Lược Sử Các Thánh Tích Ấn Độ

XI. CHÚNG TÔI ĐẾN CHIÊM BÁI BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG

Trong thời gian gần 12 năm tu học ở Ấn Độ, chúng tôi có dịp đến viếng Bồ Đề Đạo Tràng rất nhiều lần. Lần đầu tiên chúng tôi đến thăm Phật tích này vào năm 1967, khoảng một năm sau ngày chúng tôi tới Ấn Độ. Những năm 1969 -1971, khi chúng tôi theo học chương trình M.A tại Đại Học Viện Phật Giáo Nalanda, hằng năm, vào dịp hè, hay nghỉ lễ của Ấn Độ, chúng tôi thường đến Bồ Đề Đạo Tràng để tụng kinh cầu nguyện; vì Nalanda cách Bồ Đề Đạo Tràng chỉ có 55 dặm (miles), xe buýt chạy mất hơn hai tiếng đồng hồ.

Đặc biệt, thời gian từ cuối năm 1971 đến giữa năm 1976, chúng tôi soạn viết luận án tiến sĩ (Ph.D.) tại đại học Magadha (Ma Kiệt Đà); hằng ngày, từ phòng chúng tôi ở tầng lầu ba của ký túc xá nam sinh viên mở cửa nhìn ra hướng Bồ Đề Đạo Tràng, chúng tôi có thể thấy rất rõ cây Bồ Đề và ngọn tháp cao của chùa Đại Giác. Và cứ mỗi hai ngày là chúng tôi đạp xe đạp đi chợ Bồ Đề Đạo Tràng mua thực phẩm: gạo, muối, dầu, rau cải, trái cây v.v…để về tự nấu thức ăn chay lấy. Đại học Magadha cách Bồ Đề Đạo Tràng chưa đầy hai dặm, chúng tôi đi xe đạp mất độ 15 phút. Mỗi lần đi chợ như thế, chúng tôi được dịp vào chùa Đại Giác (Maha Bodhi) lễ Phật; hoặc đôi lúc rảnh rỗi, chúng tôi thả bộ đi vòng xung quanh khuôn viên chùa, nhìn các đoàn người đông đảo du khách và Phật tử hành hương, với mọi lứa tuổi và thành phần, đủ màu sắc dân tộc và giáo phái, đến từ bốn phương trời Âu, Á, Úc Châu, để chiêm bái thánh tích này.

Vào các ngày cuối tuần, sau những giờ nghiên cứu học tập, đầu óc mệt mỏi, chúng tôi thường ra ngồi tĩnh lặng, tọa thiền hàng giờ bên cội Bồ Đề lịch sử để tìm lại sự yên tĩnh cho tâm hồn, hay quên đi nỗi buồn của người dân Việt xa quê mất nước. Có những Phật tử Tây Tạng chí thành đến chùa từ sáng sớm, mỗi người mang theo một tấm ván gỗ mỏng dài độ hơn hai thước, rộng chừng tám tấc tây. Họ đặt tấm ván xuống trước sân hướng vào chánh điện của chùa hay cạnh gốc cây Bồ Đề, để lạy Phật trong tư thế nằm dài, đầu cuối sát xuống tấm ván, với hai tay duỗi thẳng về phía trước, và miệng luôn luôn niệm, hay đọc thần chú của Phật. Họ lạy hàng giờ như thế, lạy nọ tiếp nối lạy kia, từ sáng sớm đến trưa, chiều và tối, tính có đến hàng trăm, hay ngàn lạy Phật mỗi ngày. Nhiều Phật tử Ấn Độ, hay Âu Mỹ theo giáo phái Tây Tạng khác, tay lần chuỗi tràng, miệng thầm niệm Phật, đi nhiễu quanh gốc cây Bồ Đề. Thỉnh thoảng, họ dừng lại, cúi đầu chạm trán rất lâu vào bao lơn bằng đá cổ kính, được dựng lên bao quanh cây Bồ Đề từ nhiều thế kỷ trước, với lòng hết sức thành kính thiết tha.

Ôi! Cảm động biết bao, khi quý vị đến chiêm bái và chứng kiến các cảnh tượng lễ lạy thành tâm như thế tại Bồ Đề Đạo Tràng. Có người Phật tử nào, lần đầu tiên đến viếng thánh địa thiêng liêng nhất này mà lòng không cảm thấy xúc động, và sung sướng đến chảy nước mắt, với nguồn an lạc vô biên trong tâm hồn, khi chính mắt mình được nhìn thấy cội Bồ Đề tôn quý, nơi xưa kia đức Từ Phụ của chúng ta đã tọa thiền, chiến thắng Ma Vương, đắc thành Phật quả.

XII. CÁC DI TÍCH TẠI BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG.

Giờ đây chúng tôi xin mời quý vị cùng chúng tôi đến viếng các di tích lịch sử tại Bồ Đề Đạo Tràng.

PHƯƠNG CÁCH ĐẾN BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG.

Bồ Đề Đạo Tràng (Bodh Gaya) cách đường bộ thành phố Gaya 6 dặm, và thủ đô Patna (của tiểu bang Bihar) 110 dặm. Muốn đến chiêm bái Phật tích này, Gaya là địa điểm thuận lợi nhất có đường bộ đi Bồ Đề Đạo Tràng. Nếu quý vị tới Ấn độ đầu tiên tại phi trường quốc tế Calcutta (thủ phủ tiểu bang West Bengal) ở miền đông, hay New Delhi (thủ đô của Ấn Độ) về phía bắc; quý vị có thể đáp tàu lửa từ ga Howrah (Calcutta) hay ga New Delhi (Tân Đề Li) để đi Gaya. Sau khi tới Gaya, quý vị đến bến xe buýt (xa độ 3 dặm) bằng Rickshaw (giống xích lô đạp Việt Nam) hay taxi, để từ đây quý vị đi xe buýt lên Bồ Đề Đạo Tràng (mất 30 phút). Hoặc từ ga Gaya, quý vị có thể dùng taxi đi thẳng Bồ Đề Đạo Tràng. Từ Calcutta hay New Delhi, quý vị đáp tàu lửa đi Gaya rất tiện, vì Gaya nằm trên tuyến đường hỏa xa chính Calcutta - Gaya - New Delhi và ngược lại New Delhi - Gaya - Calcutta. Khoảng đường Calcutta - Gaya (285 miles), tàu tốc hành Express (chạy hơn một đêm) gần hơn New Delhi - Gaya (611 miles) đi mất một đêm một ngày mới tới. Nếu muốn, quý vị có thể đáp máy bay từ Calcutta hay New Delhi đi Gaya cũng được.

Dưới đây là các di tích chính mà du khách hành hương có thể chiêm bái tại chỗ, khi đến viếng Bồ đề Đạo Tràng:

1. CHÙA ĐẠI GIÁC(MAHA BODHI TEMPLE)

Chùa Đại Giác tại Bồ Đề Đạo Tràng (Bodh Gaya) là một trong những di tích Phật giáo độc đáo và mỹ thuật nhất tại Ấn Độ. Thực vậy, nghệ thuật kiến trúc của nó đã được chọn làm khuôn mẫu để xây cất nhiều ngôi chùa (tháp) tương tợ tại Ấn Độ, và các quốc gia khác như Miến Điện, Thái Lan, Nepal và Bangladesh (trước kia là Đông Hồi - East Pakistan). Đây là di tích quan trọng thứ hai (sau cây Bồ Đề) tại Bồ Đề Đạo Tràng.

Về lịch sử ngôi chùa đầu tiên tại Bồ Đề Đạo Tràng được xây cất vào lúc nào, như trước chúng tôi đã trình bày là đến nay vẫn chưa có đủ tài liệu đích xác để biết rõ. Theo truyền thuyết, người ta tin rằng vua A Dục (Asoka), sống vào thế kỷ thứ 3 (273 - 232 trước tây lịch) là người đã lập nên ngôi chùa đầu tiên. Một tấm bia ký tiếng Pali (thánh ngữ Phật giáo) viết âm theo lối chữ Miến Điện, không đề tên tác giả, được tìm thấy tại Bồ Đề Đạo Tràng năm 1833, cũng cho biết ngôi chùa đầu tiên do vua A Dục thiết lập, nhưng tiếc là không có chứng tích gì lưu lại, ngoại trừ một đoạn trong ký sự của ngài Huyền Trang (Hiuen Tsiang) ghi chép rằng:“…Tại vị trí của ngôi chùa hiện nay, vua A Dục đầu tiên đã xây cất một ngôi chùa nhỏ (small vihara); sau đó có một người Bà la môn tái thiết lại thành ngôi chùa lớn…”, và ngôi chùa này còn tồn tại cho đến khi ngài Huyền Trang đến viếng Bồ Đề Đạo Tràng vào năm 637 sau tây lịch.

NGÔI CHÙA ĐẠI GIÁC HIỆN TẠI

Ngôi chùa Đại Giác (Maha Bodhi)với ngọn tháp hình tứ giác phía trên, đo từ nền đất lên cao khoảng 170 feet và nền chùa rộng 48 feet vuông, mà quý vị trong thấy hiện nay; các học giả Ấn độ lẫn Tây phương cho rằng nó được kiến lập vào thế kỷ thứ 2 sau tây lịch. Và theo ông Alexander Cunningham (1814 - 1893), nhà khảo cổ trứ danh người Anh, ngôi tháp cao 170 feet mà ngài Huyền Trang miêu tả (đã nói ở trước), chính là ngôi chùa Đại Giác hiện tại, không có gì phải nghi ngờ, mặc dù có thay đổi và sửa chữa (Cunningham’s Maha Bodhi, trang 18).Nền chùa có hình vuông, nhưng càng lên cao tháp chùa thu hẹp lần, cho tới đỉnh thì có hình trụ tròn. Ngõ chính vào chùa từ hướng đông.

Trước khi đến cửa dẫn vào điện Phật, quý vị phải đi ngang qua một chiếc cổng bằng đá, trang trí với những nét chạm trổ rất đẹp. Chánh điện của chùa nằm ở tầng dưới, vì không có cửa sổ nên hơi tối; và ánh sáng chỉ vào được từ cửa chính. Trên bệ đá nơi chánh điện tôn trí một pho tượng Phật lớn ngồi kiết già, sơn son thếp vàng rất mỹ thuật; với diện Ngài nhìn về hướng đông, đúng như vị thế đức Phật xưa kia, ngồi lưng dựa vào cội Bồ Đề, trong đêm cuối cùng trước khi Ngài thành đạo. Ngôi chùa có một tầng lầu, được dẫn lên bởi hai cầu thang bằng đá nằm ngay hai bên cửa chính đi vào chánh điện.

Vừa lên tới tầng nhất, quý vị thấy liền ngọn tháp chính cao hình tứ giác của ngôi chùa xây bằng gạch ngay ở giữa. Tại bốn góc có bốn ngọn tháp hình tứ giác nhỏ hơn. Bên trong hai ngôi tháp phía tây có tôn trí các pho tượng Bồ tát; và hai ngôi tháp phía đông có cầu thang đi xuống. Cũng tại lầu nhất này, ở dưới ngọn tháp chính là một điện thờ rộng, bên trong đặt thờ các tượng đức Bồ tát, tượng Phật gỗ đàn hương Nhật Bản của ngài Dharmapala (đã nói trước), và một bộ tạng kinh tiếng Tây Tạng do đức Đạt Lai Lạt Ma dâng cúng. Nơi tầng dưới, trên bức tường bên ngoài quanh ba phía tây, nam và bắc của ngôi chùa có nhiều khám thờ các tượng Phật bằng đá, do những Phật tử Tây Tạng sơn son thếp vàng rất đẹp.

2. CÂY BỒ ĐỀ (BODHI TREE)

Đây là di tích lịch sử thiêng liêng nhất và là trung tâm hành lễ của các Phật tử khi đến chiêm bái Bồ đề đạo tràng. Tên thật của nó là Pipal (Tất Bát La); và được gọi là cây “Bồ Đề” (Ficus Religiosa), kể từ sau ngày đức Phật ngồi tham thiền, chứng đạo giác ngộ tại đây, vì Bồ Đề (Bodhi)có nghĩa là “Giác Ngộ”. Cây Bồ Đề hiện nay nằm về hướng tây của chùa Đại Giác, và cao khoảng 100 feet. Theo truyền thuyết, người ta tin rằng nó được mọc lên ngay đúng vào ngày đức Phật đản sanh tại vườn Lâm Tỳ Ni (Lumbini), và sẽ tồn tại nhiều thế kỷ về sau để các Phật tử hành hương chiêm bái.

Theo tài liệu ghi chép trong tập “Tây Du Ký” (Si Yu Ki)của ngài Huyền Trang (Hiuen Tsiang): “Cây Bồ Đề vào thời Phật còn tại thế, cao đến vài trăm feet, mặc dù bị chặt ngã nhiều lần, hiện nó vẫn còn cao từ 40 đến 50 feet… Màu của vỏ cây trắng vàng, lá và nhánh con có màu xanh đậm. Vào mùa thu cũng như đông, lá không héo úa, mà quanh năm luôn xanh tươi và chói sáng không thay đổi. Những ngày sau khi đức Phật nhập Niết Bàn, lá héo tàn và rụng, sau đó lại tươi tốt như trước…”

Trích“Buddhist Records of the Western World”;Translated from the Chinese of Hiuen Tsiang by Samuel Beal, Delhi 1969 (“Tây Du Ký” của ngài Huyền Trang), quyển VIII, trang 116, 117.

Tưởng nên biết rằng cây Bồ Đề hiện nay quý vị trông thấy khi đến viếng Bồ Đề Đạo Tràng, không phải là cây Bồ Đề gốc, mà theo nhà khảo cổ A.Cunningham, cây con của nó đã được trồng đi trồng lại, ít nhất có đến 20 lần, kể từ thời đại vua A Dục (thế kỷ thứ 3 trước tây lịch) đến nay.

CÁC VỊ VUA ẤN ĐỘ ĐÃ TRIỆT HẠ CÂY BỒ ĐỀ

Vì thiếu sử liệu, chúng ta không thể biết được cây Bồ Đề đầu tiên đã bị hủy diệt đến bao nhiêu lần trải qua lịch sử lâu dài hàng nghìn năm tồn tại của nó. Nhưng qua ký sự của ngài Huyền Trang dưới đây cho thấy, nó đã bị vua A Dục (trước khi Ngài quy y theo Phật giáo), hoàng hậu Tishyarakshita, vợ của nhà vua và vua Sasanka (606 sau tây lịch) theo Ấn Độ giáo, phá hủy nhiều lần:

“…Vua A Dục khi mới lên ngôi, không tin Phật pháp, muốn phá hủy dấu vết của đức Phật, nên Ngài đã hướng dẫn quân lính đến đây (Bồ Đề Đạo Tràng), với mục đích triệt hạ cây Bồ Đề. Nhà vua ra lệnh cho đốn gốc; chặt nhỏ thân, nhành và lá cây, dồn đống chúng lại một nơi cách đó về hướng tây độ 50 feet (20 paces). Sau đó, đức vua truyền một vị Bà La Môn (Brahma) châm lửa đốt cháy tất cả… Khi đám khói vừa tan, từ trong ngọn lửa mọc lên một cây Bồ Đề kép… Vua A Dục nhìn thấy phép thần diệu này, liền ăn năn tội lỗi của mình. Đức vua bèn truyền lấy nước sữa thơm tưới bón vào những rễ của cây Bồ Đề cũ, tức thì, vào sáng hôm sau, cây Bồ Đề mọc lại như trước.

Nhà vua thấy điềm kỳ lạ, vô cùng xúc động; Ngài đích thân dâng cúng lễ vật, và hết sức vui mừng đến nỗi đức vua quên cả việc trở về hoàng cung. Hoàng hậu, một tín đồ theo tôn giáo khác bực mình, đã bí mật sai người vào ban đêm đến chặt phá hủy cây Bồ Đề lần nữa. Sáng mai, vua A Dục trở lại cây Bồ Đề hành lễ, chỉ thấy thân cây bị cắt, Ngài rất buồn khổ. Với lòng thành thiết tha cầu nguyện, nhà vua cho tưới nước sữa thơm vào rễ cây, và không đầy một ngày sau, cây Bồ Đề sống trở lại. Đức vua cảm động trước phép mầu nhiệm, truyền cho xây quanh cây Bồ Đề một bức tường gạch cao 10 feet, mà đến nay vẫn còn thấy.

“Thời gian sau, vua Sasanka (606 sau tây lịch), theo Ấn Độ giáo, phỉ báng đạo Phật, ra lệnh đốn cây Bồ Đề, đào sâu xuống đất tới nước, nhưng vẫn không bứng hết rễ được. Đức vua bèn truyền đem lửa đốt, và tưới nước mía lên, mong tiêu diệt cây hoàn toàn, không còn để lại dấu vết. Vài tháng sau, vua Purnavarma xứ Ma Kiệt Đà (Magadha), vị vua cuối cùng của dòng họ A Dục, nghe tin thở dài và than: Ánh sáng của trí tuệ đã được xiển dương, không còn gì lưu lại, ngoại trừ cây Bồ Đề, nay nó bị hủy diệt, nguồn sống tinh thần (tâm linh) đâu còn gì nữa! Đức vua bèn xót xa quỳ lạy trên đất, với nước sữa của 1,000 con bò, Ngài cho tưới vào rễ cây và trong đêm ấy, cây sống lại lần nữa, mọc cao đến 10 feet. Nhà vua sợ cây Bồ Đề lại bị chặt đốn nên đã cho xây bao quanh một bức tường bằng đá cao 24 feet”.

Trích tập “Tây Du Ký” của ngài Huyền Trang (sách đã dẫn), quyển VIII, trang 117, 118.

Sử liệu ghi chép, vua Sasanka, sau khi hủy diệt cây Bồ Đề vào năm 620 sau tây lịch, không lâu sau đó, nhà vua đã bị chết vì mụt nhọt. Theo ông A.Cunningham, vua Mihiragula (lên ngôi năm 500 sau tây lịch) của triều đại Gupta (320 - 510) có thể cũng là vị vua đã triệt hạ cây Bồ Đề. Nhà khảo cổ này cũng bảo rằng, công việc cứu sống và xây dựng bức tường xung quanh để bảo vệ cây Bồ Đề của vua Purnavarma (ngài Huyền Trang nói trên), xảy ra vào những năm 600 - 620 sau tây lịch, và cây Bồ Đề này đã tồn tại đến triều đại Phật giáo của các vua Palas (813 sau T. L.). Năm 1811, Dr.Buchanan Hamilton đến viếng cây Bồ Đề, thấy cây vẫn còn xanh tốt, và ông phỏng chừng nó đã sống qua 100 năm.

Ông A.Cunningham đến thăm Bồ Đề Đạo Tràng năm 1861, và sau đó năm 1871, cho biết trong vòng 10 năm, các nhánh chính và thân cây Bồ Đề đã bị hư hoại, mục nát nhanh chóng. Vào năm 1876, một trận bão lớn đã làm cây Bồ Đề gảy ngã, và tại nơi cây Bồ Đề cũ, người ta trồng lại một cây mới mà nó đã sống từ ngày ấy cho đến nay. Như vậy, cây Bồ Đề quý vị hiện thấy tại Bồ Đề Đạo Tràng đã có tuổi thọ 110 năm.

3. VAJRASANA(KIM CANG TÒA)

Vajrasana (tiếng Sanskrit) hay Kim Cang Tòa, nằm giữa cây Bồ Đề và chùa Đại Giác, là nơi hành lễ thiêng liêng thứ ba tại Bồ Đề Đạo Tràng, Kinh sách ghi chép rằng, đây là chỗ chư Phật trong ba đời-quá khứ, hiện tại và vị lai đều ngồi để chứng đạo giác ngộ. Không có vật gì ở thế gian có thể chịu đựng nỗi sức nặng của một vị đã chứng đắc đạo quả Bồ Đề, và cũng không một ai, kể cả vua Trời Đế Thích có thể bay ngang trên Kim Cang tòa.

Trong tập ký sự, ngài Huyền Trang đã miêu tả chỗ này như sau:

“…Ở giữa bên trong gần cây Bồ Đề là một Kim Cang tòa(Vajrasana) có chu vi 250 feet (100 paces). Trên tòa này, một nghìn đức Phật trong đời Hiền Kiếp (Bhadra-Kalpa) đã ngồi và nhập Kim Cang định (Diamond Samadhi) cho nên gọi nó làKimCang đài. Đây là chỗ chư Phật ngồi để chứng đắc đạo quả Bồ Đề… Khi mặt đất rung chuyển, chỗ này vẫn đứng yên. Vì thế, lúc đức Phật sắp đắc đạo, Ngài lần lượt đi đến bốn góc xung quanh nơi đây, mặt đất lung lay, chuyển động; sau đó Ngài trở về, thấy Kim Cang tòa vẫn yên tĩnh… Vào thời kỳ mạt pháp, giáo lý của đức Phật bị tiêu diệt, đất bụi sẽ phủ lấp tòa Kim Cang này, và nó sẽ không còn trông thấy nữa…”.

Trích “Tây Du Ký”của ngài Huyền Trang, bản dịch tiếng Anh (Sách đã dẫn), quyển VIII, trang 116.

Tòa Kim cang hiện thấy tại Bồ Đề Đạo Tràng làm bằng sa thạch, chạm trổ mỹ thuật dài 7 feet 10 inches, rộng 4 feet 7,5 inches. Theo các nhà khảo cổ, tòa này có thể được kiến tạo từ thời vua A Dục (thế kỷ thứ 3 trước tây lịch). Trên bề mặt của nó có khắc những đường hình học, và xung quanh bốn phía ngoài đều có chạm trổ rất đẹp. Tòa Kim Cang nói trên do ông A.Cunningham đào thấy ở nơi hầm trong ngôi tháp của vua A Dục truyền dựng nên xung quanh cây Bồ Đề trước kia.

4. BẢY TUẦN THẤT ĐỨC PHẬT NGỒI THAM THIỀN SAU KHI CHỨNG ĐẠO.

Trong Kinh chép rằng, sau khi chứng đạo thành Phật, Ngài đã trải qua bảy tuần ngồi thiền, mỗi tuần một chỗ để suy tưởng về sự an lạc mà Ngài đã đạt được. Sau đây là bảy nơi ấy:

Tuần thứ nhất.

CỘI CÂY BỒ ĐỀ: Ngài đã ngồi tĩnh lặng ở đây bảy ngày nữa để cảm nhận sự an lạc có được nhờ giác ngộ.

Tuần thứ hai.

THÁP ANIMISALOCANA: Đây là ngôi tháp bằng gạch do vua A Dục lập nên để ghi dấu nơi đức Phật, trong tuần lễ thứ nhì, đứng nhìn chăm chú cây Bồ Đề, bày tỏ lòng tri ân nó đã che mưa đỡ nắng giúp Ngài thành tựu đạo quả giác ngộ. Ngài Huyền Trang, trong ký sự, đã diễn tả ngôi tháp này như sau:

“… Về phía trái của con đường…là một tảng đá lớn, trên đó có một ngôi tháp, bên trong tôn trí một pho tượng Phật… Đây là chỗ xưa kia đức Phật đã ngồi suốt bảy ngày, suy tưởng đến cây Bồ Đề. Trong thời gian này, mắt Ngài chăm chú nhìn nơi đó, nhằm bày tỏ lòng tri ân đối với cây Bồ Đề…”

Trích “Tây Du Ký” của ngài Huyền Trang, (Sách đã dẫn), quyển VIII, trang 123.

Ngôi tháp hiện còn quý vị có thể chiêm bái, được xây trên một mô đất nằm về phía đông bắc chùa Đại Giác, cao 55 feet; với cửa chính vào từ hướng đông, dẫn đến một phòng nhỏ rộng 6 feet vuông, tại đây có tôn trí thờ một pho tượng đức Bồ tát Quán Thế Âm thuộc thế kỷ thứ 10 sau tây lịch. Ngọn tháp đã được chính phủ Ấn Độ trùng tu năm 1956 nhân kỷ niệm đại lễ Phật Đản P. L. 2500.

Tuần thứ ba.

CANKAMANA(Đường kinh hành quý báu):Vì thấy đức Phật sau khi thành đạo vẫn còn quanh quẩn nơi cội Bồ Đề, nên chư Thiên bấy giờ nghi ngờ không rõ Ngài đã chứng đắc đạo quả giác ngộ chưa. Nhận biết điều ấy, Ngài bèn dùng oai lực thần thông tạo nên đường kinh hành quý báu để suốt trong tuần lễ thứ ba, Ngài đi lên đi xuống tại nơi đây. Ngài Huyền Trang, trong ký sự có ghi lại chỗ này như sau:

“… Về hướng bắc của cây Bồ Đề là nơi đức Phật đã kinh hành, đi lên và đi xuống. Sau khi chứng đạo, đức Phật không rời Kim Cang tòa, nhưng Ngài đã ngồi lại thiền định yên tĩnh trong một tuần lễ. Rồi đức Phật đứng dậy đi qua, đi lại ở phía bắc cây Bồ Đề trong suốt bảy ngày, từ đông sang tây một đoạn dài độ 25 feet (10 paces). Khoảng 18 chiếc hoa huyền diệu đã mọc lên tại nơi có dấu chân của Ngài. Về sau, nơi này được bao bọc bởi một bức tường gạch cao 3 feet…”

Trích“Tây Du Ký”của ngài Huyền Trang, (Sách đã dẫn), Quyển VIII, trang 122.

Vào thế kỷ thứ nhất trước tây lịch, hoàng hậu Kurangi đã cho xây một bệ đá với các hoa sen chạm nổi tại những nơi có bàn chân của đức Phật bước đi, để ghi dấu đường kinh hành quý báu này.

Bệ đá ngày nay còn trông thấy tại Bồ Đề Đạo Tràng, dài 60 feet, cao 3 feet, trên mặt có khắc những hình hoa sen, nằm dọc theo bức tường phía bắc của chùa Đại Giác. Đường kinh hành này đã được tu bổ năm 1956.

Tuần thứ tư.

RATANAGHARA (Bảo Cung): Đây là ngôi tháp nhỏ nằm ở góc hướng tây bắc chùa Đại Giác, tiếng Pali gọi là Ratanagharahay “Bảo Cung” (phòng bằng ngọc). Đức Phật đã ngồi tại nơi này, trong tuần lễ thứ tư, sau khi chứng Đạo, để suy niệm về những giáo lý vi diệu tối thắng trong tạng luận(Abhidhamma Pitaka).Vào lúc đó, từ kim thân Ngài phóng ra hào quang 6 màu: xanh, vàng, đỏ, trắng, da cam và màu tổng hợp của năm màu vừa kể. Đại tá Henry Steel Olcott (1832 - 1907), một Phật tử Hoa Kỳ đã phỏng theo 6 màu hào quang này, đầu tiên phát họa ra mẩu cờ Phật giáo quốc tế, mà hiện được dùng tại các nước theo Phật giáo khắp nơi trên thế giới. Ngài Huyền Trang, trong ký sự đã mô tả ngọn tháp trên như sau:

“… Không xa về hướng tây cây Bồ Đề là một ngôi chùa lớn, bên trong tôn trí một tượng Phật bằng đồng, trang sức với những châu báu quý; Ngài đứng với mắt nhìn về hướng đông. Phía trước chùa này là một phiến đá xanh, trên đó có khắc vẽ những đường nét kỳ lạ độc đáo. Đây là nơi đức Phật đã ngồi trên ngôi tòa bảy báu, do vua Trời làm ra; trong khi đức Phạm Thiên xây dựng cho Ngài một gian phòng bằng thất bảo, sau ngày đức Phật chứng đắc đạo quả vô thượng. Trong thời gian bảy ngày đức Thế Tôn ngồi thiền ở đây, hào quang từ nơi kim thân Ngài phóng ra rực sáng đến cây Bồ Đề. Từ lúc đức Phật còn tại thế mãi đến hôm nay, vì thời gian quá dài lâu, cho nên các ngọc ngà châu báu này đã biến thành đá…”

Trích “Tây Du Ký”của ngài Huyền Trang, (Sách đã dẫn), quyển VIII, trang 123.

Hiện nay, di tích mà quý vị có thể trông thấy tại nơi này là một ngọn tháp chỉ còn bốn bức tường bằng gạch, không có mái, dài 14 feet, rộng 11 feet.

Tuần thứ năm.

AJAPALA NIGRODHA: Đây là cây đa trứ danh, thường thấy ghi chép nhắc đến trong kinh tạng Phật giáo Pali của Nam Tông hay Tiểu Thừa (Hinayana). Đức Phật, vào tuần lễ thứ năm, sau khi chứng Đạo đã ngồi dưới cây đa (banyan)Ajapalanày để chứng nghiệm về “Hạnh phúc giải thoát” (Vimuttisukha). Theo tập Bổn Sanh Kinh (Jataka), trong tuần lễ này, các con gái của Ma Vương (Mara) đến tìm cách quyến rũ đức Phật, nhưng thất bại. (Jataka,Ed.Fausboll,5 Vols.,i.16,69). Tài liệu ghi chép ở Luật Tạng (Vinaya Pitaka)lại cho biết, sau khi đắc Đạo, đức Phật đã ngồi thiền ở đây trong tuần lễ thứ ba; vào lúc ấy, đấng Phạm Thiên (Brahma) Sahampati hiện ra thỉnh cầu Ngài, nên vì chúng sanh, truyền bá giáo pháp cho thế gian (Vinaya Pitaka,Ed.Oldenberg,5 Vols.,i.5-7).

Nhưng vị trí đích xác của cây này, hiện chưa được các nhà khảo cổ tìm thấy. Tuy nhiên, một vài học giả Ấn Độ tin rằng, đó là cây đa, xưa kia nằm cạnh bờ sông Ni Liên Thuyền (Neranjara),nay là sôngLilajan,trong thị xã Ưu Lâu Tần Loa -Uruvela(nay tức là làng Urel, cách xa 6 dặm thành phố Gaya, tiểu bang Bihar). Chính tại đây, trước khi thành Đạo, đức Phật đã ngồi và nhận bát cháo sữa do nàng Tu Xà Đề (Sujata) dâng cúng, một ngày trước khi Ngài đến tọa thiền ở cội Bồ Đề, để sáng hôm sau, chứng đắc Phật quả.

Ngài Huyền Trang, trong ký sự, có nhắc đến cây Ajapala này như sau:

“… Về hướng đông nam của cây Bồ Đề, cạnh cây (Ajapala) Nyagrodha là một ngọn tháp. Ngoài ra, chỗ ấy còn thấy một ngôi chùa có tượng Phật ngồi tôn trí thờ bên trong. Đây là nơi đấng Phạm Thiên (Brahmadeva) đã thỉnh cầu đức Phật, sau khi Ngài thành Đạo, nên chuyển Pháp Luân (giảng truyền chánh pháp)…”

Trích “Tây Du Ký”của ngài Huyền Trang, (sách đã dẫn) 1969, quyển VIII, trang 126.

Hiện nay, chỗ này đến chiêm bái, quý vị còn trông thấy một ngọn tháp. Thời gian học ở đại học Magadha, thỉnh thoảng chúng tôi có đến viếng và hành lễ tại đây.

Tuần thứ sáu.

HỒ MUCALINDA: Hồ nằm cách một dặm về hướng nam chùa Đại Giác. Trong tuần lễ thứ sáu, đức Phật đã ngồi thiền tại đây. Vào lúc ấy, một trận bão to xảy ra, vị Long Vương(Naga)của hồ này xuất hiện, quấn nhiều vòng bao quanh kim thân đức Phật để chống lại mưa gió, che chở cho Ngài. Ngài Huyền Trang, khi đến viếng cảnh hồ này, đã diễn tả trong ký sự của ngài như sau:

“… Nước hồ có màu xanh đậm, mùi vị ngọt và ngon, nơi bờ hồ phía tây có một ngôi chùa nhỏ, bên trong tôn trí thờ một pho tượng Phật. Xưa kia, sau khi chứng Đạo, đức Như Lai đã ngồi thiền bảy ngày nơi đây. Rồi vị Long Vương Mucalinda đã bảo vệ cho đức Thế Tôn, quấn bảy vòng quanh mình Ngài, biến hóa ra nhiều đầu, làm thành chiếc dù để che cho đức Phật…”

Trích “Tây Du Ký”của ngài Huyền Trang, (sách đã dẫn), quyển VIII, trang 128.

Hiện nay hồ này vẫn còn, dân địa phương gọi là hồ“Mucharin”,và hàng năm có rất đông du khách Phật tử hành hương ngoại quốc đến viếng nơi đây, vì cảnh hồ rất đẹp và yên tĩnh.

Tuần thứ bảy.

CÂY RAJAYATANA: Đức Phật đã trải qua tuần lễ thứ bảy tại gốc cây này để chứng nghiệm về đạo quả của sự giải thoát. Kinh sách chép rằng bấy giờ từ mặt đất ở đây hiện ra một ngôi pháp tòa bằng đá và Ngài đã tọa thiền trên đó. Vị trí chính xác của nó, các nhà khảo cổ chưa biết rõ ở đâu. Tuy nhiên một vài học giả cho rằng cây này có thể cũng nằm trong khuôn viên gần chùa Đại Giác. Theo tài liệu ghi chép trong Luật Tạng(Vinaya Pitaka), chính tại đây đức Phật đã gặp và nhận bánh gạo cùng mật ong do hai thương gia Miến ĐiệnTapussa và Bhallika cúng dường, trên đường họ đi từ Ukkala (nay là tiểu bang Orissa, miền đông Ấn Độ) trở về nhà. Hai vị sau đó đã xin quy y đức Phật và Pháp (Nhị Bảo), và trở thành thiện tín đầu tiên của Ngài. Bản chú giải Túc Sanh Truyện (Jataka Commentary)ghi rằng hai thương gia lúc ấy muốn xin đức Phật một kỷ vật gì để mang về nước thờ, Ngài liền nhổ trên đầu tám sợi tóc đưa cho họ. Khi hai người về đến nơi, xá lợi này được dân chúng trong nước tổ chức nhiều ngày lễ rước, cung nghinh trọng thể. Từ đó, nó trở thành quốc bảo, và được tôn trí thờ tại đại kim tháp Shwedagon (Hòa Bình), kiến tạo trên đồi Singuttara ở Ngưỡng Quang (Rangoon), thủ đô Miến Điện. Ngôi tháp được trùng tu năm 1774, xây cao đến 326 feet dưới triều vua Miến Hsinbyushin (1763 - 1776). Ngày nay, chùa Shwedagon là một trong những trung tâm hành hương Phật giáo nổi tiếng nhất trên thế giới.

4. HỒ NƯỚC VÀ TRỤ ĐÁ VUA A DỤC(LARGE TANK AND ASOKAN PILLAR).

Về hướng nam không xa chùa Đại Giác, quý vị sẽ thấy trụ đá của vua A Dục, và gần đó là một hồ nước lớn, vào mùa hè hoa sen nở thơm ngát. Cạnh hồ, phía bắc, có một số phòng nhỏ dành cho chư Tăng để y áo, khi họ ra đây tắm. Hồ nước đã được chính phủ Ấn Độ trùng tu năm 1956, nhân kỷ niệm đại lễ Phật Đản năm 2500.

Ngài Huyền Trang, trong ký sự có viết về hồ nước này như sau: “… Phía nam cây Bồ Đề là một hồ nước, nơi xưa kia, đức Phật ngay sau khi chứng Đạo, muốn tắm; lúc ấy, đức Đế Thích, vua của Thiên Thần, liền tạo ra hồ nước để cúng dường cho Ngài…”.

Trích “Tây Du Ký”của ngài Huyền Trang (sách đã dẫn), quyển VIII, trang 127.

5. HÀNG RÀO BẰNG ĐÁ (STONE RAILING)XUNG QUANH CHÙA.

Bốn phía xung quanh chùa Đại Giác hiện còn thấy nhiều trụ hàng rào bằng đá (sa thạch) hình tứ giác được trang trí trên mặt với những hình tượng, bông hoa chạm trỗ rất đẹp, cùng ghi khắc tên họ của người hỷ cúng bằng tiếng Brahmi (cổ ngữ Ấn Độ). Trụ đá của hàng rào cao khoảng 8 feet, phần lớn được kiến tạo vào thời vua A Dục (thế kỷ thứ 3 trước T. L.), một số thuộc triều đại Sunga (185 - 73 trước T. L.), và các thời đại sau này. Dãy hàng rào phía tây và nam, tương đối còn được bảo trì tốt đẹp, trong khi dãy ở phía đông và bắc thì bị hư hại khá nhiều. Đặc biệt những trụ hàng rào xây dựng vào thời vua A Dục, bốn phía mặt đá để trơn và đánh rất láng; còn những cột hàng rào thiết lập vào triều đại của những vị vua sau đó, đã ít được đánh bóng, nhưng trên mặt lại chạm khắc nhiều hình ảnh, bông hoa v.v…

6. NHỮNG NGÔI THÁP LỄ TẠ BẰNG ĐÁ (VOTIVE STUPAS)

Chung quanh và trong khuôn viên chùa, quý vị thấy có hàng trăm ngôi tháp bằng đá cao thấp, lớn nhỏ đủ loại, trên đó có chạm khắc, hay tạc những hình tượng Phật, Bồ tát rất mỹ thuật. Những ngọn tháp này do thiện nam tín nữ chí thành khắp nơi, trải qua nhiều thế kỷ, đã dâng cúng, tôn trí tại chùa để tạ ơn Phật, sau khi lời cầu nguyện của họ (cho gia quyến bình an, thân nhân lành bệnh v.v….) được thành tựu. Ngoài ra, tại hướng đông nam trong sân chùa, chúng tôi còn thấy hai ngôi tháp lớn bằng đá khác, do Phật tử thời xưa kiến lập nên để tôn trí thờ xá lợi (relics) của các Thánh Tăng.

7. NỀN CŨ NGÔI CHÙA TÍCH LAN (FOUNDATION OF A MONASTERY)

Về hướng tây nam chùa Đại Giác, quý vị sẽ thấy di tích một cái nền bằng đá hình chữ nhật của ngôi chùa, do vua Tích Lan Meghavarma (352 - 379) kiến tạo vào thế kỷ thứ 4 sau tây lịch, nhằm giúp chư Tăng và Phật tử Tích Lan có nơi lưu trú khi họ đến chiêm bái thánh tích Bồ Đề Đạo Tràng. Ngài Huyền Trang, trong ký sự đã diễn tả về ngôi chùa này như sau:

“… Ngôi chùa (Sangharama) được xây cất do sự cúng dường của vua Tích Lan, gồm có 6 phòng lớn, với ngọn tháp ba tầng. Xung quanh chùa có tường bao bọc cao từ 30 đến 40 feet. Nghệ thuật kiến trúc rất tuyệt vời, với lối trang hoàng màu sắc rực rỡ (đỏ và xanh). Tượng Phật làm bằng vàng và bạc, được nạm gắn những ngọc ngà và đá quý…”.

Trích “Tây Du Ký”của ngài Huyền Trang, bản dịch tiếng Anh (sách đã dẫn), quyển VIII, trang 133.

8. SÔNG NI LIÊN THUYỀN (NERANJARA RIVER)

Theo Dr.B.C.Law, sông Ni Liên Thuyền (Pali:Neranjara), ngày nay có tên gọi “Lilajana”, bắt nguồn gần vùng Simeria trong quận Hazaribad, thuộc tiểu bang Bihar (miền đông bắc Ấn Độ), chảy qua làng Bodh Gaya (Bồ Đề Đạo Tràng; và ngang trước chùa Đại Giác (hướng đông) chỉ một đoạn dài gần 1/8 dặm (200 yards). Đây là con sông lịch sử, thường thấy nhắc đến trong các kinh điển Phật giáo Nguyên Thỉ (Nam tông). Dòng sông rộng khoảng 3/4 dặm, gần như khô cạn quanh năm, biến thành một bãi cát trắng dài trong mùa hè và đông; chỉ đầy nước vào mùa mưa. Chính tại đây, đức Bồ tát Cồ Đàm(Gautama), sau khi xuống tắm, dùng bát cháo sữa của tín nữ Tu Xà Đa (Sujata) dâng cúng, Ngài đã quăng bình bát xuống sông với lời nguyện rằng: “Ta sẽ trở thành bậc Chánh Giác, nếu chiếc bát trôi ngược dòng sông”. Và đúng y như vậy, chiếc bát của đức Bồ tát vừa ném xuống, đã trôi lên ngược dòng; và ngày hôm sau, Ngài đã chứng đắc đạo quả vô thượng dưới cội Bồ Đề.

9. DI TÍCH NGÔI NHÀ CỦA TÍN NỮ TU XÀ ĐỀ (SUJATAKUTI)

Tu Xà Đề (Sujata) là con gái của một điền chủ giàu có ở làng Senani, gần thị trấn Uruvela (Ưu Lâu Tần Loa) thuộc vương quốc Ma Kiệt Đà (Magadha) thời Phật còn tại thế. Nàng là tín nữ đã cúng dường đức Phật bát cháo sữa, vào lúc Ngài đang bị kiệt sức sau nhiều năm tu ép xác khổ hạnh. Hiện nay, cách bờ (tả ngạn) sông Ni Liên Thuyền độ một dặm rưỡi, quý vị còn thấy một gò đất cao với nhiều lùm cây, được các học giả xác nhận như là di tích ngôi nhà cũ hơn 25 thế kỷ trước của nàng Tu Xà Đề.

Thời gian chúng tôi theo học tại đại học Magadha ở Bồ Đề Đạo Tràng trước 1977, chúng tôi được biết thỉnh thoảng người ta đã đào thấy tại di tích nói trên nhiều đồ dùng, kỷ niệm vật của nàng Tu Xà Đề ngày xưa như chén, bát, nồi niêu, đồ trang sức v.v…; và công cuộc đào bới, khảo cứu của các nhân viên nha khảo cổ Ấn Độ vẫn đang còn tiếp tục.

10. NÚI PRAG BODHI HAY KHỔ HẠNH LÂM

Núi Prag Bodhi (Tàu dịch: Tiên Chánh Giác) ngày nay dân chúng địa phương gọi tên là Mora Pahar, nằm cách Bodh Gaya (Bồ Đề Đạo Tràng) khoảng ba dặm về hướng đông bắc. Đức Phật, trước khi thành Đạo, đã trải qua 6 năm tu khổ hạnh ở đây. Muốn đến chiêm bái nơi này, quý vị phải vượt qua sông Ni Liên Thuyền, đi ngang hai làng Manjhowli và Sahaipura. Đường lên núi dốc đứng và cao. Nhiều rặng núi có hình răng cưa với những tảng đá lớn cheo leo rải rác khắp nơi, đòi hỏi du khách hành hương phải có nhiều kiên nhẫn, quyết tâm mới tiến lên được; như ngài Milarepa (1040 - 1123), vị đại sư kiêm thi sĩ Tây Tạng, thường mặc áo vải, đã diễn tả: “Trên núi có con đường bằng đá, nơi đó bạn có thể đánh đổi sự luân hồi náo loạn với hạnh phúc an tịnh vô biên”.

Giữa đường từ chân lên đỉnh núi là động đá Dungsiri, nơi xưa kia đức Phật đã vào trú ẩn để tu khổ hạnh. Thời gian còn ở Ấn Độ, chúng tôi đã có dịp vào thăm động này nhiều lần. Trong động ngày nay đã biến thành một khám thờ chạm trổ theo lối Phật giáo Tây Tạng rất mỹ thuật. Cạnh đó là một ngôi chùa Tây Tạng nhỏ, vách tường sơn màu đỏ, xây dựng cheo leo ngang sườn núi trông như tổ chim, được trang hoàng với những lá cờ có in kinh chú bằng chữ màu vàng, các bảng khắc câu “OM MANI PADME HUM” (Án Ma Ni Bát Di Hồng); và những lò lửa quét vôi trắng để khách thập phương đốt trầm hương, thật tràn đầy không khí giải thoát. Năm 1972, trở lại thăm nơi này, chúng tôi nhớ vào lúc ấy có khoảng ba nhà sư Tây Tạng đang sống tu ở đây.

Ngài Pháp Hiển và Huyền Trang trong ký sự có diễn tả về cảnh núi Prag Bodhi(Tiên Chánh Giác) như sau:

“… Từ thành phố Gaya…tiếp tục đi 20 lý (gần 7 dặm) về hướng nam, chúng tôi đến nơi đức Phật đã tu khổ hạnh trong 6 năm. Xung quanh toàn là rừng…”.

Trích “Fa Hien’s Record of Buddhistic Kingdom”;Translated of Chinese Text by Jame Legg, San Francisco, 1975 (“Ký sự về các vương quốc Phật giáo”của ngài Pháp Hiển), chương 31, trang 87.

“…Chúng tôi đến một ngọn núi gọi là Prag Bodhi. Đức Phật, sau 6 năm kiên trì tầm đạo, vẫn chưa chứng đắc trí tuệ vô thượng, Ngài liền từ bỏ phương pháp tu khổ hạnh… Khi đi về hướng đông bắc, đức Phật gặp dãy núi này, trông vắng vẻ và u tịch; Ngài muốn dừng lại nơi đây, tìm đạo giác ngộ. Leo theo sườn núi đông bắc, Ngài lên tới đỉnh, mặt đất liền rung rinh và ngọn núi chuyển động, trong khi đó một vị Sơn Thần hiện ra hốt hoảng thưa với đức Bồ tát rằng: ‘Đây không phải là nơi thuận lợi cho sự tu chứng đạo quả giải thoát. Nếu Ngài dừng lại chỗ này và nhập Kim Cang Định, mặt đất sẽ chuyển rung, mở rộng và ngọn núi sẽ sụp đổ trên Ngài’.

Rồi đức Bồ tát đi xuống, ngừng lại giữa đường trên sườn núi tây bắc… Tại đó, Ngài thấy có một hang đá lớn. Ngài vào trong ngồi kiết già. Lần nữa, đất bằng chuyển động và núi đồi rung rinh. Rồi một vị Thiên Thần hiện ra thưa lớn tiếng giữa hư không: ‘Đây không phải là nơi cho đức Như Lai thành tựu quả vị chánh đẳng chánh giác’… Đức Bồ tát liền nhận biết rõ chỗ này không thể hoàn thành được mục đích giác ngộ của mình, Ngài bèn đứng dậy rời bỏ…tiếp tục đi về hướng cây Bồ Đề…”.

Trích “Tây Du Ký”của ngài Huyền Trang, (sách đã dẫn), quyển VIII, trang 114-115.

Tại Bồ Đề Đạo Tràng, ngoài các di tích lịch sử quan trọng kể trên, quý vị còn có thể đến viếng những ngôi chùa danh tiếng và lữ quán sau đây:

11. LỮ QUÁN HỘI ĐẠI GIÁC(THE MAHA BODHI REST HOUSE)

Cách không xa (độ 400 mét) chùa Đại Giác về hướng tây, lữ quán hai tầng lầu này, gồm có bảy phòng nhỏ và một hội trường lớn do hội Đại Giác ở Ấn Độ xây cất vào năm 1901, với sự đóng góp tài trợ của các Phật tử Miến Điện và Tích Lan, nhằm làm nơi lưu trú cho du khách Phật tử hành hương (ở được khoảng 100 người). Vị quản lý trông coi lữ quán thường là nhà sư Tích Lan, do hội Đại Giác (The Maha Bodhi Society) tại Ấn Độ bổ nhiệm. Không rõ bây giờ ra sao, chứ thời gian trước 1977, các Phật tử hành hương có thể đến ở lại lữ quán miễn phí trong ba ngày đầu, sau đó quý vị mới phải cúng giúp cho Hội tiền phòng chút đỉnh.

12. CHÙA TÂY TẠNG (TIBETAN MONASTERY)

Chùa do vị Lạt ma Ngawang Samden kiến tạo đầu tiên trong khoảnh đất của lữ quán hội Ma Ha Bồ Đề vào năm 1938, và ngày nay chùa được chia cách với lữ quán bởi một bức tường gạch. Chùa theo giáo phái Gelukpa (Mũ Vàng) của Tây Tạng, kiến trúc hai tầng, vách tường sơn màu đỏ, có thể lưu trú khoảng 150 nhà sư. Chánh điện thiết lập nơi lầu trên, với tượng đức Phật Di Lặc (Maitreya)rất lớn tôn trí thờ chính giữa và nhiều pho tượng Bồ tát thờ hai bên. Các tượng này đều sơn son thếp vàng rất đẹp. Ngoài ra, tại đây còn tàng trữ thờ đại tạng kinh tiếng Tây Tạng, xung quanh được trang trí với những hình ảnh, tranh vẽ, bích họa có màu sắc rực rỡ; cùng nhiều pháp khí kỳ dị khác.

Nổi bật nhất là bức tranh vẽ bánh xe luân hồi. Ở trục bánh xe có vẽ một con gà, một con rắn và một con heo, tượng trưng cho tham, sân, si. Con vật này cắn đuôi con kia, tạo thành một vòng tròn luân hồi bất tận. Vành xe chia làm 12 khoảng, diễn tả lý 12 nhân duyên: Một người đàn bà mù chỉ cho Vô Minh; một người làm đồ gốm đang nhồi đất sét, chỉ cho Hành; một con vượn đang giữ cái ghế, chỉ cho Thức; người ngồi trong chiếc thuyền chỉ cho Danh Sắc; cái nhà với sáu cửa sổ là Lục Nhập; cặp trai gái ôm nhau chỉ cho Xúc; một người rút ra mũi tên đâm vào mắt là Thọ; một kẻ không ngừng uống rượu chỉ cho Ái; một con khỉ đang bẻ trái cây tượng trưng cho Thủ; một hình ảnh làm tình là Sanh; một ông già chống gậy chỉ cho Lão; và Tử là một số người đang mang thây chết. Một con quái vật tượng trưng cho Ma Vương (Mara) đang nhe nanh cắn chặt vòng bánh xe; và quay bánh xe ấy chạy vòng tròn bởi móng vuốt của hai tay và hai chân. Phía mặt, đức Phật Thích Ca đứng thẳng, đưa tay chỉ Ma Vương và bánh xe.

Ở tầng dưới, quý vị sẽ trông thấy một gian phòng cầu nguyện, bên trong tôn trí thờ một bánh xe Pháp Luân khổng lồ bằng đồng nặng 20 tấn. Trên tường được trang trí bởi những bức họa vẽ các đức Phật, Bồ tát, Thiên Thần và những vị Lạt Ma giáo chủ các tông phái Phật giáo Tây Tạng thời cổ v.v…

Chùa có khoảng 20 phòng đôi (double rooms) dành cho du khách hành hương thuê ở trên lầu, tiền phòng (năm 1975) mỗi ngày trả 1.50 Rupees (tính ra Mỹ kim bằng 20 cents); tầng dưới mỗi ngày là 0,75 Rupee (10 cents tiền Mỹ).

13. CHÙA TÀU(CHINESE TEMPLE)

Chùa nằm về hướng tây chùa Đại Giác, rất gần chùa Tây Tạng, xây cất theo lối Trung Hoa vào năm 1945, do sự đóng góp của một số Phật tử người Tàu theo phái Tịnh Độ. Từ đường cái vào chùa, quý vị phải đi ngang qua một chiếc cầu gỗ ngắn và hẹp. Bên trong chánh điện chùa thờ một pho tượng Phật bằng đá đen tạc theo kiểu Ấn Độ; và một tượng Phật đứng khác bằng đá cẩm thạch đen làm theo mẫu Trung Hoa.

14. CHÙA THÁI LAN (WAT THÁI)

Chùa nằm về hướng tây và cách chùa Đại Giác khoảng gần một cây số. Chùa kiến tạo vào năm 1956, hoàn toàn giống kiểu mẫu ngôi chùa đá cẩm thạch (Marble Temple) danh tiếng ở Bangkok (Thái Lan), do sự giúp đỡ tài trợ của nhà vua và chính phủ Thái Lan khoảng 1 triệu Rupees tiền Ấn (bằng 135.000 mỹ kim). Chùa được xây cất ở giữa một khu đất rộng, hai bên tả hữu có hai tháp chuông cao; và trong chánh điện tôn trí thờ độc nhất một pho tượng Phật Thích Ca lớn bằng đồng thỉnh từ Thái Lan. Mặt tiền chùa có dựng hàng rào sắt, với hai cổng lớn đi vào hai bên. Đàng sau và phía trái chùa là hai dãy nhà ở, một dành cho chư Tăng, và dãy kia cho du khách Phật tử hành hương.

15. CHÙA MIẾN ĐIỆN (BURMESE TEMPLE)

Do sự giúp đỡ của các Phật tử Miến, chùa được thiết lập trên con đường chính từ thị trấn Gaya đi Bồ Đề Đạo Tràng, cách chùa Đại Giác độ nửa cây số về hướng đông bắc, gần trạm cảnh sát. Tại đây cũng có một số phòng dành cho du khách Phật tử lưu trú.

16. CHÙA NHẬT BẢN (JAPANESE TEMPLE)

Ngôi chùa được khởi đầu xây cất vào năm 1970, nằm phía sau chùa Thái Lan, do sự đóng góp tài trợ của các Phật tử Nhật. Chùa kiến trúc theo lối các ngôi chùa tại Nhật Bản. Cạnh chùa có thiết lập một lữ quán (Rest House) làm nơi nghỉ ngơi cho khách thập phương đến chiêm bái Bồ Đề Đạo Tràng.

17. BẢO TÀNG VIỆN(ARCHAEOLOGICAL MUSEUM)

Bảo Tàng Viện do chính phủ tiểu bang Bihar xây cất năm 1956 nằm về hướng đông chùa Thái, nhằm sưu tập, tàng trữ, bảo trì những xá lợi, tượng Phật và pháp khí thuộc các thời đại cổ được khai quật, đào thấy tại chùa Đại Giác và rải rác khắp nơi ở Bồ Đề Đạo Tràng. Trong Bảo Tàng Viện hiện còn giữ nhiều tượng Phật được tạo tác vào các thế kỷ từ thứ 9 đến 11 sau tây lịch, có một vài pháp khí rất xưa, thuộc thế kỷ thứ 2 trước tây lịch v.v…

VƯỜN LỘC UYỂN (SARNATH),

NƠI ĐỨC PHẬT THUYẾT PHÁP ĐẦU TIÊN

Vườn Lộc Uyển (Sarnath) là nơi hơn 2.500 năm trước, đức Phật đã thuyết bài Pháp đầu tiên. Từ đó, Lộc Uyển trở thành một thánh tích Phật giáo thiêng liêng quan trọng thứ nhì, sau Bồ Đề Đạo Tràng; và mỗi năm thu hút hàng ngàn du khách Phật tử cũng như không Phật tử địa phương và ngoại quốc khắp nơi trên thế giới đến chiêm bái, lễ lạy, cầu nguyện, tu học, sưu tầm tài liệu khảo cứu v.v…

I. NGUỒN GỐC ĐỊA DANH VÀ VỊ THẾ CỦA LỘC UYỂN TRONG LỊCH SỬ PHẬT GIÁO.

SARNATH (Lộc Uyển), tên gọi ngày nay chỉ nơi xưa kia đức Phật sau khi thành Đạo, đã đến thuyết bài Pháp đầu tiên cho năm vị Tỳ kheo, đệ tử xuất gia của Ngài. Kinh sách cũng ghi chép rằng tất cả chư Phật trong quá khứ đều tới đây để Chuyển Pháp Luân. Thông thường các Ngài vận thần thông bay trên không, từ cội Bồ Đề ở Bồ Đề Đạo Tràng (Bodh Gaya) đến Lộc Uyển, nhưng đức Phật của chúng ta thì Ngài đi bộ để gặp ông Upaka (một tín đồ ngoại đạo) và nhóm năm người bạn cũ (Kiều Trần Như) trước kia. Hiện nay, Sarnath nằm cách xa sáu dặm (miles) đường bộ thị trấn Varanasi hay Benares (Ba La Nại) và một dặm từ nhà ga Sarnath, trong quận Varanasi, thuộc tiểu bang Uttar Pradesh, miền đông bắc Ấn Độ.

Chữ “Sarnath” là tiếng rút gọn của từ “SARANGNATH” (Sarang: Lộc, nai; Nath: vua): vua của loài Nai (Lộc Vương – chỉ đức Phật). Danh từ này không thấy có trong kinh tạng Phật giáo tiếng Pali (Nam tông) cũng như Sanskrit (Bắc tông), mà trái lại kinh Pali thường dùng chữ “ISIPATANA” (Tàu dịch: Chư Thiên Đọa Xứ) hay “MIGADÀYA”; hoặc lắm khi dùng cả hai. Có nhiều truyền thuyết nói về nguồn gốc của các địa danh này.

Một vài học giả cho rằng “Isipatana” (Pali) hay “Rishipatana” (Sanskrit) có nghĩa là “Khu vực của các vị Tiên” (The abode of the seers), nhưng theo bộ Mahavastu (Đại sự) của Phật giáo giải thích thì xưa kia tại đây có 500 vị Bích Chi Phật (Pratyeka Buddhas) thường trú tu hành, về sau tất cả đều bay lên hư không nhập Niết Bàn, và thân thể của quý vị Độc giác này rơi xuống đất. Do đó, Isipatana được gọi là “Thành phố, nơi rơi xuống của các Ngài Bích Chi Phật” (City of the fall of the Sages). Theo ngữ nguyên “Isi” có nghĩa là “Tiên, Thánh hiền” (Sage); “Patana” là “Rơi xuống” (Falling). Còn “Migadàya” (Pali) nghĩa là “Lộc Uyển” hay “Vườn Nai” (Miga: Lộc, nai; Dàya: vườn, công viên). Trong sách có ghi chép mẩu chuyện tiền thân “Nigrodha Miga” liên quan đến Phật tích Lộc Uyển này như sau:

“Ngày xưa, nguyên tại đây (Migadàya) là khu rừng có nhiều nai. Vua xứ Benares (Ba La Nại) thời ấy hằng ngày đến săn nai để giết thịt. Trong một kiếp tiền thân đức Phật (Bồ Tát) sinh làm Lộc Vương, trông coi cả đàn nai ở đó. Ngày nọ, Bồ Tát Lộc Vương đến yết kiến vua Ba La Nại, đề nghị giải pháp mỗi ngày sẽ có một chú nai tự đến nạp mình để vua làm thịt dùng và khuyên vua nên chấm dứt việc cho săn bắn, sát hại vô ích nhiều nai khác trong khu rừng.

Một hôm, đến lượt một con nai có mang phải nạp mình. Không nỡđể nai con trong bụng chết oan, nai mẹ đến khẩn thiết yêu cầu Lộc Vương (Bồ Tát) giúp tìm một con nai khác đi thay thế. Vì lòng từ bi, Lộc Vương đến gặp vua Ba La Nại trình bày sự việc, và mong được giết thịt hôm đó để cứu mạng sống cho nai mẹ. Vô cùng ngạc nhiên, khâm phục trước sự hy sinh cao cả của Lộc Vương, đức vua hối hận và từ ngày ấy không bắt buộc đàn nai mỗi ngày phải đến nạp mình một con như trước kia. Nhà vua cũng để yên cả khu rừng cho loài Lộc ở, sống hạnh phúc an lành không còn sợ ai đến săn bắn, giết hại nữa. Vì thế, khu rừng này được gọi là khu rừng của loài Lộc (Migadàya: Lộc Uyển)”.

Do đó, chúng ta thường thấy phía dưới những tượng đá, tranh họa diễn tả về sự tích đời sống đức Phật đều có khắc hay vẽ hình hai con Lộc hai bên, ở giữa là bánh xe Pháp Luân.

Nói tóm, Sarnath (Lộc Uyển) tại vùng Isipatana (Chư Thiên Đọa Xứ) gần thị trấn Varanasi (Ba La Nại), miền đông bắc Ấn Độ ngày nay là một Phật tích vô cùng quan trọng đối với hàng Phật tử chúng ta vì các lý do:

1. Đây là nơi Đức Phật Thích Ca và Chư Phật trong quá khứ đều đã đến thuyết pháp đầu tiên.

2. Nơi đản sinh và Chuyển Pháp Luân của đức Phật quá khứ Ca Diếp (Kassapa hay Kashyapa Buddha). Ngài là đức Phật thứ 6 trong 7 vị Cổ Phật và là đức Phật thứ 3 trong đời Hiền kiếp (Bhadra Kalpa) này. Nhưng theo tập Atthakatha (Chú giải) của ngài Buddhaghosa (Phật Minh), nhà đại luận sư Ấn Độ (sinh vào thế kỷ thứ 5 tây lịch) thì đức Phật Ca Diếp giáng sinh tại thành Ba La Nại (Benares) và nhập diệt ở Lộc Uyển.

3. Là một trong bốn Phật tích thiêng liêng nhất (ba chỗ kia là vườn Lâm Tỳ Ni, Bồ Đề Đạo Tràng và Câu Thi Na) mà trong kinh đức Phật đã khuyên dạy hàng Phật tử hậu thế, xuất gia cũng như tại gia nên cố gắng hành hương đến chiêm bái để tạo duyên lành với Ngài trong đời này và nhiều kiếp sau.

4. Nơi Phật giáo đã phát triển thịnh hành, tồn tại kéo dài hơn 1.500 năm kể từ sau ngày đức Thế Tôn nhập Niết Bàn.

II. LỘC UYỂN TRƯỚC THỜI ĐỨC PHẬT GIÁNG SANH

(624 TRƯỚC TÂY LỊCH).

Sử sách Ấn Độ ghi chép cho thấy rằng Lộc Uyển, trước thời Đức Phật ra đời (năm 624 trước tây lịch) là một trung tâm phát triển văn hóa, triết lý Phệ Đà (Veda) của đạo Bà La Môn (Brahmanism), một tôn giáo rất xưa ở Ấn Độ. Theo nhà Ấn Độ học Max Muller (1823 - 1900), người Anh gốc Đức, thì kinh Phệ Đà (Vedas) xuất hiện vào khoảng năm 1.500 - 1.200 trước tây lịch, nhưng theo giáo sư A.C.Das thì nó ra đời khoảng năm 2.500 trước Công Nguyên. Vương quốc Kashi, Banaras hay Benares (Ba Na Lại) trước kia mà Sarnath (Lộc Uyển) ngày nay bao gồm trong đó, là nơi lui tới gặp gỡ, hành đạo của hầu hết những vị giáo chủ, đạo sư nổi danh của các tôn giáo lớn Ấn Độ (Bà La Môn, Kỳ Na Giáo tức Jainism) bấy giờ.

Có thể nói Lộc Uyển với những khu rừng âm u, tĩnh mịch, nơi sinh sống tự do của loài nai hàng nghìn năm trước khi đức Phật ra đời và đến đây để chuyển bánh xe Pháp, đã từng là vùng đất thiêng, thu hút vô số các nhà đạo học uyên bác, những vị Tiên, ẩn sĩ đến thường

trú ngày đêm tu khổ hạnh hay thiền định để tìm cho mình con đường giải thoát và giác ngộ.

III. LỘC UYỂN VÀO THỜI ĐỨC PHẬT TẠI THẾ (624 – 544 TRƯỚC T. L.)

A. THÀNH LẬP NGÔI TAM BẢO VÀ ĐOÀN THỂ TĂNG GIÀ ĐẦU TIÊN.

Kinh sách chép rằng sau khi chứng Đạo giác ngộ ở Bồ Đề Đạo Tràng (Bodh Gaya), Đức Phật do dự chưa quyết định truyền bá giáo pháp cho thế gian. Lúc ấy, sợ chúng sanh ở thế gian không được nghe pháp sẽ phải chịu khổ não, luân hồi sanh tử, nên đấng Phạm Thiên Sahampati ba lần thỉnh cầu đức Phật như sau:

“Bạch đức Thế Tôn, cầu xin Ngài giảng truyền giáo pháp! Cầu xin đấng Như Lai truyền bá giáo pháp! Có những chúng sanh bị ít nhiều vô minh che lấp, không được nghe giáo pháp, sẽ phải đọa lạc trầm luân. Nhưng cũng có người sẽ giác ngộ được chân lý”.

Cuối cùng, nhận lời thỉnh cầu của đấng Phạm Thiên Sahampati, đức Phật tuyên bố: “Cửa vô sanh bất tử đã mở ra cho chúng sanh. Hãy để cho những ai có tai muốn nghe đặt trọn niềm tin tưởng”(Opened to them are the Doors to the Deathless state. Let those who have ears repose confidence).

Sau đó, đức Phật liền nghĩ tới năm người đạo sĩ, bạn đồng tu với Ngài trước kia là: Kiều Trần Như (Kondanna), Bạc Đề (Bhaddiya), Thập Lịch Ca Diếp (Vappa), Ma Ha Nam (Mahanama) và Ác Bệ (Assaji); và biết họ đang ở Lộc Uyển tại Chư Thiên Đọa Xứ (Isipatana), Ngài liền rời Ưu Lâu Tần Loa (Uruvela), lên đường đi Ba La Nại (Benares). Khi thấy đức Phật từ xa đến, năm vị đạo sĩ tỏ vẻ không mấy kính trọng, nhưng lúc tới gần, với hảo tướng trang nghiêm, oai nghi đức độ của Ngài, tự nhiên cảm hóa họ. Và cuối cùng, năm vị chịu ngồi xuống yên lặng để nghe đức Thế Tôn giảng pháp.

Trong kinh chép rằng, ngay tại chỗ ở vườn Lộc Uyển, nơi mà trước kia chư Phật trong quá khứ cũng đã ngồi để Chuyển Pháp Luân, vào lúc ấy liền hiện ra 1.000 ngôi pháp tòa. Đức Thế Tôn đi đến chỗ mà 3 vị Phật quá khứ trong đời Hiền kiếp (Ca Diếp, Câu Na Hàm Mâu Ni, và Câu Lưu Tôn) đã ngồi trước đây, Ngài liền ngồi xuống nơi pháp tòa thứ tư; và bắt đầu thuyết bài pháp đầu tiên, kinh “Chuyển Pháp Luân” (Dhammacakkappa-vattana Sutta) đề cập đến Tứ Diệu Đế và Bát Chánh Đạo. Bấy giờ, hào quang từ kim thân đức Phật rực chiếu sáng ngời đến khắp 3.000 cõi thế giới và mặt đất khắp nơi rung động. Tất cả chư Thiên ở thế gian này và tại nhiều cõi Trời khác: Dạ Ma, Đâu Suất, Hóa Lạc, Tha Hóa Tự Tại Thiên, Phạm Thiên v.v...đều vô cùng tán thán, đồng thanh tung hô la lớn tiếng rằng: “Nay tại Ba La Nại, Chư Thiên Đọa Xứ (Isipatana), vườn Lộc Uyển (Sarnath), Vô Thượng Pháp Luân đã được đức Thế Tôn chuyển vận; Pháp Luân này chưa từng được Sa Môn, Bà La Môn, Thiên Ma, Phạm Thiên nào hoặc một ai ở thế giới này chuyển vận”.

Sau khi nghe xong, vị lớn tuổi nhất, đức Kiều Trần Như liền phát tâm xuất gia, làm vị Tỳ Kheo (Bhikkhu) đầu tiên và đắc quả Tu Đà Hoàn (quả thứ nhất trong bốn quả thánh). Những ngày sau đó, bốn vị kia cũng xuất gia theo Phật và đều chứng được quả này. Đến khi nghe đức Phật thuyết Kinh Vô Ngã Tướng (Anatta Lakkhana Sutta) đề cập đến pháp Vô Ngã (không có Ta) thì tất cả năm vị đều đắc quả A La Hán, hoàn toàn thanh tịnh giải thoát. Năm vị Tỳ kheo này là những đệ tử xuất gia đắc quả A La Hán đầu tiên của đức Phật. Như vậy, vào lúc ấy trên đời có tất cả năm vị A La Hán. Từ đó, ngôi Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) được thành hình, đoàn thể Tăng già và Phật giáo bắt đầu hiện hữu ở thế gian.

B. LỄ QUY Y TAM BẢO ĐẦU TIÊN CHO THIỆN NAM TÍN NỮ.

Lúc bấy giờ, Yasa (Da Xá), con của một nhà triệu phú ở thành Ba La Nại (Benares) chán cảnh giàu sang phú quý tạm bợ, chàng trốn nhà ra đi hướng về Lộc Uyển. Đến nơi gặp đức Phật, Yasa than rằng: “Khổ đau thay cho con! Đọa đày thay cho con!”. Đức Phật dạy: “Nơi đây không có khổ đau! Nơi đây không có đọa đày, hỡi Da Xá! Hãy đến, ngồi xuống đây Da Xá, Như Lai sẽ giảng pháp cho con”.

Da Xá hoan hỷ, cung kính đảnh lễ Ngài và ngồi sang một bên. Sau khi nghe đức Phật thuyết pháp, chàng đắc quả Tu Đà Hoàn. Hôm đó là ngày thứ năm, sau khi đức Phật Chuyển Pháp Luân.

Thấy vắng con, nhà triệu phú, cha của Da Xá, đi tìm. Nhìn ông từ xa đến, đức Phật liền dùng thần thông không cho ông nhận ra con. Nhà triệu phú đến gần cung kính bạch Phật hỏi thăm Ngài có thấy Da Xá đâu không? Đức Phật bảo: “Hãy ngồi lại đây, con sẽ gặp mặt con của con”. Nhà triệu phú mừng rỡ, vâng lời ngồi xuống, Đức Phật liền giảng pháp cho ông. Nghe xong, ông vui mừng bạch Phật cho ông xin quy y Tam Bảo. Ngài liền chấp nhận. Ông là người thiện nam đầu tiên thọ lễ quy y đầy đủ với 3 ngôi Tam Bảo (Phật, Pháp, Tăng) tại Lộc Uyển. Khi nghe đức Phật thuyết pháp cho cha, Yasa (Da Xá) đắc quả A La Hán. Ngay lúc ấy, đức Phật thâu thần thông để nhà triệu phú nhìn thấy con. Ông sung sướng thỉnh Phật và các đệ tử của Ngài ngày mai về nhà thọ trai. Đức Thế Tôn nhận lời. Sau khi nhà triệu phú ra về, Da Xá xin đức Phật xuất gia, thọ giới Sa Di và Tỳ Kheo.

Với Đức Da Xá, tổng số các A La Hán lúc bấy giờ tăng lên sáu vị. Hôm sau, đức Phật với sáu đệ tử A La Hán đến nhà ông triệu phú. Mẹ và vợ của Da Xá đến nghe đức Phật thuyết pháp, đắc quả Tu Đà Hoàn và xin thọ lễ quy y Tam Bảo. Hai bà trở thành hai tín nữ, đệ tử tại gia đầu tiên của đức Phật. Những tuần sau đó, 54 người bạn của đức Da Xá (Yasa) cũng đến thính pháp với đức Phật, xin Ngài xuất gia làm Tỳ kheo và đều đắc quả A La Hán. Trong vòng gần hai tháng, tổng số đệ tử xuất gia theo đức Phật chứng quả A La Hán lên tới 60 vị.

C. THÀNH LẬP GIÁO HỘI TĂNG GIÀ, ĐOÀN SỨ GIẢ NHƯ LAI

HOẰNG PHÁP ĐẦU TIÊN.

Với 60 vị đệ tử A La Hán, đầy đủ giới đức, trí tuệ và từ bi, đức Phật sáng lập “Giáo Hội Tăng Già” đầu tiên gồm những người xuất gia độc thân, thuộc giai cấp lãnh đạo, có học thức, địa vị và cao sang nhất thời bấy giờ. Tuy vậy, Giáo Hội vẫn luôn mở rộng cửa, đón nhận đủ hạng người, không phân biệt giai cấp, giàu nghèo, sang hèn, già trẻ tất cả đều được chấp nhận vào Tăng đoàn chung sống với tình huynh đệ như anh em trong một gia đình. Đến nay, Giáo Hội Tăng Già này vẫn còn tồn tại, dưới hình thức một đoàn thể tu sĩ độc thân xưa nhất trong lịch sử nhân loại.

Và để giáo pháp được rộng truyền khắp nhân gian, sau khóa nhập hạ an cư đầu tiên kết thúc tại vườn Lộc Uyển trong vùng Chư Thiên Đọa Xứ (Isipatana), đức Phật đã khuyên dạy các đệ tử:

“Này các Tỳ Kheo, hãy ra đi, đem lại sự an lành đến mọi người, hạnh phúc cho tất cả chúng sanh. Vì lòng từ bi, hãy mang lại sự tốt đẹp, lợi ích và hạnh phúc cho Chư

Thiên và nhân loại. Mỗi người hãy đi một ngã... Chính Như Lai cũng sẽ đi về hướng Ưu Lâu Tần Loa (Uruvela) để hoằng dương chánh pháp”.

Như vậy, tại vườn Lộc Uyển (Sarnath), đức Phật là vị giáo chủ đầu tiên trên thế giới lập đoàn truyền giáo và gửi các đệ tử xuất gia đã chứng ngộ đi khắp nơi hoằng pháp, lợi ích nhân quần xã hội đúng theo hạnh nguyện của người tu là “Thượng cầu Phật đạo, hạ hóa chúng sanh”.

Tưởng nên biết thêm, Lộc Uyển không phải là nơi thường trú của đức Phật và các đệ tử thân tín của Ngài. Kinh sách ghi chép cho thấy rằng, sau khi Chuyển Pháp Luân, an cư ba tháng hạ đầu tiên, đức Phật đã rời Lộc Uyển đi giáo hóa các nơi; và sau đó có thể thỉnh thoảng Ngài chỉ trở lại thăm Thánh địa này hai hay ba lần mà thôi. Tuy nhiên, sau ngày đức Phật diệt độ, có rất nhiều đệ tử của Ngài đã đến Lộc Uyển kiến tạo chùa tháp để sống tu hành hoằng pháp ở đây (xin đọc phần sau).

D. NHỮNG BÀI KINH ĐỨC PHẬT THUYẾT TẠI LỘC UYỂN.

Ngoài hai kinh Chuyển Pháp Luân và Vô Ngã Tướng nói trên, sử liệu cho thấy Đức Phật còn thuyết tại Lộc Uyển nhiều kinh khác như: Pãnca, Pàsa và Dhammadinna, đặc biệt đức Phật giảng cho cư sĩ Dhammadinna khi ông ta đến yết kiến Ngài (ba kinh này thuộc Tương Ưng Bộ Kinh - Samyutta Nikaya); và các kinh Rathakàra hay Pacetana, Samaya, Katuviya, và Metteyapãnha (thuộc Tăng Nhứt Bộ Kinh - Anguttara Nikaya).

E. NHỮNG NGÔI CHÙA XÂY CẤT ĐẦU TIÊN TẠI LỘC UYỂN.

Theo truyền thuyết Phật giáo, người ta tin rằng ít nhất có hai ngôi chùa lớn (Mahavihara) được thiết lập tại Lộc Uyển vào thời đức Phật còn tại thế. Ngôi chùa đầu tiên không rõ ai xây dựng, nhưng cái thứ hai thì do đạo hữu Nandiya ở xứ Kashi hay Benares (Ba La Nại) kiến tạo. Ông Nandiya là con trai của một gia đình giàu có ở Kashi thời ấy. Cha mẹ anh ta muốn cưới cô Revati cho con mình, nhưng Nandiya không bằng lòng vì thấy Revati là người không kính tin Tam Bảo. Một hôm, mẹ chàng gọi Revati đến nhà khuyên cô ta nên làm phước bố thí giúp đỡ cho kẻ nghèo và thường xuyên đến Lộc Uyển nghe đức Phật thuyết pháp. Revati làm y theo như vậy, do đó Nandiya bằng lòng kết hôn với cô ta. Sau khi cha mẹ qua đời, Nandiya thừa kế sự nghiệp giàu có của ông bà già để lại; chàng đã dùng của cải đó xây cất một ngôi chùa lớn cúng dường cho đức Phật và các đệ tử của Ngài tại Lộc Uyển. Nhưng các nhà khảo cổ tiếc rằng không có một di tích nào của hai ngôi chùa ấy còn tồn tại đến ngày nay.