Tìm hiểu Đạo Phật

Chương 5 Phật Giáo đối với Phụ Nữ.

Thời kỳ Đức Thế Tôn còn tại thế thuộc về thời kỳ Phụ hệ, hay cũng gọi là Phụ quyền.... Vì vậy hàng phụ nữ tại Ấn Độ thời kỳ ấy bị xem như là hàng thấp kém, nếu không nói như tôi đòi. Xã hội thời ấy, không nhìn nhận khả năng của hàng phụ nữ. Mặc dú trong gia đình, ông chồng cũng coi vợ nhà có quyền hạn gì hết.

Sau khi Đức Phật thành đạo, Ngài không phân biệt giai cấp xã hội, và chế độ kỳ thị hàng phụ nữ cũng bị Ngài diệt bỏ luôn. Bằng chứng rõ rệt là Đức Thế Tôn cho phép hàng phụ nữ xuất gia và cũng được liệt vào hàng tứ chúng.

Trong tạng Luật bộ, Culavagga, nói về Đức Ananda vào xin Đức Phật cho bà Gotami xuất gia. Sơ lược đoạn ấy như vầy.

Đức Ananda bạch Phật xin rằng: - Bạch hóa Đức Thế Tôn, khi hàng phụ nữ xuất gia theo giáo pháp của Ngài đã giáo truyền, những hàng phụ nữ ấy có thể đắc đạo từ quả từ Tu đà hườn đến quả A-La-Hán hay không?

- Ananda này, nếu hàng phụ nữ xuất gia hành đúng theo giáo pháp của Như Lai đã giáo truyền, cũng có thể đắc đạo quả từ Tu-đà-hườn đến A-La-Hán.

- Bạch hóa Đức Thế-Tôn, nếu hàng phụ nữ xuất gia theo giáo pháp của Ngài có thể đắc Tu-đà-hườn đến A-La-hán, xin Đức Thế-Tôn mở lòng từ bi cho hàng phụ nữ xuất gia theo pháp luật của Ngài. Hơn nữa, hơn nữa lệnh bà Gotami là người có công ơn rất lớn đối với Ngài, đã nuôi dưỡng và cho Ngài bú từng giọt sữa, đút từng vắt cơm, sau khi Phật mẫu đã băng hà.

Đức Thế Tôn nhận lời của Đại đức Ananda nhưng phải có điều kiện là phải thật hành theo Tám Trọng Pháp (xin xem quyển "Lịch sử Đức Phật Cồ Đàm" của tác giả).

Ngoài ra Đức Thế Tôn còn khen nhiều vị tỳ-khưu ni có tài, như có tích ông Cư sĩ tên Visakha vấn nạn bà Tỳ-khưu ni tên là Dhammadinna về thiền định, bà trả lởi rất thông, nhưng ông không biết rằng có đúng hay không. Ông mời vào hầu Phật bạch những gì ông đã được nghe nơi bà Tỳ-khưu ni.

Đức Thế Tôn mới dạy: Này ông Thiện nam Visakha, nếu ông hỏi Như Lai thì Như Lai cũng trả lời như con gái của Như Lai vậy. Rồi Đức Thế Tôn ca tụng bà Tỳ-khưu ni Dhammadinna là một vị Thánh-nhơn, một vị pháp sư tài lổi lạc, có thể sánh với đệ tử tay mặt của Ngài là Đại đức Xá-lợi-phất. Bà là vị đệ tử tay mặt về hàng Tỳ-khưu ni.

Sở dỉ ông Thiện nam không hiểu nổi câu trả lời của bà Tỳ- khưu ni, vì ông mới đắc A-na-hàm quả còn bà thì đắc A-la-hán quả, Bà lại thuyết về Thánh định thuộc về hạnh trên ông một bực.

Xin đừng hiểu lầm ông là thiện nam tên Visakha, còn bà nữ đại Thí chủ tên là Visakha.

Đức Thế-Tôn cũng vẫn khen tặng những bà hiền nội trợ biết lo gia đình. Như có câu Phật ngôn: Bhariya Parama Sakha, vợ là người bạn quý nhất của chồng.

Riêng trong bài kinh Singalovadasutta có dạy bổn phận người chồng phải đối xử với vợ cho tương xứng sự cao quý của bà hiền nội trợ. Như vậy Phật giáo không coi hàng phụ nữ thấp kém hơn người nam, hay thiếu khả năng, hoặc có khả năng nhưng kém hơn người nam. Sự thật Phật giáo xem người đều có giá trị ngang hàng nhau, có tự do và quyền lợi như nhau.

Người đàn bà có đủ đức hạnh là người bạn quý nhất của chồng là người có thể giữ tài sản của chồng. Tôi xin nhắc lại Túc sanh truyện.

Khi xưa Đức Bồ Tát sanh làm trưởng giả, ngài có gia đình và ngài có đi đánh bạc, nhưng canh bạc nào ngài cũng thắng luôn. Những tay cờ bạc bợm cũng phải chịu, không biết sao mà Ngài tài vậy. Khi ấy có một Bà-la-môn rất thông về thuật tướng số và biết nhiều chuyện huyền bí, ông ta bảo: sở dĩ mà ông trưởng giả thắng là ông nhờ sự trong sạch của bà hiện nội trợ, bà ấy có phẩm hạnh thanh cao nên khiến cho ông thắng cuộc. Những người ấy hỏi: Nếu muốn phá ông Trưởng giả phải làm sao?

Ông Bà-la-môn nói: Chỉ có cách phá phẩm hạnh của bà ấy.

- Phá bằng cách nào?

- Làm sao cho bà phạm một giới nhứt là giới tà dâm, vì nhà bà giàu có, không làm cho bà phạm giới gì được chỉ có giới tà dâm.

Bọn ấy mới chọn một thanh niên thật đẹp trai và nói năng lễ phép có đủ tư cách người quý phái, giả làm người đi buôn xin ghé ở nhờ, nhân cơ hội phá phạm hạnh bằng cách nào cũng được. Người thanh niên ấy làm y lời dặn của bọn ấy, nhời tài ăn nói khéo léo, đẹp trai sang giàu, làm cho bà trưởng giả phá giới. Khi bà bị phá giới thì Đức Bồ-Tát bắt đầu thua đến sạch túi. Ông trở về nhà hay biết chuyện ấy lấy làm chán nản việc thế nhân, ông liền bỏ đi xuất gia. Vì vậy nên Đức Thế-Tôn dạy: Người vợ hiền giữ được phạm hạnh hằng đem lại sự thành công cho chồng.

Nơi đây chúng ta thấy rằng: Đàn bà là một người quan trọng trong gia đình. Nên Đức Thế-Tôn dạy người đàn bà quí nhất là người biết tu hành giữ phạm hạnh. Người đàn bà có giới hạnh không khác nào một cái kho kiên cố giữ tài sản cho chồng. Giới đức đây ví như cái kho người hiền nội trợ là người giữ kho.

Đôi khi ta cũng thấy một đôi chổ Đức Thế-Tôn dạy răn những thói hư tật xấu của phụ nữ, như những người ngoại tình.... Chẳng riêng các bà, nếu các ông hư đốn không tu hành, hay làm việc tội lỗi, như hạnh Tỳ-khưu cũng bị Đức Thế-Tôn chỉ ngay tội lỗi. Ta hãy xem có 7 hạng vợ và cũng có 7 hạng chồng, hạng tốt có xấu có. Dù Đức Thế-Tôn có chỉ cái xấu của phụ nữ chăng nữa, chẳng phải Ngài muốn chỉ trích mà chỉ nói ngay sự làm không lành mà thôi. Như vậy thì Phật giáo không thiên vị người nam, ghét bỏ người nữ. Ngài xem ngang hàng nhau, chỗ khác biệt nhận thức của con người tu Phật là Thiệc và Ác mà thôi.

Trong Tam-tạng có ghi lời nói của chư đệ tử trong tập Theragatha có nghĩa là kệ ngôn của chư Đại đức. Còn nếu của quý bà nói thì gọi là Therigatha, kệ ngôn của chư Tỳ-khưu ni. Thêm một lần nữa để quý bà thấy rằng Phật giáo không khinh trọng ai hết, mà chỉ khen việc làm là Thiện hay Ác mà thôi.

Trong bộ kinh Pháp-cú, đoạn Sahassavagga, chư thiên có khen cô con gái của ông trưởng giả rằng: không phải chỉ riêng có đàn ông là hàng trí thức, đàn bà người có Trí tuệ cũng là người Trí thức được.

Lý do có câu này là: Ngài nọ có cô con gái của vị Trưởng giả thành Savatthi (Thất-la-phiệt) vừa 16 tuổi, đang đứng trên từng lầu 7. Bỗng dưng cô thấy Đao thủ phủ dẫn một tên tù nhân đến pháp trường. Cô thấy lòng yêu thương tên tù nhân ấy vô hạn, cô mới vào thưa với cha mẹ như ý của cô. Và cô nói: Nếu con không được người ấy làm chồng thì chắc chắn con phải chết.

Bà mẹ cô khuyên: Con ơi, con là con một Trưởng giả không thể có chồng hạng ấy được, con phải có chồng môn đăng hộ đối.

Mặc dầu cha mẹ nói sao cô cũng chẳng nghe theo, cô nằng nặc quyết rằng: Sẽ chết, nếu không được chồng là tù nhân ấy.

Vì có một người con gái, yêu thương vô tận, nên ông bà buộc lòng phải đưa tiền ra chuộc tên tử tội ấy về gả con.

Vì là tên tướng cướp hung tàn, nên không thể chịu nổi khuôn khổ của gia đình trưởng giả: phải nói năng lễ phép, không được uống rượu tự do. Anh chành thấy tù túng khó chịu; anh ta mới nghĩ kế giết vợ để cướp đồ châu ngọc bán đi và tha hồ mà chơi bời thỏa chí. Anh chàng mới giả dạng buồn. Con ông Trưởng giả thấy chồng buồn liền hỏi: Tại sao xem anh buồn rầu như vậy? Có chuyện gì xảy ra chăng?

Tên tướng cướp đáp: Có gì đâu em.

- Vậy cha mẹ em giận và rầy la anh chăng?

- Cũng không.

- Vậy vì lý do nào mà anh buồn quá vậy?

- Em ơi! Khi anh bị đem ra pháp trường, anh có khấn với thần linh ở quả núi kia rằng: Nếu nhờ oai đức Thần linh cho tôi được thoát nạn này, tôi xin cúng dường trọng thể.

- Ồ! Tưởng chuyện gì quan trọng, chớ chuyện ấy thì có gì mà anh phải phiền muộn. Vậy anh cần cúng dường những gì bảo em, em lo chu đáo.

- Có gì đâu, anh chỉ cần cơm đề-hồ và đồ để cúng dường mà thôi.

- Chuyện ấy có gì khó đâu, để em lo cho.

Cô lật đật đi lo cho đầy đủ mọi việc cần của chồng. Xong cô liền đến bảo chồng rằng: - Công việc đã xong rồi. Vậy chúng ta đi thôi.

- Em hãy trang điểm cho thật sang, đeo vòng vàng kim cương châu ngọc vào, chúng ta cúng dường xong, chơi chiều về. Nhớ khi đi đến nơi cúng tế, em bảo người nhà về để hai chúng ta ở chơi nơi ấy.

Con ông Trưởng giả bằng lòng không nghi ngại chi hết. Khi đến cái hố để xô kẻ tử tù xuống, người chồng bảo vợ: Hãy bảo người nhà về hết đi chúng ta hành lễ.

Cô ta vâng lời. Khi người nhà về hết tên tướng cướp ngồi yên không làm gì hết. Cô mới hỏi: Người nhà đã về hết rồi tại sao anh ngồi lặng thinh không lo cuộc lễ?

- Ta nào có cúng vái thần linh đâu!

- Tại sao vậy?

- Ta chỉ cần, đưa ngươi đến đây để giết ngươi cướp lấy đồ trang điểm của ngươi mà thôi.

Cô ta nghe vật lấy làm kinh khủng và năn nỉ rằng: Anh ơi! chính vật quý giá nhất là thân tôi đã giao cho anh rồi, thì của này còn giá trị gì đâu, anh cứ cầm lấy mà dùng tùy thích.

Mặc dầu có nài nỉ van xin thế nào, tên tướng cướp nhất định phải giết cô mà thôi. Cô liền ngâm câu kệ: Giây chuyền vàng ngọc quý giá này, anh hãy cầm lấy và tha chết cho tôi.

Tướng cướp nói: Nếu ta tha cô, cô đi báo quan ta không khỏi chết! Liền ngâm câu kệ: Cô đừng cầu khẩn van xin chi cho uổng công, mau mau cởi châu ngọc ra chịu chết.

Cô nghĩ: Ồ! Thật là ác nghiệp này ta không thể chịu được, vậy phải dùng thủ đoạn mới được.

Cô liền nói với tướng cướp rằng: Anh ơi! khi anh là tướng cướp bị đem ra pháp trường, lúc ấy tôi yêu cầu cha mẹ tôi chuộc anh về, từ ấy tôi hết lòng làm một người vợ hiền, không hề sai phận sự làm vợ, vậy giờ này là giờ chót anh cũng nên vui lòng để cho tôi làm tròn phận sự hiền nội trợ.

Tên tướng cướp bằng lòng. Cô liền đi quanh mình tướng cướp và mổi hướng lạy một lạy. Khi ấy tên tướng cướp ngồi ngó mặt phía hố, đến lượt lạy sau lưng cô ta thình lình đẩy tướng cướp rớt xuống hố.

Chư thiên ngự gần nơi ấy thấy và nghe rõ tự sự nên mới khen cô câu kệ nói trên. Chuyện này còn rất dài nhưng đây tôi chỉ nhắc để thấy rằng: Người phụ nữ cũng có đủ trí tuệ khả năng cứu mình được. Về sau, cô xuất gia là Tỳ-khưu ni, là một vị Thánh-nhơn và cũng là một vị pháp sư lừng danh vậy.

[Chương trước][Mục Lục][Chương Kế]

Maha Thongkham Medivongs

Chương 6 Phật Giáo và Sự Tín Ngưỡng

Đặc điểm quan trọng nhứt của Phật giáo là sự tin tưởng. Phật dạy: Người muốn tin tưởng một vật gì không nên tin theo ý mình, mà trước hết phải dùng trí tuệ quan sát cho kỷ càng chuyện mà mình sắp tin ấy có hợp theo lẽ phải không.

Xin hỏi: Nếu muốn biết đúng hay không, ta phải dùng vật gì để làm khuôn, thước đo coi đúng hay không?

Trong Tạng kinh, bài kinh Kalamasutta, Đức Thế Tôn có dạy rằng: Nầy các người xứ Kalama các người nên nghĩ kỹ không nên tin rằng:

1. Anusavana: Nghe nối nhau (có nghĩa là người nầy nói cho người kia nghe tiếp nối nhau (truyền ngôn).

2. Paramparaya: Vì chuyện ấy đã có từ xưa (ý nói nghe và tin theo phong tục).

3. Itikiraya: Vì có nghe như vậy.

4. Pitakasampadanena: Vì tin theo sách vở đã nói.

5. Takkaheth: Vì tự mình nghĩ sao tin vậy.

6. Nayahetu: Vì lẽ: Có lẽ sự việc ấy có thật. Ý nói không biết rõ chuyện ấy nhưng vẫn tin chuyện ấy theo lý do mình cho là phải.

7. Akaraparivitakkeneva :Vì sự suy nghĩ của mình xem theo sự việc hành động bên ngoài (Ý nói tin vì thấy sự hành động của một nhân vật nào đó, cho là thật).

8. Ditthinijjhanakkhantiya: Tin vì vừa ý rằng: Đây đúng với sở thích của chúng ta.

9. Bhabbarupataya: Tin rằng: Người nầy nói đáng tin được.

10. Samano: Vị Sa-môn nầy là thầy của ta (Đừng nghĩ rằng: Thầy ta nói mà tin chớ không cần suy nghĩ).

Mười điều của Đức Thế Tôn dạy người xứ Kalama có thể dùng làm khuôn vàng thước ngọc được. Nơi đây thiết tưởng nên nhắc lại lời Đức Thế Tôn dạy Đại Đức Upali là một vị Thánh Tăng mà cũng là vị Luật sư lỗi lạc nhứt, Ngài được Đức Thế Tôn khen là vị Luật sư rất có biệt tài. Sở dĩ mà Đức Thế Tôn thuyết cho Ngài nghe vì Ngài muốn biết làm thế nào nhận định đâu là Phật ngôn.

Đức Thế Tôn dạy: - Nầy Upali, những Pháp nào của Như Lai dạy có đủ 7 điều là:

1. Hành theo Pháp ấy, lòng chán nản (Sanh tử Luân hồi) phát sanh.

2. Hành theo pháp ấy, dứt được lòng tham ái.

3. Hành theo pháp ấy để diệt tất cả phiền não.

4. Hành theo pháp ấy để làm cho lòng được thanh tịnh.

5. Hành theo pháp ấy hầu đắc được Lục thông.

6. Hành theo pháp ấy hầu được giác ngộ.

7. Hành theo pháp ấy hầu thấu rõ Niết-bàn.

(Nếu người hành theo pháp mà kết quả trái ngược, ví như hành để lòng ham mê trong Luân hồi gia tăng chớ không giảm; đây không phải là Phật ngôn, là sự bịa đặt của một số người).

Hơn nữa Đức Thế Tôn có thuyết cho bà Gotami, 8 pháp để nhận định phân biệt được đâu là Phật ngôn, đâu không phải Phật ngôn. Tám pháp hành làm cho lòng không an tịnh là Tà thuyết ấy là:

1. Ye Khamma Saragayas Anvattanti: Những pháp nào khi hành theo làm cho tăng trưởng lòng dục.

2. Sayogaya Sanvattanti: Những pháp nào hành theo làm cho khổ càng gia tăng.

3. Acayaya Sanvattanti: Những pháp nào hành theo làm cho phiền não càng gia tăng.

4. Mahicchataya Sanvattanti: Những pháp nào hành theo làm lòng ham muốn phát triển mạnh hơn.

5. Asantutthiya Sanvattanti: Những pháp nào hành theo làm mất hạnh tri túc, trái lại gia tăng sự tham muốn thêm lên.

6. Sanganikaya Sanvattanti: Những pháp nào hành theo càng có nhiều sự thân cận với bạn tác (ý nói thêm nhiều bạn, nhiều quyến luyến không tu hành được).

7. Kosajjaya Sanvattanti: Pháp nào hành theo làm cho sự lười biếng càng phát triển thêm.

8. Dubbarataya Sanvattanti: Những pháp nào hành theo càng làm cho ra người khó nuôi (ý nói rằng: Người hành theo Pháp ấy ra người kén ăn, khó cho người nuôi được).

Neso Dhammo Neso Vinayo Netam Satthusasa Nam: ấy không phải là kinh, không phải là Luật, không phải là lời giảng giải của Như Lai.

Nếu chúng ta muốn hành theo chánh đạo, nên dùng Trí tuệ suy nghĩ cho rõ, coi có đủ Nhân và Quả hay không, đừng vội tin mà lầm vào sự ngụy biện của kẻ lợi dụng chân lý của đức Thế Tôn đưa chúng ta đi lầm đường.

Phật tử nên biết Đức Thế Tôn thuyết Pháp có ba điều đặc biệt, ba điều ấy gọi là tánh cách thuyết pháp của đức Thế Tôn:

1. Abhinna: Ngài dạy Sự thật rõ rệt để cho người nghe có thể dùng Trí tuệ suy nghĩ thấy rõ và dễ thông hiểu rõ rệt.

Nghĩa là Ngài dạy đều gì trước nhứt đều có lý, có nhân và tiếp theo là hật quả của chuyện ấy. Ngài chỉ rõ sự thật để người trông thấy hành theo sẽ đem lợi ích đến. Nhứt là Ngài dạy chúng sanh biết rõ sự thật để chán với cái giả mà mau tìm đường giải thoát.

Đức Thế Tôn biết rằng chúng sanh thường lầm tưởng cái giả cho là thiệt, vì vậy nên không bao giờ giải thoát được. Người đời không mấy ai chịu rằng mình dùng đồ giả, xài đồ giả, mà chính bản thân của mình cũng giả. Vì ta lầm thân nầy là của ta, nên ta chấp chắc, thương yêu, quí mến, không có chi hơn, chăm lo cho thân nầy hơn cả mọi việc. Nhưng rất tiếc là mặc dầu chăm sóc đến đâu cũng không được an vui, trái lại bị khổ nhiều hơn. Sở dĩ mà ta bị khổ như vậy, là vì ta dùng nhầm đồ giả. Vì vậy nên có Đức Phật dạy cho chúng ta biết nhìn thất sự thật.

Sự thật mà Đức Thế Tôn dạy đó là chi? Đức Phật dạy cho chúng ta biết rằng thân nầy hay vạn vật mà có đây không phải là của ta, không dưới quyền kiểm soát của ta, nếu ta yêu cầu, van xin theo ý ta chăng nữa, nó cũng không theo ta. Như ta yêu cầu nó đừng già, đừng đau, đừng chết, nhưng có ai có thể được như ý nguyện chăng. Nếu nó không theo ý ta là không phải của ta, theo Phật giáo gọi dễ hiểu hơn là Vô Ngã. Vật nào vô ngã là vật không bền chắc lâu dài, như chúng ta biết thân ta có ai giữ được trường cửa đâu, sống cao lắm là hơn trăm năm, mà người tới tuổi nầy thật là ít. Vì không bền vững như vậy nên theo Phật giáo gọi là Vô Thường nghĩa là không thường. Vật gì vô thường là vật hay đem khổ não lại cho ta.

Tóm lại Đức Thế Tôn dạy cho chúng ta thấy rằng: Đời chúng ta sống trong sự không bền vững, hằng bị đau khổ, vì nó không phải của ta. Thường bị mất tất cả những nhân vật thương yêu quí mến, đến thân nầy cũng chẳng giữ được. Người vì sự dối gạt nên không nhận thấy sự thật. Đức Thế Tôn có ví người ta như người đang đi trong bãi sa mạc, đang thiếu nước, khao khát, phần thì bên ngoài bị nóng thiêu đốt thường thấy trước mặt mình có những hồ nước, cố để đến nơi ấy hầu được uống và tắm cho thỏa mãn, nhưng đến chết cũng chẳng được tí nước nào. Bãi sa mạc ấy là đời nầy, trong đời nầy có Tài, sắc; lợi danh thường hiện ra gạt ta, như những hồ nước mà mình thấy bãi sa mạc cố gắng đến đâu cũng không thâu thập được theo ý mình, còn cái thiêu đốt bên ngoài đó là phiền não như là Tham lam, sân hận, si mê, làm cho con người nóng nảy muốn được tài vặt.

Đức Thế Tôn dạy sự thật để người nhìn thấy. Như vậy nên những lời nào của Ngài cũng không bao giờ sai sự thật. Nhờ vậy mà hơn 25 thế kỷ mà Phật giáo vẫn Trường tồn. Hiện nay các nhà bác học tìm ra sự thật như nguyên tửc v.v... Các nhà bác học ấy tìm được sự thật của vũ trụ nhờ phòng thí nghiệm và số tốn kém thật là vượt bực người tưởng tượng. Riêng đối với Phật giáo, Đức Thế Tôn đã nói sự thật ấy từ lâu và sự thật cao cả hơn nữa là giải thoát khỏi khổ trong tâm người. Đó mới là Chân thật. Cái Thật bất di bất diệt.

2. Sanidnanam: Ngài dạy cho thấy Nguyên nhân khởi sanh mọi việc để người nghe có thể suy nghĩ theo sẽ thông hiểu và không còn nghi ngờ và lầm lạc khi đã hành theo.

Khi xưa, có đạo khổ hạnh dạy người nếu muốn hết phiền não thì phải hơ, hay nướng thân nầy cho khô phiền não. Vì vậy người thời ấy thường hay đốt lửa quanh mình, còn mình ngồi giữa, ban sơ còn để lửa ở xa lần lần đem lửa xích lại gần càng gần càng hay, đó là làm cho khô phiền não. Có hạng cả đời phải nằm trên tro nóng, trong mùa nóng, như mùa lạnh không tắm rửa gì hết. Có hạng nằm trên gai để gai đâm để nhớ không phóng tâm, nguyên nhân diệt phiền não của người thời đó là vậy.

Riêng Phật giáo thì dạy khác, Ngài dạy phiền não không ở da thịt xương cốt hay trong máu của con người nhưng ở trong Tâm xấu xa đê tiện, muốn đừng làm tội lỗi phải diệt phiền não trong Tâm, cũng như muốn cho cỏ cú đừng mọc thì phải đào lấy hết gốc rễ nó, đừng cắt phần lá, không làm cho nó chết tuyệt được. Nghĩa là muốn giải thoát thì phải diệt tận nơi nó phát sanh. Nơi đây tưởng nên nhắc lại câu của Ngài Đại đức Assaji thuyết cho Ngài Xá-lợi-Phất nghe khi ngài còn là người ngoại đạo.

Ngài dạy: Yedhamma Hetu Pabhgva v.v..

Tàu dịch: Chư Pháp tùng duyên sanh, Diệt phục tùng duyên diệt, Ngã Phật Đại Sa-môn, Thường tác như thị thuyết.

Ta dịch: Các pháp nào sanh lại cũng do nhân cả, khi nhân ấy diệt rồi, thì pháp kia cũng diệt, Ngài Đại Sa-môn dạy như vậy.

Câu kệ tuy ngắn, nhưng có ý nghĩa thật huyền diệu. Ý nói câu ấy thâu gọn trọng Tứ diệu đế là Khổ, Tập, Diệt. Ngài Đại đức Xá-lợi- phất hiểu câu kệ ấy là: Sanh do nơi Phiền não, khi biết nguyên nhân sanh khổ do phiền não thì nên diệt ngay phiền não thì phiền não sẽ không còn, nếu không còn phiền não thì tức nhiên giải thoát là đến Niết-bàn.

Người đời vì không tìm cho thấy rõ cái nhân nên thường bị người lừa gạt, và lầm lạc mãi. Đây tôi xin nhắc lại tích người nhìn thấy Nhân, hiểu rõ cái Nhân ấy do đâu sanh ra thì được thoát khổ. Tích nầy trong Pháp cú kinh đoạn Balavagga như vầy.

Đêm nọ, vua Ba tư nặc nghe bốn tiếng "Du, Sa, Na, So" rất lớn, Ngài lấy làm kinh hoàng, cả đêm không yên giấc. Sáng ngày lâm trào hỏi vị Purohita rằng: Thầy, đêm hôm trẫm nghe tiếng rất kinh khủng độ khoảng nửa đêm. Trẫm không biết rằng có hại gì đến ngai vàng hay Hoàng hậu hoặc một ai không? Vì vậy trẫm cho vời khanh đến.

Ông Purohita đáp: Tâu Đại vương, tiếng ấy nghe như thế nào?

- Trẫm nghe bốn tiếng "Du, Sa, Na, So". Vậy xin thầy xét đoán coi, đó là tiếng gì?

Ông Purohita ấy không hiểu gì hết như người đi lạc vào rừng sâu đêm không trăng sao chi hết. Nhưng lại không dám bảo rằng: không biết! Ông lại bảo rằng: Chuyện này thật là nguy hiểm.

- Chuyện chi vậy, thưa thầy?

- Đây là chuyện có hại đến sanh mạng của hoàng thượng.

- Vậy muốn tránh tai nạn ấy phải làm sao?

- Xin Đại vương an tâm, người thông Tâm Phệ đà như tôi thì có thể cứu vãn được tình thế.

- Thưa thầy, vậy phải làm cách nào?

- Tâu Đại vương phải tế Thần, phải có mỗi thứ thú một trăm con còn sống, những thú ấy là tượng 100 con, bò đực 100 con, bò cái 100 con, dê 100 con.v.v.. và trăm đồng nhi nam và trăm đồng nhi nữ.

Đức vua hạ lệnh thi hành theo lời của ông Purohita liền.

Theo lời chú giải: Thời kỳ ấy sự cúng tế thường có như vậy nên vật cúng tế thường có sẵn. Những người và thú bị đem ra cúng tế như vậy lấy làm kinh sợ la khóc.

Khi bọn người ấy la khóc các con thú rống la inh ỏi làm náo động đến Hoàng hậu Mallika, bà là Thí chủ, là người có nhiều Trí tuệ và Đức tin rất mạnh với Phật giáo. Khi bà nghe tiếng ấy lấy làm lạ mới hỏi Đức vua: Tâu Đại vương, vì sao Đại vương có vẻ kinh sợ, hình như hoàng thượng, thiếu sự an dưỡng?

- Vậy hậu không nghe tiếng kêu la thảm thiết của người và thú đó chăng?

- Tâu Hoàng thượng, vậy vì lý do gì có tiếng ấy?

Đức vua thuật lại tiếng nghe và lời của ông Purohita cho Hoàng hậu nghe. Bà mới tâu rằng: Tâu hoàng thượng, thật ngài là người thiếu trí. Ngài trị vì hai xứ, nhưng thật ra không có Trí tuệ.

- Tại sao hậu lại bảo trẫm như vậy?

- Sự giết người, để an vui cho bản thân mình có bao giờ có hay không? Tại sao Hoàng thượng lại tin nơi lời bàn của những tên thầy bàn ngu xuẩn ấy, để bắt thần dân chịu cái khổ như vậy? Đức Chánh-đẳng Chánh-giác, là đấng cao cả siêu diệt nhứt trong Tam thế, Ngài là đấng có Trí tuệ thông thấu quá khứ, vị lai, ở tại chùa gần bên chúng ta đây. Hoàng thượng vào hầu Phật hỏi, và thực hành theo lời Ngài có phải là chính đáng hơn không?

Đức vua liền truyền ngưng việc tế ấy lại. Ngài liền lên xa giá ngự vào chùa với hoàng hậu. Khi vào hầu Phật, Đức vua bạch rõ mọi việc xảy ra.

Đức Thế Tôn dạy bốn tiếng ấy không hại chi cả. Đó là bốn tiếng của bốn người sanh trong địa ngục than khổ của mình thôi, mỗi người muốn nói một câu kệ, nhưng chỉ nói có một tiếng phải chìm xuống nên không nói kịp. (Tích nầy rất dài ngoài phạm vi của chuyện này, nên tôi không nhắc lại nơi đây, vì Đức Thế Tôn nhắc lại tiền kiếp).

Đức vua nghe tích bốn người ấy xong, Ngài trở về truyền thả hết những người và thú sắp bị tế ấy hết. Những người khỏi chết trong khi ấy, nói với nhau rằng: Sở dĩ mà chúng ta thoát chết đây, là nhờ lệnh hoàng hậu là bực có Trí tuệ, biết rõ nhân quả nên cứu chúng ta, cầu xin lệnh bà sống muôn năm.

Khi ấy các thầy Tỳ-khưu trẻ tuổi nghe chuyện đó, mới hội nhau lại nơi giảng đường nói với nhau rằng: - Thật đáng khen, Lệnh Hoàng hậu Mallika, bà là người có nhiều Trí tuệ, nhờ có trí tuệ ấy mà cứu mạng được bấy nhiêu người và thú.

Đức Thế Tôn ngự đến giảng đường, hỏi các thầy đang nói gì. Các thầy bạch lại những sự việc ấy.

Đức Thế Tôn dạy, không phải Hoàng hậu Millika mới dùng Trí tuệ cứu người trong kiếp nầy thôi đâu, trong kiếp trước bà cũng đã từng cứu người rồi. Chư Tỳ-khưu mới yêu cầu Đức Thế Tôn nhắc Túc sanh truyện.

Trong kiếp quá khứ, Thái tử xứ Baranasi đi đến cội cây dừng to lớn, khấn với Thọ thần rằng: Kính thưa Ngài, trong cõi Diêm phù nầy có 101 nhà vua, nếu khi tôi được lên cai trị ngôi báu, sẽ bắt 101 nhà vua, và Hoàng hậu lấy máu cúng dường Ngài.

Sau khi Thái tử trị vì thiên hạ; liền đem binh đi đánh và chiếm hết 101 xứ bắt 101 nhà vua và 101 vị Hoàng hậu để lấy máu cúng dường Thọ thần. Nhưng trong 101 bà hoàng hậu có một bà vợ vua Uggasena là bà Dhammadinna đang có thai nên không thể đem ra tế thần được.

Khi vị thọ thần biết chuyện tế 101 nhà vua và 101 vị Hoàng hậu, mới nghĩ rằng: Sở dĩ mà nhà vua nầy bắt cả nhà vua và hoàng hậu trong cõi Diêm phù nầy do nơi ta mà ra, nay ông lại muốn giết những người ấy để lấy máu ở cổ họng cúng dường cho ta. Nếu nhà vua nầy làm được việc thì cõi diêm phù nầy tiêu diệt hết rồi. Vậy ta làm sao ngăn đừng cho nhà vua Baranasi hành lễ được? Ngài thấy rằng: Chính mình ta không thể ngăn được ý chí nhà vua. Vị Thọ thần ấy mới hỏi ý kiến của các vị thọ thần khác, không vị nào có thể giúp được. Phải hỏi lần đến đức Đế-Thích.

Đức Đế Thích đáp: Chính trẫm cũng không thể nào ngăn được cuộc lễ nầy nhưng trẫm có kế như vầy. Khi nhà vua sắp tế, người hãy hiện ra và phải mặc đồ để cho nhà vua thấy và làm như bỏ cội cây ấy ra đi. Khi ấy nhà vua sẽ nghĩ rằng: Ta phải làm sao cho vị Thọ thần của ta lưu lại đây để thọ lễ. Tức nhiên nhà vua phải yêu cầu ngươi ở lại. Khi ấy ngươi bảo nhà vua rằng: Khi Đức vua khấn với ta, phải có đủ 101 nhà vua và Hoàng hậu trong cõi Diêm phù để cúng dường cho ta, nhưng nay nhà vua lại bỏ hoàng hậu vợ vua Uggasena lại thì không y như lời hứa ta không nhận. Khi mà ngươi nói như vậy, nhà vua Baranasi sẽ đưa hoàng hậu Dhammadinna vợ vua Uggasena đến, Hoàng hậu sẽ thuyết pháp cho nhà vua Baranasi nghe, cứu sống những người có mặt nơi ấy. Vị Thọ thần vâng lời và hành động theo lời dạy của Đức Đế Thích.

Khi ấy, Đức vua Baranasi phải đem bà hoàng hậu vợ vua Uggasena đến nơi tế lễ. Bà chỉ lạy chồng bà thôi, còn không cần gì đến đức vua Baranasi hết. Đức vua Baranasi lấy làm tức giận và nói: Khi ta là nhà vua cao cả hơn tất cả nhà vua nơi đây, tại sao nàng chỉ lễ bái chồng nàng thôi?

Bà đáp: Thần thiếp có việc gì với Ngài mà phải lễ bái ngài? Chỉ có Đức vua nầy là chồng thần thiếp, là người mà thần thiếp kính trọng mến yêu, cho thần thiếp mọi việc cần thiết, nếu thần thiếp không lễ bái Ngài, mà phải lễ bái nhà vua là nghĩa gì chớ?

Khi ấy vị Thọ thần ngự trên cây mà mọi người nơi ấy đều trông thấy. Ngài nói: Lành thay, thiện thay, sự thật là đúng như vậy. Hoàng hậu nói thật đúng chân lý!

Đức vua Baranasi nói: Nếu ngươi không lễ bái ta thì thôi, nhưng tại sao ngươi không đảnh lễ vị Thiên thần oai đức thần thông như vị thiên thần của ta đây? Ngài là người cho ta được Ngai vàng.

- Tâu Đại vương, Ngài là người có phước to đức lớn, nên mới bắt được 101 nhà vua, không phải do nơi vị thọ thần nầy giúp đâu!

Thọ thần nói: Lành thay, thiện thay, đúng vậy, đúng vậy.

Hoàng hậu liền thưa tiếp: Hoàng thượng bảo rằng 101 nhà vua nầy do vị thọ thần bắt cho ngài. Vậy hiện giờ, cây của vị thọ thần bị cháy ở phía tay trái kia, tại sao vị thọ thần không tự tắt lấy, nếu là vị thọ thần có thần thông quảng đại.

Vị Thọ thần ấy lại khen tặng bà một lần nữa: Hoàng hậu ơi, lịnh bà nói đúng như vậy, lành thay, thiện thay.

Khi bà đang nói, bỗng dưng đang khóc rồi lại cười. Đức vua Baranasi thấy vậy phán hỏi: Người có điên không?

- Tâu Đại vương, người như Thần thiếp mà điên thế nào được.

- Nếu không điên tại sao người khóc rồi lại cười, cười rồi khóc.

- Tâu Đại vương. Kiếp quá khứ, thần thiếp là vợ của một gia đình khá giả. Khi nhà có khách, thần thiếp phải giết một con dê cái làm thịt đãi khách. Vì nghiệp sát sanh ấy phải đọa vào Địa ngục đến trăm năm không hết, nghiệp còn dư sót thần thiếp phải bị chết chém bằng số lông của con dê ấy. Nếu Đại vương làm tội vĩ đại như thế này biết chừng nào cho khỏi khổ, vì thần thiếp nhớ đến cái khổ ấy nên mới khóc. Rồi bà ngâm câu kệ: Thần thiếp chỉ giết một con dê cái thôi, bị cháy ở Địa ngục, và phải đếm số lông dê để bị chết chém. Tâu Đại vương, Ngài chặt đầu nhiều người, vậy ngài làm được những gì?

Đức vua hỏi: Vậy sao ngươi lại cười?

- Thần thiếp cười vì: Ta đã hết khổ nữa rồi.

Vị Thọ thần liền hoan hô: Đúng như vậy, đúng như vậy.

Đức vua nghĩ rằng: Thật là kinh khủng! Ta làm tội thật nặng nề, Bà Hoàng hậu nầy chỉ giết có một con dê, phải bị đọa vào Địa ngục quả dư lại phải đếm lông lại cho người ta giết, còn ta giết chừng nầy mạng người, vậy ta có được hạnh phúc chăng?

Ngài liền ra lịnh thả 101 nhà vua và 101 bà hoàng hậu. Rồi Ngài đảnh lễ những nhà vua cao niên hơn Ngài, rồi xin sám hối tội lỗi đã phạm.

Đức Thế Tôn thuyết: Các thầy Tỳ-khưu, Hoàng hậu Mallika dùng Trí tuệ cứu người trong kiếp quá khứ cũng như trong kiếp nầy vậy. Ngài liền thuyết tích truyền kiếp rằng: Đức vua Baranasi là tiền thân của Đức vua Ba tư nặc. Bà hoàng hậu Dhammadinna là tiền thân của bà Mallika. Vị Thọ thần chính là Như Lai hiện tại đây.

- Nầy các thầy Tỳ-khưu, gọi là tội sát sanh mà việc làm mà người không nên làm, vì người đã sát sanh thì hằng bị sự đau khổ buồn rầu.

Ngài có dạy câu kệ:

Nếu chúng sanh biết rằng sanh trong đời nầy khổ, chúng sanh không nên sát sanh, vì người sát sanh hằng bị khổ và buồn rầu.

Nhắc lại tích nầy để chứng minh rằng: Phật giáo chủ trương chỉ rõ Nhân để người nhìn thấy rõ điều phải và quấy. Như đoạn bà Hoàng hậu Dhammadinna chỉ cho nhà vua thấy rõ chính cây của Thọ thần bị cháy mà ông ta cũng không ngăn được trước khi cháy thay, thì ông ta có tài gì giúp nhà vua thắng được 101 nhà vua kia. Riêng bà Hoàng hậu Mallika chỉ cho vua Ba tư này biết rằng: Từ cổ chí kim không bao giờ người giết hại kẻ khác mà đem sự an vui lại cho mình được dùng như câu Phật ngôn dạy trong Pháp cú kinh đoạn Dandavagga rằng:

Sukkhakamani Bhutani

Yo Dandena Vihisati

Attano Sukhamesano

Pecca So Na Labhate Sukham.

Nghĩa: Tất cả chúng sanh, sanh ra trong đời này đều không muốn khổ. Người nào muốn tìm sự hạnh phúc cho mình mà hành hạ đánh đập kẻ khác bằng cây, sau khi sanh về cõi đời sau sẽ không được an vui.

Chú giải dạy: Chẳng những cõi đời sau mà hiện tại nầy cũng bị khổ. Câu nói đánh bằng cây có nghĩa dùng tất cả những gì làm cho người đau khổ, hay chết.

3. Sappaparihariyam: Ngài dạy rất phi thường. Có nghĩa là khi người vâng giữ hành theo lời giáo truyền của Ngài thì sẽ được kết quả an vui như ý.

Trên thế gian nầy có nhiều vị Tổ sư nhưng các vị ấy dạy tìm an vui trong đời nầy, hoặc cho thể chất, hay an vui tạm thời, nhưng với Đức Thế Tôn dạy chúng sanh tìm cái an vui tuyệt đối là giải thoát ra khỏi tất cả những khổ sở trong thế gian nầy; những lời dạy bảo của Ngài thật cao quí, nếu người cố hành đúng theo thì được kết quả như ý, và pháp nầy bất luận người hạng nào, tuổi nào, đều được kết quả như ý cả chớ không phân biệt giai cấp.

Tóm lại, nếu muốn biết rõ lời nào của Phật dạy là phải dùng trí tuệ quan sát, những lời Phật dạy thường phải có những lý do đã giải trước. Cũng có nghĩa là: Hiểu biết rõ sự thật. Biết nguyên nhân sanh ra các ác pháp. Đây phương pháp cho người trừ các ác pháp Hậu quả của sự hành đúng theo Phật ngôn là đưa con người đi đến nơi an lạc trong kiếp nầy và đời vị lai. Trong khi đang hành đạo cũng không khổ hạnh thái quá mà cũng chẳng sung sướng thái quá. Khi người hành theo hạnh của Đức Thế Tôn chỉ dạy là được nhiều người thương yêu kính mến.

Hơn nữa, Phật ngôn dạy người hành theo thường được 10 điều lợi ích:

a. Visamyogaya: Làm cho các pháp giam hãm chúng sanh từ khởi thủy đến nay là phiền não bị tiêu diệt. Có nghĩa là, khi người thực hành đúng theo Phật ngôn thì diệt được phiền não làm cho chúng sanh mờ ám như kẻ mù, được trông thấy rõ sự thật.

b. Anupanaya: Làm cho dứt được những điều cố chấp (là chấp rằng thân này của ta, và vạn vật cũng là của ta).

c. Madanimmadanaya: Làm cho dứt được các pháp say đắm (ý nói người thường say đắm trong trần cảnh, như Sắc, Thịnh, Hương, Vị, Xúc và Danh, Lợi).

d. Pipasavinayaya: Làm cho dứt được khao khát dục tình (ý nói chúng sanh không bao giờ biết đầy đủ dục tình, như người khát nước giữa bãi sa mạc).

e. Analayasamugghataya: Diệt trừ được sự mến tiếc (Người đời sự thường có sự mến tiếc trong tài, săc lợi, danh ngũ trần lục dục, khó mà diệt trừ được, ngoại trừ hành theo).

f. Vattupacchedaya: Diệt trừ được sự Luân hồi. Ý nói khi người hành đúng theo Phật ngôn thì không còn luân hồi nữa vì đã diệt hẳn được phiền não trong Tâm.

g. Tanhakkhayaya: Tiêu diệt được lòng tham lam, ích kỉ, và nhứt là Ái dục.

h. Viragaya: Diệt được lòng thích thú trong dục tình (Tham ái), ý nói chúng sanh nặng lòng thương mến trong tình dục, khi hành đạo chân chánh sẽ diệt được.

i. Nirodha: Làm cho diệt tắt tận nguồn gốc của sự thống khổ nghĩa là khi hành đạo chân chánh thì có đủ trí tuệ diệt được phiền não thì không còn thống khổ nữa.

j. Nibbanaya: Làm cho thấu rõ Niết-bàn.

Người hành được những pháp kể trên gọi là người hành đúng theo lời Phật dạy, và lời Phật dạy đều làm cho người theo được đắc những điều kể trên. Đây là khuôn vàng thước ngọc để đo cho biết rằng: Đâu là Phật ngôn, đâu là Ma vương nói.

[Chương trước][Mục Lục][Chương Kế]

Maha Thongkham Medivongs

Chương7

Phật Giáo với sự Nương Nhờ

Như đã giải đoạn trước, Đức Thế Tôn phủ nhận sự cứu khổ của đấng thiêng liêng, mà chính Ngài cũng đã dạy rằng: Không phải Ngài là đấng có uy quyền đem chúng sanh thoát khỏi khổ phải thực hành đúng theo lời chỉ dạy của Ngài. Ngài chỉ là một vị tối thượng y vương, chữa được tất cả các chứng bịnh nan y, mà tất cả các lương y cố gắng tìm phương cứu chữa, mà vẫn còn chưa tìm thấy phương thức nào chữa được, bịnh nầy là bịnh thần kinh, bịnh do phiền não bên trong phát ra.

Mặc dầu Ngài có thuốc, có phương pháp trị bịnh, nhưng chỉ trị được cho những người nào thực hành đúng theo lời Ngài, là phải biết cử ăn những món ăn kị với bịnh, và phải uống thuốc của Ngài cho đúng độ lượng. Ngài trị bịnh cho chúng sanh như vậy, chớ không phải Ngài lại móc lấy bịnh trong mình người ra, như người móc lấy đồ trong túi; hay thay đồ y phục cho người. Ý nói rằng: Người bịnh cần uống thuốc mới mạnh, người muốn giải thoát cần phải hành đạo mới thoát khỏi phiền não được.

Hơn nữa Ngài dạy rằng: Như Lai chỉ là một vị hướng đạo chỉ đường cho người đi ra khỏi nơi khổ sở đầy tai nạn thôi, chớ Như Lai không đem người ra khỏi khổ được.

Đây là câu Phật ngôn trong Tạng Kinh bộ Khuddaka Nikaya Mahaniddesa, Ngài dạy người thanh niên tên Dhotaka:

Người thanh niên tên Dhotaka và hầu Ngài xin Ngài độ cho được giải thoát vì ông ta còn đầy sự nghi ngờ và phiền não. Đức Thế Tôn mới dạy câu kệ:

Naham Samissami Pamocanaya

Katham Kathim Dhotaka Kinci Loke

Dhamanca Settham Abhijanamano

Evam Tvam Ogharamimamtare.

Nghĩa: Nầy thanh niên Dhotaka, Như Lai không thể nào làm cho người còn sự nghi ngờ trong thế gian nầy giải thoát được. Nhưng chỉ có các bậc Trí thức, thông hiểu rõ được pháp cao thượng mới giải thoát được vòng trầm luân. Người nên giải thoát khỏi vòng luân hồi như vậy.

Ý câu nầy, Đức Thế Tôn dạy Ngài không làm thế nào làm cho người còn nghi ngờ phiền não giải thoát được. Nếu ông Dhotaka muốn giải thoát thì phải diệt sự nghi ngờ và phiền não trong lòng mình. Nơi đây ta thấy rõ Ngài không thể bồng ẳm hay nắm tay ai đem ra khỏi luân hồi được, mặc dầu đó là quyến thuộc của Ngài. Chứng cớ hiển nhiên, là Đức vua Thiện giác là cha bà Gia-du-đà-la mà cũng là cậu ruột của Ngài, mà Ngài cũng chẳng cứu độ khi nghiệp đã đến, hơn đó nữa là dòng Thích-ca bị tru diệt. Như vậy cho thấy rằng Ngài chỉ là vị hướng đạo, dạy người đi ra khỏi khổ của bản thân mình mà thôi. Còn riêng Ngài thì không kéo níu ai bảo phải đi theo Ngài, mà cũng không có xe cộ nào để đưa người ra khỏi vòng khốn khổ.

Nói rõ hơn là Phật dạy hãy tự lực tự tạo cho mình hạnh phúc, chớ nên nhờ một cá nhân nào đưa mình giải thoát. Khi một người đệ tử Phật chân chánh không bao giờ nghĩ nhờ Phật độ đưa về Thiên đàng hay Niết-bàn mà tin rằng: Tự nơi mình hành theo lời Ngài thì tự mình được đến nơi an lạc, tùy theo khả năng mình đã tạo cho mình.

Trong Tạng kinh bộ Majjhimanikaya bài kinh Anathapindikasutta có dạy: Sau khi ông Trưởng giả Cấp cô độc chết, sanh về cõi Đâu-xuất. Khi ông sanh về cõi ấy, liền nhớ đến Đức Từ phụ Thích-ca mâu ni, nên ông trở xuống chùa kỳ viên vào hầu Phật lúc nửa đêm và bạch:

- Kỳ viên Tịnh xá nầy thật là nơi hữu ích cho chư tăng, và các bậc Phước lành đang cư ngụ. Đức Đại giác là vị Pháp vương đang cư ngụ nơi đây, thật là nơi làm cho đệ tử rất thỏa thích và trong sạch. Chúng sanh được trong sạch do nơi năm pháp là Nghiệp, Minh, Pháp, Giới và Đời sống trong sạch, chớ không phải trong sạch vì dòng giống, của cải. Vì vậy các bậc Trí thức khi biết như thế, nên tự tìm lợi ích cho mình, người mà được trong sạch là do nơi Thiện pháp.

Theo câu nầy ý muốn nói: Người trong sạch là do nơi sự hành theo thiện pháp, khi chết đi nhờ Thiện pháp sanh vào nơi an vui chớ của cải, dòng họ cao sang quý tộc không giúp gì được cho người. Ông mà được trở nên bực Thánh-nhơn và về cõi Đâu-xuất là do nhờ sự hành đạo theo 5 pháp mà ông đã kể.

Cũng trong bộ Khuttakanikaya thuộc về Pháp-cú kinh, đoạn Attavagga (nói về Thân), Đức Thế Tôn có dạy:

Attahi Attano Natho

Kohinatho Parosiya

Attanava Sudandena

Natham Labhati Dullabham

Nghĩa: Người tự nên nương nhờ lấy mình. Làm sao nương nhờ nơi người khác được? Khi người đã tự dạy mình được thuần thục rồi, người ấy là người được có sự nương nhờ mà ít người có được.

Đại ý câu kệ nầy Đức Thế Tôn dạy rằng: Người đã tự cai quản được Tâm mình là đã diệt được ác pháp, tạo thêm việc phước thiện, hoặc đã đắc được Thánh-quả, thì người ấy tự mình được sanh về nơi an vui hay đến Niết-bàn. Đó là người biết tự tạo sự nương nhờ cho bản thân mình. Nếu người làm tội thì đừng hầu mong ai cứu vãn được.

Lại cũng có câu kệ cùng một chuyện tích nầy Đức Thế Tôn dạy: Người mà nương nhờ nơi kẻ khác để được Thiên đàng hay Niết-bàn thì không bao giờ có được. Vì vậy nên tự mình nương nhờ lấy mình mới được. Ý cũng nói phải tự mình tu hành lấy mới tự giải thoát cho mình. Vì phiền não làm cho mình Luân hồi, không phải ở ngoài lòng ta, mà nhờ kẻ khác lấy bỏ dùm được, nó là vật vô hình chỉ có tự mình diệt nó mới được.

Khi người đã tạo ra thiện, hay ác thì tội, hay phước ở ngay trong Tâm người ấy. Và phước hay tội cũng trả quả ngay trong Tâm của người ấy, chớ không ngoài tâm của người ấy bao giờ. Vậy nên người phải tạo sự nương nhờ cho mình bằng phước thiện. Nên biết hơn ấy nữa là mình cứu độ lấy mình chớ không ai có một phép huyền bí nào cứu mình được.

Muốn rõ hơn, tôi xin nhắc lại tích của người thiện nam tên Kala trong Pháp Cú kinh, đoạn dạy về Attavagga (Thân).

Có ông thiện nam tên là Mahakala là người tu hành tinh tấn. Nếu ngày bát quan trai giới, thì ông thọ và ở luôn trong chùa trọn đêm để nghe Pháp và tham thiền. Sự tinh tấn của ông, chư Tăng biết rõ. Không ngày Bát quan trai nào ông bỏ qua.

Đêm nọ, có bọn trộm vào nhà người trộm lấy đồ. Không may người hay được rượt bắt, bọn chúng kinh sợ chạy vào chùa bỏ tang vật ở bên bờ ao chỗ chư Tỳ-khưu Sa-di thường đến múc nước và tắm rửa. Vừa rạng đông, ông Thiện nam Mahakala nghe Pháp xong xuống ao ấy rửa mặt để về, cũng vừa trong khi ấy những người tìm kẻ trộm lại đến nơi bờ ao, thấy gói tang vật và ông Thiện nam đang rửa mặt. Những người ấy bắt ông và nói: Ngươi ăn trộm đồ bị rượt nộ quá, chạy vào chùa bỏ đồ nơi đây rửa mặt, làm ra vẻ người đạo đức. Những người ấy đánh ông ta chết, bỏ nơi ấy, lấy đồ tang vật về. Đến sáng rõ, chư vị Tỳ-khưu trẻ tuổi và các vị Sa-di ra ao múc nước, thấy ông Thiện nam bị đánh chết một cách thê thảm bỏ nằm đó, mới bảo nhau rằng: Ông thiện nam nầy thật là người tu hành tinh tấn, trong sạch, nghe pháp cả đêm mà chết như vầy thật là chuyện không nên.

Đức Thế Tôn nghe vậy liền phán hỏi. Các vị bạch lại những gì đã thấy và đã nói. Đức Thế Tôn dạy: Sự thật ông Thiện nam Mahakala không đáng chết như thế trong kiếp nầy. Nhưng rất đáng chết vì ông ta tạo ra nghiệp không lành trong kiếp quá khứ.

Chư Tỳ-khưu trẻ tuổi và Sa-di thỉnh cầu Đức Thế Tôn thuyết chuyện của ông Thiện nam.

Đức Thế Tôn dạy:

Lúc quá khứ, có bọn cướp hằng tu tập nơi biên thùy, cướp của giết người qua lại nơi đó. Đức vua Baranasi biết chuyện ấy, mới cho một đạo quân với một vị tướng lảnh có tài trấn giữ nơi đó, khi nào có người phải qua con đường ấy, vị võ quan trấn thủ sẽ đưa qua. Ngày nọ, có một người đi trên một chiếc xe nhỏ cùng với người vợ thật đẹp, đến ven rừng ấy, vào xin vị võ quan đưa qua truông cướp. Vị võ quan thấy vợ người ấy đẹp, đem lòng yêu mến. Trong Tâm đã sắp bài độc kế, nên nói: Giờ thì đã quá muộn rồi, không qua kịp vậy hãy nghỉ lại đây mai tôi sẽ đưa. Quí vị hãy an lòng, nhà tôi có nơi ăn, chỗ ở đủ tiện nghi, đến nghỉ nơi ấy sáng hãy đi, tội gì phải lặn lội cho cực thân trong buổi chiều tối nầy.

Hai vợ chồng người ấy không muốn ở đêm nơi ấy. Vị võ quan ấy dạy quân hầu dẫn xe đưa về trại quân nghỉ, nơi ấy được đải đằng cơm nước rất chu đáo. Đêm ấy ông ta lấy một viên ngọc quý nhét vào xe của người ấy, sáng ngày ông cho dân chúng hay rằng, đêm hôm ông bị kẻ trộm cắp đồ quý. Người đều bị kiểm soát kỷ càng mới được đi, khi kiểm soát đến xe người ấy, có viên ngọc trong xe. Vị võ quan buộc tội trộm, cho nên người có vợ đẹp ấy bị đánh chết. Ông ta cướp lấy vợ người.

Sau khi chết, vị võ quan ấy sanh vào Địa ngục A tỳ đếm năm không xiết, sau khi sanh lại làm người, vì quả dư sót ấy phải bị chết oan như thế đã hàng trăm kiếp rồi.

Đức Thế Tôn thuyết xong tích ấy, Ngài mới dạy rằng: - Nầy các thầy Tỳ-khưu, tội mà người đã tạo hằng hành hạ người ấy trong bốn đường ác.

Ngài dạy câu kệ:

Attanava Katam Papam

Attajam Attasambhavam

Abhimanthati Dummetham

Vajiram Vasmayam Manim.

Nghĩa: Tội mà ta tự làm lấy, nó lại sanh trong tâm ta. Ta (thân nầy) là nơi nó phát sanh, nó trở lại hành hạ người ngu xuẩn ấy. Cũng như ngọc sanh trong đá.

Chú giải tiếng: "Ngọc sanh trong đá" có nghĩa là ngọc do đá sanh ra, cũng như tội mà chính ta tạo ra thì nó lại xuất phát ở trong cái ta nầy, nó lại làm khổ ta. Người đã gieo giống chẳng lành trong kiếp nầy trên đám đất là thân vị lai nó sẽ làm cho thân ấy khổ đau.

Vì vậy khi người trí thức hiểu rõ Nghiệp Thiện hay Ác theo bên người đã làm tội rồi, thì không ai có oai lực nào cứu khổ mình được. Người đệ tử Phật chân chính, đều hiểu rõ và không bao giờ có ý nghĩ ỷ lại một nơi nào, hoặc là sự cứu độ của Phật: mà trái lại tin tưởng rằng: Phải vâng giữ hành đúng theo lời giảng dạy của Ngài hầu mau tới nơi giải thoát.

Khi người biết rõ rằng: Không có nhân vật nào cứu độ mình khỏi khổ được, nếu muốn không khổ thì chỉ có điều duy nhất là đừng làm khổ kẻ khác, mặc dầu là con thú nhỏ, và phải cố làm cho người khác được an vui do nơi mình tạo ra. Người biết tội ác mà mình đã tạo rồi không sao trốn tránh nơi nào cho khỏi, vậy chớ nên làm tội thì sẽ không bị tai nạn và khổ sở nào đến làm cho khổ.

Theo giáo pháp của nhà Phật dạy, người phải tự thắng mình, thì người ấy mới đến nơi an vui tuyệt đối được. Tất cả vui buồn đến với mình đều do nơi mình tạo ra và gọi nó đến.

Như có tích trong Pháp-cú kinh, đoạn Sahassavagga có dạy.

Có thầy Bà-la-môn nghĩ rằng: Không biết có phải Đức Thế Tôn chỉ hiểu về một phương diện là sự hữu ích không mà thôi, hay Ngài cũng hiểu về sự vô ích nữa. Vậy ta nên đến vấn nạn Ngài coi. Nghĩ xong liền vào Kỳ viên tịnh xá bạch hỏi Phật rằng: - Bạch hóa Đức Thế Tôn; có phải Ngài chỉ hiểu về một phương diện là điều lợi ích mà thôi, Ngài không hiểu một phương diện khác là sự vô ích không?

Đức Thế Tôn dạy: - Nầy thầy Bà-la-môn, Như Lai thông hiểu cả hai phương diện là Hữu ích và Vô ích.

- Bạch Đức Thế Tôn, nếu vậy xin Ngài dạy sự vô ích ấy cho tôi.

- Sự ngủ dậy trưa, sự lười biếng, sự hung dữ, sự ham ngủ nhiều, sự đi đường một mình (không có người đi theo làm bạn), sự tư thông với vợ người. Thầy Bà-la-môn, người hành như vậy là người hành theo sáu đường vô ích, tai hại sẽ đến cho người.

- Lành thay, thiện thay, Ngài thật là vị Tổ sư của một Đạo; Ngài mới là người hiểu rõ sự Hữu ích và Vô ích.

- Nầy thầy Bà-la-môn, trong Tam thế nầy không có ai hiểu sự lợi ích và vô ích như Như Lai.

Đức Phật liền hỏi ông Bà-la-môn: - Vậy thầy sống bằng nghề gì?

- Bạch Đức Thế Tôn tôi sống bằng nghề cờ bạc.

- Vậy người được hay thua?

- Bạch Đức Thế Tôn cũng có khi được cũng có khi thua.

- Nầy thầy Bà-la-môn! Như Lai gọi rằng sự thắng của người, thắng kẻ khác không cao thượng. Chỉ có sự tự thắng mình. Sự thắng nầy mới gọi là sự thắng cao thượng. Vì khi mà mình đã thắng được mình rồi thì không còn bị thua lại.

Đức Thế Tôn liền dạy câu kệ:

Atta Have Jitam Seyyo

Ya Cayam Itara Paja

Attadantassa Posassa

Niccam Sannatacarino.

Nghĩa: Người tự thắng mình cao quý hơn, người thắng kẻ khác thật không cao quý. Khi người đã dạy được mình rồi thì luôn luôn thu thúc. Chư-Thiên, Càn-Thất-bà, Ma-vương; Phạm thiên, không thế nào thắng được người như thế này.

Câu kệ ngôn này ý nói: Người thắng kẻ khác chỉ chuốc thêm thù oán, chớ không có chi là cao quý. Chỉ có người thắng được phiền não trong tâm mình, người ấy mới gọi là cao quý, vì không có oan trái oán thù, đường luân hồi lại thâu ngắn lại. Người thu thúc, ý nói: không để tâm phóng túng theo hoàn cảnh bên ngoài là nhân sanh phiền não. Người đã thắng được phiền não bên trong rồi thì tất cả nhân vật nào trong Tam giới nầy cũng không thể làm hại người ấy được. Tóm lược Người tự thắng mình rồi là vạn vật bên ngoài, vì vạn vật bên ngoài đều do nơi lòng còn phiền não tạo ra, nếu không tạo ra nữa thì đâu còn gì để thắng hay bại nữa. Vì vậy Đức Thế Tôn dạy người nương nhờ nơi mình là phải tự thắng mình đừng nhờ nơi tha lực nào cả.

Cũng trong Pháp-cú kinh đoạn Sahassavagga, có tích như vầy. Lúc Đức Thế Tôn còn tại thế có một cô Đạo-sĩ tên Jampu (Diêm phù). Vị nữ Đạo-sĩ nầy rất thông minh, vì cô có học ngàn câu vấn nạn, người trong cỏi Diêm phù thuở ấy đếu kính nể cô, vì không ai đáp được trôi chảy hết những câu hỏi ấy. Trước khi vấn nạn cô có hứa ai đáp được hết những câu hỏi của cô, cô sẽ làm đệ tử người ấy.

Ngày nọ cô đến cửa thành Thất-la-phiệt, bẻ một nhánh trăm cậm trên đóng cát, thường nếu ai nhổ nhánh trăm ấy là người muốn đối đáp những câu hỏi của cô, và cô có tánh là luôn luôn bẻ nhánh trăm cặm nơi nào tùy thích nên cô có tên là Jampu (Diêm phù). Ngày ấy Đại đức Xá-lợi-phất đi ngang qua đó, và bảo trẻ con nhổ nhánh trăm ấy bỏ đi. Khi cô trở lại chỗ cũ thấy mất nhánh trăm, hỏi trẻ con thuật lại. Cô liền đi tìm Ngài Xá-Lợi-Phất để vấn nạn. Ngài Xá-Lợi-Phất bằng lòng đáp ngàn câu hỏi nhưng có điều kiện là: Ngài hỏi lại một câu thôi. Sau khi cô hỏi hết ngàn câu của cô, ngài Đại đức chỉ hỏi một câu là:

- Cái gì gọi là có một?

Cô Nữ Đạo-sĩ ấy, không biết ý nghĩa là gì, cô liền hỏi lại Ngài, xin Ngài chỉ dạy.

Ngài Đại đức bảo: Đó là Pháp rất huyền dịu của đấng Chánh Đẳng Chánh Giác.

- Xin Ngài hoan hỉ chỉ cho tôi câu ấy.

- Nếu cô bằng lòng xuất gia như ta thì cô mới học được.

- Vậy xin Ngài cho tôi xuất gia như Ngài.

Đại Đức liền cho chư Tỳ-khưu ni cho cô ta xuất gia. Khi xuất gia xong cô được pháp danh là Kundalakesi. Bà hành đạo không bao lâu đắc A-la-hán quả với Tuệ-Phân-Tích.

Khi chư Tỳ-khưu luân đạo với nhau tỏ lời ca tụng bà rằng: Người Phụ nữ thắng tướng cướp hung tàn; giải thoát nạn tai cho mình; mà cũng là người chiến thắng được Ngũ-ma, giải thoát khỏi trầm luân chỉ trong một câu kệ mà thôi. Xin nhắc lại, bà là con ông Trưởng giả yêu tên tử tội, cha mẹ cô phải đi chuộc tên tử tội ấy về cho bà làm chồng. Sau tên tử tội ấy sanh tâm muốn giết bà, bị bà xô rớt xuống hố. Câu chuyện này có nói ở đoạn Phật giáo đối với phụ nữ. Nơi đây chư Tỳ-khưu tỏ ý khen người Phụ nữ có trí tuệ cũng giải thoát cho mình trong đời này và giải thoát phiền não nữa.

Đức Thế Tôn biết chư Tỳ-khưu đang nói gì. Ngài liền ngự đến và dạy: - Nầy các thầy Tỳ-khưu; các thầy chẳng nên bàn về sự thuyết pháp ít hay nhiều của Như Lai; nhiều hay ít ấy không phải là vấn đề quan trọng. Vì lời vô ích dầu có nói trăm câu cũng chẳng quý, mà chỉ trong một câu thôi, nhưng hữu ích thì rất quý. Hơn nữa, khi mà người thắng được tướng cướp hung tàn bên ngoài thì cũng chưa gọi là hoàn toàn thắng được. Chỉ người có người thắng được tướng cướp bên trong là phiền não, mới gọi là thắng cao thượng.

Đức Thế Tôn liền thuyết câu kệ:

Yo Ca Gatha Satam Bhase

Anatthapade Sanhtta

Ekam Dhammapadam Seyyo

Yam Sutva Anusammati.

Nghĩa: Người thuyết hàng trăm câu kệ mà không có sự bổ ích cũng bằng thừa, không bằng chỉ một câu kệ duy nhất mà đem lại sự lợi ích mới thật là cao quý hơn.

Yo Sahassam Sahassene

Sangame Manuse Jine

Ekanca Jeyya Attanam

Save Sangamasuttamo.

Nghĩa: Người thắng hằng triệu người trong một trận giặc, người ấy không gọi là người cao quý của người chiến thắng. Người nào chỉ thắng được bản thân mình, người ấy mới gọi là người cao thượng nhất.

Đức Thế Tôn có dạy: Natthi Attasamam Pemam. Nghĩa: Không có thương vật gì bằng thương ta thì nên tìm sự hạnh phúc vĩnh viễn, sự hạnh phúc ngoài vòng kiềm tỏa của Ma-vương, của Luân hồi. Người như thế mới gọi là thương Ta.

Trong bài kinh Anathapindikasutta có dạy: - Nầy ông Trưởng giả Cấp cô Độc, Như Lai không có dạy rằng: Sự kết quả của sự sống lâu, sắc đẹp, quyền chức an vui và Thiên đàng vì sự khấn vái, khẩn cầu. Nầy ông Trưởng giả, người mà muốn được những điều ấy thì nên thực hành đúng theo Chánh pháp thì những điều ấy sẽ đến với người thực hành.

Câu này dạy cho thấy rằng: Không vì muốn an vui mà cúng sao hạn và cầu vái thánh thần, không có vị Thánh thần nào ăn hối lộ, hay làm người chạy việc cho mình. Nếu có thể che chở nghiệp báo được, thì Đức Thế Tôn không để cho giòng Thích-ca bị tru diệt, nếu mình muốn khỏi khổ thì chính mình đừng làm tội. Những sự việc cúng vái khẩn cầu không giúp ích gì cho ta hết, mà tự ta phải làm sự lợi ích cho ta mà thôi.

Theo câu Phật ngôn tôi kể lại trên là: Không có thương gì bằng thương ta, nhưng người đời thương ta bằng cách khác là thương ta, lo bồi dưỡng cho ta bằng thức ăn ngon, mặc đẹp.v..v đó chỉ là bồi bổ thêm lòng dục vọng, làm cho thân nầy thêm tội khổ ở kiếp nầy, và kiếp sau mà thôi. Người vì thương mình nên làm tội thì làm sao an vui được. Người Phật tử thương mình thì hằng lo trau giồi thân, khẩu, ý, trong sạch. Thật ra, thân nầy tuy phải là bị ốm đau bịnh hoạn, nghĩa là làm cho người rất khổ, nhưng khi người đã bị mất thân nầy rồi thật khó kiếm lại được. Nếu có được thân khác quý hơn, là sanh về cõi trời thì cũng bằng vô ích, vì người được sanh về cõi trời chỉ hưởng an vui mà thôi, chớ không thể nhờ thân nầy để làm lành như Bố thí, Trì giới, hay Tham thiền được. Còn nếu sanh vào cảnh khác ngoài người như địa ngục.v.v.. thì càng khổ.

Đức Thế Tôn thường dạy: Chúng sanh phải nhờ thân ngũ uẩn nầy để tự giải thoát, vì vậy không có lợi ích nào bằng có được thân nầy, vì chỉ có cõi nầy, thân nầy mới có thể tự giải thoát được. Đối với thân nầy, thật là cần thiết, là nơi nương nhờ, làm nơi tụ tập để giải thoát, chúng ta hãy tìm xem lại coi có vị Phật nào đắc quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác ngoài cõi này không? Và phần lớn các bậc Thánh nhơn đắc Thánh quả đều ở cõi này. Ý câu Phật dạy: Ta phải nương nhờ nơi ta. Có nghĩa là phải cần tu hành khi có cái Ta. Chẳng nên ỷ lại tha lực nào khác. Đây là một pháp chân chánh nhứt mà người tu Phật cần có trước hết là Chánh tín, Chánh kiến.

Tóm lại, người đời cần phải nương nhờ nơi ta, vạn vật thành bại đều do nơi ta trước nhất. Nếu ta muốn người giúp ta, ít nhất, ta cũng phải là người có hạnh kiểm thanh cao, tánh tình hiền hậu, đáng cho người giúp đỡ. Thì mọi việc đều do nơi ta tạo cho ta hết.

[Chương trước][Mục Lục][Chương Kế]

Maha Thongkham Medivongs