Thiền chỉ tịnh minh giải

Dakkhi.naaya disaaya: Phương nam.

Puratthimaaya anudisaaya: Phương đông nam.

Pacchimaaya anudisaaya: Phương Tây Bắc.

Uttaraaya anudisaaya: Phương đông bắc.

Dakkhi.naaya anudisaaya: Phương Tây nam.

He.t.thimaaya disaaya: Phương trên.

Uparimaaya disaaya: Phương dưới.

Hành giả tác niệm theo thứ tự đầu tiên với 20 câu (5 đối tượng * 4 điều kiện) cho 5 đối tượng tổng quát:

Sabbe sattaa averaa hontu; abyaapajjaa hontu; anighaa hontu; sukhii attaana.m pariharantu.

Sabbe paa.naa averaa hontu...

Sabbe bhuutaa averaa hontu...

Sabbe puggalaa averaa hontu...

Sabbe attabhaavapariyaapannaa...

Và 28 câu (7 đối tượng * 4 điều kiện) cho đối tượng riêng biệt:

Sabbaa itthito averaa hontu, abyaapajjaa hontu, aniighaa hontu, sukhii attaana.m pariharantu.

Sabbe purisaa averaa hontu...

Sabbe ariyaa averaa hontu...

Sabbe anuriyaa averaa hontu...

Sabbe devaa averaa hontu...

Sabbe manussaa averaa hontu...

Sabbe vinipaatikaa averaa hontu...

12 đối tượng * 4 điều kiện = 48 đối tượng biến mãn (Puggalavaaraphara.naamettaa), cùng các phương hướng:

Puratthimaaya disaaya sabbe sattaa... sabbe vinipaatikaa averaa hontu abyaapajjaa hontu aniighaa hontu sukhii attaana~m pariharantu

Mong cho tất cả chúng sanh ...tất cả loài đọa xứ trong hướng đông đừng hận thù, đừng oán hờn, đừng bị khốn bức thân tâm, hãy tự mang lại an lạc.

Chín hướng còn lại cũng tương tự như vậy, mỗi hướng với 48 đối tượng biến mãn. Tất cả là 480 phương biến mãn Từ tâm (Disaaphara.naa-mettaa)

48 đối tượng biến mãn Từ tâm và 480 phương biến mãn là 528 Từ tâm biến mãn.

Nên hiểu thêm rằng 528 Từ tâm biến mãn có ở vị hành giả là do không hướng tâm đến cá nhân một người , mà là tất cả ở mọi phương. Do đó, khi nói: "Tôi có 528 Từ tâm đối với Ngài" là sai lầm.

ẤN TƯỚNG VÀ TIẾN ĐẠT TRONG ÁN XỨ TỪ TÂM.

Từ lúc ban đầu rải Từ tâm cho chính mình, cho đến sau cùng là đối tượng kẻ thù, tức là Sơ tướng. Khi tâm Từ biến mãn cả ba hạng người (trừ hành giả) nghĩa là chưa đạt đến vô hạn, tức là Trì tướng. Và khi đã thành tựu Từ tâm vô lượng là đạt Tự tướng. Ba ấn tướng này, diễn tiến theo cách vòng. Nói là cách vòng vì ấn tướng chỉ dùng mỗi một ý thức chứ không trực diện bằng mắt để tu tập. Do đó, ba ấn tướng này không theo lối trực tiếp. Về quá trình tiến đạt, là khi tác niệm Avero homi hay Avero hoti hay Averaahontu cho chính mình, cho người thân yêu hay người bình thường hoặc thù nghịch, thì đó là chuẩn bị Tiến đạt. Khi tâm biến mãn trong Trì tướng và Tự tướng thì gọi là Cận hành tiến đạt. Và thiền chứng sanh khởi tức là Kiên cố định tiến đạt.

QUẢ BÁU DO SỰ TU TẬP TỪ TÂM

Tu tập từ vô lượng tâm có những quả báu như sau:

1) Sukha~m supati: Khi ngủ được an lạc.

2) Sukha~m pa.tibujjhati: Khi thức dậy cũng được an lạc, trạng thái như khi vừa xả định.

3) Na ~naapaka~m supina~m passati: Ngủ không thấy ác mộng.

4) Nanussaana~m piyo hoti: là nơi thương mến của mọi người.

5) Devataarakkhati: Được Chư Thiên bảo hộä.

6) Nassa aggi vaa visa~m vaa sattha~m vaa kamati: lửa hay thuốc độc hoặc vũ khí không thể làm hại.

7) Tuvata~m citta~m samaadhiyati: Tâm dễ dàng định tỉnh.

8) Mukkhava.n.no vippasiidati: Sắc diện tươi sáng.

9) Asammu.lho kaala~m karoti: lâm chung không bấn loạn.

10) Uttari - mappa.tivijjhanto brahmalokupago hoti: Nếu chưa thành đạt A-la-hán mà thành đạt thiền chứng sẽ sanh về Phạm Thiên giới.

ĐIỀU CẦN BIẾT TRONG ÁN XỨ TỪ NIỆM.

Đó là:

Lakkha.na: Trạng thái

Hasa: Phận sự.

Paccupa.t.thaana: Nhân thành tựu.

Pada.t.thaana: điều kiện cần thiết.

Sampatti: sự đầy đủ.

Vipatti: sự thối thoát.

Aasannapaccatthika: kẻ thù gần.

Duurapaccatthika: kẻ thù xa.

(Mỗi án xứ Vô lượng tâm đều có 8 điều này)

Lakkha.na: Nitaakaarappavattilakkha.na - Trạng thái là động lực thúc đẩy thân, khẩu, ý trong việc mong cầu lợi ích cho chúng sanh.

Rasa: Nituupasa~mhaararasaa - Phận sự là mang lại lợi ích cho chúng sanh.

Paccupa.t.thaana: Agnaatavinayapaccupa.t.thaanaa - Nhân thành tựu là ngăn trừ mọi thù hiềm.

Pada.t.thaana: Nanaapabhaavadassanapada.t.thaanaa - Điều kiện cần thiết là nghĩ đến điều tốt đẹp, khả ái của chúng sanh, không nghĩ đến điều xấu xa, không tốt .

Sampatti: Byaapaaduupasamo sampatti - Viên Mãn là lòng oán hận đã ngăn trừ trong thời gian dài.

Vipatti: Sinehasambhavo vipatti - Thối thoát là thương yêu do lòng vị kỷ.

Aasannapaccatthika: Raago aasannapaccatthiko - kẻ thù gần là sự ái luyến.

Duurapaccatthika: Byaapaado duurapaccatthika - kẻ thù xa là lòng hiềm hận.

2. ÁN XỨ BI VÔ LƯỢNG TÂM (Karu.naa - appama~n~naa)

Karu.na hay Bi tâm tức là sự động tâm, rung động, không thể nín lặng trước chúng sanh đang khổ. Hay thái độ giúp đỡ chúng sanh đang đau khổ được hạnh phúc, cũng được gọi là Bi. Một lời giải tự như sau:

"Paradukkhe sati saadhuna.m hadayakampana.m karotiiti = Karu.naa".

Pháp tánh nào mà các Bậc chân nhân động tâm, rung động trước đau khổ của kẻ khác. Pháp tánh ấy được gọi là Bi. Hay:

"Ki.naati paradukkha.m hi.msati vinaasetiiti = Karu.naa"

Pháp nào chặn đứng, ngăn trừ sự khổ của kẻ khác. Pháp ấy gọi là Bi.

Chi pháp: Sở hữu Bi, đối tượng là: chúng sanh đang đau khổ (Tất nhiên là cảnh chế định)

Nói theo thông thường, Bi có hai: Bi như thật và Bi hư ngụy. Bi như thật là sự động tâm trước chúng sanh khác đang khổ hoặc là sẽ khổ. Hay là một thái độ giúp đỡ cũng thế. Song, không hề có sự bi lụy sầu muộn hay ai oán. Tâm hoàn toàn khiết tịnh, trong sạch. Nói cách khác hơn là Tâm đại thiện hay Đại tố có cùng sở hữu Bi. Về Bi hư ngụy tuy cũng có thái độ động tâm trước chúng sanh đang khổ hay tương lai sẽ khổ, nhưng bên cạnh là những sầu muộn hay ai oán, bi lụy chính là tâm sân có cùng Ưu thọ.

Án xứ Bi tâm này là hành giả phát triển Bi như thật. Đối tượng của Bi cũng được tính có hai: chúng sanh đang nhận chịu đau khổ trong năm suy vong (Vyasana: Bệnh, già, chết, tài sản suy vong, quyến thuộc suy vong) và chúng sanh sẽ phải gặp năm điều này, hay sẽ nhận chịu khổ đau trong khổ cảnh hay khổ luân hồi: Sanh, lão, tử mà không có ai có thể vượt qua. Vị hành giả tu tập, nếu không gặp đối tượng thứ nhất, vẫn có thể rải lòng Bi với đối tượng thứ hai bằng cách suy nghĩ rằng:

"Chúng sanh này mặc dù đang hạnh phúc bởi những danh xưng, quyền lợi, tài sản, đồ chúng hay thế nào đi nữa, nhưng trong tương lai vẫn không thể thoát khỏi những khổ suy vong hay những khổ luân hồi trong khi luân chuyển đời này và đời khác. Hay hơn nữa là sự khổ đau trong đọa xứ".

Và khi rải lòng từ bi, hành giả cũng theo một thứ tự:

Đầu tiên là cho chính mình.

Kế đến là hạng bình thường.

Tiếp theo, người thân.

Và sau cùng là kẻ thù.

Thứ tự như vậy cũng bởi vì, nếu sau chính mình là người thân yêu, Bi tâm như thật khó mà sanh khởi, chỉ có là hư ngụy. Còn nếu như không là người thân yêu mà là kẻ thù, thì làm thích thú nếu kẻ thù của mình đang khổ và đó chính là lòng tham. Nên việc rải lòng Bi vẫn phải theo một thứ tự thích hợp cho đến khi trở thành vô lượng tâm như đã nói ở phần Từ tâm vô lượng. Về lối thực hành, để ngăn trừ tham muốn khi kẻ thù đang khổ và sân tâm khi kẻ thù đang hạnh phúc thì cũng như cách ngăn trừ hiềm hận ở lòng Từ. Ơû đây không lặp lại, chỉ nói đến phương cách rải lòng Bi theo lối niệm đọc mà trình bày tiếp theo đây.

Tức là, khi rải lòng Bi hướng về chính mình, hành giả tác niệm: "Aha~m dukkhaa muccaami: Mong rằng Ta hãy thoát khỏi khổ thân và khổ tâm".

Tác niệm ,khi hướng về một người khác: "Dukkhaa muccatu: Mong rằng chúng sanh ấy (này) thoát khỏi khổ đau về thân và tâm".

Hướng về hai người cho đến vô lượng: "Dukkhaa muccantu: Mong rằng tất cả thoát khỏi khổ về thân và tâm".

Thường cách rải lòng từ bi chỉ một điều kiện: "Thoát khỏi khổ - Dukkhaa muccati" và 12 đối tượng, cùng với 5 phổ quát và 7 riêng biệt.

Tác niệm hướng đến tổng quát:

1. Sabbe sattaa dukkhaa muccantu : Xin cho tất cả chúng sanh thoát khỏi khổ đau về thân và tâm.

(...)

5. Sabbe attabhaavapariyaapannaa dukkhaa muccantu: Xin cho tất cả loài có tự thể thoát khỏi khổ đau.

Năm đối tượng trên là Bi tưởng biến mãn phổ quát (anodisaphara.naakaru.naa).

Tác niệm hướng đến riêng biệt:

1. Sabbaa itthiyo dukkhaa muccantu: Xin cho tất cả nữ nhân thoát khỏi khổ đau về thân và tâm.

(...)

7. Sabbe vinipaatikaa dukkhaa muccantu: Xin cho tất cả loài đọa xứ thoát khỏi khổ đau về thân và tâm.

Bảy đối tượng trên đây là Bi tâm biến mãn riêng biệt (Odisaphara.naakaru.naa).

Tác niệm cùng với 10 phương hướng:

Puratthimaaya disaaya sabbe sattaa... pe...sabbe vinipaatikaa dukkhaa muccantu: Xin cho tất cả chúng sanh... tất cả loài đọa xứ trong hướng đông thoát khỏi khổ đau về thân và tâm.

Chín hướng còn lại cũng tương tự như vậy. Mỗi hướng có 12 Bi tâm (do 12 đối tượng). Tất cả 10 hướng có 120 Bi tâm và gọi là Bi tâm biến mãn phương hướng (disaaphara.naakaru.naa). 12 Bi tâm biến mãn chúng sanh và 120 Bi tâm biến mãn phương hướng. Tất cả là 132 Bi tâm biến mãn.

Về những ấn tướng, tiến đạt và quả báo của bi tâm thì giống như ở phần Từ Tâm. và đối với án xứ bi tâm cũng có 8 điều kiện cần biết, đó là:

Lakkha.na: Paradukkhaa panayanaakaappavattilakkha.na - Sự diễn tiến của thân, khẩu, ý trong việc làm ngôn từ ngăn trừ đau khổ của kẻ khác, đó là trạng thái.

Rasa: Paradukkhaasahanarasaa - không thể nín lặng trước đau khổ của kẻ khác và muốn giúp đỡ, đó là phận sự.

Paccuppa.t.thaana: Avihi~msaapaccupa.t.thaanaa - Không não hại chúng sanh khác, đó là sự thành tựu của tâm bi.

Pada.t.thaanaa: Dukkhaabhibhuupaana~m anaathabhaavadassanapada.t.thaanaa - Suy xét để thấy chúng sanh khác đau khổ, đó là điều kiện cần thiết.

Sampatti: Vihi~msuupamo sampatti: sự lắng đọng của sân tâm trong việc làm não hại chúng sanh, đó là sự đầy đủ.

Vipatti: Sokasambhavo vipatti: Khởi sự sầu muộn, bi lụy. Đó là sự thối thoát.

Aasannapacca.t.thika: Sahasita.m domanassa.m aasannapaccatthika.m - Sự buồn khổ trước cảnh dục phược (Kaamagu.na - aaramma.na) là kẻ thù gần.

Duurapaccatthika: Vihi~msaa duurapaccatthikaa: sự não hại chúng sanh là kẻ thù xa.

3. ÁN XỨ HỶ VÔ LƯỢNG TÂM - Muditaa-appama~n~naa -

Muditaa có nghĩa là sự vui mừng, hân hoan trước hạnh phúc, thành lợi của chúng sanh khác. Như một lời giải:

Ta~m sama"ngino modanti etaayaati = Muditaa: Bậc Hiền nhân hướng tâm đến tất cả bằng sự đồng cảm mà khởi lên lòng vui thích trong hạnh phúc của kẻ khác do sự đồng cảm ấy được gọi là Muditaa hay Tùy hỷ.

Chi pháp: sở hữu Tùy Hỷ, đối tượng là cảnh chế định: Chúng sanh hạnh phúc.

Và nói thông thường, Tùy hỷ có hai: Tùy hỷ như thật và Tuỳ hỷ hư ngụy. Tùy hỷ như thật là đồng vui trước chúng sanh hạnh phúc hoặc là sẽ hạnh phúc. Tuy nhiên, không hề có sự chấp giữ hay kiêu mạn, chỉ là trạng thái tâm hân hoan, hoàn toàn khiết tịnh mà đó là tâm Đại Thiện hay Đại Tố sanh từ sở hữu Tuỳ hỷ.

Riêng về Tuỳ hỷ hư ngụy, mặc dù đó cũng là tâm có trạng thái vui mừng, hân hoan nhưng là một thái độ chiếm hữu, chấp giữ có từ căn tham tương ưng hỷ. Tuỳ hỷ hư ngụy này phần lớn là do cái nhìn chấp giữ: đây là cha mẹ, anh em, con cái, bè bạn của mình. Khi những người này có được danh xưng, địa vị, tài sản,...

Tu tập án xứ tùy hỷ là hành giả phát triển Tùy hỷ như thật.

Nói về chúng sanh hạnh phúc, đối tượng tùy hỷ cũng có hai. Thứ nhất là chúng sanh đang hạnh phúc hay sẽ hạnh phúc. Thứ hai là chúng sanh đã từng hạnh phúc nhưng hiện tại đang đau khổ. Nếu hành giả không gặp hạng thứ nhất vẫn có thể tu tập với hạng thứ hai, với suy nghĩ rằng: "Chúng sanh này mặc dù đang đau khổ, nhưng trước kia đã từng hướng hạnh phúc về danh xưng, tài sản, địa vị hay một hạnh phúc nào đó".

Khi tu tập, hành giả nên theo một thứ tự:

Đầu tiên là chính mình.

Sau đó là những người thương yêu nhất, kể cả hạng thứ nhất và thứ hai.

Rồi những người thân yêu, cũng có hai hạng.

Tiếp theo là hai hạng bình thường.

Và sau cùng là hai hạng kẻ thù.

Thứ tự này, đầu tiên là chính mình rồi đến những người thân yêu nhất, bởi vì như thế Tùy hỷ hư ngụy dễ dàng sanh khởi đối với những người quá thương yêu như thế nào thì Tùy hỷ như thật cũng dễ dàng có với người quá yêu thương tương tự như vậy. Do đó, hành giả cần có một thứ tự thích hợp. Và như vậy cho đến khi tùy hỷ đạt đến Vô giới hạn như đã nói ở Từ tâm.

Về lối thực hành để ngăn trừ sân tâm hay đố kỵ trong khi rải lòng tùy hỷ đối với hai hạng kẻ thù, thì cũng giống như cách ngăn trừ hiềm hận ở lòng từ, ở đây sẽ đề cập tiếp theo là phương cách niệm đọc.

Khi rải lòng tùy hỷ, nếu cho chính mình, hành giả tác niệm:

"Aha~m yathaaladdhasampattito naa vigacchaam: Xin cho Ta những hạnh phúc, thạnh lợi đang có đừng hoại vong".

Nếu cho một người khác: "Yathaaladdhasampattito naa vigacchatu: Xin cho chúng sanh ấy (này), những hạnh phúc, thạnh lợi đang có đừng hoại vong".

Tác niệm cho hai người đến vô lượng: "Xin cho họ những hạnh phúc, thạnh lợi đang có đừng hoại vong".

Phương cách rải lòng tùy hỷ theo thông thường, có một điều kiện: Lathaakaddhasampattito naa vigacchatu và 12 đối tượng tính rộng, trong đó có 5 tổng quát và 7 riêng biệt.

Hành giả tác niệm khi hướng đến 5 đối tượng tổng quát, thì như vầy:

Sabbe sattaa yathaa laddhasampattito naa visacchantu: Xin cho tất cả chúng sanh những hạnh phúc, thạnh lợi đang có đừng hoại vong.

Sabbe paa.naa...

Sabbe bhuutaa...

Sabbe puggalaa...

Sabbe attabhaavapariyaapannaa...

Đây gọi là Biến mãn Hỷ tổng quát.

Tác niệm hướng đến 7 đối tượng riêng biệt:

Sabbe itthiyo yaathaaladdhasampattito naa vigacchantu: Xin cho tất cả nữ nhân những hạnh phúc thạnh lợi đừng bị hoại vong.

Sabbe purisaa...

Sabbe ariyaa...

Sabbe anariyaa...

Sabbe devaa...

Sabbe manussaa...

Sabbe vinipaatikaa...

Bảy đối tượng này gọi là biến mãn Hỷ riêng biệt và gom chung 12 đối tượng thì gọi là chúng sanh biến mãn hỷ.

Tác niệm cùng với 10 phương hướng:

Puratthimaaya disaaya sabbe sattaa...sabbe vinipaatikaa yathaaladdhasampattito naa gacchantu: Xin cho tất cả chúng sanh ... tất cả loài đọa xứ trong hướng đông, những hạnh phúc, thạnh lợi đang có đừng bị hoại vong.

Các phương hướng còn lại cũng tương tự như vậy, mỗi phương có 12 Tuỳ hỷ (do 12 đối tượng). Tất cả là 120 phương hướng biến mãn hỷ (Disaaphara.naamuditaa).

12 chúng sanh biến mãn hỷ và 120 phương hướngbiến mãn Hỷ, gọi là 132 biến mãn hỷ.

Về ấn tướng, tiến đạt và quả báu của án xứ Tùy hỷ tương tự phần Từ vô lượng tâm.

Và án xứ tùy hỷ, cũng giống như ở các án xứ Vô lượng tâm khác, đều có 8 điều cần biết sau đây:

Trạng thái (lakkha.na): Pamadanalakkha.naa, tức là sự vui thích trong hạnh phúc của kẻ khác.

Phận sự (Rasaa): Anissaayanarasaa: là không đố kỵ trước thạnh lợi của kẻ khác.

Sự thành tựu (Paccupa.t.thaana): Aratighaatapaccupa.t.thaanaa tức là ngăn trừ lòng đố kỵ.

Điều kiện cần thiết (Pada.t.thaana): Parasampattidassanapada.t.thaanaa, tức là phải thấy được sự thạnh lợi của kẻ khác.

Sự tròn đủ (Sampatti): Arativupasamosampatti, tức là lòng đố kỵ đã được lắng đọng.

Sự thối thoát (Vipatti): Padaasambhavo vipatti, tức là sự ngạo mạn, tự cao.

Kẻ thù gần (Aasannapaccatthika): Gehasita.m sosanassa.m aasannapaccattika.m, tức là sự đắm say trong ngũ dục (Kaamagu.na).

Kẻ thù xa (Duurapaccatthika): Aratiduurapaccatthika tức là sự không ưa thích, ganh ghét trước thạnh lợi của kẻ khác.

4. ÁN XỨ XẢ VÔ LƯỢNG TÂM - Upekkhaa-Appama~n~naa -

Upekkhaa hay Hành Xả, tức là thái độ im lặng đối với chúng sanh, không chi phối bởi những ý muốn tốt (Từ), bởi việc ngăn chận khổ đau (Bi) hay bởi sự đồng vui trước chúng sanh hạnh phúc (Hỷ).

Một lời giải thích:

Aaveraa hontu aadibayaapaarappahaanena majjhatta bhavuupagamanena ca upekkhatiiti = Upekkhaa.

Pháp nào ở trạng thái quân bình đối với chúng sanh, không thương xót cũng không ghét bỏ, nghĩa là không chi phối bởi Từ, Bi, Hỷ (averaa hontu...). Pháp ấy được gọi là Hành Xả.

Chi pháp: Sở hữu Hành Xả với đối tượng cảnh là chúng sanh bình thường (bình thường trong ý nghĩa không ghét không thương).

Đối tượng chúng sanh bình thường được tính có hai. Thứ nhất là do khả năng tiến đạt định, thứ hai là hạng thường tình. Hạng thường tình tức là những người mà vốn đã không thương không ghét, chỉ lãnh đạm hững hờ. Đó là thái độ chung hầu hết mỗi người. Hạng người do khả năng tiến đạt định, đó là đối tượng thương yêu hay thù nghịch, đang đau khổ hay hạnh phúc.

Về thái độ lãnh cảm đối với chúng sanh cũng có hai: từ động lực hành xả và từ động lực si mê. Thái độ lãnh cảm do mãnh lực hành xả ấy không có sự liên hệ với Từ, Bi, Hỷ như đã nói. Và đó là một hành xả như thật. Về thái độ có từ động lực si mê, đó là khi gặp cảnh đáng thương, không biết cần phải có sự thương xót. Điều đáng mong mỏi, đáng mưu tìm thì không mưu tìm, không mong mỏi. Trước đối tượng đáng tôn trọng, tịnh tín thì không biết đó là nơi đáng tôn trọng. Điều đáng ghê sợ, đáng nhàm chán thì không biết để ghê sợ, để nhàm chán. Cái đáng giúp đỡ, đáng bảo vệ thì không biết giúp đỡ, bảo vệ. Điều cần phát triển, cần xây dựng để tốt đẹp hơn, đầy đủ hơn thì thờ ơ, hờ hững. Đây là những hành xả hư ngụy, hay còn gọi là Vô trí hành xả (A~n~naa.na - upekkhaa).

Tu tập án xứ Xả vô lượng tâm này là hành giả phát triển Hành Xả Như Thật.

SỰ KHÁC BIỆT GIỮA XẢ VÔ LƯỢNG TÂM VÀ XẢ BA LA MẬT

Hai thái độ Hành Xả, Vô lượng tâm và Ba la mật đều là sự im lặng trước chúng sanh như nhau, nhưng đối tượng cảnh tác động có sự khác nhau.

Thái độ im lặng không xáo động, không chi phối vì Từ, Bi, Hỷ, Xả. Chỉ là trạng thái quân bình đối với chúng sanh, đó là Xả Vô Lượng Tâm.

Thái độ im lặng khác là đối với những người mang lại điều tốt đẹp hay sự xấu xa cho mình; với những cử chỉ tôn trọng,kính lễ, thương tưởng chẳng hạn hoặc là những hành động khiếm nhã, những việc làm gây tổn hại cũng thế. Tâm vẫn không khác hơn, vẫn là sự im lặng không thay đổi, ấy là Xả Ba La Mật. Thái độ này cao trội hơn, khó làm hơn thái độ : Xả vô lượng tâm.

LỐI THỰC HÀNH DẪN ĐẾN KIÊN CỐ ĐỊNH.

Để phát triển đến kiên cố định, những án xứ Vô lượng tâm: Từ - Bi- Hỷ thì không cần có sự phân biệt về người (dĩ nhiên cũng phải là người Tam nhân), về án xứ cũng không lựa chọn (không cần chọn một án xứ nào đó làm nền tảng). Nhưng riêng về án xứ Xả vô lượng tâm thì vị hành giả phải là người chứng Tứ thiền và thiền tầng thứ tư này phải được tu tập từ một trong ba án xứ: Từ, Bi, Hỷ chớ không thể từ một án xứ nào khác. Do đó, mà nói rằng phải tùy người và tùy án xứ. Có sự phân biệt này cũng bởi vì sự tu tập án xứ Xả vô lượng tâm chỉ thành đạt duy nhất mỗi một thiền tầng thứ năm. Chính vì vậy mà một người chưa đạt thiền thứ tư thì không tu tập án xứ hành xả đạt đến thiền chứng. Và như vậy án xứ phải tùy người.

Riêng việc phải lựa chọn án xứ, vì nếu như thiền tầng thứ tư có từ sự tu tập án xứ hoàn tịnh hay tức quan niệm chẳng hạn thì không có khả năng giúp cho sự phát triển án xứ hành xả đến thiền chứng. Bởi lẽ, với những cảnh chế định (hoàn tịnh hay hơi thở) của thiền tầng, đối với cảnh chế định (chúng sanh bình thường) của thiền tầng thứ năm sẽ sanh khởi tiếp theo, hoàn toàn khác hẳn. Nhưng ngược lại, nếu thiền tầng thứ tư có thể tự có từ sự tu tập Từ hay Bi hoặc Tùy hỷ thì sự phát triển Xả vô lượng tâm, thiền chứng đó có thể thành tựu. Bởi vì những cảnh chế định: chúng sanh thân yêu hay chúng sanh đau khổ hay chúng sanh hạnh phúc của thiền tầng thứ tư đối với cảnh chế định của thiền tầng thứ năm: chúng sanh bình thường, sẽ sanh tiếp theo có trạng thái giống nhau.

VIỆC LÀM ĐẦU TIÊN ĐỂ THỰC HÀNH.

Vị hành giả tu tập án xứ Xả vô lượng tâm, đầu tiên phải thuần thục năm khả năng thiền chứng (Vaacii) đối với thiền thứ tư. Sau đó, suy xét đến trở ngại của những thiền tầng thành tựu từ sự tu tập Từ- Bi- Hỷ.

Rồi xét đến sự cao bội của thiền tầng được tu tập từ án xứ Hành xả.

"Nettaadayo c.laarikaa

Sattakelaayanena ca

Yuttaa canuupacaarikaa

Pa.tighaanunayaana.m ca".

" Những Từ - Bi - Hỷ vẫn còn thô thiển, vì các thiền chi còn tương ưng Hỷ thọ (somanassavedanaa) còn sự vui thích và thương cảm đối với chúng sanh, cả lối thực hành cũng còn cận kề hiềm hận và luyến ái".

"Upekkhaa tu santabhaavaa

Sukhumaapa.niitaapi ca

Kilesohi ca viduuraa

Savepullaphalaa tathaa".

" Riêng về Hành Xả ấy là một trạng thái tĩnh lặng, tế nhị, thù thắng, vượt xa phiền não và cho kết quả đặc thù, lớn trội."

Rồi tiếp đến quán xét về sự hiện hữu của tất cả chúng sanh mà vận hành tùy thuộc vào những hành vi của mỗi cá nhân:

"Attanaa katakammena

Aagatoya.m ca gacchati

Attanaa katakammena

Aagato tva.m ca gacchasi."

"Người ấy có mặt ở đời này là do hành vi (kamma) của chính họ. Có mặt đời sau cũng do hành vi của họ. Người này có mặt ở đời này và đời sau cũng do hành vi của chính họ; và Ta cũng không khác hơn."

"Na tassa tava yogena

Labbhaa ki~nci sukha.m dukkha.m

Upanetu.m apanetu.m

Kammassako hiya.m jano".

"Cái đem lại hạnh phúc và ngăn trừ đau khổ không phải do sự giúp đở của người nào, mà nghiệp của chính mỗi chúng sanh mới là trọng yếu."

Khi thực hiện việc rải lòng xả, hành giả cần theo một thứ tự: trước hết vẫn là chính mình, rồi tiếp theo là những người bình thường, người thân yêu, người quá thân yêu và cuối cùng là hạng thù nghịch.

Thứ tự trên, sau bản thân là hạng bình thường chớ không là hạng thân yêu, bởi vì hành xả hư ngụy dễ dàng có đối với hạng bình thường (bình thường theo hạng thường tình) như thế nào thì hành xả như thật cũng dễ dàng tương tự như vậy. Còn riêng những người thân yêu, quá thân yêu hay thù nghịch thỉ hành xả dù hư ngụy hay như thật cũng khó mà sanh khởi.

Do đó, hành giả cần phải có một thứ tự thích hợp cho đến khi thành đạt Xả vô giới hạn như đã nói ở những Vô lượng tâm trước.

Về phương thức thực hành,tránh những sân tâm hay đố kỵ trước đối tượng kẻ thù thì cũng giống như phần tâm Từ đã nói, sau đây theo là nói đến phương thức niệm đọc.

Là khi giữ tâm hành xả đối với chính mình, hành giả tác niệm: "Aha~m kammassako - Ta có nghiệp là sở hữu". Hành giả tác niệm khi nghĩ về một người khác: "Kammassako - Chúng sanh ấy (này) có nghiệp là sở hữu". Nếu nghĩ về hai đến vô lượng thì tác niệm: "Kammassakaa - Tất cả chúng sanh có nghiệp là sở hữu".

Phương thức tác niệm này có một điều kiện: Kammaddakaa và 12 đối tượng, trong đó 5 tổng quát và 7 riêng biệt.

Tác niệm hướng về 5 đối tượng tổng quát:

Sabbe sattaa kammassakaataa: Tất cả chúng sanh có nghiệp là sở hữu.

Sabbe paa.naa...Tất cả loài hữu tình...

Sabbe bhuutaa... Tất cả loài hữu tình...

Sabbe puggalaa... Tất cả những người...

Sabbe attabhaavapariyaapannaa... Tất cả các loài có tự thể...

Năm đối tượng này được gọi là Xả biến mãn tổng quát.

Tác niệm đối với 7 đối tượng riêng biệt:

Sabbe itthito kammassakaa: Tất cả nữ nhân, nghiệp là sở hữu.

Sabbe purisaa... Tất cả nam nhân...

Sabbe ariyaa... Tất cả Chư Thánh...

Sabbe anariyaa... Tất cả phàm phu...

Sabbe... Tất cả Chư Thiên...

Sabbe manussaa... Tất cả nhân loại...

Sabbe vinipaatikaa... Tất cả loài đọa xứ...

Bảy đối tượng trên được gọi là Xả biến mãn riêng biệt. Năm xả biến mãn tổng quát và bảy Xả biến mãn riêng biệt. Tất cả gọi là 12 chúng sanh biến mãn Xả.

Tác niệm từng đối tượng theo mỗi phương:

Puratthimaaya disaaya sabbe sattaa...sabbe vinipaatikkammassakaa: Tất cả chúng sanh, tất cả hữu tình,... trong hướng đông, nghiệp là sở hữu.

Các phương còn lại cũng như vậy, mỗi phương với từng đối tượng. Tất cả là 120 (10 phương * 12 đối tượng) phương hướng biến mãn xả (disaaphara.naa-upekkhaa)

12 chúng sanh biến mãn xả và 120 phương hướng biến mãn xả. Gom chung là 132 biến mãn xả lớn rộng.

Về ấn tướng, tiến đạt và quả báu của án xứ Xả Vô lượng tâm thì cũng tương tự án xứ Từ vô lượng tâm. Và như bao án xứ Vô lượng tâm khác, Xả vô lượng tâm cũng có 8 điều cần biết như sau:

Lakka.na: Sattesumajjhattaakaarappavattilakkha.naa - Trạng thái là sự quân bình đối với tất cả chúng sanh.

Rasa: Sattesusamabhaavadassanarasaa - Phận sự là nhìn chúng sanh đều tương đồng, không kém không hơn.

Paccupa.t.ti~naana: Pa.tighaanunayavuupasamapaccupatthaanaa - Sự thành tựu là những hiềm hận được vắng lặng và sự thương yêu đối với chúng sanh cũng không còn.

Pada.t.thaana: Kammassakaa sattaa te kammassa ruciyaa sukhitaa vaa bhavissanti dukkhato vaa muccissanti pattasampattiyo vaa na parihaayissantiiti eva.m pavattakammassakataadassanapada.t.thaanaa - Điều kiện cần thiết là trí tuệ phải suy xét: "Tất cả chúng sanhđều có nghiệp là sở hữu. Những hạnh phúc, tài sản thịnh vượng không phải do ý muốn của một người nào".

Sampatti: Pa.tighaanunayavuupasamo sampatti - sự đầy đủ là những hiềm hận được vắng lặng và sự thương yêu không còn.

Vipatti: Gehasitaaya a~n~naa.nupekkhaaya sambhavo vipatti - Sự thối thoát tức là sự lãnh cảm, si mê từ cảnh ngũ dục (Kaamagu.na).

Aasannapaccatthika: A~n~naa.nupekkhaa aasannapaccatthikaa - Kẻ thù gần tức là lãnh đạm có từ động lực si mê.

Duurapaccatthika: Kaagapa.tighaa duurapaccathikaa- Kẻ thù xa là tham ái và sân hận.

NGUYÊN NHÂN VÔ LƯỢNG TÂM CHỈ CÓ BỐN.

Sở dĩ Vô lượng tâm có bốn, bởi để thanh tịnh hóa nội tâm từ các phiền não: Cuồng Nộ, Hiềm Hận, Đố Kỵ, Ái Luyến tiềm tàng ở mỗi chúng sanh. Và sự quan tâm của từng cá nhân đối với nhau cung với bốn ác pháp như thế. Mà đối kháng những ác pháp này, đó là những Vô lượng tâm: Từ - Bi - Hỷ - Xả. Vì lẽ thông thường, tâm mọi chúng sanh đều có một trong những Cuồng Nộ, Hiềm Hận, Đố Kỵ, Luyến Ái. Có khác nhau cũng chỉ là hơn kém.

Do đó, người nhiều cuồng nộ cần tu tập Từ tâm, tâm sẽ được vắng lặng và trở nên khiết tịnh. Có nhiều hiềm hận thì tu tập Bi tâm. nhiều sự ganh ghét , đố kỵ thì tu tập Hỷ tâm. Nhiều tham ái khát vọng thì tu tập Xả tâm.

Và khi trong sự quan tâm của nhau, hướng đến lợi ích của chúng sanh khác, đó là Từ. Ngăn những điều vô ích cho

chúng sanh khác, đó là Bi. Đồng vui với hạnh phúc của chúng sanh, đó là Hỷ. Bình thản khi làm lợi ích cho chúng sanh hay ngăn những điều vô ích hoặc là trong sự đồng vui với chúng sanh, tức là Xả.

Cũng giống như bà mẹ có bốn đứa con: Một đứa là trẻ thơ, một đứa đang đau bệnh, một đứa đã lớn khôn và đứa bận việc riêng của mình. Bà mẹ sẽ ao ước nhìn thấy đứa con nhỏ lớn khôn. Bà sẽ quan tâm, chăm sóc cho đứa con đau bệnh. Bà vui mừng trước sự trưởng thành của đứa con đã lớn. Nhưng không hề lo âu, bận tâm về đứa con đã tự mình biết liệu.

Tương tư sự quan tâm của chúng sanh đối với nhau cũng không ngoài bốn điều ấy. Do đó, Vô lượng tâm chỉ là bốn.

Trong Tứ vô lượng tâm này, phát triển Từ tâm có lợi ích lớn rộng, đó là cơ sở thuận lợi cho sự phát triển những Vô lượng tâm khác: Bi - Hỷ và Xả. Nó cũng là nhân tố để dễ dàng phát triển các pháp độ. Chính vì thế mà ai mong muốn thành đạt Toàn Giác Trí, cũng như để tích lũy pháp tánh Toàn Giác thì cần tu tập Từ tâm, khi nghĩ rằng mình cần trau dồi 30 pháp độ trong suốt thời gian dài chịu khổ luân hồi.

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Pháp Nhiên đã gửi tặng phiên bản vi tính (Bình Anson, 10-2001).

GIẢI VỀ Ý NGHĨA CHỈ TỊNH THEO THẮNG PHÁP YẾU HIỆP

Hòa thượng Jotika

Tỳ kheo Pháp Nhiên dịch Việt

VI. ÁN XỨ VẬT THỰC UẾ TƯỞNG -

PHƯƠNG THỨC TU TẬP

Vật thực uế tưởng - Aahaarepa.tikuulasa~n~na: tức là sự quán sát vật thực để thấy sự nhơ nhớp, đáng gớm của nó.

Chi pháp: Sở hữu Tưởng trong Đại Thiện hoặc Đại Tố.

VỀ PHƯƠNG THỨC SUY QUÁN là dựa trên 10 khía cạnh sau:

Gamanaa osanaa bhogaa

Aasayaa ca nidhaanato

Apakkaa ca pakkaa phalaa

Nissa dato ca makkhanaa

Eva.m dasahaakaarehi

Ikkheyya pa.tikuulataa.

Nghĩa là vị hành giả quán sát sự nhơ nhớp của vật thực theo 10 cách:

Nghĩ về sự đi lại của những nơi có vật thực.

Suy xét đến sự tìm kiếm

Suy xét cách thọ dụng.

Suy xét đến sự hòa trộn cùng mật, đàm ,mủ, máu...

Suy xét đến sự quến tụ của vật thực mới trong bao tử.

Suy xét đến vật thực chưa tiêu hóa.

Suy xét đến vật thực đã tiêu hóa.

Suy xét đến kết quả sau khi thọ dụng.

Suy xét đến đến cách bài tiết.

Suy xét đến sự dơ bẩn.

1. SUY XÉT ĐẾN SỰ ĐI LẠI (GAMANAA)

Tức là xét rằng đối với vi?c học pháp hay hành pháp, dù khi đang sống trong trú xứ thanh tịnh, xa vắng, có nước mát, có bóng cây, có mọi thích nghi vừa ý, và th61 nào đi nữa thì mỗi buổi sáng cũng phải vận mặc y phục vào làng để tìm vật thực, đường đi ồn ào, bất tiện, nhận chịu mọi khó khăn từ cái nhìn, từ cái nghe các vật không vừa lòng, chịu đựng nắng mưa, đè nén sự khinh miệt của mọi người. Nếu là tại gia hoặc là phải buôn bán hoặc là phải làm việc gì đó để nuôi sống. Sự thọ dụng vật thực này là điều đáng nhàm chán, phải khó khăn mệt nhọc trong từng ngày.

2. SUY XÉT VỀ SỰ TÌM KIẾM (OSANAA)

Đối với sự tìm kiếm, cần suy quán rằng đó là điều đáng nhàm chán. Là khi vào xóm làng phải dừng lại mỗi nhà, nhà này và nhà kia và khác khác nữa để tìm đủ vật thực. Có người bố thí, có người không, bố thí vật thực từ hôm qua, bố thí vật thực đã thiêu rữa, có người bảo đi nơi khác, có người tảng lờ không thấy hoặc là bằng cách nói chuyện với ngươì khác, người dùng lời thóa mạ. Đường đi phải bước qua vũng nước đọng tanh hôi và mọi nhơ bẩn, bị những côn trùng bâu bám vào y phục cũng có, bát cũng có, thân thể cũng có,...và tất cả phải nhìn thấy, phải tiếp chạm, phải chịu đựng cho đến khi trở về. Đời sống khác là tại gia cư sĩ thì cũng phải đến chợ xá, nơi này, nơi khác, phải dẫm đạp sình lầy, phải bon chen mọi thứ, có tốt và có xấu. Như vậy, việc thọ dụng vật thực này là điều đáng nhàm chán, đáng kinh tởm, là điều khó khăn, vất vả trong từng ngày.

3. SUY XÉT ĐẾN CÁCH THỌ DỤNG (BHOGAA)

Nghĩa là xét rằng khi vật thực đưa vào miệng, nó sẽ hòa tan lẫn nước bọt, hàm răng sẽ làm việc nhai, cắn, xé, lưỡi lừa vật thực. Như thế trong ăn uống đã là việc nhơ bẩn, những chân răng khi dùng tăm xỉa răng hay bàn chải cọ xát thì cũng làm cho những vật thực đó đổi khác đi trở thành nhơ bẩn từ màu sắc lẫn mùi khí. Những vật thực dùng ấy cũng giống như thức ăn mửa của chó, mặc dầu vẫn dùng bởi không thấy nó. Giả như trước khi thọ dụng, có thể thấy được vật thực đã ăn vào bên trong thì khó dùng nó một cách dễ dàng. Thế nhưng phải thọ dụng trong từng bữa ăn. Vật thực mà mỗi người ăn vào từ khi lọt lòng mẹ cho đến khi mạng chung , nếu gom chung lại nó sẽ là một đống lớn, và trong đống lớn có hai phần: Cơm, nước. Phần cơm khoảng bằng một ngôi nhà tính bằng gạo khoảng 150 bao; phần nước khoảng một hồ. Đây chỉ là noí về kiếp sống hiện tại, không kể quá khứ.

Do đó, các Bậc hiền trí nói rằng: "Cái bụng là đại dương đối với chúng sanh". Và đây là sự dơ bẩn đáng gớm của vật thực là khi đang thọ dụng.

4. SUY XÉT ĐẾN SỰ HÒA TRỘN (AASAYAA)

Xét rằng vật thực đã dùng vào, nó sẽ hòa trộn với bốn thứ: Mật, đàm, mủ và máu. Bốn thứ này, đối với Đức Phật, Chư Vị Độc giác và Chuyển luân Vương sẽ có một thứ nào đó trong bốn thứ. Riêng những người ngoài ra thì có đủ bốn thứ. Do đó, người nào có nhiều mật, vật thực dùng vào sẽ hoà trộn mật giống như dầu ăn. Nếu có nhiều đàm thì vật thực hòa trộn giống như ? Nếu có nhiều mủ thì giống như sữa chua. Có nhiều máu thì giống như trộn cùng nước chấm. Như vậy sự hòa trộn cuả vật thực hoàn toàn nhơ bẩn, đáng gớm.

5. SUY XÉT ĐẾN CHỔ CHỨA ĐỰNG (NIDHAANATO)

Nghĩa là xét rằng vật thực khi hòa trộn một trong những mật, đàm, mủ, máu ấy, ăn vào bên trong không phải được chứa đựng bởi vật sạch sẽ nào, mà nó được chứa đựng trong một bao tử hôi thúi nhơ bẩn. Với người sống 10 năm thì cũng bao tử ấy chứa đựng suốt 10 năm và thời gian đó không được tẩy rửa ngày nào, lần nào, cũng như lỗ xí 10 năm không chùi rửa. Nếu sống trong 20 năm, 30 năm,..., 100 năm thì suốt những thời gian ấy vẫn là một bao tử nhơ bẩn không thay đổi không tẩy rửa, như một lổ xí 20 năm, 30 năm, ..., 100 năm không rửa. Nơi chứa đựng của những vật thực này là chổ đáng gớm.

6. SUY XÉT ĐẾN VẬT THỰC CHƯA TIÊU HÓA (APAKKAA)

Là đối với vật thực được dùng từ hôm qua hay trong ngày cũng thế, nó quến tụ trong bao tử hôi thúi, được chuyển tiếp ở dạng sôi bọt, bởi sức nóng của lửa nung hấp bên trong bao tử và vụn nàt đi cũng như một cái hầm người ta bỏ những cỏ rác, lá cây, xác thú...trong mùa mưa nước đọng.Và khi nắng mặt trời chiếu rọi, tác dụng của sức nóng những bọt nước sẽ nổi trong hầm ấy. Vật thực ở ngày hôm qua hay hôm nay cũng không khác hơn thế, nó là vật đáng nhờm gớm.

7. SUY XÉT ĐẾN VẬT THỰC ĐÃ TIÊU HÓA (PAKKAA)

Là đối với những vật thực đã được tán nhuyễn do lửa nung hấp (paacakatejo), thì sau khi nhuyễn nát nó không trở thành vàng bạc nào, cũng như nhựa cây không thể luyện thành vàng, mà chỉ là hai thành phần bã và nước, phần bã phân thành khối trong bọc chứa giống như đất sét bỏ vào ống tre, phần nước đọng lại ở bàng quang. Tất cả nước và bã đều là nhờm gớm.

8. SUY XÉT ĐẾN KẾT QUẢ (PHAALA)

Là vật thực sau khi đã tiêu hóa do sức hấp của lửa, phần dưỡng tố trở thành những máu, thịt, tóc, lông, móng, răng, da,..., phần độc tố thì gây nhiều chứng bệnh. Đó là kết quả đáng nhờm gớm, đáng chán của vật thực ăn vào.

9. SUY XÉT ĐẾN CÁCH BÀI TIẾT (NISSADATA)

Suy xét vật thực dùng vào, khi dùng chỉ bằng mỗi một đường (miệng), nhưng khi bài tiết thì theo 9 lỗ khác nhau: hai lỗ tai, hai mắt, hai lỗ mũi, miệng, đường tiểu tiện và đường đại tiện; được gọi là ghèn, nước tiểu, phẩn,...khi thọ thực thì dùng chung với mọi người, nhưng khi bài tiết thì phải là việc làm một mình, vật trong lúc ăn vào vào cảm thấy hài lòng vừa ý, đến ngày thứ hai bài tiếtthì không còn như thế nữa, cảm thấy khó chịu, nghịch ý. Ơû ngày đầu, thích thú để ăn vào, ngày thứ hai bức bách muốn đào thải. Do đó, các Ngài A-xà-lê bảo rằng:

"Ana.m paada.m khaadaniiya.m

Bhojana~nca mahaaraha.m

Ekadvaarena pavisitvaa

Navadvaarehi sandati".

"Thức ăn và thức uống được dùng vào một ngã, nhưng bài tiết chín ngã."

"Ana.m paana.m khaadaniiya.m

Bhojana~nca mahaaraha.m

Bhu~njati saparivaaro

Nikkhaananto niliiyati"

"Thức ăn và thức uống, khi dùng thì tất cả mọi người, khi đào thải thì chỉ là một mình".

"Ana.m paana.m khaadaniiya.m

Bhojana~nca mahaaraha.m

Bhu~njati abhinandanto

Nikkhaananto jigucchati".

"Thức ăn và thức uống, khi dùng cảm thấy thỏa thích hài lòng, nhưng khi đào thải thì cảm thấy bức bách khó chịu".

"Ana.m paana.m khaadaniiya.m

Bhojana~nca mahaaraha.m

Ekarattiparivaasaa

Sabba.m bhavati puutikamti"

"Thức ăn và thức uống, dùng vào trong bụng chỉ một đêm, tất cả trở thành đáng tởm".

10. SUY XÉT VỀ SỰ NHƠ BẨN (NAKKHANAA)

Suy xét rằng: vật thực này trong khi dùng, tay, miệng, lưỡi, nóc họng đều dơ bẩn, dầu vẫn cọ rửa điểm tô bằng các hương liệu khi mà lúc vật thực bài tiết thì không làm sao khác hơn: vẫn là ghèn ở hai mắt, cứt mũi ở hai mũi, mồ hôi ở khắp thân, nước tiểu và phẩn ở hai đường tiểu tiện và đại tiện. Tất cả đều là nhơ bẩn.

ẤN TƯỚNG (NIMITTA) - TIẾN ĐẠT (BHAAVANAA) - THẮNG TRÍ (PARI~N~NAA) TRONG ÁN XỨ VẬT THỰC UẾ TƯỞNG.

Việc tu tập án xứ vật thực uế tưởng với 10 lối suy quán như đã nói, hai ấn tướng: Trì tướng (Uggahanimitta) và Tự tướng (Pa.tibhaaganimitta) không hiển lộ, chỉ có mỗi một Sơ tướng là vật thực bằng sở hữu tưởng của mình, thấy đó là vật đáng nhờm gớm.

Về phần Tiến đạt (Bhaavanaa) thì chỉ có hai : Sơ khởi tiến đạt (Parikammabhaavanaa) và Cận hành tiến đạt (Upacaarabhaavanaa). Bởi vì án xứ này cảnh là Đoàn thực (Kaba.li"nkaaraahaara) tức vật thực chế định (Sammuti - aahaara) nó phải được quán xét và chỉ tu tập bằng mỗi việc quan sát. Về vật thực, thực tính thì là hình thức vi tế, tinh vi kể cả khi là cảnh pháp. do đó, Trì tướng và Tự tướng không thể hiển lộ, mà Tự tướng không hiển lộ thì Kiên cố tiến đạt (appanaabhaavanaa) cũng không hiện khởi.

Tuy nhiên, tu tập án xứ này, vị hành giả thành đạt được ba thắng trí:

Thấy sự đau khổ, khốn bức trong việc thọ dụng từ cái đi lại, tìm kiếm cho đến sự nhơ bẩn, đáng gớm. Đó là ~Naatapari~n~naa.

Thấy sự sanh diệt của vật thực thọ dụng, sự sanh diệt của nội thân từ nhân vật thực, sự sanh diệt của nội tâm lúc đang khi dùng và sau khi dùng. Đó là .Tiira.napari~n~naa.

Khả năng tiêu trừ vị ái (Rasata.nhaa), tức là sự thỏa thích trong hương vị vật thực. Đó là Pahaanapari~n~naa.

QUẢ BÁU SỰ TU TẬP ÁN XỨ VẬT THỰC UẾ TƯỞNG.

"Aahaare cajate ta.nha.m

puttama.msa.mva bhu~njati.

Ta.m mukhaa kaamagu.nika

Raagopi parijaaniyo"

Tức là vị hành giả tu tập vật thực uế tưởng có một khả năng sát trừ vị ái (rasata.nhaa). Cũng giống như nơi hoang dã thiếu thốn mọi vật thực, cha mẹ đành phải ăn thịt con. Sự thọ dụng đó không có gì thỏa thích. Ở vị hành giả cũng thế, sự thọ thực hoàn toàn ly tham. Cái phải làm cũng chỉ vì bảo tồn mạng sống để hành động hướng thoát ly khổ luân hồi. Khát vọng và luyến ái trong cảnh ngũ dục, vị hành giả được lắng đọng."

"Tarijaane ruupakkhandhandha.m

Kaayo sati caapuurati

Asubhasa~n~naanilama.m

Pa.tipada.mpi pajjati

Amata.m idha appatto

So suggatipuraaya.no."

" Nhờ ly tham trong cảnh ngũ dục, vị hành giả quán sát sắc uẩn bằng ba thắng trí, thành tựu án xứ niệm thân hành (tức là khi quán sát "vật cùng nương trú" và "chổ chứa đựng", quán tri được bốn thể trược: Mật, đàm, máu, mủ. Khi quán sát "vật thực chưa tiêu hóa", quán tri được thể trược vật thực mới. Quán sát "vật thực đã tiêu hóa", quán tri được hai thể trược: phẩn và nước tiểu. Và quán sát sự nhơ nhớp của kết quả sau khi thọ thực, quán tri được các thể trược còn lại). Và cũng là nền tảng thuận lợi cho sự thực hành tưởng bất mỹ (Asubhasa~n~naa). Còn như hành giả không thành tựu Níp-bàn trong đời sống này thì đó se õcho kết quả thiện thú ở đời sau.

Cái khó khăn, vất vả từ vật thực ăn vào và ba Danh Vật Thực. Bậc Đạo Sư thuyết trong Suttanipaata như sau:

"Ya.m ki~nci dukkha.m sambhoti

Sabba.m aahaarapaccayaa.

Aahaara.m nirodhena.

Natthi dukkhassa sambhavo"

[Khud. Suttanipaata mahaavagga davayataanupassanaasutta, quyển 25, trang 401-Ya"nki~nci]

"Tất cả khổ nào đã sanh, tất cả khổ ấy, duyên trợ tạo là bốn vật thực. Khi bốn vật thực không còn nữa thì khổ đau cũng không còn".

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Pháp Nhiên đã gửi tặng phiên bản vi tính (Bình Anson, 10-2001).

GIẢI VỀ Ý NGHĨA CHỈ TỊNH THEO THẮNG PHÁP YẾU HIỆP

Hòa thượng Jotika

Tỳ kheo Pháp Nhiên dịch Việt

VII. ÁN XỨ TỨ ĐẠI PHÂN QUÁN -

PHƯƠNG THỨC TU TẬP -

Catudhaavavatthaana là quán sát về bốn đại giới (Dhaatu) trong thân, cho đến khi thấy từng khối, từng phần của Đại giới, không còn là những định thức: Ta, họ, nam, nữ, chúng sanh, trời, người,... thì đó được gọi là Catudhaavavatthaana - Tứ đại phân quán.

Chi pháp: Sở hữu trí tuệ trong Đại Thiện hay Đại Tố.

Trong án xứ Tứ đại phân quán, vị hành giả quán xét về Tứ đại này, tính rộng rãi có 42 là 20 Địa đại, 12 Thủy đại, 4 Hỏa đại và 6 Phong đại. Từ thể trược đầu tiên cho đến thể trược thứ 20: các thể trược này mang hình thái thể khối, thô cứng, các Ngài phân định là Địa đại. Từ thể trược thứ 21: mật (pitta~m) đến thể trược cuối cùng là nước tiểu (putta~m) ở dạng thể lỏng và thấm rịn, được phân là Thủy đại. Phần Hoả đại tức là bốn loại lửa: lửa làm ấm áp cơ thể (santapparatejo), lửa phá hủy cơ thể (dahanatejo), lửa làm cơ thể suy mòn, già yếu (jiira.natejo) và lửa làm tiêu hóa vật thực (paacakatejo). Riêng Utumaatejo không kể ở đây, bởi vì đã tính cùng ba loại lửa đầu.

Về Phong đại, tức sáu loại gió: Gió đưa lên phần trên (Uddha"ngamavaayo), gió đưa xuống phần dưới (adhogamavaayo), gió chuyển hoạt trong bụng (Ku.tachi.t.thavaayo), gió trong ruột (ke.t.thaadayavaayo), gió khắp châu thân (A"ngama"ngaanusuuriivaayo) và gió thở vào ra (assaasapassaasavaayo).

Ở đây không có cái gọi là nam, nữ, ta, họ, nhân loại, chư thiên, phạm thiên,... mà chỉ là tứ đại trong một tập hợp và có hình dạng khác nhau, giữa những tập hợp đó tùy thuộc ở nghiệp lực của mỗi cá nhân.

Việc quán sát tứ đại trong thân này có hai lối: vắn tắt và rộng rãi. Nếu là người lợi căn (Tikkhapuggala) thì lối suy quán vắn tắt, tứ đại vẫn có thể hiển lộ rõ ràng, bỏ được cái nhìn thân kiến là người nam, là người nữ,...Riêng về người độn căn (Ma.n.dapuggala) thì cần theo lối suy quán rộng rãi.

PHƯƠNG THỨC SUY QUÁN

Vị hành giả nên suy quán bằng tư tưởng, theo lời dạy của bậc Tướng Quân Chánh Pháp (Dhammasenaanaapatii) là: "Tất cả những chổ ở của người đời được mang những tên gọi nhà cửa, cung điện, ngôi lầu,...mà thực sự chỉ là sự kết hợp của vật liệu xây cất. Đối với thân của Ta cũng vậy, bằng 300 đốt xương, 900 sợi gân, 900 cơ bắp thịt và mảng da lớn. Rồi sự hình thành cơ thể.

Những xương, gân, thịt, da ấy khi quán sát như thật chỉ là bốn phần: Phần thô cứng là Địa đại; phần thấm rịn, rỉ chảy là Thủy đại; phần làm chuyển biến: tráng kiện đến già yếu suy vong hay làm nóng ấm cơ thể là Hỏa đại; phần làm chuyển hoạt hay kèm giữ các oai nghi lớn nhỏ là Phong đại.

Rồi suy quán bằng cả hai: lời nói và tư tưởng.

"Yathaa pa.ticca ka.t.thaadi~m

Aagaaranti pavuccati

Eva~m pa.ticca atthaayaadi~m

Sariiranti pavuccati"

"Dựa vào cây mà gọi là nhà cửa, liêu cốc,...thì tương tự, dựa vào gân, thịt, xương, da mà gọi là thân thể".

"A.t.thi nahaaru~nca na~msa~nca

Camma~nca catuka~m pata~m

Parivaarito aakaaso

Saíkhaya~m ruupaịti gacchati"

" Trong không gian có 300 đốt xương, 900 sợi gân, 900 cơ bắp thịt và mảng da bao bọc chiếm vị trí thì gọi là thân thể".

"Yo imasmi~m kaayo thaddhabhaavo vaa kharabhaavo vaa aya~m pa.thaviidhaatu, yo aabandhanabhaavo va dravabhaavo vaa aya~m aapodhaatu, yo paripaacanabhaaso vaa uịhabhaavo vaa aya~m tejodhaatu, yo vittambhanabhaavo vaa samudiiraịabhaavo vaa aya~m vaayodhaatu".

"Trong thân này, phần thô cứng là Địa đại, phần đượm nhuần quến tụ là Thủy đại, phần biến chuyển và đốt nóng là Hỏa đại, phần kềm giữ và làm chuyển hoạt các oai nghi là Phong đại".

"Iti aya~m kaayo acetano abyaakato su~n~no nissatto nijjiivo dhaatusamuuhoyeva".

"Thân này là vô thức, là vô ký, nó là rỗng không, không là chúng sanh, không là sinh mạng, chỉ là tập hợp của Tứ đại".

SUY QUÁN THEO LỐI RỘNG RÃI

Phương thức này hành giả quán sát theo 42 đại giới: là 20 Địa đại, 12 Thủy đại, 4 Hoả đại và 6 Phong đại, theo thứ tự:

Hành giả quán xét rằng: Tóc mọc trên đầu ấy, nó không biết rằng: "Ta mọc trên da đầu" và ngược lại da đầu cũng không biết rằng tóc mọc trên da. Tóc này không phải là một sinh mạng, nó chỉ là thuần túy Địa đại. Rồi quán sát thêm rằng tóc mang hình dạng sợi tơ này, ngoài bản chất là Địa đại, nó còn có ba Đại giới khác làm chổ nương trú, tức Thủy đại, Hỏa đại và Phong đại. cả về màu sắc, khí vị, dưỡng tố (ojaa) cũng do ba sắc môi sinh đó. Bốn Đại giới cũng nương tựa lẫn nhau, có từ 8 sắc bất ly avinibbhoga và chỉ như vậy, chứ không là một sinh mạng (sattajvaa) nào khác.

Quán sát Địa đại, từ thể trược tóc đến thể trược thứ 20 lá óc, rồi phân theo 8 sắc avinibbhoga (bất ly). Về phần Thủy đại, từ mật cho đến cuối cùng lànước tiểu, rồi cũng phân theo 8 sắc avinibbhoga. Quán sát Hỏa đại, lấy bốn loại lửa và phân theo 8 sắc avinibbhoga. Quán sát theo Phong đại lấy sáu loại gió rồi phân theo 8 sắc avinibbhoga. Tất cả được quán sát riêng biệt cũng giống như phần thể trược tóc.

Khi đã suy xét 42 đại gới trong thân, theo Đất (20), Nước (12), Lửa (4), Gió (6) cả về màu sắc (va.n.na), khí (gandha), vị (rasa), và dưỡng tố, hành giả nên hiểu rằng những địa đại, hỏa đại và phong đại thì được tri nhận bằng cảm xúc của thân, thủy đại được tri nhận bằng tư duy của ý, màu sắc tri nhận bằng sự thấy, mùi khí tri nhận bằng sự ngửi mùi của mũi, vị tri nhận bằng sự nếm của lưỡi và dưỡng tố được tri nhận bằng tư duy của ý.

SUY QUÁN 42 ĐẠI GIỚI THEO 13 KHÍA CẠNH.

Vacanaattho: quán sát theo ý nghĩa của mỗi tiếng (tên gọi của những đại giới).

Kalaapato: quán sát về sự kết hợp từ những đơn vị sắc pháp.

Cu.n.nato: quán sát phần cực tiểu như đất trong bọn sắc.

Lakkha.naadito: Quán sát về trạng thái (lakkha.na), phận sự (rasa) và sự thành tựu (paccupa.t.thaana)

Samu.t.thaanato: Quán sát về bốn nhân sanh (Nghiệp, tâm, quí tiết và vật thực)

Naanatta-ekattato: Quán sát điểm tương đồng và dị biệt.

Vinibbhogaavinibhogato: Quán sát đến sự ly khứ và bất ly.

Sabhaagavisabhaagato: Quán sát đến sự tương hợp và bất tương hợp.

Ajjhattikabaahiravisesato: Quán sát sự khác biệt giữa nội phần và ngoại phần.

Sa"ngaho: Quán sát cách trợ giúp.

Paccayoto: Quán sát về sự tương trợ.

Asamannaahaarato: Quán sát về tính vô tri.

Paccayavibhaagato: Quán sát bằng cách phân tích duyên pháp (paccayadhamma) cuả các đại giới.

1. Quán sát theo ý nghĩa của mỗi đại giới (vacanatthaato): là xét rằng Đất có trạng thái "lớn rộng" và "chiếm chổ", nước là trạng thái "rỉ chảy" và "thấm rịn", lửa là trạng thái "nóng lạnh" và gió là trạng thái "chuyển động". Trong mỗi đại giới này đều có trạng thái riêng biệt. Như vậy, đối với thân của ta, phần chiếm chỗ và phần lớn rộng là Đất, phần rỉ chảy và phần thấm rịn là nước, phần nóng hay lạnh là lửa và phần di chuyển, hoạt động là gió.

2. Quán sát về phần kết hợp từ những đơn vị sắc pháp (Kaalapato): Đại giới trong trái tim là một sự kết hợp của 12 loại sắc: tám sắc bất ly (avinibbhogaruupa), thần kinh thân, sắc tính, sắc ý vật và sắc mạng quyền. Đối với những thịt, gân, da, gan, phổi, óc cùng là một kết hợp của 11 loại sắc là 8 bất ly, sắc thần kinh thân kinh, sắc trạng thái và sắc mạng quyền. Về lửa làm tiêu hóa vật thực thì nó được kết hợp với 9 thứ sắc là 8 sắc bất ly và sắc mạng quyền. Phần tóc, lông, móng, răng, da,... và các thủy đại như máu, mủ, ...cùng những Hỏa giới còn lại và Phong giới thì những giới ấy chính là sự kết hợp của 8 sắc bất ly. Như thế không thể nói rằng đây là chúng sanh, đây là ta, là họ, là nam hay là nữ.

3. Quán sát phần cực tiểu (Cu.n.nato): trong thân với bấy nhiêu dung lượng này, nếu đem nghiền nát, tán nhuyển cho đến khi như là bụi mạc, rồi bỏ vào bọc chứa thì cũng khoảng 20 - 30 lít. Mà thân này được tồn tại bởi vì có Thủy đại kết nối, bện thắt, có Hỏa đại là người nuôi dưỡng, bảo vệ, có Phong đại che chở, bảo tồn cho lớn mạnh. Ngoài những Đại giới này không còn gì khác.

4. Quán sát về trạng thái, phận sự và sự thành tựu (Lakkha.naadito): Địa đại này, trạng thái là cứng, ngại; phận sự là làm cho các sắc khác lớn mạnh và sự thành tựu là "chịu đựng" các sắc pháp. Đối với Thủy đại, trạng thái là thấm rịn và rỉ chảy, phận sự là làm cho sắc pháp lớn mạnh, sự thành tựu là cô đọng, quến tụ các sắc khác thành từng phần, từng khối. Hỏa đại, trạng thái là nóng hoặc lạnh, phận sự là nung nấu các sắc khác, và sự thành tựu là làm cho các sắc khác nóng ấm. Về Phong đại, trạng thái là sự giúp đỡ các sắc khác được lớn mạnh, phận sự là hấp dẫn các sắc khác, và sự thành tựu tức là sự chuyển động, dời đổi. Ngoài các đại giới này không có cái gì khác.

5. Quán sát về nhân sanh (Samu.t.thaana): trong 42 đại giới này, vật thực mới, vật thực cũ, mủ và nước tiểu sanh từ thời tiết. Nước mắt, nước mũi, nước bọt và mồ hôi, bốn đại giới này có khi sanh từ thời tiết, có khi sanh từ tâm. Lửa tiêu hóa vật thực thì sanh từ nghiệp, gió hơi thở ra vào sanh từ tâm. ba mươi hai đại giới còn lại đều có thể sanh từ một trong bốn nhân (nghiệp, tâm, quí tiết và vật thực).

6. Quán sát sự tương đồng và dị biệt (Naanatta-ekattato) trong bốn đại giới này thì về trạng thái, phận sự và sự thành tựu có khác nhau, nhưng chung quy tất cả đều có sanh và diệt, đều là vô thường, khổ và vô ngã.

7. Quán sát tính ly khứ và bất ly khứ (Vinibbhogaavinibbhogato): bốn đại giới phân tích là chỉ riêng về trạng thái, phận sự, thành tựu (bởi có khác nhau nên: vinibbhoga). Nhưng riêng bốn đại giới với nhau thì không thể tách rời, phân ly (Avinibbhogaa).

8. Quán sát sự tương hợp và bất tương hợp (sabhaagavisabhaagato): Điạ đại giới và Thủy đại giới, hai giới này tương hợp nhau bởi vì đều là garudhaatu (trọng đại). Hai giới Hỏa đại và Phong đại tương hợp nhau, bởi vì đều là lahudhaatu (khinh đại). Nhưng giữa Đất - Nước và Lửa - Gió thì không tương hợp nhau, bởi vì một là trọng đại, một là khinh đại.

9. Quán sát sự khác biệt giữa nội phần và ngoại phần (Ajjhattikabaahiravisesato): bốn đại giới sanh trong thân chúng sanh này là chỗ nương trú cho 5 sắc thần kinh, ý vật (hadaya), hai sắc tính (bhaava), sắc mạng quyền, hai biểu tri (vi~n~natti) cùng với bốn oai nghi và sanh từ bốn nhân sanh (ajjhatti-kavisesa). Về bốn đại giới ngoại thân chúng sanh, thì nó không là môi sinh cho những sắc đã kể cũng như là các đại oai nghi và nó cũng không đủ bốn nhân sanh, chỉ có mỗi một nhân thời tiết (baahiravisesa).

10. Quán về cách trợ giúp (sa"ngaho): Địa đại sanh từ nghiệp giúp cho những Thủy đại, Hỏa đại, Phong đại mà những đại giới này cũng sanh từ nghiệp. Địa đại sanh từ tâm, quý tiết, hay vật thực sẽ trợ giúp cho ba giới còn lại cũng sanh từ tâm, quý tiết hay vật thực.

11. Quán sát về sự tương tự (paccaya): Địa đại này là nền tảng của các đại giới còn lại. Nó có thủy đại kết nối, quyện thắt để không tách rời, phân ly. Có Hỏa đại gìn giữ. Có Phong đại nuôi dưỡng, bảo tồn. Nó giúp cho địa giới khác bằng khả năng câu sanh (sahajaataa), y chỉ (nissaya), hổ tương (a~n~nama~n~na),...

Thủy đại thắt dính, kết nối các đại giới khác để không tách rời phân ly. Nó có Địa đại là chổ đứng, có Hỏa đại gìn giữ, có Phong đại chống đỡ, bảo tồn. Nó giúp cho các đại giới khác bằng những khả năng câu sanh, y chỉ, hổ tương,...

Hỏa đại là làm cho các đại giới khác được nhu nhuyến thích nghi. Nó có Địa đại là chổ đứng , có Thủy đại thắt dính để không tách rời, có Phong đại chống đỡ, bảo tồn. Nó giúp cho các đại giới còn lại bằng những khả năng câu sanh, y chỉ, hổ tương,...

Phong đại, nó chống đỡ và bảo tồn các đại giới được đứng vững mạnh, nhờ Địa đại làm chổ đứng, Thủy đại thắt dính không cho tách rời, Hỏa đại gìn giữ. Nó giúp cho các đại giới còn lại bằng những khả năng câu sanh, y chỉ, hổ tương...

12. Quán sát về tính vô tri (asamannaahaarato): Địa đại này nó không biết rằng ta là địa đại và cũng không biết rằng mình giúp cho các đại giới khác bằng cách làm nền tảng, các đại giới khác cũng không biết có địa đại là chỗ tựa y.

Phần Thủy đại thì không biết rằng nó là thủy đại. Nó không bi?t rằng mình đang giúp cho các đại giới khác bằng cách thắt dính và đượm nhuần. Ngược lại, các đại giới khác cũng không biết có phong đại trợ giúp được đượm nhuần, được thắt dính.

Hỏa đại thì không biết rằng nó là Hỏa đại, không biết rằng nó đang giúp cho các đại giới khác được nhu nhuyến thích nghi. Ngược lại, các đại giới khác cũng không biết có hỏa đại trợ giúp để được nhu nhuyến, được thích nghi.

Phong đại cũng không biết nó là phong đại, cũng không biết rằng nó đang trợ giúp cho ba đại giới còn lại được vững mạnh. Và ba giới còn lại cũng không biết có phong đại nâng đỡ, bảo tồn.

Các đại giới chỉ diễn biến theo một thực tính (Sabhaava) biệt lập, chớ không là chúng sanh, là hữu tình nào.

13. Quán sát bằng sự phân tích duyên pháp (paccayavibhaagato): Thân chúng sanh mà được hiện hữu cũng bởi vì do nghiệp, tâm, quí tiết và vật thực. Là nếu những sắc có nghiệp là yếu tố trợ sanh thì những tâm, quí tiết và vật thực giúp cho sanh khởi. Có 18 loại sắc như là nhãn, nhĩ, tỷ,...gọi chung là Sắc nghiệp (kammajaruupa). Những sắc quý tiết và vật thực là yếu tố trợ sinh thì nghiệp và tâm giúp cho sanh khởi. Có 13 hoặc 12 loại sắc như là máu, thịt da, gân, gan, phổi, ...được gọi là Sắc quý tiết (Utujaruupa) hay Sắc vật thực (Aahaarajaruupa). Việc làm môi sinh cho nhãn, nhĩ và làm việc biểu tri cho Thân, khẩu, những việc này lấy tâm làm yếu tố trợ sanh thì nghiệp, quý tiết và vật thực giúp cho sanh khởi. Có 15 thứ như là những việc biểu tri của thân và tâm: cười, khóc, thở, ...Những thứ này gọi chung là sắc tâm (cittajaruupa)

Rồi phân tích duyên pháp: "Nghiệp là năng duyên (janakapaccaya) cho sắc nghiệp và là cận y duyên (upanissayapaccaya) cho ba loại sắc còn lại.

Quí tiết là năng duyên cho sắc quí tiết và là Hiện hữu duyên (Atthipaccaya), Bất ly duyên (Avigata) cho ba loại sắc còn lại.

Tâm là năng duyên cho sắc tâm và là Hậu sanh duyên (pacchaajaatapaccaya), Hiện hữu duyên (Atthipaccaya) và Bất ly duyên (avigatapaccaya) cho ba sắc còn lại.

Sắc đại hiển (mahaabhuuta): Đất, Nước, Lửa, Gió sanh từ Nghiệp, Tâm, Quý Tiết, Vật Thực, chúng đều tương trợ lẫn nhau. Nghĩa là địa đại sanh từ nghiệp giúp cho ba đại giới sanh từ nghiệp còn lại bằng khả năng Câu Sanh (sahajaata), Hổ Tương (a~n~nama~n~na), Y Chỉ (nissaya), hiện hữu (atthi), bất ly (avigata) và bằng khả năng làm nền tảng, nhưng không giúp trợ sanh; Và giúp cho các đại hiển khác sanh từ tâm, quí tiết, vật thực bằng khả năng y chỉ (nissaya), hiện hữu (atthi), bất ly (avigata) nhưng không giúp trợ sanh và làm nền tảng.

Thủy đại sanh từ nghiệp giúp cho ba đại giới còn lại sanh từ nghiệp còn lại bằng khả năng câu sanh (sahajaata), hổ tương (a~n~nama~n~na), y chỉ (nissaya), hiện hữu (atthi), bất ly (avigata) và bằng khả năng thắt dính, kết nối, nhưng không giúp trợ sanh. Nó giúp cho các đại hiển khác mà sanh từ tâm, quí tiết, vật thực bằng khả năng y chỉ (nissaya), hiện hữu (atthi), bất ly (avigata) nhưng không bằng khả năng thắt dính và trợ sanh.

Hỏa đại sanh từ nghiệp giúp cho ba đại giới sanh từ nghiệp còn lại bằng khả năng câu sanh (sahajaata), hổ tương (a~n~nama~n~na), y chỉ (nissaya), hiện hữu (atthi), bất ly (avigata) và bằng khả năng làm nhu nhuyến, nhưng không giúp trợ sanh. Nó giúp cho các đại hiển khác sanh từ tâm, quí tiết, vật thực bằng khả năng y chỉ (nissaya), hiện hữu (atthi), bất ly (avigata) nhưng không phải bằng khả năng làm nhu nhuyến và trợ sanh.

Phong đại sanh từ nghiệp giúp cho ba đại giới sanh từ nghiệp còn lại bằng khả năng câu sanh (sahajaata), hổ tương (a~n~nama~n~na), y chỉ (nissaya), hiện hữu (atthi), bất ly (avigata) và bằng khả năng nâng đỡ, bảo tồn cho lớn mạnh nhưng không giúp trợ sanh. Nó giúp cho bốn đại hiển khác sanh từ tâm, quí tiết, vật thực bằng khả năng y chỉ (nissaya), hiện hữu (atthi), bất ly (avigata) nhưng không giúp cho tồn tại, lớn mạnh và không giúp trợ sanh.

Địa đại sanh từ tâm, quí tiết, vật thực giúp cho ba đại giới còn lại sanh từ tâm , quí tiết, vật thực và đều giúp cho những đại giới mà sanh với bất kỳ nhân nào.

Tương tự với những Thủy đại, Hỏa đại, Phong đại cũng thế. Tất cả, về cách thức trợ giúp giống như Địa đại sanh từ nghiệp và giúp cho những đại giới khác sanh từ tâm, quí tiết, vật thực. Sự diễn tiến của các đại giới này đều tương trợ lẫn nhau: 1, 2, 3, đại giới làm chỗ nương giúp cho 3, 2, 1 đại giới sanh khởi.

Trong bốn đại giới này, địa đại là yếu tố kèm giữ trong lúc đi tới, buớc lui và ngồi xuống. Đất mà được Thủy đại cùng sanh khởi đượm nhuần là yếu tố cho sự đứng vững. Thủy đại cùng sanh với đất là yếu tố cho sự duỗi tay, duỗi chân. Hỏa đại cùng sanh với gió là yếu tố cho sự dỡ tay chân. Phong đại cùng sanh với lửa là yếu tố cho sự bước đi, thối lui và tránh né.

ẤN TƯỚNG - TIẾN ĐẠT - ĐẠO QUẢ TRONG SỰ TU TẬP ÁN XỨ TỨ ĐẠI PHÂN QUÁN

Tu tập án xứ này, Trì tướng và Tự tướng không hiển lộ, chỉ có Sơ khởi tướng tức là bốn đại giới trong nội thân. Về tiến đạt thì chỉ có hai là: sơ khởi tiến đạt và Cận hành tiến đạt. Còn Kiên cố tiến đạt và thiền chứng thì không thể hiện khởi. Mà như vậy cũng bởi vì bốn đại giới này là phần thực tính (sabhaava), đòi hỏi vị hành giả phải có một trí tuệ nhạy bén để có thể liễu tri các thực tính ấy. Do đó, định của vị hành giả không đủ sức mạnh để đạt đến thiền chứng. Nhưng nếu sự quan sát về bốn đại giới trong thân có trí tuệlàm then chốt để thấy rõ sự sanh diệt của các giới thì vị hành giả ấy sẽ thành tựu Đạo, Quả.

QUẢ BÁU CỦA SỰ TU TẬP ÁN XỨ TỨ ĐẠI PHÂN QUÁN.

Su~n~nata~m avasaahati: liễu tri vô ngã tướng.

Sattasa~n~na~m samugghaateti: phá vỡ kiến chấp là chúng sanh, là người, là nam, là nữ, ...

Bhayabhoravasaho hoti: không sợ hãi trước chúng sanh hung bạo, tâm giống như vị A-la-hán.

Aratisaho hoti: khả năng từ bỏ sự chán nản trong pháp học, pháp hành và từ bỏ sự vui thích trong cảnh ngũ dục.

I.t.thaani.t.thisu ugghaanigghaata~m na paapu.naati: không vui thích vừa lòng trong cảnh khả ái, không chán ghét phiền lòng trong cảnh bất toại.

Mahaapa~n~no hoti: là người có nhiều trí tuệ.

Amatapariyosaano hoti: Níp-bàn là cứu cánh trong kiếp hiện tại.

Sugatipariyaayano hoti: nếu không thành đạt Níp-bàn trong kiếp này, đời sau sanh trong thiện thú.

VIII. ÁN XỨ VÔ SẮC - PHƯƠNG THỨC TU TẬP-

Trong án xứ Vô sắc không dùng là Aaramma.nakamma.t.thaana như 10 hoàn tịnh, 10 bất mỹ, 10 hằng niệm, 4 Vô lượng tâm mà chỉ là Aaramma.nikakamma.t.thaana. Phần tâm thiền hiện khởi thì dựa vào các cảnh án xứ: hư không giả định (thiền không vô biên xứ), vô sở hữu giả định (natthibhaavapa~n~natti - thiền vô sở hữu xứ) giống như đối với vật thực uế tưởng và tứ đại phân quán sanh khởi dựa vào vật thực và bốn đại giới.

Về ý nghĩa và phương thức tu tập như đã nói kế sau thiền tầng thứ năm của án xứ địa đại hoàn tịnh.

PHẦN PHỤ GIẢI

ÁN XỨ CHỈ TỊNH PHÂN THEO CÕI

Trong 40 án xứ chỉ tịnh, ở cõi nhân loại thì đầy đủ 40. Ở sáu cõi trời dục giới chỉ có 28 (trừ 10 bất mỹ, thân hành niệm và vật thực uế tưởng). Bởi vì chư thiên phần lớn khi mệnh chung thì không còn thân xác cũng như ngọn đèn vụt tắt đi, về thân thể với những bộ phận tóc, lông, móng, răng, da, ... đều xinh đẹp chớ không nhơ bẩn, đáng tởm. Phần vật thực thì cũng không phải khó khăn, vất vả bởi đó là vật thực Chư thiên, và khi dùng vào thì trở thành máu thịt ngay sau đó, chứ không có phẩn, nước tiểu, đàm, nước bọt, là những vật đáng gớm. Do đó, 10 bất mỹ, thân hành niệm và vật thực uế tưởng không có trong các cõi này. Riêng loài chư thiên tứ đại nương sống cùng nhân loại thì khi chết , thân xác vẫn còn, các thể trược, vật thực lại càng đáng tởm hơn cả loài người.

Trong cõi Sắc giới thì có 27 án xứ (trừ 10 bất mỹ, thân hành niệm, tức quan niệm, vật thực uế tưởng) bởi vì các vị Phạm Thiên không có hơi thở cũng không dùng vật thực nên tức quan niệm và vật thực uế tưởng không có. Còn 19 bất mỹ và thân hành niệm thì lý do cũng như 5 tầng trời Dục giới cao.

Trong bốn cõi vô sắc, cõi thứ nhất được bốn án xứ vố sắc, cõi thứ hau có ba án xứ vô sắc (trừ không vô biên xứ), cõi thứ ba có hai (trừ không vô biên xứ và thức vô biên xứ). Cõi thứ tư được một án xứ là thiền phi tưởng phi phi tưởng xứ.

Trong Abhidhammaavataara-atthakathaa [trang 123] viết rằng:

"Asubhaani dasaahaara-sa~n~naa

Kaayagataasati

Devesu na pavattanti

Dvaadasetaani sabbadaa" [Nappavattanti]

"12 án xứ là 10 bất mỹ, vật thực uế tưởng, thân hành niệm thì không có điều kiện tu tập trong 6 cõi trời dục giới".

"Taani dvaadasa cetaani

Aanaapaanassatipi ca

Terasa ca panetaani

Brahmaloke na vijjare" [Aanaapaanasatiipi ca.]

"13 án xứ loại trừ ở cõi trời dục giới và Tức quan niệm thì không có trong cõi sắc giới".

".Thapetvaa caturaaruppe

Natthi ki~nci aruupisu

Manussaloke sabbaani

Pavattanti na sa.msayo"

"Trong cõi vô sắc, ngoài bốn án xứ vô sắc thì không có một án xứ nào khác."

"Cõi nhân loại thì có đủ 40 Án xứ".

40 ÁN XỨ PHÂN THEO CHÂN ĐẾ VÀ CHẾ ĐỊNH.

Trong 40 án xứ có 28 án xứ thuộc về chế định là 10 hoàn tịnh, 10 bất mỹ, các thể trược, cảnh của bốn Vô lượng tâm; hư không giả định và vô hữu giả định là cảnh của thiền vô sắc thứ nhất và thứ ba.

Án xứ thuộc về chân đế có 12 là 8 hằng niệm (trừ thân hành niệm và tức quan niệm), vật thực uế tưởng, tứ đại phân quán , thiền không vô biên xứ và thiền vô sở hữu xứ. Mười hai án xứ này, hằng niệm Phật và hằng niệm tăng có giới, định, tuệ là cảnh chân đế. Hằng niệm pháp có 4 Đạo, 4 Quả, Níp-bàn và giới định tuệ sanh từ sự thực hành là cảnh chân đế. Hằng niệm giới có giới phần là cảnh chân đế. Hằng niệm thí có tâm dứt bỏ là cảnh chân đế. Hằng niệm thiên có 7 chân nhân báo và 7 chân nhân pháp là cảnh chân đế. Niệm tịch tinh có Níp-bàn là cảnh chân đế. Niệm sự chết lấy sự hoại diệt cuối cùng của Danh và Sắc mạng quyền làm cảnh chân đế. Bốn án xứ còn lại là cảnh chân đế như đã biết.

ÁN XỨ PHÂN THEO CƠ TÁNH

Trong sáu loại cơ tánh: Ái, Sân, Si, Tầm thuộc về cơ tánh xấu, hành giả nên dùng án xứ đối trị với những cơ tánh này để dẹp bỏ những thói quen không tốt. Riêng hai cơ tánh Giác và Tín là hai cơ tánh tốt, hành giả nên dùng những án xứ thích nghi bồi đắp thêm cho hai cơ tánh này để vững mạnh. Giống như bệnh nhân cần dùng thuốc uống và thức ăn đối trị căn bệnh để chóng lành. Nếu dùng những loại thuốc và thức ăn dễ gây bệnh thì cơn bệnh sẽ trầm trọng hơn và dẫn đến tử vong. Còn người vô bệnh thì cần phải dùng những thức ăn để bồi bổ để giữ gìn sức lực và tránh những thức ăn gây độc có thể làm sức lực suy mòn. Đối với việc thực hành án xứ không thích hợp tuy vẫn vô hại nhưng điều đó sẽ cho kết quả chậm trễ. Do vậy:

Người cơ tánh ái cần thực hành án xứ bất mỹ, thân hành niệm, tham ái sẽ được lắng đọng, thiền chứng sẽ hiện khởi. Nếu như tu tập các Vô lượng tâm hay án xứ màu sắc hoàn tịnh, tham ái sẽ tăng trưởng và chận đứng thiền chứng.

Đối với người cơ tánh sân, sân tâm là một trạng thái khả ố, không đẹp mà án xứ bất mỹ hay thân hành niệm cũng là trạng thái ấy. Do đó, các án xứ này, người cơ tánh sân khi thực hành, sân tâm dễ bộc phát, thiền chứng không viên thành. Đối lại, những án xứ Vô lượng tâm là trạng thái làm cho tâm mát mẻ, hân hoan, các án xứ màu sắc hoàn tịnh là những hình thức xinh đẹp, khả ái dễ làm cho người chú mục được vừa lòng, thỏa thích. Do đó, người cơ tánh sân cần tu tập án xứ Vô lượng tâm và án xứ màu sắc hoàn tịnh để sân tâm lắng đọng và thiền chứng sanh khởi.

Người có cơ tánh si và người có cơ tánh tầm thì trạng thái tâm si là mê muội, ám mờ làm cho tâm vọng động, xao lãng. Trạng thái của Tầm thì phóng đãng, mông lung, nếu Tầm quá nhiều, quá mạnh mẽ thì làm cho tâm vọng động, không yên tịnh. Do đó, người có cơ tánh si và Tầm, nếu tu tập án xứ niệm sự chết, niệm tịch tịnh, vật thực uế tưởng, tứ đại phân quán tế nhị, tinh vi thì sẽ làm cho si tâm và tầm tăng trưởng. Nhưng đối với án xứ tức quan niệm nó không vi tế, khó nhận, luôn xuất hiện rõ ràng ở hơi thở vào ra. Do đó, người cơ tánh si hoặc tầm nên tu tập án xứ tức quan niệm để có thể thiền chứng sanh khởi.

Người cơ tánh Tín thì trạng thái của tánh Tín là đức tin tưởng, ngưỡng mộ, nếu khi hiểu được ân đức của giáo pháp và Giới- Định-Tuệ của Đức Phật, của Tăng chúng thì đức tin sẽ dũng mãnh. Do đó, người cơ tánh Tín cần tu tập 6 án xứ hằng niệm (từ ân đức Phật đến ân đức Thiên) để đức tin được lớn mạnh, già dặn hơn.

Đối với người cơ tánh Giác thì với trí tuệ nó là trạng thái xuyên suốt, thấu đáo, không bị ngăn che các sự thật đối với cảnh. Do đó khi quán xét các cảnh có trạng thái tinh vi, tế nhị, trí tuệ sẽ nhạy bén và lớn mạnh hơn. Vì lẽ ấy, người cơ tánh Giác cần tu tập 4 án xứ là niệm sự chết, niệm tịch tịnh,vật thực uế tưởng và tứ đại phân quán để trau dồi trí tuệ thêm phần sắc bén, nhanh nhẹn.

Các án xứ còn lại thích hợp cho mọi cơ tánh.

DỨT CHỈ TỊNH MINH GIẢI.

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Pháp Nhiên đã gửi tặng phiên bản vi tính (Bình Anson, 10-2001).

GIẢI VỀ Ý NGHĨA CHỈ TỊNH THEO THẮNG PHÁP YẾU HIỆP

Hòa thượng Jotika

Tỳ kheo Pháp Nhiên dịch Việt

II (b)