Thiền chỉ tịnh minh giải

NHỮNG TRÚ XỨ KHÔNG THÍCH HỢP CHO VỊ HÀNH GIẢ:

Vị hành giảphải tránh những trú xứ sau đây:

- Mahaavaasa.m: Trú xứ quá rộng lớn.

- Navaavaasa.m: Trú xứ mới xây cất.

- Jaraavaasa.m: Trú xứ đã mục nát, hư đổ.

- Panthanissita.m: Trú xứ gần đường qua lại.

- Sa.n.dii: Trú xứ gần bến nước.

- Pa.n.na.m: Trú xứ gần vườn cây.

- Pappha.m: Trú xứ gần vườn hoa.

- Phala.m:Trú xứ gần vườn quả trái.

- Patthaniiyataa: Trú xứ gần hội trường.

- Nagarasannissitaa: Trú xứ cận kề đô thị.

- Daarusannissita: Trú xứ gần những khu rừng nơi đốn củi.

- Khettasannissitaa: Trú xứ kế cận đồng ruộng.

- Visabhaagaana.m puggalaana.m: Cùng trú xứ với người đối nghịch.

- Pattanassannissitaa: Trú xứ gần bến cảng hay gần những chỗ điểm hội đông người

- Accantasannissitaa: những nơi mà ở đấy dân chúng không tin Phật giáo.

- Rajjasiimasannissitaa: Trú xứ cận biên giới, nơi có sự quan tâm của Đức Vua.

- Asappaayataa: Trú xứ không thuận lợi vì mãi thấp thỏm, lo sợ bọn cướp, dạ xoa.

- Ka.lyaa.namittaana.m alaabho: những nơi không có thiện hữu.

Với vị hành giả cần tránh những trú xứ như trên, cũng như bánh xe cần tránh những khúc đường nhiêu khê, đổ nát. Do đó, các Ngài A-xà-lê viết những điều trên bằng đoạn văn tóm tắt trong Visuddhimaggatthakathaa [Cha. Phần I, trang 118]:

Mahaavaasa.m navaavaasa.m

Jaraavaasa.m ca panthanii

So.n.di.m pa.n.na~nca puppha~nca

Phala.m pa.t.thitameva ca

Nagara.m .dru.naakhetta.m

Visabhaagena patta.m

Paccantasiimaasappaaya.m

Yattha mitto na labbhati

Atthaayasetaani .thaanami

Iti vi~n~naaya pa.n.dito

Aavakaa parivajjeyya

Magga.m pa.tibhaya.m [*] yathaati.

[*] Cha. Sappa.tibhaya.m

NHỮNG TRÚ XỨ THÍCH HỢP CHO HÀNH GIẢ:

Điều này, Đức Thế Tôn thuyết rằng:

"Katha~nca bhikkhave senaana.m pa~nca"ngasamannaagata.m hoti idha bhikkhave senaasana.m"

"Này Chư Tỳ Khưu, một trú xứ cần phải hội đủ năm chi phần này. Thế nào là năm? Đó là:

1. Naatidaara.m hoti naccaasanna.m gamanaagamanasampanna.m: nơi thuận tiện cho việc đi lại, tức là không quá xa hay quá gần xóm làng.

2. Divaa appoki.n.na.m ratti.m appasadda.m appanigghosa.m: nơi thanh tịnh vắng vẻ, ban ngày không ồn ào, ban đêm được thanh vắng, yên tịnh.

3. Appada.msamakasavaatatapasariisapasamphassa.m hoti: Trú xứ không có côn trùng, muỗi mòng, gió nắng.

4. Tasmi.m kho pana senaasane viharantassa apakasireneva uppajjanti ciivarapi.n.dapaatasenaasanagiilanapaccayabhesajjaparikkhaaraa: ở những nơi đầy đủ vật dụng: y phục, vật thực, trú xứ và thuốc trị bệnh dễ dàng, không phải bận rộn tìm kiếm.

5. Tasmi.m kho pana senaasane theraabhikkhuu viharanti bahussutaa aagataagamaa dhammadharaa vinayadhanaa maatikaadharaa te kaalena kaala.m upasa"nkamitvaa paripucchati paripa.nhati "Ida.m bhante katha.m imassa ko attho" ti tassa te aayasmanto avivata.m ceva vivaranti anuttaaniikata~nca uttaaniikaronti anekavihitesu ca ka"nkha.t.thaaniyesu dhammesu ka"nkha.m pa.tivinodenti: Tại nơi trú xứ có những Vị Tỳ khưu trưởng lão đa văn, giữ pháp, trì luật, suốt thông mọi yếu lý (maatikaa) giáo điển, là chỗ nương dựa. Vị hành giả nếu có ngờ vực, phân vân, hãy đi đến những vị này trong những thời phải lúc và bạch rằng: "Thưa Tôn giả, điều này là sao? Nghĩa pháp như thế nào?" Những Vị Tỳ khưu ấy sẽ phơi bày những điều chưa được hiển lộ bởi nghi hoặc, sẽ tiêu trừ những ngờ vực đối với giáo pháp.

"Eva.m kho bhikkhave senaasana.m pa~nca"ngasamannaa gata.m hoti."

"Này chư Tỳ khưu, đây là 5 chi phần của trú xứ thích hợp."

NHỮNG CHI PHỐI NHỎ NHẶT (HAY NHƯỢC TIỂU QUÁN NIỆM) (Kuddakapalibodha).

Hành giả cần phải làm những việc nhỏ nhặt sau đây để khỏi bận tâm lo nghĩ khi đang hành án xứ:

1. Diighaani kesanakhalomaani chinditabhaani: cắt móng tay, chân, râu tóc (nếu thấy cần).

2. Tiinaciivaresu da.lluukamma.m vaa tunnakamma.m vaa kaatabba.m: cần khâu vá y phục nếu thấy cũ rách.

3. Kili.t.thaanii ciivaraani rajitabbaani: y phục phai màu cần phải nhuộm sắc.

4. Sace patte mala.m hoti patto pacitabbo: Sơn phết nếu bát hoen rỉ.

5. Ma~ncapiithaadiihi so dhetabbaani: giường ghế nên lau chùi sạch sẽ.

Đây là những điều nhỏ nhặt nhưng cần tránh đối với vị hành giả trước khi hành án xứ, vì đó sẽ có thể làm chi phối, phóng đãng trong khi đang hành trì.

CHUẨN TÁC VỀ ĐỊA ĐẠI ÁN XỨ - PA.THAVIIKASI.NA

Để thực hành thiền chỉ tịnh bằng án xứ Địa đại hoàn tịnh, hành giả việc đầu tiên chọn lấy một mẩu đất nhỏ để làm tiêu điểm (a"ngakasi.na) an trú, mẩu đất này nên có màu sắc hồng (aru.na) và dẻo khắn để tạo điều kiện cho tâm được sáng suốt và tinh mãn hơn. Điều cần tránh là không nên để vật làm án xứ có màu sắc lẫn lộn với màu sắc dùng riêng làm án xứ hoàn tịnh (màu xanh - niila, màu vàng -piita, màu đỏ- lohita và màu trắng - odaata). Hay tránh những bụi hóng hoặc những vật dơ bẩn trong đất làm án xứ, để cảm thức rằng: "Đó là vật khiết tịnh, trong sạch, không bợn nhơ". Sau đó dùng nước nhồi trộn cho đến khi đất đã nhuần nhuyễn mềm, khiết tịnh, không còn thô nhám vì bụi rác, rồi khuôn đúc thành một hình tròn, đường kính khoảng một gang bốn ngón tay. Xung quanh mẩu đất hình tròn nên làm một đường viền có màu khác biệt, có thể là xanh hoặc trắng, phần đường viền này khoảng một lóng tay, nếu không như vậy thì chọn một tấm gỗ hay một vật gì đó hình tròn, có đường kính lớn hơn đường kính mẫu đất làm án xứ hai lóng tay và áp dán mẩu đất vào tấm gỗ nàyđể có đường viền là một lóng tay. Phần đường viền này cũng được làm bằng một màu khác biệt như trên. Riêng mẩu đất án xứ trên mặt ngang phải được làm nhẳn láng và bằng phẳng cũng như mặt trăng.

Về kích thước án xứ cũng có thể làm lớn hơn hoặc nhỏ hơn kích thước đã nói, có thể nhỏ hơn hai hoặc ba ngón tay nếu làm nhỏ. Và lớn hơn bốn hoặc tám ngón tay nếu làm lớn . Kích thước nhỏ sẽ thích hợp cho những hành giả tâm định yếu kém. Riêng những hành giả tâm định dũng mãnh nên chọn án xứ với kích thước lớn.

Đối với vật làm án xứ, hành giả cần phải tôn trọng cũng giống như đã tôn trọng kính lễ viên ngọc Xá Lợi, cần được bảo vệ gìn giữ sạch sẽ, tránh bụi hóng dơ bẩn cũng như bảo vệ hình ảnh Đức Phật vậy.

Khi hành giả chuẩn bị tốt án xứ, hãy tìm nơi thanh vắng, xa những hội chúng đông người, đến vườn cây, núi rừng,... hay một am thất, một trú xứ xa vắng nào đó là nơi tĩnh lặng tịch mịch, có đủ điều kiện thích hợp cho đời sống. Vị hành giả khởi sự hành trì đầu tiên đặt mẫu đất án xứ trước mặt với tầm cao ngang mắt, không nên để quá cao đến nỗi phải ngước nhìn, hay quá thấp mà phải cúi xuống, như thế sẽ phải khó khăn trong sự an trú. Và trong lúc ngồi an trú án xứ cũng không nên quá gần hay quá xa, khoảng cách hai hắc (sauk) một gang tay (kurp) là vừa. Vì nếu quá xa tầm nhìn, án xứ sẽ dễ bị nhập nhòa và hình thể án xứ không được an trú rõ ràng. Nếu quá gần, những dấu vết, những đường viền hay những chi tiết nào đó không cần thiết sẽ rõ nét, và như vậy, tâm định sẽ bị phân tán trước khi Trì tướng hiện khởi. Kế đến, hành giả suy xét đến trạng thái Thiền định, khi tâm không còn bị chi phối bởi các dục phược (kaamagu.na), hướng đến thoát ly, hành giả suy tưởng các ân đức Tam Bảo cho đến khi đã hoàn toàn tịnh tín hân hoan. Sau đó với tâm từ biến mãn các hướng đến tất cả chúng sanh không phân biệt chủng loại. Rồi tiếp đến suy quán lại chính mình: "Sự tử vong là điều phải đến với ta và lẽ tất nhiên là không ai có thể làm khác hơn được, vậy ta hãy chuyên cần tìm chỗ nương tựa cho chính mình trước khi cái chết tìm đến". Bấy giờ hành giả nên hiểu rằng: Chư Phật và các Vị Thánh Nhân thoát ly khổ luân hồi (va.t.tadukkha) cũng chính bằng con đường Thiền định - trong đó Chỉ tịnh là một nhân gián tiếp - Suy quán xong rồi lễ bái án xứ [*], sau đó hướng tâm chú niệm và tập trang toàn diện vào Địa đại hoàn tịnh, chứ không nên chỉ nhìn suông hay nhìn về một khía cạnh của án xứ.

[*] Điều này có khác ý kiến một số người, nhưng vì tôn trọng nguyên bản và hơn nữa đây cũng chưa phải là vấn đề ảnh hưởng của tập sách Thiền, nên người dịch xin giữ lại nguyên văn

Trong khi hành giả nhất tâm an trú vào án xứ Địa đại hoàn tịnh này, không nên để tâm đến màu sắc hay thực tính của án xứ, là trạng thái cứng mềm, chướng ngại,... vì đây không phải là án xứ màu sắc (va.n.nakasi.na), mà chỉ nên hướng tâm đến đất làm án xứ, và an trú vào án xứ qua cảnh chế định thôi.

Khi hành giả đã làm cho tâm thật sự hân hoan, thỏa thích trong việc hành trì án xứ cũng giống như con hổ sau khi tóm bắt được rùa (hành giả chọn đúng án xứ) và thỏa thích chuẩn bị lấy thịt rùa khỏi vỏ mai (hành giả chuẩn bị hành trì). Khởi đầu hành giả an trú vào án xứ và chuẩn bị tiến đạt, vị hành giả tác niệm "Pa.thavii, pa.thavii..." hay "đất, đất,...". Trong lúc an trú không nên mở mắt nhìn quá lớn hay khép mắt quá kín. Tuy nhiên, sau khi đã tương đối thuần thục ở giai đoạn này, thỉnh thoảng đôi lúc hành giả nên khép mắt lại để tác niệm án xứ, nhưng chỉ đôi lúc thôi, cho đến khi trì tướng xuất hiện. (Những chuẩn tác đầu tiên này dùng cho cả những án xứ hoàn tịnh còn lại, các án xứ sau chỉ nói đến những thay đổi cần thiết).

NHỮNG TRỞ NGẠI TRƯỚC KHI XUẤT HIỆN TRÌ TƯỚNG.

Khi đang an trú án xứ bằng chuẩn bị tiến đạt, thường có những hành giả luôn vọng móng, mong muốn sớm đạt đến Trì tướng trong thời gian tối thiểu nhất có thể đạt được. Song, Trì tướng không hiện khởi như ước muốn của hành giả, và thế là, tâm hành giả hướng về thựt động. Từ đó, cảm thấy cơ thể bãi oải, mệt nhoài, lẽ tất nhiên là hôn thụy cái (thiinamiddhaniivara.na) dễ dàng sanh khởi. Để tránh điều này, hành giả suy nghĩ hoặc làm những việc không đâu và rơi vào những vọng niệm (palibodha) cần tránh đối với hành giả. Và một lần nữa, hành giả đã từ trở ngại này đến trở ngại khác.

Bấy giờ, một điều cần làm là hành giả nên suy quán rằng: "Như vậy, một ngày nào đó ta sẽ mệnh chung trước khi Trì tướng hiện khởi. Những công việc nhỏ nhặt thông thường mà đã làm quá nhiều trong quá khứ trước kia và hiện tại này đây, những công việc ấy hoàn toàn không cần thiết cho việc thiền định của Ta". Và rồi, hành giả hãy tiếp tục chuyên cần tác niệm án xứ trở lại. Nhưng đừng quá vội vàng, hãy để thời gian khoảng 2-3 phút tác niệm một lần cho đến khi tâm hành giả lấy lại được quân bình . Từ đó, tiếp tục phát triển đến khi đạt đến Trì tướng.

SỰ HIỆN KHỞI CỦA TRÌ TƯỚNG.

Sau khi an trú vào án xứ bằng chuẩn bị tiến đạt đã thuần thục, lúc ấy Trì tướng sẽ hiện khởi. Nhanh hay chậm là tùy sự chuyên cần áp chế Triền cái (Niivara.na) của hành giả. Giai đoạn này, không cần phải an trú án xứ bằng mắt nữa, cảnh án xứ đã trở thành Trì tướng và sẽ được hành giả tri nhận bằng ý môn. Bấy giờ tâm của hành giả và cảnh án xứ sở tri rất khắn khít, được ví dụ rằng cũng giống như nam châm và vật bị hút. Tuy nhiên đối với vật thông thường, không phải là án xứ đang tu tập, hành giả không thể tri nhận bằng ý môn như thế được. Vì rằng khi khép mắt, hành giả chỉ còn "thấy" mỗi một cảnh là Địa đại hoàn tịnh và tùy theo tư thế oai nghi mà hành giả có một ý niệm về phương hướng án xứ: phải, trái, trên, dưới... khác nhau. Điều này sẽ dễ hiểu tại sao ở trình độ này, dù nhìn vào bóng tối hành giả vẫn có thể tri nhận án xứ không cần ánh sáng, một điều kiện không thể thiếu đối với nhãn môn. Nên hiểu trường hợp này bằng ví dụ sau: "Như một người nhút nhát, tánh hay lo sợ về ma quỷ, tình cờ gặp phải tử thi hoặc nhiệm vụ phải tắm rửa cho một xác chết. Thì giấc ngủ sau đó, họ cảm thấy hình ảnh tử thi cứ chập chờn ở mắt họ. Cũng vậy, ở giai đoạn này, hành giả nếu không phải trong giấc ngủ thì dù ở thời điểm vừa thức giấc, vẫn còn nhắm mắt cũng có thể tri nhận án xứ và đẩy lùi triền cái."

Sự thực hành chỉ tịnh này, đối với vị hành giả nào đạt đến thiền chứng hay Tự tướng thì chắc chắn rằng vị hành giả này đã tái tục bằng Tâm Tam Nhân, đối với người tái tục không phải bằng tâm tam nhân thì chỉ đạt đến mức tối đa là Trì tướng và dĩ nhiên là không bao giờ đến khả năng thiền chứng. Riêng thời gian thực hành để đạt đến Tự tướng nhanh hay chậm là còn tùy thuộc vào khả năng của mỗi hành giả, có người khỏang chừng một tháng hay một năm, có người đến cả 10 năm, 20 năm, điều đó không nhất định. Khi Tự tướng xuất hiện, sau đó không lâu, hành giả sẽ đạt đến thiền chứng. Nhưng nếu trong thời gian dài mà hành giả vẫn chưa đạt đến Tự tướng thì cũng không thể giải quyết rằng, không phải là người Tam nhân. Hoặc là vì người hướng dẫn, hoặc là vì chính hành giả mà dẫn đến những chướng ngại cho sự phát triển Tự tướng. Do đó, hành giả thực hành trong suốt đời vẫn nên, vì không ai biết rằng với thời gian nhất định nào đó sẽ chứng đạt thiền chứng và xác định là người Tam nhân hay không phải là người Tam nhân. Nhưng cho dù trong đời hiện tại chưa chứng đắc cũng là nhân tích lũy, vun bồi thiện căn và ngũ quyền trong đời vị lai.

TỰ TƯỚNG HIỆN KHỞI:

Khi đạt đến khả năng Trì tướng, hành giả nên tìm đến một trú xứ khác, và thấy rằng đó là nơi thuận lợi thích hợp, hãy ở lại đó để tiếp tục hành trì. Nhưng nếu trú xứ này Trì tướng không còn hiển lộ nữa, bởi các vọng niệm, thì cần phải trở về nơi cũ phát triển án xứ trở lại. Và sau đó, khi án xứ đã hiển lộ như trước hãy đi đến trú xứ mà trước đó đã bỏ đi để phát triển thêm nữa. Sở dĩ phải như vậy, là vì nếu ở tại một trú xứ quá lâu, hành giả khó tiến thêm trình độ cao hơn tức là Tự tướng. Sau khi đã chuyên chú không gián đoạn, cảnh án xứ sẽ được tế nhị, tinh tế và khiết hóa hơn. Trì tướng không còn thô thiển như lúc ban đầu. Tâm hành giả hoàn toàn hân hoan, không còn cảm thấy mệt mỏi thụ động. Hành giả đã đạt đến Tự tướng.

Những tâm định dục giới sơ khởi ban đầu cho đến Trì tướng vẫn là giai đoạn chuẩn bị tiến đạt. Kể từ lúc Tự tướng hiện khởi cho đến thiền chứng, giai đoạn này được gọi là cận hành tiến đạt hay cận định. Tâm định lúc này có khả năng áp chế những pháp Triền cái (Niivara.na) sau đây:

1. Dục dục cái (Kaamachandaniivara.na): sự tham muốn trong cảnh dục.

2. Sân độc cái (Byaapaadaniivara.na): sự nóng nảy, cuồng nộ.

3. Hôn thụy cái (Thiinamiddhaniivara.na): dã dượi, buồn ngủ.

4. Trạo hối cái (Uddhaccakukkuccaniivara.na): phóng đãng, hối hận.

5. Hoài nghi cái (Vicikicchaaniivara.na): sự ngờ vực đối với người hướng dẫn hoặc phương thức hành trì.

Giai đoạn này, Vô minh cái (Avijjaaniivara.na) cùng các phiền não khác cũng được giảm nhẹ. Hành giả đạt đến Tự tướng thời sau đó không lâu, nếu là người lợi căn, sẽ chứng đạt kiên cố định hay kiên cố tiến đạt, đó là thiền tầng thứ nhất: Sơ thiền sắc giới. Riêng về người độn căn, thời gian đạt đến thiền chứng có phần chậm hơn. Nhưng dù với hành giả nào, lợi căn hay độn căn, khi gần đến lãnh vực thiền chứng, nghĩa là ở giai đoạn tâm định cận hành, hành giả gia cần phải khéo duy trì, gìn giữ Tự tướng, cũng giống như sự bảo vệ thai bào của Hoàng hậu, khi các nhà tiên tri cho biết rằng đứa bé sau này sẽ là Chuyển luân Vương. Nếu không được duy trì gìn giữ thời Tự tướng sẽ hoại đi và cả tâm định cận hành tiến đạt cũng không còn nữa, chỉ là những tâm định trong khả năng chuẩn bị, tức là giai đoạn ban đầu.

Trong Visuddhimagga (Thanh tịnh đạo), Ngài Buddhaghosa viết đoạn này:

"Nimitta.m rakkhato laddha

Parihaani na vijjati

Aarakkhamhi asantamhi

Laddha.m laddha.m vinassati"

"Tâm định được tồn tại khi ấn tướng còn được duy trì. Nếu ấn tướng mất đi, tâm định cũng không còn nữa".

SỰ DUY TRÌ TỰ TƯỚNG

Để duy trì Tự tướng lâu dài, hành giả cần tránh những điều không thích hợp sau đây:

Aavaasa: Trú xứ.

Gocara: Sự đi lại.

Bhassa: Khẩu hành.

Puggala: Bạn lữ.

Bhojana: Vật thực.

Utu: Thời tiết.

Iriyaapaatha: Oai nghi.

1. TRÚ XỨ:

Những nơi nào các ấn tướng chưa sanh không thể sanh khởi, nếu đã sanh rồi mà bị tiêu hoại, gián đoạn. Hay Chánh niệm chưa sanh không sanh khởi, bằng như đã sanh rồi mà bị hoại đi, tán tâm. Ấy không phải là trú xứ thích hợp cho hành giả.

Với trú xứ nào, các ấn tướng, chánh niệm chưa sanh thời sanh khởi, đã sanh được tăng trưởng, lớn mạnh. Trú xứ ấy thích hợp cho vị hành giả.

Suy xét những điều trên, hành giả tìm trú xứ thích hợp.

2. SỰ ĐI LẠI:

Những nơi bất tiện cho sự đi lại:

- Trú xứ đối hướng với xóm làng nằm ở hướng đông hoặc hướng tây, nắng mặt trời sẽ rọi khi đi khất thực hay lúc trở về.

- Trú xứ cách xóm làng quá ba dặm (5 km) và đường đi trắc trở khó khăn.

- Những nơi khất thực khó khăn, vì thiếu vật thực

Những nơi thuận tiện cho việc đi lại:

- Xóm làng ở hướng nam hoặc hướng bắc đối hướng với trú xứ .

- Trú xứ không xa hơn ba dặm.

- Khất thực dễ dàng.

3. KHẨU HÀNH:

Hành giả cần tránh những câu chuyện vô ích sau:

- Raajakathaa: Nói về vua chúa, quyến thuộc... của Hoàng tộc.

- Corakathaa: Chuyện về trộm cướp.

- Mahaamatta: Chuyện các Đại thần, quan lại.

- Senaakathaa: Chuyện về quân lính

- Bhayakathaa: Chuyện về những sự kinh sợ.

- Yuddhakathaa: Chuyện chiến sự.

- Annakathaa: Chuyện thức ăn.

- Paanakathaa: Chuyện thức uống.

- Vatthakathaa: Chuyện vải mặc.

- Sayanakathaa: Chuyện sàng tọa.

- Paalaakathaa: Chuyện vòng hoa.

- Ganthakathaa: Chuyện hương thơm.

- ~Naatikathaa: Chuyện quyến thuộc.

- Yaanakathaa: Chuyện xe giá.

- Gaamakathaa: Chuyện làng mạc.

- Nigamakathaa: Chuyện thị trấn.

- Nagarakathaa: Chuyện đô thị.

- Janapadakathaa: Chuyện quốc độ.

- Itthikathaa: Chuyện về nữ nhân.

- Purisakathaa: Chuyện về nam nhân.

- Surabhakathaa: Chuyện về anh hùng.

- Visikhaakathaa: Chuyện bên đường.

- Kumbha.thaanakathaa: Chuyện bến nước.

- Pubbapetakathaa: Chuyện về vong nhân.

- Naanattakathaa: Chuyện không mục đích.

- Lokakkhaayikakathaa: Chuyện về vũ trụ.

- Samuddakkhaayikakathaa: Chuyện về biển cả.

- Itibhavaabhavakathaa: Chuyện hưng thạnh và suy vong.

- Ara~n~nakathaa: Chuyện rừng.

- Pabbatakathaa: Chuyện núi.

- Nadiikathaa: Chuyện sông ngòi.

- Diipakathaa: Chuyện hải đảo.

Những điều trên đây, đôi khi cũng là điều lợi ích, nhưng chỉ lợi ích về thế gian. Riêng việc tu chứng hoàn toàn không giúp được gì. Chỉ là sự trở ngại cần phải tránh. Bậc Đạo Sư thuyết rằng: "Những lời phù phiếm vô ích là một trở ngại cho sự tu tập, nó chỉ đem lại những kết quả khổ đau".

Tuy nhiên, nếu nói về một vị vua hùng mạnh, một đạo sĩ đại thần lực hay một người đầy sức mạnh uy quyền nào đó, để ý thức rằng rồi tất cả theo một qui luật tử sinh. Như thế thì vẫn nên. Hay dùng những mẩu chuyện này so sánh, ví dụ cho một lý pháp thì vẫn là điều lợi ích. Ngoài ra, trong ý nghĩa bông đùa, lãng phí, mua vui là điều cần phải tránh.

Và lại nữa, hành giả không nên dự tranh bằng những lời tranh tụng (viggaa~nitakathaa) sau:

- Na tva.m ima.m dhammavinaya.m aaja~nissasi: Ngài không hiểu biết gì về pháp luật này.

- Aha.m ima.m dhammavinaya.m aajaanaami: chính tôi mới là người hiểu biết pháp luật này.

- Ki.m tva.m ima.m dhammavinaya.m aajaanissasi: Ngài hiểu biết pháp luật này như thế nào?

- Micchaapa.tipanno tavasasi: Ngài chính là người thực hành sai lầm.

- Ahamasmi.m sammaapa.tipanno: Tôi đây mới là người thực hành chính chắn.

- Sahita.m me: Tôi không mâu thuẩn giữa lời nói trước và sau, lời nói tôi mới đem lại lợi ích.

- Aasahita.m te: lời nói trước đã mâu thuẩn với lời nói sau của Ngài. Lời nói của Ngài chỉ vô ích.

- Purecacaniya.m pacchaa avaca: Lời nói đáng nói trước Ngài lại nói sau.

- Pacchaavacaniya.m pure avaca: Lời đáng nói sau Ngài lại nói trước.

- Achicii.n.nante viparaavatta.m: Lời nói của Ngài đã bị đánh đổ.

- Aropito te vaado: Lời nói của Ngài đã bị thách thức.

- Niggahi to tavamasi: Ngài đã bị đánh bại.

- Cara vaadapamokkhaaya: Ngài hãy giải tỏa tri kiến.

- Nibbethehi vaa sace pahosi: Nếu được bây giờ Ngài hãy tự thoát khỏi sai lầm.

Dù ở trường hợp nào, trong thời gian nào tránh những điều tranh tụng trên đây vẫn là điều hữu ích đối với pháp học và pháp hành và cả lẽ sống thế gian. Một là nó đánh mất sự tốt đẹp, sự tiến hóa cho chính mình. Thứ hai là sự mất hòa hợp tập thể hội chúng. Và sau cùng là cho kết quả sanh thú đời sau khổ đau. Những ai muốn học đòi trở thành vị hiền trí hay bậc Đại nhân thì cần nên từ bỏ những khẩu hành nào không chắn lối, không ngăn chận đạo, quả và Níp-bàn, những khẩu hành ấy được gọi là những khẩu hành tốt đẹp thích hợp (bhassasappaaya) hay là 10 Kathaavatthu sau đây:

- Apicchataakatha.m: nói về thiểu dục.

- Santu.t.thikattha.m: nói về tri túc.

- Pavivekakatha.m: nói về tịch tịnh (sự yên lặng của thân, khẩu, ý).

- Asa.mmaggakatha.m: nói về không hệ lụy dục phược (Kaamagu.na)

- Viriyaaramkhakatha.m: nói về sự chuyên cần.

- Siilakatha.m: nói về Giới.

- Samaadhikadha.m: nói về Định.

- Pa~n~naakatha.m: nói về Tuệ.

- Viruttikatha.m: nói về giải thoát (giải thoát ở đây chỉ cho tâm tứ quả).

- Vimutti~naa.nasassanakatha.m: nói về tri kiến giải thoát (trí phản khán Tâm tứ quả và Nip-bàn).

Mặc dù như đã nói, mười kathaavatthu trên là những điều thích hợp, không ngăn lối Đạo, Quả, Nipbàn. Tuy nhiên, đối với vị hành giả ở giai đoạn này cũng không nên luận bàn quá nhiều, chỉ nên ở mức giới hạn vừa đủ. Vì hành giả cần phải duy trì tâm định và Tự tướng để khỏi hư hoại, gián đoạn, các Ngài A-xà-lê bảo rằng: "Tampi mattaaya bhaasitabba.m: dầu là điều đáng nói, nhưng chỉ nên ở mức giới hạn."

4. BẠN LỮ:

Vị hành giả khi đang tu tập, có hai hạng người này không nên giao du vì mục đích hội ý, luận bàn:

- Kaayada.lhiibahulo: Người tính ưa thích đỏm dáng, hay bận tâm chăm sóc về ngoại hình.

- Tiracchaasakathiko: Ưa thích phiếm luận vô ích.

Và có hai hạng người hành giả nên thận cận để trao đổi luận bàn (nếu thấy cần):

- Atiracchaanakathiiko: Không nói lời vô ích, phù phiếm.

- Siikaadigu.nasampanno: Đầy đủ giới đức, tịnh đức và tuệ đức.

5. VẬT THỰC:

Tùy hành giả mà sự thích nghi vật thực khác nhau. có hành giả không thích nghi với những vật thực mang vị béo ngọt và điều này có thể dẫn đến sự không vừa lòng, hành giả dễ bị tán tâm lúc hành trì. Riêng những vật thực mang vị chua, hành giả lại vừa lòng hơn, tâm không bị chi phối vì phản ứng của vật thực. Đối với hành giả này, những vật mang vị chua là vật thực thích hợp. Ngược lại, có những hành giả ưa thích vật thực ngọt, không thích hợp với vật thực chua, thì đối với hành giả này vật thực ngọt là thích hợp. Riêng những vị đắng, mặn, chát, cay, không nói ở đây, vì những vị này dùng để pha lẫn hai vị trên và không tùy thuộc sở thích cá biệt.

6. THỜI TIẾT: (utu- asappaya vaa utusappaaya)

Trong thời tiết nóng bức, nếu hành giả cảm thấy bức rức khó chịu, tâm không được định tĩnh an trụ hay tâm đã định tĩnh bị phóng đãng, chi phối. Thời tiết như vậy là không thích hợp với hành giả. Nhưng nếu ở thời tiết lạnh mát mà hành giả cảm thấy dễ chịu, thoải mái, tâm vững trú, yên tịnh hay phóng đãng mông lung được an trú, lắng đọng, thời tiết như vậy là thích hợp với hành giả.

Nhưng ngược lại, có những hành giả trong thời tiết nóng cảm thấy dễ chịu, tâm được định tĩnh, an trú, thì với thời tiết này thích hợp cho vị hành giả. Nếu ở thời tiết lạnh, bị phóng đãng, tán tâm, khó an trụ, thì như vậy thời tiết này không thích hợp cho vị hành giả ấy.

7. CÁC OAI NGHI

Trong các oai nghi, tùy hành giả mà có một oai nghi thích hợp. Có hành giả khi thực hành trong oai nghi nằm sẽ bị hôn trầm dã dượi, tất nhiên không đạt kết quả gì, nhưng nếu ở oai nghi khác vị ấy cảm thấy thân, tâm thích hợp và tỉnh thức hơn, không bị các triền cái chi phối. Ngược lại, có hành giả thích hợp trong oai nghi nằm hơn là các oai nghi khác. Có hành giả thích hợp với oai nghi đi hoặc nằm nhưng không thích hợp với oai nghi ngồi hoặc đứng. Có hành giả ngược lại điều này.v.v...Nhưng tựu chung những oai nghi nào hành giả cảm thấy dã dượi, hôn trầm, tâm phóng túng, dao động, không đem lại kết quả hành trì. Oai nghi ấy là không thích hợp tới hành giả. Oai nghi nào làm cho tâm được an tịnh, sáng suốt, lắng đọng các triền cái, oai nghi ấy là thích hợp với vị hành giả.

Hành giả nên tìm oai nghi thích hợp trong các oai nghi này.

Khi đạt đến khả năng Tự tướng, hành giả tránh được bảy điều bất hợp (Asappaaya) và khuôn theo những điều thích hợp như đã nói. Từ đó không bao lâu, sẽ đạt đến thiền chứng tức thiền tầng Sắc giới thứ nhất. Nếu vẫn chưa đạt đến thiền tầng này, hành giả cần bổ túc 10 appanaakosalla như sau:

- Vatthuvisadakariyataa: nên làm những việc vệ sinh cá nhân (thân thể, y phục).

- Indriyasamattapa.tipaadanataa: quân bình Ngũ quyền, Tín quân bình với Tuệ, Cần quân bình với Định. Riêng về Niệm quyền phải được lớn mạnh hơn cả, vì chính Chánh niệm nâng đỡ thiện pháp, không để tâm rơi vào Triền cái.

- Nimittakusalataa: thiện xảo trong việc bảo tồn ấn tướng và duy trì tâm định vững trú.

- Cittapaggaho: khi tâm buồn chán, lui sụt do tịnh giác chi, định giác chi và xả giác chi. Khi ấy cần phải được phát triển lớn mạnh đối với những giác chi Trạch pháp, cần và hỷ giác chi.

- Cittaniggaho: khi phóng đãng, tán tâm do ba giác chi Cần, Hỷ và Trạch pháp giác chi. Bấy giờ cần phát triển khinh an, định và xả giác chi.

- Cittasampasa.mho: khi tâm thối thất chán nản trong việc hành trì, hành giả nên phát triển lòng tin đối với việc tu tập bằng cách suy quán về tám kinh động (sa.mvegavatthu) [*] và niệm tưởng đến ân đức Tam Bảo.

[*] Sanh, già, đau, chết, địa ngục, atula, bàng sinh, ngạ quỷ

- Citta-ajjupakkho: cần giữ tâm quân bình, tỉnh lặng, khi không còn chán nản, thụ động hay phóng đãng, thiếu định tĩnh .

- Asamaahitapuggalaparivajjana.m: Tránh những người phóng đãng, tâm thiếu định tĩnh, tán động.

- Samaahitapuggalasevana.m: thân cận những người tu tập thiền định.

- Tadadhimutti: Chuyên cần duy trì Tự tướng, tức nhân cần thiết dẫn đến thiền chứng, không gián đoạn.

SỰ KHAI TRIỂN TỰ TƯỚNG

Khi hành giả đã duy trì tốt Tự tướng, tiếp đó cần làm lớn rộng ấn tướng này. Từ kích thước ban đầu cho đến chu vi một quả núi rồi lớn đến một vũ trụ (cakkavaala) để trau dồi tâm định thêm sức mạnh vững trú. Song điều này không nên thực hiện đối với Trì tướng, làm như vậy chỉ đem lại bất lợi. Khi án xứ quá rộng lớn, tâm định ở khả năng này không sao an trú toàn diện ấn tướng và sẽ dẫn đến tán động, hụt hẫng.

Riêng việc triển khai Tự tướng sẽ được làm lớn dần thêm một ngón, hai ngón, bốn ngón, tám ngón rồi một hắc, hai hắc cho đến chu vi một quả núi, một vũ trụ. Việc làm này được thực hiện khi hành giả đạt đến cận định (Upaacaarasamaadhi) hoặc có thể sau khi đắc thiền chứng.

THIỀN TẦNG THỨ NHẤT SANH KHỞI:

Hành giả sau khi trải qua giai đoạn Tự tướng, thiền tầng thứ nhất sanh khởi với năm thiền chi như sau:

Chặn Ýù môn (manodvaaraavajja.na) lấy Tự tướng làm cảnh. Đầu tiên là Hữu phần (Bhava"nga), tiếp đến là một trong bốn tâm Đại Thiện Tương Ưng Trí sanh khởi bốn sát na (nếu là người độn căn) hay ba sát na (nếu là người lợi căn). Tâm này cũng lấy tự tướng làm cảnh, rồi lần lượt trong bốn vai trò chuẩn bị (parikamma), cận hành (upaacaara), thuận thứ (anuloma) và chuyển tộc (gotrabhuu) hay chỉ ba sát na: cận hành, thuận thứ và chuyển tộc. Giai đoạn này chính là đổng lực cận hành định (upacaarasamaadhijavana) trong lộ đắc thiền. Tiếp theo đó, tâm Sơ thiền sắc giới, tức là Kiên cố định (appanaasamaadhi) cũng lấy cảnh là Tự tướng, hiện khởi một sát na, rồi kế tiếp đến là Hữu phần. Sau hữu phần này là lộ phản khán, tức một chặn ý môn với bảy đổng lực đại thiện sanh khởi tiếp nối làm nhiệm vụ thẩm sát năm thiền chi: Tầm, Tứ, Hỷ, Lạc, Định. Điều này cũng giống như người nằm mộng, khi tỉnh thức chợt trạng lại giấc mộng của mình.

NHẬN ĐỊNH VỀ THIỀN CHỨNG

Trong lộ đắc thiền, các đổng lực Dục giới: Chuẩn bị, Cận hành, Thuận thứ, Chuyển tộc cùng đổng lực Kiên cố đều lấy cảnh là Tự tướng như nhau. Song, các đổng lực Dục giới chưa có khả năng áp chế Dục cái (kaamata.nhaa), tâm định chưa đến mức dũng mãnh hãy còn yếu kém, trong khi ấy, mặc dầu đổng lực kiên cố tức Sơ thiền sắc giới sanh khởi chỉ một lần, nhưng khả năng tâm định đầy đủ năm thiền chi này vẫn đủ sức áp chế, tịnh chỉ Dục ái. Sức vững chắc của đinh đóng vào thân gỗ như thế nào, sự vững trú của tâm Sơ thiền vào cảnh án cũng như thế ấy. Bất động và chắc chắn. Dựa vào đó mà hành giả tự biết ta đã đạt thiền chứng. Riêng việc có hiểu được hay không còn tùy vào khả năng học hỏi Thắng pháp (Abhidhamma) của mỗi hành giả.

GIAI ĐOẠN THIỀN TẦNG THỨ NHẤT ĐẾN CÁC THIỀN TẦNG CAO.

Tư (cetanaa) trong Sơ thiền thiện này không có dục ái (kaamata.nha) hay những vui thích trong ngũ dục (kaamagu.na), do đó không cho kết quả tái sanh trong dục giới, nhưng vẫn còn đối với sắc giới và đây cũng là lý do tâm này được gọi là Ruupaavacaracitta. Đối với sự hành trì để đạt đến các thiền tầng cao hơn, điều cơ bản đầu tiên hành giả nên nhập định trong suốt thời gian từ một đến bảy ngày, các đ?ng lực sơ thiền thiện sanh tiếp nối liên tục để trau dồi sức mạnh cho tâm định tĩnh và làm nền tảng cho năm khả năng (vasiibhaava) thiền định. Khả năng này chính là nhân tố quan yếu cho các sự phát triển các thiền tầng thứ hai, thứ ba, thứ tư và cả thiền tầng sắc giới sau cùng, nếu không hành giả cũng không thể đạt đến các trạng thái thiền tầng cao hơn và khả năng này chỉ thành tựu khi tâm định đã dũng mãnh, các đổng lực sơ thiền có thể an trú trong suốt thời gian một đến bảy ngày.

Để duy trì thời gian các đổng lực sơ thiền sanh khởi liên tục như thế, hành giả đầu tiên an trú vào Tự tướng, vì khi Tự tướng được an trú thì lẽ tất nhiên tâm thiền cũng hiện khởi trong tâm lộ ấy... tối thiểu phải là một hay hai hoặc ba sát na rồi đến hữu phần. Khi hành giả biết rằng tâm thiền không còn tiếp nối nữa, ngay lúc ấy hành giả cần phải tiếp tục an trú Tự tướng để tâm thiền sanh khởi trở lại. Đừng bao giờ hướng tâm nghĩ về chuyện khác, hãy luôn tinh cần an trú thiền định tức thiền tầng thứ nhất đã chứng, chớ nên làm gián đoạn hay hư hoại đi, để trau dồi tâm định thêm vững trú. Trong thời gian mà sức mạnh tinh cần chưa thể an trú một hay hai ngày... bấy giờ hành giả cũng chớ nên suy quán đến các thiền chi (tầm, tứ...) quá nhiều chỉ nên an trú vào tự tướng để an trú thiền tầng thứ nhất. Vì các thiền chi trong lúc ấy sanh khởi một cách thô thiển và yếu ớt, nếu quán xét như thế có làm cho thiền chi lui sụt, suy kém và đương nhiên thiền tầng thứ hai không thể sanh khởi. Khi thiền tầng thứ nhất được an trú trong suốt thời gian bảy ngày, tiếp theo đó hành giả nên làm phát khởi năm khả năng (vasiibhaava) sau đây, cho đến khi tinh thục.

Tiếng Vasiibhaava được giải thích rằng:

"Vasana.m samatthana.m = Vaso, vaso yassa atthiiti = Vasii: khả năng được gọi là Vasa. Người có Vasa được gọi là Vasii."

"Vasino bhaavo = vasiibhaavo: sự trở thành người có khả năng được gọi là Vasiibhaava".

Vasii có năm là:

- Aavajjanavasii: khả năng quán xét thiền chi trong khai ý môn (Quán tự tại)

- Samaapajjanavasii: khả năng nhập định. (Nhập tự tại)

- Adhi.t.thaanavasii: khả năng ấn định thời gian nhập định (Trú tự tại) .

- Vu.t.thaanavasii: khả năng ấn định thời gian xuất (Xuất tự tại) .

- Paccavekkha.navasii: khả năng quán xét thiền chi trong giai đoạn đổng lực.

Làm thành tựu năm khả năng này gọi là vasiibhaava (Phản quán tự tại) .

1. Aavajjanavasiibhaava: (Quán tự tại)

"Aavajjane vasiibhaavo = Aavajjanavasibhaavo": sự quán xét các thiền chi được làm thành khả năng cho vị hành giả. Sự trở thành này được gọi là aavajjanavasiibhaava (Quán tự tại).

Vị hành giả nhập sơ thiền, sau khi xuất định, quán xét đến năm thiền chi: Tầm, Tứ, Hỷ, Lạc, Định theo mỗi phần riêng biệt bằng bốn hoặc năm đổng lực đại thiện, tùy lợi căn hay độn căn. Dứt tâm lộ này, kế đến là hai Hữu Phần Rúng Động (bhava"ngacalama), và Dứt Dòng (bhava"ngapaccheda), rồi tiếp theo là Khai Yù Môn, sau đó là bốn hoặc năm Đổng Lực như giai đoạn trên, như thế gọi là aavajjanavasiibhaava.

Nhưng khả năng xem hai Hữu Phần giữa hai tâm lộ trên chỉ có đối với Đức Phật và hai Vị Chí Thượng Thinh Văn. Riêng những người khác thì cần đến bốn hoặc năm Hữu Phần. Nhưng, như thế cũng đã là aavajjanavasiibhaava.

2. Samaapajjanano vasiibhaava: (Nhập tự tại)

"Samaapajjano vasiibhaavo = samaapajjanavasiibhaava: làm trở thành khả năng nhập định thì gọi là samaapajjanavasiibhaava. (Nhập tự tại)

Nghĩa là khi hành giả muốn nhập thiền, thời sau khoảnh khắc cần thiết, an trú Tự tướng, Hữu Phần Tâm sẽ khởi lên hai sát na Rúng Động và Dứt Dòng, rồi tiếp đến là Khai Ý Môn (manodvaaraavajjana), Chuẩn bị (parikamma), Cận hành (upacaara), Thuận Thứ (anuloma), Chuyển tộc (gotrabhuu) (hay sẽ là Cận Hành, Thuận Thứ, Chuyển Tộc) và sau đó sẽ Tâm Thiền bất định số, như vậy gọi là samaapajjavanasiibhaava. Nhưng trường hợp này chỉ đối với Đức Phật và Hai Vị Thượng Thinh Văn, riêng những người khác thì phải đến bốn hoặc năm Hữu Phần tâm, rồi mới Khai Ý Môn... Song như ậy cũng là samaapajjavanasiibhaava.(Nhập tự tại)

3. Adhi.t.thaanavasiibhaaya (Trú tự tại)

"Bhava"nga.m abhibhuyya jhaana.m .thapana.m = adhi.t.thaana.m". Sự tiếp nối liên tục các tâm thiền không xen hữu phần, thì gọi là Adhi.t.thaa. (Trú tự tại)

"Adhi.t.thaane vasiibhaavo = Adhi.t.thaanavasiibhaava": làm thành khả năng adhi.t.thaana, gọi là Adhi.t.thaanavasiibhaava.

Sự nối tiếp liên tục các tâm thiền không gián đoạn, ấy gọi là nhập thiền. Các tâm thiền gián đoạn bởi các hữu phần tiếp nối, thì gọi xuất thiền. Khi vị hành giả muốn nhập thiền trong một thời gian nhất định nào đó, các tâm thiền sẽ sanh khởi lên liên tục trong suốt thời gian mà hành giả ấn định.

Trở thành khả năng như thế gọi là Adhi.t.thaanavasiibhaava. (Trú tự tại)

4. Vu.t.thaanavasiibhaava (Xuất tự tại)

"Vu.t.thaane vasiibhaavo = Vu.t.thaanavasiibhaavo".

Xuất định tự tại theo thời gian ấn định, trởthành một khả năng của vị hành giả, được gọi là Vu.t.thaanavasiibhaava.

Vị hành giả hướng tâm đến thời gian nào đó xuất định, vị này sẽ xuất định với thời gian không kém, làm thành khả năng này được gọi là Vu.t.thaanavasiibhaava.

Cần phân biệt hai điều trên. Adhi.t.thaanavasiibhaava là khả năng an trú tâm thiền trong thời gian đã ấn định không hơn không kém. Vu.t.thaanavasiibhaava là khả năng giới hạn tâm thiền đúng thời gian ấn định không hơn.

5. Paccavekkha.navasiibhaava (Phản quán tự tại)

"Paccavekkha.ne vasiibhaavo = paccavekkha.navasiibhaavo". Sự quán xét các thiền chi được vị hành giả làm thành khả năng, như thế gọi là paccavekkha.navasiibhaava.

Sau khi xuất thiền, vị hành giả quán xét đến năm thiền chi bằng bốn hoặc năm đổng lực phản khán (paccavekkha.navasiibhaava), và giữa hai tâm lộ này (nhập thiền và phản khán) sẽ được nối tiếp bằng hai Hữu Phần Rúng Động và Dứt Dòng.

Hành giả làm thành khả năng này được gọi là Paccavekkha.navasiibhaava. Nhưng khả năng này cũng như hai điều đầu tiên tức là chỉ đối với Đức Phật và Hai Vị Thượng Thủ Thinh Văn. Riêng những người khác thì phải đòi hỏi bốn hoặc năm Hữu phần tâm làm trung gian giữa hai lộ. Và đây cũng là paccavekkha.navasiibhaava nếu được hành giả là thành khả năng.

Như vậy khi đạt đến khả năng Aavajjanavasiibhaava thì cũng có nghĩa là đã thành tựu khả năng paccavekkha.navasiibhaava. Sở dĩ như thế tùy vào mỗi giai đoạn mà có một cách gọi tên, khả năng quán xét trong giai đoạn khai ý môn, gọi là aavajjanavasii, khả năng quán xét trong giai đoạn đổng lực thì gọi là Paccavekkha.navasiibhaava . Chỉ là như vậy.

GIAI ĐOẠN HÀNH TRÌ SAU CÙNG.

Khi đã thuần thục năm khả năng (vasii) trên, tiếp đến hành giả an trú vào thiền tầng thứ nhất, khi xuất định, hành giả nên suy quán rằng: "Thiền tầng này vẫn còn gần với triền cái (niivara.na) thiền chi Tầm vẫn còn thô thiển, làm hạn chế sức mạnh của thiền chi khác và làm tâm định yếu kém đi. Các triền cái vốn đã bị áp chế sẽ dễ dàng tái hiện và làm suy yếu thiền tầng này. Ngược lại, thiền tầng thứ hai vượt xa các triền cái, những thiền chi cũng tế nhị hơn".

Suy xét như thế cho đến khi đã nhàm chán đối với sơ thiền, không còn ái chấp nữa. Từ đó hành giả an trú vào Tự tướng bằng các tâm tiến đạt (bhaavanaacitta), nhưng chỉ là Ly tầm tiến đạt (Vitakkaviraagabhaavanaa), tức khi an trú, hành giả tác niệm " Đất, đất..." để chứng đạt thiền tầng thứ hai ấy. Tâm tiến đạt này gọi là Chuẩn bị tiến đạt (parikammabhaavanaa) và lấy cảnh là Tự tướng.

Khác với chuẩn bị tiến đạt ở giai đoạn tiến đến Sơ thiền, lấy Sơ tướng và Trì tướng làm cảnh.

Hành giả an trú và tác niệm như thế. Nếu cần biết rằng đã gần đến lãnh vực Kiên cố tiến đạt, tức thiền tầng thứ hai hay chưa, vị hành giả nhập sơ thiền, xuất thiền tầng này, quán xét về mỗi thiền chi. Bấy giờ, nếu hành giả nhận thức thiền chi tâm này còn thô thiển, thô sơ, và cũng thấy rằng các thiền chi kia tế nhị và tinh tế, tức hành giả đã đạt đến cận hành tiến đạt. Ngược lại nhận thức này, tức hành giả vẫn còn là giai đoạn chuẩn bị. Nên chuyên cần để đạt đến khả năng cao hơn.

Đạt đến khả năng cận hành tiến đạt, sẽ không bao lâu, nếu không vì thiếu tinh cần, hành giả sẽ chứng thiền tầng thứ hai với tiến trình như sau: đầu tiên là những hữu phần tâm: rúng động, dứt dòng, theo đó là khai ý môn, chuẩn bị, cận hành, thuận thứ, chuyển tộc rồi thiền chứng: Tâm nhị thiền sắc giới. Sau một sát na tâm này là kế tục hữu phần. Tiếp đó là lộ phản khán trong nhiệm vụ xem xét bốn thiền chi đã chứng, và hành giả đã đạt đến thiền tầng thứ hai.

Phương thức hành trì bước đầu và sau cùng để đạt đến thiền tầng thứ ba, thứ tư, thứ năm cũng giống như giai đoạn thiền tầng thứ nhất đến thiền tầng thứ hai, khác nhau chỉ là sự suy xét về chướng ngại của các thiền chi thô thiển. Tiến trình này sẽ được khiết hóa theo từng cấp bậc thiền chứng, nghĩa là để đạt đến thiền tầng thứ ba, vị hành giả loại bỏ Tứ (Vicaara), an trú vào Hỷ (Piiti), Lạc (Sukha) và Định (Ekaggataa). Tiếp theo loại bỏ Hỷ, an trú vào Lạc và Định để chứng thiền tầng thứ tư. Sau cùng, loại bỏ Lạc, an trú vào Xả (Upekkhaa) và Định (Ekaggataa) để chứng thiền tầng thứ năm.

Quá trình tu chứng trên đây là nói về người độn căn (mandapuggalaa), vì trí tuệ của người này không thể trong cùng một lúc loại bỏ cả hai thiền chi Tầm, Tứ. Riêng về người Lợi căn (tikkhapuggala), ở giai đoạn tiến đạt thiền tầng thứ hai, nhờ trí tuệ nhạy bén có khả năng suy xét chướng ngại của hai thiền chi Tầm và Tứ cùng một lúc để khi an trú Tự tướng với tâm tiến đạt (bhaavanaacitta) ly Tầm, ly Tứ. Rồi hành giả này chứng thiền tầng thứ hai có ba thiền chi là Hỷ, Lạc, Định. Tiếp đến, loại bỏ Hỷ và chứng đạt thiền tầng thứ ba với các thiền chi Lạc, Định. Rồi tiếp theo đó loại bỏ Lạc để chứng thiền tầng thứ tư cũng với hai thiền chi nhưng là Xả và Định.

Đây chính là lý do mà thiền tầng sắc giới được tính theo bốn, tức tính theo quá trình tu chứng của người Lợi căn.

Oû trình độ thiền tầng thứ năm (tức là thiền tầng thứ tư đối với người Lợi căn), những hành giả nào đã từng vun trồng pháp độ (paaramii), đã từng chứng đắc thần thông (abhi.n~naa) trong các sanh hữu kế cận đời hiện tại hay từng làm việc công đức bố thí, trì giới... trong quá khứ có ước nguyện chứng đắc thần thông trong các sanh hữu về sau. Thì với những người này, sau khi chứng đạt thiền tầng thứ năm, trí tuệ vốn có cùng với tâm thiền này sẽ trở thành một khả năng đặc thù hay còn gọi là thần thông (abhi~n~naa) và có thể hiện thông với bất kỳ thời gian nào tùy thích.

Còn riêng những người thông thường, cần phải tiến triển thêm cho đến bốn thiền tầng Vô sắc cùng sự tinh thục năm khả năng (vasii). Nghĩa là cần phải trải qua chín hoặc tám giai đọan thiền chứng sắc giới và vô sắc giới, khả năng thần thông mới hiển lộ.

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Pháp Nhiên đã gửi tặng phiên bản vi tính (Bình Anson, 10-2001).

GIẢI VỀ Ý NGHĨA CHỈ TỊNH THEO THẮNG PHÁP YẾU HIỆP

Hòa thượng Jotika

Tỳ kheo Pháp Nhiên dịch Việt

III. MƯỜI ÁN XỨ BẤT MỸ - ASUBHA

PHƯƠNG THỨC TU TẬP -

"Asubha" chiết tự có hai chữ: A + SUBHA.

"A" là phủ định từ theo văn phạm Paali, từ bất biến từ "Na".

"Subha" có nghĩa là xinh đẹp.

Khi trở thành hợp từ Asubha, được kết hợp từ hai từ trên, có nghĩa là không xinh đẹp hay bất mỹ.

Có lời giải tự như vầy:

"Na subha.m = Asubha" cùng với ý nghĩa trên. Tuy nhiên Asubha.m ở đây được dùng theo ý nghĩa chuyên biệt hơn, đó là sự chuyển biến của tử thi.

Các giai đoạn chuyển biến ấy được phân loại theo mười:

1. GIAI ĐOẠN UDHUMAATAKA: BÀNH TRƯỚNG TỬ THI.

Hợp từ này chiết tự có U + dhumaata + ka.

U có nghĩa là phía sau, phần sau. Dhumaata là trương sình, nổi phồng. Và Ka là nhơ nhớp, đáng gớm.

Khi trở thành hợp từ Udhumaataka nghĩa là tử thi sau những ngày đã trương sình.

Một lời giải tương tự như sau:

Uddha.m dhumaata.m = udhumaata.m.

Udhumaata.m kucehihanti = Udhumaataka.m.

Sau những ngày đã trương sình, gọi là Udhumaata và cái đáng nhờm gớm sau những ngày tử thi đã trương sình, gọi là Udhumaataka.

2. GIAI ĐOẠN VINIILAKA: THANH Ứ TỬ THI.

Viniilaka chiết tự có Vi + niila + ka.

Vi có nghĩa là pha lẫn, tức những phần thịt dở của tử thi hay nước trắng bắt đầu ngã màu.

Niila là màu xanh, tức màu xanh hay màu hỗn hợp mà nhiều hơn cả màu đen.

Ka là đáng nhờm gớm.

Khi trở thành hợp từ Viniilaka chỉ cho một tử thi đáng tởm, mang những màu sắc pha lẫn: xanh, trắng, đỏ, đen.

Lời giải tự như sau:

Visesato niila.m = Viniila.m.

Viniila.m kucchitanti = Viniilaka.m.

Màu xanh nổi bậc trong hỗn hợp màu có đen và trắng thì gọi là Viniila.m (nổi bật hơn, vì màu xanh là sự chuyển hóa của tử thi từ giai đoạn ban đầu có đen và trắng). Tử thi trở thành vật đáng nhờm gớm hơn, đã ngã màu xanh lẫn lộn từ màu đỏ và trắng ở giai đoạn ban đầu. Tử thi giai đoạn này được gọi là Viniilaka.

3. GIAI ĐOẠN VIPUBBAKA - NỒNG LẠN TỬ THI.

Chiết tự hợp từ Vipubbaka có Vi + pubba + ka.

Vi có nghĩa là rỉ chảy, pubba là nước, ka là nhơ nhớp, đáng gớm. Và trở thành hợp từ Vipubbaka có nghĩa là chỉ cho tử thi nhơ nhớp, nước vàng và nước thối rữa bắt đầu rỉ chảy.

Theo lời giải tự:

Vissavata.m pubba.m = Vipubba.m.

Vipubba.m kucchitanti = Vipubbaka.m

Nước thịt tan rữa gọi là Vipubba. Tử thi nước vàng và thịt đã rữa chảy trở nên vật đáng tởm gọi là Vipubbaka.

4. GIAI ĐOẠN VICHIDDAKA - ĐOẠN HOẠI TỬ THI.

Hợp từ này được chiết tự là Vi + chidda + ka.

Vi có nghĩa là đứt đoạn, phân hai. Chidda là bị cắt đứt, bị tách rời. Ka là nhơ bẩn, đáng gớm. Khi trong hợp từ vicchiddaka có nghĩa là chỉ cho một tử thi đã bị phân đoạn, tách rời, trở nên vật đáng nhờm gớm.

Một lời giải tự:

Chidditabbanti = Chidda.m.

Dvidhaa chidda.m = Vichidda.m

Vichidda.m kucchitanti = Vichiddaka.m.

Tử thi bị tách rời gọi là Chidda, tử thi bị phân đoạn ra hai, gọi là vichidda và tử thi trở nên vật đáng nhờm tởm khi bị tách rời phân đôi được gọi là vichiddaka.

5. GIAI ĐOẠN VIKKHAAYITAKA - THỰC HÁM TỬ THI.

Hợp từ này chiết tự có Vi + khaayita + ka.

Vi có nghĩa là sai biệt, khaayita là bị cắn ăn, mổ, tức tử thi mà loại dã thú: quạ, kênh kênh, diều hâu,...đã mổ ăn, cắn xé. Ka là đáng nhờm gớm. Ở hợp từ Vikkhaayitaka cũng chỉ cho tử thi bị dã thú cắn mổ loang lổ khắp thi thể và trở nên vật đáng nhờm gớm.

Một lời giải như sau:

Khaaditanti = khaayita.m.

Vividhena khaayita.m = Vikkhaayita.m.

Tử thi đã bị cắn xé, gọi là Khaayita, tử thi đã bị thú ăn loang lổ nhiều nơi, gọi là vikkhaayita và tử thi trở thành vật đáng gớm khi đã bị ăn loang lổ, mất còn, gọi là vikkhaayitaka.

6. GIAI ĐOẠN VIKKHITTAKA - TÁN LOẠN TỬ THI.

Hợp từ này chiết tự có Vi + khitta + ka.

Vi có nghĩa là trường hợp sai biệt, khitta là tản mác, bể vụn, ka - đáng gớm. Khi trở thành hợp từ vikkhitaka thì chỉ cho khi ở tình trạng tản mác, tách rời tay, chân, đầu, mình đã tách rời phân tán.

Một lời giải tự như sau:

Vividhana khitta.m - Vikkhitta.m

Vikkhitta.m kucchitanti - Vikkhittaka.m.

Tử thi mà tứ chi và thân thể đã bị phân tán, tản mác thì gọi là Vikkhitta. Trở nên hình ảnh rất đáng gớm khi các tứ chi và thân thể đã bị phân tán, tách rời, gọi là Vikkhittaka.

7. GIAI ĐOẠN HATAVIKKHITTAKA - CHIẾT ĐOẠN TỬ THI.

Có bốn phần trong hợp từ này: Hata + vi + khitta + ka.

Hata có nghĩa là bị sát hại, bị tử thương bởi những loại vũ khí và để lại thương tích; Vi có nghĩa là ở từng trường hợp sai khác; Khitta là tản mác, phân tán nhiều nơi; Ka là nhơ nhớp, đáng gớm.

Như vậy hợp từ Hatavikhittaka là chỉ cho tử thi có nhiều thương tích vì những vũ khí sát hại và trở thành vật đáng gớm.

Một lời giải tự như sau:

Hati tvaa vividha.m khitta.m = Hatavikkhitta.m

Hatavikhitta.m kucchitanti = Hatavikkhittaka.m.

Tử thi bị đâm nát bởi những vũ khí và vung rải tán loạn, được gọi là Hatavikkhittaka.

8. GIAI ĐOẠN LOHITAKA - HUYẾT ĐỒ TỬ THI.

Hợp từ này chiết tự có: Lohita + ka.

Lohita chỉ cho máu huyết, ka ở đây nghĩa là rỉ chảy.

Hợp từ Lohitaka là chỉ cho tử thi máu đẩm rịn ở mọi bộ phận thân thể và trở nên nhơ bẩn bởi máu ấy.

Một lời giải tự:

Lohita.m kirati vikkhipati itocipoca pakkharatiiti = Lohitaka.m

Tử thi đẩm rịn máu từ các bộ phận thân thể như tưới bằng máu, thì gọi là Lohitaka, Ka ở lời giải tự này chỉ cho sự đẩm rịn, rỉ chảy (= kira.na). Ơû trường hợp khác (như những trường hợp trên), ka chỉ cho sự nhơ bẩn, nhơ nhớp và đồng nghĩa với Kucchita.

9. GIAI ĐOẠN PU.LUVAKA - TRÙNG TU TỬ THI.

Hợp từ này chiết tự có Pu.luva + ka.

Pu.luva chỉ loài côn trùng và ka có nghĩa là rữa chảy.

Trong hợp từ Pu.luvaka là chỉ cho tử thi đã rữa chảy vì côn trùng đục khoét. Theo lời giải tự:

Pu.luve kirati paggharatiiti = Pu.luvaka.m.

Tử thi rữa chảy vì côn trùng gọi là Pu.luvaka. Ka ở đây cũng mang ý nghĩa như Ka trong Lohitaka.

10. GIAI ĐOẠN A.T.THIKA - HÀI CỐT TỬ THI.

Có hai phần trong hợp từ này: A.t.thi + ka.

A.t.thi chỉ cho xương cốt, ka là sự nhơ bẩn, đáng gớm. Khi trong hợp từ A.t.thikalaa chỉ cho tử thi nhơ bẩn chỉ còn lại xương cốt.

Một lời giải tự:

A.t.thiyeva kucchitanti = A.t.thika.m.

Tử thi chỉ còn lại xương trắng đã đáng nhờm tởm thì gọi là A.t.thika.

QUY TRÌNH PHÁT TRIỂN ÁN XỨ BẤT MỸ VÀ BA ẤN TƯỚNG.

1. ÁN XỨ BÀNH TRƯỚNG TỬ THI - UDHUMAATAKAKAMMA.T.THAANA:

Để phát triển án xứ này, vị hành giả tìm một tử thi đã trương sình và chỉ nên cùng giới tính với mình, nam hành giả thì chọn tử thi nam, nữ hành giả thì chọn tử thi nữ. Rồi suy quán mọi bất tịnh của tử thi ấy: "Udhumaataka.m pa.tikuula.m..." (tử thi trương sình này quả thật là vật nhơ nhớp, đáng tởm). Và vẫn tu tập như thế cho đến khi Trì tướng hiển lộ. Sơ tướng của án xứ này là tử thi trương sình ban đầu hành giả tu tập. Giai đoạn Trì tướng cũng tương tự như thế, khác nhau là được tri nhận qua ngõ ý môn, những hình ảnh bất tịnh nhơ nhớp của giai đoạn đầu - sơ tướng - vẫn không thay đổi. Riêng về Tự tướng những hình ảnh bất tịnh ấy không còn nữa, chỉ như là một hình tượng lớn rộng hơn. Tuy nhiên vị hành giả vẫn phải suy xét về khía cạnh bất tịnh của nó. Vả lại, bành trướng tử thi này, đối với các án xứ bất tịnh là phát triển khó khăn hơn cả, vì hình ảnh án xứ này chỉ tồn tại ở vài ngày, một hoặc hai. Sau đó, sẽ chuyển hóa khác đi, trở thành thanh ứ rồi nồng lạn ... Nếu trong những thời gian hình ảnh bành trướng tử thi còn tồn tại mà Trì tướng được hành giả làm hiển lộ, khi ấy không cần nhìn vào tử thi nữa, hành giả hãy suy quán Trì tướng đã có để chứng đạt Tự tướng và sơ thiền sắc giới. Nhưng nếu để chứng đạt các thiền tầng cao hơn, hành giả không thể tu tập án xứ này, cũng như các án xứ bất mỹ khác để thành đạt. Vì các án xứ bất mỹ quá thô thiển, đơn sơ nên không thể chứng đắc các thiền tầng trên. Còn nếu như chưa đ?t thiền chứng mà Trì tướng đã bị hoại, hành giả nên tìm một tử thi trương sình khác và tiếp tục tu tập với tử thi mới này, nhưng nếu không tìm được một tử thi đồng giới tính, hành giả có thể tìm một xác thú vật mà thay thế, vẫn được.

2. ÁN XỨ THANH Ứ TỬ THI -VINIILAKAKAMMA.T.THAANA.

Vị hành giả tu tập án xứ này, cũng tương tự án xứ trên. Đầu tiên tìm một tử thi đã ngã màu xanh đen và dĩ nhiên nên đồng giới tính với mình. Rồi cũng suy xét về sự bất tịnh của tử thi này: "Viniilaka.m pa.tikuula.m, viniilaka.m pa.tikuula.m" (tử thi đã ngã màu xanh đen này là vật nhơ bẩn, đáng nhờm gớm) cho đến khi Trì tướng hiển lộ.

Nói về 3 ấn tướng của án xứ này, đầu tiên là sơ tướng, tức là hình ảnh tử thi xanh đen ban đầu, và khi trở thành Trì tướng cũng vẫn như thế, chỉ khác nhau là được tri nhận bằng ngõ ý môn. Riêng về Tự tướng thì những bất tịnh nhơ bẩn của tử thi không còn nữa, chỉ là một hình ảnh mang nhiều màu sắc xanh, đen, đỏ của tử thi, và giai đoạn này đã hoàn toàn khiết hóa. Mặc dù thế, vị hành giả tu tập vẫn phải suy quán sự bất tịnh dơ bẩn của nó.

Những phần còn lại giống phần Uddhumaataka.

3. ÁN XỨ NỒNG LẠN TỬ THI - VIPUBBAKAKAMMA.T.THAANA.

Vị hành giả tu tập án xứ này nên tìm một tử thi thịt rữa chảy và cùng đồng giới tính, rồi quán xét sự bất tịnh của tử thi: "Vipubbaka.m pa.tikuula.m, Vipubbaka.m pa.tikuula.m" (tử thi đã rữa chảy này là vật đáng kinh tởm, nhơ nhớp). Như vậy cho đến khi Trì tướng hiển lộ.

Nói đến 3 ấn tướng của án xứ này là những hình ảnh tử thi ban đầu tu tập, thì gọi là sơ tướng. Giai đoạn thứ hai cũng những hình ảnh ấy nhưng được ghi nhận bằng ý môn, đó là Trì tướng. Riêng về Tự tướng thì những hình ảnh thịt rữa chảy, nhơ bẩn không còn, chỉ là một hình tượng đã được khiết hóa, trong sạch. Và cũng như ở phần trên, hành giả vẫn phải suy xét những khía cạnh bất tịnh của nó.

Các giai đoạn còn lại tương tự phần một.

4. ÁN XỨ ĐOẠN HOẠI TỬ THI - VICCHIDDAKAKAMMA.T.THAANA.

Ban đầu, để tu tập án xứ này, vị hành giả tìm một tử thi đã bị đứt đoạn từng phần và là tử thi đồng giới tính, rồi suy xét rằng: "Vicchiddaka.m pa.tikuula.m, Vicchiddaka.m pa.tikuula.m" (tử thi đã bị phân đoạn này là vật đáng nhờm tởm, bất tịnh) cho đến khi đạt đến Trì tướng. Điều cần ghi nhớ là nếu các bộ phận tử thi rời nhau quá xa, nên đem sắp lại chỉ chừa khoảng cách một ngón tay là vừa. Sơ tướng của án xứ này là tử thi phân đoạn, đến giai đoạn trở thành Trì tướng cũng như vậy, nhưng khác nhau là tri nhận bằng ý môn. Còn riêng Tự tướng thì được tri nhận ấy không còn bị phân đoạn nữa, các hình ảnh bất tịnh cũng không, chỉ như là một hình tượng trong sáng được để ở một nơi yên lặng, bất động. Tuy vậy, hành giả vẫn phải quán xét sự bất tịnh đáng gớm của nó. Những việc còn lại tương tự phần một.

5. ÁN XỨ THỰC HÁM TỬ THI - VIKKHAAYITAKAKAMMA.T.THAANA.

Vị hành giả tu tập án xứ này cần phải tìm tử thi đã loang lổ vì dã thú ăn, và tử thi phải là đồng giới tính, rồi suy quán về sự bất tịnh: "Vikkhaayitaka.m pa.tikuula.m, Vikkhaayitaka.m pa.tikuula.m" (tử thi đã bị loang lổ này là vật đáng nhờm gớm). Suy niệm như vậy cho đến khi Trì tướng hiển lộ..

Về ấn tướng này của án xứ này, tức sơ tướng là hình ảnh tử thi bị loang lổ, bị đục khoét bởi các dã thú: diều hâu, quạ...giai đoạn Trì tướng vẫn không thay đổi, chỉ khác nhau là tri nhận bằng ý môn, đến Tự tướng, những hình ảnh bất tịnh, nhơ nhớp không còn nữa, chỉ như là một hình thể trong sáng, khiết tịnh. Tuy nhiên, hành giảtrong giai đoạn này vẫn phải xem đó là nhũng vật bất tịnh, đáng nhờm gớm . Những việc làm còn lại tương tự phần một.

6. ÁN XỨ TÁN LOẠN TỬ THI - VIKKHITTAKAKAMMA.T.THAANA

Tu tập án xứ này nên tìm một tử thi đã bị phân tán rồi đem góp nhặt lại và điều cần có phải laatử thi đồng giới tính, rồi suy niệm: "Vikkhittaka.m pa.tikuula.m..." (tử thi đã bị phân tán này quả là vật đáng nhờm gớm, nhơ bẩn) và như thế cho đến khi Trì tướng hiển lộ.

Ba ấn tướng và các giai đoạn còn lại tương tự như những phần trên (dĩ nhiên cùng cách thức ấy, chỉ khác hình ảnh án xứ).

7. ÁN XỨ CHIẾT ĐOẠN TỬ THI - HATAVIKKHITTAKAKAMMA.T.THAANA.

Tu tập án xứ này, hành giả tìm một tử thi đã bị đâm nát vì vũ khí và vung vãi tản mác, góp nhặt lại rồi tác niệm: "Hatavikkhittaka.m pa.tikuula.m..." (tử thi này là vật đáng gớm, bất tịnh)

Ba ấn tướng và các giai đoạn còn lại tương tự phần một.

8. ÁN XỨ HUYẾT ĐỒ TỬ THI - LOHITAKAKAMMA.T.THAANA

(Cũng như tất cả phần trên, chỉ thay án xứ là huyết đồ tử thi để tác niệm)

9. ÁN XỨ TRÙNG TU TỬ THI - PU.LUVAKAKAMMA.T.THAANA

(Tương tự các phần trên, chỉ thay thế án xứ là trùng tụ tử thi)

10. ÁN XỨ HÀI CỐT TỬ THI - A.T.THIKAKAMMA.T.THAANA.

(Cũng tương tự các phần trên, chỉ thay thế là một tử thi hài cốt)

Án xứ hài cốt tử thi này được phân làm 5 loại:

- Sama.msalohitanahaani - sambandha - a.t.thika: hài cốt còn thịt, máu và gân thắt dính.

- Nima.msalohita-sakkhita-nahaaru-sambandha-a.t.thika: hài cốt không còn thịt nhưng vẫn còn dính máu vá gân.

- Apagata-sa.msalohita-nahaaru-sambandha-a.t.thika: hài cốt không còn thịt và máu nhưng còn gân thắt buộc.

- Apagata- nahaaru-sambandha-disaavidisaavikkhitta- a.t.thika: hài cốt không còn gân thắt, đã phân tán

- Petasa"nkhava.n.napa.tibhaaga-a.t.thika: hài cốt chỉ còn là những khúc xương trắng dã như màu vỏ ốc.

PHỤ GIẢI VỀ NHỮNG PHƯƠNG CÁCH TU TẬP ÁN XỨ BẤT MỸ.

Những phương thức đơn giản đã trình bày, nếu là trường hợp của những người đầy đủ căn lành ở đời quá khứ thì sự suy xét bất tịnh như thế, Trì tướng và Tự tướng vẫn dễ dàng hiển lộ. Nhưng riêng những người khác thì điều ấy hẳn phải khó khăn hơn, nếu như theo phương thức tu tập đã nói, hành giả vẫn chưa làm hiển lộ hai ấn tướng Trì tướng và Tự tướng, hành giả cần quán xét tử thi theo 6 khía cạnh sau:

1. Va.n.nato: Suy xét về màu da, ghi nhận tử thi là người da đen, hoặc da trắng, hoặc da vàng.

2. Li.ngato: Suy xét về tuổi thọ, ghi nhận tử thi ở vào tuổi thọ thiếu niên, trung niên hoặc lão niên. Ơû đây, hành giả không nên ghi nhận thuộc về giới căn nào. Chữ li.nga trong trường hợp này dùng trong ý nghĩa tuổi thọ, không nên hiểu theo nghĩa giới tính

3. Sa.n.thaanako: Suy xét về từng bộ phận, ghi nhận đây là đầu, đây là tay, là chân,...

4. Diisato: Suy xét về phương hướng, ghi nhận đây là phần từ rún trở lên, đây là phần từ rún trở xuống. Hay đầu tử thi nằm về hướng này, mình tử thi nằm về hướng kia.

5. Okaasato: Suy xét về vị trí, ghi nhận đầu, mình,tay, chân,...tại chỗ này, tại chỗ kia. Hay đầu nơi này, mình nơi kia.

6. Paricchedato: Suy xét phần giới hạn, ghi nhận rằng phần trên cùng thân thể là tóc, dưới cùng là gót chân và phần ngang phía trên là lớp da.

Nếu suy xét như vậy mà hành giả vẫn chưa làm hiển lộ hai ấn tướng, cần quán xét thêm 5 điều tiếp theo:

1. Sandhito: Suy xét phần chắp nối, ghi nhận rằng tử thi được 14 gấp xương chính nối ba đoạn tay phải, ba đoạn tay trái, ba đoạn chân phải, ba đoạn chân trái, một đoạn xương cổ và một đoạn xương lưng.

2. Virirato: Suy xét về khoảng trống, ghi nhận rằng: đây là mắt, đây là mũi, đây là miệng, là bụng, là kẽ tay, là kẽ chân, mắt nhắm, mắt mở, khép miệng, há miệng.

3. Ni.n.nato: Suy xét về chỗ khiếm khuyết, ghi nhận rằng đây là lỗ trũng của mắt, của cần cổ, là phần trong miệng hay ghi nhận ta ngồi nơi thấp, tử thi ở nơi cao.

4. Thalato: Suy xét về chỗ dư đầy, ghi nhận rằng đây là vầng trán, đây là phần ngực, hay ghi nhận ta ở trên cao, tử thi ở dưới thấp.

5. Samantato: Quán xét toàn diện, ghi nhận mọi khía cạnh của tử thi. Hành giả cần ghi nhận điểm nổi bật nhất tử thi ấy theo từng giai đoạn: bành trướng, thanh ứ,...rồi suy niệm: "bành trướng tử thi hay thanh ứ tử thi...là vật bất tịnh, đáng gớm".

BƯỚC ĐẦU ĐỂ SUY GẪM ÁN XỨ TỬ THI.

Vị hành giả khi suy quán tử thi, không nên ở về hướng trên gió hay hướng dưới gió hoặc trên đầu hay dưới chân, chỉ nên ở vị thế ngang tử thi trong khoảng cách thích hợp, không gần cũng không xa.

Đối với án xứ bất mỹ, những người tính hay sợ hãi, nhút nhát, khi suy quán về sự bất tịnh, nhơ nhớp của tử thi, Trì tướng lại sẽ dễ dàng hiển lộ hơn là người tính bạo dạn. Tuy nhiên, những việc làm góp nhặt tử thi (nếu bị phân tán), vị hành giả nên nhờ một người nào khác làm việc ấy. Đối với riêng bản thân thì cần tránh, nếu phải làm khi những mẩu xương nhỏ vung vãi, thì hành giả nên dùng một que cây thay thế bàn tay gom tụ lại. Vì khi thường xuyên xúc chạm như thế, hành giả không còn kinh cảm hay sợ hãi nữa và sẽ trở nên hững hờ, bạo dạn hơn đối với tử thi cần làm án xứ. Điều này là khó khăn cho việc phát triển án xứ Tự tướng. Thái độ cũng như người giữ tha ma, những phu khuân vác tử thi, mặc dù hàng ngày vẫn thường tận mắt nhìn thấy hoặc cả xúc chạm xác người, nhưng không bao giờ Trì tướng hiển lộ với họ cả.

TỬ THI CÓ PHI NHÂN TRÚ ẨN

Trong 10 loại án xứ bất mỹ, dễ gây sợ hãi cho hành giả đó là những án xứ:bành trướng tử thi, thanh ứ tử thi và nồng lạn tử thi, khi mà hành giả chưa đạt đến Trì tướng. Lúc đang hành trì, có thể hành giả chợt nghĩ rằng tử thi sẽ bật ngồi, đi, đứng, ý nghĩ này sẽ làm cho những hành giả có thói quen sợ hãi bị mất chánh niệm và tán động. Nếu là người hay nhút nhát có thể cùng vài người để đến tử thi. Và những lúc suy nghĩ hốt hoảng, nên tự trấn tỉnh rằng: "Những tử thi này chẳng khác gì một thân cây, hay khúc gỗ khi tâm không còn nữa, thì quả là vô lý để có thể nghĩ sẽ bật dậy đứng và đi". Như thế hành giả được vững tâm hơn. Song ý nghĩ này chưa hoàn toàn vì thật sự tử thi có thể ngồi dậy, đứng, đi, bởi lẽ phi nhân điều khiển. Để đối kháng với trường hợp ấy, hành giả xua đuổi bằng những bài Paritta như Kinh Ratanasutta là một. Không như vậy thì dùng gậy đánh ngã tử thi ấy. Đây là nguyên nhân mà khi đến tử thi tu tập cần mang gậy.

TRÌ TƯỚNG TRỞ THÀNH NƠI SỢ HÃI CHO NHỮNG NGƯỜI THÓI QUEN HỐT HOẢNG.

Trước khi Tự tướng hiển lộ, những hành giả có tính nhút nhát, nếu không có những vị hướng dẫn Sư chỉ bảo mà chính hành giả cũng không biết rằng đó là Trì tướng, cứ ngỡ là bị phi nhân quấy phá, rồi từ đó dẫn đến mất ăn mất ngủ, trở nên bịnh hoạn. Hoặc là những người chưa một lần quán sát tử thi, khi phải trực diện tử thi thường xuyên như thế, sau đó dầu những khi không còn quan sát, họ vẫn mãi thấy tử thi ở mắt, hình ảnh tử thi vẫn còn dán chặt ở tâm họ. Ấy chính là giai đoạn Trì tướng, mà một sai lầm nghiêm trọng cho ấy là phi nhân ám ảnh, để rồi dẫn đến hậu quả không hay như bệnh hoạn, ...

ĐIỂM DỊ BIỆT GIỮA CÁI THẤY SƠ TƯỚNG VÀ SỰ TRI NHẬN TRÌ TƯỚNG.

Vị hành giả tu tập án xứ bất mỹ phần nhiều rất dễ nhầm lẫn giữa sơ tướng và Trì tướng. Sau thời gian quan sát tử thi, vị hành giả nhớ lại hình ảnh tử thi một cách rõ ràng và do đấy đã lầm tưởng rằng ấy là Trì tướng. Nhưng trên sự thật thỉ chưa là Trì tướng, chỉ trạng lại cảnh ban đầu (Sơ tướng) qua hình ảnh quá khứ mà tri nhận một cách rời rạc, riêng lẻ. Sự hiển lộ của Trì tướng không như thế. Hình ảnh cũng giống như hình ảnh ban đầu (sơ tướng). Nhưng, ở bất luận oai nghi nào cũng không cần có sự trạng nhớ. Cái trạng nhớ hình ảnh rõ nét hình thể án xứ ấy chỉ là sự ghi nhận lại hình ảnh đã quan sát chớ chưa là hình ảnh ban đầu. Tương tự như người xem sách, khi không còn nhìn trang sách nữa thì nhớ lại nét chữ đã xem chớ không bao giờ đọc lại được những gì đã xem như khi đang nhìn. Và nếu phải đọc lại như trong sách thì không sao làm điều ấy. Cũng vậy, nhớ lại cảnh sơ tướng chỉ là cái nhớ nét chữ của người khi đã gấp sách và là nhớ nét chữ chớ không phải đã đọc được gì đã xem. Riêng việc ghi nhận Trì tướng cũng giống như người đọc ý nghĩa của quyển sách, dù quyển sách đã gấp lại họ vẫn đọc được những ý nghĩa đã xem. Trong phần án xứ hoàn tịnh cũng thế, nhiều người đã sai lầm đồng hóa "cái biết do nhớ - sơ tướng" (trong thời điểm không an trú án xứ) với "cái biết do nhận - Trì tướng" là giống nhau.

THỜI GIAN NHANH CHẬM CỦA TRÌ TƯỚNG

Trong án xứ bất mỹ, từng loại tử thi mà suy xét sự bất tịnh đáng gớm của nó, và sự bất tịnh đó được tính theo hai: dễ gây kinh cảm và ít gây kinh cảm. Tử thi nào gây cho hành giả nhiều kinh cảm, với tử thi ấy, Trì tướng hiển lộ mau chóng hơn là tử thi bình thường ít làm cho hành giả sợ hãi. Ngoài ra, sự quán xét một thân xác không còn sự sống (tử thi), Trì tướng cũng sẽ mau chóng hiển lộ hơn đối với một thân còn sống. Án xứ bất mỹ không còn sự sống là 10 loại tử thi đã trình bày. Hành giả và người khác là án xứ bất mỹ còn sự sống. Sự quán xét án xứ bất mỹ còn sự sống như sau:

1. Khi bị ung nhọt, vết sưng: hành giả suy quán là thân xác trương phù (udhumaataka)

2. Khi ghẻ lở, máu và nước vàng chảy rịn: hành giả suy quán đó là thân xác nồng lạn (vipubbaka)

3. Khi đứt tay, đứt chân hay vết đứt đâu đó trên thân thể: vị hành giả suy quán đó là thân thể chiết đoạn.

4. Khi thân thể dính máu, vị hành giả suy quán đó là huyết đổ thân thể.

5. Nhìn hàm răng, vị hành giả suy đoán đó là hài cốt.

Suy quán bất tịnh đối với một thân thể sống như vậy, tuy Trì tướng hiển lộ có phần chậm hơn, nhưng đó là những thường tánh pháp của các bậc hiền trí, vì sự bất tịnh đó không thể suy quán qua một tử thi. Vả lại, thân sống hay là tử thi cũng đều giống nhau, ở chỗ bất tịnh.

Trong Visuddhimaggatthakathaa, Ngài Buddhaghosa viết rằng:

" Yatheva matasariira.m

Jiiva.m pi asubha.m tathaa

Aagantukaala.mkaarena

Channattaa ta.m na paakata.m"

"Dù là một thân thể sống vẫn là cái bất mỹ không khác những tử thi. Mặc dù sự nhơ bẩn, bất tịnh không rõ nét, bởi được che đậy bởi vẻ hào nhoáng bên ngoài".

"Sace imassa kaayassa

Anto baahirako siyaa

Da.n.da.m mii.na gahetvaana

Kaake so.ne nivaaraye"

"Nếu đối với thân này, lấy những vật từ bên trong bỏ ra ngoài. Điều tự nhiên là mọi người sẽ vất cho quạ và chó".

"Yathaapi pupphiita.m disvaa

Si.ngaalo ki.msuka.m vane

Ma.msarukkho mayaa laddho

Iti santvaana vegasaa

Patita.m patita.m puppha.m

Da.msitvaa atilolupo

Nayida.m maxa.m udu.m ma.msa.m

Ya.m rukkhaxminti ga.nhati

Ima~nhi subhato kaaya.m

Gahetvaa tattha mucchitaa

Baalaa karontaa paapaami

Dukkhaa na parimuccare"

[Cha. Visuddhimagga pa.thamaabhaaga, trang 190]

"Cũng như con sói thấy một cây hoa pupphita (một loại hoa bông đỏ) đang nở. Nghĩ rằng đó là một cây bằng thịt sống, liền chạy nhanh đến ngoạm lấy. Rồi mới vỡ lẽ: đây không phải thịt sống. Nhưng vẫn sai lầm: thịt ở cây khác kia. Cũng vậy, những người thiểu trí, nghĩ r?ng xác thân ta và người khác xinh đẹp, là người trong sạch, mà vì đó có thể dẫn đến những tội lỗi và không bao giờ thoát ly khổ đau".

"Tasmaapasseyya medhaavii

Jiivata vaa matassa vaa

Sabhaava.m puutikaayassa

Subhabhaave.na vajjitu.m"

"Bậc trí quán thấy sự nhờm gớm bất mỹ ở hai phần: Thân thể sống và tử thi".

MÀU SẮC HOÀN TỊNH THAY THẾ ÁN XỨ BẤT MỸ PHÁT TRIỂN CÁC THIỀN TẦNG CAO.

Như đã được trình bày, án xứ bất mỹ không thể đạt đến các thiền tầng cao, kể từ thiền tầng thứ hai. Nếu đã chứng Sơ thiền, vị hành giả không cần phải tu tập các án xứ khác, vì nghĩ rằng đó có thể phát triển mọi thiền tầng sắc giới. Ở giai đoạn này (Sơ thiền), vị hành giả hãy dựa vào những màu sắc của tử thi mà tác niệm tùy theo sự thích ứng: màu xanh, vàng, đỏ hoặc trắng. Và như thế là hiển lộ Trì tướng, Tự tướng, rồi thiền tầng thứ hai sắc giới. Với nền tảng màu sắc hoàn tịnh, hành giả phát triển các thiền tầng cùng tột trên cơ sở án xứ hoàn tịnh.

ÁN XỨ BẤT MỸ THEO HAI LỐI SUY QUÁN.

Hai lối suy quán án xứ bất mỹ: thứ nhất dẫn đến thiền chứng (theo phương thức đã trình bày), thứ hai dẫn đến Đạo Quả, Níp-bàn.

Ơû lối thứ hai không xét theo khía cạnh bất tịnh mà chỉ suy quán theo ba tính chất: vô thường, khổ não và vô ngã như sau:

1) Vị hành giả suy quán: "Sự có mặt của thân naay hẳn phải biến hoại, tiêu vong, khác nhau chỉ là Ta và người khác, trước hoặc sau". Chính điều này được Đức Thế Tôn đã thuyết: "Tất cả pháp hành đều vô thường (Sabbe...)".

2) Thân này và sự sống của Ta, mặc dầu đang cảm nhận những khổ thọ, bức xúc trong hiện tại, nhưng đó chưa phải là cái khổ đau cùng cực, mà chính là sự bất lực, không thể chống trả với cái cuối cùng của kiếp sống, để còn lại như tử thi naay. Điều ấy được Đức Thế Tôn thuyết rằng: "Tất cả pháp hành đều khổ não (Sabbe...)"

3) Tử thi trước mắt Ta khi còn sự sống, hẳn người naay không bao giờ muốn bệnh và chết, nhưng họ hoàn toàn bất lực để hoán cải điều đó, vì thân không dưới quyền lực của họ, của bất cứ ai. Điều tự nhiên của thực tính danh sắc là vô ngã. Cả chính Ta cũng phải tùy thuộc vào quy luật ấy và không thể làm khác hơn. Chính vì lý do này mà Đức Thế Tôn đã thuyết rằng: "Tất cả pháp không tùy thuộc một ai (Sabbe...)".

Việc suy quán theo Minh sát, vị hành giả không cần lựa chọn tử thi phải là nam hay nữ. Cũng như một lần Đức Thế Tôn đã hóa hiện tử thi phụ nữ để Trưởng lão Kulaala suy quán, mà vị này thuộc về cơ tánh ái. Hay như Ngài bảo Vị Tỷ kheo trẻ quan sát tử thi nàng Sirimaa, người mà vị này quá thương yêu cả đến mất ăn, mất ngủ, để suy quán về vô thường, khổ não và vô ngã.

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Pháp Nhiên đã gửi tặng phiên bản vi tính (Bình Anson, 10-2001).

GIẢI VỀ Ý NGHĨA CHỈ TỊNH THEO THẮNG PHÁP YẾU HIỆP

Hòa thượng Jotika

Tỳ kheo Pháp Nhiên dịch Việt

IV. MƯỜI ÁN XỨ TÙY NIỆM - ANUSSATI,

VÀ PHƯƠNG THỨC HÀNH TRÌ

"Anussati" có nghĩa là luôn tưởng niệm, được hình thành từ hai từ: Anu + Sati. Anu có nghĩa là luôn luôn. Sati là sự ghi nhận, ghi nhớ, nhớ tưởng. Theo một lời giải:

Sara.na.m = Sati: Sự ghi nhớ được gọi là Sati.

Anupunappuna.m = Anussati: Luôn ghi nhớ, được gọi là Anussati, hay chính là Niệm.

Từ Anussati lẽ ra phải là Anusati, nhưng theo Văn phạm phải khác đi (Anussati). Sati từ căn nguyên mẫu là Sar, khi đứng sau Anu thì "S" trong Sati phải được gấp đôi.

1. ÁN XỨ TÙY NIỆM PHẬT (Buddhaanussati)

Sự tưởng nhớ đến các ân đức của Đức Phật (Araham) thường xuyên, thì gọi là Tùy Niệm Phật.

Một lời giải như sau:

Buddha.m anussati = Buddhaanussati.

Thường xuyên tưởng nhớ đến các Đức của Chư Phật đó gọi là Tùy Niệm Phật (sở hữu Chánh niệm).

Lấy Đức Phật làm cảnh. Thông thường từ Buddhaa - Đức Phật, hiểu là Xá Lợi Phật, nhưng đây là nói đến Ân đức Pháp tánh của Ngài. Nói thế không có nghĩa là nghĩ đến ân đức mà không cần nghĩ đến Xá lợi. Vì cái hoàn mỹ của Xá lợi chính là một ân đức của phúc thoại (Pu~n~nasiri) trong danh hiệu Bhagavaa.

PHƯƠNG THỨC HÀNH TRÌ.

Để niệm tưởng ân đức Phật, có thể dùng bằng ngôn ngữ Paali, hay bằng tiếng nói thường dùng [*]. Bằng ngôn ngữ Paali thì như vầy: "Itipiso Bhagavaa...", hay là "Sobhagavaa itipi araha.m, sobhagavaa itipi sammaasambuddho..., sobhagavaa itipi bhagavaa".

[*] Nguyên văn dùng ngôn ngữ Thái, để thích hợp người dịch xin sửa lại

Bằng ngôn từ thường dùng thì như vậy:

"Đức Thế Tôn ấy, cả đến Phạm giới cũng đều vang dội danh hiệu Araha.m -Ứng Cúng chính vì đã xa lìa, cắt đứt 1500 phiền não, cả đến ngọn nguồn của chúng cũng được đoạn tận. Tâm hoàn toàn thanh tịnh. Bậc xứng đáng nhận cúng dường thù thắng của tất cả loài người, Chư Thiên và Phạm Thiên."

"Đức Thế Tôn ấy ... danh hiệu Sammaasambuddha chính vì đã giác ngộ Năm Sở Tri Pháp (~Neyyadhamma là: Sa"nkhaara, Vikaara, Lakkha.na, Nibbaana, Pa~n~natti) một cách vẹn toàn, tự chính Ngài thành tựu Toàn Giác Trí".

"Đức Thế Tôn ấy...danh hiệu Vijjaacara.nasampanna (Minh Hạnh Túc), chính vì đầy đủ khả năng viên trí cùng phương thức thực hành dẫn đến cùng tột tối thượng, tức ba hay tám Minh và 15 hạnh".

"Đức Thế Tôn ấy...danh hiệu Sugata (Thiện Thệ) vì Ngài là Bậc hướng việc làm thiện hạnh dẫn đến Toàn Giác Trí bằng Tam thập Độ cùng đạo lộ trực chỉ. Dùng chánh niệm tỉnh giác (Satisampajja~n~naa), Ngài đoạn ly tà kiến, đem lại lợi ích đến những chúng sanh khả giác mà nhờ đó thoát vòng cương tỏa tử sanh của Tam Giới kể từ khi Ngài cúi đầu nhận lời Phật ký dưới chân Đức Phật Diipa"nkara (Nhiên Đăng) cho đến khi chứng giác ngộ.

"Đức Thế Tôn ấy... danh hiệu Lokaviduu (Thế Gian Giải) vì Ngài đã thấu đáo Tam giới, tức chúng sanh giới (Sattaloka), cảnh vức giới (Okaasaloka) và hành giới (Sa"nkhaaraloka) cùng mọi khía cạnh chi tiết."

"Đức Thế Tôn ấy... danh hiệu Anuttaro purisadammasaaratthi (Điều Ngự Trượng Phu) vì Ngài là Bậc tối thượng (Anuttara). Ơû Ngài không có cái so sánh hơn về lãnh vực hướng dẫn chúng sanh khả giáo không Giới, Định, Tuệ được an lập vào Giới, Định, Tuệ theo một trình tự thích ứng từ thiền chứng đến Đạo Quả bằng những phương cách thuyết giáo: mềm dẻo, cứng rắn để thích hợp từng cá nhân."

"Đức Thế Tôn ấy...danh hiệu Satthaadevamanussaana.m (Thiên Nhân Sư) bởi Ngài là Bậc Đạo Sư của tất cả loài người, Chư Thiên và Phạm Chúng Thiên trong vai trò vị hướng đạo giúp chúng sanh vượt ngoài vòng sanh tử để đến Nip-bàn, cũng như người chủ buôn điều khiển đàn bò vượt vùng đất khô cằn cỗi để đến nơi màu mỡ phồn thịnh.

"Đức Thế Tôn ấy... danh hiệu Buddha, bởi Ngài đã liễu tri bốn Thánh Đế một cách vẹn toàn và hướng dẫn chúng sanh cũng như Ngài."

"Đức Thế Tôn ấy...danh hiệu Bhagavaa, bởi Ngài đầy đủ sáu Thiện Hành: Issariya, Dhamma, Yassa, Sirikaama, Payatta hơn ai cả."

CHI TIẾT VỀ ÂN ĐỨC PHẬT.

* NĂM SỞ TRI PHÁP (~NEYYADHAMMA)

1. Sa"nkhaara: tức Tâm, Sở hữu và Sắc thành tựu (Nipphannaruupa).

2. Vikaara: tức năm sắc Vikaara.

3. Lakkha.na: Bốn tướng trạng của sắc pháp.

4. Nibbaana: Pháp nằm ngoài 5 uẩn và chế định.

5. Pa~n~na.t.ti: tức mọi hình thức giả lập (Danh và Nghĩa chế định) và cả mọi hình dáng (sa.n.thaana) của loài người, Chư Thiên, Phạm Thiên, đọa xứ, cây, đất, núi, sông, rừng,...

* TAM MINH - VIJJAA (NÓI THEO CHÁNH TẠNG)

- Pubbenivaasaanussati~naa.na: Túc Mạnh Minh.

- Dibbacakkhu~naa.na: Thiên Nhãn Minh.

- Aasavakkhaya~naa.na: Lậu Tận Minh.

* HAY 8 MINH NÓI RỘNG:

- Vipassa.naa~naa.na: Minh Sát Minh

- Iddhividha~naa.na: Biến Hóa Minh

- Manomayiddha~naa.na: Hóa Tâm Minh

- Pubbenivaasaanussati~naa.na: Túc Mạng Minh

- Cetopariya~naa.na: Tha Tâm Minh

- Dibbasota~naa.na: Thiên Nhãn Minh.

- Dibbasota~naa.na: Thiên Nhĩ Minh

- Aasavakkhaya~naa.na: Lậu Tận Minh.

* 15 HẠNH (CARA.NA)

- Saddhaa: Tín.

- Sati: Niệm.

- Hiri: Tàm.

- Ottappa: Quý.

- Viriya: Cần

- Suta: Đa văn.

- Pa~n~naa: Trí tuệ.

- Bhojanrmatta~n~nutaa: Tri Độ

- Jaagariyaanuyoga: Ly dục

- Siila: Giới.

- Indriyaasa.mvara: Thu liểm căn môn.

- Ruupapa.thamajhaana: Sơ thiền sắc giới.

- Ruupadutiyajhaana: Nhị thiền sắc giới

- Ruupatatiyajhaana: Tam thiền sắc giới.

- Ruupacatutthajhaana: Tứ thiền sắc giới.

TỨ THANH TỊNH GIỚI TRONG 15 HẠNH VÀ PHÂN MINH-HẠNH THEO BA UẨN

Bốn thanh tịnh giới (Catuparisuddhi):

- Giải Thoát Thu Thúc Giới và Nuôi Mạng Thanh Tịnh Giới thuộc về Giới Hạnh (Siila + Cara.na).

- Căn Môn Thu Thúc Giới thuộc về Căn Môn Thu Thúc Hạnh (Indriyasa.mvara + Cara.na).

- và Vật Dụng Quán Tưởng Giới thuộc về Tri Độ Hạnh (Phujanematta~n~nutaa + Cara.na)

Đối với Minh (Vijjaa) tính là Tuệ uẩn (Pa~n~naakhadhaa), Hạnh (Cara.na) thuộc về Giới Uẩn (Siilakhadha) và Định uẩn (Samaadhikhandha).

Điều cần nhớ, để đạt đến Hiệp thế định (Lokayasamaadhi) và Siêu thế định (Lokuttarasamaadhi), yếu tố tối cần là trau dồi cả Minh và Hạnh, khiếm khuyết một trong hai nhân tố này sẽ thành vô hiệu quả, nghĩa là không bao giờ đạt định. Đầy đủ Minh, tức tri kiến nhưng khuyết về Hạnh: sự thực hành thì đối với Hiệp thế định chưa sanh sẽ không sanh và như đã sanh cũng bị suy yếu giảm thiểu. Riêng về Siêu thế định: Thiền Đạo, Quả cũng không sao hiện khởi được. Ngược lại, có Hạnh nhưng khiếm khuyết Minh, thì đối với Hiệp thế định, những thiện nghiệp, nhân dẫn đến các tài sản...mà hành giả đang tích tập sẽ bị thối thoát, đình trệ. Và riêng về Siêu thế định chẳng những không đạt Thiền, Đạo, Quả mà còn làm tăng trưởng ái, mạn, và kiến; cả hạng đang duy trì cũng tụt hẳn đi, chỉ còn lại một hình thức khổ hạnh, vì không hiểu biết. Do đó, để đạt Hiệp thế định và Siêu thế định cần phát triển song hành Minh và Hạnh, điều này sẽ là thuận lợi cho mục đích của vị hành giả (nếu mục đích ấy là Hiệp thế định và Siêu thế định).

GIẢI VỀ SÁU PU~N~NA.

1) Issariya: Tự tại. Chi phần này có 8:

A.nimaa: tự tại trong việc biến hóa.

Laghimaa: Phi hành một cách nhanh chóng.

Mabimaa:Từ một thân biến vô lượng thân.

Patti: Tự tại trong việc đi lại như ý muốn, không một điều gì có thể ngăn chặn.

Paakamma: Hóa hiện thành bất cứ hình thể và những màu sắc sai biệt.

IIsitaa: Có khả năng tự mình dẫn dắt tất cả loài người, Chư Thiên, Phạm Thiên ở mỗi cõi giới.

Vasiitaa: Khả năng nhập định tự tại và thực hiện thần thông cực kỳ nhanh chóng khi thấy cần.

Yatthakaamaavasaayitaa: Khả năng thực hiện mọi việc và cho kết quả hoàn tất một cách mau chóng, khi thành tựu biết rằng đã thành tựu.

2) Dhamma: Tức cửu phần giáo pháp, bốn Đạo, khả năng đoạn trừ 1500 phiền não tận gốc, bốn Quả và một Níp-bàn.

3) Yassa: Danh xưng vang dội 10 ngàn vũ trụ (cakkavaala), bao gồm thế giới loài người, chư thiên, Phạm Thiên, ở động lực bình thường mà không cần phải công bố như những vị Giáo chủ đương thời.

4) Sivii: Màu da sáng chói, thân sắc xinh đẹp luôn tươi sáng, không một vẻ gì buồn chán, tức là 32 đại tướng và 80 phụ tướng.

5) Kaama: khi Ngài cầm vật gì, bao giờ cũng như ý.

6) Payatta: Luôn tinh cần ngày và đêm để mang lại hữu ích cho những người hữu duyên. Ban ngày, trước giờ khất thực, Ngài tiếp độ những người hữu duyên tìm đến, sau giờ thọ thực, Ngài giáo giới và ban bố đề tài án xứ thích hợp cho những Vị Tỷ kheo đến yết kiến hội h?p. Sau giờ những Vị Tỷ kheo yết kiến, Ngài nằm nghỉ giây lát. Rồi sau đó quán xét duyên lành của tất cả chúng sanh và thuyết pháp thoại cho đại chúng, đến từ các phương. Sau giờ này là tắm rửa và khoảnh khắc nghỉ ngơi.

Và ban đêm canh đầu (6 giờ đến 10 giờ). Ngài trao dạy án xứ và giải đáp câu hỏi cho những Vị Tỷ kheo. Canh hai (22 giờ đến 2 giờ), Chư Thiên, Phạm Thiên từ 10 ngàn vũ trụ đến yết kiến hỏi đạo và nghe pháp Ngài, như thế cho đến hết canh hai. Canh còn lại của đêm (2 giờ đến 6 giờ), Ngài làm việc ở ba giai đoạn khác nhau. Giai đoạn đầu (1 giờ 22 phút), Ngài kinh hành, giai đoạn hai (1 giờ 22 phút) là giờ nghỉ, và giai đoạn sau cùng, Ngài quán xét căn cơ lành của tất cả chúng sanh, loài người, Chư Thiên, PhạmThiên, ai đã từng vun trồng pháp độ ở đời quá khứ trong giáo pháp của Chư Phật khác, có thể chứng Đạo, Quả trong đời hiện tại được.

2. ÁN XỨ TÙY NIỆM PHÁP (Dhammaanussati)

Dhammaanussati có nghĩa là tưởng nhớ đến ân đức của Giáo Pháp (Svaakkhaato...). Dhammaanussati được giải thích như sau:

Dhamma.m anussati = Dhammaanussati.

Luôn tưởng nhớ đến ân đức Pháp Bảo, được gọi là Dhammaanussati.

Chi pháp: Sở hữu Chánh niệm trong tâm Đại Thiện, lấy ân đức Pháp làm cảnh.

PHƯƠNG THỨC TU NIỆM:

Vị hành giả có thể dùng hai ngôn ngữ để tác niệm, ngôn ngữ Paali và ngôn ngữ thường dùng.

Nếu là ngôn ngữ Paali thì như sau:

"Svaakkhaato...vi~n~nuhiiti" hay:

"Bhagavato dhammo svaakkhaato, bhagavato dhammo paccatta.m veditabbo vi~n~nuuhi"

Ngôn ngữ thường dùng thì như vầy:

Svaakkaato: Đức Thế Tôn thuyết pháp có 10: Tam tạng (Tipi.taka), Chú giải - Atthakathaa (phần nghĩa thuyết: Pháp học), bốn Đạo, bốn Quả (phần thực chứng: Pháp hành) và Níp-bàn (mục đích cứu cánh: pháp hành). Giúp cho người nghe pháp thoát khỏi khổ đau, thoát ly mọi phiền não, tâm hân hoan khiết tịnh. khi thực hành thân tâm an lạc. Sau khi thực hành cũng được thỏa thích an vui cũng như đã hoàn toàn thoát khổ. Đắp đổi lại thời gian dài mà mình mãi tìm kiếm.

Sandi.t.thiko: Cửu phần Giáo Pháp (4 Đạo, 4 Quả và Níp-bàn) không phải là những Pháp để đi đến và nghe. Giáo pháp này phải được tự liễu tri và tự thấy.

Akaaliko: Bốn Đạo cho Bốn Quả tương ứng không xen kẻ thời gian, dù đó là khoảnh khắc.

Ehipassiko: Cửu phần Giáo lý này là một sự thật hiển nhiên để nói rằng: "hãy nhìn! Sẽ thấy cũng như quy luật cố định: mặt trăng thì phải chuyển dời.

Opanayiko: Cửu phần Giáp pháp cần phải được thực hành, dầu cho lửa có cháy y phục đang mặc hay tóc trên đầu chăng nữa, thì sự dập tắt không phải là điều tối cần. Vì chỉ khi nào Cửu phần Giáo pháp này được hiển lộ, cửu đoạ xứ mới hoàn toàn khép kín.

Paccatta.m veditabbo vi~n~nuuhi: Thập phần Giáo pháp (tính Tam Tạng và Sớ Giải) hay Cửu phần Giáo pháp này là pháp mà kẻ trí, kẻ thiện phàm phu, Chư Vị Thánh Nhân đáng để tự mình liễu ngộ.

CHI TIẾT VỀ Â N ĐỨC PHÁP

Trong ân đức Pháp thứ sáu kể thêm về Pháp Học (Tam tạng và Chú giải - A.t.thakaathaa). Bởi vì ai đã học tập thông thạo Chánh Tạng, Chú Giải (Atthakaathaa)và Phụ sớ (.Tiikaa) tức là đã tự mình hưởng được hương vị Pháp Học mà ở người khác, những người không học, không thể hưởng. Và do đó Pháp Học cũng giống như Đạo, Quả và Níp-bàn, tức cũng được gọi là Paccatta.m veditabbo vi~n~nuuhi. Bởi lẽ, Đạo Quả và Níp-bàn cũng tương tự thế, cũng chỉ những Bậc Thánh chớ không một ai khác có thể liễu ngộ. Giả như, nếu có một vị học trò đã thành đạt Đạo, Quả và Níp-bàn, nhưng ngược lại vị Thầy không chứng đạt gì cả. Trong hai vị này, hưởng được hương vị Đạo, Quả và Níp-bàn chỉ là vị đệ tử. Bởi là Pháp mà Bậc trí tự mình liễu ngộ - Paccatta.m veditabbo vi~n~nuuhi.

3. ÁN XỨ TÙY NIỆM TĂNG (Sa"nghaanussati)

Sa"nghaanussati có nghĩa là tưởng nhớ đến ân đức Tăng Bảo (Suppatipanno...).

Theo lời giải tự như sau:

Sa"ngha.m anussati = Sa"nghaanussati: luôn tưởng niệm ân đức Tăng, gọi là Tùy Niệm Tăng.

Chi pháp: Sở hữu chánh niệm trong tâm Đại Thiện, đối tượng là ân đức Tăng Bảo.

PHƯƠNG THỨC TU NIỆM:

Để tưởng niệm ân đức Tăng, vị hành giả có thể dùng hai ngôn ngữ, bằng ngôn ngữ Paali hay ngôn ngữ thường dùng.

Là ngôn ngữ Paali thì như vậy:

"Suppa.tipanno...lokassa", hay:

"Bhagavato saavakasa"ngho supatipanno...bhagavato saavakasa"ngho anuttara.m pu~n~nakkhetta.m lokassaati"

Nếu bằng ngôn ngữ thường dùng thì như sau:

Suppa.tipanno: Tám Chúng Tăng (4 Đạo, 4 Quả), đệ tử của Đức Thế Tôn ấylà những bậc Thiện Hạnh, những bậc đầy đủ Tăng Thượng Giới Học, Tăng Thượng Định Học, Tăng Thượng Tuệ Học.

Uujupa.tipanno...là những bậc Trực hạnh, thẳng tiến đến Níp-bàn, không hệ lụy thế gian, không cống cao, kiêu mạn.

~Naayapa.tipanno... là những bậc đi trên đường đến Níp-bàn, ấy là Pháp Bất tử (Chánh hạnh), không còn ước vọng tái sanh (bhavasampatti), tài sản (bhogasampatti).

Saamiicipa.tipanno...là những bậc như thật hạnh đáng cho mọi người nghiêng mình lễ bái.

Aøhuneyyo: chư Thánh Tăng ấy (bốn đôi, tám chúng) đệ tử của Đức Thế Tôn có khả năng đem lại quả báo lớn, là những bậc xứng đáng nhận vật thí mà những người ở xa đem đến.

Paahuneyyo: là những người khách tối thượng của đời, vì các Ngài chỉ xuất hiện trong thời Đức Chánh Đẳng Giác. Do đó, các Ngài xứng đáng nhận những vật dụng mà người ta soạn sẵn cho khách của họ.

Dakkhi.neyyo: có khả năng như ý, chính điều này, các Ngài xứng đáng nhận ước nguyện thí của những người đã dứt bỏ tài sản để mong rằng sẽ được tài sản cho mình và người khác ở đời sau.

A~njalikara.niiyo: lànhững bậc đầy đủ Giới, Định, Tuệ, các Ngài đáng được loài người, chư thiên, Phạm thiên chắp tay lễ bái.

Anuttara.m pu~n~naakkhetta.m lokassa: là phước điền tối thượng, gieo giống lành của loài người, Chư thiên và Phạm thiên. Giống như một cánh đồng màu mỡ đất tốt, sẽ làm hạt giống sinh trưởng tươi tốt dầu hạt gieo có ít đi chăng nữa.

THÊM VỀ ÂN ĐỨC TĂNG.

Tiếng Saavakasa"ngha dùng trong 9 ân đức Tăng ấy không chỉ là nói riêng Chư Tỳ khưu Tăng, mà bất luận là cư sĩ, nam hay nữ đã chứng Đạo, Quả thì đều được xem là Saavakasa"ngha. Vì nói về ân đức là nói về Pháp tánh. Như thế dầu là một Vị Tỷ kheo phàm Tăng, nếu vị này đầy đủ Giới, Định, Tuệ thì vẫn gọi là Saavakasa"ngha. Như vậy, vị hành giả khi tưởng nhớ đến ân đức của Chư vị Thánh Tăng "bốn đôi, tám chúng" thì cũng nên tưởng nhớ đến những vị Phàm Tăng đầy đủ Giới, Định, Tuệ.

* CHÍN ÂN ĐỨC PHÂN THEO NHÂN VÀ QUẢ.

Trong 9 ân đức này, tối thượng và cao cả hơn cả là bốn ân đức đầu, các ân đức còn lại chỉ là kết quả của bốn ân đức trên. Vì rằng ai đã thành tựu bốn ân đức đầu một cách đầy đủ, trọn vẹn thì đã mang lại hữu ích cho chúng sanh, có nghĩa là đã thành tựu những ân đức còn lại. Hay nói một cách khác bốn ân đức đầu tiên là nhân, năm ân đức sau là kết quả.

Cũng nên hiểu thêm, khi tưởng nhớ, đọc niệm ân đức Tam Bảo, để tránh những nỗi sợ hãi, lo sợ, đó là một cách thức đúng đắn và cần thiết hơn những việc chú niệm nào cả. Nhưng, hiểu ý nghĩa của những ân đức ấy lại là một việc làm quan yếu hơn. Hiểu rõ ý nghĩa, tâm hành giả sẽ dễ dàng an trụ và hân hoan, ấy là Tâm đại Thiện hợp Trí. Giả như ngược lại, tâm hành giả sẽ không sao an trụ, hân hoan, sáng suốt (hợp trí). Chỉ là một tư tưởng mù quáng thiếu đổng lực Tam nhân.

* NGUYÊN NHÂN GỌI CHƯ THÁNH VỚI CHÍN ÂN ĐỨC.

Sở dĩ các Bậc Thánh Hữu Học được gọi là Supa.tipanno, vì các Ngài là những người khéo thực hành. Là Ujupa.tipanno, vì là những người đi trên đường trực chỉ đến Níp-bàn. Là ~Naayapa.tipanno, vì là người thực hành hướng về Níp-bàn. Gọi là Saamiicipa.tipanno là vì người đã chơn chánh thực hành, đáng để cho mọi người chắp tay lễ bái.

Đây là lời giải tự bằng nguyên văn Phạn ngữ những tiếng trên:

Su.t.thu pa.tipajjantiiti = Supa.tipannaa

Ujuka.m pa.tipannaati = Ujuppa.tipannaa

~Naayena pa.tipannaa = ~Naayappa.tipannaa

Saamiici.m katvaa pa.tipannaa = Saamiicipa.tipannaa.

Sở dĩ các Bậc Vô Lậu được gọi bằng những danh hiệu ấy vì các Ngài đã thực hành bốn việc làm trên.

* ĐIỂM DỊ ĐỒNG GiIỮA THÁNH CƯ SĨ VÀ BẬC XUẤT GIA

Sự thành tựu Thánh nhân giữa hai hạng: Xuất Gia và Cư Sĩ chỉ khác là về khía cạnh phương thức hành trì, tức về Tăng Thượng Giới Học. Hai phương thức còn lại, Định và Tuệ học thì hoàn toàn giống nhau. Đối với Tăng Thượng Giới Học của người Cư sĩ thì ngũ giới (hoặc bát giới). Riêng về Bậc Xuất Gia thì 227 giới hoặc tám tỉ 185 triệu 36 ngàn học giới (nguyên văn: 8180 ko.ti ; Ko.ti = 10 triệu 5 triệu ba vạn sáu ngàn)

Như vậy, chín ân đức đã kể chỉ cho Bậc Xuất Gia và Thánh Cư Sĩ.

* HẠNG NGƯỜI KHIẾM KHUYẾT BỐN ÂN ĐỨC ĐẦU, THÀNH TỰU NĂM ÂN ĐỨC SAU

Khiếm khuyết bốn ân đức đầu, thành tựu năm ân đức sau tức là cha mẹ đối với con cái. Nói theo pháp tánh, một người xứng đáng nhận Aahunaavatthu, Paahunavaathu, Dakkhi.navatthu, A~njaliikamma phải thành tựu những ân đức Supa.tipanna...Trường hợp cha mẹ đối với con, dù không thành tựu những ân đức ấy, song vẫn là xứng đáng để thọ nhận Aahunavatthu...của con. Đây không dựa vào pháp tánh mà lấy theo nhân bản.

Đối với cha mẹ, người con cần phải cúng dường (những vật như: AAhunavatthu, Paahunavatthu) và kính trọng cha mẹ, ấy là nhân tài sản, lợi lộc, trường thọ, danh xưng và tránh mọi sợ hãi. Nếu không như thế, kết quả sẽ ngược lại. Riêng về Dakkhi.navatthu (phúc cầu vật) thì Cha mẹ không phải là đối tượng thí tuyệt đối; bởi kết quả của sự thí sẽ không hoàn toàn như ý người con. Nhưng, nếu cha mẹ là người đầy đủ bốn đức tánh ban đầu, điển hình như Triệu phú A.naathapi.n.dika hay naang Visaakhaa, không nói riêng đến những người con mà kể cả mọi người, những Bậc cha mẹ ấy vẫn xứng đáng thọ nhận Dakkhi.naavatthu, vì kết quả thí sự của những ai cúng dường những vị ấy sẽ hoàn toàn như ý. Điều này, Đức Thế Tôn đã đề cập trong Itivuttaaka, Temiiyajaataaka và Dakkhi.navibha"nga.

4. ÁN XỨ TÙY NIỆM GIỚI (Siilaanussati)

Siilaanussati có nghĩa là sự nhớ lại giới thanh tịnh mà đã gìn giữ không bị năm điều hoen ố (xem phần tiếp theo).

Một lời giải tự:

Siila.m anussati = siilaanussati: nghĩa như đã nói.

Chi pháp: Sở hữu Chánh niệm trong tâm Đại thiện làm nhiệm vụ gìn giữ, bảo vệ điều học.

PHƯƠNG THỨC TU TẬP.

Nền tảng thực hành đầu tiên, vị hành giả cần làm đủ năm điều sau:

1.Thanh lọc giới hạnh, không bị nứt rạn bởi năm điều hoen ố, đầy đủ năm điều thanh tịnh.

2. Tâm không nô lệ tham ái, tức sự bảo trì giới hạnh không bị vọng móng pháp thế gian (Lokiyasampatti)

3. Thân khẩu an lập trong học giới một cách nghiêm khắc, có thể chỉ trích một cách cơ sở.

4. Việc thực hành với thân khẩu của mình, dầu kẻ thù, người ngu có chỉ trích, nhưng người trí ca ngợi tán thán.

5. Cần phải hiểu rằng: Giới này là nhân dẫn đến Cận định, Kiên cố định và Đạo định (maggasamaadhi), Quả định (phalasamaadhi).

Trau dồi đầy đủ năm phần này, vị hành giả tưởng niệm về Giới của mình:

"Aho me vata siila.m ho

Akkha.n.da.m achidda.m have

Asabala.m eka.mmaasa.m

Bhuujissa.m aparaamaasa.m

Pasattha.m sabbavi~n~nuuhi

Samaadhi sa.mvattanaka.m"

"Giới của Ta thanh tịnh, không bể vụn, không lổ hổng, không loang lổ, không tì vết, tất cả như thật. Giới Ta thanh tịnh không nô lệ tham ái, không thể có người chỉ trích. Giới của dầu Ta kẻ thù, kẻ ngu chỉ trích, nhưng kẻ trí ca ngợi tán thán. Giới này là nhân dẫn đến cận định, Kiên cố định cùng Đạo định, Quả định".

GIỚI HOEN Ố VÀ KHÔNG HOEN Ố.

Có bốn điều giới hoen ố: Kha.n.dasiila.m - Giới bể vụn; Chiddasiila.m - Giới loang lổ; Sabalasiila.m - Giới loang màu; Kammaasasiila.m - Giới tỳ vết.

Năm điều không hoen ố ngược lại trên.

Kha.n.dasiila.m - Giới bể vụn. Học giới đầu tiên và cuối cùng hay một trong hai đã vi phạm. Như trường hợp cư sĩ là học giới thứ nhất hay thứ tám; hoặc cả hai giới này.

Akha.n.dasiila.m - Giới không hư nát: tức giới đầu tiên vàgiới cuối cùng vẫn còn nguyên vẹn.

Chiddasiila.m -Giới bị lỗ hổng, tức giới thứ hai đến giới kế cùng (nếu là Cư sĩ thì từ hai đến bảy), một trong những giới này đã vi phạm.

Achiddasiila.m - Giới không bị lỗ hổng: những học giới khoảng giữa vẫn còn nguyên vẹn.

Sabalasiila.m - Giới loang lổ: Những học giới khoảng giữa đã vi phạm nhưng không kề nhau, như vi phạm giới thứ hai và thứ tư, hai với sáu,...

Asabalasiila.m - Giới không loang lổ: Những học giới khoảng giữa vẫn còn nguyên vẹn.

Kammaasasiila - Giới tỳ vết: Các học giới khoảng giữa vi phạm kế tiếp nhau: như vi phạm học giới 2, 3 hay 2,3,4 hay 2,3,4,5...(vi phạm bốn học giới liên tục là hạn định cuối cùng).

Akammaasasiila - Giới không tỳ vết: Các học giới khoảng giữa vẫn còn nguyên.

5. ÁN XỨ TÙY NIỆM THÍ (Caagaanussati)

Caagaanussati - Tùy niệm thí là sự nhớ tưởng đến những việc thí thanh tịnh của mình, không vì danh vọng, không ngã mạn chi phối.

Một lời giải tự như sau:

Caagaa anussati = Caagaanussati: sự luôn nhớ tưởng đến việc thí thanh tịnh của mình, thì được gọi là tùy niệm thí.

Chi pháp: Sở hữu chánh niệm trong tâm Đại thiện mà cảnh là sự tác ý dứt bỏ tài sản.

PHƯƠNG THỨC TU TẬP:

Tu tập án xứ này, vị hành giả cần có sự dứt bỏ vật thí, đầy đủ ba tiêu chuẩn:

Dhammiyaladdhavatthu: Vật thí phải tốt đẹp.

Ticetanaaparipuura.na: Đầy đủ Tam tư (Hoan hỷ trước jhi làm, đang khi làm và sau khi làm).

Muttacaagii: Khi bố thí không có sự bỏn sẻn, ái và ngã mạn.

Tròn đủ ba tiêu chuẩn này, hành giả cũng cần nên xét qua người khác để phản tỉnh l?i mình. Hành giả suy xét: "Phần lớn mọi người bỏn sẻn đối với tài sản, vàng bạc, không muốn dứt bỏ để bố thí. Trái lại, họ còn làm cho ái, mạn và kiến tăng trưởng vì những quan tâm về vẻ đẹp thân thể, lối ăn uống thích hợp. Cứ mãi đắm say, thỏa thích, trong đó xen những điều kiêu mạn người với người. Ơû những trường hợp này, Ta có cơ hội chiến thắng kẻ thù bỏn sẻn và làm trở lực cho ái, mạn và kiến. Đây cũng là nhân cho quả báu thọ mạng, sắc đẹp, sức mạnh, an lạc ở các sanh hữu sau".

Tiếp theo, hành giả tu tập:

"Manussatta.m suladdha.m me

Svaaha.m caage sadaa rato

Maccharapariyu.t.thaaya

Pajaaya vigato tato"

"Ở mọi người vẫn thường có sự bỏn sẻn hoặc tiếc nuối với những tài sản của vật, nhưng Ta vui thích dứt bỏ những vật ấy với sự rộng lượng".

Nếu là Bậc Xuất Gia khi đang thực hành Khả Niệm Pháp (Saara.niiyadhamma hay Saara.niyavatta) mà bên cạnh tu tập án xứ Tùy Niệm Thí, thì sẽ càng giúp cho Khả Niệm Pháp được dồi dào hơn. Vì thực hành Khả Niệm Pháp phải đòi hỏi thời gian bố thí kéo dài 12 năm. Nếu Vị Tỷ kheo ấy tu tập án xứ Tùy Niệm Thí thì sẽ được quả báu từ hai phía: Khả Niệm Pháp và Tùy Niệm Thí.

PHƯƠNG THỨC TU TẬP KHẢ NIỆM PHÁP

Vị hành giả tu tập Khả Niệm Pháp (Saara.niyadhamma) nên tìm một trú xứ có Tỳ kheo và Sadi, nhưng không quá nhiều. Những Vị Tỷ kheo, Sa di này phải là những người có giới và ưa thích giới luật, thọ trì một trong hai pháp học hoặc pháp hành (Vipassanaadhura). Trú xứ có những người như vậy, việc thực hành sẽ dễ dàng và thuận tiện hơn.

Trước khi thực hành, vị hành giả cần lập tâm: "Kể từ nay Ta sẽ tu tập Khả Niệm Pháp mà Đức Thế Tôn đã quảng bố trong suốt 12 năm". Rồi Vị Tỷ kheo cần phải thông tri cho những Vị Tỷ kheo, Sa di đồng biết.

Như đã trình bày, vị hành giả tu tập khả niệm pháp phải bố thí trong suốt thời gian 12 năm. khi khất thực, nhận được bao nhiêu vật thực, vị hành giả nên đem chia lại cho những Vị Tỷ kheo và Sa di, nhưng không phải tùy theo sở thích của mình (thuận vị nào chia cho vị ấy). Đầu tiên nên cúng dường cho những vị Trưởng lão cao hạ rồi tiếp tục theo thứ tự hạ lạp. Nếu có cúng dường cho những vị nào đó trước (nghĩa laakhông theo thứ tự hạ lạp), Vị Tỷ kheo nhận vật thực ấy phải nằm trong 5 trường hợp sau:

1. Vị Tỷ kheo hay Sa di đang bệnh.

2. Vị Tỷ kheo hay Sa di đi mới đến.

3. Vị Tỷ kheo hay Sa di sắp đi xa.

4. Vị Tỷ kheo hay Sa di đi nuôi bệnh.

5. Vị Tân Tỷ kheo hay Tân Sa di chưa có y bát.

Những lúc phân phát vật thực, không nên sắp đặt để cúng dường, hãy để vào bát rồi những vị nhận hoặc là không nhận sẽ chọn tùy thích. Phần còn lại, vị hành giả sẽ thọ dụng. Nếu như vật thực không dư lại, vị hành giả khất thực tiếp nữa trong những thời gian có thể nhận vật thực được (không quá đứng bóng). Và lúc trở về cũng phân phát vật thực như thế. Nếu hết lại tiếp tục đi. Nhưng nếu vật thực hết mà thời gian cũng không còn, vị hành giả tu tập chịu đựng. Điều quan trọng là không nên nảy sinh bất bình, nóng giận. Vì nếu như thế, những sự tinh cần tu tập trong nhiều ngày, nhiều tháng,nhiều năm trước đây trở nên vô hiệu quả. Các Ngài A-xà-lê ghi lại rằng có một Vị Tỷ kheo thực hành Khả Niệm Pháp tinh cần trong suốt 12 năm, trong thời gian này, có lần sau khi khất thực trở về để bát lại phòng ăn rồi đi xuống hồ tắm. Khi ấy có Vị Trưởng lão đi vào thây cái bát, biết đó là của vị trì Khả Niệm Pháp, nên vị Trưởng lão đã lấy hết những phần vật thực trong đó. Tắm xong trở lại, vị này thấy bát rỗng không đã nổi giận trách rằng: "Ai đã lấy những vật thực mà chẳng để lại phần cho tôi!" Mười hai năm chuyên cần thực hành Khả Niệm Pháp đã bị tiêu hoại trong một ngày. Nếu muốn kết quả, vị này phải thực hành 12 năm nữa kể từ ngày ấy.

Vị Tỷ kheo thực hành Khả Niệm Pháp cùng bên cạnh phát triển Tùy Niệm Thí thì nên suy xét rằng: Panussatta.m... Nhờ sự tương trợ lẫn nhau mà tránh được những bất bình bực dọc.

QUẢ BÁU THỰC HÀNH KHẢ NIỆM PHÁP.

Thành tựu Khả Niệm Pháp, khi chưa lâm chung, nhận được 4 quả báu sau:

- Không khó khăn vấn đề vật thực.

- Vật thực đi bát trở về dầu chia bao nhiêu vị cũng không hết.

- Những cuộc cúng dường bằng phiếu ẩm thực, luôn luôn vị ấy được hưởng những vật thượng vị.

- Những hạng chư thiên Bhumma.t.tha và Rukkha.t.tha sẽ cúng dường vật thực.

Một giai thoại về hai quả báu đầu:

Có một Vị Tỳ Kheo tên là Tissa, sống tại ngọn núi tên là Selaagiri, Vị này thành đạt Khả Niệm Pháp. Không xa ngọn núi này là bản làng Mahaagiri và cũng là nơi mà Tỳ Kheo Tissa khất thực. Một hôm, khoảng 50 Vị Tỳ Kheo khác đi đến lễ bái tháp Naagadiipa cũng cạnh đấy, rồi những vị này ở lại nơi đây. Khi đến giờ khất thực, tất cả đi vào làng Mahaagiri, nhưng ở đây những Vị Tỳ Kheo không nhận được một muỗng vật thực nào, thế là phải quay về bát không. Trên đường về, tình cờ đối diện với Tỳ Kheo Tissa ở về hướng ngược đường. Tỳ Kheo Tissa vui mừng, đón tiếp và hỏi thăm:

- Các Hiền Giả khất thực đầy đủ chưa?

Những Vị Tỳ Kheo kia đáp rằng:

- Này Hiền Giả! Chúng tôi vẫn chưa nhận được vật thực gì.

Nghe thế, Tỳ Kheo Tissa liền bảo:

- Các Hiền Giả hãy ở đây chờ tôi.

Những Vị Tỳ Kheo nhận lời. Rồi Trưởng lão Tissa đi vào làng, đứng tại nơi mà hàng ngày nhận vật thực. Ngày hôm đó, vị Thôn trưởng trong làng đã sắp đặt cơm sữa và chờ đợi, vừa thấy Trưởng lão đi đến, ông ta mang ra cúng dường để vào đầy bát. Nhận xong. Tỳ Kheo Tissa trở về và cùng những Vị Tỳ Kheo kia độ thực. Mỗi vị đều no đủ. Thọ thực xong, những Vị Tỳ Kheo lấy làm ngạc nhiên hỏi:

- Hiền Giả đã chứng thần thông khi nào thế?

- Thưa chư Hiền Giả, chẳng phải do thần thông mà chính là quả báu tôi đã thực hành Khả Niệm Pháp vậy.

Tỳ Kheo Tissa đáp lời và nói thêm:

- Dầu có phân phát tới 100.000 Vị Tỳ Kheo cũng không sao hết phần vật thực này.

Nghe xong, những Vị Tỳ Kheo vô cùng phấn khích, nói rằng:

- Lành thay! Lành thay! Này Hiền Giả.

Quả báu thứ ba cũng được kể ở giai đoạn khác:

Tại ngọn núi tên là Cetiyapabbata. Một hôm có ngày lễ hội cúng dường Bảo Tháp, ngày lễ này Đức Vua cùng dân chúng tổ chức và theo cách bốc thăm. Trưởng lão Tissa cư ngụ tại núi Selaagiri cũng được thỉnh mời trong cuộc lễ hôm đó và Trưởng lão Tissa đã đến đấy. Khi Trưởng lão đến nơi mới hỏi dân chúng rằng:

- Trong những vật thí hôm nay, vật nào quý hơn cả?

- Có 20 tấm vải choàng, thưa Ngài. Họ đáp lời.

Vị Trưởng lão nói:

- Những tấm vải choàng ấy thuộc về Ta.

Nghe vậy, dân chúng không lấy gì làm hài lòng. Vì theo họ, những vị cótrách nhiệm cao cả, hay những vị Trưởng lão cao hạ thì xứng đáng hơn.

Nhưng rồi, đến giờ cúng dường, 20 tấm vải choàng ấy vẫn thuộc về Trưởng lão Tissa như Ngài đã nói. Đức Vua, vị thí chủ trong buổi lễ, thấy thế ngạc nhiên hỏi Trưởng lão:

- Ngài đã chứng thần thông từ lâu rồi chăng?

- Tâu Đại Vương, Tôi chẳng có khả năng thần thông nào, ấy chỉ vì quả báu thực hành Khả Niệm Pháp.

Đức Vua và đại chúng nghe vậy vô cùng hoan hỷ.

Một giai thoại khác kể về quả báu thứ tư như vầy:

Tại xứ Tích Lan, có ngôi làng tên là Bhaatara, chỗ này là trú xứ của 12 Vị Tỳ Kheo Ni, vị Trưởng nhóm tên là Naagaa và vị này đã chứng đạt Khả Niệm Pháp. Khi ấy có một toán cướp, do tướng cướp thủ lãnh là Tissa cầm đầu.

Bọn chúng bắt đầu cướp giựt tài sản của cải trong khắp làng Bhaatara. Trước sự hung hãn này, dân làng ngày đêm nơm nớp lo âu, rồi dựa vào đêm khuya vắng vẻ, họ rủ nhau lần lượt trốn đi, không còn ai cả. Cũng không kịp giã từ những Vị Tỳ Kheo Ni.

Sáng ngày hôm sau, cả ngôi làng hoàn toàn vắng vẻ bóng người. Vị Tỳ Kheo Ni trưởng nhóm hôm đó sau khi tìm hiểu nguyên nhân mới bảo những Vị Tỳ Kheo Ni đệ tử rằng:

- Các Hiền Giả hãy ở lại học tập hay hành pháp quán như hiện đang làm, chớ nên để gián đoạn.

Nhắc nhở những Vị Tỳ Kheo ni xong, lúc ấy cũng đã đến giờ khất thực, Vị Trưởng lão Ni cầm bát từ trú xứ đi thẳng đến cội Đại Bồ đề (Mahaabodhi) ở đầu làng. Cây Đại Bồ đề này có một vị thọ thần cư ngụ. Khi ấy vị Trưởng lão ni đứng nơi trú xứ của mình, vị thọ thần bèn đem vật thực cúng dường và thỉnh rằng: "Xin Ngài hãy đến đây nhận vật thực hàng ngày".

Nói về Trưởng lão Naagaa (em trai của Trưởng lão ni Naagaa) cũng cùng ngụ tại ngôi làng ấy với những Vị Tỳ Kheo khác, cả thảy 12 vị. Khi dân làng đã bỏ đi, những Vị Tỳ Kheo cũng quyết định đi đến ngôi làng khác. Trước khi đi, Trưởng lão Naaga, vị trưởng nhóm Tỳ Kheo mới nghĩ rằng:

- Nên đến cho những Vị Tỳ Kheo ni hay biết.

Thế là Ngài cùng với những vị đệ tử đến trú xứ của những Vị Tỳ Kheo ni và nói rằng Ngài sẽ cùng những Vị Tỳ Kheo đi đến ngôi làng khác. Nghe thế, Trưởng lão ni Naagà yêu cầu những Vị Tỳ Kheo hãy ở lại, mình sẽ lo phần vật thực cúng dường. Nói rồi, sắp đặt vật thực mà vị thọ thần đã dâng đem đến cúng dường cho những vị Trưởng lão. Nhưng, Trưởng lão Naaga từ chối bảo rằng:

Đức Thế Tôn không cho phép nhận vật thực của Vị Tỳ Kheo ni.

Biết được sự việc này, vị thọ thần càng thêm thỏa thích đã thỉnh những Vị Tỳ Kheo ở lại để tự mình cúng dường hàng bữa.

Kể từ đó, những Vị Tỳ Kheo sống bằng vật thực của vị thọ thần trong suốt bảy năm.

Sự nhận cúng dường của Trưởng lão Naaga khôngphải là quả báu Khả Niệm Pháp của Trưởng lão hành trì, mà đây là quả báu của Trưởng lão ni Naagaa, người chi của Ngài, và cũng do tinh thần tôn trọng giới luật mà Trưởng lão nghiêm ngặt chấp trì.

6. ÁN XỨ TÙY NIỆM THIÊN (Devataanussaati)

Devataanussati tức là tưởng nhớ đến những thiện nghiệp của chính mình (đức tin,...) để so sánh với Chư Thiên, Phạm Thiên, những vị mà đầy đủ chân nhân báo (Sappurisaratana) và chân nhân pháp. Như thế được gọi là Tùy niệm Thiên.

Chi pháp: Sở hữu Chánh niệm trong tâm Đại thiện, Tín... làm cảnh.

PHƯƠNG THỨC TU TẬP

Tu tập án xứ này, vị hành giả sống tại một nơi u tịch, xa vắng bóng người, rồi suy tưởng đến quá trình trở thành một Thiên nhân, một vị Phạm Thiên: "Những vị ấy khi hãy còn là nhân loại đã vun trồng đủ đầy 7 chân nhân báu, ấy là: Tín, Giới, Văn, Thí, Tuệ, Tàm, Quý cùng với 7 chân nhân pháp là:Tín, Niệm, Tàm, Quý,Đa văn, Tấn và Tuệ. Thành quả ấy sau khi mệnh chung trở nên một Thiên nhân, một Phạm Thiên. Hành giả phản tỉnh lại mình, thấy rằng: "Cũng giống như những vị ấy", từ đó hỷ lạc hân hoan sanh.

Các Ngài Phụ Sớ bảo rằng:

"Yathaaruupaaya saddhaadidhammajaataaya samannaagataa devataa-itocutaa tattha uppa.n.naa, mehampi tatthaaruupaaya saddhaadidhammaa sa.mvijjanti"

"Các Thiên Nhân, Phạm Thiên khi còn là người đủ đầy chân nhân báu và chân nhân pháp, mệnh chung những vị ấy trở nên như thế. Ta nay cũng ở trường hợp tương tự".

7. ÁN XỨ NIỆM TỊCH TỊNH (Upasamaanussati)

Upasamaanussati tức là suy tưởng trạng thái Níp-bàn, tịch lạc (Sa-utisukha), vắng lặng phiền não cùng ngũ uẩn. Như thế gọi là Niệm Tịch Tịnh.

Chi pháp: Sở hữu Niệm trong tâm Đại thiện lấy đặc tính Níp-bàn làm cảnh.

PHƯƠNG THỨC TU TẬP.

Tu tập án xứ này, vị hành giả cần hiểu biết ý nghĩa và đặc tính Níp-bàn, sau đó khởi đầu tu tập:

- Mananimmaddano: Níp-bàn là Pháp vắng lặng mọi sự đắm say. (Cha Madanimmadano)

- Pipaasayinayo: là Pháp tịnh chỉ những khát vọng trong dục phược cảnh.

- Aalayamugghaato: Là pháp nhổ tận ái luyến trong cảnh dục phược.

- Va.t.tupaccedo: Là pháp cắt đứt vòng luân chuyển của ba luân.

- Ta.nhakkhayo: Không còn khát ái.

- Viraago: Xa lìa ái dục.

- Nirodho: Đoạn khát ái.

- Dhuva.m: Vĩnh hằng.

- Ajara.m: Không già.

- Nippapa~nca.m: xa lìa các trở ngại pháp, tức là Ái, Mạn, Kiến - những pháp kéo dài luân hồi.

- Sacca.m: như thật.

- Paara:Thoát khỏi khổ luân hồi (Va.t.tadukkha)

- Sududdasa.m: Là pháp không phải để cho người thiểu trí.

- Siva.m: Là pháp thích hợp cho sự thoát ly phiền não.

- Amata.m: Là pháp bất tử.

- Khema.m: Là pháp Vô úy.

- Abbhuta.m: Là pháp kỳ diệu.

- A.niitika.m: Là pháp không dẫn đến sự sợ hãi.

- Taana.m: Là pháp bảo vệ chúng sanh không rơi vào luân hồi (va.t.thasa"nsaara)

- Le.na.m: Là Pháp tránh mọi sợ hãi.

- Visuddhi: Là pháp thanh tịnh không còn phiền não.

- Diipa.m: Là hải đảo để thoát khỏi lũ lụt là tứ bộc.

- Vara.m: Là pháp mà Bậc Hiền Trí ưa thích.

- Nipu.na.m: Là Pháp tế nhị, vi tế.

- Asa"nkhata.m: Là pháp không hình thành từ bốn Paccaya(Duyên sinh).

- Mokkho: Thoát ly phiền não.

- Se.t.tho: Là pháp đặc thù.

- Anuttaro: Là Pháp vô thượng.

- Lokassanto: là Pháp nằm ngoài tam giới.

Khi hiểu đặc tính Níp-bàn một cách như thật, cần suy niệm trong tâm rằng:

"Saavataa bhikkhave dhammaa sakhaataa vaa asa"nkhataa vaa viraago .tesa.m dhammaana.m aggamakkhaayati, yadida.m madanimmaddano [*], pipaasavinayo, akayasamugghaato, va.t.tapacchedo ta.nhakkhayo, viraago, nirodho, nibbaana.m"

[*] Cha. Visuddhimagga. Phần I, trang 284: Madanimmadano

"Này Chư Tỳ Kheo, Pháp nào hình thành hay không hình thành từ bốn Duyên Trợ (paccaya) tức Pháp Hữu Vi (sa"nkhaata) hay Pháp Vô Vi (asa"nkhaata). Hai pháp này, pháp nào có trạng thái vô nhiễm, cắt đứt vòng luân chuyển của ba luân, chấm dứt khát ái, thoát ly ái dục, từ bỏ khát ái là những vật kết tập. Như Lai nói rằng pháp đó là tối thượng hơn cả."

Vị hành giả suy tưởng có thể qua ngôn ngữ Paali hoặc là ngôn ngữ thường dùng về đức tính Níp-bàn. Nhưng điều quan trọng là chính hành giả phải hiểu ý nghĩa của ngôn từ ấy.

Lại nữa, trong tất cảnhững vị hành giả tu tập án xứ tùy niệm, kể từ án xứ tùy niệm Phật cho đến án xứ Tịch tịnh này, đầy đủ một cách trọn vẹn chỉ có những Chư Thánh, hạng phàm phu không thể đạt khả năng hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu là những người đa văn, trí tuệ nhờ vào sự khéo học hỏi, khi suy tưởng những đặc tính Níp-bàn vẫn có khởi lòng tịnh tín với án xứ này.

Ngài Buddhaghosa trong Visuddhimaggatthakathaa viết như sau:

"Cha anussatiyo viya ca ayampi ariyasaavakasseva ijjhati (sacchikariyaabhisamayavasena nibbaanagu.naana.m paaka.tabhavato) Eva.m santipi upasamagarukena puthujjanenaapi manasikaatabbaa sutavasenaapi hi upasame citta.m pasidati".

"Thành tựu án xứ tịch tịnh một cách vẹn toàn chỉ đối với những bậc Thánh nhân (bởi lẽ chỉ Chư Thánh mới hoàn toàn thấu đáo, trực diện Níp-bàn) không giống như những án xứ tùy niệm Phật, Pháp, Tăng, Thí, Giới, Thiên. Dẫu vậy, nhưng nếu những hạng phàm nhơn đặt trọng tâm đối với Níp-bàn, suy tưởng đặc tính Níp-bàn bằng nhiều phương cách với khả năng trí tuệ học hỏi, lòng tịnh tín đối với Níp-bàn vẫn có."

Trong ấn chứng Tịch tịnh tùy niệm, Níp-bàn là môt chân đế pháp (Paramatthadhamma) nằm ngoài tâm, sở hữu, sắc pháp. Và hoàn toàn không tùy thuộc hữu vi hay Danh và Sắc. Khi nói hai pháp Nội phần và Ngoại phần, thì Níp-bàn là pháp Ngoại phần, độc lập. Bậc Đạo Sư gọi thuật ngữ này (Ngoại phần) trong bộ Dhammasa"nganimaa.tikaa là Bahiddhaadhammaa. Do vậy, Níp-bàn không lấy cốt lõi bên trong tự thể của một chúng sanh.

NÍP-BÀN QUA Ý NGHĨA TỊCH TỊNH VÀ TỊCH LẠC

Gọi Upasama có nghĩa là tịch tịnh, tịch tịnh phiền não và ngũ uẩn. Do đó, Níp-bàn được gọi là Tịch tịnh. Nói đến cái an lạc, Níp-bàn là một tịch lạc hay cái an lạc vì đã tịnh chỉ phiền não và ngũ uẩn. Có nghĩa là Níp-bàn không hưởng nhận cảnh và cũng chẳng là cảnh để tri nhận như sắc và thinh...Chính điều này mà nói rằng: Trong Níp-bàn không có lạc cảm thọ (Vedayitasukha) hay những cảm thọ lạc liên hệ dục phược ở thế gian, chỉ là trạng thái vắng lặng hay gọi là Tịch lạc, sự an lạc đặc thù hơn mọi cảm thọ nào cả.

Ơû lạc cảm thọ hay cái lạc liên hệ sự thụ hưởng cảnh dục phược, khi đã hưởng nhận, cảnh ấy sẽ mất đi. Và ai hưởng thụ chúng phải gắng sức kiếm tìm cái ban đầu đã mất để lần nữa được hưởng thụ. Song, cái vất vả khó khăn do tầm cầu phần lớn chỉ đem lại kết quả đối ngược lại. Vì những khó khăn mà vẫn không mang lại thỏa mãn, để toại nguyện hơn, chúng sanh bằng mọi cố gắng, bằng con đường Chánh hạnh hay Tà hạnh, miễn sao nó đem lại nhu cầu đòi hỏi cho mình. Khi rơi vào quyền lực của khát ái, vì mãi dính mắc những lạc cảm thọ sai khác, mệnh chung đời sống nàyphải rơi vào khổ cảnh, một cõi nào đó và nhận chịu rất nhiều khổ đau, cái khổ mà ở nhân loại không hề biết đến. Cũng giống như những món nợ phải trả cho lạc cảm thọ mà mình đã vay chịu lãi. Suy xét những điều này chúng ta nên kinh cảm, sợ hãi vì những cái khổ đau đã từng nhận chịu trong quá khứ, hay trong hiện tại hoặc trong tương lai đều do nguyên nhân là cảm thọ. Do đó, các Bậc Trí không tán thán, ca ngợi lạc cảm thọ.

Riêng đối với tịch lạc không liên hệ, tùy thuộc ở sự nhận hưởng cảnh dục phược như lạc cảm thọ, là một trạng thái vắng lặng pháp hành: Danh và Sắc. Trong trạng thái này chính là an lạc của Níp-bàn. Cũng như một nhà triệu phú giàu có, đầy đủ mọi nhu yếu: sắc, thinh, khí, vị, xúc. Nếu trong 1 lần ông đang ngủ yên giấc, những người nô lệ của ông bên ngoài sắp đặt mọi thực phẩm, chuẩn bị tất cả việc cần dùng cho một nhà triệu phú, rồi đi vào đánh thức ông dậy. Giữa lúc đang ngon giấc, ông cảm thấy không vừa lòng và bảo họ đừng bao giờ đánh thức những lúc đang an giấc như vậy. Bọn nô lệ giúp việc lại thưa rằng: Thực phẩm cùng những vật cần dùng họ đã sửa soạn sẵn, do đó mới vào đánh thức ông để thọ dụng. Nhưng ông Triệu phú ấy vẫn không thức để được tiếp tục giấc ngủ của mình.

Chỉ một sự yên lặng thông thường ở giấc ngủ, người đời đôi khi cảm thấy vừa lòng hơn mọi sự thụ hưởng khác. Nói thế để chỉ rằng: nếu cái an lạc từ sự yên lặng mọi pháp hành: Danh và Sắc thì đó là an lạc tối thượng hơn mọi cái an lạc nào khác. Chúng ta nên suy xét điều này.

Đức Thế Tôn thuyết trong phẩm Devadavagga sa.laayatasa"ngutta rằng:

" Sadevakassa lokassa

Etevo sukhasammataa

Yattha cete nirujjhanti

Ta.m tesa.m dukkhasammata.m"

" Sukha.m di.t.thamariyebhi

Sakkaayassa nirodhana.m

Paccaniikamida.m hoti

Sabbalokena passata.m"

"Chúng sanh ơ đời, kể cả Hàng thiên nhân nghỉ rằng những cảnh trần: sắc, thinh, khí, vị, xúc là thiện mỹ, là an lạc. Ở đâu thiếu nó (Níp-bàn) ấy là đau khổ, là bất thiện (thiện trong nghĩa tốt)

"Chư Thánh thấu rõ trạng thái Tịnh lạc - Níp-bàn, sự dập tắt mọi Danh Sắc, ngũ uẩn và là một chân đế pháp. Vì đã thấu đáo Níp-bàn, điều mà phàm nhân không sao hiểu được, nên có cái nhìn xuyên suốt, vượt hẳn chúng sanh bị si mê che lấp và nằm trong quyền lực của Tham ái".

Hai thái độ trên cũng như hai người quay lưng với nhau và đi về hai hướng khác nhau.

8. ÁN XỨ TÙY NIỆM SỰ CHẾT (Mara.naanussati)

Mara.naanussati có nghĩa là tưởng đến cái chết mà mình sẽ phải gặp, để luôn kinh cảm và cảnh tỉnh.

Chi pháp: Sở hữu Chánh niệm trong tâm Đại thiện, lấy sắc mạng quyền đã diệt làm cảnh.

Có bốn sự chết:

1. Samucchedamara.na: Sự viên tịch của Chư vị A-la-hán, cắt đứt hoàn toàn khổ luân hồi.

2. Kha.nikamara.na: Sự hoại diệt của Danh Sắc trong từng sát na.

3. Sammutimara.na: Cái chết theo thế gian định gọi: như cây chết, xác chết, mới chết,...

4. Jviitindriyupaccedamara.na: Danh mạng quyền và Sắc mạng quyền của chúng sanh đã diệt, chấm dứt một kiếp.

Bốn sự chết này, Án Xứ Tùy Niệm Sự chết lấy điều thứ tư làm án xứ. Vì Samucchedamara.na không phải có ở mọi người, chỉ riêng chư vị A-la-hán. Còn đối với Kha.nikamara.na thì chuyển biến cực kỳ nhanh chóng, ở người thông thường không thể quan sát thấy. Còn Sammutimara.na vì quá thông thường nên không làm động tâm vị hành giả. Do đó, ba điều đầu không dùng làm án xứ niệm sự chết. Chỉ riêng điều thứ tư Jviitindriyupaccedamara.na có hai là: Kaalamara.na và Akaalamara.na. Kaalamara.na làchết do hết phước báo,hay hết tuổi thọ hoặc là cả hai. Akaalamara.na là chết bởi đoạn nghiệp. Vị hành giả tu tập cả hai loại này.

PHƯƠNG THỨC TU TẬP.

Tu tập án xứ niệm về sự chết, vị hành giả suy quán qua hình ảnh tử thi trước mắt hay tưởng đến người đã chết mà trước đó có đủ uy quyền, danh vọng, tài sản. Rồi hành giả suy niệm:

"Mara.na~m me bhavissati jiivitindriya~m upacchijjissati - Ta sẽ chết, danh và sắc mạng quyền này sẽ hoại diệt".

Hay suy niệm rằng:

"Nara.na~m me dhuva~m jiivita~m adhuva~m - Cái chết của Ta là điều chắc chắn, mạng sống của Ta là cái không vững bền"

Khi tu tập, vị hành giả không nên niệm suông, vô tình, cần phải tác ý một cách mạnh mẽ. Vì nếu như lơ là hay không khéo tác ý, trí tuệ cùng sự kinh cảm không thể sanh khởi, chỉ dẫn đến sự bất lợi. Nghĩa là khi hành giả nhớ đến cái chết của người thân thương thì sanh sự buồn rầu, phiền muộn. Nếu như đó là kẻ thù thì cảm thấy thỏa thích, hài lòng. Còn như không thân cũng không thù thì hành giả lại lãnh đạm, thờ ơ. Nhưng nếu nghĩ đến chính bản thân lại hốt hoảng, sợ hãi, ấy chỉ vì hành giả không khéo tư duy.

Sự tu tập được tư duy cân nhắc, vị hành giả khi nghĩ về một cái chết, không nói riêng là người nào, sẽ không bao giờ sanh sự quyến luyến, ghét bỏ hay thù nghịch, chỉ khởi lên trí quán xét bên cạnh là lòng kinh cảm, động tâm. Chính nhờ hành giả đã khéo suy xét, tư lương.

Vị hành giả nên suy quán bằng phương cách của Đức Phật và Ngài Buddhaghosa ghi lại như vầy :

1. Na kho aha~n~neveko mara.nadhammo mara.na~m aanatiito atha kho yaavataa sattajana~m aagati cuti upapatti, sabbe sattaa mara.nadhamaa mara.na~m anatiitaa. (Trích trong Abhi.nahesutta, phần Pa~nca"nguttara)

[Cha. A"nguttara. Pa~ncakanipaata dutiya.n.naasaka niivara.navagga abhi.nahepaccavekkhitabba.thaanasutta (trang 65)]

"Cái chết và không thể tránh khỏi chết, không phải chỉ riêng Ta. Một điều chắc thật, tất cả chúng sanh từ quá khứ sanh lại kiếp này và rồi kiếp này sanh lại kiếp sau. Tất cả phải chết và không thể tránh khỏi chết".

2. Yamekaratti~m pathama~m

Gabbe vasati maa.navo

Abbhu.t.thitova so yaa.ti

Sa gaccha~m na nivattati.

(Trích từ nguyên văn Ayogharataataka)

[Cha. Khuddaka - Jaataka. Ekaadasakanipata dasarathajaa.taka (trang 237)]

"Ai đã sanh vào thai bào người mẹ ở một đêm tối nào thì sẽ đi về dần cái chết, chớ không bao giờ đi ngược lại".

3. Daharaa ca hi vuddhaa ca

Ye baalaa ye ca pa.n.ditaa

Addhaa ceva daliddaa ca

Sabbe maccuparaaya.naa

(Trích Mahaacasarathajaataka paali)

[Sayaa. Khuddakanikaaya Sutta.nipaata sallasuta, quyển 25, trang 448]

"Những thiếu niên hay thanh niên, già lão, kẻ ngu hay người trí, giàu sang hay nghèo hèn. Tất cả cái chết là điểm cuối cùng".

4. Phalaanamiva pakkaana~m

Nicca~m patanato bhaya~m

Eva~m jaataanamaccaana~m

Nicca~m para.nato bhaya~m.

(Trích trong Suttanipaata)

[Sayaa. Khuddakanikaaya Sutta.nipaata sallasuta, quyển 25, trang 448.]

" Tất cả hữu tình đang hiện hữu đều gặp phải âu lo, tức sự hiển nhiên về cái chết, cũng như trái cây chín phải rơi rụng".

5. Saayameka na dissanti

Paato di.t.thaa bahuujanaa

Paato eko dissanti

Saaya~m di.t.thaa bahuu janaa

(Trích trong Temijaataka)

[Cha. Khud. Jaataka (quyển 2, trang 159). Mahànipàta, Mùgapakkhajàtaka]

"Những người thấy trong buổi sáng, nhưng buổi chiều không còn thấy nữa. Họ đã chết. Những người trong buổi chiều vẫn còn đó, sáng mai không còn nữa. Họ đã chết".

6. Ussaavoca tinaggamhi

Suuriyugamana~m pati

Evamaayu manussaana~m

Maa ma~m amma nivaanaya.

(Trích trong Suddha~ncajaataka)

"Tuổi thọ của Ta quả là ngắn ngủi, chỉ là giọt sương đầu cỏ, mà tia nắng mặt trời cũng có thể phá tan. Thế, ta đừng bao giờ cản ngăn sự xuất gia của tuổi trẻ"

7. Sabbe sattaa mara.naa dhuva~m, sabbesattaa mara.naanicca~m, sabbe sattaa marissanti maranti ca mara.nesu ca tathevaaha~m marissaami ettha me natthi sa~msayo.

"Tất cả chúng sanh, sự chết đều là hiển nhiên, không thể hoán cải. Tất cả đã chết, đang chết và sẽ chết. Thế, ta cũng sẽ chết không nghi ngờ".

QUÁN VỀ SỰ CHẾT KHÔNG QUA SỰ KIỆN.

"Jiivita~m byaadhi kaalo ca

Dehanikkhepana~m gati

Pa~nceta jiivalokasmim

Animittaa na naayare"

[Cha. Visuddhimagga. Phần I, trang 228]

Năm điều không ước định đối với chúng sanh: Tuổi thọ, Bệnh tật, Thời gian, Nơi chốn, Sanh thú.

- Tuổi thọ (Vaayu): không ước định sẽ chết vào tuổi nào.

- Bệnh tật (Byaadhi): không ước định vì bệnh gì.

- Thời gian (Kaalo): không ước định ban ngày hay ban đêm.

- Nơi chốn (Dehanikkhepana~m): không ước định trong nhà hay bên ngoài.

- Sanh thú (Gati): không ước định rằng sau khi chết sẽ về đâu.

QUÁN SỰ CHẾT BẰNG SỰ TĂNG TIẾN HAY SUY THỐI.

"Yathaa aarogya.m yabbana.m

Tatheva jiivita~m sabba~m

Byaadhijaraaparosita~m

Mara.nappariyasita~m."

" Mạng sống cuối cùng là sự chết. Cũng như vô bệnh và thanh xuân, sau cùng là bệnh hoạn và già lão".

SUY QUÁN BẰNG LỐI SO SÁNH.

" Sura-sa.n.thaana-pulliddhii

Buddhivu.d.dhe jinadvayo

Ghaateti mara.na~m khippa~m

Kaatu~m maadisake kathaa".

"Sự chết phá hủy cả những người uy hùng (Vasudeva, Baladeva,...) vĩ đại (như Vua Mahaasammata), đại phúc (Jotika, Triệu phú Jaa.tila), đại thần lực (như Trưởng lão Mahaamoggallaana), đại tuệ (Trưởng lão Saariiputta), những Bậc Độc Giác, Toàn Giác. Còn nói gì đến Ta".

SUY QUÁN BẰNG NHỮNG KHOẢNH KHẮC NGẮN

"Ahosataha. m jiiveyya.m

Ekaalopassa bhujana~m

Assaasana passaana~m

Kaareyya~m satthusaasana~m".

"Sinh mạng của Ta sống bằng từng muỗng cơm, đáng để ta thực hành lời dạy của Bậc Đạo Sư. Mạng sống của Ta sống trong từng hơi thở vào ra, đáng để Ta thực hành lời dạy của Bậc Đạo Sư."

QUÁ TRÌNH TIẾN ĐẠT

Tu tập án xứ niệm sự chết mặc dù không đạt đến Kiên cố định nhưng cũng có những thứ bậc tiến đạt tức khả năng nhận biết về sự chết mà được gọi là Mara.nasa~n~naa (tưởng sự chết). Có 8 giai đoạn:

1. Ghi nhận về sự chết qua sự sống còn từng ngày và đêm

2. Ghi nhận về sự chết từng ngày hay từng đêm (12h)

3. Ghi nhận về sự chết nửa ngày hay nửa đêm (6h)

4. Ghi nhận về sự chết từng bữa cơm.

5. Ghi nhận về sự chết từng nửa bữa cơm.

6. Ghi nhận về sự chết từng thời gian bốn hay năm muỗng cơm.

7. Ghi nhận về sự chết từng thời gian từng muỗng cơm.

8. Ghi nhận về sự chết từng hơi thở ra vào.

Tám giai đoạn này, đạt đến giai đoạn thứ tám, hành giả đã có một Chánh niệm vô cùng nhạy bén.

Đạt đến giai đoạn 7 và 8, hành giả đã có một Chánh niệm hết sức vững vàng và kiên định. Ở các giai đoạn thứ nhất đến thứ sáu, Chánh niệm chưa được dũng mãnh, hãy còn yếu kém. Tuy nhiên, thành đạt các giai đoạn này vẫn là điều lợi ích, bởi vì đây sẽ là nhân dẫn đến cứu cánh cuối cùng trong Phật Giáo.

Chân thành cám ơn Tỳ kheo Pháp Nhiên đã gửi tặng phiên bản vi tính (Bình Anson, 10-2001).

GIẢI VỀ Ý NGHĨA CHỈ TỊNH THEO THẮNG PHÁP YẾU HIỆP

Hòa thượng Jotika

Tỳ kheo Pháp Nhiên dịch Việt

V. ÁN XỨ VÔ LƯỢNG TÂM - PHƯƠNG THỨC TU TẬP

Appama~n~naa hay Vô lượng tâm có nghĩa là pháp mà hướng đến Vô lượng chúng sanh , không giới hạn.

Một lời giải thích nguyên văn mang cùng ý nghĩa:

Appamaa.nesu sattesu bhavaati = Appama~n~naa.

Tu tập một trong bốn Vô lượng tâm,vị hành giả cần phải có tâm hồn mở rộng đối với tất cả chúng sanh, không ước lượng. Như thế mới có thể gọi là Từ tâm vô lượng, Bi tâm vô lượng, Hỷ tâm vô lượng, Xả tâm vô lượng và trở thành nhân tố dẫn đến thiền chứng. Đối với những Phạm trú này, còn phân biệt về người, còn giới hạn về quốc độ thì chưa phải là Vô lượng tâm, chỉ là việc làm bìmh thường và tất nhiên là không đạt đến thiền chứng. Tuy nhiên, với những Từ, Bi, Hỷ, Xả chưa được vô lượng ấy cũng nhận được quả báu cao trội, đời hiện tại không bị những sợ hãi, âu lo; đời vị lai cho kết quả Nhân, Thiên.

Tứ vô lượng tâm còn gọi cách khác là Phạm trú (Brahmavihaara). Bởi vì người thực hành một trong bốn Vô lượng tâm, người ấy có một tư tưởng sống như vị Trời Phạm Thiên - Brahmaana~m vihaaroti = Brahmavihaaro.

Thêm nữa, tiếng Brahma nghĩa là cao thượng, Vihaara hướng thượng. Một lời giải tiếp theo:

Viharanti etehiiti = Vihaaraa: Các Bậc Đại Nhân có đời sống thanh cao nhờ bốn pháp Vô lượng tâm, hay bốn Vô lượng tâm giúp cho các Bậc Đại Nhân có đời sống thanh cao, thì gọi là Vihaaraa".

Brahmaana~m (Se.t.thaana~m) Vihaaro (se.t.thaabhuuto) - ti = Brahmavihaaro: Sự trở nên cao thượng nhờ một trong bốn Vô lượng tâm của vị Hiền Giả, thì gọi là Brahmavihaara.

1. TỪ VÔ LƯỢNG TÂM - Mettaa Appama~n~naa. -

Mettaa hay Từ Tâm có nghĩa là lòng nhân ái đối với chúng sanh mọi loài.

Một lời giải nguyên nhân đồng nghĩa: Mijjati siniyhatiiti = Mettaa.

Chi pháp: sở hữu Vô Sân với đối tượng là chúng sanh mà hành giả có tình thương

Đối tượng chúng sanh thân yêu này có hai hạng: Hạng thông thường và Hạng đủ khả năng tiến đạt định. Nghĩa là giai đoạn tu tập ban đầu chỉ lấy cảnh những người thân thường tình (cha mẹ, anh em, bạn bè) mà làm đối tượng cho Từ Tâm, nhưng khi đã phát triển đến giai đoạn Cận hành định, bấy gi? tâm sẽ biến mãn đến mọi chúng sanh, dù đó là kẻ thù hay những người mà không ưa thích, kia là đối tượng cho sự sân hận, đều có thể khởi lòng từ mãn.

Khi nghĩ về một chúng sanh bằng Sân hận thù có sự bất bình, ghét bỏ, nhưng nếu bằng lòng Từ thì xót thương, độ lượng mà theo một lời giải gọi là Mijjati siniyhati - Tình thương đối với chúng sanh, cần phân biệt: Có hai loại tình thương : Thứ nhất là Từ tâm -Vô hận (Mettaa - Adosa); Thứ hai là một thiện tánh được biểu hiện bằng sự thương cảm không phân biệt, không chấp giữ phải là cha mẹ, anh em, vợ chồng, quyến thuộc,... mà đối với mọi loài đều mát mẻ. Thứ hai là tình thương vị kỷ có phân biệt, có chấp giữ, có giới hạn. Tình thương này được gọi là Từ tâm hư ngụy mà chi pháp là sở hữu tham. Tuy nhiên, sự ái luyến khi trở thành một từ tâm hư ngụy cũng là điều kiện tốt giúp cho thói quen, giúp cho Từ tâm như thật được dễ dàng sanh khởi và vững trú.

Nhưng nếu một người mưu tầm Siêu thế pháp, trong khi tâm tư vẫn còn ái luyến một người nào đó, thì Siêu thế pháp cũng không bao giờ thành đạt. Bởi vì sự ái luyến sẽ ngăn chận tâm định và mất đi Chánh niệm tỉnh giác (Satisampajja~n~na) cũng giống như trường hợp Trưởng lão Channa, vì quá thương yêu Đức Phật đã từng thân cận trước kia mà cho đến lúc xuất gia. Khi Đức Phật còn tại thế, vị này không thành đạt một Đạo, Quả nào. Rồi sau đó, Đức Thế Tôn đã Níp-bàn, Trưởng lão Channa mới chứng đạt. Đây bởi vì lòng ái luyến đã ngăn chận tâm định và Chánh niệm Tỉnh giác.

NHỮNG HẠNG NGƯỜI CẦN BIẾT ĐỐI VỚI VIỆC RẢI LÒNG TỪ.

Hạng không nên rải tâm từ trước:

Appiyapuggala: Người không tình thương.

Atipiyapuggala: Hạng người quá thương yêu.

Majjhattapuggala: Hạng người không thương không ghét, chỉ thái độ dửng dưng, lãnh đạm.

Veripuggala: Hạng thù nghịch.

Hạng không nên rải tâm Từ riêng biệt:

Li"ngavisabhaagapuggala: Người khác giới tính.

Hạng người không thể rải lòng Từ:

Maala"ngatapuggala: Hạng người đã chết.

Có những hạng người không nên rải lòng từ trước, bởi vì nếu là những người không thương yêu sẽ sanh sự bất bình , phật ý. Ngược lại, nếu đối với những người quá thương yêu mà trong lúc đang gặp phải đau khổ, sẽ sanh phiền muộn, âu lo. Còn như hạng người mà hành giả có sự lạnh nhạt dửng dưng thì cũng không nên rải lòng từ trước vì không có gì đáng thương để gợi lòng từ. Riêng với hạng thù nghịch, nếu rải lòng từ trước tiên thì chỉ sanh lòng sân hận, chớ không tạo cơ hội cho tâm từ.

Còn đối với người khác giới tính thì không nên rải tâm từ riêng biệt, vì đó sẽ sanh lòng ái luyến.

Riêng về hạng người đã chết thì không thể rải lòng từ, vì tâm từ và cận định sẽ không sanh khởi.

HẠNG NGƯỜI CẦN RẢI TÂM TỪ ĐẦU TIÊN.

Khi tu tập tâm từ mà không để đạt thiền chứng, vị hành giả hướng tâm biến mãn đến chúng sanh, riêng bản thân có cũng được, không có cũng được. Nhưng để đạt thiền chứng, trước hết cần rải lòng từ đối với chính mình, vì vậy sẽ có điều kiện để nghĩ đến chúng sanh khác, bởi không có sự thương yêu nào bằng thương chính mình (na caa atta sama~m pema~m). Khi có lòng từ với chính bản thân, sẽ thấy rằng mình vẫn muốn lạc, ghét khổ tham sống sợ chết. Rồi so sánh với kẻ khác: "Họ cũng mong muốn và sợ hãi như mình". Sự so sánh này là nhân tố quan trọng giúp cho tâm từ dễ dàng sanh khởi và vững trú trong khi rải lòng từ biến mãn đến mọi chúng sanh cho đến khi thành đạt Cận hành định và Kiên cố định.

Bậc Đạo Sư thuyết rằng:

"Sabbaa disaa anuparigamma cetasaa

Nevajjhagaa payaramattanaa kvaci

Eva.m piyo puthu attaa paresa.m

Tasmaa na hi.mse para.m attakaamo-ti".

"Hướng tâm đến mọi phương cũng không thấy thương ai hơn thương chính mình. Và tất cả mọi người đều như vậy. Do đó, biết thương mình thì đừng nên nhiễu hại chúng sanh khác".

PHƯƠNG THỨC RẢI LÒNG TỪ.

Rải lòng từ cho chính mình. Có 4 cách:

Aha~m avero homi: Mong rằng ta hãy là người không hận thù.

Aha~m abyaapajjo homi: Mong rằng ta hãy là người không sầu muộn, oán hờn.

Aha~m aniigho homi: Mong rằng ta hãy là người không bị khốn bức về thân tâm.

Aha~m sukhii attaana~m pariharaami: Mong rằng ta hãy là người tự mang lại an lạc cho thân và tâm.

Bốn cách trên đây, tu tập một cách nào đó vẫn được.

Đối với người khác, nếu là một người thì như vậy:

Avero hotu: Mong rằng họ là người không hận thù.

Abyaapajjo hotu: Mong rằng họ là người không sầu muộn, oán hờn.

Aniigho hotu: Mong rằng họ là người không bị khốn bức về thân tâm.

Sukhii attaana~m pariharaami: Mong rằng họ là người tự mang lại an lạc cho thân và tâm.

Nếu từ hai người đến vô lượng, thì như vầy:

Averaa hotu: Mong rằng tất cả đừng hiềm hận lẫn nhau.

Abyaapajjaa hotu: Mong rằng tất cả không sầu muộn, oán hờn.

Aniighaa hotu: Mong rằng tất cả không bị khốn bức về thân tâm.

Sukhii attaana~m pariharaatu: Mong rằng tất cả tự mang lại an lạc cho thân và tâm.

Ban đầu hướng tâm đến những người quen biết, những người đang cùng làm việc, những người cùng sống chung. Từ đó, hướng đến những người đã từng quen biết, đã từng cùng làm việc, đã từng sống chung, đã từng nhận sự giúp đỡ trước đó một tháng, một năm, 10 năm, 15 năm, đến thời gian có thể nhớ được rồi đến vô lượng chúng sanh không giới hạn. Nếu cho một cá nhân thì theo cách thức riêng lẻ: Avero hotu. Nếu cho một tập thể thì theo một cách thức: Averaa hontu,...lập đi lập lại nhiều lần tương tự quán xét về thể trược.

RẢI TÂM TỪ THEO TUẦN TỰ.

Những hạng người đã kể trên được phân có bốn: Hạng người thương yêu, Hạng quá thương yêu, Hạng bình thường và Hạng thù nghịch. Hành giả nên rải tâm từ theo thứ tự. Đầu tiên là hạng người thương yêu. Kế đến là người mà quá thương yêu. Rồi tiếp theo là hạng người bình thường và thù nghịch. Sở dĩ như thế, bởi vì nếu đầu tiên là kẻ thù thì sẽ sanh sân tâm chớ không tạo cơ hội cho lòng từ, ở đây nói riêng về hạng thù nghịch, nếu là những khi mà hành giả không thể có lòng từ đối với kẻ thù thì nên trau dồi tư tưởng bằng cách suy nghĩ: "Kẻ thù không làm cho ta rơi vào khổ cảnh được mà chính là sự oán cừu". Khi thấy được kẻ thù thật sự là lòng hiềm hận, oán thù chớ không phải là kẻ mà mình thù hận, rồi suy xét đến quả báu nhẫn nại của lòng Vô Hận mà các Bậc Hiền Nhân đã tích tũy vun trồng. Và sau đó rải lòng từ.

Nhưng nếu vẫn còn sự bất bình, oán giận, hành giả nên xét theo lời Đức Thế Tôn thuyết trong Anamataggasa.nyutta :

"Na so bhikkhave satto suulabharuupo yo na maataa bhuutapubbo, yo na pitaa bhuutapubbo, yo na bhaataa bhuutapubbo, yo na bhaginii bhuutapubbaa, yo na putto bhuutapubbo, yo na dhiitaa bhuutapubbaa".

"Này Chư Tỳ Kheo, không có những người trong quá khứ không từng là mẹ, không từng là cha, không từng làm anh, không từng làm chị không từng làm con trai, không từng làm con gái, không từng là thân quyến của mình...".

Hành giả suy xét tiếp theo:

"Kẻ thù này trong quá khứ cũng đã từng là quyến thuộc của Ta, vậy Ta không nên ôm ấp hiềm hận, oán hờn". Rồi hành giả rải lòng từ.

Với những cách thức trên mà lòng hiềm hận cũng không vơi bớt, tâm từ vẫn không thể có, thì hành giả chớ nên rải tâm từ với kẻ thù nữa, hãy giữ tâm xả với họ, hãy xem họ như không có trên đời, việc rải tâm từ chỉ nên với người thân yêu (hạng quá thân yêu được kể cùng với hạng này) và những người bình thường, cho đến khi đối với họ cũng như đối với chính mình.

Còn sở dĩ phải rải tâm từ đối với kẻ thù cũng vì để khả năng tâm từ đạt đến vô hạn (Siimasambheda), giữ được tâm bình đẳng (samacittataa) và là điều kiện thuận lợi cho việc đạt thiền chứng mau chóng và kiên trụ.

TRẠNG THÁI CỦA TỪ VÔ LƯỢNG TÂM.

Giả sử rằng, nếu vị hành giả tu tập án xứ Từ tâm đang cùng ngồi với ba người, trong đó có người thân, người bình thường và kẻ thù nghịch, kể cả chính hành giả là bốn người, đột nhiên có một tên cướp hung hãn bước vào và nói với vị hành giả:

Ta cần một người trong bốn, cho ngươi tự chọn lấy.

Hành giả hỏi: - Ông cần làm chi chứ?

Tên cướp đáp rằng: - Ta cần lấy máu tế thần.

Trước cảnh tượng hãi hùng này, nếu hành giả cho tên cướp giết kẻ thù đi hay người kia thì chưa gọi là thành đạt từ vô lượng tâm. Nhưng nếu vị hành giả tự hy sinh thân mình để thay thế ba ngư?i kia cũng chưa gọi là Từ vô lượng tâm. Bởi vì còn phân biệt mình và người khác. Chỉ khi nào hành giả xem tất cả như một, bản thân cũng như người khác và ngược lại, đó mới là Tâm Từ không giới hạn. Trong Visuddhimagga- atthakathaa [Sa~myuttanikaaya, Nidaanavagga, Anamatagga- sa"nyutta Dutiyavagga, trang 233-234. - Ch. Trang 295-396 và Visud. Phần I, phẩm Phạm trú, trang 298] giải thích rằng:

" Attani hitanajjhatte

Ahite ca catubhidhe

Yadaa passati naanatta.m

Hitacittova paani.na.m"

"Na nikaamalaabhi mettaaya

Kusatiiti pavuccati

Yadaa catasso siimaayo

Sambhinnaa honti bhikkhuno"

"Sama.m pharati mettaaya

Sabbaloka.m sadevaka.m

Mahaaviseso na naayati"

Đại ý nghĩa là khi nào vị hành giả còn phân biệt giữa bốn hạng người, chính mình, người thân yêu, bình thường và thù nghịch. Tâm từ khi ấy chỉ là một lòng nhân đối với chúng sanh, chưa phải là một từ tâm viên mãn, một tính phổ cập của lòng từ. Vì khi nào hành giả đối với bốn hạng người không còn phân biệt, không còn sự khác nhau, Từ tâm biến mãn mọi loài kể cả Thiên nhân và Phạm chúng, giới hạn của tâm Từ không có đối với Vị Tỳ Kheo ấy. Vị ấy là bậc cao trội hơn tất cả những vị Tỳ Kheo chưa thành đạt Từ vô lượng tâm.

Riêng về Tâm Từ của vị hành giả mà trước đối tượng kẻ thù giữ tâm hành xả, cũng có thể thành tựu Từ vô lượng tâm, nếu tâm từ của vị hành giả ấy xem những người thân yêu hay những người bình thường như đối với chính mình. Bởi vì thái độ nín lặng, thản nhiên trước kẻ thù thì cũng giống như kẻ thù ấy không có trên đời.

Về những phương cách rải lòng từ như đã nói là sự hướng tâm trực tiếp hành giả với đối tượng. Theo cách thức này, Từ tâm sẽ dễ dàng sanh khởi , nhưng lại khó khăn cho người thực hiện. Bởi vì cách thức đã nói là không dùng lối niệm đọc, chỉ liên tưởng bằng ý thức. Tuy nhiên, để trau dồi những Tín, Tấn, Niệm, Định, Tuệ thêm Kiên cố định mà đối với vị hành giả cần có, do đó, nguyên tắc đầu tiên là phương cách này. Sau đó, khi đã thành đạt từ tâm vô lượng mới dùng phương cách niệm, đọc tiếp sau đây:

Tức là khi tác niệm rải lòng từ, hành giả dùng bốn điều kiện của Từ tâm (Avera, Abyaapajja, Aniigha, Attaana~m pariharati) và hướng đến 12 đối tượng nhận, trong đó 5 tổng quát và 7 riêng biệt.

5 tổng quát, đó là:

Sabbe sattaa: Tất cả chúng sanh.

Sabbe paa.naa: Tất cả hữu tình.

Sabbe bhuutaa: Tất cả loài hữu tình.

Sabbe puggalaa: Tất cả mọi người (người ở đây hiểu theo Thắng Pháp).

Sabbe attabhaavapariyaapannaa: Tất cả chúng sanh có tự thể.

Và 7 đối tượng riêng biệt là:

Sabbaa itthiyo: Tất cả nữ nhân.

Sabbe purisaa: Tất cả nam nhân.

Sabbe ariyaa: Tất cả Thánh nhân.

Sabbe anariyaa: Tất cả phàm phu.

Sabbe devaa: Tất cả Chư thiên.

Sabbe manussaa: Tất cả nhân loại.

Sabbe vinipaatika: Tất cả loài đọa xứ.

Với cùng 10 phương biến mãn:

Paratthimaaya disaaya: Phương đông.

Pacchimaaya disaaya: Phương tây.

Uttaraaya disaaya: Phương bắc.