Tìm hiểu Đạo Phật

Maha Thongkham Medivongs

Sài Gòn, 1970.

Mục Lục

Chương 1: Tôn Giáo

Chương 2: Sơ Lược Lịch Sử Đức Thái Tử Sĩ-Đạt-Ta

Chương 3: Phật Giáo đối với Giai Cấp của Xã Hội

Chương 4: Phật Giáo đối với Cư-Sĩ và Người Đời

Chương 5: Phật Giáo đối với Phụ Nữ

Chương 6: Phật Giáo và sự Tín Ngưỡng

Chương 7: Phật Giáo với sự Nương Nhờ

Chương 8: Phật Giáo với sự Rửa Tội

Chương 9: Phật Giáo với Ngày Giờ Xấu Tốt và Cúng Sao Hạn

Chương 10: Phật Giáo với Nghiệp

Chương 11: Đức Phật và Sự Dạy Đạo

Chương 12: Đặc Tính của Pháp Bảo

Chương 13: Phật Giáo với thuyết Vô Ngã

Chương 14: Phật Giáo đối với hàng Tăng Lữ

Chương 15: Phật Giáo và Niết Bàn

Chương 16: Pháp Bảo

Chân thành cám ơn anh HDC đã có thiện tâm giúp tổ chức đánh máy vi tính (Bình Anson, tháng 6, 2000).

Maha Thongkham Medivongs

Chương 1 Tôn Giáo

Xã hội là một đoàn thể nhiều người sống chung với nhau, có nhiều liên quan mật thiết và có ý chí, sự hành động giá trị, tư tưởng, lợi lộc bình đẳng.

Từ xưa, môn học về xã hội hầu như bị người lãng quên, nên không có chương trình ở các học đường. Về sau, người gặp phải tai biến như hai trận thế chiến, nên làm cho người quan tâm đến đời sống của xã hội càng ngày càng mạnh lên. Nên mới lập ra chương trình học về môn ấy gọi là Sociologie nghĩa là Xã Hội Học.

Người sanh lại trong thế giới này, hạng người nào cũng phải cùng sống chung trong một nhóm gọi là Xã hội. Con người sống chung trong một xã hội đều cần có bốn điều nhu cầu trọng đại cần thiết, là Cơm nước, thuốc men, chỗ cư ngụ, và y phục. Theo Phật giáo gọi là Tứ vật dụng.

Mặc dầu, người trong xã hội có đầy đủ nhu cầu cần thiết, nhưng cũng vẫn còn chưa đủ, nghĩa là còn chưa hoàn toàn làm cho đời sống yên vui và hạnh phúc; vì còn thiếu món rất cần cho tinh thần nó là Đạo đức. Vì thiếu đạo đức nên con người không được hoàn toàn an vui thật sự. Vì cái an vui thật sự đó là vui của Tinh Thần.

Các bực Trí thức chia sự an vui nhu cầu của Xã hội có ba phần:

1. Physical Need, Nhu cầu cho thể chất trong đó có bốn điều nhu cầu kể trên.

2. Social Need, Nhu cầu cho Xã hội, là tạo cho xã hội có trật tự, có ngoại giao để xứ này xứ kia hiểu biết nhau nhiều thêm, giao dịch, giữ quyền lợi của cá nhân cũng như của một dân tộc, nhứt là giảm mức chiến tranh hay không cho có chiến tranh.

Hai điều trên thật quan trọng nhưng vẫn còn kém điều thứ ba.

3. Spiritual Need, Nhu cầu cần thiết cho tinh thần. Nhu cầu này thuộc về luân lý lễ giao. Nếu nói theo đường lối nhà Phật là Giới Đức, lòng Từ Ái, không làm hại và cố tránh xa sự làm hại nhau và sự hiềm khích nhau, diệt tắt sự oan trái oán thù và yêu thương nhau như người thân thuộc.

Điều thứ ba này là sự sùng kính một Tôn giáo hay là Phật đạo. Theo Phật ngôn dạy thì tất cả những vật có thức tánh, chỉ có người là khôn ngoan hơn hết, biết tổ chức một xã hội khả dĩ tạm gọi là hoàn toàn hơn các loài khác. Nhưng nếu xã hội ấy thiếu Tôn giáo hay Phật đạo thì trở nên càng nguy hiểm hơn.

Tại sao? Vì thiếu luân lý dạy về tinh thần như đã nói trên. Tóm lại Xã hội tuy có Tổ chức thật là chu đáo nhưng cũng chỉ chu đáo được một phần nào thôi, vì thiếu phương pháp tổ chức về tinh thần. Chỉ có Tôn giáo hay Phật đạo mới dạy về tinh thần chu đáo, và nhờ đó mà con người được an vui hơn, hạnh phúc hơn.

Tôn Giáo Là Gì?

Nói về Tôn Giáo, theo người phương Tây dùng tiếng Religion, Việt Nam dịch là Tôn giáo. Tiếng Tôn giáo đối với Đệ tử Phật thật là xa lạ. Vì Đệ tử Phật đã nhận định rõ rệt là Phật Giáo không phải là Tôn giáo.

Còn có tiếng khác hơn tiếng Religion (Tôn giáo) là tiếng Doctrine, có nghĩa là Lý thuyết hay Chủ nghĩa (theo Tự Điển Anh Việt của Ông Nguyễn Văn Khôn). Lại còn tiếng Philosophy, nghĩa là Triết Học (theo Tự điển Anh Việt của ông Nguyễn văn Khôn); có tiếng khác nữa gọi là Ethic có nghĩa là Luân Lý Học hay Đạo Đức Học (theo Tự Điển Anh Việt của ông Nguyễn văn Khôn).

Trong bốn tiếng kể trên không có tiếng nào định nghĩa được tiếng Phật Giáo cho rõ rệt. Vì lẽ nói trên đây, nên nội dung quyển sách này, tôi không nói một Tôn giáo nào khác hơn Phật Giáo.

Trước hết tôi tạm giải tóm tắt bốn tiếng nói trên hầu quí vị độc giả.

Tiếng Religion (Tôn Giáo) phát sanh từ tiếng Latin là Reigio. Tiếng này có hai vị đại Trí thức người Roman, một vị tên Cicego dạy rằng: Tiếng Religion phát sinh từ tiếng Leg có nghĩa là Nhận Lãnh, Thừa Hành hoặc là Cùng Hội Họp Lại. Có nghĩa rộng là Nhận lãnh hiện tượng nào có liên quan với đấng chúa tể để thừa hành theo; hay là thừa hành theo lời giáo huấn của đấng chúa tể.

Còn vị thứ nhì tên là Servius có giảng tiếng Religion phát sanh từ tiếng Lig mà ra. Lig có nghĩa là Liên Quan hay Cột dính vào; nghĩa rộng là sự liên quan giữa con người và đấng thiêng liêng (a communion betwen the human and supreme human). Ý nghĩa rõ hơn là: Sự liên quan (về tinh thần) giữa người và đấng thiêng liêng. Vì lý do trên nên tiếng Religion được dịch sang tiếng Việt là Tôn Giáo.

Tiếng Religion người phương Tây dùng có ý nghĩa là sự giao phó Đức tin của mình để cúng dường cho đấng thiêng liêng là Chúa.

Theo tin tưởng của người phương tây, tiếng Religion có bốn trạng thái là:

1. Tin chắc rằng: Chúa là người tạo ra thế gian này và tất cả vạn vật trong thế gian.

2. Tất cả kinh đều do nơi Chúa ban bố ra dạy đời.

3. Có nhiều điều chỉ được phép tin tưởng mà không được quyền hỏi hay nghi ngờ và cật vấn. Chỉ tin theo lời giảng giải của đấng cứu thế thôi, vì đấng cứu thế có uy quyền trên vạn vật nên con người không được phép nghi ngờ.

4. Có qui luật là người vào tôn giáo ấy bắt buộc phải tự mình phát nguyện giao sanh mạng và sự hành động của mình cùng mọi việc có liên quan đến bản thân mình cho chúa và phải hết lòng yêu thương chúa.

Tiếng Religion của phương Tây còn có thích hợp với nhiều Tôn giáo như Bà la môn giáo, Thiên chúa giáo, Hồi giáo.

Các tôn giáo kể trên, khi bắt đầu xin làm tín đồ phải tin tưởng một đấng thiêng liêng tối cao tạo ra quả địa cầu và vạn vật phải tin chắc lời giáo huấn của ông chúa tể ấy là khuôn vàng thước ngọc, bất khả tư nghị.

Tóm lại tiếng Religion của người phương Tây là: Phải tỏ ra lòng kính thành, sự tin tưởng, kinh sợ bực tối cao là Đấng thiêng liêng hay là vị Chúa tể có oai đức trên hết tất cả vạn vật. Vị ấy không thể thấy và biết được, chỉ biết và thấy bằng trí tuệ mà thôi.

Riêng Phật giáo có một đường lối khác hẳn hơn Religion (Tôn giáo) của người phương Tây. Đạo Phật hay Phật giáo có nghĩa là lời giáo huấn của đấng hoàn toàn Giác Ngộ là Phật. Còn có nghĩa rộng hơn nữa là: Đường lối tự tin lấy bản thân mình, tự hành để đi đến nơi hoàn toàn giải thoát, có ý nói là Tự giác Giác tha. Phải tự mình bỏ dữ về lành, sửa tâm lương thiện, chớ không có nhờ một tha lực nào hết.

Phật giáo có ý nghĩa tương phản với tiếng Religion là:

1. Không có tin tưởng riêng một đấng thiêng liêng nào, nhưng tin ở Nghiệp là nguyên nhân đưa con người đi sanh tùy theo người đã tạo ra nghiệp ấy.

2. Không tin nơi lời nào gọi là do đấng thiêng liêng hay tạo hóa mà không đủ bằng cớ. Mặc dầu người bảo rằng: đây là Phật ngôn nhưng không đủ lý do là lời Phật thì cũng được quyền không tin và cật vấn cho ra lẽ.

3. Trong bài kinh Kãlãma sutra có dạy: Người đệ tử Phật chân chánh không thể tin một chuyện gì không đủ lý do, luôn luôn nên dùng Trí tuệ để tham cứu cho rõ rệt. Lắm kẻ lợi dụng lời nói để bịa ra nói là Phật ngôn. (Xin xem đoạn sau, nói rõ những lý do nào thật là Phật ngôn và không phải Phật ngôn)

4. Người muốn làm đệ tử Phật không bị bắt buộc là p hải thệ nguyện không bỏ đạo, không được nghe lời giảng dạy người nào khác. Người tu Phật có quyền bỏ Phật giáo theo Tôn giáo hay một triết lý nào cũng được, khi mà nghe thấy Phật giáo, không phải là con đường giải thoát. Và khi ăn năn biết rõ mình lầm đường vẫn trở lại được, không có chi trở ngại.

Các bực Trí thức dạy phải có đầy đủ bốn nguyên nhân mới có thể gọi là Religion được.

1. Có thể tin tưởng được là có nơi ta đến lễ bái cúng dường mà người thời xưa đã tạo nên làm di tích rồi truyền đến hôm nay.

2. Lời giáo huấn ấy phải phù hợp với Luân Lý, Lễ giáo và có Kỷ Luật để người hành theo, nhờ sự hành đạo ấy đem lợi ích đến cho người.

3. Phải có một đấng khai hóa Religion (Tôn Giáo) ấy rõ rệt và phải có sách sử ghi rõ rệt.

4. Phải còn có người thực hành đúng theo khuôn khổ của các bực khai hóa ấy.

Đây mới thật là một Religion (Tôn giáo).

Việt Nam Tự Điển của ông Thanh Nghị cắt nghĩa tiếng Religion là Tôn Giáo có nghĩa là: "Giáo lý của một giáo phái lấy sự thờ của Thần Linh làm chủ đích".

Doctrine

Doctrine có nghĩa là Học thuyết, Lý thuyết. Có khi ta thấy có nơi viết Lý thuyết của Bà La môn hay của một vị Trí thức nào. Riêng Đệ tử Phật thì không bao giờ nói Lý thuyết hay Triết lý của Phật, mà chỉ nói là Phật ngôn, hay chân lý Phật giáo.

Theo tự điển Anh ngữ của Ông Chamber và Webster cắt nghĩa: "Lời giảng dạy nhau từ xưa còn rồi truyền đến nay. Sự tin tưởng, lời giảng dạy của một tôn giáo phái nào".

Từ điển Oxford cũng giải giống như trên.

Theo lời giảng trên thì Doctrine là một Lý thuyết chớ không gọi là một Tôn giáo. Tiếng Doctrine theo Tự điển Việt Nam của Ông Thanh Nghị giải: Cái cốt ý chủ trương riêng của một phái, một đẳng nào về phương diện Triết học.

Philosophy

Philosophy là Triết học, đây cũng là một danh từ mới.

Theo tiếng Âu Mỹ Philos có nghĩa là sự Thương Yêu. Tiếng Sophy có nghĩa là Trí Tuệ. Khi hai tiếng ấy nối vào nhau thì có nghĩa là sự thương yêu nhau bằng Trí Tuệ. Còn Tự điển Thái của ông Rãjapamdita có cắt nghĩa là: Phương pháp nói về nguyên tố của sự hiểu biết sự thật.

Theo Việt Nam Tự điển của ông Thanh Nghị giải tiếng Philosophy là Triết Học, môn học nghiên cứu để tìm hiểu nguyên lý của vạn vật.

Ý nghĩ của các bực Trí thức dạy tiếng Doctrine Triết lý là môn học của các chư vị Trí thức nghiên cứu kỹ càng không hề chịu ảnh hưởng các giáo phái hay tôn giáo nào, nghĩa là không chịu ảnh hưởng của Thiên đàng, của một vị giáo chủ nào hết. Điều quan trọng của Doctrine là dạy đời sống, về sự thật của đời sống.

Ethic

Ethic nghĩa là Luân Lý Học (Theo Tự điển Anh Việt của ông Nguyễn văn Khôn).

Lý Do Có Tôn Giáo

Sở dĩ mà có Tôn giáo là do nơi lòng tin tưởng vì lý do kinh sợ mà thờ phượng, và vì có nhiều người đồng ý với nhau nên sự thờ phượng và tôn kính ấy rõi truyền từ đời này đến đời khác, rồi sự thờ phượng ấy cũng đi theo đà tiến triển của con người mà thay đổi. Sau này có nhiều vị Trí thức sưu tầm và khảo cứu thấy lý do sanh ra Tôn giáo, chia ra làm ba giai đoạn.

Giai đoạn Thứ Nhứt.

Nguyên nhân phát sanh ra Tôn giáo chia ra làm Năm thời kỳ tùy theo sự tiến hóa cuả nhân loại.

1. Animalism: sự tin tưởng ở thiên nhiên. Trên thế giới này có hai phần là nhân vật có thức tính, và vật không có thức tánh. Theo lịch sử mà nói, thì khi người sinh ra đã có vạn vật như sáng, tối, lạnh, nóng, núi, rừng v.v... Người bị hoàn cảnh thiên nhiên bên ngoài chi phối nào là lạnh quá, nóng quá, hay mưa to gió lớn làm cho kinh khủng, hay bị tật bịnh vì thời tiết thay đổi bất thường. Nên tin tưởng rằng: Thiên nhiên ấy có oai lực vô lượng, và rất là huyền dịu. Nên đồng cùng nhau lập ra nơi thờ phượng, tỏ lòng cung kính và cầu xin cho được an vui, nên gọi là Animatism - Sự tin tưởng thiên nhiên.

2. Animism: Tin tưởng tôn sùng Thần linh. Con người nhờ sự tiến hóa lần lần nên đi đến nơi sáng suốt hơn, người thời ấy mới nghĩ: Tối, Sáng, Nóng, Lạnh, rừng thẩm, núi cao, sông sâu biển rộng có oai lực làm cho vạn vật biến chuyển được, và cũng có thể trừng phạt và ban thưởng. Những oai lực ấy có thể làm cho người vui hay khổ được. Đó là các đấng Linh thần gọi là Spirit có nghĩa là Linh Thần.

Sự tin tưởng Thần Linh này chúng ta có thể chia ra làm ba phần khác nhau:

A. Tin rằng Vạn vật đều có Thần Linh, Spirit, ứng bên trong.

B. Tin rằng Spirit - Thần Linh ấy có quyền thưởng phạt con người. Những Thần linh ấy, người không thể nhận thấy bằng mắt được mà thật ra có hình dạng, nếu khi nào muốn cho thấy thì ứng hiện ra rõ rệt.

C. Mặc dầu không thấy được nhưng đã có ứng hiện ra cho người thấy để vẽ hay nắn hình thờ phượng.

Đây là những lý do làm cho người trong xã hội thời ấy tin tưởng thờ phượng. Nên các bực trí thức cho tên là Animism, Thần Giáo. Tiếng Animism do nơi gốc của tiếng Latin là Animus có đồng nghĩa như tiếng Soul hay Spirit của Anh.

3. Polytheism: Tin tưởng nhiều vị thần linh. Người thời ấy tin tưởng những hình ảnh nào thì tự mình chế ra như nắn hình hay vẻ ra để tôn thờ tùy theo lý trí của mình. Vì nhiều người trong một xã hội nhờ có ý kiến và sự tôn sùng khác nhau như vậy nên họ đồng ý nhau tạo ra tượng hay vẻ hình mỗi ý kiến cần thiết của mình ra cùng thờ chung một chỗ như chỗ thờ thần tập thể. Người thời ấy cùng tin tất cả các vị thần linh. Vì vậy nên gọi là Polytheism.

4. Henotheism: Chỉ tin tưởng một vị duy nhất trong một nhóm (hay trong một xã hội nhỏ). Mặc dầu thời ấy sùng bái nhiều vị thần linh. Nhưng mỗi vị đều có quyền hạn và phép màu khác nhau. Vì vậy nên mỗi một bộ lạc do nơi vị Tù Trưởng cầm đầu sùng bái thế nào thì người trong bộ lạc ấy phải thật hành theo lễ nghi hay sự tôn sùng theo ý cuả vị Tù trưởng.

Khi xưa xứ Do Thái trước Moset ra mười điều cấm, Ten Commandments. Người Israel mỗi một bộ lạc sùng bái riêng một vị Thần Linh. Trong xứ Hy Lạp thời kỳ Thánh John đem Thiên Chúa giáo đến truyền bá vẫn còn sùng bái một vị thần linh khác nhau.

Thời xưa xứ Ấn Độ mỗi một bộ lạc cũng sùng bái một vị Thần Linh khác nhau tùy theo giai cấp và sự tin tưởng của mình. Sự Tôn sùng như vậy gọi là Henotheism, phái này truyền bá rất mạnh.

5. Monotheism: Nhứt Thần Giáo. Monotheism nghĩa là sự sùng bái riêng chỉ độc nhứt một vị thần linh mà thôi. Nên gọi là Monotheism, Nhứt thần giáo.

Người tạo ra Thần giáo này không thấy nói rõ tên họ, Người ấy chỉ nói rằng: Chỉ có một đấng tối cao có uy quyền tuyệt đối. Ngài là đấng tạo ra vạn vật. Ngài buộc cả vạn vật phải tùy theo Ngài chỉ định, Ngài là đấng cao quí nhất, Ngài có đầy lòng Từ ái, nên cai quản nhân loại.

Sự truyền bá 10 điều cấm của Yahova do Moset, hay của Mohamet càng ngày càng truyền bá sâu rộng; đây là nguyên nhân làm cho người càng ngày càng có ý tưởng sùng bái các Tôn Giáo.

Giai Đoạn Thứ Nhì: Sự Cúng Tế.

Nguyên nhân của sự cúng tế thời ấy chỉ cho ta thấy rằng: Vì người thời ấy kém sáng suốt chưa thông hiểu rõ về thời tiết và thiên nhiên của vũ trụ chẳng hạn như bão tố, động đất, lụt ngập v.v... Người thời ấy bị những tai nạn như vậy tưởng lầm là sự trừng phạt của thần linh. Vì vậy nên lập ra sự cúng tế tuỳ theo ý tưởng tượng của mình.

Vật cúng tế tùy theo ý thích của người thời ấy cho vật gì quí nhứt đem vật ấy ra cúng tế. Như ta thường thấy người quí trọng gái đẹp thích gái đẹp tưởng Thần linh cũng thích như vậy nên thường tế Thần linh là Đồng nhi nam và đồng nhi nữ v.v... có nơi cúng tế: quần áo thuốc men chỗ oở và vật thực.

Giai Đoạn Thứ Ba: Sự Cúng Dường Tổ Tiên

Sự cúng dường đến tổ tiên cũng là một nguyên nhân quan trọng của con người. Người biết được sự cúng dường của người thời xưa là nhờ đào được nhiều vật cúng dường, có cả những bộ xương ướp thuốc từ xưa, thật là một giá trị quí bao nhứt của người xưa để lại, và rất cần thiết cho sự nghiên cứu.

Các nhà khảo cổ có nghiên cứu và cho biết là sự cúng dường tổ tiên cũng là một nguyên nhân có thêm một tôn giáo nữa.

Nên nêu ra câu hỏi: Tại sao người thời xưa lại cúng dường các đấng tiên nhân?

Đáp: - Vì người thời xưa tin tưởng rằng: Người tuy đã chết nhưng linh hồn không bao giờ tiêu hoại. Linh hồn ấy cứ vẩn vơ trên đời nầy để trông nom phù hộ con cháu.

Có đôi khi người thời ấy tin rằng: Một thời kỳ nào đó Linh hồn ấy phải trở về với thi hài cũ. Nên người thời ấy phải ướp xác để dành cho người chết trở về .

Sự cúng dường ấy có thể chia ra làm hai lý do:

1. Vì cung kính, thương yêu mà cũng kinh sợ linh hồn ấy làm hại, và một lẽ nữa là sự biết ơn.

2. Vì sự kính trọng như vậy nên người lại tạo ra một đám táng linh đình, có cách tẩn liệm, có nhà dàn đi đưa, và cách chôn thể thức làm mả, và tang chế.

Giai Đoạn Thứ Tư: Chuyện Thần Thoại.

Như chúng ta biết thời nào cũng có rất nhiều Tôn giáo. Chúng ta nên quan tâm coi vì lý do nào? Vì người đời thường đặt ra chuyện thần thoại ca tụng một vị Thần Linh nào đó làm cho người ta tin tưởng theo, vị thần linh ấy gọi là Mythology. Câu chuyện thần thoại có nhiều nhứt trong thế gian này là xứ Ấn Độ và Ả Rập. Sự thật, chuyện thần thoại là chuyện ít có sự thật nếu không muốn nói là không có. Trong chuyện Thần thoại ấy, phần lớn nói về sự hiện về của những linh hồn đã chết lâu hay mau tuỳ theo người đặt ra chuyện ấy.

Chung qui, sự đặt ra chuyện thần thoại ấy cốt ý làm cho người tin tưởng chuyện của mình đã nói, chuyện càng huyền bí, càng có nhiều người tin tưởng theo.

Như ta biết, có rất nhiều Tôn giáo như đã giải trên, nếu nói tóm lại là: Do nơi sự tin tưởng thiếu sáng suốt, nên sanh ra sự kinh sợ mà lập nên đền thờ, thờ phượng và cúng tế.

Có thể chia ra làm hai phần để thấy rõ vì lý do gì mà tin tưởng như vậy:

A) Vì sự thiếu sáng suốt. Nên không nhận định thấy rõ thiên nhiên của vũ trụ. Như người Ấn Độ khi xưa không hiểu rõ giòng sông Ganga (Hằng) phát nguyên từ đâu, tin là giòng sông ấy là giòng sông Thánh phát nguyên từ cõi Trời, do nơi một vị thần có oai quyền tối thượng tên Isavara ban bố cho chúng sanh có nước mà dùng.

Cũng như người Ai Cập khi xưa, không nhận định được rõ rệt giòng sông Nile phát nguyên từ đâu đến. Tin rằng giòng sông ấy là giòng lệ của bà Eilis than khóc chồng bà là ông Osiris.

B) Sự kinh sợ. Nghĩa là người kinh sợ những sư đe dọa của thiên nhiên bên ngoài như sấm sét, bão tố v.v... nên lập ra đền thờ các vị thần ấy.

Giai Đoạn Thứ Năm:

Giai đoạn này, người đã tiến lên độ sáng khả quan hơn, nên đã tìm hiểu về thiên nhiên bên ngoài do sự luân chuyển của vạn vật tạo thành, bỏ lần sự lầm lẫn của người thời xưa.

Đây cũng là một lý do làm cho các tôn giáo đi đến nơi chính đáng và xác thật hơn.

Lý Do Có Phật Giáo.

Như đã giải trước Phật giáo không phải là Religion (Tôn giáo), Doctrine (học thuyết), Philosophy, (Triết học), hay Ethic (Luân lý học).

Phật giáo là lời giảng giải của một vị vĩ nhân đã tìm ra lối thoát khỏi Sanh, Lão, Bịnh, Tử. Ngài là đấng toàn trí toàn giác. Ngài chỉ con đường cho chúng sanh ra khỏi giòng Luân hồi.

Nội dung quyển sách này tôi không nói đến các Tôn giáo khác mà chỉ nói riêng về Chân Lý hay con đường đi đến nơi hoàn toàn giải thoát của Đức Phật đã khẩu truyền.

Trước khi muốn nói đến Chân Lý của Đức Phật, tưởng cũng nên nhắc sơ qua Lịch sử của Ngài, lần lượt đến Chân Lý của Ngài đã tìm thấy dưới cội Bồ Đề.

Đức Phật Tổ Cồ Đàm

Người Việt chúng ta thường gọi là Đức-Phật-Tổ Thích Ca Mâu-Ni.

Đức Phật không phải là một đấng thiêng liêng, hoặc một thần linh để người khấn vái, van xin cứu độ hay hộ trì. Hoặc là do nơi sự tưởng tượng của một số người tạo ra, để người đời cúng tế cầu phước, cầu tài lộc, mà Ngài cũng chẳng phải con của một vị Ngọc Hoàng Thượng đế nào, lãnh lịnh sanh xuống để cứu độ nhân sanh, mà cũng chẳng có một vị Thánh Thần nào nhập vào Ngài để nhờ cái thể xác của Ngài đi truyền đạo.

Đức Phật chính là một người bằng xương bằng thịt có cha sanh mẹ đẻ như chúng ta. Ngài có khác hơn chúng ta là Ngài là một vị Hoàng tử, và sau nay là một vị Đế vương. Ngài nhìn thấy cái khổ của sự Sanh, Tử luân hồi mà từ bỏ ngai vàng và tất cả những gì mà người đời đang muốn và chưa được. Ngài đắc được quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Ngài nhận thấy nhơn sinh khổ não, vì miếng mồi danh lợi, nên Ngài mới mở đạo dạy đời. Sau này Ngài là một đấng giáo chủ.

[Mục Lục][Chương Kế]

Maha Thongkham Medivongs

Chương 2 Sơ Lược Lịch Sử Đức Thái Tử Sĩ-Đạt-Ta.

Phật không phải là tên, họ mà là hồng danh của Chư thiên nhân loại ca tụng công đức của một đấng siêu-việt trần gian. Tên thật của Ngài là Sĩ-Đạt-Ta, hay có khi cũng gọi là Tất-Đạt-Ta nguyên phạn ngữ là Siddhattha. Họ Ngài là Gotama, Tàu âm là Cổ Đàm. Phụ vương của Ngài là đức Tịnh Phạn Vương, và bà Hoàng hậu Mada. Đức Tịnh Phạn Vương trị vì xứ Sakya, kinh đô Kapilavatthu - âm là Ca-bi-la-vệ, gần giòng sông Rohini, hiện nay cách xa kinh đô Baranasi (Benares) ước độ trăm dặm Anh. Dòng Sakya âm là Thích Ca. Xứ Sakya ở về Đông Bắc xứ Ấn-Độ, ở triền núi Himalaya âm là Hi Mã Lạp Sơn. Giòng Thích Ca thuộc giòng Ariya cũng gọi là Ariyan.

Thái tử Sĩ-Đạt-Ta sanh nhằm rằm tháng tư âm lịch năm Tuất, trước Phật lịch 80 năm (P.L. 2543, T.L. 1969).

Sau khi sanh, có 8 vị Bà La Môn rất lão thông Tam Phệ Đà đến xem tướng Thái Tử, và các ông ấy tiên tri rằng: Nếu Thái Tử trị vì thiên hạ thì Ngài là vị Chuyển Luân Thánh Vương cai trị cả bốn châu thiên hạ. Nhược bằng Ngài xuất gia tìm đường giải thoát thì Ngài sẽ đắc quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác.

Chỉ có một vị Đạo sĩ tên là Kaladevila cương quyết tuyên bố: Thái tử chắc chắn không hề luyến tiếc ngai vàng thế tục, nhứt định rằng Ngài sẽ chắc chắn xuất gia tìm được đường giải thoát. Ngài là đấng chí tôn, là vị Chánh đẳng, Chánh giác. Ngài là đấng diệt trừ được ngũ ma, nêu đèn trí tuệ, dẫn chúng sanh giải thoát trần gian.

Lời tiên tri của vị Đạo sĩ Kaladevila, làm cho Đức vua Tịnh Phạn lấy làm buồn và rất lo ngại, vì Ngài muốn Thái tử phải là vị Chuyển Luân Thánh Vương, Ngài phán hỏi: Vì lý do gì làm cho Thái Tử phải xuất gia, Thái tử gặp những gì làm cho Thái tử nản chí xuất gia?

Đạo sĩ Kaladevila tâu: - Tâu Đại vương, Thái Tử nhận thấy sự thật của đời là sự đau khổ của sự sanh, già, đau chết và người xuất gia, đó là lý do làm cho Ngài xuất gia.

Đức vua nghe vậy, Ngài ghi nhớ và từ ấy trở đi Ngài cố hết sức lo tạo ra các cuộc vui chơi để ru ngủ Thái Tử trong giấc ngủ trần dục, không bao giờ cho Thái tử tiếp xúc với thế gian.

Mặc dầu được vua cha nuông chìu, và được tất cả hạnh phúc trên đời, nhưng những miếng mồi tục lụy ấy không câu được cá to, sợi dây tài, sắc, lợi, danh, ấy không cột nổi chân Đại Bàng. Vì vậy mặc dầu sung sướng, nhưng Thái Tử cảm thấy không còn vui thích trong mùi tục lụy, mà cảm thấy thiếu thốn những gì. Vì vậy Thái Tử sanh lòng mơ mộng muốn thấy cảnh thật của đời. Nên Ngài xin phụ vương cho đi xem phong cảnh ngoài cung nội, để thấy rõ mặt thật của đời.

Đến năm Ngài 29 tuổi mới được du ngoạn ngoài hoàng cung. Ngài mới nhận thấy rõ sự thật của nhân gian khổ sở đời sống chật vật mà còn cái khổ vô cùng là: Già, Đau và Chết. Sau cùng Ngài gặp người xuất gia là đề mục nhắc nhở Ngài đi theo con đường ấy. Sau đó, Ngài từ bỏ cung điện, và ra đi tìm đường giải thoát.

Sau sáu năm khổ hạnh ở tại rừng Tuyết Lãnh và cuối cùng Ngài đắc quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác. Thời pháp thứ nhứt thuyết tại vườn Lộc giả gọi là Chuyển pháp Luân độ 5 thầy Kiều Trần Như, và từ ấy Ngài mở mang giáo phái trong 45 năm độ chúng sanh nhiều vô số kể. Trong 45 năm thuyết pháp độ đời, Ngài để lại trên đời này ba tạng kinh gọi là Tam Tạng. Trong ấy có tám muôn bốn ngàn pháp môn. Hiện nay ít có người học hết, hay đọc cho hết, thì làm sao có người giải rõ được ích lợi của Tam Tạng. Rất tiếc bao nhiêu tinh hoa thâm thúy của đấng Giác Ngộ bị cất sâu vào một nơi, cũng như thuốc có mà không người biết sử dụng.

Vì lẽ không biết được hương vị của Pháp bảo nên nhiều người hỏi tôi: Đạo Phật dạy những gì? Có ích gì cho Nhân loại? Phật giáo còn phù hợp với người thời bây giờ không?.

Vì những câu hỏi kể trên, nên tôi (tác giả) cố sưu tầm viết ra quyển này, thiện chí tôi chỉ muốn trả lời giải đáp thắc mắc muôn một. Mong rằng quyển sách này đem lại sự hiểu biết cho quí vị phần nào.

[Chương trước][Mục Lục][Chương Kế]

Maha Thongkham Medivongs

Chương 3 Phật Giáo đối với Giai Cấp của Xã hội

Đức Thế Tôn sanh nhằm thời kỳ xã hội xứ Ấn Độ chia ra làm năm giai cấp khác nhau, và khinh bỉ, hiếp đáp nhau.

Năm giai cấp trong thời kỳ ấy là:

1. Giai cấp vua, chúa. Hạng này cho rằng: Giòng vua là giòng cao quí nhứt, vì vua chúa có phận sự cai trị, có quyền thưởng phạt tùy thích. Hạng này chỉ biết giao tiếp cùng hàng vua chúa mà thôi, xem dân chúng không khác nào hàng nô lệ, không đáng giá là gì hết.

2. Giai cấp Bà-la-môn. Hạng Bà-la-môn mới là hạng cao quí nhứt, họ cho rằng họ sanh từ hàng Phạm thiên đến. Họ là hàng có uy quyền tột đỉnh là họ có thể giao tiếp với đấng thiêng liêng. Ngoài ra, còn có phận sự xem thiên văn, địa lý, vua chúa muốn cúng tế phải nhờ Bà-la-môn hành lễ mới được hoàn toàn cuộc lễ.

3. Hạng thương gia, nông phu, hạng này chỉ biết buôn bán, và làm ruộng mà thôi.

4. Hạng lao công, hạng này phải làm việc vất vả nặng nhọc cả ngày.

Chỉ có hạng thứ năm là hạng đáng thương hại nhứt. Hạng này bị người khinh khi hành hạ không khác nào con thú, họ muốn đánh đập hành hạ cách nào cũng không bao giờ dám chống trả lại. Hạng này gọi là Chiên-Đà-La.

5. Chiên-Đà-La, không thuộc về thành phần của bốn hạng trên nên bị người khinh bỉ. Sở dĩ mà có hạng này vì, trong bốn hạng trên không làm lễ sính hôn với nhau mà lại sính hôn với khác giòng của mình. Chẳng hạn giòng vua mà lập gia đình với giòng Bà-la-môn cũng bị khai trừ khỏi dòng vua và giòng Bà-la-môn trở nên giòng Chiên-đà-la.

Vì vậy nên giòng này không đứng vào một giòng nào trong bốn giòng kể trên, họ bị coi là thấp hèn nhứt, vì vậy nên bị người ghét bỏ và hành hạ tột độ.

Vì xã hội thời ấy có giai cấp như vậy, nên khi Ngài đắc quả Vô thượng Chánh đẳng Chánh giác, truyền bá giáo lý mạnh và rất sâu rộng, đến đỗi các Tôn giáo trong thời ấy phập phòng lo sợ tôn giáo của mình bị tiêu diệt. Sở dĩ mà Phật giáo truyền bá được rất mạnh và mau như vậy là nhờ hai nguyên nhân.

1. Đức Thế Tôn giải thích những sự thật mà từ ngàn xưa chưa ai hiểu và giải cho nhân loại biết: Đó là Tứ Diệu Đế. Sự diệt khổ ở tận lòng mình chớ không có một tha lực nào có thể giúp mình.

2. Ngài không chấp nhận các giai cấp của xã hội. Ngài dạy: chúng sanh khi có thân này, thì có tự do, quyền lợi ngang nhau. Chỉ có sự hành động xấu tốt mới có thể phân giai cấp con người Thiện Ác được.

Nơi đây tôi xin nhắc lại sự hành động của một vị Đại đệ tử Phật và giai cấp của xã hội.

Ngày nọ, Đại đức Ananda đi đường xa nắng nóng; ngài cảm thấy khát nước, nhưng không tìm đâu ra một miếng để giải khát. Vừa khi ấy có một cô đội một bầu nước đi gần đến nơi.

Ngài đại đức đến gần và nói: - Cô thí chủ, bần đạo vì phải đi xa trời nóng lấy làm khát nước, xin cô vui lòng cho tôi xin một ít nước giải khát.

Cô ấy nghe Đức Annada nói vậy lật đật tìm thế tránh Ngài. Đức Annada mới hỏi: - Tại sao cô lại tìm thế trốn tránh bần đạo?.

Cô ấy đáp: - Bạch Ngài, sở dĩ tôi lẫn tránh Ngài vì tôi là hạng người tôi đòi, còn Ngài là hạng Sa-môn, mà ngoài đời Ngài là hàng Vua chúa thuộc giòng Thích Ca hạng rất cao quí nhứt, thì tôi làm sao dám gần Ngài và dám cho ngài nước?

Đại đức Annada đáp: - Cô Thí chủ, trên đời này không có giai cấp, và phân biệt sang hèn, giòng giống, những sự chia rẽ giai cấp do một hạng người nặng lòng khinh khi, ngả mạn đặt ra. Người có đủ thân hình là người có quyền sống, được quyền hưởng mọi việc có trên đời này, không phân biệt gái, trai già trẻ v.v... Điều đáng phân giai cấp hơn hết là sự hành động hung ác và hiền đức mà thôi. Hai điều ấy mới là pháp quan trọng nhứt để phân biệt giai cấp.

Cô ấy nghe vậy lấy làm cảm mến Đại đức Ananda, nên đem nước đến dâng cho Ngài.

Tích này cho chúng ta thấy rằng: Sở dĩ mà có giai cấp vì lòng vị kỷ, ngã mạn; khinh người đó toàn là những Phiền não bên trong chia rẽ người với người, là nguyên nhân làm cho người và người càng xa cách nhau hơn, thù hận oán ghét và sự muốn làm hại nhau càng ngày càng gia tăng, không bao giờ thương yêu nhau, vì vậy nên xã hội sống trong vòng oán ghét dầu có muốn gần nhau cũng chẳng đặng nào. Người sống trong xã hội như thế vui ít khổ nhiều.

Phật giáo, không phân chia giai cấp không hề đề cao sự giàu sang quyền quí của một cá nhân, mà cũng không khinh bỉ ai. Chủ nghĩa của Phật giáo là chỉ biết chúng sanh là người sợ khổ, muốn an vui, và Phật giáo là nguồn gốc diệt khổ, đem an vui lại cho chúng sanh, nên giai cấp đối với Phật giáo không thành vấn đề. Sự chú trọng nhứt của Phật giáo là sự hành động của con người. Con người đáng khen tặng cao quí nhất là người có lòng Từ thương yêu chúng sanh, hết lòng giúp đỡ lẫn nhau coi nhau như người thân thuộc, không phân biệt giàu sang nghèo hèn, dân hay quan, hoặc là vua chúa. Tóm lại, Phật giáo có phân biệt chăng là ở chỗ hành động Thiện hay Ác của con người mà thôi.

Trong bộ kinh Pháp cú (Dhammapada), đoạn Brahmavagga nói về Bà-la-môn, có tích như vầy:

Khi Đức Thế Tôn ngự tại Kỳ viên Tịnh Xá của Trưởng gia cấp cô độc. Có vị Bà-la-môn nghĩ rằng Thầy Sa-môn Cồ đàm thường gọi đệ tử của ông ta là Bà-la-môn. Ta là người sanh trong giòng Bà-la-môn trong sạch; lẽ ra ông ta cũng gọi ta là Bà-la-môn mới đúng.

Nghĩ vậy thầy liền vào chùa hầu đức Phật và nói lên ý nghĩ của mình.

Đức Thế Tôn mới dạy rằng: - Này Thầy Bà la môn, Như Lai không hề gọi người nào là Bà la môn, bởi người ấy sanh trong giòng Bà la môn. Như Lai chỉ gọi người nào không có phiền não, không có sự phiền não, không có sự quyến luyến, sự ngã chấp, là Bà la môn.

Rồi Đức Thế Tôn dạy câu kệ:

Na Cãham Brãhmanam Brũ Mi

Yonixam Mattisambhavam

Bhovãdi Nãma So Hoti

Sace Hoti Sakincano

Akincanam Anãvãdam

Tam Aham Brũmi Brãhmanan

Nghĩa: Như Lai không bao giờ gọi người sanh ra bởi bà mẹ chính là giòng Bà-la-môn. Người (Bà-la-môn) ấy, có đi cổ động cho bản thân mình là: "Người tiến hóa, Người văn minh", mà người (Bà-la-môn) ấy còn đầy phiền não. Như Lai chỉ gọi người không có phiền não, không có sự bận rộn, người không ngã mạn là Bà-la-môn.

Sau khi dứt thời Pháp, thầy Bà-la-môn ấy đắc quả Tu đà hườn vì thầy thấy rõ chân lý Bà-la-môn phải là người không còn phiền não, không còn lẫn trong đời ô-trọc nữa.

Theo Phật giáo lấy sự hành động Thiện hay Ác mới là chân giá trị của con người; chớ người tự cho mình là hạng quí tộc, sang cả, học thức, vua chúa mà còn làm những điều bất lương thì chỉ mang cái dáng bên ngoài mà thôi. Vì vậy Phật giáo đối với giai cấp không thành vấn đề.

Theo hàng Tăng lữ, Đức Thế Tôn càng để điều luật bắt buộc người xuất gia phải biết tôn kính nhau theo thứ tự; không phải vì mình là hàng vua chúa xuất gia, hàng Bà la môn xuất gia mà bắt buộc hạng ngoài ra mình phải cung kính tôn trọng mình. Nghĩa là người đã xuất gia theo Phật pháp rồi thời giai cấp ở xã hội đều bỏ, mà phải kính trọng nhau ở chỗ người xuất gia trước và sau mà thôi.

Tạng Tiểu bộ Khuddakanikãya, bài kinh Vasalasutta có nói:

Khi Đức Thế Tôn ngự tại Kỳ viên Tịnh xá. Buổi sáng nọ Đức Thế Tôn cùng chư đệ tử đắp y mang bát vào thành khất thực. Đồng thời cũng có thầy Bà-la-môn tên Aggikabhãradvãja đang nhúm lửa và chuẩn bị cúng dường thần lửa tại chỗ ông ta ở. Đức Thế Tôn đến nơi của ông sắp tế thần lửa.

Khi ông trông thấy Đức Thế Tôn, ông liền bảo: - Hãy ngừng lại đó hỡi lão trọc. Ngừng ngay lại thầy Sa-môn. Đừng lại nơi ấy hỡi người đê tiện.

Khi nghe ông Bà-la-môn nói như vậy, Đức Thế Tôn hỏi ông ra rằng: - Này ông Bà-la-môn, vậy ông có biết người đê tiện và pháp nào làm cho con người đê tiện không?

- Ông Sa-môn, tôi không biết người đê tiện mà cũng chẳng biết pháp nào làm cho con người trở nên đê tiện. Vậy xin ông Cồ-Đàm chỉ bão pháp ấy cho tôi biết người đê tiện và pháp làm cho người đê tiện?

- Này thầy Bà la môn vậy người hãy nghe đây.

Đức Thế Tôn dạy hơn hai mươi câu kệ rất dài, vậy nơi đây tôi xin miễn kể nguyên văn Phạm ngữ, chỉ tóm tắt: - Đức Thế Tôn liền dạy:

1. Người hay sân hận, oán thù, bội ơn, hiểu lầm, xảo trá. Nên biết rằng: đó là người đê tiện.

2. Người làm hại chúng sanh - một kiếp hay là hai kiếp; không có Tâm thương hại chúng sanh; nên biết rằng: đó là người đê tiện.

3. Người đi làm hại kẻ khác, là thường đi cướp của giết người trong làng hay tông, người có tiếng như vậy thì nên biết rằng: đó là người đê tiện.

4. Người lấy của kẻ khác mà người chủ của không cho, của ấy hoặc ở trong nhà hay ngoài rừng; nên biết rằng: đó là người đê tiện.

5. Người vay nợ, không chịu trả, nói rằng: không có thiếu nợ, rồi trốn bỏ nhà đi; nên biết rằng: đó là người đê tiện.

6. Người giết kẻ đi đường cướp của vì lòng tham lam, nên biết rằng: đó là người đê tiện.

7. Người bị lấy khẩu cung để làm nhân chứng, nhưng lại nói dối vì lý do của cá nhân mình, hay vì kẻ khác, hoặc vì tiền của (bị người mua chuộc). Nên biết rằng: đó là người đê tiện.

8. Người tư thông với vợ kẻ khác hay vợ bạn qua tham ái hay bằng cưỡng bách, nên biết rằng: đó là người đê tiện.

9. Người có thể (nuôi cha mẹ được), nhưng không phụng dưỡng cha mẹ già thì nên biết rằng: đó là người đê tiện.

10. Người đánh đập cha, mẹ, anh, chị, ông, bà, cha, mẹ, chồng, cha mẹ vợ; nên biết rằng: đó là người đê tiện.

11. Người mà có người khác đến hỏi việc có lợi ích (hay việc từ thiện) mà lại nói chuyện vô ích, hay nói tránh chuyện khác. Nên biết rằng: đó là người đê tiện.

12. Người làm chuyện tội lỗi xấu xa, nhưng trái lại muốn rằng ai cũng chẳng nên biết việc làm xấu xa của ta. Người ấy che đậy tội lỗi của mình. Nên biết rằng: đó là người đê tiện.

13. Người khi đến nhà kẻ khác được ăn uống sạch sẽ: khi người đến nhà mình thì không trọng đãi lại. Nên biết rằng: đó là người đê tiện.

14. Kẻ dối gạt được các bực Sa Môn, Bà la môn, tu sĩ, bằng lời nói. Nên biết rằng: đó là người đê tiện.

15. Khi đang ăn uống chửi rủa các bực Sa Môn, Bà la môn, trái lại cũng chẳng cúng dường chi cho các vị ấy. Nên biết rằng: đó là người đê tiện.

16. Người trong thế gian này vì si mê nên muốn được đồ vật của kẻ khác; đồ ấy không đáng giá, mà lại khoe khoang đặc ân cao quí của mình mà thật ra thì không có đặc ân cao quí gì hết. Nên biết rằng: đó là người đê tiện.

17. Người chỉ biết tâng bốc mình, chê bai kẻ khác vì bởi lòng ngã mạn. Nên biết rằng: đó là người đê tiện.

18. Người cương ngạnh cứng đầu ham muốn nhiều, nhưng trái lại bỏn xẻn keo kiệt mà hay khoe khoang; không biết hổ thẹn, và không biết sợ tội lỗi. Nên biết rằng: đó là người đê tiện.

19. Kẻ phỉ báng Đức Phật, phỉ báo các bực xuất gia hay là người tại gia đệ tử Phật. Nên biết rằng: đó là kẻ đê tiện.

20. Kẻ nào tự mình không phải là A la hán, mà tự cho mình là A la hán. Nên biết rằng: kẻ ấy là người đê tiện.

Những kẻ nào ta thuyết đây đều là những kẻ đê tiện. Người đời không phải đê tiện vì dòng giống, không phải tự mình làm cao sang vì sanh vào dòng Bà la môn. Những người đê tiện hay cao sang cũng bởi do nơi nghiệp Lành và Dữ.

Con của người Chiên Đà La sống với vật thực tự tay mình nấu lấy tên là Tanmãga, được uy quyền vĩ đại là nhà vua và hạng Bà la môn đem Long xa đến rước về thành, ông ta là người diệt được lòng tham ái, là hạng người được sanh vào cõi Phạm thiên. Dòng giống không thể ngăn ông Tanmãga sanh vào cõi Phạm thiên hay dòng Bà la môn được. Những người dòng Bà la môn làm tội thì cũng bỉ chỉ trích trong kiếp này và kiếp vị lai phải sanh vào Ác đạo. Người trong đời này không phải trở thành người Đê tiện hay sang hèn đều do nơi sự hành động của mình.

Sau khi nghe thời pháp, ông ta rất hoan hỷ với giảo pháp của Đức Thế Tôn. Ông liền đảnh lể và nói: Bạch hóa Đức Thế Tôn thật pháp của Ngài hoàn toàn minh bạch; làm cho tôi sáng ra như kẻ mù lòa được ánh sáng, như người đốt đuốc trong nơi tối tăm. Xin Ngài cho tôi Qui y tam bảo kể từ ngày hôm nay cho đến trọn đời.

Những xóm nhà ở núi Kalakutta gần Vương Xá thành là những xóm của hạng người Chiên đà la ở. Nơi ấy trước kia là nơi hoang vu, những người ấy trong thấy người nào khác giòng họ đều lánh mặt, hay nói đúng là trốn, vì người thời ấy thường hay hiếp đáp đánh đập người Chiên đà la như con thú biết nói.

Sau khi Đức Thế Tôn thành đạo, Ngài đi vân du khắp mọi nơi không phân giai cấp và giống dân, nên Ngài có ngự đến những xóm ấy dạy đạo. Những người ở xóm ấy hiểu lý đạo nên thay đổi đời sống lại, có tổ chức thôn xóm và có bầu Trưởng thôn, Xã v.v..; nhà của làng xóm khang trang thật đẹp mắt.

Ngày nọ, có một nhóm lái buôn đi ngang qua thôn, xóm ấy, thấy nhà cao, cửa đẹp, thật là cảnh đẹp. Những người lái buôn ấy lấy làm lạ, mới hỏi ông Trưởng ấp rằng: Thưa ông, cách đây mấy năm tôi có đi ngang qua rạng núi này, nơi đây là nơi hoang vu, những người nơi đây thấy chúng tôi đều lánh mặt, không vậy cũng tránh xa. Nhưng hiện tình nay, thì tôi lấy làm lạ là nơi đây có nhà cửa khang trang tốt đẹp, đời sống của người nơi đây thật sung túc; thật chúng tôi lấy làm hài lòng với đời sống của các ông. Nhưng tại sao quý ông lại mặc đồ trắng khác hơn trước đây?

Ông Trưởng ấp đáp: Thưa ông, trước kia chúng tôi là hạng Chiên đã là, là giai cấp thắp hèn nhứt trong các giai cấp ở xã hội này, nay chúng tôi đã giải thoát giai cấp ấy, nên chúng tôi tu chỉnh sửa chữa, sự hành động cách ăn mặc, và nhà cửa lại cho thích hợp với nếp sống mới của chúng tôi.

Những người lái buôn lấy làm lạ hỏi: Thưa ông Trưởng ấp, các ông giải thoát khỏi giai cấp Chiên đà la, vậy hiện nay các ông là giai cấp gì?

- Thưa ông, các ông có biết Ngài Đại Sa môn Cồ Đàm là vị Chánh đẳng Chánh giác không?

- Làm gì mà chúng tôi không biết, Ngài là đấng Chí Tôn của chúng tôi.

- Hiện nay chúng tôi đã sanh vào giai cấp Phật tử; chúng tôi là người ở ngoài giai cấp trong xã hội này. Lúc nọ, Đức Thế Tôn có ngụ qua nơi này, chúng tôi trốn tránh Ngài, Ngài không cho chúng tôi tránh Ngài được và cũng dạy không cho chúng tôi trốn tránh ai hết. Ngài xưa kia là vị Đế Vương khi còn tại gia, và hiện nay là vị Pháp vương cao hơn các Đế Vương và các giai cấp trong xã hội này. Ngài dạy chúng tôi cũng không nên trốn tránh Ngài và càng phải gần Ngài hơn. Ngài cho gọi hết tất cả chúng tôi đến, dạy pháp giải thoát phiền não trong thâm tâm, và giải thoát khỏi giai cấp Chiên đà la này. Ngài dạy chúng tôi tu chỉnh hành vi và sửa sang nhà cửa cho khang trang, mặc đồ cho sạch sẽ, bên trong là phần tinh thần, bên ngoài là vật chất cho hoàn toàn trong trắng như đồ trắng mà chúng tôi mặc đây.

- Vậy Đức Thế Tôn dạy các ông những gì xin các ông vui lòng kể lại cho chúng tôi nghe với.

- Ngài dạy chúng tôi đủ mọi việc từ cách cư xử của một người cho đến một xã hội phải thương yêu nhau, tóm lại là Ngài dạy hạnh phúc của người trong kiếp này và kiếp vị lai, trên ấy nữa là hạnh phúc vĩnh viễn là Niết-Bàn. Có một điều đáng nhớ nhứt là Ngài dạy chúng tôi, kiếm đủ các loại cây trông rừng lại chất đống, loại nào theo loại ấy, xong xuôi, Ngài bảo chúng tôi phải đốt những đống cây ấy lên một lượt. Khi lửa cháy ngài chỉ chúng tôi và dạy rằng: mặc dầu cây khác giống nhau, nhưng khi đốt cháy thì ngọn lửa và ánh sáng giống hệt nhau, không khác gì hết; người sanh ra trong đời này đều có vui, buồn như nhau, chỉ khác nhau ở chỗ hành vi Ác và Thiện mà thôi. Nếu người làm việc dữ thì bị quả khổ, người làm lành được hưởng quả an vui. Trong giáo pháp của Đức Như Lai không có giai cấp, nhưng chỉ chú trọng hành vi tốt, xấu, của người mà thôi. Vì vậy đã là con người thì ai ai cũng như nhau không phân giai cấp, mọi người đều có quyền tự do, bình đẳng mọi người đều có quyền xuất gia hành Phạm hạnh. Nếu không thể xuất gia được thì phải hành đúng theo Chánh Pháp của một người Cư sĩ là phải có Ngũ giới và phải có lòng Từ Bi, giúp đỡ người, tóm lại phải tránh xa các Ác pháp.

Đức Thế Tôn có dạy, lúc nọ, nhằm mùa đông; có một thầy Bà la môn đến bạch hỏi Phật rằng: Bạch Ngài Sa Môn Ngài thuộc giai cấp nào trong xã hội nầy?

Đức Thế Tôn đáp: Thầy Bà-la-môn, thầy không nên hỏi về giai cấp, nên hỏi về hành vi của người là hơn.

Theo lời Phật dạy đây, chúng tôi hiểu rằng: sự quan trọng của Phật giáo không phải ở giai cấp mà ở chỗ hành vi cao quí. Kể từ ngày ấy đi, chúng tôi thấy chúng tôi phải tự cải thiện từ cách ăn ở, đến hành động cho trọn lành, để cho xứng đáng làm đệ tử Phật. Vì vậy chúng tôi phải sửa chữa nhà cửa khang trang, tổ chức bầu cử trưởng ấp và bắt buộc mọi người ít lắm phải có Ngũ giới, hay cao hơn, là phải có Bát quan trai giới. Những người nào làm việc không lành nghĩa là phạm vào giới cấm thì bị trục xuất khỏi nhóm của chúng tôi, trừ khi biết tu chỉnh tánh tình lại thì mới được trở lại ở cùng xóm với chuùng tôi.

Thưa các ông vì những lẽ trình bày trên nên chúng tôi nói chúng tôi là người ở trong giai cấp ngoài các giai cấp có trong xã hội này từ xưa nay, xã hội của chúng tôi là một xã hội trọn lành yêu thương nhưng giúp đỡ nhau, tìm chân lý giải thoát.

Hãy xem, dòng Thích Ca là dòng tự cao tự phụ lòng ngã mạng hơn tất cả người trong thời ấy. Nhưng khi vào xuất gia sau ông thợ cạo (Ngài U ba li) của mình trong một khoảnh khắc mà phải kính trọng Ông ấy và phải gọi là Ngài hay sư huynh, Đức Thế Tôn có chế ngự điều luật mà tất cả người xuất gia phải tuân theo. Vì tất cả nước ở các con sông trên địa cầu này, chảy ra đến biển đều trở thành một màu và một vị là xanh và mặn, cũng như người trên thế gian này có nhiều dòng nhưng khi xuất gia rồi chỉ là một vị Tỳ khưu hành theo chánh pháp mà thôi, chớ không còn giai cấp gì của xã hội bên ngoài nữa.

Ngoài ra, Đức Thế Tôn còn dạy người trong xã hội phải thật hành những pháp đối đãi với nhau để gây cảm tình thương mến nhau mãi mãi không bao giờ quên nhau. Những pháp ấy phạm ngữ gọi là Sãrãniyadhamma nghĩa là: pháp là nguyên nhân làm cho người hằng thương nhớ nhau, kính mến nhau không gây gỗ nhau và hòa hợp nhau. Khi người trong xã hội ai cũng hành đúng theo 6 pháp này thì xã hội ấy sống trong cảnh an vui hạnh phúc tràn trề, không có sự oán ghét, thù hận nhau và xã hội ấy có một sức mạnh vô lượng vô biên là khi đã thương yêu nhau thì không bao giờ bỏ nhau, khi không bỏ nhau thì người này có chuyện chẳng lành xảy ra, thì không ai bỏ cho phải đau khổ một mình, mọi người đều đến giúp đỡ, như vậy người đã có được một sự đoàn kết chặt chẽ, khi có sự đoàn kết chặt chẽ chính là có một sức mạnh vô biên vậy.

Sáu Pháp ấy là:

Pháp thứ nhứt: Mettãkãyakamma

Nghĩa là làm việc gì cũng làm bằng lòng Từ ái. Câu này ý dạy người vì thương nhau nên giúp đỡ nhau bằng tất cả tấm lòng chân thành, không mong cầu sự trả ơn hay chi chi hết, nhứt là không nghỉ đến số tiền thù lao. Tóm lại sự giúp đỡ công hay của, cũng giúp đỡ bằng lòng tương trợ nhau, với tấm lòng thương yêu quí mến nhau như người thân mà thôi. Người mà giúp đỡ kẻ khác bằng lòng Từ ái không vì tư lợi, là người đã gây được cảm tình với người mà đã ra công giúp đỡ. Chắc chắn rằng: mình đã gieo được một mầm thương mến của mình trong lòng kẻ khác. Người ấy chắc chắn không quên, và hằng nghĩ cách trả ơn lại.

Pháp Thứ Nhì: Mettãvacĩkamma

Nói lời Từ ái. Nghĩa là trước mắt hay sau lưng mọi người, không bao giờ nói chuyện gì của người khác, và dùng lời bất nhã làm cho người bị nói nghe lại phát sanh sự bất bình, hay tức giận, rồi cột oan trái oán thù. Người nói lời Từ ái là người hằng nhắc nhở người làm lành, hay chỉ đường lối, làm việc lành, nếu không hợp với lẽ đạo cũng tránh khỏi phạm vào tội lỗi của thế gian. Khi người nói được như thế là gây thêm nhiều mỹ cảm với người khác.

Pháp Thứ Ba: Mettãmanokamma.

Suy nghĩ việc gì cũng nghĩ bằng Tâm Từ, nghĩa là người ấy không bao giờ nghĩ ác, mặc dầu ai làm cho tức giận, nhưng không bao giờ có nghĩ đến sự làm cho người ấy bị tai nạn hay bị tổn thương, luôn luôn đối với người thù cũng như là đối với quyến thuộc vợ con trong nhà. Người này có lòng khoan dung và tha thứ cho mọi người, không bao giờ đem sự tức giận vào lòng. Khi Đức Thế Tôn còn là vị Bồ Tát Ngài đối với người thù oán ngài làm hại Ngài cũng như con Ngài. Vì vậy nên khi Đề Bà Đạt Đa sắp chết có nói với các thầy Tỳ khưu theo ông rằng: - Mặc dầu, ta làm hại Phật nhiều phen như vậy nhưng Ngài vẫn đối với ta một tấm lòng thương mến như chính Ngài thương con Ngài là ông Ra-hầu-la vậy. Lòng từ bi của Ngài đối với chúng sanh như mặt quả Địa cầu. Vì mặt quả địa cầu không bao giờ giận hay ghét ai và không bao giờ trả thù ai hết.

Nếu người đời ai cũng có Tâm Từ như Đức Phật thì tức nhiên người ấy không có nhiều oan trái oán thù, gây tình cảm với mọi người, thì quanh mình người ấy bao bọc một Đức lành ác pháp bất khả xâm phạm. Người sống thật an vui hạnh phúc. Người có đầy đủ lòng Từ, từ nơi lòng mình xuất phát ra thì khiến cho người quanh mình được ảnh hưởng mát mẻ.

Những người hành theo đúng với lòng Từ thì được 8 điều hạnh phúc hay gọi là quả báo lòng từ:

1. Sukham Supati: Ngủ được yên giấc.

2. Sukham Patibujjhati: Thức giấc cũng được an vui.

3. Na Pãpakam supinam Passati: Ngủ không có ác mộng.

4. Amanussãnam Piyo Hoti: Phi nhơn (ma quỉ) cũng yêu thương.

5. Manussãnam Piyo Hoti: Người ai ai cũng thương yêu quí mến.

6. Devatãrakkhanti: Chư thiên thường hộ trì mọi nơi.

7. Nãssa Aggivã Visamvã Satihamvã Kamati: Lửa, thuốc độc, khí giới không thể xâm phạm được.

8. Uttarin Appativijjhanto Brahmalokũgohato: Khi chưa đắc được đạo quả Niết Bàn cũng được sanh vào cõi Phạm Thiên.

Tôi xin nhắc lại một tích một vị Tỳ khưu hành hạnh Từ được chư thiên yêu mến.

Có một vị Tỳ khưu học Thiền định về đề mục Từ. Ông vào ở một nơi nọ trong rừng. Khi hành một hạ xong, ông mới định đi ở nơi khác. Sáng ngày, ông định đi, ông nghe tiếng người than khóc lấy làm lạ hỏi rằng: Tiếng ai than khóc đó?.

Có tiếng đáp: Bạch Ngài, chúng tôi là thọ thần ở rừng này.

Ngài hỏi: Tại sao các người lại khóc?

- Bạch Ngài, trước khi Ngài đến ở nơi này, chúng tôi thường gây gổ, và hay oán thù nhau, từ khi Ngài đến cư ngụ nơi đây, chúng tôi không còn gây gỗ nhau nữa, nhờ nơi sự rải lòng Từ của Ngài đến chúng tôi. Vậy xin tạm ở nơi này cho chúng tôi nhờ.

Vị Tỳ Khưu ấy, thấy nhờ lòng Từ mà làm cho Thọ thần giải được thù oán gây gỗ nhau, nên Ngài bằng lòng ở lại nơi ấy. Và Ngài đắc được quả Thánh cũng nhờ Ngài niệm lòng từ.

Đây là quả báo mà ta thấy hiện tại. Và cũng là một trong bao nhiêu chuyện khác có trong kinh sách.

Pháp Thứ Tư: Lãbha.

Chia lợi lộc của mình cho người gần bên. Người đời vì lòng tham muốn còn, nên vẫn còn muốn sự giúp đỡ, vì thiếu hụt hoặc về vật chất hay tinh thần. Cũng có người, vì giàu có nên cũng không nhận thấy sự cần nhờ vả vào ai; nhưng rốt cuộc họ cũng cần phải nhờ, không việc này cũng việc khác, vì vậy ta có thể chia sự vật mà ta có được, thì nên chia, vì cái chia cho người khác dùng, những vật ấy không bao giờ mất, mà ta còn được tình thương của người khác.

Có câu Phật dạy "Dadam Mittani Ganthati", nghĩa: Người thường đem của mình ra cho thì hằng có nhiều bạn. Người nếu thường cho kẻ khác thì thường được người giúp đỡ mến thương. Theo Phật dạy khi mình cho ai món gì là mình gieo trong lòng họ một việc tốt đẹp. Vậy lòng người là một mảnh đất có nhiều màu mỡ, khi ta gieo hột giống nào rồi chắc chắn sẽ không bao giờ mất, một khi nào đó, ta lại được gặt hái quả ấy không sai vậy. Sự chia của mình ra cho người là một hạnh của các bực Trí thức nhứt là hạnh Bồ-Tát.

Pháp Thứ Năm: Sila.

Nghĩa là Trì giới. Giới của Phật giáo là những điều mà người lương thiện cần phải có. Người có giới Đức là người có thân khẩu được trọn lành là không sát sanh, trộm cướp. Tà dâm vọng ngữ nói đâm thọc, nói là vô ích, chửi rủa, mắng nhiếc, và uống rượu say sưa. Thì thử nghĩ xã hội ấy ra thế nào? Nếu người người đều có một trình độ như nhau thì chắc chắn sẽ được nhiều an vui hòa thuận. Người trong gia đình vợ chồng con cháu đều có những cử chỉ như nhau thì chắc không bao giờ có sự ngờ vực và oán ghét nhau.

Pháp Thứ Sáu: Kiến hòa.

Nghĩa là người ở chung nhau cùng có một ý kiến như nhau, nghĩa đồng cùng một ý tưởng, người trong nhóm mà ai ai cũng đồng lòng nhau thì chắc chắn không còn có một sức mạnh nào có thể làm cho nhóm ấy bị hại, hay nói cho đúng là nhóm ấy có một sức mạnh khó có ai làm tan rã được. Đây là một nguyên nhân mà người trong xã hội nhỏ là gia đình và người trong xã hội bực trung là một sở nào, hay người trong xã hội lớn là một nước cần phải có Đồng ý kiến nhau mới làm nên việc.

Đây là Sáu pháp làm cho người ta thương tưởng và nhớ nhau không ngày quên nhau. Vậy người tại gia cũng nên hành theo để đem lợi ích cho mình và cho người trong xã hội.

Ngoài ra Đức Thế Tôn còn dạy người trong xã hội phải hành bốn pháp, Phạn ngữ gọi là Sangaha nghĩa là giúp đỡ lẫn nhau. Sangaha giúp đỡ ấy có bốn pháp là:

Pháp Thứ Nhứt: Dãna

Nghĩa là Bố Thí, âm Đàn-na. Bố thí đây có nghĩa là cung phụng, tặng, giúp đỡ.

a. Bố thí có nghĩa là Cung phụng, là con có phận sự phải phụng dưỡng mẹ, cha bằng cách đem đến cho quần áo, thuốc men, vật thực; mùng mền v.v... nói tóm lại là những gì mà mình cần dùng là cha mẹ cần dùng, con có hiếu nên nghĩ đến cha mẹ già trước, khi còn dư ở cha mẹ mới tới mình. Đây là cho, hay nói một cách khác là Cúng Dường đến cha mẹ.

b. Tặng. Có nghĩa là người chồng tốt, người vợ hiền, thường thấy vật gì lạ mua về cho vợ, hay cho chồng. Khi đi xứ xa lạ hay nơi nào lạ thấy có món gì ngộ, đẹp, mua về tặng cho vợ, hay cho chồng, hoặc đối với bạn bè đi xa về thường có quà tặng.

c. Giúp đỡ. Có nghĩa là thấy nguời thiếu thốn không nói là lạ hay quen, gìa hay trẻ, trai hay gái đều hết lòng giúp đỡ tiền bạc hay công mình. Những việc giúp đỡ của mình không làm hại đến người nào khác và cũng chẳng hại chi đến mình.

Sự giúp đỡ thường mỗi người có một lý do khác nhau là:

a. Vì lòng thương hại người thiếu thốn, giúp đỡ để đắp vào sự thiếu thốn của người, đây cũng có lý do bởi có lòng Từ.

b. Giúp đỡ vì nghĩ rằng: Người này là người cùng quê hương với ta. Người này là quyến thuộc ta. Người này là đồng bào ta.

c. Giúp đỡ vì muốn đứt lòng bẻn xẻn, và không ham muốn chứa chấp của cải thêm.

d. Giúp đỡ không còn nghĩ phân biệt giòng giống giai cấp, người tu hay hạng người nào. Người hạng này muốn bố thí vì nghĩ thấy rằng: Của cải mà ta đã có đây, ngày nào đó nó sẽ mất đi, vì trộm cướp, cháy, trôi, hay ta chết cũng không đem theo được. Nghĩ đến lời Phật dạy, người đang ở trong cái nhà đang cháy nên cố đem của cải trong nhà ấy ra để tạo một cái nhà khác. Cũng như người sống trong những giờ phút tiêu lần tuổi thọ, nên cố làm việc lành để đem của cải ấy về ngày vị lai. Người hạng này phần lớn là đệ tử Phật.

Nếu người trong đời này đều nghĩ như những người kể trên, gom của cải ra cho người nghèo khổ thiếu hụt, thì đời được tươi sáng hơn nhiều, và cũng là nhân gây nên hạnh phúc cho mình cho người cùng một xã hội.

Người đời đã không cho ra được mà còn muốn thâu vào thêm càng nhiều càng hay, nên thường hay gây ra thù oán ganh t�, làm hại nhau; không bao giờ chịu giúp nhau. Sở dĩ mà có những điều kể trên vì con người có tánh tham lam. Người đời từ khi sanh ra đến lớn, phần lớn đều học tiếng Thâu hơn là nghe tiếng Xuất. Nghĩa là người chỉ học làm ra tiền và cất đó, chớ không có học làm lành, là đem của mình đã có ra cho. Chỉ có Phật giáo có phương pháp lạ hơn hết là người đệ tử Phật phải học cách Cho trước hết; ý nói người Phật tử đều học cách Bố Thí. Và phải có Bố Thí càng nhiều càng hay.

Người thường đem của mình ra cho thì được 5 điều quả báo.

1. Piyo: được nhiều người thương yêu mến chuộng.

2. Bhajo: Các bực trí thức hằng đến giao thiệp.

3. Kitti: Có tên tuổi tốt, đi đến nơi nào cũng có người tiếp rước, kính mến.

4. Visãrato: Ở nơi nào cũng không thấy hổ thẹn hay sợ sệt việc gì.

5. Sugatin Gacchati: Sau khi chết được sanh về cõi trời.

Pháp Thứ Nhì: Piyavãcã

Nói lời dịu ngọt. Lời nói thế nào gọi là nói dịu ngọt? Tại sao phải dùng lời nói dịu ngọt? Phàm người đời ai ai cũng thích lời dịu ngọt vì lời dịu ngọt làm cho người nghe có cảm tưởng vui vẻ và không bị người khinh bỉ hay coi thường. Lời nói dịu ngọt là lời nói êm ái, như nói với người nhỏ hơn gọi là em, cháu, con. Còn ta xưng là anh, chú, chị, cô, dì v.v... Nơi đây tôi xin nhắc lại chuyện bốn người con của bốn vị trưởng giả.

Lúc quá khứ, có bốn người con của bốn ông Trưởng giả ở thành Bãrãnasĩ rủ nhau vào rừng chơi. Khi ấy gặp một người thợ săn đang chở đầy một xe thịt rừng đem vào thành bán. Bốn người ấy muốn xin thịt và đánh cá nhau coi ai xin được thịt ngon.

Người thứ nhứt kêu: Nè tên thợ săn hung dữ kia ơi, ngươi nên cho ta xin một ít thịt.

Người thợ săn ấy nghe câu nói không êm tai và đáng ghét ấy, mới lấy thịt chỗ dai nhứt của con thú cho con ông Trưởng giả.

Người thứ nhì kêu: Này anh thân yêu, xin anh cho tôi một ít thịt với nào.

Người thợ săn nghe câu ấy làm vừa lòng và cảm thấy như chính em của mình xin thịt. Anh ta liền cắt lấy thịt đùi cho con ông trưởng giả thứ nhì.

Người thứ ba kêu: Cha ơi! Cho con xin miếng thịt với.

Người thợ săn lấy làm cảm động; tìm lấy quả tim cho con ông Trưởng giả.

Đến người thứ tư nói: Này ông bạn thân mến của tôi ơi, xin ông vui lòng cho tôi xin một miếng thịt ăn với nào.

Lời nói ấy làm cho người thợ săn có cảm tưởng thật là thấm thía và lòng thương mến của con ông Trưởng giả sánh lên thật mạnh. Người thợ săn liền mời con ông Trưởng giả lên xe chở về nhà đãi một bữa ăn toan thịt rừng thứ ngon nhứt.

Sau khi ăn uống xong. Con ông Trưởng giả cho anh thợ săn một số vốn thật lớn để anh ta đổi nghề. Và dạy anh thợ săn ấy không nên làm nghề giết hại thú nữa. Con ông Trưởng giả ấy chính là tiền thân của Đức Thích-Ca Mâu-Ni.

Khi thuyết xong tích này Đức Thế Tôn dạy, người đời thương yêu hay thù oán nhau cũng do nơi lời, nếu nói lời dịu ngọt thì ai cũng thương mến và hết lòng giúp đỡ.

Chú giải có dạy thêm: Người đệ tử Phật, bao giờ cũng không nên quên mình mà dùng lời bất nhã với ai hết, mặc dầu người ấy là hạng người kém hơn mình đủ mọi phương diện. Sở dĩ con ông Trưởng Giả thứ nhứt được thịt bầy nhầy là vì ông ta nói lời không êm tai chút nào hết. Người thứ tư được người thợ săn tiếp rước đặc biệt, chiều chuộng mến thương cũng vì lời nói dịu ngọt.

Sở dĩ người thợ săn yêu thương người con ông Trưởng giả vì ông ta dùng tiếng Bạn. Người thời xưa chuộng tiếng Bạn. Vì Bạn ở tiếng Phạn gọi là Mitta, mà tiếng Mitta từ tiếng Metta, "Tâm Từ Ái" mà ra. Tiếng Mitta (bạn) của Phạn ngữ có chứa một ý nghĩa là sự thương yêu do lòng Từ mà ra, nghĩa là lòng yêu ấy không có lẫn phiền não, và sự thương yêu ấy hằng lo giúp nhau không nài lo khổ. Tình bạn này không bao giờ phản bội nhau.

Pháp thứ ba: Atthacariyã

Nghĩa là: Làm việc ích lợi cho mình và cho người khác.

Trong đời này, người ai ai cũng muốn làm lợi ích; nhứt là lợi ích cho mình. Cũng vì ích kỷ muốn làm lợi ích riêng cho mình; nên người thường bị thất bại nhiều hơn thành công. Cũng vì lòng ích kỷ muốn đem lợi ích về cho mình nên xã hội này không được an vui, và người sống trong xã hội không thật lòng thương yêu, quí mến nhau. Nếu người, ai ai cũng lo lợi ích cho mình và cũng nhân cơ hội nào đó làm lợi ích cho người, không ích kỷ, hay bớt lòng ích kỷ đi thì xã hội này sẽ đổi lại một đời sống hạnh phúc hơn, vì không thù oán và ganh ghét nhau.

Đức Phật dạy sự hành động của con người có khác nhau là:

a. Người chỉ biết làm lợi ích cho mình thôi, nhưng không bao giờ làm hại kẻ khác, mà cũng không giúp đỡ ai hết. Hạng này tạm gọi là khá, vì không có thù oán với ai, nhưng người đời thường không ưa, và nếu cần sự giúp đỡ thì thật là khó. Nếu có người giúp đỡ chăng thì phải trả tiền thù lao.

b. Người hạng này đã làm lợi cho mình mà còn làm hại cho kẻ khác. Chẳng hạn như đầu cơ chợ đen, dùng uy quyền bóc lột kẻ yếu thế; người này thật ra chỉ biết lợi cho mình trước chớ không nghĩ thương hại ai cả.

Hạng người này sống giữa hận thù của người khác. Nếu có cơ hội thuận tiện thì không tránh khỏi trả thù. Hạng này các bực Trí thức hằng chê trách; và thường khuyên hàng đệ tử hãy lánh xa hạng ấy, và cũng chẳng nên lấy đó là gương vì là tấm gương nhơ đục.

c. Hạng người này chỉ biết lo làm lợi ích cho kẻ khác, còn riêng mình thì có hại, hay không có hại cũng chẳng cần biết. Người hạng này thuờng bị người khôn ngoan hơn lợi dụng và khen tặng. Người này thích khen là anh hùng cá nhân. Chạy theo miếng mồi ảo mộng mà chặt lấy cái chết cho mình, không khác nào con thiêu thân thấy ánh sáng bay vào cho chết thôi.

d. Hạng người này biết làm lợi ích cho mình mà cũng lo cho nguời. Có nghĩa là người hạng này làm gì cũng không hại mình mà cũng chẳng hại người, trái lại đem lợi ích cho mình và người. Người như thế mới gọi là người biết xử thế. Người biết hy sinh tùy theo hoàn cảnh không gọi là bị người lợi dụng.

Đức Thế Tôn thường khen hạng này là hạng thức thời biết làm lợi cho mình và cho người khác. Người này sống trong hoàn cảnh nào, xã hội nào, cũng đều làm cho người quanh mình được hạnh phúc an vui và thương mến mình. Người không ích kỷ, ngã chấp thì tức nhiên không có oan trái, oán thù và người muốn làm hại. Nếu người trong xã hội này ai cũng thật hành như vậy, thì không những điều đáng tiếc xảy ra, xã hội có nhiều người như vầy, thì xã hội ấy chứa một tình thương bao la, là một Đại Gia Đình, một nơi không có hận thù, hay oán ghét nhau thật là hạnh phúc.

Sự làm lợi ích cho người nơi đây không phải có bao nhiêu của cải đem ra cho người hết mà chỉ chia phần ra chi tiêu. Đoạn này xin giải ở đoạn sau, "Phật giáo đối với người Tại gia". Người đời cũng có thể dùng Trí tuệ để giúp đỡ con người cũng gọi là sự giúp đỡ nhau.

Pháp thứ tư: Samanattatã.

Hòa mình với mọi người, và mọi hoàn cảnh. Con người vì lòng Tự cao, ngã mạng, khinh người, nên không bao giờ có thể hòa mình với mọi người khác giai cấp, có phong tục khác với mình. Người không thể hòa mình với hoàn cảnh là người không thức thời. Người không được người khác kính yêu và ủng hộ cũng vì không biết hòa mình với mọi hoàn cảnh.

Câu "Hòa mình" này có nhiều ý nghĩa là:

a. Hòa mình với mọi người có nghĩa là có thể sống chung với mọi hạng người không phân giai cấp, không phân phong tục, không tỏ khinh người, chê hay tị hiềm.

b. Tỏ ra sự tôn trọng việc làm của nguời, không dám tỏ vẻ gì là không vừa lòng.

c. Nếu đang ở trên một địa vị cao sang cũng không tỏ vẻ khinh việc làm của một bộ lạc hay một nhóm người thiểu số, trái lại hòa đồng vui với việc làm của họ.

Người hòa mình được mọi hoàn cảnh là nguời sống được an vui, người diệt được nhiều phiền não như là ngã mạn; khinh người, tự cao v.v...

[Chương trước][Mục Lục][Chương Kế]

Maha Thongkham Medivongs