Thập độ Ba-la-mật

BỒ TÁT TU HẠNH NHẪN NHỤC BA LA MẬT

RÀJÀ SILUDDHAKAMMÀTI IDAM SATTHÀ GIJJHAKÙTE PABABBATEVIHARANTO DEVADATTAM ÀRABBHA KATHESI TASSA VATTHUN SANGHABHEDAKE ... PÀPUNÀTI.

Đức Thế Tôn là đấng Giáo Chủ tối cao trong tam giới ngự trong thạch động GIJJHAKÙTA, Ngài đề cập đến Đề Bà Đạt Đa chia rẽ tăng, rồi Ngài thuyết về pháp tích CANDAKUMARA này. Các bậc A xà lê giải rộng ra như vầy: Các bậc trí tuệ nên hiểu rằng: Đức a xà lê dẫn tích Đề Bà Đạt Đa chia rẽ tăng, từ ngày xuất gia cho đến khi vua BIMBISÀRA thăng hà.

Đây xin giải rộng về chuyện CANDAKUMARA:

Thuở đấng Đại Bi ngự trong thạch động GIJJHAKÙTA, một ngày nọ, chư Tỳ khưu cu hội nơi phước xá, đàm thoại cùng nhau về câu chuyện Đề Bà Đạt Đa làm việc không tốt rằng: Này các thầy! Đề Bà Đạt Đa là kẻ bạc nghĩa vong ân đức Thế Tôn, cố tìm dịp giết hại nhiều người, cũng vì cố tâm buộc oan trái với đức Giáo Chủ. Nhờ nương với đức Phật mà những kẻ ấy mới thoát nạn. Khi chư Tăng cùng luận bàn nhau như thế, nhờ nhĩ thông đức Thế Tôn biết chuyện ấy, bèn ngự đến phước xá, vào ngồi trên bảo tọa, rồi phán hỏi rằng: "Này các thầy Tỳ khưu! Các ngươi hội họp nói về chuyện chi đây?"

- Bạch đức Thế Tôn, chúng tôi luận về Đề Bà Đạt Đa quên ơn đức Thế Tôn, nên làm hại nhiều người, chỉ vì gây oan trái với đấng Đại bi.

- Này các thầy! Chẳng phải hắn chỉ quên ơn Như Lai trong kiếp này mà thôi, từ bao kiếp trước Đề Bà Đạt Đa cũng bạc nghĩa với Như Lai vậy, mong giết hại rất nhiều người, cũng do cố tâm gây oan trái với Như Lai như trong kiếp này vậy.

Đức Thế Tôn chỉ giảng bấy nhiêu rồi nín thinh. Chư Tăng mong được nghe tiền kiếp, mới quỳ cầu đức Thế Tôn thương xót thuyết cho chư sư nghe.

Đức Thế Tôn từ bi, bèn giảng về chuyện CANDAKUMÀRA rằng: "Này các Tỳ khưu! ATIKE KÀLE- Thuở xưa, thành BÀRÀNASÌ có tên rõ rệt là PUPPHAVADÌ, có một Đức vua tên EKARÀJA là Hoàng Tử của Đức vuaVASAVATI, thống trị trong thủ đô PUPPHAVADÌ. Ngài có một đông cung tên là CANDAKUMÀRA ¹. Khi đức CANDAKUMÀRA biết đi, Hoàng Hậu sanh được một Hoàng Tử nữa tên là SURIYAKUMÀRA. Lúc Hoàng Tử này biết nói, Hoàng Hậu sanh thêm Công chúa SELÀ. Đức vua có hai Hoàng Tử nữa là: BHADDASARA và SURAKUMÀRA, khác mẹ. Khi đức CANDAKUMÀRA (Bồ Tát) thành thân vua cha bèn cho sánh duyên với Công chúa CANDAKUMÀRÌ làm chánh thất của Bồ Tát, rồi phong cho Ngài làm thứ vương.

Có một Bà La Môn tên KANDAHÀLABRAHMANA làm cố vấn dạy Đức vua. Đức vua thấy KANDAHÀLABRAHMANA có nhiều trí tuệ nên phong làm quan toà để phán đoán. Khi được làm quan cao cấp, KANDAHÀLABRAHMANA quên mình không biết sợ tội lỗi là gì cả, xử đoán bất công không tuân pháp luật, phân xử theo ý muốn, tham quan vô lại thường thường như thế.

Ngày nọ, có kẻ kiện nhau đến cửa toà. khi KANDAHÀLABRAHMANA được hối lộ rồi, xử cho người thất thành được kiện. Họ bất bình, khi ra khỏi tụng đình, vừa thấy đức CANDAKUMÀRA vào chầu vua cha, hắn bèn quỳ xuống bên chân đức Bồ Tát rồi vật mình than khóc.

Đức Bồ Tát xem thấy tình trạng như thế bèn hỏi: "Cớ sao, người lại than van khổ não?"

- Trăm lạy Ngài, nay KANDAHÀLABRAHMANA là kẻ si mê, xử đoán không công bình, được của hối lộ, bỏ công lý, tôi phải mà xử tôi quấy, làm cho tôi bất bình buồn khổ. c?u xin Ngài từ bi thương xót cứu độ cho ngu dân nhờ.

- Vậy, ngươi hãy theo cùng ta đến trước toà cáo ², không sao đâu.

Rồi Ngài vào tự mình phán đoán theo công lý cho dân chúng thấy rõ rằng: "Người này ngay, kẻ kia gian, phán quyết theo chánh pháp". Tất cả nhân dân và quan toà hiện diện trong toà án đều hoan hô "đúng lắm" tán dương đức Bồ Tát vang rền. Tiếng reo mừng thấu đến tai đức EKARÀJA là Phụ Vương của đức Bồ Tát. Đức vua bèn phán hỏi quân hầu, họ tâu rằng: "đó là tiếng hoan hô khen ngợi đức CANDAKUMÀRA là Hoàng Tử củalệnh Hoàng Thượng, vì Hoàng Tử đã phân xửa theo công lý không tây vị". Đức vua EKARÀJA biết được rất hài lòng. Liếc mắt xem thấy đức Bồ Tát vừa đến chầu mới phán rằng: Này con CANDAKUMÀRA! Từ đây cha phong cho con làm pháp quan để xét đoán tất cả công việc trong toà.

Từ đó KANDAHÀLABRAHMANA bị loại ra khỏi pháp đình, không còn hưởng quyền lợi chi cả. KANDAHÀLABRAHMANA cố tâm buộc oan trái, tìm dịp để bắt lỗi đức Bồ Tát, không giờ phút nào bỏ qua.

Một đêm nọ, Đức vua ngủ mê đến rạng đông. Ngài nằm mộng thấy đến đ?o l?i Thiên cung, nào là lầu vàng, bảy báu cao 60 do tuần, có đường đi rộng rãi, đầy những cát vàng, có đền vua cao ngất 100 do tuần, toàn là ngọc bảy báu, đủ thứ hoa thơm ngủ sắc, vừơn thượng uyển, ao sen cao đẹp, xem rất ngoạn mục. Chư Thiên nam nữ hội họp du lãm tắm chơi. Thiên nữ hái hoa và ca xang múa hát hầu hạ đức Đế Thích. Ngài xem càng vừa lòng hả dạ, ưa thích mê mệt... Đức vua EKARÀJA thấy mộng đến đó thì thức dậy. Ngài nghĩ nhớ đến cõi trời, thật là vinh hoa, phú quí, mong được lên Thiên cung để thọ hưởng cảnh hạnh phúc ấy, nhưng không biết phải làm phước chi mới được thọ sanh lên đó. Ngài nghĩ: Vậy sáng sớm, Trẫm sẽ dời các quan vào chầu để hỏi thăm đường lên Đạo Lợi thiên cung.

Sáng ra, Đức vua EKARÀJA ngự đến tắm rửa, trang điểm y phục Đế Vương xong, ngài dạy các quan quân hộ giá ngài đi du lãm. Có KANDAHÀLABRAHMANA đến lạy chào trong nơi ấy, rồi tâu rằng: "Đêm hôm, lệnh Hoàng Thượng được an giấc chăng?"

- này khanh! Nào có được an vui đâu.

Ngài bèn cho phép vị cố vấn KANDAHÀLABRAHMANA ngồi, rồi bày tỏ về sự nằm mộng của ngài và nói rằng: "Này hiền khanh! Những hàng nam nữ nào trong thế gia, làm phước bố thí trong kiếp này, đến khi tan rã ngủ uẩn thọ sanh trong nơi nào? Phước thế nào, mới được sanh lên cõi trời? Ngươi có nhiều trí tuệ, vậy hãy giải cho Trẫm nghe phân minh."

Thật ra Đức vua nên hỏi câu này nơi đức Phật toàn giác hoặc Thinh Văn giác, đến các thánh nhân. Nếu không có hạng ấy thì nên tìm đức Bồ Tát mà nhờ giảng giải. Nay Đức vua lại trở hỏi KANDAHÀLABRAHMANA, khác chi là kẻ lạc đường 7 ngày, không biết lối ra, lại tìm đến người lầm nẻo trọn ngày tháng thì càng luống công vô ích. Như Đức vua EKARÀJA phán hỏi KANDAHÀLABRAHMANA là người si mê, hỏi đến hắn thì làm cho Ngài càng thêm đen tối nữa. Được nghe Đức vua hỏi như thế, KANDAHÀLABRAHMANA lấy làm mãn nguyện, đinh ninh rằng, đây là dịp may cho ta báo oán, giết kẻ thù là Hoàng Tử CANDAKUMÀRA, sự mong mỏi của ta sẽ được theo sở ước chẳng sai. Nghĩ rồi KANDAHÀLABRAHMANA bèn tâu thỉnh Đức vua vào trong mà rằng:

- Tâu, nếu bệ hạ hy vọng được lên Thiên cung bệ hạ nên giết người như: vợ, con, và gia súc là trâu, bò, ngựa, voi vô tội để cúng dường lửa. Tâu bệ hạ như thế chắc hẳn được lên cõi trời. Tâu, hàng nam nữ, không phải làm lành bố thí mà được sanh lên Thiên cung đâu, vậy cần phải thực hành theo những lời mà hạ thần đã tâu đó.

- Này hiền khanh! Cúng dường lửa là thế nào? Giết người vô tội là sao? Hiền khanh hãy giải cho Trẫm nghe đi.

- Tâu lệnh Hoàng Thượng, cúng dường lửa là phải giết 4 giống chúng sanh, mỗi loại:

4 Hoàng Tử

4 Công chúa

4 Hoàng Hậu

4 triệu phú

4 bò đực

4 ngựa cỡi

4 voi kéo

dùng dao chặt đầu chúng sanh ấy, rồi lấy mâm vàng hứng máu đổ trong mâm cúng dường lửa.

Tâu, các Đế Vương ngày xưa mong được lên trời thường giết con, vợ v.v... cúng dường lửa như vậy.

Tâu, lệnh Hoàng Thượng là chúa tể, Ngài bố thí cơm, gạo, nước, y phục đến sa môn, Bà La Môn, kẻ nghèo đói, cô độc thật vô ích, không có phước chi cả. Giết con trai, con gái v.v..., lấy máu đem cúng dường lửa gọi là bố thí cao thượng, trong kiếp hiện tại này.

Nghe Đức vua và KANDAHÀLABRAHMANA trù tính như thế, những người trong hoàng cung rất sợ hãi, khóc la, kể lể vang động khắp hoàng cung. KANDAHÀLABRAHMANA bèn tâu thêm rằng: Cách cúng dường lửa như vậy, lệnh Hoàng Thượng có thể làm được chăng?

- Này hiền khanh! Người cứ thực hành đi, Trẫm cho phép khanh thi hành cho được kết quả vui đến trẫm.

Vị cố vấn nghe rồi rất hân hoan rằng: Nay sự thạnh lợi phát sanh đến cho ta rồi. Hắn bèn dùng lời phủ uỷ Đức vua rằng: Tâu bệ hạ! Hạng người không bạo dạn không thể cúng dường lửa được. Đây là việc phước lớn và rất khó làm, bệ hạ đừng trễ nải, hãy dạy bắt chúng sanh ấy hội họp tại đây cho đủ đi. Phần hạ thần lãnh việc đào hầm, dâng đến bệ hạ. Nói xong, vị cố vấn từ tạ lui ra khỏi thành lo sắp đặt hầm, cho có đủ vật dụng theo phép cúng dường lửa.

Khi ấy, Đức vua EKARÀJA pháp dạy quân hầu rằng: Các ngươi hãy dẫn 4 con của Trẫm đến đây, là: CANDAKUMÀRA, SURIYAKUMÀRA, BHADAKUMÀRA, SURAKUMÀRA để trước sân rồng cho Trẫm giết lấy máu cúng dường lửa ngày nay, (CANDAKUMÀRA và SURAKUMÀRA là con của Hoàng Hậu GOTAMI; còn Hoàng Tử SURIYAKUMÀRA và BHADAKUMÀRA khác mẹ). Quân thần nghe lệnh vua truyền liền đến bắt CANDAKUMÀRA trước. Thưa rằng: "chúng tôi vâng chiếu chỉ đến bắt Ngài đem giết máu để cúng dường lửa. Xin Ngài vui lòng đừng dễ duôi cưởng lại lệnh truyền".

Đức CANDAKUMÀRA hỏi: Này các ngươi! Do nguyên nhân chi mà Phụ Vươngt a dạy bắt ta cúng dường lửa. ai trù liệu ra chuyện này?

- Thưa, đây là lời tâu bày của KANDAHÀLABRAHMANA rằng: "Nếu Hoàng Thượng muốn được lên thên cung hãy giết các con trai, con gái và loài gia súc, 4 chúng sanh mỗi loài, chặt đầu lấy máu đem cúng dường lửa sẽ được thọ sanh lên cõi trời". KANDAHÀLABRAHMANA tâu như vầy nên Hoàng Thượng mới ra lệnh bắt Hoàng Tử đấy.

- Phụ Vương chỉ truyền bắt một mình ta,hay còn giết ai nữa?

- Thưa, lệnh Hoàng Thượng dạy bắt cả 4 Hoàng Tử.

Đức Bồ Tát nghe rồi than rằng: "Ôi! đây cũng vì KANDAHÀLABRAHMANA oán giận ta, nên tìm chước báo thù. Từ ngày hắn không được lợi quyền trong pháp đình đến nay, hắn mới hại ta như vầy. Ôi! Thảm thương thay những người đồng chung số phận với ta, vì ta mà phải bị hại chung. Các ngươi thi hành theo lời chỉ dụ. Ta đâu dám cải l?nh Phụ Vương ân xá kẻ khác".

Quân hầu liền bắt đức Bồ Tát đem nạp trước đền, rồi lần lượt dẫn ba Hoàng Tử nữa là SURIYAKUMÀRA, BHADAKUMÀRA và SURAKUMÀRA đến gần Bồ Tát, rồi vào tâu rằng: Tâu Hoàng Thượng, chúng tôi đã bắt 4 Hoàng Tử nạp trước bệ rồng.

Đức vua bèn dạy rằng: Các ngươi hãy đi dẫn 4 Công chúa là UPASENA, KORILÀ, MUDDHIKÀvà NANDÀ, đem để gần các anh của chúng nó, cho trẫm cúng dường lửa.

Các quân hầu vào cung thưa rằng: Chúng tôi vâng lệnh Hoàng Thượng đến bắt các Công chúa để cúng dường lửa ngày nay. Các Công chúa đều sợ hãi nhào lăn ra khóc. Các quân hầu liền dẫn 4 Công chúa đến trước đền.

Đức vua truyền sai 4 Hoàng Hậu dung nhan xinh đẹp sắc nước hương trời là: Bà VIJAYA, bà VÌAVADÌ, bà KESINÌ và bà SUNANDÀ đem đến cho đều đủ. Quân hầu bèn tuân lệnh làm theo, dẫn bốn Hoàng Hậu đến gần đức Bồ Tát.

Đức vua truyền dạy bắt 4 nhà triệu phú là: PUNNAMMUKHA, BHADOHIYA, SINGALA và BHADDHA, để trước đền.

Khi các quan hầu vâng lệnh bắt 4 Hoàng Tử, 4 Công chúa, 4 Hoàng Hậu thì không nghe dân chúng nói lời gì. Về phần 4 nhà triệu phú có nhiều thân tộc bạn bè, nên khi quân hầu đến bắt thì có tiếng kêu oan vang động rằng: "Này, chúng ta ôi! Nay Đức vua dạy bắt 4 triệu phú của chúng ta đem cúng dường lửa". Tất cả thân bằng quyến thuộc đến bao vây 4 triệu phú, vào đến sân rồng, rồi quỳ tâu cầu khẩn, xin tha mạng sống cho 4 nhà triệu phú rằng: "Tâu, xin Hoàng Thượng từ bi đừng hại 4 triệu phú chúng tôi". Khẩn cầu thế nào cũng vô ích, các quân hầu dẫn 4 nhà triệu phú đến trước đền.

Liền đó Đức vua dạy bắt 4 voi là: ABHAYA, NÀLÀGIRI, ACCUGGA và VARUNA, bắt 4 ngựa là: KESI, SUBHAMMUKHA, PUNNAMUKHA và VINATAKO và 4 bò đực là: AYUDHAPATI, MODAKASISABHA và KAVAMPA.

Đức vua truyền lệnh cho bắt đủ các nhân vật họp lại một chỗ rồi, Ngài phán rằng: Sáng sớm, Trẫm sẽ khởi sự cúng dường lửa.

Nói về Phụ Hoàng và Hoàng thái hậu của Đức vua EKARÀJA, hai hoàng tộc này vẫn còn sinh tồn. Các đại thần dẫn nhau đến tâu cho Hoàng thái hậu hay về việc Đức vua cúng dường lửa ấy. Phải giết 4 Hoàng Tử, 4 Công chúa, 4 Hoàng Hậu, 4 triệu phú, và các gia súc... Bà Hoàng thài hậu nghe qua ngậm ngùi, bà đưa hai tay lên than thở, rồi đến ra mắt Hoàng Nhi và hỏi rằng: "Này Hoàng Nhi! Mẹ nghe Hoàng Nhi định sát hại 4 Hoàng Tử để cúng dường lửa phải chăng?"

- Tâu mẫu hậu, con giết hại 4 Hoàng Tử, nhất là CANDAKUMÀRA để dúng dường lửa được lên Thiên đàng.

Hoàng thái hậu cản rằng: "Hoàng Nhi ôi! Hoàng Nhi hành động như thế không nên. Giết con, vợ mà được lên Thiên đàng đó, là sai với lẽ đạo từ ngàn xưa".

- Này Hoàng Nhi cao quí! Sự sát hại chúng sanh là tạo ác đạo, không phải Thiên đạo đâu. Hoàng Nhi nên vâng lời mẹ, mà tha chết cho vợ con đi."

Đức vua nghe mẫu hậu nói như thế, bèn đáp rằng: "Sự giết hại con trai, con gái để cúng dường lửa mà được lên Thiên đàng ấy chẳng phải lời nói ngoa đâu, chính là vị cố vấn KANDAHÀLABRAHMANA chỉ dẫn đấy. Tâu mẫu hậu, vì con mong mõi được lên Thiên đàng hưởng sự giàu sang hạnh phúc, nên mới nghe lời dạy của vị cố vấn KANDAHÀLABRAHMANA mà giết cho đủ 4 con trai, 4 con gái, 4 Hoàng Hậu v.v... để cúng dường lửa, là điều bố thí rất cao thượng, ít ai làm được. Vị cố vấn giải rằng: Nếu Đức vua nào, đành dứt bỏ những vật thương yêu trìu mến mà cúng dường lửa, thì ắt sẽ được lên Thiên cung chắc chắn. Những hành động ấy không phải tự con, do lời chỉ dẫn của KANDAHÀLABRAHMANA nên con mới nghe theo, vì con mong được lên cõi trời". Thật vậy, Đức vua EKARÀJA đã quá tin tưởng như thế, dầu mẫu hậu của Ngài khuyên đến đâu, Ngài cũng không tuân lời

Đức Hoàng thái hậu đã cùng đường, không hy vọng vào đâu cho Hoàng Nhi nghe theo lời khuyên của bà, nên buộc lòng phải trở về cung nội.

Đức vua EKARÀJA vừa đưa mẹ trở về hoàng cung xong, thì hoàng phụ của Ngài lại đến nữa. Hoàng phụ của Ngài lại phán hỏi:

- Này Hoàng Nhi! Hoàng Nhi sẽ giết 4 Hoàng Tử cúng dường lửa phải không?

- Tâu Phụ Vương, con định giết các con và vợ cùng các loại chúng sanh để cúng dường lửa theo lời dạy của KANDAHÀLABRAHMANA rằng: Khi đã làm như thế, sẽ được lên Thiên cung.

- Này Hoàng Nhi! Hoàng Nhi làm như vậy không nên. Sự sát hại con trai, con gái là điều tội lỗi, sẽ bị sa trong 4 ác đạo. Hoàng Nhi nên tinh tấn bố thí, trì giới, phụng sự mẹ cha, chú tâm trong pháp từ bi, không tạo nghiệp dữ, không hại chúng sanh, như thế là con đường lên nhàn cảnh đó. Nếu Hoàng Nhi hành động ác như vậy chẳng nên đâu. Hoàng Nhi chẳng nên nghe theo KANDAHÀLABRAHMANA làm tội lỗi như thế.

- Tâu Phụ Vương, đây là lời chỉ dẫn chân thành của KANDAHÀLABRAHMANA. Sự sát hại vợ con để cúng dường lửa như vậy là điều bố thí cao thượng khó làm, kẻ nào thực hành theo, chắc chắn sẽ được thăng thượng giới, nên con hoan hỉ quyết định thực hành cho kỳ được như sở nguyện, ngỏ hầu hưởng hạnh phúc nơi Thiên cung.

Đức vua cha bèn khuyên giáo thêm rằng: Này Hoàng Nhi! Hoàng Nhi nên thống trị theo Thập pháp vương ³ (DASABIDHARÀJA) là:

1) DÀNAM: Bố thí có giới hạn theo cá nhân, tinh tấn bố thí đến bậc tu hành, kẻ nghèo khó,tật bệnh, cô độc.

2) SÌLAM ; Trì giới cho thân khẩu, ý chân chánh.

3) PARICCÀGAM: Dứt bỏ của cải đến tất cả chúng sanh, không riêng biệt.

4) ÀJIVAM: Có 4 khuynh hướng pháp, ngay thật, chơn chánh, là phán đoán theo Phật pháp, không tây vị.

5) MUDUKAM: Có khuynh hướng đến chuộng từ bi, thương xót chúng sanh.

6) ÀTAPAM: Tinh tấn trừ điều ác, làm việc thiện.

7) AKODHAM: Không nên giận vô lý (đè nén tâm sân hận, có tâm từ thiện)

8) AVIHIMSÀ: Không làm khổ kẻ khác, có lòng từ bi mẫn.

9) KHANTI: Có tâm nhẫn nại.

10) AVIRODHANÀ: Không làm sai pháp luật, không khuynh hướng theo pháp thế gian.

- Hoàng Nhi hãy tinh tấn trong thiện pháp, chớ nên làm cho kẻ khác phải đau khổ, gìn giữ các con cho được an toàn, mới có thể đem lại quốc thới dân an được lâu dài.

Đức Phụ Hoàng hết sức khuyên lơn thế nào cũng vô hiệu quả, vì Đức vua EKARÀJA khăng khăng một lòng quyết nghe theo lời dạy của cố vấn KANDAHÀLABRAHMANA. Thấy khuyên con không được, vua cha ngậm ngùi giọt lệ trở về hoàng cung

Khi ấy, đức Bồ Tát là dòng dõi của đức Phật xét nghĩ rằng: "Đại chúng bất bình buồn khổ, chỉ do ta mà ra cả. Vậy ta nên vào tâu, xin Phụ Vương ân xá cho mọi người cho dân chúng vừa lòng". Đức Bồ Tát CANDAKUMÀRA bèn quỳ trước bệ rồng, cầu xin: Tâu Phụ Vương, lời KANDAHÀLABRAHMANA nói, nếu Đức vua nào cúng dường lửa bằng các con thì sẽ được lên Thiên đàng, xin Phụ Vương hãy giết vợ, con hắn mà cúng dường lửa đi, cho hắn được lên trời trước, để làm gương mẫu, rồi sau Phụ Vương hãy giết các con cúng dường, chúng con nguyện hy sinh tính mạng cho phụ vương, không dám trái lệnh. Xin Phụ Vương bình tâm xét lại, nếu lời tâu của KANDAHÀLABRAHMANA là đúng chân thật, cớ sao hắn không giết vợ đẹp, con yêu của hắn. Lời của KANDAHÀLABRAHMANA như dòng nước ngập tràn, không chắc vào đâu. Tâu Phụ Hoàng, kẻ nào cúng dường lửa sẽ sa địa ngục. Người dạy kẻ khác cúng dường lửa hoặc có tâm hoan hỷ, người ấy phải chịu khổ trong địa ngục.

Tâu Phụ Hoàng, nên bỏ tà kiến trước, nếu Phụ Hoàng tin lời của KANDAHÀLABRAHMANA rồi phải đoạ trong 4 ác đạo.

Tâu Phụ Hoàng, KANDAHÀLABRAHMANA tin chắc quả báo của sự cúng dường lửa, xin Phụ Hoàng cho KANDAHÀLABRAHMANA tự sát mà cúng dường để dược lên trời trước đi. Vì sao hắn thấy sự lợi ích mà không làm, lại bảo giết anh em chúng con? Xin Phụ Vương hãy quan sát cho tường tận trước. Phụ Vương ôi! KANDAHÀLABRAHMANA không được của hối lộ trong sự xửa đoán trong pháp đình, nên mới tìm mưu trước sát hại chúng con như vậy. Con nay có chết cũng đành, nhưng thương hại cho các em vô tội, vì sự oán thù của KANDAHÀLABRAHMANA mà phải chịu sự liên can. Phụ Vương ôi! Nếu Phụ Vương không suy xét nghe theo lời độc ác của KANDAHÀLABRAHMANA hành động tội lỗi, rồi đây nước mất nhà tan, đến lúc lâm chung Phụ Hoàng không tránh khỏi 4 đường ác đạo.

Đức Bồ Tát CANDAKUMÀRA trình bày cạn lời mà cũng không thể làm cho vua cha động lòng thương xót.

Khi ấy, Công chúa SELAKUMÀRI là em út của đức Bồ Tát, thấy anh hết lòng khuyên giải mà bất thành, nàng rất động lòng, liền quỳ tâu: Phụ Vương định giết chúng con, chỉ mong lên trời để làm gì? Phụ Vương cần dùng cái chi mà phải lên Thiên cung, đành sát hại chúng con?

Đức vua nghe Công chúa tâu như thế, Ngài cảm động nín thinh.

Có một em bé, con của đức Bồ Tát tên VASULARÀJAKUMÀRA, thấy cha chịu khổ cầm lòng không đậu, bèn nghĩ, để ta vào tâu với Tổ Phụ Hoàng, xin ân xá cho cha ta kẻo tội nghiệp. Em bé VASULARÀJAKUMÀRA liền vào gặp nội tổ, vừa tâu, vừa khóc rằng: "Nếu nội tổ không thương xót chop cha cháu, thì cũng xin tội nghiệp dùm cháu, vì cháu nhỏ dại, đừng giết cha cháu cho cháu có người nương nhờ. Xin nội tổ từ bi thương xót cháu với, vừa tâu vừa than khóc dầm dề, vì rất trìu mến cha lành"

Đức vua EKARÀJA thấy cháu thê thảm như thế, đau lòng xót dạ muốn xỉu, tâm thần xao xuyến, như bị tên bắn vào tim, dằn lòng không được nên cũng khóc ròng đoạn ôm cháu mà dỗ rằng: "Cháu ôi! Lời cháu đúng lắm, cháu hãy vui đi, nội tổ sẽ tha cho cha cháu". Đức vua bèn dạy quân thần phóng thích tất cả. Ngài nói: Thôi, trẫm không được lên Thiên cung cũng cam, miễn sao chúa tôi được xum họp.

Khi KANDAHÀLABRAHMANA hay được, lập tức chạy vào đền nội tâu rằng: Tâu, vì sao bệ hạ lại không giữ lời, hạ thần đã tâu rằng là việc khó làm, mà thực hành được mới là cao thượng. Bệ hạ quyết định phải làm cho được, chẳng nên bỏ qua lời nguyện.

Đức vua nghe lời thúc dục của KANDAHÀLABRAHMANA bèn nghe theo. Ngài liền dạy quân hầu bắt Hoàng Tử, Công chúa, Hoàng Hậu, các triệu phú và các loài thú trở lại.

KANDAHÀLABRAHMANA nghĩ rằng Đức vua có tánh nhu nhược lắm, dạy bắt rồi dạy tha, bảo thả rồi cho bắt. Với đứa cháu VASULA đến khóc mài nỉ mà Ngài cũng siêu lòng. Vậy ta nên thỉnh Ngài ngự đến hầm cúng dường lửa. Nghỉ xong, KANDAHÀLABRAHMANA bèn thỉnh Đức vua đến hầm ngay, rằng: "Tâu, hạ thần xin thỉnh bệ hạ đên dự lễ khai mạc cúng dường lửa, bệ hạ sẽ lên Thiên cung, bây giờ đây". Đức vua EKARÀJA trang điểm bằng 7 báu rồi ngự đi.

Đây nói về bà GOTAMI là mẹ của CANDAKUMÀRA xem thấy quân dẫn con đến gần hầm cúng dường lửa, thì rất thương tiếc, vật mình khóc than, kể lể, giọt lệ dầm dề trong cơn tử biệt. Bà liều chết vào quì tâu xin tính mệnh cho con rằng: Tâu, xin lệnh Hoàng Thượng từ bi tội nghiệp thần thiếp là GOTAMI, bệ hạ đừng giết 4 Hoàng Tử. Nếu thánh thượng không ân xá, thì thần thiếp cũng không sống mà làm gì.

Vật mình khóc lóc, thở than đến đâu Đức vua cũng bất nể ⁴. Khẩu cầu với Đức vua không được, bà liền xoay qua khiển trách thậm tệ KANDAHÀLABRAHMANA rằng: "này KANDAHÀLABRAHMANA ác độc kia, ngươi đem các con ta cúng dường lửa, làm cho ta phài chịu khổ não muôn phần, những thống khổ này ta sẽ trả lại cho vợ con ngươi, ngươi cố tâm tìm mưu chước giết hại con ta, ngươi làm khổ người, những nỗi đau lòng xót dạ này sẽ trả quả ác cho ngươi chẳng sai đâu. Ngươi sẽ chịu hết khổ não, lìa xa dân tộc, vợ con yêu quí của ngươi, để ngươi đền trả lại những thảm trạng khốc hại này". Hoàng Hậu nhiếc mắng KANDAHÀLABRAHMANA nhiều điều chua cay như thế.

Lúc ấy, Công chúa của Đức vua PANCÀLARÀJA là vương phi của Bồ Tát, khóc chồng. Nhưng không biết tính lẽ nào, vì mẹ chồng nàng khẩn cầu nhiều lượt mà Đức vua bất kể, nàng CANDÀ là con dâu thì mong gì nài nỉ cho được, cùng kế nên phải đánh liều, liền quì dưới chân Đức vua mà tâu rằng: "Tâu Phụ Hoàng! Nhân sao mà Phụ Hoàng chẳng đoái hoài đến Hoàng Tử, xin Phụ Hoàng từ bi thương tưởng đến tình phụ tử đừng giết Hoàng Tử".

Đức vua nghe lời van xin của con dâu như thế, nên phán rằng: "này con CANDÀ, nay con là dâu của Trẫm, Trẫm rất thương yêu, song nên vì mong lên cõi trời nên giết con trong lúc này. Con chớ khóc than kể lể, những kẻ giết đó, cũng sẽ gặp nhau trên cõi trời"

- Tâu, nếu Phụ Hoàng không thương xót, quyết định giết CANDAKUMÀRA cho được, xin Phụ Hoàng giết con trước, đừng để con quá khổ tâm, não nề, thê thảm như vầy. Phụ Hoàng nỡ đành giết chồng con, để con sống còn có ích chi! Con xin từ biệt Phụ hòang để đến cõi ma, chết cùng chồng ngay bây giờ. Phụ Hoàng hạy sát hại con trước đi, con nguyện chết theo CANDAKUMÀRA.

Đức vuaEKARÀJA phán với nàng CANDÀ: "Con chớ lo ngại về sự chết của chồng con, Phụ Vương cho con sẻ ở cùng em chồng con". Nghe vua phán như thế, nàng vật mình than khóc rằng: "Ôi! ta thật là kẻ vô duyên thiếu phước, được chồng vừa lòng yêu mến, mà Phụ Hoàng lại nở phân ly chồng con như vầy, làm cho ta phải trở thành quả phụ, nổi khổ này ta quyết uống độc dược chết còn hơn, hoặc dùng dây thắt cổ tự tử cho rồi, hay nhảy vào đống lửa chết thiêu càng tốt"

Rồi nàng gọi các con cùng nhau vào tâu với Đức vua cha rằng: "Cầu Phụ Hoàng đừng giết chồng con, hãy giết con hay cháu bé đây mà cúng dường lửa". Dẫu nàng CANDÀ quyết hy sinh đủ mọi lẽ để cứu mạng cho chồng, nhưng Đức vua cũng chẳng nghe. Nàng bèn trở vào ôm chồng, rồi vật mình nằm lăn lộn bất tỉnh trong nơi ấy.

Trong khi CANDÀDEVÌ (vợ đức Bồ Tát) đang khóc than kể lể, thì KADAHÀLABRAHMANA làm vừa xong cái hầm để cúng dường lửa, liền dạy quân dẫn đức Bồ Tát vào gần miệng hầm. KADAHÀLABRAHMANA lấy sẵn mâm vàng để hứng máu, rồi đứng dậy đi lấy gươm định chặt đầu tất cả trong giờ ấy.

Lúc đó, nàng CANDÀDEVÌ thấy cử chỉ KADAHÀLABRAHMANA như thế nàng hoảng hốt, không còn biết đâu là nơi nương tựa. Nàng nghĩ rằng: Giờ đây không có chi nương cậy bằng sự ngay thật, cái quả của sự ngay thật là nơi nương nhờ vững chắc của chồng ta, có thể đem lại sự an vui được. Nghĩ xong nàng đưa hai tay lên khỏi đầu rồi cầu nguyện trong khi đó rằng:

Tamattham pakàsenato satthà àhasabbasmin upaggtasmin nisidite candasuriyasmin... ajjayanti

Đức Chánh đẳng Chánh Giác, Ngài bèn giảng phân minh của tứ chúng (Tỳ khưu, Tỳ khưu ni, cận sự nam, cận sự nữ) nên thuyết rằng: Này chư Tỳ khưu! Trong khi CANDAKUMÀRA và SURIYAKUMÀRA vào gần miệng hầm cúng dường, mà người ta sắp đặt sẳn đó, Nàng CADÀDEVÌ con của Đức vua PANCÀLARÀJA tỏ lời run run cầu khẩn giữa công chúng, nàng đưa hai tay lên lễ bái Chư Thiên và cầu nguyện rằng:

ETENA SACCAVAJENA: Thưa Chư Thiên, do lời thành thật của tôi đây, tôi không giả dối, KADAHÀLABRAHMANA này là kẻ vô trí tuệ, không có giới đức, là người bất lương, không chân thật, vô hạnh kiểm, sự thật là như thế. Do lời thành thật này, cầu mong oai lực của Chư Thiên nhất là đức Đế Thích và tứ đ?i Thiên vuơng ủng hộ chồng tôi thoát khỏi tay kẻ độc ác, đừng cho tôi lìa xa chồng tôi trong giờ này.

Trong lúc đó, đức Đế Thích cầm côn cháy đỏ, lướt đến ngự trên hư không, hét lớn rằng: Này vua thống trị bất minh, ngươi được thấy rõ trong nơi nào từ xưa, ai dạy bảo "Cúng dường lửa bằng máu rồi được lên Thiên đàng"? Ai là người chỉ dạy ngươi như vậy? Nếu ngươi dạy giết con, vợ, các triệu phú v.v... thì ta sẽ bổ côn sắt cháy hoả hào này lên đầu nguơi ra tro bụi, lập tức bây giờ!

Khi đó, cả hai là Vua EKARÀJA và KADAHÀLABRAHMANA nghe tiếng hét la, quở trách trên trời và thấy rõ hào quang của đức Đế Thích thì kinh tâm tán đởm, mới cho thả ngay tất cả, nhất là hoàng tử CANDAKUMÀRA. Đại chúng đang hội họp gần hầm cúng dường lửa đều xôn xao huyên náo, đồng cùng nhau dùng cây đánh đập, kẻ ném đá trúng KADAHÀLABRAHMANA chết tại chỗ. Thấy KADAHÀLABRAHMANA chết rồi, công chúng bèn tiến vào định hạ sát vua EKARÀJA. Đức hoàng tử CANDAKUMÀRA liền xông đến ôm đở vua cha khuyên can, không cho người giết. Chúng dân tâu: "Chúng tôi tha chết cho vua EKARÀJA, nhưng vua này rất độc ác, bất minh, chúng tôi không bằng lòng cho thống trị nữa. Chúng tôi quyết đ?nh loại ông ta ra khỏi thành".

Nói xong, chúng xông vào lột hết y phục triều đình của vua, cho mặc y nhuộm màu vàng nghệ trở thành kẻ hạ tiện, rồi đuổi ra ở với người thấp hèn độc ác. Khi đã giải quyết xong những điều không may ấy, họ xếp đặt trang hoàng để tôn vương cho CANDAKUMÀRA. Tất cả dân chúng, nhất là các nhà triệu phú đều hội lại đông đủ làm lễ đăng cực ⁵ đức CANDAKUMÀRA trong lúc đó.

Khi quan quân, cung phi đại thần và vị cố vấn đã tề tựu đông đủ, đức Đế Thích cũng đến cầm cây lọng vàng to và thổi sáo chào mừng. Do uy lực của đức Đế Thích đến dự lễ tuớc vị của đức CANDAKUMÀRA nên Chư Thiên và các ngọc nữ, nhất là nàng SUJÀTÀ cũng đến tham gia lễ lên ngôi của đức CANDAKUMÀRA.

Khi đức Bồ Tát lên ngôi rồi, Ngài bèn tu chỉnh việc triều chính, chẩn bần dân nghèo, phóng thích tù nhân. Nhân dân được gội nhuần ân huệ, nên trong nước toàn dân được an cư lạc nghiệp, thật là đời thái bình thạnh trị.

Đức Bồ Tát hằng hết lòng phụng sự cha già, nhưng không cho cha EKARÀJA vào đền. Ngài ngự đến thượng uyển rồi đi thăm cha, song Ngài không làm lễ. Cha Ngài lại lễ bái Ngài và chúc nguyện cho Bồ Tát được an vui lâu dài. Đức Bồ Tát trị quốc theo thập vương pháp nên sau khi thăng hà được sanh lên Thiên cung.

SATTHÀ - đức Thế Tôn khi đã giải xong truyện đức Bồ Tát CANDAKUMÀRA, rồi giải tiếp rằng: BHIKKHAVE - Này các thầy Tỳ khưu! Đề Bà Đạt Đa không chỉ quên ơn Như Lai trong kiếp này mà thôi. Các tiền kiếp khi Như Lai chưa sanh làm CANDAKUMÀRA, đ? bà đ?t đa cũng bạc nghĩa Như Lai vậy, chỉ vì oan trái mong giết hại Như Lai.

Xong, Ngài thuyết pháp Tứ Diệu Đế, chúng sanh nghe và đắc đạo quả rất đông.

Đức Thế Tôn bèn hợp các tiền kiếp lại như vầy.

TADÀ: Trong thuở đó, KADAHÀLABRAHMANA nay là Đề Bà Đạt Đa, bà GOTAMI, tức là Phật mẫu, CANDAVEVÌ nay là nàng BIMBÀ, tức là mẹ RAHULÀ, nàng SELÀKU MÀNÌ nay là UPAVANNA Tỳ khưu ni, trẻ VASULAKUMÀRA nay là ANANDA, RÀMAGOTARO nay là đức Ca Diếp, BHADDHASEMO nay là Mục Kiền Liên, SURIYAKUMÀRA nay là Đại Đức Xá Lợi Phất, đức Đế Thích nay là A Nậu Lầu đà. Tất cả kẻ tùy tùng bộ hạ của Bồ Tát nay toàn là hàng Phật tử. Đức CANDAKUMÀRA là dòng dõi của Phật nay là đấng Chánh Đẳng Chánh Giác, giác ngộ tất cả pháp như thế.

Chú thích:

[1] đức Bồ Tát giáng sinh

[2] Chống lại một bản án do toà xử mà mình không chịu.

[3] 10 pháp của vua

[4] Không kể đến

[5] Là tôn lên ngôi vua

Chân thành cám ơn anh NTH đã giúp đánh máy vi tính -- Bình Anson, tháng 6-2001

update: 10-06-2001

THẬP ĐỘ

HỘ TÔNG TỲ KHƯU

(VANSARAKKHITA MAHA THERA)

[10]

NÀRADA JÀTAKA

TRUYỆN NÀRADA

BỒ TÁT TU HẠNH XẢ BA LA MẬT

AHURÀJÀ VIDEHÀNANTI IDAM DHAMMADE SANAM SATTHÀ LADDHIVANUDYÀNASAMIPE RÀJAGAHANAGARE VIHARANTO URUVELAKASSA PATTHERAM ÀRABBHA ATHESI

(ATTHÀ) – Một thuở nọ, đức Giáo Chủ ngự an trong rừng tre gần thành RÀJAGAHA, Ngài đề cập đến hoá độ đức URUVELAKASSAPA rồi thuyết về chuyện NÀRADA.

Các vị A xà lê kết tập Tam tạng nương theo Phật ngôn thứ nhất là: AHU RÀJÀ VIDEHÀNAM ITI... rồi giảng rộng rằng: Khi Đức Thế Tôn thuyết DHAMMACAKKAPPAVANASÙTRA (kinh Chuyển Pháp Luân) xong, Ngài ngự đi hoá độ ba anh em, nhất là URUVELAKASSAPA bỏ tà kiến, cho xuất gia EHIBHIKKHU ¹ trong Phật giáo, Ngài có tất cả 10 ngàn tỳ khưu tuỳ tùng, ngự vào kinh đô RÀJAGAHA để thủ lời hưá với Đức vua Tần Bà Xa (BIMBISÀRA) rồi an nghỉ trong rừng tre gần kinh đô RÀJAGAHA.

Thuở ấy, Đức vua Tần Bà Xa và 12 muôn dân cư, đồng nhau ngự đến lễ Phật, rồi ngồi nơi phải lẽ. Khi ấy, các Bà La Môn, triệu phú suy nghĩ rằng: Đức URUVELAKASSAPA hành đạo theo đức sa môn GOTAMA hay là đức sa môn GOTAMA là đệ tử của Ngài URUVELAKASSAPA, có thể vậy chăng? Khi các Bà La Môn và triệu phú phát tâm nghi ngờ, phân vân như vậy. Đức Đại bi hiểu rõ tâm niệm của họ như vậy, Ngài muốn cho mọi người thấu đáo rằng: URUVELAKASSAPA tu theo giáo pháp của Ngài. Đức thế tôn liền nói với đức URUVELAKASSAPA như vầy:

- KIMEVA DISVÀ URUVELAVÀSI AGGIN KISAKOVADÀNO PUCCHÀMI TAM KASSAPA ETAMATTHAM KATHAM PAHINAM TAVA AGGIHUTANTI.

- Này URUVELAKASSAPA! Ngươi là thầy dạy dỗ tất cả năm trăm đệ tử của ngươi trong xóm URUVELA, nay cớ sao nay ngươi liệng bỏ tất cả vật cúng dường lửa?

Đức URUVELAKASSAPA mong tỏ bày nguyên nhân ấy cho rõ rệt, bèn quỳ bạch bằng câu kệ ngôn rằng:

- RÙPECA SADDECA ATHO RASECA KÀMITHIYO CÀBHIVADANTI YANNÀ ETAM MALANTI UPADHÌSU NÀTVÀ...

- Bạch Đức Thế Tôn! Thông thường các Bà La Môn sáng lập đạo cúng dường lửa đó, là mong được tăng gia sắc, thinh, hương, vừa lòng phụ nữ, tham ngũ dục là điều không tinh khiết. Bạch Phật, tôi đã thấy và hiểu được sự cúng dường lửa là không trong sạch, là phiền não, lôi cuốn chúng sanh vào vòng sanh tử luân hồi. Bạch Phật, tôi quán tưởng thấy Niết Bàn là nơi dập tắt phiền não, không sanh diệt tức là ngũ uẩn. Tôi thấy chắc rằng Niết Bàn chẳng còn phiền não, thoát ly tam giới. Niết Bàn này chúng sanh không thể đến được, bằng ngoài đạo tâm của người được chứng quả, thoát ly tất cả thống khổ. Vì thế tôi chẳng còn ưa thích sự cúng dường lửa và bỏ cả vật cúng dường như thế.

Đại Đức URUVELAKASSAPA sau khi quì bạch, đáp như đã giải, chỉ mong cho công chúng biết rõ rằng Ngài là hàng Thinh Văn của đức Đại Bi, rồi cuối đầu mọp nơi chân Đức Phật mà tuyên bố rằng: SATTHÀME BHANTE BHAGAVÀ... Đức Thế Tôn là đấng Giáo Chủ, tôi là Thinh Văn đệ tử của ngài. Ngài là đức Bổn sư của tôi.

Xong, đức URUVELAKASSAPA liền hiện thần thong bay lên hư không trung cao một cây thốt nốt, ba, bốn, năm, sáu, cho đến bảy cây thốt nốt, nghĩa là bay lên bảy lần, trở xuống mỗi lược đều quỳ lạy dưới chân của đấng Chánh Đẳng Chánh Giác bảy lần như vậy, rồi đến ngồi trong nơi phải lẽ.

Đại chúng xem tấy thần thông phi thường như thế, rất khâm phục và bàn luận cùng nhau rằng: Đức Phật có nhiều uy đức. Ngài URUVELAKASSAPA mà chúng ta cho rằng là bậc A La Hán Phật chinh phục được, làm cho Ngài URUVELAKASSAPA phải bỏ vật cúng dường lửa, qui phục theo làm đệ tử của ngài.

Đức Thế Tôn nghe đại chúng khen ngợi như vậy bèn phán rằng: "Này chư thiện tín! Như Lai được giác ngộ rồi, hoá độ URUVELAKASSAPA đây không phải lạ thường đâu. Khi xưa Như Lai sanh làm NÀRADA Đại Phạm Thiên, còn tham, sân, si, nhưng cũng đã chinh phục URUVELAKASSAPA cho liệng bỏ các vật cúng dường lửa theo tà đạo", rồi Ngài nín thinh. Chư tỳ khưu mong được nghe tiền tích, nên quỳ xin Đức Thế Tôn giảng tiếp.

Đức Phật bèn thuyết về truyện NÀRADA rằng: Này các Tỳ Khưu! ÀTITE KÀLE: Trong thuở quá khứ, có vị Hoàng Đế tên là ANGATIRÀJA trị vì trong thành MITHILÀ, đức Hoàng Đế này trị dân theo chánh pháp.

Đức Hoàng Đế có một Công chúa tên là RUCÀ có quốc sắc, thiên hương, là vị đại phúc. Hoàng Đế ANGATIRÀJA chỉ có con một, nên rất quý mến. Hằng ngày Đức vua ban cho Công chúa những y phục quý giá và hoa thơm 25 hộp để nàng trang điểm, và thực phẩm cao lương mỹ vị vô giá. Mỗi nửa tháng Ngài đều cấp cho một ngàn lượng để Công chúa chi phí tuỳ sở thích.

Trong các quan hầu của vua, có ba vị đại thần là: VIJEYA, SUMÀNA và ALÀTA. Cả ba vị đại thần này đều vừa lòng vua. Khi đến ngày rằm tháng 12 (Ấn Độ), Đức vua dạy trang hoàng đường xá, từ các châu thành đến hoàng cung thật là xinh đẹp, như thiên cung, rồi cho dân chúng diễn kịch vui chơi. Đức vua phán hỏi các đại thần rằng: Này các khanh! Nay là ngày rằm tháng 12, trời thanh trăng tỏ, gió mát cảnh vui, vừa cho chúng ta lưu lại trọn đêm, để ngắm cảnh êm đềm lạc thú. Vậy các khanh có chi hay, hãy trình bày cho Trẫm nghe.

Khi ấy, vị đại thần ALÀTA tâu rằng: Hạ thần xét thấy, nếu bệ hạ đem binh chinh phạt thâu phục được các nước lân bang thành thuộc địa của Đại Vương là hay nhất.

Đức vua nghe bèn cấm ngăn, không vừa lòng lời tâu ấy.

Vị đại thần SUMÀNA thấy Đức vua không chấp thuận, nên tâu: Hạ thần xin bệ hạ cho người sắm sanh cao lương mỹ vị, rồi cùng nhau ăn uống vui chơi, dạy cung nữ ca xang múa hát, thế mới thật là vui thú cho.

Nghe tâu như thế, Đức vua không vui và cũng không buồn, Ngài nín thinh.

Về phần đại thần VIJEYA thấy Đức vua không ưa thích ngũ dục, cho Đức vua là bậc trí tuệ. Lệ thường bậc trí tuệ hằng mang được nghe pháp. Vậy ta nên tâu thỉnh Đức vua đi nghe pháp chắc Ngài vừa lòng, nghĩ rồi tâu: Tâu, lệnh Hoàng Thượng, đêm nay đáng cho chúng ta đi tìm các sa môn hoặc Bà La Môn, hay hàng trí tuệ học cao hiểu rộng, thấy xa mà luận đạo hoặc hỏi những điều nan giải, để phá nghi cho chúng ta. Tâu, hạ thần thấy như vậy mới thật là hạnh phúc cho chúng ta.

Đức vua ANGATIRÀJA rất hài lòng, Phật phán rằng: Khanh tâu như thế rất hay, vậy khanh biết rõ có bậc trí tuệ trong nơi nào, đáng cho Trẫm nghe đạo.

Khi Đức vua phán như vậy, vị đại thần ÀLATA nghĩ rằng: Ta có một nội tổ là GUNÀJIVAKA ngụ trong vườn thượng uyển. Vậy ta nên tâu cho Đức vua rõ, để Ngài đến đó, cho nội ta được làm thầy Đức vua thì vinh dự biết bao. Nghĩ như vậy rồi đại thần ÀLATA bèn tâu rằng: Hạ thần có một nội tổ, hiện nay ngụ tại ngự uyển, Ngài là thầy tổ của phần đông, các Ngài dạy toàn là lời chân chánh và biết tri túc. Xin thỉnh bệ hạ đến luận đạo với nội tổ hạ thần, tin chắc Ngài sẽ phá nghi cho bệ hạ được.

Đức vua ANGATIRÀJA bèn dạy sửa sang long xa và mặc triều phục có quan quân hộ giá cùng các đại thần ngự đến vườn thượng uyển. Khi gần tới, Ngài xuống xe, đi chân không vào gần thầy GUNÀJIVAKA rồi đưa tay lên lễ bái: Bạch Ngài GUNÀJIVAKA! Thân tứ đại của Ngài được điều hoà không? Thường ngày, Ngài có được thực phẩm cho vừa ngũ uẩn chăng? Không thiếu thốn thái quá chăng? v.v...

Khi Đức vua ôn tồn tỏ lời hỏi ấm lạnh như thế, Đạo sĩ GUNÀJIVAKA đáp:

- Uy nghi, chín khiếu tôi đã duy trì như thường lệ, thực phẩm cũng vừa đủ nuôi mạng, sự mạnh khoẻ ốm đau khi vầy khi khác v.v... Tâu Đại Vương, trị vì được an vui, bệnh hoạn cũng không làm hại, Đại Vương được sức khoẻ kiện toàn chăng?

- Bạch, tôi trị nước được thái bình, thân tâm mạnh khoẻ an vui. Bạch Đạo sĩ, chúng tôi đến đây hy vọng hỏi những pháp mà chúng tôi còn nghi nan, cho minh bạch điều gì nên làm, việc chi phải tránh.

Xong, Đức vua bạch hỏi rằng:

- Thông thường, Đức vua trị an trong nước nên có:

Thiện pháp với triều thần

Phụng sự cha mẹ, các bậc thầy tổ và hàng trưởng thượng.

Đối với vợ con.

Đối với Sa Môn, Bà La Môn

Đối với dân chúng bằng cách nào?

Tu hành thế nào mới được lên cõi trời?

Người trong đời này, sau khi mệnh chung được sanh về nhàn cảnh bằng nghiệp lành nào?

Những kẻ phải sa đoạ địa ngục, do nhâc ác gì?

(Với những câu mắc mỏ, vi tế và cao thượng ấy, Đức vua ANGATIRÀJA nên hỏi đấng Chánh Đẳng Chánh Giác, hoặc Thinh Văn Giác, bằng không có các bậc thánh nhân, thì tìm đức Bồ Tát, chẳng nên hỏi GUNÀJIVAKA, khác chi kẻ mù trong đêm tối, biết gì mà giải đuợc!)

Khi nghe hỏi như thế, Đạo sĩ GUNÀJIVAKA không biết pháp gì mà giảng cho vua nghe, nên thuyết về pháp tà kiến rằng:

- "Tâu Đại Vương, Ngài nên lắng nghe tôi giảng chánh pháp đây: Quả báo của thiện pháp không có đâu, không có tội phứơc chi cả, những kẻ mà vô trí thức mới nói có tội, có phước mà bố thí, trì giới là có được phước.

Tinh tấn bố thí, trì giới luật là luống công, vô ích làm cho tiêu hao tài sản, Thiên đàng, địa ngục cũng chẳng có, đời này không, cha mẹ cũng không, mà ông bà, thầy tổ cũng chẳng có. Thường ngày đây, sự tốt xấu như nhau, lành dữ cũng chẳng có, tiếng nói sát sanh, tiếng giết người cũng sai, ai giết, ai chết? Sanh ra là thành hình là nơi tập họp của bảy yếu tố, vui khổ và sinh mệnh. Đến khi tan rã bảy yếu tố, đất thì theo đất, nước, gió, lửa, gió cũng theo mỗi yếu tố, vui khổ và sinh mệnh thì bay lên không trung. Như thế thì gọi giết ai, ai chết? Tiếng nói chúng sanh là gọi theo thông thường mà thôi, thật tra sự giết chết nhau không có. Khi bảy yếu tố tan rã chia lià rồi, đời chỉ sanh là chết. Là hết sinh mệnh. Hết thế nào được, sinh mệnh ở trên không trung. Người nào có thể làm cho hết sinh mệnh được. Mặc dù kẻ cướp đoạt của giết người như thế, nếu quan sát theo chân lý và tứ đại đem yếu tố đi, không có người cướp, cũng không có kẻ tà dâm.

Tâu Đại Vương, con người trải đi trong vòng sanh tử luân hồi,cho đến hạn kỳ 84 kiếp rồi, thì tự nhiên trong sạch, dẫu thực hành cho trong sạch đến đâu, thì cũng phải đến hạn kỳ đó."

Đức vua được nghe như thế, phán rằng: "Nếu quả phước không có, thì đi tìm nhà sư có ích gì?!" Nói xong, Ngài liền đứng dậy ngự về thành. Khi Đức vua đến gặp GUNÀJIVAKA thì Ngài lễ bái, lúc trở về thì Ngài không từ giả chi cả. Vì GUNÀJIVAKA thuyết pháp tà kiến như thế, nên mới tiêu tan tất cả lợi lộc cúng dường như vậy.

Sáng ra, Đức vua ANGATIRÀJA cho các đại thần tề tựa lại đông đủ, hỏi phán rằng: "Kể từ đây, các khanh hãy xếp đặt tìm kiếm cho đầy đủ ngũ dục để trang hoàng cung điện cho Trẫm thọ dụng được an vui. Trẫm không còn phụng sự lớn nhỏ trong triều chính như trước nữa. Ba đại thần là: VIJEYA, SUNÀMA và ÀLÀTA hãy lãnh trách nhiệm chỉ huy thay thế cho Trẫm đi,dẫu có việc đại sự chi cũng chẳng nên cho Trẫm hay, Trẫm không cìn phải bận lòng gì nữa cả. Các phước xá đã tạo trước nay nên phá hủy đi"

Đến ngày 14, Công chúa RUCÀRÀJA cho đòi các cung nga đến dạy rằng: "Mai này là ngày mà Chư Thiên hội họp nhau, chúng ta sẽ đi thăm vua cha, các ngươi nên xếp đặt đồ trang sức và phục sức cho ta, cho khác hơn ngày thường."

Các cung nga vâng lời đem tràng hoa bằng lỏi trầm hương quý giá và các ngọc báu... cho Công chúa trang điểm. Sáng hôm sau, Công chúa cùng 500 cung nữ bạn của Công chúa cùng nhau đến chầu Phụ Vương của nàng.

Đức vua thấy Công chúa đến chầu, Ngài rất vui mừng, rồi ban thưởng cho nàng 100 lượng tuỳ ý sử dụng. Đây là vua cha cho theo thường lệ vì thương con, nhưng không ưa thích trong sự bố thí vì Ngài đã chấp hẳn tà kiến.

Sáng ra, Công chúa sắp đặt sẳn sàng để thọ trì bát quan trai giới và làm việc bố thí đến kẻ cô độc, nghèo đói, bệnh tật vừa với chí hướng của nàng. Sự xu hướng của Đức vua nghe theo lời GUNÀJIVAKA dân chúng khắp thành BÀRÀNASÌ đều biết.

Các cung nga hay tỏ tự sự của Đức vua, bèn vào tâu cho Công chúa biết. Công chúa tỏ được nguồn cơn sanh lòng buồn thảm, phiền muộn rằng: Phụ Vương không nên thân cận với GUNÀJIVAKA, kẻ không biết hổ thẹn như thế. Phụ Vương nên tìm hỏi đạo với các bậc Sa Môn chơn chánh, lẽ đâu lại vấn đạo nơi GUNÀJIVAKA! Nay, ngoài ta ra, ai dám khuyên Phụ Vương ta bỏ tà theo chánh được. Ta nhớ được bảy tiền kiếp, và biết được bảy hậu kiếp thành 14 kiếp. Ta sẽ đem giảng các kiếp và những nghiệp mà ta đã tạo, cả quả mà ta đã chịu cho vua cha nghe rõ, khiến Phụ Vương bỏ tà kiến mới được. Nếu ta vào chầu trong ngày nay, khi Phụ Vương hỏi nguyên nhân nào mà đến gấp. Theo thường lệ ngày rằm mới vào chầu, nếu ta tâu rằng vì được nghe Phụ Vương theo tà kiến mới đến, thế là không hợp thời. Thôi ta chờ đến một ngày nữa, như đã quen đến chầu từ trước, ta giả làm như không nghe biết chi cả.

Xét như thế, Công chúa chờ đến ngày rằm, nàng trang điểm xong cùng đi với các cung nga vào chầu vua cha, khi Công chúa kễ bái rồi nàng ngồi lên bảo toạ vàng. Đức vua thấy con vào chầu, rồi cùng các bạn gái dung nhan xinh đẹp như các ngọc nữ trên thiên cung. Ngài rất vui lòng, rồi tỏ lời thiện cảm hỏi con rằng:

- Này con quí mến! Hoàng cung của con có đủ đồ trang hoàng, có ao sen, hoa thơm đủ màu, có cung nga mỹ nử hầu hạ, con được vừa lòng ưa thích chăng?

- Tâu, những trang sức, kẻ tuỳ tùng bộ hạ, cao lương mỹ vị... mà Phụ Vương ban cho, con rất được hài lòng. Tâu, mai này là ngày 30, có Chư Thiên hội họp, xin Phụ Vương cấp cho con 1000 lượng, để con bố thí như trước mà hồi hướng phước báu đến Phụ Vương.

Nói về Đức vua ANGATIRÀJA từ trước Ngài hằng ban của tiền đến Công chúa RUCÀRÀJA, không chờ nàng phải xin và thường hay nhắc nhở nàng bố thí. Nay Ngài không cho, vì Ngài đã tin hẳn theo tà kiến, là bố thí không có quả phúc chi. Đức vua phán Công chúa rằng: Này con RUCÀ! con đã bố thí nhiều, của cải cũng đã tiêu hao nhiều rồi, từ đây con đừng làm việc bố thí nữa, con hãy lo ăn cho no bụng, vui chơi còn tốt hơn. Trước kia cha không biết, tưởng rằng là được phước, có quả báo, lợi ích mới khuyên con làm. Nay cha được gặp giáo pháp mới nơi Đạo sĩ GUNÀJIVAKA tu đạo loã thể, là vị giáo sư cao quí lắm. Đạo sĩ dạy rằng: Không phước, không tội, thiên đàng không có, địa ngục cũng không, cha mẹ cũng không, đời này qua đời sau cũng chẳng có. Thường ngày đây, con người sanh ra là sanh với nhau, luân hồi 84 kiếp rồi trở nên trong sạch tự nhiên. GUNÀJIVAKA dạy cha như vậy.

Công chúa RUCÀ được nghe vua cha phán như thế, nàng rất buồn thảm. Ôi! Phụ Vương ta đã chấp hẳn theo GUNÀJIVAKA, vậy ta nên tường thuật 14 kiếp mà ta nhớ được, cho Phụ Vương ta nghe rõ quả phước và quả tội, để Phụ Vương bỏ tà quy chánh, trong giờ này. Xét như thế, nàng RUCÀ tâu rằng: Tâu Phụ Vương! Các bậc trí tuệ từ ngàn xưa có tuyên ngôn rằng: "Kẻ nào gần hạn si mê thì sẽ thành si mê, thân cùng lầm lạc thì sẽ lầm lạc theo, đây là những lời của những bậc tiền bối. Phụ Vương là dòng dõi cao sang quyền thế, có nhiều trí tuệ, lẻ đâu lại nghe lời của GUNÀJIVAKA, là hạng thấp hèn, vô ý thức. Phụ Vương là bậc trí tôn trong đời, không xu hướng theo tà kiến, những lời mà GUNÀJIVAKA đã giảng toàn là những điều xấu xa tội lỗi, hắn không biết hổ thẹn, Phụ Vương không nên tin tưởng. Vả lại, lời nói trước và sau không hiệp nhau rằng tội không tội, phước không phước, không có lợi ích, phước tội cũng không, đến 84 kiếp thì trở nên trong sạch. Như thế tại sao hắn không đi theo ngũ dục, lại tu là đạo sĩ lõa thể làm chi cho phải khổ sở như vậy? GUNÀJIVAKA là kẻ lạc đường, không thấy xa, như con phù du (con thiêu thân) thấy ánh sáng lửa trong đêm, cho là vui rồi nhảy vào lửa mà phải chết. Phù du chết vì ngọc lửa, thế nào GUNÀJIVAKA theo tà kến tìm không thấy hạnh phúc, sẽ chịu khổ trong bốn ác đạo vì sự lầm lạc, khác nào thiêu thân trong đó vậy. Những người đã lầm lạc tin theo GUNÀJIVAKA ắt sẽ bị hại chẳng sai, như loài cá ăn mồi của ngư ông, sẽ bị khổ chết không sao tránh khỏi, thế nào, kẻ tin lầm theo lời của GUNÀJIVAKA ắt sẽ sa trong bốn ác đạo chịu khổ lâu đời.

Tâu phụ vương, con xin thí dụ cho Phụ Vương rõ, như người thương mại chở chuyên rất nhiều hàng hoá, vì mong được lợi, tưởng là thuyền to đến khi nước ngập vào, thuyền đắm trong biển, khác nào kẻ làm tội mà chưa chịu quả khổ, là vì quả khổ chưa đến kịp, nên còn hưởng sự vui, khi nhân ác cho quả, phải mang lấy nghiệp khổ không sai.

Lệ thường, người sinh ra trong đời nên gần bạn lành và có hạnh kiểm tốt, biết tội phước, biết tốt xấu, lợi hại, chánh tà, thân cận các bậc hiền minh, bác học, lánh dữ làm lành, bố thí, trì giới, tham thiền, niệm Phật nghe pháp.

Những người được gặp thầy, bạn lành như thế, thì hằng được vui trong cõi này, đến kiếp sau được gần bậc có giới đức dẫn dắt, nhắc nhở, khuyên lơn thì sẽ trở nên bậc hiền nhân, biết rõ rằng đây là lành dữ, kia là tội phước. Khi đã rõ tội hay phước, rồi là nhân cho mình bỏ dữ về lành, chỉ làm điều phải đem hạnh phúc đến mình và cho kẻ khác, do nhờ thân cận bậc trí tuệ như thế. Những người tìm giao thiệp với bậc trí tuệ sẽ thành những bậc trí tuệ giống nhau, ví như lá cây có rãi nước thơm. Kẻ gần bậc hiền minh sẽ được các Ngài dìu dắt lên phẩm hạnh thanh cao đến nơi giải thoát. Những kẻ làm bạn cùng hạn si mê, hằng gặp những điều bất hạnh, những hạnh phúc dần dần sẽ hao mòn,của cải sẽ tiêu tan, vì hạng si mê vô trí tuệ thường rủ trong việc ác là sát sinh, trộm cắp... mặc dù mình chưa quen làm, chỉ thân thiết với kẻ si mê, mình sẽ trở nên hạng si mê. Ví như lá cây mà họ dùng gói cá thối. Thì lá trở nên hôi thối thế nào, người thân cận với kẻ ác sẽ là người ác như thế. Những người hay tìm gần kẻ si mê, ắt sẽ làm điều tội lỗi rồi sẽ sa đoạ địa ngục. Do đó, hàng trí tuệ không bao giờ thân cận với kẻ tối tăm, lầm lạc và luôn luôn tránh xa họ, vì khi đã si mê vô trí tuệ rồi hằng lầm lạc làm những việc trái với công lý và phải chịu khổ trong ác đạo lâu đời.

Tâu Phụ Vương, nếu Phụ Vương tôn sùng và tin lời GUNÀJIVAKA không nên đâu. Quả của thiện pháp có, quả của ác pháp cũng có: Làm lành hằng được vui, làm dữ phải chịu khổ, chẳng phải như lời GUNÀJIVAKA đã giảng đó đâu.

Những hàng nam nữ nào tinh tấn bố thí, trì giới ... các nam nữ ấy sẽ đến Niết Bàn. Kẻ nào làm điều tội lỗi phải chịu khổ trong bốn ác đạo. Luân hồi sanh tử nhiều kiếp .khi luân hồi đến 84 kiếp rồi được trong sạch chẳng phải đâu.

Tâu Phụ Vương, xin Phụ Vương hãy lắng nghe con tâu cho Phụ Vương rõ các tiền kiếp của con như vầy:

Một kiếp trước, con sanh làm con trai của người thợ bạc, ngụ trong kinh đô Rajagaha. Thuở đó, con gần bạn ác, nên tà dâm với vợ con người, nhưng khi hấp hối, nghiệp ác đó chưa trả quả, nghiệp lành của con đã tạo trong kiếp trước nữa đến cho quả, nên con sinh làm con trai của một triệu phú có 800 triệu trong thành Kosambi. Kiếp này con được gặp bạn lành, bạn con dẫn dắt con biết tội phước chánh tà ... Và nhắc nhở con làm việc lành nhất là bố thí, trì giới. Con tinh tấn thọ trì bát quan trai thường, nhưng đến khi mạng chung, cái phước đó chưa cho quả kịp, nghiệp dữ mà con đã tạo khi làm con trai của người thợ bạc theo kịp, nên sau khi chết phải sa đoạ trong địa ngục Roruva ² rất lâu. Hôm nay con nhớ đến những thống khổ đó nên không dám cẩu thả dễ duôi. Con bị khổ trong đại ngục Roruva muôn phần thê thảm, không sao tả xiết. Ra khỏi địa ngục rồi, cũng chưa hết tội, con lại sanh làm lừa của vị đại thần trong thành Nakataràja, họ bắt thiến và dùng để cỡi, nếu không cỡi thì họ ắt kéo xe rất nặng nề, khổ nhọc. Khi chết khỏi kiếp lừa, sanh làm khỉ trong rừng. Khi ra khỏi lòng mẹ không bao lâu bị người ta ắt đem về thiến rất đau khổ, kêu la đến đâu họ cũng thiến cho được. Đây cũng vì tội tà dâm đã tạo trong kiếp người, khi là con thợ bạc.

Tâu, sau khi chết khỏi kiếp khỉ, sanh lên làm người lưỡng tính ³ trong thành Vajìràja, do tội tà dâm còn dư xót, song nhờ phức hộ trợ nên mới làm người như vậy. Cha, mẹ, anh, em, ông, bà thân tộc bậu bạn hằng thương yêu con luôn. Sau khi chết con được sanh lên cõi trời là một Thiên nữ, hưởng phước trên Đạo Lợi thiên cung, là Hoàng Hậu của Đế Thích. Đựơc làm hòang hậu của đức Đế Thích bốn kiếp. Đến kiếp thứ năm con sanh ra là Hoàng Hậu của vị trời JAVANA.

Một ngày nọ, đức JAVANA dẫn đi ngoạn cảnh, cùng các ngọc nữ tùy tùng đến hái hoa; các ngọc nữ hầu hạhái hoa đến tràng, đặng trang điễm cho con. Trong lúc đó con hết phước, nên hạ sanh làm con của Phụ Vương hiện giờ. Nay con đã được 16 tuổi rồi, nhưng đối với cõi trời thì chỉ một phút mà thôi, nên vị trời JAVANA và các cung nữ chưa biết con đã chết, còn đang lo xỏ hoa để trang điểm cho con. Khi bỏ ngũ uẩn kiếp này, con sẽ sanh lên cõi trời có nhiều uy lực và sẽ khỏi làm người nữ kiếp này đây.

IDAM NÀRADA VATTHUN - về truyện đức NÀRADA đây chư thiện nam tín nữ được nghe biết như đã vừa giải qua, có lẽ nghi ngờ và đặt câu hỏi rằng: Tại sao nói nàng công chúa nhớ được 14 kiếp (7 kiếp trước và bảy kiếp sau) nay lại thấy giải 13 kiếp và một kiếp vị lai, tại sao?

Xin giải rõ rằng: Nàng công chúa RUCÀ nhớ được bảy tiền kiếp, vì căn cứ khi nàng làm Hoàng Hậu của đức Đế Thích, không phải đề cập về kiếp hiện tại, khi nàng là Công chúa RUCÀ đây. Bởi kiếp nàng là Hoàng Hậu của đức Đế Thích đó, nàng nhớ được bảy kiếp vị lai và bảy tiền kiếp. Khi được sanh ra là Công chúa RUCÀ đây, nàng chỉ nhớ được 13 kiếp và một kiếp vị lai như thế thôi.

Nàng Công chúa RUCÀ giảng giải về tiền kiếp và vị lai kiếp cho Phụ Vương nàng nghe, có lời kệ ngôn rằng: người nào mong được làm người nam trong mỗi kiếp. Cần phải giữ không tà dâm, cho trong sạch. Người đã rữa sạch chân rồi, hằng tránh không cho dính bùn, vì sợ dơ bẩn. Vả lại, kẻ nào mong được lên cõi trời, nên chừa cải những điều tội lỗi, phải hành theo thập thiện (thân, khẩu, ý lành) trú trong pháp không cẩu thả (Appamadadharma) đừng làm hại chúng sanh. Chúng sanh sinh ra trong đời có đủ sự sang cả, uy quyền, được nhiều người kính mến tôn sùng, đều nhờ nghiệp lành của mình đã tạo từ bao kiếp trước.

Tâu phụ vương! Phụ Vương nên suy nghĩ xem tất cả mười sáu ngàn cung nga mỹ nữ, quốc sắc thiên hương như hàng ngọc nữ, ngày đêm hầu hạ Phụ Vương. Phụ Vương được các nàng hầu hạ, chầu chực do nhân nào, hay là Phụ Vương ngủ rồi có được, hoặc Phụ Vương làm điều ác đức mà được? Phải chăng nhờ kiếp trước Phụ Vương có bố thí, làm lành nên nay mới được thọ hưởng cao sang như vầy. Xin Phụ Vương bình tâm suy xét cho tường tận. Phụ Vương nghe lời của GUNÀJIVAKA, rồi Phụ Vương xét lại lời của bạn lành như con đã giải. Phụ Vương tin rằng đời này có quả báo như thế đi. Các Sa Môn, Bà La Môn cũng có, Phụ Vương đừng nghĩ sai như vậy.

Công chúa chỉ con đường lên thiên cung cho Đức vua cha nhận thức phân minh như thế. Đức vua ANGATIRÀJA được nghe, thì vui thích, vừa lòng lời giải của công chúa, nhưng vừa lòng bằng cách trống không, vẫn chấp hẳn tà kiến, một mực không chịu dời đổi kiến thức. Đây là do sự thân cận với kẻ si mê, thiếu trí tuệ mới trở nên lầm lạc như thế.

Các bậc trí tuệ nên quán tưởng cho thấy rõ mà tránh xa, kẻ si mê ta chẳng nên ăn ở chung với kẻ ấy, xem kẻ đó như nọc độc. Nhưng khi đã lỡ (nên tìm gần các bậc hiền minh) vướng nọc độc rồi nên tìm các bậc hiền minh có thể sửa chữa khỏi được. Trái lại, kẻ nào thân cận với hạng người si mê, khó gỡ cho khỏi tay độc ác được và ắt sẽ bị hại không sai.

Khi Công chúa RUCÀ hết lòng giảng giải cho Phụ Vương nàng nghe, từ sáng sớm cho trọn đêm như thế, mà cũng không làm cho vua bỏ tà kiến theo chánh kiến được. Khi công chúa đã hết lòng khuyên giải để vua thức tỉnh vua cha mà bất thành như vậy, nàng nghĩ ta phải tìm phương pháp nào cho vua cha bỏ tà theo chánh mới được. Nghĩ xong nàng bèn đưa tay lên quỳ vái, khẩn cầu 10 phương, nguyện rằng: "Các Ngài Sa Môn, Bà La Môn có giới đức, Chư Thiên Phạm Thiên có nhiều uy lực trong thế gian, xin giúp tôi để cởi mở tà kiến cho Phụ Vương tôi. Nếu ân đức của cha mẹ có thật, cầu xin các Ngài hãy làm cho Phụ Vương tôi đừng vướng tà kiến nữa, hiện trong giờ này."

Khi công chúa RUCÀ cầu nguyện xong, rồi quỳ lạy 10 phương, khiến cảm ứng đến đức Bồ Tát của chúng ta là đức NÀRADA. Ngài có nhiều đức từ bi, thường tìm xem sự phải quấy của chúng sanh. Khi đức Bồ Tát NÀRADA quán tưởng thấy rằng Công chúa RUCÀ mong Phụ Vương nàng bỏ tà kiến, cầu khẩn Chư Thiên hộ trì, Ngài suy nghĩ rằng: Thật vậy, ngoài ta ra không ai làm cho Đức vua ANGATIRÀJA bỏ tà kiến được. Vậy ta hãy tế độ nàng Công chúa RUCÀ, cho Phụ Vương nàng bỏ tà kiến, đem đến chúng sanh những điều hạnh phúc. Hôm nay ta nên xuống bằng cách này đây: Ta giáng hạ xuống bằng tướng người xuất gia có phạm hạnh, là bậc mà đại chúng thường tôn kính.

Bồ Tát xét như thế liền biến ra người xuất gia, tướng mạo đường đường chính chính, có đủ y bát rõ ràng, hào quang chiếu sáng như vầng trăng tỏ trong đêm rằm. Ngài ngự trên không trung ngay trước mặt vua ANGATIRÀJA trong lúc ấy.

TAMATTHAM ATHÀTAMÀ BRHMALOKÀ NARADO NASSIPAJAM JAMBÙDÌPAM APEKKHANTO ADUSARÀJÀNAM ANGOTITATO PATITTHAPÀ SAVE VEDEHASSA PUGATO TABBADISVÀ NUDAPATTAM PÀIMAM VANDA THÀTI YAM ATTHAM

Ý nghĩa nào không rõ rệt trong câu chuyện Đức Thế Tôn khi thuyết có ý nghĩa đó, Ngài giảng bằng câu chuyện Phật ngôn rằng: "BHIKKHAVE – Này các thầy Tỳ Khưu! Khi đức Bồ Tát xem thấy trong thế gian có Đức vua ANGATIRÀJA tà kiến, rồi thương hại Công chúa RUCÀ, nên giáng hạ từ cõi trời Phạm Thiên ngự trên không trung ngay hoàng cung, trước mặt Công chúa RUCÀ, nàng xem thấy hết lòng hoan hỷ rằng: "Ngài đến trong giờ này đây, là vị trời từ bi sẽ tế độ ta, sẽ làm cho Phụ Vương ta bỏ tà kiến không sai", rồi nàng quỳ lạy đức Bồ Tát trong khi ấy.

Nói về Đức vua ANGATIRÀJA khi thấy đức Đại Phạm Thiên NÀRADA ngự trên hư không ngay mặt ngài. Ngài sợ uy đức của trời Phạm Thiên, không thể ngồi trên bảo tọa được, Ngài bèn ngự xuống đứng nơi đất mà hỏi rằng:

- KUTO NU ÀGACCHÀSI DEVAVANNI OBHÀSAYAM SABBARÀTTI CANDIMÀVA KATHEHI ME PUCCHITAM NÀMA GOTTALAM KATHAM NA JÀNANATI MANUSSALOKETI

Tôi xin hỏi Ngài: Ngài có tướng mạo quang minh như Chư Thiên hào quang củaNgài chói lọi trên không trung như ánh sáng mặt trăng trong đêm. Ngài đây, từ nơi nào đến, quý danh Ngài là chi? Xin Ngài cho tôi biết rõ tên họ phân minh

Đức vua ANGATIRÀJA cho rằng đức NÀRADA là hạng phàm nhân, nên không làm lễ. Đức NÀRADA hiểu rằng Đức vua ANGATIRÀJA tưởng là cõi khác không có, vậy ta nên giảng cho vua hiểu rằng cõi khác cũng có. Nghĩ rồi đức Bồ Tát tỏ bằng kệ ngôn rằng:

- ANAM PIDEVATO IDÀNI EMA OSABHÀYAM SABBARATTI CAMNDIMAVE AKKHAPITE PUCCHITO NAMAGOTTAM JÀNANTI NARODO KASSAPOTI.

- Này Đại Vương! Ta đây từ cõi Chư Thiên mà đến, vì ta là trời, nên mới có hào quang rực rỡ,như ánh sáng của mặt nguyệt trong đêm. Đại chúng nên biết ta là NÀRADA họ KASSAPA đây.

Đức vua ANGATIRÀJA nghe được rồi nghĩ rằng: "Đức NÀRADA nói Ngài từ Thiên cung mà đến, lời này chứng tỏ rằng có cõi khác, vậy điều này ta sẽ hỏi sau". Đức vua ANGATIRÀJA bèn hỏi rằng: Bạch đức NÀRADA, tướng mạo của Ngài thật khác phàm phu, uy đức của Ngài rất đáng tôn trọng. Đức NÀRADA ngự trên không trung đi trên không, thật là phi thường. Tôi xin hỏi về thần thông mà Ngài NÀRADA có đó, do nhân nào, nguyên nhân chi?

- SANCADHAMMO VADAMOPÀJA PATOGUNÀNA METECAGATA PURÀMÀ

- Tâu Đại Vương! Tôi hiện thần thông đây, vì tôi được chế ngự ngũ căn, đè nén phiền não pháp là xan tham, sân hận, si mê. Tôi tinh tấn bổ túc không bỏ qua thiện pháp, nhân đó nên thần thông và uy lực mới được toại nguyện, đi, đứng, ngồi trên không trung được như vậy.

Đức vua ANGATIRÀJA đã chấp hẳn tà kiến trong tâm, khi được nghe đức NÀRADA giải như vậy thì sanh nghi cho rằng điều nói có thiên đàng đó tin không được, mới hỏi rằng:

- Bạch Ngài NÀRADA, Ngài dạy pháp cho kết quả thần thông phi thường, lời Ngài nói đây thấy rằng có phước như thế nào? Đây là những điều Ngài vừa giảng qua nhưng tôi còn sanh nghi ngại.

- Đại Vương cứ hỏi theo ý muốn đi, tôi cho phép, không sao đâu. Tôi sẽ giải cho Đại Vương được phân minh, cho hết hoài nghi. Chẳng phải tôi giải bằng lý thuyết suông đâu, tôi sẽ cụ thể hoá cả lý nhân quả trước, sau để phá nghi cho Đại Vương. Vậy Đại Vương hoài nghi điều gì cứ tuỳ tiện hỏi đi.

Đức vua ANGATIRÀJA bèn bạch hỏi rằng: Bạch Ngài NÀRADA, tôi hỏi đây xin Ngài trả lời theo chân lý đừng dối giả. Này Ngài NÀRADA! Điều mà chúng sanh hằng gọi là Chư Thiên, Phạm Thiên cõi này, cõi kia có thật hay không? Chư Thiên nam, Chư Thiên nữ có thật chăng?

- Này Đại Vương! Chư Thiên có thật, đ?c Đế Thích, đức Phạm Thiên có thật, cõi này cõi kia có thật như chúng sanh đã kêu rằng KAMESUKHITÀ MIDA VAMULÀHA. Ngươi không nhìn nhận trong thiện nghiệp là kẻ vô trí tuệ đó, không biết rằng có Chư Thiên nam, Chư Thiên nữ, có đức Đế Thích, đức Phạm Thiên, có cõi này cõi khác, thế gọi là người thiếu trí tuệ và trí nhớ.

Đức vua nghe đức NARÀDA trả lời như vậy bèn cười nhạo rằng: Bạch Ngài ARÀDA, Ngài nói cõi khác có, con người ra khỏi cõi này, sanh lên cõi khác có gia tài, của cải, chỗ ngụ, nơi ăn trong cõi khác, trong ngày vị lai có thật. Nếu Ngài NÀRADA thấy chắc, tin chính xác như thế xin Ngài cho tôi mượn 500 lượng, song kiếp này tôi chưa trả, Ngài NÀRADA sẽ lấy lại trong kiếp sau tôi sẽ trả bằng hai số mà đức NÀRADA cho tôi mượn đó, nghĩa là tôi sẽ trả 1000 lượng trong kiếp vị lai, đức NÀRADA dám cho tôi mượn không?

Khi Đức vua ANGATIRÀJA nói như vậy. Đức đại phạm Thiên Bồ Tát tỏ lời khiển trách rằng: Đại Vương nên hiểu, nếu đại vương có giới nói lời ngay thật, là người hiền lành có thiện pháp trong tâm, khi ra khỏi cõi này rồi không sinh trong bốn ác đạo, như thế, tôi mới cho Đại Vương mượn 500 lượng. Còn Đại Vương không có giới đức, không chân thật, có tâm ác, xa lánh thiện pháp, từ trước tới giờ chỉ có si mê, sân tham, theo phái tà kiến, thì không sao tránh thoát bốn ác đạo đâu, phải sa trong địa ngục chịu khổ não muôn phần, lâu đời nhiều kiếp. Như thế, 1000 lượng đó, biết bao giờ Đại Vương mới đem trả lại cho tôi, dẫu tôi có theo đòi hỏi cũng không được, vì lửa địa ngục có ai thay thế ai, tôi đâu dám theo đòi Đại Vương trong điạ ngục. Thông thường, trên thế gian này, nếu họ thấy ai tốt , lành thì cho mượn hoặc cho luôn cũng có. Còn họ biết rõ là kẻ xấu, không ngay thật cho mượn thì không gì mà đòi được, như vậy họ đâu cho. Như Đại Vương đương mở miệng mượn 500 lượng để kiếp sau trả 1000 lượng tôi quan sát biết rằng khó đòi lại được, vì Đại Vương là kẻ tội lỗi, chấp tà kiến, đã phá bỏ các phước xá bố thí từ trước, không thọ giới, cũng không niệm Phật, chỉ làm việc ác, tà dâm vợ con người. Đại Vương tạo đầy tội ác sau khi tan rã ngũ uẩn phải sa địa ngục, như vậy Đại Vương được của đâu mà Đại Vương trả cho tôi, dẫu tôi có theo đòi Đại Vương trong địa ngục đi nữa cũng vô ích.

Khi đức Phạm Thiên Bồ Tát nói như thế, vua ANGATIRÀJA không lời lẻ nào đáp lại được đành nín thinh, trong khi đó.

Trong lúc ấy,đại chúng rất hân hoan sung sướng reo mừng khắp kinh thành rằng đức NÀRADA có nhiều uy lực, đáng làm cho Đức vua bỏ tà kiến được.

Nhờ thần lực của đức Bồ Tát, tất cả nhân dân trong thành MITHILÀ rộng hơn sáu do tuần đều được nghe đức NÀRADA Bồ Tát giảng đạo.

Đức NÀRADA Bồ Tát nghĩ rằng: Đức vua ANGATIRÀJA này đã chấp vững lập trường tà kiến. Vậy ta nên tả cảnh khổ hải nơi địa ngục cho Ngài sợ mà bỏ tà kiến; rồi sẽ cho thấy cảnh hạnh phúc trên Thiên cung, an ủi cho Ngài vui thích mới được. Đức Bồ Tát bèn nói rằng: Này Đại vương! Nếu Ngài không bỏ tà kiến, sau khi chết sa vào địa ngục, được thấy loài thú to miệng lửa cháy đỏ đến cắn mỗ, banh da xẻ thịt, uống máu Đại Vương, thân hình Đại Vương dứt từng đoạn máu chảy dầm dề xem rất thê thảm, chết rồi phải sống trở lại chịu khổ nữa; phải bị lao sắc đâm từ đầu đến chân, ví như cá bị người lấy cây đâm từ miệng đến đuôi. Chết rồi tái sanh để chịu khổ nữa. Có quỷ sứ dùng các vũ khí lửa cháy hoả hào, đánh đập tội nhân cho thân thể đứt lià từng khúc... Đại Vương càng kêu la, khóc kể, thì càng bị đâm bằng buá, lao, riều, niềng sắt cháy đỏ. Đại Vương chạy khỏi địa ngục đó, quỷ sứ rượt theo đánh đập bảo phải trèo lên địa ngục cây gòn, có gai sắt nhọn, bén dài 16 ngón tay, cháy hảo hào. Đại vương vừa leo lên phía dưới quỷ sứ dùng côn sắt cháy đỏ đánh đập, làm cho gai sắt cây gòn đâm thủng đến thịt đến xương. Khi Đại Vương leo lên bị đánh, lúc tuột xuống cũng bị đập rất là đau khổ không sao kể xiết. Quỷ sứ đánh đập như thế cho Đại Vương chạy đến địa ngục gươm. Vào địa ngục này, gió quạt lá cây thành gươm, chém đứt tay, chân, mũi, miệng, mặt, rồi sa vào địa ngục đồng sôi. Cảnh khổ trong chảo đồng sôi thật là thảm khốc, xong, quỷ sứ thả cây sắt cháy đỏ, cho uống nước đồng sôi, Đại Vương chịu đau khổ không sao kể xiết. Chết rồi còn sống lại để chịu hành phạt như vậy nữa. Như thế ai theo đòi 1000 lượng bạc trong các địa ngục đó được?

Này đại vuơng! Nếu Đại Vương không bỏ tà kiến, sẽ đoạ trong địa, bị quỷ sứ hành hạ, bắt Đại Vương tra vào xe sắt cháy hỏa hào, như bò trâu bị kéo xe vậy, rồi quỷ sứ dùng côn sắt cháy đỏ đánh bổ trên đầu, thân thể toàn mủ máu. Như vậy Đại vương nghĩ sao?

Đức vua ANGATIRÀJA khi được nghe đức NÀRADA Bồ Tát giảng thuyết như thế, kinh tâm tán đởm sợ hãi vô cùng, mong tìm nơi nương dựa ở đức Bồ Tát, bèn tỏ lời cầu khẩn rằng: Tôi được nghe đứcNÀRADA giảng giải các nỗi thống khổ trong địa ngục, tôi lấy làm ghê sợ, tâm hồn rung động, ví như cây tróc gốc, lá lìa cành. Tôi là người lầm lạc, nay tôi nhận biết mình là si mê, lầm lạc rồi, tôi rất sợ khổ trong địa ngục. Nay tôi không nơi nương nhờ, ví như người bị chìm thuyền trong biển cả, cầu ngài NÀRADA từ bi cứu vớt tôi ví như cù lao là nơi nương nhờ của người bị chìm thuyền nơi đại hải. Xin Ngài NÀRADA là nơi nương cậy của tôi, như ngọn đèn là nơi nương nhờ kẻ lạc đường trong đêm tối. Giờ đây tôi chỉ biết nhờ Ngài NÀRADA mà thôi. Xin đức NÀRADA từ bi thương xót, chỉ dẫn tôi, giảng giải con đường Thiên đàng trong sạch, để tôi tinh tấn thực hành theo trong giờ này.Thấy Đức vua ANGATIRÀJA đã hối cãi ăn năn, bỏ tà theo chánh, đức NÀRADA Bồ Tát bèn chỉ rõ con đường tu hành trong sạch, để dẫn dắt Đức vua như vầy:

Này đại vương! Các Đế Vương ngày xưa là URINNARÀJA và sáu Đức vua khác, các Ngài hằng bố thí đến các vị Sa Môn, Bà La Môn, nên sau khi tan rã ngũ uẩn đều được sanh lên sáu cõi trời dục giới Thiên. Chẳng phải chỉ có thế thôi đâu, còn rất nhiều Đức vua khác, có đức tin trong sạch bố thí, trì giới rồi cũng được thị sanh lên cõi trời. Ngài hãy chuyên cần làm phước bố thí, trì giới cho trong sạch đi, quả phước của sự bố thí có thể đem Ngài lên cõi trời. Ngài nên cho người đem cơm, nước, y phục v.v... Cho đến kẻ cô độc, nghèo nàn và dâng cúng đến bậc tu hành. Đại Vương dạy quân đi báo cáo cho dân chúng trong và ngoài thành hay, ai mong được cơm, nước, y phục v.v.... thì đến thọ lãnh về dùng. Những trâu, bò, ngựa voi đã già yếu, ngài nên cho thả, đừng bắt chúng nó kéo xe, làm việc nặng nề như trước nữa. Với những quan lại tuổi đã già sức yếu, Đại Vương chẳng nên thải hồi, phải ban huệ như trước. Này Đại Vương! Tôi khuyên Đại Vương lánh dữ làm lành, đây là chỉ mong Đại Vương tránh khỏi bốn ác đạo, được lên thiên cung. Khi sanh lên thế gian sẽ được giàu sang phú túc, nhờ sự bố thí như thế.

Quả báo của sự bố thí sẽ đem đến người nghèo đói được sự an vui, được thiên hạ yêu mến kính vì. Mặc dù pước bố thí cao quí như vậy, cũng chưa bằng phước của sự trì giới. Trì giới có nhiều quả báo hơn bố thí. Người tin tấn trì giới, ví như trang điểm bằng bảy báu quí giá nhất trên đời. Kẻ không trì giới ví như không trang sức.

SILAM YÀNA MUTTANAM: Giới ví như một cơ quan giao thông để thoát khổ, có thể dẫn chúng sanh thoát ly ác đạo. Giới là phương tiện để đưa hành giả lên cõi trời Niết Bàn. giới làm cho người được tinh khiết khỏi phiền não.

SÌLA MOKKHASSA SAPÀNÀ: Giới là cái thang cho người đi đến nhàn cảnh là Niết Bàn.

Này Đại Vương! Đại Vương tinh tấn thọ năm giới, tám giới đừng cho dứt, vì quả báo của giới thật là cao quý nhất.

Đức Bồ Tát giảng giải về pháp bố thí và trì giới như thế rồi, đức Bồ Tát nghĩ thêm rằng: "Thật, Đức vua này, nếu như ta thuyết pháp đem thí dụ thân thể với long xa, Ngài sẽ ưa thích lắm". Đức Bồ Tát liền giảng rằng: Này Đại Vương! Ngài đem thân thể của ngài như long xa, chú tâm như người xa phu, có tâm không làm khổ chúng sanh, nên chia sớt vật dụng đến các thầy Sa Môn, Bà La Môn, kẻ cơ hàn đói khát và cô độc; TAM PÀDASANNA: Chế ngự hai chân, không làm ác nghiêp bằng chân; TAM HATTASANNA: Chế ngự hai tay,không làm nghiệp dữ bằng tay. TAM KUCCHISANNA: Chế ngự bụng là dùng thực phẩm cho vừa; chế ngự miệng đừng nói chuyện nhiều, chỉ nói những lời hữu ích, ngay thật, hiền lành, mát mẻ, hoà nhã, đoàn kết, đừng dùng lời sang đàng mất thì giờ quí báu. Cần phải nói lời nhã nhặn với tất cả mọi người. Có đức tin trong sạch đối với Tam Bảo, tìm nghe thuyết pháp, chế ngự nhãn, nhĩ, tỹ, thiệt, thân, tâm. Đừng đ? ác pháp phát sanh lên được, như dây cương giữ ngựa chạy cho ngay không coh sân hận do tâm bác ái đến mọi loài, tham thiền tập trung tư tưởng vào một đối tượng, cho tâm không phóng túng theo ngoại trần, cho trí tuệ phát sanh để diệt trừ phiền não, nhất là tà kiến, ngã mạn. Muốn cho các đức tánh ấy mau được tấn hoá, cần phải thân cận bậc trí tuệ, làm người dễ dạy, thật tâm vâng lời chỉ giáo của các ngài, đó là điều cần thiết.

Đức Bồ Tát thuyết pháp cho Đức vua ANGATIRÀJA bỏ tà kiến như thế, rồi khuyên Đức vua thọ trì bát giới, nên tâu rằng: "Từ nay Đại Vương đừng gần kẻ ác, phải tìm nương với bạn lành, chớ dễ duôi quên mình như trước nữa". Xong, đức NÀRADA Bồ Tát tỏ lời khen Công chúa và khuyên bảo các cung nữ, rồi Ngài trở về cõi trời phạm thiên, theo uy lực thanh cao thấy rõ trước mắt đại chúng như thế.

Về phần Đức vua ANGATIRÀJA, Ngài thực hành theo giáo huấn của đức NÀRADA Phạm Thiên Bồ Tát, bố thí, trì giới, tham thiền, sau khi thăng hà được lên cõi Thiên cung.

SATTHÀ ISAM DHAMMADESANAM ÀHARITVÀ. Đức Chánh Đẳng Chánh Giác khi giải về tích đức Phạm Thiên NÀRADA Bồ Tát rồi Ngài gọi: BHIKKAVE – này chư Tỳ Khưu! URUVELAKASSAPA được bỏ tà kiến không phải chỉ nhờ Như Lai trong kiếp này đâu, thuở sinh làm Đức vua ANGATIRÀJA được bỏ tà kiến cũng do Như Lai trấn áp như đã giải trên.

Đức Thế Tôn bèn hội các tiền kiềp như vầy: TADÀ – Trong khi đó (ALÀTO) đại thần ALÀTA nay là Đề Bà Đạt Đa ; (SUNÀMO) đại thần SUNÀMA nay là BHADHAJITHERA; (VIJAYO) đại thần VIJAYA nay là Đại Đức Xá Lợi Phất ; (VIJAKO) VIJAKA nay là Đại Đức Mục Kiền Liên; (LACANAPUTTO) Đức vua JIVANA nay là Tỳ Khưu SUNAKKHATABHIKKHU; GUNOGUNÀJIVAKA nay là ACELAKAJÌ; RUCÀ công chúa nay là Đại Đức ANANDA; (RÀJÀ, Đức vua ANGATIRÀJA nay là Đại Đức URUVELAKASSAPA; MAHÀBRÀHMA BODHISATTA đức Đại Phạm Thiên Bồ Tát tức là Như Lai, SAMMÀSAMBUDDHO là đức Chánh Đẳng Chánh Giác đây.

Chú thích:

[1] Khi Đức Phật gọi như vầy "Người hãy là Tỳ Khưu đi" thì đầu được cạo, thân mặc y ngay, như người đã xuất gia 100 hạ.

[2] Roruva.

[3] Có cả tính nam và tính nữ.

Chân thành cám ơn anh NTH đã giúp đánh máy vi tính -- Bình Anson, tháng 6-2001

update: 10-06-2001

THẬP ĐỘ

HỘ TÔNG TỲ KHƯU

(VANSARAKKHITA MAHA THERA)

[11]

VIDHURA JÀTAKA

TRUYỆN VIDHURA