Lược Sử Các Thánh Tích Ấn Độ

V. CHÚNG TÔI ĐẾN VIẾNG LÂM TỲ NI

Sau thời gian ở Bangkok (Thái Lan) nghiên cứu Phật giáo gần một năm, khoảng tháng 8 năm 1966, chúng tôi rời Thái Lan qua Ấn Độ; và đến cuối tháng 10 năm 1969, chúng tôi đi chiêm bái Phật tích Lâm Tỳ Ni (Lumbini). Lúc bấy giờ, chúng tôi đang theo học chương trình M.A. tại Học Viện Phật Giáo Nalanda, thuộc quận Patna, tiểu bang Bihar, miền đông Ấn Độ. Đại Học Phật Giáo Nalanda ngày xưa là nơi ngài Huyền Trang, danh tăng Trung Hoa, trong thời gian đến Ấn Độ từ năm 630-643 T.L., đã ở nghiên cứu, tu học trong nhiều năm. Từ Nalanda, chúng tôi đi xe lửa về Patna, thủ đô của bang Bihar. Tại ga trung ương Patna, gần 1 giờ trưa, chúng tôi đáp tàu lửa tốc hành (Express), trên tuyến đường hỏa xa đông bắc Ấn Độ (North-EasternRailway) để đi Varanasi (Ba La Nại), thuộc bang Uttar Pradesh, một thành phố lớn chỉ cách xa 6 dặm (miles) đường bộ vườn Lộc Uyển (Sarnath), nơi ngày xưa, đức Phật đã thuyết bài pháp đầu tiên Tứ Diệu Đế (Chuyển Pháp Luân). Chúng tôi đến thị trấn này vào lúc khoảng gần 7 giờ tối. Chúng tôi phải đi kiếm gì ăn, vì bụng thấy đói.

Chúng tôi vào tiệm ăn chay (VegetarianRestaurant) ngay tại ga Varanasi. Ở Ấn Độ, bất cứ nhà ga lớn nào, cũng có mở tiệm ăn dành cho hành khách. Phần lớn các tiệm ăn này do Sở Hỏa Xa của chính phủ đảm trách. Bên này tiệm ăn chay, đầu kia là tiệm mặn (Non-Vegetarian). Có nơi trong cùng một tiệm, người ta phân hai ra, một bên mặn, một bên chay. Dù mặn hay chay, trước cửa tiệm đều có để bảng hiệu rõ ràng bằng hai thứ tiếng Hindi (Ấn Độ) và Anh văn. Quý vị nào biết tiếng Anh, thì rất dễ tìm thấy. Đồ ăn uống ở Ấn Độ rẻ mạt, nhất là thức ăn chay. Một bửa cơm chay ăn thực no, lúc ấy, chúng tôi nhớ chỉ phải trả đâu mất có 12 Rúp-pi (Rupees) tiền Ấn (bằng 1 đô la rưởi). Tôi nghĩ lúc này thực phẩm ở Ấn Độ có lên giá chút đỉnh, nhưng vẫn còn rẻ, nếu so với các nước Á Châu khác, nhất là tại Hoa Kỳ.

Xin được kể tiếp về chuyến đi. Sau khi dùng cơm xong, xem đồng hồ thấy gần 9 giờ tối. Chúng tôi vội vàng trả tiền đứng dậy rời tiệm ăn, đến sắp hàng chờ mua vé, để kịp đáp chuyến tàu lửa 10 giờ đêm từ Varanasi đi Gorakhpur, một thành phố lớn, nằm trong quận Gorakhpur, bang Uttar Pradesh miền đông bắc Ấn Độ. Đêm ấy, tàu tới trễ mất hơn tiếng đồng hồ, làm chúng tôi chờ sốt cả ruột, lại cảm thấy buồn ngủ. Tàu lửa ở Ấn Độ bị trễ là chuyện thường, đôi khi trễ đến 3,4 giờ liền. Nói vậy để quý vị hôm nào qua Ấn hành hương thì phải chịu khó kiên nhẫn mới được. Dù trễ cách nào, rồi trước sau gì tàu cũng đến… Tôi leo lên xe, tìm chỗ ngồi nơi toa hạng nhì, nhìn lại đồng hồ thấy hơn 11 giờ khuya. Vì không mua được chỗ nằm ở các chuyến tàu đêm, nên suốt đêm ấy chúng tôi phải ngồi mà ngủ. Tàu lửa đêm Ấn Độ, chỗ nằm phần nhiều phải mua trước một vài ngày mới có. Tàu tốc hành chạy suốt đêm, đến gần 8 giờ sáng hôm sau, chúng tôi đến ga Gorakhpur.

Bước ra khỏi tàu lửa, dù người hơi mệt vì mất ngủ; nhưng lòng chúng tôi vẫn cảm thấy rất vui, cái vui nhẹ nhàng thanh thoát của những người đệ tử như chúng tôi, theo gương Phật xuất gia từ nhỏ; giờ đây, đang trên đường trở về tìm lại dấu vết của ngàn xưa, hơn 2,500 năm trước, nơi vườn Lâm Tỳ Ni, đức Phật đã ra đời. Tại ga Gorakhpur, sau khi dùng điểm tâm, chúng tôi chờ đón chuyến tàu 11 giờ sáng để đi Nowgarh, một thành phố nhỏ vùng biên giới, trong quận Basti, thuộc bang Uttar Pradesh, miền đông bắc Ấn Độ. Muốn đi chiêm bái thánh tích Lâm Tỳ Ni (Lumbini), Nowgarh lúc bấy giờ là địa điểm thuận lợi nhất để quý vị có thể đến Lâm Tỳ Ni bằng đường bộ. Từ Gorakhpur đến Nowgarh mất khoảng 3 giờ tàu hỏa. Chúng tôi đến Nowgarh vào lúc hơn 2 giờ chiều, và phải nghỉ lại đêm để chờ sáng mai mới có xe buýt (bus) đi Lâm Tỳ Ni.

Nhờ ở đây có chùa Tích Lan của Hội Ma Ha Bồ Đề, nên chúng tôi vào xin ở lại. Sáng hôm sau, chúng tôi thức dậy sớm để kịp đi chuyến bus đầu tiên, đến Lâm Tỳ Ni. Nowgarh cách vườn Lâm Tỳ Ni khoảng 22 dặm (milles) đường bộ. Hơn 7 giờ sáng, xe buýt mới khởi hành. Trên chuyến xe này, chúng tôi gặp, cùng đi với chúng tôi hôm ấy, có ba nhà sư Ấn Độ, hai sư Tây Tạng, một sư Tích Lan, một sư Miến Điện, vài du khách Tây Phương, và một số Phật tử người Ấn. Chiếc xe vượt băng qua những ngôi làng, bỏ lại đàng sau các lớp bụi đường mờ đục hòa lẫn trong ánh nắng ban mai. Trước mắt chúng tôi hiện ra những cánh đồng, xanh màu rau cải, với những người nông dân Ấn Độ hiền lành chất phác của một quê hương xứ Phật thật thanh bình. Thỉnh thoảng chúng tôi nhìn thấy một vài ngọn tháp và ngôi đền Ấn giáo được xây cất rải rác đó đây dọc hai bên đường, dẫn đến vườn Lâm Tỳ Ni.

Sau gần 2 tiếng đồng hồ, chiếc xe buýt mang chúng tôi đến gần biên giới Nepal. Xe ngừng nơi trạm kiểm soát, các hành khách ngoại quốc, trong đó có chúng tôi, xuống xe. Chúng tôi mang sổ thông hành (của Việt Nam Cộng Hòa) đến trình nhân viên sở Di Trú, để xin dấu chiếu khán (visa) nhập cảnh vương quốc Nepal, với lệ phí 10 Rupees Ấn Độ (hơn 1 mỹ kim). Xong, chúng tôi trở lên xe buýt tiếp tục cuộc hành trình. Khoảng 9 giờ 30 sáng, chúng tôi đến vườn Lâm Tỳ Ni. Mặt trời đã lên cao, nhưng ánh nắng không gắt lắm, vì tiết trời đang còn mùa thu. Vì phải tranh thủ thì giờ để kịp trở về Nowgarh chuyến xe buýt lúc 2 giờ chiều, nên ngay khi vừa đến, chúng tôi theo đoàn hành hương, đi vào khu vườn Lâm Tỳ Ni lịch sử, chiêm bái các di tích tại nơi đây. Không ai bảo ai, chúng tôi và mọi khách hành hương, đều mang theo sẵn hương đèn để chuẩn bị hành lễ.

Lâm Tỳ Ni, thời gian năm 1969, chúng tôi đến viếng, cũng giống như Ca Tỳ La Vệ (Kapilavastu), nhìn chung cảnh vật thật tiêu điều. Ngày xưa, thời Phật còn tại thế, hoa viên Lâm Tỳ Ni, làm nơi du ngoạn, giải trí chung cho cả hai bộ tộc Thích Ca (Sakyas) và Câu Ly (Koliyas), cảnh trí huy hoàng, nhộn nhịp, hoa lá xanh tươi đẹp đẽ bao nhiêu, thì giờ đây khu vườn lại hoang sơ, vắng vẻ, tàn tạ bấy nhiêu. Mặc dù nhiều năm trước đó, chính phủ Nepal cũng đã cố gắng thực hiện vài công tác trùng tu, phát triển thánh tích này, nhưng vẫn không thể đạt được thành quả nhiều như hiện giờ, qua chương trình Liên Hiệp Quốc phát triển Lâm Tỳ Ni đang xúc tiến, với sự đóng góp chung của nhiều quốc gia Phật giáo trên thế giới.

Sau khi thắp hương đèn khấn nguyện hành lễ xong, chúng tôi theo đoàn người đi chiêm bái, lần lượt đến viếng những cảnh chính sau đây trong vườn Lâm Tỳ Ni:

A. TRỤ ĐÁ VUA A DỤC (ASOKAN PILLAR)

Di tích quan trọng nhất tại đây là trụ đá do vua A Dục truyền dựng lên khi ngài đến viếng thánh địa này vào năm 249 trước Tây lịch, để đánh dấu nơi đức Phật đản sanh hơn 2,500 năm trước. Trụ đá này lần đầu tiên do nhà khảo cổ người Đức, Dr. Alois A. Fuhrer khám phá thấy vào năm 1896. Trụ đá, theo nhà khảo cổ học Ấn Độ, bà Debala Mitra, (đo từ mặt đất), cao 24 feet 3 inches. Trên trụ đá có khắc 5 hàng chữ Brahmi (cổ ngữ Ấn độ) dưới đây:

Devanampiyena Piyadasina Lajina-Visativasabhisitena,

Atana-agacha mahiyite. Hida Budhe-jati Sakyamuniti

Silavigadabhicha kalapita Silathabhe-cha usapapite

Hida Bhagavam jateti Lumbinigame ubalike Kate

Athabhagiye Cha.

Phỏng dịch: “Hoàng đế Piyadasina (A Dục), được các Thiên thần kính mến, sau khi lên ngôi 20 năm, Ngài đích thân đến đảnh lễ tại nơi này. Vì đây là nơi đức Phật Thích Ca Mâu Ni đản sanh, Ngài truyền lịnh cho tạo nên một pho tượng lớn và dựng một trụ đá để ghi dấu đây là nơi đức Thế Tôn xuất thế. Nhà vua cũng miễn thuế nghi lễ cho dân làng Lâm Tỳ Ni và họ chỉ phải trả 1/8 lợi tức mà thôi”.

Nhìn kỹ, chúng tôi thấy trụ đá có một vết nứt thẳng dài từ trên đến khoảng giữa, và tượng “hình con ngựa” trên đầu cột trụ (mà trong ký sự của Ngài Huyền Trang có nói đến), không còn nữa. Hiện nay, các nhà khảo cổ chưa tìm thấy di tích tượng của “hình con ngựa” này.

B. NGÔI ĐỀN THỜ RUMMINDEI

Đây là ngôi đền với mái bằng phẳng, được xây gần trụ đá A Dục về hướng đông, trên một bức nền cao độ 3 thước tây. Bên trong ngôi đền thấy tôn trí một phiến đá lớn, chạm khắc hình tượng nữ thần, gọi là Rupadevi hay Rummindei. Ngoài ra, còn có những hình tượng bằng đá, diễn tả cảnh lúc hoàng hậu Ma Gia đản sanh thái tử. Hoàng hậu Ma Gia (Mayadevi) cao gần bằng người thật, đứng dưới một thân cây Sa La (Sala), với tay phải của hoàng hậu đưa lên vịn nhành cây, và tay trái của hoàng hậu đặt nơi hông. Một phụ nữ đứng bên phải nâng đỡ hoàng hậu, theo giáo sư B.C.Bhattacharya, có thể đó là bà di mẫu Mahaprajapati (Ma Ha Ba Xà Ba Đề). Cạnh đó có một hình tượng mà theo học giả V.A.Smith, cho là vua trời Đế Thích (Sakra), người cúi xuống nâng đỡ thái tử khi Ngài đản sanh từ phía hữu của hoàng hậu. Đứng dưới là tượng thái tử với vòng hào quang trên đầu Ngài.

C. HỒ NƯỚC PUSHKARINI

Về phía nam ngôi đền trên có một hồ nước hình vuông bằng gạch, gọi là hồ Pushkharini. Tục truyền xưa kia khi đức Phật đản sanh, từ trên trời có hai suối nước chảy xuống tắm cho Ngài, và nước này về sau đã tạo nên hồ Pushkarini. Ngày nay, dân chúng địa phương tin rằng hễ ai có bệnh tật gì thì đến đây tắm, bệnh sẽ chóng lành.

D. NỀN CỦA NGÔI CHÙA CŨ

Gần con đường dẫn tới ngôi đền và trụ đá vua A Dục, chúng tôi thấy vết tích lâu đời nền móng của một ngôi chùa cổ. Cái nền có hình chữ nhật, cách kiến trúc trông giống như một cái phòng lớn, mà khi cần có thể chia thành nhiều phòng nhỏ. Người ta đào thấy ở đây vài pho tượng nhỏ của đức Bồ Tát Quán Thế Âm và Đại Thế Chí v.v… bằng đất nung, đá đen và bằng đồng; cùng với một vài đồng tiền không được rõ lắm. Các pho tượng nói trên, một phần nửa đã bị hư hoại. Ngoài ra, người ta còn tìm thấy tại đây nhiều mảnh tượng chạm khắc không rõ lắm. Có một mẩu chỉ nửa phần trông rõ, mà các nhà khảo cổ nghĩ rằng, không biết có phải đó là phần dưới của cái tượng “hình con ngựa” trên đầu trụ đá vua A Dục hay không

VI. NHỮNG CHÙA THÁP VÀ TRỤ ĐÁ MỚI XÂY CẤT TẠI LÂM TỲ NI

Sau khi đi chiêm bái hết các di tích trên, chúng tôi đến thăm hai ngôi tháp và trụ đá mới dưới đây.

A. HAI NGÔI THÁP MỚI

Chính phủ Nepal, trong chương trình sửa sang thánh tích Lâm Tỳ Ni, khoảng vài mươi năm trước, đã dùng các vật liệu đào bới được tại đây, để xây cất hai ngôi tháp mới cách không xa trụ đá vua A Dục. Về phương diện mỹ thuật, hai ngôi tháp này không có gì đặc biệt cho lắm.

B. TRỤ ĐÁ VUA MAHENDRA

Để kỷ niệm đức Phật đản sanh năm 2,500, vua Mahendra của Nepal (nay đã qua đời), vào năm 1956, đã cho xây cất tại Lâm Tỳ Ni, một trụ đá mới bằng cẩm thạch rất đẹp, và trên đó có khắc những hàng chữ Nepali (tiếng Nepal), đại ý như sau:

“Đức vua của Vương quốc Nepal, đã truyền cho xây cất quán trọ, đường xá, và sửa sang lại các chùa tháp, hồ nước xưa tại vườn Lâm Tỳ Ni, nơi đức Phật đản sanh - đấng siêu nhân vĩ đại nhất trong lịch sử của Nepal. Đức vua đã truyền thực hiện các công trình khai quật, nghiên cứu một cách khoa học, nhằm phát triển và duy trì thánh địa này. Nhân ngày trăng tròn tháng Vaisakha, kỷ niệm đức Phật đản sanh năm 2,500, trụ đá Mahendra này được xây dựng. Nguyện cầu cho tất cả chúng sanh an lành”.

Vừa viếng xong nơi đây, thì trời cũng đã quá 12 giờ trưa. Chúng tôi đi tìm quán ăn chay để dùng bữa. Sau đó, chúng tôi vội vã đến thăm tịnh xá, nơi các chư Tăng Nepal đang ở. Vào lúc ấy, chúng tôi nhớ có gặp được hai Đại đức Aniruddha và Mahanam. Hai Đại Đức đã đón tiếp chúng tôi rất niềm nở. Sau hơn nửa giờ thăm hỏi, chuyện trò, chúng tôi có thỉnh mua vài cuốn sách Anh văn viết về thánh tích Ca Tỳ La Vệ và Lâm Tỳ Ni, mà hiện giờ đây, chúng là một trong những tài liệu chúng tôi đã dùng đến để viết bài này. Thỉnh sách xong, chúng tôi xin chụp chung với hai Đại Đức vài tấm hình để lưu niệm. Nhìn lại đồng hồ thấy gần 2 giờ chiều, chúng tôi vội vàng ra xe để kịp chuyến bus trở về Nowgarh. Khoảng gần 5 giờ chiều chúng tôi về tới Nowgarh. Vì hơi mệt, chúng tôi buộc lòng phải ở lại ngôi chùa Tích Lan một đêm nữa tại thành phố vùng biên giới khá yên tĩnh này, hầu dưỡng sức để sáng hôm sau, chúng tôi lại đáp tàu lửa tiếp tục cuộc hành trình một mình đi chiêm bái các Phật tích khác tại Ấn Độ.

VII. CÔNG TRÌNH PHÁT TRIỂN LÂM TỲ NI CỦA GIÁO HỘI PHẬT GIÁO NEPAL

Trong công trình phát triển, duy trì thánh tích Lâm Tỳ Ni, vào những thập niên gần đây, ngoài chính phủ Nepal, Giáo hội Phật giáo tại Nepal cũng đã góp phần không nhỏ. Chư Tăng có công nhiều nhất là cố Thượng Tọa Bhadanta Dhammaloka và các đại đức Aniruddha và Mahanam. Nhờ cố gắng của Giáo Hội, từ nhiều năm trước, một văn phòng chỉ dẫn cho du khách hành hương tại Lâm Tỳ Ni đầu tiên đã được thành lập. Giáo hội cũng đã cho ấn hành các tại liệu sách báo bằng Anh văn và tiếng địa phương, để hướng dẫn giúp đỡ du khách hiểu rõ về lịch sử thánh tích này. Năm 1952, Giáo hội đã đứng ra tổ chức Đại Lễ Phật Đản tại Lâm Tỳ Ni với hàng trăm ngàn Phật tử xa gần khắp nơi trong và ngoài nước Nepal về tham dự.

Tiếp tay với Giáo Hội, chính phủ Nepal năm 1956, nhân kỷ niệm Phật Đản năm 2,500, đã cho xây cất một “Văn Phòng Hướng Dẫn Du Khách” và một quán trọ (Rest House) mới, nhằm giúp phương tiện nghỉ ngơi cho khách thập phương đến chiêm bái Lâm Tỳ Ni. Nhiều quốc gia Phật giáo khác như Tích Lan, Miến Điện, Cam Bốt và Thái Lan v.v… cũng đã góp phần với chính phủ Nepal trong việc phát triển thánh tích này. Tưởng nên biết rằng trước đó, một quán trọ đã được xây cất tại Lâm Tỳ Ni do sự phát tâm đóng góp của Hội Ma Ha Bồ Đề (Maha Bodhi Society) ở Ấn Độ.

VIII. CHƯƠNG TRÌNH PHÁT TRIỂN LÂM TỲ NI CỦA LIÊN HIỆP QUỐC

Chúng tôi xin tóm lược sau đây lịch sử chương trình phát triển Lâm Tỳ Ni của Liên Hiệp Quốc.

A. KHỞI XƯỚNG ĐẦU TIÊN

Có thể nói ý kiến phát triển quy mô vườn Lâm Tỳ Ni bắt đầu có từ Đại Hội Phật Giáo Thế Giới (WorldFellowshipofBuddhists) lần thứ 4, tổ chức tại Kathmandu, thủ đô vương quốc Nepal, vào những ngày 15-21 tháng 11 năm 1956. Tại đại hội này, cố hoàng đế Mahendra của Nepal, đã khởi xướng kêu gọi việc phát triển Lâm Tỳ Ni, và đức vua đã phát tâm hỷ cúng hàng trăm ngàn Rúp-pi (Rupees) để xây cất tại đây một ngôi chùa mới, một lữ quán và một con đường.

B. ĐỀ NGHỊ PHÁT TRIỂN

Sau đó, nhân chuyến đi chiêm bái Lâm Tỳ Ni, cố Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc U Thant (Miến Điện) đã thảo luận tại hoàng cung với cố Hoàng đế Nepal Mahendra vào ngày 13-04-1967 về dự án phát triển Lâm Tỳ Ni thành một trung tâm hành hương Hòa bình và Du lịch Quốc tế. Đề án này liền được vua Mahendra bấy giờ đồng ý chấp thuận.

C. LỊCH TRÌNH PHÁT TRIỄN

Tháng 10 năm 1967, hai vị Phó Thủ Tướng và Bộ Trưởng Ngoại Giao Nepal, ông Kirti N.Bista gặp ông U.Thant, Tổng thư ký Liên Hiệp Quốc (LHQ) để thảo luận thêm về dự án. Sau đó, vua Nepal chính thức yêu cầu LHQ giúp đỡ soạn thảo kế hoạch phát triển Lâm Tỳ Ni. Vài tháng sau, một phái đoàn ba nhân viên của LHQ, dưới sự hướng dẩn của cố giáo sư S.Kobe đã đến thăm các thánh tích Phật giáo tại Ấn Độ; đặc biệt là Ca Tỳ La Vệ (Kapilavastu) và Lâm Tỳ Ni (Lumbini) ở Nepal, trong thời gian từ 10-12-1967 đến 9-01-1968. Phái đoàn, sau khi nghiên cứu tường tận, đã cố vấn chỉ dẩn cho chính phủ Nepal, trong việc phát triển thánh tích này, với các vấn đề cơ bản: phương tiện giao thông, nước uống, điện lực và tiện nghi cho du khách hành hương.

Năm 1970, một Ủy Ban Liên Hiệp Quốc phát triển Lâm Tỳ Ni được thành lập tại Nữu Ước (New York). Vị đại sứ thường trực vương quốc Nepal tại Liên Hiệp Quốc làm chủ tịch Ủy Ban này, với 15 quốc gia thành viên: A Phú Hãn, Bangladesh, Bhutan, Miến Điện, Cam Bốt, Ấn Độ, Nam Dương (Indonesia), Lào, Mã Lai, Nepal, Hồi quốc (Pakistan), Đại Hàn, Tân Gia Ba, Tích Lan và Thái Lan. Cùng lúc, Ủy ban cũng đề cử giáo sư người Nhật Kenzo Tange, một kiến trúc sư nổi tiếng thế giới, thiết kế đồ án. Sau đó (trong năm 1970), ông U Thant, cố Tổng Thư Ký Liên Hiệp Quốc, nhân danh Ủy Ban Phát triển Lâm Tỳ Ni, đã phổ biến một văn thư kêu gọi sự giúp đỡ và hợp tác của các quốc gia trên toàn thế giới, trong công tác lịch sử vĩ đại này. Văn thư có đoạn ông viết:

“…Từ đầu năm 1968, nhiều chương trình phát triển Lâm Tỳ Ni đã được thực hiện bởi cả hai chính phủ Nepal và tổ chức Liên Hiệp Quốc, và dự án đó nay đã tiến đến giai đoạn, cần sự phát tâm đóng góp tài lực (của mọi quốc gia), để thánh địa này sớm trở thành một trung tâm hành hương, với đầy đủ tiện nghi cho các Phật tử đến chiêm bái và du khách. Trong công tác này, tôi muốn bày tỏ sự tán thán của riêng cá nhân tôi đối với chính phủ Nepal trong việc họ đã thực hiện được những bước tiến đầu tiên. Tôi cũng chân thành hy vọng rằng, các chính phủ quan tâm, những cá nhân và đoàn thể sẽ phát tâm đóng góp bằng tịnh tài cũng như hiện vật để ủng hộ cho sự thực hiện một công trình mà tôi nghĩ là hết sức thiêng liêng và cao quý…”.

Cũng trong tinh thần kêu gọi sự giúp đỡ, hợp tác thế giới nhằm phát triển vườn Lâm Tỳ Ni, đương kim Hoàng Đế Nepal Birendra, trong thông điệp Mừng Lễ Phật Đản năm 2,527 (1983), đã bày tỏ với dân chúng:

“Thánh địa, nơi đản sanh của đấng Giác Ngộ, được xem như vùng đất thiêng của Tình Thương và Hòa Bình siêu việt. Thực vậy, đó là sự diễn rộng cái ý tưởng chấp nhập đề nghị xem Nepal như một khu vực Hòa Bình. Những năm qua, theo đồ án thiết kế để phát triển Lâm Tỳ Ni, bằng tài lực của riêng mình, chúng ta đã thực hiện được vài công trình cơ bản đáng kể. Chúng ta đã cố gắng phát triển Lâm Tỳ Ni trở thành Thánh địa cho các nhà hành hương, du khách, sử gia và khảo cổ khắp nơi trên thế giới. Chúng ta nghĩ đã đến lúc chúng ta cần sự hỗ trợ của quốc tế để phát triển thêm qua việc sử dụng đúng mức các nguồn tài trợ ngoại nhân này. Bằng cách đó chúng ta có thể bày tỏ lòng tôn kính vô biên đối với đức Phật, vị Vua của Hòa Bình…”.

Trong bài diễn văn đọc trước Đại Hội của Ủy Ban Liên Hiệp Quốc phát triển Lâm Tỳ Ni, tổ chức tại Lâm Tỳ Ni vào tháng 3 năm 1984, ông Javier Perez De Cuellar, tổng thư ký Liên Hiệp Quốc cũng đã nhắc lại cái tâm nguyện nhiệt thành phát triển Lâm Tỳ Ni của cố Tổng Thư Ký LHQ U.Thant, và sau này đã được tiếp nối bởi ông Kurt Waldheim, có đoạn viết:“Thông điệp từ bi và lợi tha của đức Phật nhằm phục vụ cho nhân loại ngày nay thật cần thiết hơn bất cứ lúc nào trong lịch sử. Hòa bình, sự thông cảm, với cái nhìn xa (hiểu biết) vượt khỏi biên giới quốc gia là nhu cầu cấp thiết trong thời đại nguyên tử, và bất an của chúng ta hôm nay…”.

Năm 1976, kế hoạch phát triển Lâm Tỳ Ni, theo bản họa đồ chính (Master Plan), tổn phí dự trù lên tới khoảng 19 triệu mỹ kim. Đồ án thiết kế này được hoàn thành trong phiên họp cuối cùng tổ chức tại Đông Kinh (Tokyo), Nhật Bản, vào tháng 3 năm 1978; đã đệ trình lên cho Liên Hiệp Quốc, và được chuẩn y bởi chính phủ Nepal vào năm 1979. Khu vực phát triển tại Lâm Tỳ Ni theo đồ án thiết kế, rộng chiếm đến 3 dặm vuông, phân làm 3 vùng, mỗi vùng rộng một dặm vuông, chia ra như sau:

Vùng I: Công Viên Thiên Liêng (Sacred Garden)

Vùng II: Khu Chùa tháp (Monastic Zone)

Vùng III: Ngôi làng Lâm Tỳ Ni mới (New Lumbini Village)

Công Viên Thiêng Liêng: Nhằm tạo nên một khung cảnh trang nghiêm, thanh tịnh, và an lành phù hợp với tinh thần đản sanh của đức Phật.

Khu Chùa Tháp: Trong khu này, một bảo tàng viện sẽ được thiết lập để bảo trì tất cả những cổ vật đào thấy tại Lâm Tỳ Ni; cùng triển lãm cho du khách hành hương, mọi tài liệu khác diễn tả về đời sống đức Phật. Ngoài ra, nhiều chùa tháp cũng dự trù cho xây cất bởi các tông phái và quốc gia Phật giáo khác biệt, nhằm tạo ra ở đây một cảnh trí thiền vị, yên tĩnh, cùng hòa hợp chung giữa các màu sắc giáo hệ Phật giáo.

Ngôi làng mới Lâm Tỳ Ni: Ngôi làng này nhằm cung cấp mọi tiện nghi sinh hoạt cho cả du khách và dân chúng địa phương, với các cơ sở như trung tâm Văn hóa (Cultual Centre), trung tâm Lâm Tỳ Ni (Lumbini Centre) v.v...

Cho đến nay (theo tài liệu báo cáo của chính phủ Hoàng gia và Ủy ban Phát triển Lâm Tỳ Ni tại Nepal, ấn hành năm 1983-1984), một phần lớn chương trình phát họa trong đồ án thiết kế trên đã được thực hiện với tổn phí hàng triệu mỹ kim; và hiện đang tiếp tục phát triển. Chương trình thực sự khởi đầu công tác từ năm 1983, và Ủy ban Liên Hiệp Quốc Phát Triển Lâm Tỳ Ni dự trù sẽ hoàn tất toàn bộ vào năm 1990. Tổn phí dự trù cho việc thực hiện đúng theo đồ án trong năm 1983 là 867 triệu Rupees (tiền Nepal); đây chưa kể ngân khoản dự trù 420 triệu Rupees dành cho chương trình thiết lập 41 ngôi chùa. Những chùa này sẽ được xây cất theo họa đồ, kiểu mẩu riêng của từng quốc gia.

Dưới đây là ngân khoản hứa đóng góp của các giáo phái và quốc gia Phật giáo:

a) Giáo phái Reiyukai của Phật giáo Nhật Bản hứa cúng 1,740,000 mỹ kim cho kế hoạch xây cất một Trung tâm Văn Hóa và 125,000 mỹ kim cho việc trang bị dụng cụ máy móc tại trung tâm.

b) Chính phủ Tích Lan nhận sẽ giúp 10 triệu Rupees (bằng nửa triệu mỹ kim) để thiết lập các tiện nghi ăn ở cho du khách hành hương.

c) Chính phủ Ấn Độ hứa sẽ đóng góp 2,1 triệu mỹ kim để xây cất một Viện Bảo Tàng.

d) Ủy Ban Phát Triển Lâm Tỳ Ni tại Hoa Kỳ hứa giúp 5 triệu mỹ kim cho công tác xây cất Hội trường và cho ngân quỹ tổng quát.

Đến nay, nhiều Ủy ban Phát triển Lâm Tỳ Ni đã được thành lập tại các quốc gia: Bhutan, Đại Hàn, Nhật Bản, Tích Lan, Thái Lan, Ấn Độ và Hoa Kỳ v..v.. nhằm gây quỹ để tài trợ cho công trình vĩ đại này.

Viết đến đây, lòng chúng tôi cảm thấy vô cùng xúc động, vì sung sướng thấy rằng hình ảnh đức Bổn Sư Thích Ca Từ Phụ, tuy đã khuất bóng lâu rồi; nhưng giáo pháp cao siêu vi diệu của Ngài vẫn còn là nguồn an ủi vô biên, ngọn đuốc soi đường muôn đời cho nhân loại hôm nay, cuối thế kỷ 20, thời đại nguyên tử; với mọi nghiệp chướng tham, sân, si cố hữu của con người, vẫn còn gây chiến tranh đau khổ, chia rẽ, hận thù, chém giết lẫn nhau khắp nơi. Chính vì nhận thức được sự quá cần thiết của giáo lý đức Phật đối với thế giới bất an ngày nay, mà đề án Phát Triển Lâm Tỳ Ni, nơi nguồn gốc phát sinh của Hòa Bình và An Lạc hơn 2,500 năm trước, đã được các quốc gia Phật giáo, và Phật giáo đồ trên toàn thế giới, từ nhiều năm qua cũng như bây giờ, hết lòng tán dương và ủng hộ.

Nhân mùa Phật Đản P.L. 2530 (1987), chúng tôi thành tâm chấp tay cầu nguyện hồng ân Tam Bảo thùy từ gia hộ cho kế hoạch phát triển vườn Lâm Tỳ Ni của Liên Hiệp Quốc sớm được viên mãn thành tựu; để cho nguyện ước của cố Tổng Thư Ký LHQ U. Thant, cũng như hàng trăm triệu Phật tử khắp năm châu, sớm thấy trong tương lai gần, Lâm Tỳ Ni thực sự trở thành một trung tâm du lịch, hành hương của Tình Thương và Hòa Bình thế giới.

BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG (BODH GAYA)

NƠIĐỨC PHẬT THÀNH ĐẠO

Bồ Đề Đạo Tràng, kể từ sau ngày đức Phật thành đạo dưới cội Bồ Đề, đã trở thành một thánh địa thiêng liêng nhất của Phật Giáo. Ngày nay, Bồ Đề Đạo Tràng, không những là một trung tâm hành hương của Phật tử trên toàn thế giới, mà còn là nơi hằng năm thu hút hàng chục ngàn du khách, các nhà khảo cứu, nghệ thuật, sử gia, khắp bốn phương trời Âu, Á tìm đến để nghiên cứu về ngành cổ học, và nghệ thuật Phật Giáo, như điêu khắc, chạm trỗ trên đá v.v…

I. NGUỒN GỐC ĐỊA DANH VÀ VỊ TRÍ CỦA BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG

Buddha Gaya hay Bodh Gaya (Bồ Đề Đạo Tràng), tên gọi ngày nay chỉ nơi xưa kia, Bồ Tát Cồ Đàm (Gotama) đã tu hành thành Phật. Bồ Đề Đạo Tràng, nay thuộc làng Bodh Gaya, nằm cách 6 dặm đường bộ thị trấn Gaya; đông giáp sông Lilajan (tên cũ P.: Neranjana; Skt.: Nairanjana), tức sông Ni Liên Thuyền, thời đức Phật còn tại thế; tây giáp các làng Mastipur, Dhandowa, Bhalua và Turi; nam giáp Rampur, và bắc giáp làng Haripur, trong quận Gaya, tiểu bang Bihar, miền đông bắc Ấn Độ.

Trong kinh điển Phật Giáo Nguyên Thủy (Nam Tông) tiếng Pali, người ta không thấy có địa danh “Buddha Gaya” (Bồ Đề Đạo Tràng), mà chỉ thấy các tên như Bodhimandala, Bodhirukkhahay Gayathường được dùng để chỉ nơi đức Phật trước kia đã tu hành, chứng đắc đạo quả Vô Thượng. Theo các học giả Ấn Độ, từ chử “Bodhimanda” đầu tiên dùng chỉ cây Bồ Đề (Bodhi Tree), về sau nó đã biến đổi tạo thành những từ ngữ mới như Buddha Gaya,Bodhi Gaya, rồi Bodh Gayav.v... (N.K. Sahu, Buddhism in Orissa, Uktal, 1958, trang 5).

Đại đức Anagarika Dharmapala, nhà đại phục hưng Phật Giáo Tích Lan, từng tranh đấu để giành Buddha Gaya thoát khỏi sự chiếm hữu của ông Mahant theo Ấn Độ Giáo, trong tập nói về thánh tích Bồ Đề Đạo Tràng, đã viết: “Bodhimanda là từ ngữ được dùng bởi các Phật tử thời xưa, và theo bộ Mahavamsa (Đại Sử) của Tích Lan thì ngày xưa, Phật tích này có tên gọi là Gaya…Ngài Pháp Hiển (Fa Hien), danh tăng Trung Hoa, cũng dùng tiếng ‘Gaya’, kể cả ngài Buddhaghosa (Phật Minh), nhà đại luận sư Ấn Độ đến viếng Tích Lan năm 412 sau Tây Lịch, dưới triều vua Mahanama, vẫn gọi là Gaya. Vì danh từ ‘Bodhimanda’ không được rõ và phổ biến, nên chữ Buddha Gaya đã được chọn dùng”

(A. Guruge, Return to Righteousness, Ceylon, 1965, trang 587).

II. BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG THỜI ĐỨC PHẬT

Vào thời đức Phật còn tại thế, Bồ Đề Đạo Tràng (BuddhaGaya) có tên tiếng Phạn (Sanskrit)Uruvela, cũng gọi làUruvilva(Tàu dịch: Ưu Lâu Tần Loa), một thị trấn của vương quốc Ma Kiệt Đà (Magadha), dưới quyền trị vì của vua Tần Bà Xa La (Bimbisara: 543-491 trước Tây Lịch), có kinh đô đóng tại thành Vương Xá (Rajagriha). Ngày nay Uruvela tức là làng Urel, cách xa 6 dặm thị trấn Gaya (thuộc quận Gaya, tiểu bang Bihar). Còn xứ Ma Kiệt Đà (Magadha) thời xưa, theo ngài Huyền Trang (Hiuen Tsiang), có chu vi rộng 5.000 lý (bằng 1.666 dặm) với 80.000 ngôi làng (theo tài liệu ghi chép trong Luật Tạng – Vinaya Pitaka). Ngày nay, Ma Kiệt Đà bao gồm trong hai quận Patna và Gaya, thuộc miền nam tiểu bang Bihar, phía đông bắc Ấn Độ. Trước khi thành Đạo, đức Phật đã trải qua 6 năm tu khổ hạnh tại Uruvela. Ngài đã diễn tả cảnh trí ở đây qua kinh Ariyapariyesana(Trung Bộ Kinh, kinh thứ 26, đức Phật thuyết tại Kỳ Viên Tịnh Xá, thành Xá Vệ) như sau:

“… Rồi, này hỡi chư Tỳ Kheo, Như Lai tiếp tục đi khắp xứ Ma Kiệt Đà để mong tìm ra sự an lạc cao siêu nhất. Như Lai đã đến ngôi làng Senani, trong thị xã Uruvela (Ưu Lâu Tần Loa). Tại đây, Như Lai chứng kiến một vùng đất trải dài trông thích thú với nhiều khu rừng yên tĩnh, cạnh dòng sông Ni Liên Thuyền (Neranjara), nước cạn và chảy trong vắt. Gần đó là một ngôi làng Như Lai có thể đi vào khất thực... Thực vậy, đây là nơi rất tốt cho người đạo sĩ trẻ ở lại tu hành. Cho nên, này hỡi các Tỳ Kheo, Như Lai đã dừng lại, ngồi xuống và suy nghĩ: Đây là nơi thích hợp nhất cho ta thường trú để tu tập”.

Cũng chính tại Uruvela này, Bồ Tát Cồ Đàm, sau nhiều ngày ngồi tu khổ hạnh, thiền định dưới cây cổ thụ Ajapala, trước ngày sắp thành Phật, nàng Sujata (Tu Xà Đề), con gái của một điền chủ trong làng Senani, vào buổi sáng, đã mang cháo sữa đến cúng dường Ngài. Sau khi dùng xong thức ăn, Bồ Tát xuống tắm ở sông Ni Liên Thuyền, và đến chiều Ngài đi đến cây Pipal (Tất Bát La) gần đó, phát lời thệ nguyện:“Dù thịt nát, xương tan, máu huyết khô cạn, Ta nhất quyết không rời nơi này, nếu chưa đắc thành đạo quả Chánh giác”.Tại đây, Bồ Tát đã dùng cỏ cát tường “Kusa”, do tín hữu Sotthiya dâng cúng, trải ở gốc cây làm tọa cụ, để ngồi kiết già tiếp tục thiền định. Hôm sau, vào ngày trăng tròn tháng Vesakha (tháng 5 dương lịch), Bồ Tát Cồ Đàm, sau khi chiến thắng Ma Vương lần cuối cùng, đã chứng đắc Phật quả Vô thượng, vào năm Ngài đúng 35 tuổi. Từ đó cây Pipal này (Ficus Religiosus) được gọi là cây Bồ Đề (hay Bodhi: tiếng P. và Skt.); cũng gọi là cây Giác Ngộ (Tree of Enlightenment), vì “Bodhi” có nghĩa là “Giác Ngộ”.

III. BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG THỜI VUA A DỤC (ASOKA) CỦA

ẤN ĐỘ (273-232 TRƯỚC T.L.)

Theo sử liệu ghi chép trên các bia ký của vua A Dục (Asokan pillars) cho biết, đức vua lần đầu tiên đến chiêm bái Bồ Đề Đạo Tràng, vào năm thứ 10 triều đại A Dục, tức năm 260 trước Tây Lịch. Sau đó, theo Dr. Walpola Rahula (nhà sư và học giả Tích Lan), vua A Dục đã phái công chúa con gái mình, tức Ni cô Sanghamitta, chiết một nhánh từ cây Bồ Đề gốc ở Bồ Đề Đạo Tràng, cùng với giáo đoàn 11 Ni Cô khác, mang qua tặng cho vị vua Phật tử Tích Lan Devanampiya Tissa (trị vì 247-207 trước T.L.) trồng ở công viên Mahamegha tại thị trấn Anuradhapura, cựu kinh đô của Tích Lan (Sri Lanka). Đây là cây Bồ Đề có lịch sử 2.200 năm, xưa nhất thế giới, và hiện nay vẫn còn xanh tốt. Chúng tôi đã có dịp đến viếng cây Bồ Đề này, nhân chuyến đi tham dự đại hội: “Các nhà Lãnh Đạo và Học Giả Phật Giáo Thế Giới” (Conference of the World Buddhist Leaders and Scholars) tổ chức tại Colombo, thủ đô Tích Lan từ ngày 01 đến 09 tháng 06 năm 1982.

IV. BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG VỚI NGÔI CHÙA ĐẠI GIÁC

(MAHA BODHI) ĐẦU TIÊN

Khi bàn về lịch sử của ngôi chùa đầu tiên được xây cất vào thời kỳ nào, đến nay vẫn chưa có chứng tích rõ ràng để xác định được. Tuy nhiên, theo nhiều giả thuyết của một số học giả, tin rằng chùa Đại Giác có thể do vua A Dục (Asoka) kiến lập vào thế kỷ thứ 3 trước Tây Lịch, tiếc rằng thiếu bia ký để chứng thực. Bởi lẽ, nhiều vị vua khác sau đó, theo sử liệu cho biết cũng đã dựng nên tại Bồ Đề Đạo Tràng các chùa, tháp để kỹ niệm; cho nên công nghiệp của vua A Dục bị lu mờ bớt đi chăng. Cũng có thể di tích ngôi chùa đầu tiên đã bị vua Sasanka (606 T.L.) xứ Bengal, theo Ấn Độ giáo và rất thù ghét Phật giáo, tàn phá. Còn ngôi chùa Đại Giác, mà chúng ta thấy hiện nay, theo các nhà khảo cổ Đông lẫn Tây Phương, có thể nó được xây cất vào thế kỷ thứ 2 sau tây lịch.

Dù chúng ta không có đầy đủ sử liệu chính xác về ngôi chùa đầu tiên trong thời cổ, nhưng ít ra, qua những tài liệu đã khám phá được của các học giả từ trước nay, cho thấy rằng ngôi chùa đầu tiên đã do Phật tử xây dựng và duy trì từ thế kỷ thứ 3 trước tây lịch cho đến khi giặc Hồi giáo đến xâm lăng tàn phá vào thế kỷ thứ 12 sau T.L. Sau đó, ngôi chùa trải qua bao biến cố thăng trầm, đã được sửa chữa, trùng tu nhiều lần; không phải chỉ do các Phật tử Ấn độ, mà những Phật tử Tích Lan, Miến điện, và các quốc gia khác cũng có góp phần.

V. BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG QUA KÝ SỰ CỦA CÁC NHÀ HÀNH HƯƠNG TRUNG QUỐC

Sau vua A Dục, các danh tăng Trung Hoa đã đến chiêm bái thánh tích Bồ Đề Đạo Tràng là ngài Pháp Hiển (Fa Hien), Huyền Trang (Hiuen Tsiang) và Nghĩa Tịnh (I-Tsing).

A. KÝ SỰ CỦA NGÀI PHÁP HIỂN (FA HIEN)

Ngài Pháp Hiển đến Ấn Độ vào những năm 399-414 T.L. Ngài tới thăm Bồ Đề Đạo Tràng năm 409 sau T.L., đã ghi lại trong tập ký sự của ngài về cảnh trí ở thánh địa này lúc bấy giờ như sau:

“…Từ thành Vương Xá, sau khi đi về hướng tây 4 yojana hay do tuần (bằng 28 dặm), chúng tôi đến thị trấn Gaya, nhưng thấy trong thành tất cả đều trống trải và điêu tàn. Tiếp tục đi về phía nam khoảng 20 lý (gần 7 dặm), chúng tôi đến nơi đức Bồ Tát (đạo sĩ Cồ Đàm) tu khổ hạnh trong 6 năm. Xung quanh toàn là rừng rậm…Cách nơi này chưa đầy nửa do tuần (gần bằng 3 dặm rưởi), chúng tôi đến cây Pippala hay Tất Bát La (Bồ Đề), nơi các đức Phật trong quá khứ và tương lai đều ngồi tham thiền để chứng đạo giác ngộ. Cách xa nơi nầy độ 50 feet (30 paces), là nơi vị Thiên thần (Deva) dâng cúng đức Bồ Tát loại cỏ Kusa (Cát tường). Ngài nhận cỏ đến trải ở gốc cây Pippala, và ngồi xuống trên đó, mặt quay về hướng đông để thiền định….

“Tại các nơi đức Bồ Tát tu khổ hạnh trong 6 năm, sau này người ta dựng nên tháp và tượng, mà hiện nay vẫn còn tồn tại…Tại nơi đức Phật thành Đạo, có 3 ngôi chùa, trong đó có chư Tăng đang ở. Những gia đình dân chúng xung quanh cúng dường mọi thứ cần thiết cho các vị sư này, nên họ không thiếu thốn gì. Luật giới được chư Tăng bấy giờ thọ trì rất nghiêm chỉnh…”

Trích “Fa Hien’s Record of Buddhistic Kingdom”; translated of Chinese Text by Jame Legg, San Francisco, 1975 (“Ký Sự về các Vương Quốc Phật Giáo” của Ngài Pháp Hiển), Chương 31, trang 87, 88, 89.

B. KÝ SỰ CỦA NGÀI HUYỀN TRANG (HIUEN TSIANG)

Ngài Huyền Trang sang Ấn Độ vào những năm 629-645, và đến chiêm bái Bồ Đề Đạo Tràng năm 637 sau T.L. đã ghi lại trong tập “Tây Du Ký” (Si Yu Ki) của Ngài khá đầy đủ chi tiết về thánh tích này như sau:

“…Từ núi Pragbodhi (Tiên Chánh Giác) đi về hướng tây nam khoảng 14 hay 15 lý (bằng 5 dặm), chúng tôi đến cây Bồ Đề, được bao bọc xung quanh bởi một tường gạch cao và chắc, có chu vi dài chừng 1.250 feet (500 paces)… Chúng tôi thấy đây đó, có những ngôi tháp và chùa, được các vua chúa, hoàng tử khắp nơi trong cõi Diêm Phù Đề (Ấn Độ) quý kính đức Phật, xây dựng nên để tưởng niệm Ngài.

Về hướng đông của cây Bồ Đề, có một ngôi tháp cao từ 160 đến 170 feet, nền tháp rộng 50 feet vuông (20 paces), tường xây bằng gạch xanh với vôi đá nung; các khám tường nơi những tầng tháp đều có tôn trí các tượng bằng vàng. Xung quanh bốn phía tháp được trang trí bởi những hình tượng điêu khắc rất đẹp; nơi này là hình ảnh của những chuỗi ngọc, chỗ kia là các vị Tiên. Mặt hướng đông của tháp nối liền với lầu đưa ra, phía trên có 3 cái phòng, với những mái hiên, cột trụ, cây đà, cửa lớn, cửa sổ đều được trang hoàng bởi các hình tượng bằng vàng hay bạc, với những ngọc ngà và kim cương nạm gắn vào các kẻ hở. Những gian buồng mờ tối và các phòng huyền bí nơi 3 tầng lầu đều có cửa lớn. Hai bên phải và trái của cửa chính bên ngoài là những cái khám trông như gian buồng nhỏ; phía trái tôn trí hình tượng đức Bồ Tát Quán Thế Âm, và bên phải hình tượng đức Bồ Tát Di Lặc. Những tường này làm bằng bạc, và cao độ 10 feet. Tại chỗ ngôi tháp hiện tại, vua A Dục đầu tiên cho xây một ngôi chùa nhỏ, về sau có một người Bà La Môn kiến lập lại một ngôi khác to lớn hơn…

... Không xa về hướng nam cây Bồ Đề là một ngọn tháp cao 100 feet, do vua A Dục truyền dựng nên, ghi dấu nơi đức Bồ Tát xưa kia, sau khi xuống tắm ở sông Ni Liên Thuyền, Ngài hướng tiến về phía cây Bồ Đề. Rồi Ngài suy nghĩ: ‘Ta phải dọn sửa chỗ ngồi ra sao? Hừng đông ta sẽ đi tìm một ít cây lác sạch’. Tức thì, vua trời Đế Thích liền cải dạng làm người cắt cỏ, mang cỏ trên lưng đi dọc theo con đường. Đức Bồ Tát bảo ông ta: ‘Ngươi có thể cho ta xin bó cỏ ngươi đang mang đó không?’. Đáp lời thỉnh cầu, vua Đế Thích cải trang, cúng dường cỏ cho đức Bồ Tát với lòng tôn kính. Đức Bồ Tát nhận cỏ, tiếp tục đi về hướng cây Bồ Đề…”.

Trích “Buddhist Records of the Western World”;translated from the Chinese of Hiuen Tsiang, by Samuel Beal, Delhi, 1969 (“Tây Du Ký” của Ngài Huyền Trang), Quyển VIII, trang 115, 118, 119, 123 và 124.

C. KÝ SỰ CỦA NGÀI NGHĨA TỊNH (I-TSING).

Ngài Nghĩa Tịnh, danh Tăng Trung Hoa thứ ba qua chiêm bái Phật tích Ấn Độ vào những năm 671-695, khi đến viếng Bồ Đề Đạo Tràng, đã viết trong ký sự của Ngài như sau:

“…Sau đó, tôi đến thăm chùa Đại Giác (Maha Bodhi) và đảnh lễ pho tượng Phật, Tôi lấy vải lụa dày và đẹp, do các vị sư và cư sĩ ở Sơn Đông (Shan Tung) cúng cho tôi, làm một chiếc áo màu vàng bằng cở tượng đức Như Lai, và tôi đích thân dâng cúng áo này lên pho tượng…Xong, tôi quỳ lạy dài trên nền đất với tâm an tịnh, chân thành và tôn kính. Trước hết, tôi cầu nguyện cho mọi chúng sanh trong pháp giới đều được an lành, và tôi bày tỏ ước nguyện mong được diện kiến đức Phật Di Lặc ở cội Long Hoa để nghe chánh pháp, chứng đạo giác ngộ, thoát vòng sinh tử luân hồi. Rồi tôi đi vòng hành lễ khắp nơi trong thánh địa này…”

Trích “A Record of the Buddhist Religion As Practised in India, and The Malay Archipelago”; Translated from the Chinese of I-Tsing by J. Takakusu, Delhi, 1966 (“Ký Sự Về Sinh Hoạt Phật Giáo tại Ấn Độ và các đảo ở Đông Nam Thái Bình Dương”của Ngài Nghĩa Tịnh), trang32, 33.

VI. BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG VỚI TÍCH LAN

Tích Lan (Sri Lanka) là nước Phật giáo đầu tiên có liên quan mật thiết với Bồ Đề Đạo Tràng rất sớm. Ngoài sự kiện lịch sử vua A Dục vào thế kỷ thứ 3 trước T.L., đã đề cử Sư cô Sanghamitta mang nhánh cây Bồ Đề qua tặng vua Tích Lan Devanampiya Tissa (247-207 trước T.L.), kinh sách còn cho chúng ta biết thêm rằng vào thế kỷ thứ 4 sau Tây Lịch, do lời thỉnh cầu của vua Tích Lan Meghavanna (352-379), vua Samudragupta (335-376) thuộc triều đại Gupta (320-510) của Ấn Độ, đã cho phép Tích Lan thành lập tại Bồ Đề Đạo Tràng một ngôi chùa, nhằm giúp chư Tăng Tích Lan và khách thập phương có nơi trú ngụ khi đến chiêm bái thánh tích này. Vài thế kỷ sau, năm 588-589 Đại đức Mahanama của Tích Lan cũng đã cúng dường để xây cất một ngôi tháp tại đây.

VII. BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG VỚI MIẾN ĐIỆN

Ngoài Tích Lan và Trung Hoa, trong quá khứ Miến Điện (Burma) cũng là quốc gia có nhiều liên hệ chặt chẽ với Bồ Đề Đạo Tràng. Theo Dr. Dipak K. Barua, vua Kyanzittha (1084-1112) xứ Pagan, miền Thượng Miến (UpperBurma) đã góp phần thực hiện công tác trùng tu chùa Đại Giác ở Bồ Đề Đạo Tràng. Nhà vua đã gửi bằng thuyền nhiều loại ngọc quý sang cúng giúp trong việc xây cất, sửa sang và thắp đèn sáng lâu dài cho ngôi chùa.

Sau đó, do lời yêu cầu của vua Miến Alaungsithu (1112-1167), nhà cầm quyền tiểu quốc Arakan (Miến Điện), vua Letyaminnam cũng đã giúp đở trùng tu các chùa tháp tại thánh địa này. Đến thế kỷ 15 sau tây lịch, vua Dhammazedi (1472-1492) xứ Pegu, lại gửi một phái đoàn từ vùng Hạ Miến (Lower Burma) qua Bồ Đề Đạo Tràng vẽ bản đồ chùa Đại Giác và cây Bồ Đề mang về để mô phỏng theo đó, xây cất chùa tại Pegu.

VIII. BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG TỪ THẾ KỶ 12 ĐẾN 15 TÂY LỊCH

Qua các bia ký tìm thấy được, chúng ta biết rằng trong thời gian từ năm 1100 đến 1200, do sự cúng giúp tài trợ của vua Asokaballa xứ Sapadalaksha (nay là thị trấn Shambhar ở miền đông Rajputana của Ấn Độ), nhiều công tác trùng tu các chùa tháp tại Bồ Đề Đạo Tràng đã được thực hiện dưới sự chăm sóc của nhà sư Ấn Độ nhiệt tâm Dharmarakshita. Một tấm bia ký khác đề năm 1200 sau T.L. đào thấy tại Janibigha, thuộc tiểu bang Bihar, miền đông bắc Ấn Độ, ghi chép rằng:“Hoàng tử Jayasena, một Phật tử thuần thành, con vua Buddhasena xứ Ma Kiệt Đà (Magadha), đã hiến cúng một ngôi làng dành riêng cho việc sửa sang, bảo trì các chùa tháp tại Kim Cang tòa ở Bồ Đề Đạo Tràng, cùng giúp cho vị Sư Tích Lan thông bác Mangalasvami bấy giờ đang thường trú tại chùa Đại Giác (Maha Bodhi)”.

A. QUÂN HỒI GIÁO CỦA IKHTIYAR UD-DIN MUHAMMAD XÂM CHIẾM BIHAR, TÀN PHÁ BỐ ĐỀ ĐẠO TRÀNG.

Mùa đông năm 1190-1191, sau khi đánh chiếm các tiểu bang miền bắc Ấn, quân Hồi Giáo của Ikhtiyar Ud-Din Muhammad tiến xuống xâm lăng bang Bengal và Bihar, miền đông Ấn Độ. Năm 1192, ông đánh chiếm Bihar, đốt phá chùa tháp và sát hại nhiều vị Tăng tại Đại Học Viện Phật Giáo Odantapuri (nay thuộc quận Patna, tiểu bang Bihar), được thành lập do các vua Phật tử triều đại Palas (750-1155). Chính trong thời kỳ đen tối này, Bồ Đề Đạo Tràng cũng không thoát khỏi gót giày xâm lược của quân Hồi giáo bạo tàn. Nhà sư và học giả Tây Tạng Dharmasvamin đến thăm thánh địa này vào năm 1234 đã cho biết như sau:

“…Bấy giờ cảnh Bồ Đề Đạo Tràng thật hoang vắng, trong chùa Đại Giác (Maha Bodhi) chỉ còn 4 nhà sư đang ở. Một vị Tăng nói: ‘Khổ quá, các thầy sợ quân Hồi Giáo, chạy trốn hết’. Họ (các sư) đã lấy gạch xây bít kín cửa trước chùa Đại Giác, trong đó có thờ pho tượng Phật. Họ cũng phong tỏa luôn cửa bên ngoài chùa”.

(G. Roerich and A.S. Altekar, Biography of Dharmasvamin, Patna, 1959, trang 64).

Vào thời gian đó, chính Dharmasvamin, cùng với nhiều vị sư Ấn Độ khác cũng đã phải đi ẩn trốn. Sau khi quân Hồi Giáo đi xa rồi, đại đức Dharmasvamin có đến yết kiến vua Buddhasena (đã nói trên), nhà cầm quyền xứ Ma Kiệt Đà (Magadha) đương thời. Là một Phật tử nhiệt thành, đức vua bấy giờ đã cúng giúp nhiều vị sư Tích Lan và Đại Đức Dharmarakshita trong công tác sửa sang chùa tháp ở Bồ Đề Đạo Tràng. Nhà sư Dharmasvamin (Tây Tạng) còn cho biết thêm rằng, khi đến thăm Bồ Đề Đạo Tràng, Đại Đức thấy vào lúc ấy, có độ 12 ngôi chùa tháp, trong mỗi chùa có chừng từ 6, 7, 10 đến 15 tu sĩ. Các vách tường chùa sơn màu trắng sáng…

B. BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG SAU NGÀY QUÂN HỒI GIÁO TÀN PHÁ

Theo sử liệu khắc ghi trên các bia ký tìm thấy ở Bồ Đề Đạo Tràng chứng tỏ rằng sinh hoạt tại thánh tích này, vẫn còn được duy trì mãi đến thế kỷ 14, sau khi quân Hồi Giáo xâm lăng Bihar. Và không lâu sau đó, theo Pag Sam Jon Zang, vị nữ hoàng của xứ Bengal (người đã giúp sửa sang chùa Đại Giác) cho biết Bồ Đề Đạo Tràng bắt đầu suy tàn kể từ giữa thế kỷ thứ 15 sau tây lịch.

IX. BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG TỪ THẾ KỶ 16 ĐẾN CUỐI THẾ KỶ 19

A. TU SĨ ẤN ĐỘ GIÁO CHIẾM HỮU CHÙA ĐẠI GIÁC (MAHA BODHI)

Vào năm 1590, một tu sĩ theo Ấn Độ Giáo, ông Gosain Ghamandi Gir đến Bồ Đề Đạo Tràng. Vì thấy cảnh trí đây yên tỉnh, thích hợp cho sự tu hành, nên ông quyết định muốn ở lại thường trú lâu dài. Ông thiết lập một ngôi đền nhỏ gần chùa Đại Giác, và quy tụ được một số tín đồ. Vài thế kỷ sau, ngôi đền của ông dần dần phát triển lớn mạnh trở thành ngôi chùa lớn. Ông Mahant hiện nay là người kế vị thứ 14 từ đời ông Ghamadi Gir. Chính trong thời ông Mahant Lal Gir, mà ngôi chùa Ấn giáo này được mở rộng thêm nhiều. Ông được vua Hồi Giáo ở Delhi cung cấp cho hai làng Mastipur và Taradih để phát triển cơ sở. Tuy nhiên, không có chứng cớ gì cho thấy chùa Đại Giác bấy giờ nằm trong sự kiểm soát của các ông Mahants (theo Ấn Giáo) này, bởi lẽ lúc ấy, ngôi chùa đang trong tình trạng đổ nát, không ai chăm sóc tu bổ. Lại nữa, chùa Đại Giác thuộc làng Bodh Gaya, chứ không nằm trong làng Taradih.

B. CÁC VUA MIẾN ĐIỆN VỚI CÔNG TÁC TRÙNG TU BỒ ĐỀ

ĐẠO TRÀNG

Một sự kiện đáng ghi nhớ là vào năm 1810, vua Bodawpaya (1781- 1819) của triều đại Alaungpaya (1782-1885) ở Miến Điện, gửi một phái đoàn đến thăm Bồ Đề Đạo Tràng. Và thánh tích này được trùng tu lần cuối cùng do chính vua Bodawpaya hoặc các vị trước vua Thibaw (1878-1885) của Miến Điện. Năm 1811, vua Bodawpaya sang chiêm bái Bồ Đề Đạo Tràng, và sau đó, một vị vua Miến Điện khác, đóng kinh đô ở Ava qua tham khảo tìm lại di tích của Bồ Đề Đạo Tràng, và những nơi khác, với sự giúp đỡ, chỉ dẫn trong các kinh điển Phật giáo.

Năm 1811 (hay 1812), Dr. Buchanan Hamilton, nhà khảo cổ trứ danh, đến viếng Bồ Đề Đạo Tràng, thấy ngôi chùa Đại Giác hoàn toàn bị tàn phá; chứng tỏ rằng các vị Mahants (Ấn Giáo) từ trước nay, không chút gì lưu tâm đến việc chăm sóc thánh địa này.

Năm 1823, vua Miến Bagyidaw (1819-1837) gửi một phái đoàn qua cúng dường chùa Đại Giác. Năm 1833, vị đại sứ Miến Mengy Maha Chesu, cùng với các nhân viên tùy tùng, lại đến thăm Bồ Đề đạo tràng. Tuy nhiên, trong khi ấy, chủ quyền của ngôi chùa Đại Giác, với các tài sản trực thuộc, đã bí mật chuyển lần qua tay của vị Mahant (Ấn Giáo) mà lâu nay, ông ta vẫn mặc nhiên xem ngôi chùa và đất đai xung quanh, như là tài sản riêng của ông. Những ông Mahant kế vị, cũng tiếp tục đi theo con đường đó.

Điều lạ lùng là chính quyền Anh quốc bấy giờ lại thừa nhận chủ quyền của ông Mahant đối với thánh tích này. Bằng chứng là năm 1874, vua Miến Mindon Min (1853-1878) gửi một phái đoàn với nhiều lễ vật quý giá sang yêu cầu chính phủ Ấn Độ, tìm mọi cách giúp đỡ cho các đại biểu, thay mặt đức vua, được đến chiêm bái Bồ Đề đạo tràng. Ông Palmer, thẩm phán quận Gaya vào lúc ấy, liền gửi thư bảo ông Mahant nên chấp nhận lời thỉnh cầu của vua Miến. Trong thư, ông Palmer trình bày rằng: “Vua Miến tỏ ý muốn sửa sang lại xung quanh cây Bồ Đề, và cử hai nhân viên ở gần cây đó. Nhà vua cũng mong mỗi năm, một hay hai lần, dân chúng Miến Điện được phép đến cúng lễ tại cây Bồ Đề”.Ông Mahant đồng ý. Phái đoàn đã đến cây Bồ Đề hành lễ, và dâng cúng nhiều phẩm vật bằng vàng bạc, trị giá tới 60,000 Rupees tiền Ấn (bằng khoảng 8,000 mỹ kim theo hối suất chính thức năm 1975: US. $1.00 =7,50 Rupees).

Sau khi phái đoàn trở về nước, ngày 18-08-1875, ông Bộ Trưởng Ngoại Giao chính phủ Miến Điện gửi thư cho ông toàn quyền bày tỏ ý của vua Miến muốn được phép tu bổ khu vực chung quanh cây Bồ Đề, sửa sang lại ngôi tháp do vua A Dục lập nên nơi chỗ Kim Cang tòa, những đền tháp đổ nát; xây cất một ngôi chùa gần cây Bồ Đề, có thể lưu trú được 20 Tăng Sĩ để lo việc hành lễ như thắp đèn, dâng hoa, nước cúng; dựng tường bao quanh ngôi chùa ấy, mướn người ở lại để trông coi và giúp đỡ các điều cần thiết cho chùa; lập nên một ngôi tháp để lưu trữ những lễ vật của vua dâng cúng cho cây Bồ Đề.

Ông Mahant thỏa thuận các đề nghị trên, ngoại trừ một điều là không được phá bỏ hay động chạm đến các hình tượng Ấn Độ giáo trong khuôn viên chùa Đại Giác. Vua Miến đã chi phí một số tiền khá lớn cho chương trình này, và công tác dự trù sẽ bắt đầu vào năm 1877. Nhưng tiếc rằng, dự án sửa chữa nói trên của vua Miến, vì một vài lý do, đã không thể tiến hành khả quan được. Cho nên chính phủ Ấn Độ phải đề cử nhà khảo cổ trứ danh, ông Alexander Cunningham (1814-1893) và bác sĩ Rajentra Lala Mitra đứng ra lo việc trùng tu. Vào lúc ấy, chiến tranh giữa Anh Quốc và Miến Điện bùng nổ, và các nhân viên đại diện vua Miến Điện buộc phải rời Ấn Độ. Vì thế, công việc tu bổ thánh tích Bồ Đề đạo tràng đáng lý ra phải đăt dưới sự kiểm soát của các đại diện vua Miến, giờ đây lại đặt dưới quyền quản đốc của các ông Mahants (theo Ấn Giáo) và chính phủ Ấn Độ.

Chính phủ Ấn Độ đứng ra lo sửa chữa ngôi chùa Đại Giác và hoàn tất với tổn phí 100,000 Rupees (13,333 mỹ kim theo hối suất năm 1975). Trong lúc tu bổ này, không may khiến cây Bồ Đề chính xưa kia bị gãy ngả. Người ta đã phải chiết nhánh thành hai cây bồ đề con, một trồng lại nơi gốc cây Bồ Đề cũ trước kia ở phía tây chùa Đại Giác, còn một cây nữa trồng nơi phía bắc của ngôi chùa này. Có tài liệu lại bảo rằng cây Bồ Đề đã bị gãy do trận bão năm 1876 gây ra (xem phần cây Bồ Đề ở sau).

Ngày 25-07-1889, ông A. Grierson, thẩm phán quận Gaya, bổ nhiệm ông Maddox làm quản đốc trông coi Bồ Đề đạo tràng; mỗi tháng phải đến thăm một lần, để xem các tháp xung quanh có gì hư hoại cần sữa chữa, và giữ gìn các pho tượng và đá khỏi bị người ta lấy cắp đi. Tuy nhiên, một số pháp khí ở đây (các tượng, đá quý, đồ thờ cúng v..v..) vẫn bị dân địa phương đến lấy lén mang về xây cất, làm đồ dùng trong nhà hay kỹ niệm vật bán cho du khách. Điều này, một lần nữa, chứng tỏ các ông Mahants (Ấn Giáo) không lưu tâm gì hết đến việc duy trì các di tích lịch sử ở Bồ Đề đạo tràng. Về sau, bộ Công Chánh Ấn Độ đứng ra trông coi thánh địa này cho đến ngày nay. “Đạo luật chùa Đại Giác”ra đời, được chính phủ của tiểu bang Bihar thông qua vào năm 1949, lấy lại chủ quyền ngôi chùa này cho các Phật tử.

C. ĐẠI THI HÀO EDWIN ARNOLD VỚI BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG

Vào lúc đó, người Anh đầu tiên quan tâm đến việc phục hồi chủ quyền ngôi chùa Đại Giác cho các Phật tử là ông Edwin Arnold (1832-1904), tác giả thi phẩm nối tiếng“The Light of Asia”(Ánh sáng của Á Châu), diễn tả về cuộc đời và giáo lý đức Phật, xuất bản năm 1879. Ông đến viếng Bồ Đề đạo tràng trong lúc chùa Đại Giác đang được sửa chữa. Lúc ấy, ông kêu gọi chính phủ Ấn Độ và chính quyền Anh Quốc nên tìm cách giáo trả ngôi chùa trên cho Phật tử, là những người có quyền làm chủ hợp pháp ngôi chùa đó. Ông cũng viết thư kêu gọi các quốc gia Phật giáo tham gia với ông trong công tác lịch sử này. Nhưng tiếc rằng lời kêu gọi của ông không được chính phủ Ấn Độ, Anh Quốc và các Phật tử chú ý tới cho đến khi cố Đại Đức Anagarika Dharmapala, nhà sư Tích Lan, đứng ra đảm trách Phật sự trọng đại này vào năm 1891.

X. BỒ ĐỀ ĐẠO TRÀNG TỪ CUỐI THẾ KỶ 19 ĐẾN NGÀY NAY

A. ĐẠI ĐỨC A. DHARMAPALA VỚI CÔNG CUỘC TRANH ĐẤU

GIÀNH LẠI CHỦ QUYỀN CHÙA ĐẠI GIÁC (MAHA BODHI).

Đại Đức Anagarika Dharmapala, tên thực là David Hewavitharne, sinh tại Tích Lan (Sri Lanka) ngày 17-09-1864 và mất vào tháng 04 năm 1933. Lớn lên trong một gia đình theo đạo Thiên Chúa; lúc nhỏ, ông theo học tại trường Thánh Thomas gần Colombo, thủ đô của Tích Lan. Năm 18 tuổi (1884), ông gia nhập Hội Thông Thiên Học Tích Lan (TheosophicalSocietyofCeylon), và do sự khuyến khích của bà H. P. Blavatsky (1831-1891), một Phật tử người Nga, ông bắt đầu nghiên cứu kinh điển Phật giáo Nam Tông (tiếng Pali). Từ năm 1885 đến 1889, ông dành hết thì giờ cho công cuộc chấn hưng Phật giáo tại Tích Lan.

Ngày 21-01-1891, lần đầu tiên, ông đến viếng Bồ Đề Đạo Tràng. Hôm sau, 22-01-1891, trong nhật ký ông viết: “Chúng tôi đi với ông Durga Babu và bác sĩ Haridas Chatterjee ở Gaya, đến chiêm bái Bồ Đề Đạo Tràng (Buddha Gaya), một nơi thiêng liêng nhất của người Phật tử. Sau khi lái xe 6 dặm đường, chúng tôi đến thánh địa này. Trong vòng một dặm, chúng tôi có thể thấy các tượng của đức Từ Phụ chúng ta bị bể gãy v.v... nằm lăn lóc đó đây. Tại ngõ vào ngôi đền Ấn Độ giáo của ông Mahant, hai bên cửa tôi thấy có các pho tượng của đức Thế Tôn trong thế ngồi thiền định hay đang thuyết pháp.

Ôi! Tôn kính làm sao! Ngôi chùa thiêng liêng, đức Bổn Sư đang ngự trên pháp tòa, và sự tôn nghiêm tỏa khắp bao phủ xung quanh, khiến lòng những người đệ tử chí thành, phát khóc … Ôi, an lạc biết bao, khi vầng trán của tôi chạm vào Kim Cang tòa (Vajrasana), một ý nghĩ hiện ra trong tâm trí tôi. Ý tưởng ấy khiến tôi dừng lại nơi đây để giữ gìn thánh tích thiêng liêng này; thiêng liêng đến nỗi không vật gì trên thế gian có thể sánh bằng, vì đây là nơi thái tử Tất Đạt Đa, đã chứng đạo giác ngộ dưới cội Bồ Đề.

Tôi lượm một vài chiếc lá, và một ngọn lá có hình dáng rất đặc biệt. Khi một ý niệm bất chợt đến với tôi, tôi hỏi vị sư Nhật Kozen bên cạnh, có bằng lòng hợp tác với tôi không. Ông vui vẻ tán đồng, và hơn thế nữa, vị này cũng nghĩ như tôi. Cả hai chúng tôi trịnh trọng phát nguyện rằng chúng tôi sẽ ở lại đây cho tới khi nào có vài nhà sư đến trông nom thánh tích này…”.

Thật là hạnh nguyện của một Bồ Tát khi Ngài Dharmapala phát tâm dâng hiến trọn đời mình cho đạo nghiệp quyết tâm tranh đấu lấy lại chủ quyền ngôi chùa Đại Giác tại Bồ Đề Đạo Tràng cho hàng Phật tử; và hoằng pháp chấn hưng nền Phật giáo đang suy đồi tại Ấn Độ. Dù rằng, Đại Đức chưa đạt được hoàn toàn nguyện ước khi còn sống, nhưng điều ai cũng thấy rõ là, chính đại đức là người đã tiên phong khởi xướng, nhắc nhở cho người Phật tử ý thức được trách nhiệm của mình trong sự nghiệp cao cả này; mà kết quả dẫn đến, ít nhiều thật khích lệ, là vào năm 1949, chính phủ tiểu bang Bihar của Ấn Độ, đã phải thông qua đạo luật chùa Đại Giác, quyết định chuyển giao chủ quyền ngôi chùa trên cho một ban quản trị trông nom gồm có 4 Phật tử và 4 người Ấn Độ giáo, với ông thẩm phám tòa án Gaya làm chủ tịch.

Trở lại công cuộc tranh đấu của đại đức Dharmapala. Sau khi từ Ấn Độ trở về Tích Lan, Đại Đức liền triệu tập một đại hội công cộng vào ngày 31-05-1891, dưới quyền chủ tọa của ngài H. Sumangala, một vị tăng, học giả Tích Lan và là giám đốc Phật Học Viện Vidyodaya Pirivena bấy giờ. Tại buổi họp này, Hội Ma Ha Bồ Đề (Maha Bodhi Society) chính thức tuyên bố thành lập, với mục đích lấy lại chùa Đại Giác và truyền bá giáo pháp tại Ấn Độ. Thượng tọa Sumangala được bầu làm chủ tịch, và Đại đức Dharmapala làm tổng thư ký. Với nỗ lực đặc biệt, Đại đức Dharmapala (lúc ấy còn là đạo hữu H. Dharmapala) bắt đầu xúc tiến Phật sự của Hội, mà về sau nó đã trở thành một trong những tổ chức Phật giáo lãnh đạo trên thế giới.

Đến tháng 07 năm 1891, Đại đức Dharmapala trở lại Bồ Đề Đạo Tràng cùng với 4 tu sĩ Phật giáo, và để 4 vị này thường trú tại đây. Ông Hem Narayan Gir, vị Mahant lúc đó, có cảm tình với Đại đức Dharmapala, nên ông cầu chúc công việc của Ngài sớm được thành công. Về sau, vị Mahant này bất đắc dĩ đã cúng cho Đại đức Dharmapala một lô đất nhỏ để Ngài lập nên một ngôi nhà tạm trú cho khách hành hương. Không may sau đó, vị Mahant này qua đời, và ông Krishna Dayal Gir lên thay thế vào ngày 04-02-1892. Vị Mahant mới không có thiện cảm với công việc của Đại đức Dharmapala, và đã trở nên thù nghịch với Ngài.

Vào năm 1893, sau khi tham dự xong đại hội Tôn giáo ở Chicago, Đại đức Dharmapala có mang về một pho tượng Phật rất đẹp. Tượng này do các Phật tử Nhật Bản dâng cúng, và họ muốn Ngài tôn trí thờ tượng đó nơi tầng trên của chùa Đại Giác ở Bồ Đề Đạo Tràng. Đại đức Dharmapala có bày tỏ ý định ấy với ông thẩm phán quận Gaya bấy giờ, để ông thảo luận trước với ông Mahant. Ban đầu, ông Mahant tán đồng. Sau đó, ông ta lại đổi ý.

Tuy nhiên, ngày 25-02-1895, Đại đức Dharmapala, cùng với vài Phật tử thân tín, đã thỉnh tượng Phật lên tầng trên của ngôi chùa. Sau khi an vị tượng Phật xong, Ngài hành lễ và tham thiền. Vào lúc ấy, những người của ông Mahant đến, lấy bức tượng đó quăng xuống. Các đạo hữu đang dự lễ bị nhóm tín đồ Ấn Giáo hành hung, và có vài Phật tử bị đánh trọng thương. Chính Đại đức Dharmapala cũng bị những người của ông Mahant tấn công. Biến cố này dẫn đến vụ kiện giữa Ngài Dharmapala và ông Mahant kéo dài trong nhiều năm. Tại tòa án sơ thẩm, Đại đức Dharmapala thắng kiện, nhưng khi đưa lên tòa Thượng thẩm ở Calcutta (nay là thủ đô của bang West Bengal, miền đông Ấn Độ), ông Mahant lại thắng.

Tại đây, một trong hai vị quan tòa thượng thẩm, ông Mc Pherson, sau khi nghe lời khai đã tuyên bố: “Chúng ta phải công nhận rằng chùa Đại Giác là một ngôi chùa cổ kính, và rất tôn quý đối với người Phật tử. Nó là một ngôi chùa Phật giáo. Dù ngôi chùa thuộc quyền sở hữu của các ông Mahant, ngôi chùa ấy vẫn không bao giờ có thể biến thành một ngôi đền Ấn Độ giáo; nghĩa là các thần tượng Ấn giáo được thờ trong đó, hay các nghi lễ chính thống Ấn Độ giáo được cử hành tại nơi ấy. Mà từ trước nay, các Phật tử hành hương đều có quyền tự do đến ngôi chùa này lễ bái”.

Mặc dù Đại đức Dharmapala thất kiên, nhưng sự thất bại đó đã giúp Ngài có dịp báo động cho Phật tử toàn thế giới biết rõ được tình trạng nguy kịch của thánh tích Bồ Đề Đạo Tràng, nơi thiêng liêng nhất của người Phật tử. Bản án được đăng trên các báo và vấn đề chủ quyền Bồ Đề Đạo Tràng, vào lúc ấy, đã trở thành một đề tài hết sức sôi động, được bàn tán khắp Ấn Độ, Miến Điện, Tích Lan, và nhiều nước khác. Dư luận báo chí và quần chúng bấy giờ tỏ ra có phần thiện cảm với Phật giáo. Nhưng Đại đức Dharmapala không có đủ tiền để đưa vấn đề này lên Cơ Mật Viện (Private Council).

Đến năm 1902, một nhà sư Nhật Bản tên Okakura đến Bồ Đề Đạo Tràng và bắt đầu điều đình với ông Mahant để xây dựng một ngôi chùa Bắc tông lập tại đó. Chính phủ Ấn Độ nghi ngờ sợ có ẩn ý chính trị nên chương trình của ông ta không thực hiện được. Dự tính của vị sư Nhật mang lại kết quả tai hại cho Phật sự của Đại đức Dharmapala, vì chính quyền Ấn Độ trước kia có cảm tình với việc làm của Ngài, nay vì sợ những khó khăn do Nhật Bản can thiệp vào gây ra, nên chính quyền giờ đây trở thành đối lập chống lại các Phật tử. Nhận biết chính phủ Ấn Độ thay đổi thái độ, năm 1906, ông Mahant lại đưa đơn kiện cương quyết đòi trục xuất đại đức Dharmapala ra khỏi tịnh xá Miến Điện, mà từ trước nay, Ngài vẫn sống yên ổn. Ông Mahant lại thắng kiện lần nữa, và như vậy, là cuối cùng các Phật tử bị trục xuất hẳn ra khỏi thánh tích Bồ Đề Đạo Tràng, nơi thiêng liêng nhất của họ.

Đại đức Dharmapala tuy dù thất bại nơi tòa án, nhưng ngài vẫn không lùi bước, quyết tâm tiếp tục tranh đấu. Ngài bèn xoay qua dùng báo chí làm phương tiện tuyên truyền, kêu gọi dân chúng và công luận can thiệp. Nhờ vậy, những nhà trí thức, trong đó có nhiều người theo Ấn Độ Giáo, lên tiếng ũng hộ việc làm chính đáng của đại đức Dharmapala. Chúng ta hãy đọc ý kiến của nhà đại thi hào nổi tiếng Ấn Độ, ông Rabindranath Tagore (1861-1941), được giải văn chương Nobel năm 1912, đã phát biểu về vấn đề này như sau:

“Tôi tin chắc những người tín đồ chân chính theo Ấn Độ giáo sẽ nhận thấy rằng, thật là một sự sai lầm không thể tha thứ trong việc cho phép một ngôi đền Ấn Giáo được xây cất tại nơi mà đức Phật đã chứng đạo giác ngộ; và đặt nó dưới sự kiểm soát của một tôn phái (Ấn giáo) thù nghịch, không có chút hiểu biết hay cảm tình gì đối với Phật Giáo, và nghi thức cúng lễ của đạo giáo này…Tôi nghĩ rằng bổn phận thiêng liêng của tất cả mọi người còn tin vào lý tưởng tự do và công bằng, là nên giúp đỡ để lấy lại thánh tích lịch sử này cho cộng đồng các Phật tử”. Và ông C. R. Das (1870-1925), một luật sư và chính trị gia Ấn Độ danh tiếng, đã ghi nhận: “Theo ý tôi, chùa Đại Giác là của các Phật tử”.

Nhà báo ngoại quốc trứ danh, ông Charles Moore bấy giờ, cũng đã phát biểu: “…Để kết luận, tôi chỉ cần nói thêm rằng, không bao giờ một ngôi chùa Phật Giáo có thể biến thành một ngôi đền Ấn Độ Giáo, hay chịu để rơi vào tay của những tín đồ Ấn giáo. Những kẻ hiện nay tự nhận là chủ nhân hay có quyền chiếm hữu chùa Đại Giác, đã không thể chứng minh cho thấy hiện có bất cứ một tượng thần Ấn Độ Giáo nào được thờ cúng tại nơi đó. Họ chiếm giữ chỉ vì lý do danh lợi mà ngôi chùa có thể mang lại; và chắc không tới 10 người tin rằng, sự xâm chiếm ngôi chùa Phật giáo của các ông Mahant (theo Ấn Độ Giáo) là đúng”.

Và thánh M. K. Gandhi (1869-1948), vị cha già và lãnh tụ tôn kính nhất của dân tộc Ấn Độ, khi bày tỏ quan điểm của mình về vấn đề chùa Đại Giác, đã trả lời với Đại đức Dharmapala như sau: “Tôi rất muốn giúp Đại Đức, nhưng tôi không thể trực tiếp hành động được gì trong lúc này. Vấn đề Đại Đức nêu lên chỉ có thể giải quyết khi Ấn Độ hoàn toàn độc lập”; và trong tạp chí “Young India” (Ấn Độ trẻ trung), Thánh Gandhi đã viết: “…Tại đại hội sẽ nhóm tại Coconada (1923), Bác Sĩ Rajendra Prasad (1884-1963), đã được ủy nhiệm cho điều tra nội vụ để báo cáo. Ông ta không thể làm được gì cho đến ngày đại hội nhóm…Chắc chắn rằng chủ quyền ngôi chùa sẽ thuộc về các Phật tử. Có thể có những khó khăn về pháp luật. Nhưng họ (Phật tử) cần phải khắc phục, vượt qua. Nếu sự báo cáo đúng là có thú vật bị giết (bởi người Ấn Giáo) để cúng lễ trong chùa, thì thực là một hành động xúc phạm. Và cũng là một điều phỉ báng, nếu nghi lễ Ấn Độ giáo được cử hành tại đó, vì như thế là đã có mưu toan, gây tổn thương đến tình cảm tôn giáo của người Phật tử…”.

Về sau, vấn đề chùa Đại Giác, được đem ra thảo luận tại Đại Hội Quốc Gia Ấn Độ (Indian National Congress) họp tại Gaya, Belgaon, Coconada và nhiều thành phố khác. Vấn đề cũng được mang ra bàn cải tại Hội Nghị Hindu Maha Sabha (của Ấn Giáo) tại Muzaffarpur (tiểu bang Bihar), có Đại Đức Dharmapala tham dự, và tại Cawnpore (tiểu bang Uttar Pradesh) với sự tham gia của số đông đại biểu Phật Giáo. Đảng Quốc Đại Ấn Độ (National Congress) đề cử một ban do Bác Sĩ Rajendra Prasad làm chủ tịch để cứu xét vấn đề này. Sau khi nghiên cứu kỹ càng, ban này đệ trình một bản báo cáo đầy đủ mọi khía cạnh, và đề nghị nên thành lập một Hội Đồng chung gồm các Phật tử và tín đồ Ấn Độ Giáo để quản lý ngôi chùa Đại Giác. Hội nghị Maha Sabha họp tại Cawnpore đề cử một ban khác với ông Bhai Paramananda làm chủ tịch. Ban này nghiên cứu vấn đề cẫn thận, và cũng đưa ra đề nghị giống như ban trước. Tuy nhiên, cả hai đề nghị trên đã không thi hành được, vì ông Mahant, và các cố vấn của ông, chống đối.

Như chúng ta thấy ở trên, mọi giải pháp đưa ra của những nhà trí thức, chính khách Ấn Độ bấy giờ nhằm giải quyết thân thiện vấn đề chùa Đại Giác đều thất bại, bởi do sự ngoan cố chiếm hữu thánh tích này của các ông Mahant theo Ấn Độ Giáo. Cho nên, Đại Đức Dharmapala, cũng như các Phật tử đạo tâm khác nghĩ rằng vấn đề chỉ có thể thực sự được giải quyết bởi một Hội Đồng Lập Pháp của chính phủ.

B. ĐẠO LUẬT CHÙA ĐẠI GIÁC

Sau nhiều năm kiên trì vận động, trực tiếp cũng như gián tiếp, của chư Tăng, các học giả, chính khách Phật tử trí thức tại Ấn Độ, Tích Lan, Miến Điện, và nhiều quốc gia khác; cùng với sự ủng hộ của thánh Gandhi, Bác Sĩ Rajendra Prasad (Tổng Thống đầu tiên của Ấn Độ vào năm 1952); nhất là của Bác Sĩ Srikrishna Sinha, thủ tướng chính phủ tiểu bang Bihar bấy giờ; cuối cùng, Đạo Luật chùa Đại Giác (Bodh Gaya Temple Act) đã được Hội Đồng Lập Pháp (LegislativeAssembly) của chính phủ Bihar thông qua vào năm 1949. Giá trị căn bản của đạo luật này là giúp Phật tử giành lại chủ quyền đối với ngôi chùa Đại Giác, mà hàng mấy thế kỷ qua đã rơi vào tay các ông Mahant theo Ấn Độ Giáo.

Theo đạo luật trên, một Hội Đồng Quản Lý chùa Bồ Đề Đạo Tràng (Bodh Gaya Temple Management Committee) sẽ do chính phủ Bihar thành lập. Hội Đồng gồm có một vị chủ tịch với 8 thành viên, 4 Phật tử và 4 tín đồ Ấn Độ giáo (kể cả ông Mahant của đền Ấn giáo tại Bồ Đề Đạo Tràng). Tất cả những hội viên phải là công dân Ấn Độ và do chính phủ Bihar chỉ định. Ông quận trưởng Gaya sẽ giữ chức chủ tịch của Hội Đồng, và một trong các hội viên nói trên sẽ được chính phủ Bihar chọn cử làm tổng thư ký. Nhiệm kỳ của các hội viên trong Hội Đồng là 3 năm. Văn phòng của Hội Đồng đặt tại Bồ Đề Đạo Tràng (Bodh Gaya). Nhiệm vụ chính của Hội Đồng này là:

1. Bảo trì, sửa sang ngôi chùa, chăm sóc đến quyền lợi và sự an toàn của du khách hành hương; sắp đặt tổ chức các khóa lễ tại chùa Đại Giác.

2. Ngăn ngừa hành động gây tổn hại cho ngôi chùa, và các tượng Phật, pháp khí khác.

3. Lo việc thu nhận tài vật khách thập phương cúng dường cho chùa, giữ gìn sổ sách kế toán, giấy tờ quan trọng của chùa hay đất chùa; bảo vệ các tài sản, gửi tiền ngân hàng và đầu tư làm lợi cho ngân quỹ của chùa.

Một đại hội chính thức đầu tiên của Hội Đồng Quản Lý chùa Đại Giác được tổ chức tại Gaya ngày 26-04-1953. Trong buổi họp này nhiều quyết định quan trọng đã được Hội Đồng thông qua, trong đó có việc đề cử người thường trực trông coi công việc ở chùa. Hội Đồng cũng đã tuyển chọn hai vị sư để hướng dẫn hành lễ tại chùa; đặt một thùng phước sương trong chùa, và thực hiện công tác dọn dẹp sạch sẽ tại chùa và các vùng xung quanh trong khuôn viên chùa.

Ngoài ra, nhằm thực thi một vài điều khoản ghi trong đạo luật chùa Bồ Đề Đạo Tràng, một Hội Đồng Cố Vấn đã được thành lập. Số hội viên trong hội đồng sẽ không quá 20 vị, hơn 2/3 tổng số các hội viên là Phật tử, và ít nhất nửa số các Phật tử này là người ngoại quốc. Tất cả thành viên của hội đồng sẽ do chính phủ Bihar đề cử. Nhiệm kỳ của hội viên trong hội đồng là 2 năm, kể từ ngày thành lập Hội Đồng. Các hội viên trong hội đồng sẽ chọn bầu một vị làm chủ tịch. Ông đại biểu chính phủ khu vực Patna (tiểu bang Bihar) sẽ giữ chức Tổng Thư Ký của Hội Đồng. Chính phủ Bihar có thể đề cử bất cứ một nhân viên nào của chính phủ làm Phó Tổng Thư Ký cho Hội Đồng, để phụ giúp vị tổng thư ký.

Một buổi họp của Hội Đồng Cố Vấn đã được tổ chức tại Bồ Đề Đạo Tràng ngày 23-11-1968. Tại phiên họp này, Hội Đồng đã thảo luận các vấn đề như xây cất một bức tường xung quanh khu vực chùa, trồng cây, mở mang đường sá, làm bãi đậu xe v.v... Tháng 01 năm 1971, một Hội Đồng Cố Vấn khác đã được thành lập với nhiệm kỳ 2 năm, có 21 hội viên gồm quý vị Đại Sứ, Tổng Lãnh Sự, và Đệ Nhất Tham Vụ của những tòa đại sứ, lãnh sự các quốc gia như Miến Điện, Tích Lan, Nhật Bản, Thái Lan, Lào Quốc, Cam Bốt, Nepal, Bhutan và Sikkim v.v... Trong phiên họp này, Hội Đồng đã đưa ra đề nghị yêu cầu chính phủ Bihar và chính phủ trung ương Ấn Độ giúp đở phát triển Bồ Đề Đạo Tràng trong tương lai.

Ngày 17-04-1973, một Hội Đồng Cố Vấn mới đã được thành lập. Trong phiên họp này, Hội Đồng thảo luận về công tác khai quật, đào bới ngôi nhà cổ của nàng Sujata (Tu Xà Đề), một tín nữ xưa kia, đã cúng dường Phật bát cháo sữa. Đây là một di tích lịch sử, cách xa chùa Đại Giác độ 3 dặm. Hội đồng cũng đã thành lập một ban gồm năm chuyên viên kỹ thuật để cứu xét bàn đến việc cung cấp đất đai cho các quốc gia Phật giáo để họ xây cất chùa tháp tại Bồ Đề Đạo Tràng theo họa đồ, kiểu mẫu của nước họ.