Khái lược về Duyên hệ

Cảnh sinh tiền duyên với tam đề thiện.

Có ba câu lọc.

Câu 1. Abyākato dhammo abyākatassa dhammassa ārammaṇa purejāta paccayena paccayo.

Pháp vô ký trợ pháp vô ký bằng Cảnh sinh tiền duyên.

a- Định nghĩa.

Là 18 hiển sắc sinh trước làm cảnh, trợ giúp tâm sinh lên sau.

b- Chi pháp.

- Vô ký năng duyên. 18 hiển sắc làm cảnh hiện tại.

- Vô ký sở duyên. 34 tâm vô ký ⁹ + tâm Thông hạnh và 33 tâm sở hợp (trừ Giới phần + Vô lượng phần).

c- Giải.

Có các cách như sau:

a’- 7 sắc cảnh hiện tại làm duyên cho “năm đôi thức và 7 tâm sở hợp”.

b’- Cảnh ngũ hiện tại làm duyên cho “Ý giới và 10 tâm sở hợp”.

c’- 18 sắc rõ làm cảnh hiện tại cho tâm Hướng ý môn + 9 đổng lực Duy tác dục giới + 11 tâm Na cảnh và 33 tâm sở hợp.

d’- 5 sắc thần kinh + 7 sắc cảnh làm cảnh hiện tại cho vị Alahán quán vô thường, khổ não, vô ngã.

Năng duyên: 12 sắc thô làm cảnh hiện tại.

Sở duyên: 4 tâm Đại hạnh có trí.

e’- Nhãn thông hạnh của vị Alahán thấy rõ cảnh sắc hiện tại dù thô, tế, xa, gần, trống, kín, lớn, nhỏ.

Năng duyên: Sắc cảnh sắc hiện tại.

Sở duyên: tâm Nhãn thông hạnh.

f’- Tâm Nhĩ thông hạnh nghe tất cả các tiếng hiện tại.

Năng duyên: Sắc cảnh thinh hiện tại.

Sở duyên: tâm Nhĩ thông hạnh.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 4 quả.

- Cõi: 26 ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý, lộ quán sát, lộ hiện thông, tùy từng trường hợp.

- Giống: Giống cảnh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

Cảnh sinh tiền duyên có 7 duyên hợp trợ, trong câu lọc này có:

* Hợp trợ.

- Năng làm cảnh cho sở, nên có “Cảnh duyên”.

- Năng là sắc vật làm cảnh, nên có “Vật - cảnh sinh tiền y duyên”.

- Năng là sắc, sở là danh, nên có “Vật - cảnh sinh tiền bất tương ưng duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt nên có “Vật- cảnh sinh tiền hiện hữu duyên”, “Vật - cảnh sinh tiền bất ly duyên”.

Có 5 duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

Năng là sắc, sở là danh nên không có “Cảnh trưởng duyên”, “Cảnh cận y duyên”.

Câu 2. Abyākato dhammo kusalassa dhammassa ārammaṇa purejāta paccayena paccayo.

Pháp vô ký trợ pháp thiện bằng Cảnh sinh tiền duyên.

a- Định nghĩa.

Là 18 hiển sắc sinh trước làm cảnh, trợ giúp pháp thiện sinh lên sau.

b- Chi pháp.

Vô ký năng duyên. 18 sắc rõ thành cảnh hiện tại.

Thiện sở duyên. 8 tâm Đại thiện + tâm Thông thiện và 36 tâm sở hợp (trừ Vô lượng phần) khi bắt sắc rõ làm cảnh.

c- Giải.

Có các cách như sau:

a’- Bậc Thánh hữu học và phàm nhân quán xét 18 sắc rõ bằng vô thường, khỗ não, vô ngã.

Năng duyên: 18 sắc rõ.

Sở duyên: 4 tâm Đại thiện có trí.

b’- Hiển sắc trợ tâm thiện sinh lêrn,như người phật tử thấy kim thân Phật đảnh lễ bằng tâm thiện.

Thấy kim thân Phật là”sắc cảnh sắc” (năng duyên).

Đảnh lễ là “8 tâm Đại thiện (sở duyên).

c’- Bậc Thánh hữu học và phàm nhân thấy sắc, nghe tiếng bằng tâm thông thiện.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 26 ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý, lộ tu quán, lộ hiện thông.

- Giống: Giống cảnh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

- Năng là cảnh, sinh trước nên có “Cảnh duyên”, “Cảnh sinh tiền duyên”.

- Năng là vật, làm cảnh cho tâm sinh lên sau vững vàng, nên có “Vật- cảnh sinh tiền y duyên”.

- Năng là sắc, sở là danh, nên có “Vật-cảnh sinh tiền bất tương ưng duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Vật-cảnh sinh tiền hiện hữu duyên”, “Vật cảnh sinh tiền bất ly duyên”.

Như vậy có 5 duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

- Sở duyên là pháp thiện, năng là hiển sắc, nên không có “Cảnh trưởng duyên”, “Cảnh cận y duyên” ¹⁰ .

Câu 3. Abyākato dhammo akusalassa dhammassa ārammaṇa pure jāta paccayena paccayo.

Pháp vô ký trợ pháp bất thiện bằng Cảnh sinh tiền duyên.

a- Định nghĩa.

Là 18 hiển sắc sinh trước làm cảnh, trợ giúp pháp bất thiện sinh lên được vững mạnh.

b- Chi pháp.

Vô ký năng duyên. 18 hiển sắc làm cảnh hiện tại.

Bất thiện sở duyên. 12 tâm bất thiện và 27 tâm sở hợp, khi bắt sắc rõ làm cảnh.

c- Giải.

Như: Người thấy sắc đẹp, tiếng hay… có thể phát sanh tham dục, sân hận, tà kiến, hoài nghi, phóng dật.

Ghi chú: Bậc Bất lai dù bắt 18 sắc rõ thành cảnh cũng không phát sinh Tham, sân hận, hoài nghi, tà kiến chỉ phát sanh phóng dật mà thôi. Vì bậc này đã diệt trừ Tham dục và Sân.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 26 cõi ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (đổng lực bất thiện).

- Giống: Giống cảnh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

Có đủ 7 duyên hợp trợ là: Cảnh duyên, Cảnh trưởng duyên, Vật - cảnh sinh tiền y duyên, Cảnh cận y duyên, Vật- cảnh sinh tiền bất tương ưng duyên, Vật - cảnh sinh tiền hiện hữu duyên, Vật - cảnh sinh tiền bất ly duyên.

Sở dĩ có “Cảnh trưởng duyên” và “Cảnh cận y duyên”, vì sở duyên có tâm Tham.

Sinh hậu duyên.

(Pacchājāta paccayo).

Định nghĩa.

Sinh hậu duyên là mãnh lực trợ giúp bằng cách sinh sau, nhưng hổ trợ giúp cho pháp sinh trước được vững mạnh.

Ví như: Trời mưa giúp cho cây đã trồng trước phát triển mạnh.

Duyên trùng.

Sinh hậu duyên trùng với:

1- Sinh hậu bất tương ưng duyên (pacchājāta vippayutta paccayo).

Là mãnh lực trợ giúp bằng cách sinh ra sau, nhưng không hòa hợp với năng duyên.

2- Sinh hậu hiện hữu duyên (pacchā jatatthi paccayo).

Là mãnh lực trợ giúp bằng cách sinh ra sau, nhưng hiện diện chung với năng duyên.

3- Sinh hậu bất ly duyên (pacchā jāta avigata paccayo).

Là mãnh lực trợ giúp bằng cách sinh ra sau và không lìa năng duyên.

Luận giải

Chi pháp của bốn duyên này cho chúng ta thấy nhiều vấn đề, nhiều khía cạnh giữa năng và sở.

Sinh hậu duyên cho hcúng ta thấy “năng duyên sinh sau trợ giúp sở duyên sinh trước”.

Sinh hậu bất tương ưng duyên cho chúng ta thấy “năng và sở không hòa hợp nhau”, như vậy nếu năng là danh thì sở phải là sắc hay ngược lại.

Sinh hậu hiện hữu duyên và sinh hậu bất ly duyên, giúp thêm điều kiện để xácđịnh năng và sở.

Hiện hữu và Bất ly cho thấy “trong một lúc nào đó năng và sở cùng có mặt, không thể xa lìa nhau được”

Đời sống danh pháp ngắn hơn đời sống sắc pháp 17 lần. Nếu sở duyên là “danh pháp” sinh trước, thì không thể “cùng có mặt” với năng duyên là “sắc pháp” sinh sau.

Như vậy, xác định được năng duyên là “danh pháp” sinh sau và sở duyên là “sắc pháp”, có như thế mới thích hợp với những điều nêu trên.

Chi pháp.

Năng duyên. 117 tâm (trừ 4 tâm quả Vô sắc) và 52 tâm sở hợp, sinh sau.

* Nhất định. 2 tâm Sân + 5 đôi thức + Ý giới + 11 tâm Na cảnh + tâm Sinh tiếu + 15 tâm Sắc giới + 5 tâm Sơ đạo.

* Bất định. 8 tâm Tham + 2 tâm Si + tâm Hướng ý môn + 8 tâm Đại thiện + 8 tâm Đại hạnh + 8 đổng lực Vô sắc giới + 35 Siêu thế (trừ 5 tâm Sơ đạo) và 48 tâm sở hợp (trừ Sân phần).

Sở duyên. Sắc 3 nhân tạo và sắc 4 nhân tạo.

Phi sở duyên. 121 tâm và tâm sở hợp + sátna sanh, sátna diệt của sắc pháp + 2 sắc tiêu biểu + sắc nghiệp Vô tưởng.

Luận giải.

Năng duyên. Không có tâm Tục sinh, vì trước tâm Tục sinh không có bọn sắc nào sanh ra cả.

Bốn tâm quả Vô sắc làm việc Tục sinh, hữu phần và Tử ở cõi Vô sắc, nên những tâm này không thể là năng duyên.

Năng duyên nhất định. Có 47 tâm vì những tâm này chỉ có trong cõi ngũ uẩn nên có khả năng trợ giúp cho sắc pháp sinh trước đó.

Năng duyên bất định. Có 70 tâm, vì những tâm này có trong 30 cõi hữu tâm, khi ở 26 cõi ngũ uẩn là năng duyên, ở cõi Vô sắc là “phi năng duyên”.

Sở duyên.

- Trừ 2 sắc Tiêu biểu vì sắc tiêu biểu đồng sinh đồng diệt với tâm, nên tâm không trợ cho sắc Tiêu biểu bằng cách sinh ra sau.

- Trừ sátna Sinh và sátna Diệt, vì sátna Sinh không còn khi năng duyên sinh ra. Năng duyên cũng không thể “trợ giúp sátna Diệt tồn tại”.

Sinh hậu duyên với tam đề thiện.

Có ba câu lọc.

Câu 1. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa pacchājāta paccayena paccayo.

Pháp thiện trợ pháp vô ký bằng Sinh hậu duyên.

a- Định nghĩa.

Là danh pháp thiện sinh ra sau, nhưng trợ cho sắc pháp sinh ra trước được vững mạnh.

b- Chi pháp.

Thiện năng duyên. Tất cả pháp thiện sinh ra sau.

Vô ký sở duyên. 24 sắc pháp (trừ 2 sắc Tiêu biểu + sắc Sinh + sắc Diệt) sinh ra trước đang trụ.

c- Giải.

- Những uẩn thiện sinh ra sau trợ cho sắc pháp sanh trước trong cõi ngũ uẩn.

Sắc pháp sinh trước là sắc do ba nhân tạo hoặc 4 nhân tạo trong thân ngũ uẩn là: Sắc nghiệp tạo, sắc thời tiết tạo, sắc vật thực tạo và sắc tâm tạo (ngoại trừ 2 sắc Tiêu biểu), những sắc này sinh trước tâm thiện từ 1 đến 16 sátna.

Như khi chúng đồng sinh với tâm Phán đoán hay tâm Hướng ý môn hoặc tâm Tục sinh …

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 7 bậc Thánh hữu học.

- Cõi: 26 cõi ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (đổng lực thiện), lộ kiên cố (trừ lộ Nípbàn).

- Giống: Giống sinh hậu.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

Sinh hậu duyên có 3 duyên hợp trợ. Trong câu lọc này có đủ 3 duyên hợp trợ.

- Năng là danh sinh sau, sở là sắc sinh trước, nên có “Sinh hậu bất tương ưng duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Sinh hậu hiện hữu duyên”, “Sinh hậu bất ly duyên”.

Câu 2. Akusalo dhammo abyākatassa dhammassa pacchājāta paccayena paccayo.

Pháp bất thiện trợ pháp vô ký bằng Sinh hậu duyên.

a-Định nghĩa.

Là pháp bất thiện sinh ra sau, trợ cho sắc pháp sinh ra trước được vững mạnh.

b- Chi pháp.

Bất thiện năng duyên. 12 tâm bất thiện và 27 tâm sở hợp, sinh ra sau.

Vô ký sở duyên. Sắc do 3 nhân tạo hay do 4 nhân tạo, sinh trước đang ở giai đoạn trụ.

c- Giải.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 26 cõi ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (đổng lực bất thiện).

- Giống: Giống sinh hậu.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

Như trên.

Câu 3. Abyākato dhammo abyākatassa dhammassa pacchājāta paccayena paccayo.

Pháp vô ký trợ pháp vô ký bằng Sinh hậu duyên.

a- Định nghĩa.

Là danh pháp vô ký sinh ra sau, trợ giúp sắc pháp sinh ra trước đó.

b- Chi pháp.

Vô ký năng duyên. 72 tâm vô ký và 38 tâm sở hợp, sinh ra sau.

Vô ký sở duyên. 24 sắc pháp sinh trước đang trụ.

c- Giải.

Như tâm quả Siêu thế hay tâm Hạnh hữu nhân sinh ra ở lộ đổng lực, có khả năng trợ giúp sắc pháp đồng sanh với các tâm trước đó.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 4 bậc Thánh quả.

- Cõi: 26 cõi ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (đổng lực vô ký).

- Giống: Giống sinh hậu.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

Như trên.

Tập hành duyên.

(Āsevana paccayo).

Định nghĩa.

“Tập hành duyên” là mãnh lực trợ giúp bằng cách “làm vững mạnh” hơn”.

Tức là sátna tâm đổng lực trước trợ cho sátna tâm đổng lực sau được thuần thục và mạnh hơn.

Ví như: người học sinh nhờ năm học đầu giúp cho những năm kế tiếp giỏi hơn.

Gọi là Tập hành duyên do có 2 điều kiện.

- Phải là loại tâm đổng lực liên tiếp sátna.

- Phải cùngg giống.

Trong phần “cùng giống” không kể tâm Đổng lực quả Siêu thế, vì loại tâm này đã tăng trưởng sức mạnh cao tột rồi, tâm trước không thể trợ giúp tâm sau tăng thêm sức mạnh nữa.

Có thể nói: “Tập hành duyên” là một khía cạnh riêng của Vô gián duyên.

Chi pháp.

Năng duyên. 47 tâm đổng lực hiệp thế ¹¹ (trừ đổng lực cuối trong lộ đổng lực).

Sở duyên. 67 tâm đổng lực ¹² sinh nối tiếp (trừ sátna thứ 1)

Phi sở duyên. (Sátna 1) tâm đổng lực Dục giới trong lộ đổng lực ¹³ , 2 tâm Hướng môn (dvāravajjanacitta), 52 tâm quả + sắc pháp.

Tập hành duyên với tam đề thiện.

Có ba câu lọc.

Câu 1. Kusalo dhammo kusalassa dhammassa āsevana paccayena paccayo.

Pháp thiện trợ pháp thiện bằng Tập hành duyên.

a- Định nghĩa.

Là pháp thiện sinh trước trợ pháp thiện sinh sau kế tục không gián đoạn, được vững mạnh.

b- Chi pháp.

Thiện năng duyên. 17 tâm thiện hiệp thế ¹⁴ và 38 tâm sở hợp (trừ thiện đổng lực sátna cuối).

Thiện sở duyên. 37 tâm thiện và 38 tâm sở hợp sinh sau (trừ thiện đổng lực sátna 1).

Ví như “đoàn tàu hỏa có bảy toa, toa đầu kéo toa sau đến toa chót không kéo toa nào cả”.

c- Giải.

Có các cách như sau:

* Trong lộ đổng lực thiện thông thường, có 7 sátna thì: Những danh uẩn thiện ở sátna thứ 1, trợ những danh uẩn thiện ở sátna thứ 2, những danh uẩn thiện sátna 2 trợ những danh uẩn thiện sátna 3 … đến sátna 7 thì dứt.

* Trong lộ đắc thiền thiện thì: Tâm Chuẩn bị trợ giúp cho tâm Cận hành, tâm Cận hành trợ giúp cho tâm Thuận thứ, tâm Thuận thứ trợ giúp cho tâm Chuyển tánh (Gotrabhū), tâm Chuyển tánh trợ giúp cho tâm Thiền.

Năng duyên là “ 4 tâm Đại thiện có trí”.

Sở duyên là “4 Đại thiện có trí (trừ thiện sátna 1) + 9 tâm thiện Đáo đại và tâm sở hợp.

* Trong lộ nhập thiền thiện thì: Tâm Chuẩn bị trợ cho tâm Cận hành …. Tâm thiền thiện trợ cho tâm thiền thiện (trừ sátna thiền thiện cuối cùng).

Năng duyên là “4 tâm Đại thiện có trí + 9 tâm thiền thiện và tâm sở hợp (trừ sátna thiền thiện cuối cùng).

Sở duyên là “4 tâm Đại thiện có trí (trừ tâm Chuẩn bị) + 9 tâm thiền thiện và tâm sở hợp.

Chú ý: Trong lộ nhập thiền thì tâm thiền thiện có thể diễn tiến vô lượng sátna chứ không phải có 7 sátna.

* Trong lộ đắc Đạo thì “tâm Chuyển tánh hay tâm Tiến bậc (vodanā) trợ cho tâm Đạo).

Năng duyên là “4 tâm Đại thiện có trí và tâm sở hợp”.

Sở duyên là “20 tâm Đạo và 36 tâm sở hợp”.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 7 bậc Thánh hữu học.

- Cõi: 30 cõi hữu tâm.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (với đổng lực thiện), lộ đắc đạo, lộ đắc thiền thiện, lộ nhập thiền thiện.

- Giống : Giống vô gián.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

Tập hành duyên có 5 duyên hợp trợ. Trong câu lọc này có.

* Hợp trợ.

- Năng - sở liên tiếp không gián đoạn, nên có “Vô gián duyên”, “Đẳng vô gián duyên”.

- Sở nhờ năng thêm vững mạnh, nên có “Vô gián cận y duyên”.

- Năng - sở vắng mặt, nên có “Vô hữu duyên”, “Ly duyên”.

Như vậy có 5 duyên hợp trợ.

Câu 2. Akusalo dhammo akusalassa dhammassa āsevana paccayena paccayo.

Pháp bất thiện trợ pháp bất thiện bằng Tập hành duyên.

a- Định nghĩa.

Là pháp bất thiện sinh trước trợ giúp pháp bất thiện sinh kế tiếp được vững mạnh hơn.

b- Chi pháp.

Bất thiện năng duyên. 12 tâm bất thiện sinh trước (trừ đổng lực bất thiện ở sátna thứ 7).

Bất thiện sở duyên. 12 tâm bất thiện sinh sau (trừ đổng lực bất thiện ở sátna 1).

c- Giải.

Trong lộ đổng lực bất thiện: Bất thiện đổng lực sátna 1 trợ giúp đổng lực bất thiện sátna 2 ….

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 30 cõi hữu tâm.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (đổng lực bất thiện).

- Giống: Giống vô gián.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

Như trên.

Câu 3. Abyākato dhammo abyākatassa dhammassa āsevana paccayena paccayo.

Pháp vô ký trợ pháp vô ký bằng Tập hành duyên.

a- Định nghĩa.

Là danh pháp vô ký Hạnh sinh trước trợ danh pháp vô ký Hạnh sinh sau thêm vững mạnh và không gián đoạn.

b- Chi pháp.

Vô ký năng duyên. 18 tâm đổng lực Hạnh và 35 tâm sở hợp (trừ Giới phần) sinh trước .

Vô ký sở duyên. 18 tâm đổng lực Hạnh sinh sau và 35 tâm sở hợp (trừ đổng lực hạnh sátna 1).

c- Giải.

- Những danh uẩn Hạnh sinh trước trợ cho những danh uẩn hạnh sinh sau.

Câu này đối với.

- Người: Bậc Alahán.

- Cõi: 26 cõi vui hữu tâm (trừ 4 cõi khổ + cõi Vô tưởng).

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (đổng lực Hạnh dục giới), lộ nhập thiền Hạnh

- Giống: Giống vô gián.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

Như trên.

Nghiệp duyên.

(Kamma paccayo).

Định nghĩa.

“Nghiệp duyên” là mãnh lực trợ giúp bằng cách sắp đặt hay đào tạo.

Nói cách khác, “là tâm sở Tư ở trong tất cả tâm, trợ giúp các pháp đồng sinh khác sinh lên” theo cách “sắp đặt”, “tạo tác”.

Ví như “người trưởng phòng hướng dẫn nhân viên làm việc dưới quyền của mình”.

Phân tích.

Nghiệp duyên chia rộng có ba duyên:

1- Đồng sinh nghiệp duyên (sahajātakamma paccayo).

2- Nghiệp biệt thời duyên ( nānākkhaṇikakamma paccayo).

3- Vô gián nghiệp duyên (anantarakamma paccayo).

Ở đây, nghiệp được chia thành hai cách:

- Cách đồng sinh. Tức là tâm sở Tư trợ cho các danh uẩn còn lại cùng sinh lên với nó, gọi là “Đồng sinh nghiệp duyên”.

- Cách khác thời kỳ. Là tâm sở Tư lưu lại “hạt giống” để cho tâm quả sau này. gọi là “Nghiệp biệt thời duyên”.

Chính Vô gián nghiệp duyên cũng là “Nghiệp biệt thời duyên”. Nhưng vì cho tâm quả liên tiếp khộng gián đoạn, nên nêu ra để phân biệt.

A- Đồng sinh nghiệp duyên.

(Sahajātakamma paccayo)

Định nghĩa.

“Đồng sinh nghiệp duyên” là mãnh lực trợ giúp của tâm sở Tư với các pháp đồng sinh.

Chi pháp.

Năng duyên. Tâm sở Tư trong tất cả tâm.

Sở duyên. Tâm và 51 tâm sở hợp (trừ tâm sở Tư) + sắc tâm + sắc nghiệp tục sinh.

Phi sở duyên. Tâm sở Tư trong tất cả tâm + sắc nghiệp bình nhật + sắc Vật thực + sắc khí hậu (utujarūpa) + sắc ngoại + sắc nghiệp Vô tưởng.

Đồng sinh nghiệp duyên với tam đề thiện.

Có 7 câu lọc.

Câu 1. Kusalo dhammo kusalassa dhammassa sahajātakamma paccayena paccayo.

Pháp thiện trợ pháp thiện bằng Đồng sinh nghiệp duyên.

a- Định nghĩa.

Là tâm sở Tư thiện trợ giúp các pháp thiện cùng sinh lên.

b- Chi pháp.

Thiện năng duyên. Tâm sở Tư trong tâm thiện.

Thiện sở duyên. 37 tâm thiện và 37 tâm sở hợp (trừ tâm sở Tư).

c- Giải.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 4 Thánh đạo + 3 bậc Thánh quả hữu học.

- Cõi: 30 cõi hữu tâm.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (với đổng lực thiện), lộ đắc thiền, lộ nhập thiền thiện, lộ phản khán thiện, lộ đắc đạo …

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

“Đồng sinh nghiệp duyên” có 9 duyên hợp trợ. Trong câu lọc này có:

* Hợp trợ.

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”.

- Năng - sở hổ trợ nhau, nên có “Hổ tương duyên”.

- Sở nương vào năng, nên có “Đồng sinh y duyên”.

- Năng là “tâm sở Tư”, nên có “Danh vật thực duyên”.

- Năng sở hòa hợp nhau và cùng có mặt, nên có “Tương ưng duyên”, “Đồng sinh hiện hữu duyên” và “Đồng sinh bất ly duyên”.

Như vậy có 7 duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

- Năng là pháp thiện nên không có “Quả duyên”.

- Năng - sở đều là danh pháp, nên không có “Đồng sinh bất tương ưng duyên”.

Có 2 duyên không hợp trợ.

Câu 2. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa sahajātakamma paccayena paccayo.

Pháp thiện trợ pháp vô ký bằng Đồng sinh nghiệp duyên.

a- Định nghĩa.

Là tâm sở Tư trong tâm thiện trợ giúp các sắc tâm thiện sinh lên.

b- Chi pháp.

Thiện năng duyên. Tâm sở Tư trong tâm thiện.

Vô ký sở duyên. Sắc tâm thiện.

c- Giải.

- Tâm sở Tư trong tâm thiện trợ giúp sắc Thân biểu tri, thực hiện những “hành động thiện” như: Đi kinh hành, ngồi thiền, cung kỉnh vái chào, phục vụ, không sát sinh, không trộm cắp, bố thí bằng tay….

- Tâm sở Tư trong tâm thiện trợ giúp sắc Ngữ biểu tri, nói lên những thiện ngôn như: lời chân thật, lời êm dịu, thuyết pháp, không nói dối …

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 4 Thánh đạo + 3 bậc Thánh quả hữu học.

- Cõi: 26 cõi ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý, lộ đắc thiền, lộ nhập thiền, lộ đắc đạo…

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”.

- Sở nương vào năng để vững mạnh, nên có “Đồng sinh y duyên”.

- Năng là tâm sở Tư, nên có “Danh vật thực duyên”.

- Năng là danh, sở là sắc, nên có “Đồng sinh bất tương ưng duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Đồng sinh hiện hữu duyên”, “Đồng sinh bất ly duyên”.

Có 6 duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

- Năng là danh, sở là sắc, nên không “Tương ưng duyên”, “Hổ tương duyên”.

- Năng là pháp thiện, nên không có “Quả duyên”.

Có 3 duyên không hợp trợ.

Câu 3. Kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa sahajātakamma paccayena paccayo.

Pháp thiện trợ pháp thiện và vô ký bằng Đồng sinh nghiệp duyên.

a- Định nghĩa.

Là tâm sở Tư thiện trợ giúp các pháp thiện đồng sinh cùng sắc tâm thiện được vững mạnh, theo cách “tạo tác”.

b- Chi pháp.

Thiện năng duyên. Tâm sở Tư trong tâm thiện.

Thiện và Vô ký sở duyên. 37 tâm thiện và 37 tâm sở hợp (trừ tâm sở Tư) + sắc tâm thiện.

c- Giải.

Câu này gom chung cả 2 câu lọc trên.

Người có ý thiện, sẽ hành động bằng thân hay lời nói, như: Chấp tay lễ chào, nói pháp, luận đạo …

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 4 Thánh đạo + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 26 cõi ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý, lộ đắc đạo …

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”.

- Sở nương tựa vào năng, nên có “Đồng sinh y duyên”.

- Năng là tâm sở Tư, nên có “Danh vật thực duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Đồng sinh hiện hữu duyên”, “Đồng sinh bất ly duyên”.

Có 5 duyên hợp trợ.

*-Không hợp trợ.

- Năng là pháp thiện, nên không có “Quả duyên”.

- Sở có danh pháp, nên không có “Đồng sinh bất tương ưng duyên”.

- Sở có sắc pháp, nên không có “Tương ưng duyên”, “Hổ tương duyên”.

Có 4 duyên không hợp trợ.

Câu 4. Akusalo dhammo akusalassa dhammassa sahajātakamma paccayena paccayo.

Pháp bất thiện trợ pháp bất thiện bằng Đồng sinh nghiệp duyên.

a- Định nghĩa.

Là tâm sở Tư bất thiện, trợ các danh uẩn bất thiện cùng sinh lên.

b- Chi pháp.

Bất thiện năng duyên. Tâm sở Tư trong tâm bất thiện.

Bất thiện sở duyên. 12 tâm bất thiện và 26 tâm sở hợp (trừ tâm sở Tư).

c- Giải.

Tâm sở Tư bất thiện trợ cho các danh uẩn bất thiện cùng sinh lên với nó.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 30 cõi hữu tâm.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý ( có đổng lực bất thiện).

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”, “Đồng sinh y duyên”.

- Năng - sở đều là danh pháp, nên có “Tương ưng duyên”, “Hổ tương duyên”.

- Năsng là tâm sở Tư, nên có “Danh vật thực duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Đồng sinh hiện hữu duyên”, “Đồng sinh sinh bất ly duyên”.

Có 7 duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

- Năng là pháp bất thiện, nên không có “Quả duyên”.

- Năng - sở đều là danh pháp, nên không có “Đồng sinh bất tương ưng duyên”.

Có 2 duyên không hợp trợ.

Câu 5. Akusalo dhammo abyākatassa dhammassa sahajātakamma paccayena paccayo.

Pháp bất thiện trợ pháp vô ký bằng Đồng sinh nghiệp duyên.

a- Định nghĩa.

Là tâm sở Tư bất thiện, trợ giúp sắc tâm bất thiện.

b- Chi pháp.

Bất thiện năng duyên. Tâm sở Tư trong tâm bất thiện.

Vô ký sở duyên. Sắc tâm bất thiện.

c- Giải.

- Tâm sở Tư bất thiện trợ sắc Thân biểu tri để thực hiện những hành động bất thiện như: Sát sinh, lấy của không cho …

- Tâm sở Tư bất thiện trợ cho sắc Ngữ biểu tri, nói dối, nói ác …

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 26 cõi ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: lộ ngũ, lộ ý (có đổng lực bất thiện).

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

Có 6 duyên hợp trợ là: Đồng sinh duyên, Đồng sinh y duyên, Danh vật thức duyên, Đồng sinh bất tương ưng duyên, Đồng sinh hiện hữu duyên, Đồng sinh bất ly duyên.

Có 3 duyên không hợp trợ là: Quả duyên, Tương ưng duyên, Hổ tương duyên.

Câu 6. Akusalo dhammo akusalassa ca abyākatassa ca dhammassa sahajātakamma paccayena paccayo.

Pháp bất thiện trợ pháp bất thiện và vô ký bằng Đồng sinh nghiệp duyên.

a- Định nghĩa.

Là tâm sở Tư bất thiện trợ giúp các danh uẩn bất thiện cùng với sắc tâm bất thiện, theo cách “nghiệp đồng sinh”.

b- Chi pháp.

Bất thiện năng duyên. Tâm sở Tư trong tâm bất thiện.

Bất thiện và vô ký sở duyên. 12 tâm bất thiện và 26 tâm sở hợp (trừ tâm sở Tư) + sắc tâm bất thiện.

c- Giải.

Câu này bao gồm cả 2 câu trên.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 26 cõi ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (có đổng lực bất thiện).

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”.

- Sở nương tựa vào năng, nên có “Đồng sinh y duyên”.

- Năng là tâm sở Tư, nên có “Danh vật thực duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Đồng sinh hiện hữu duyên”, “Đồng sinh bất ly duyên”.

Có 5 duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

- Năng là pháp bất thiện, nên không có “Quả duyên”.

- Sở có sắc pháp, nên không có “Hổ tương duyên”, “ Tương ưng duyên”.

- Sở có danh pháp, nên không có “Đồng sinh bất tương ưng duyên”.

Có 4 duyên không hợp trợ.

Câu 7. Abyākato dhammo akusalassa dhammassa sahajātakamma paccayena paccayo.

Pháp vô ký trợ pháp vô ký bằng Đồng sinh nghiệp duyên.

a- Định nghĩa.

Là tâm sở Tư trong tâm vô ký, trợ cho các pháp đồng sinh sinh lên, theo cách “nghiệp”.

b- Chi pháp.

Vô ký năng duyên. Tâm sở Tư trong tâm vô ký.

Vô ký sở duyên. 72 tâm vô ký và 37 tâm sở hợp (trừ tâm sở Tư) + sắc tâm vô ký.

c- Giải.

a’- Tâm sở Tư vô ký trợ danh uẩn tương ưng và sắc tâm vô ký, trong thời bình nhật = Đồng sinh nghiệp duyên.

b’- Khi tục sinh, tâm sở Tư quả trợ danh uẩn quả tương ưng + sắc nghiệp tục sinh = Đồng sinh nghiệp duyên.

c’- Tâm sở Tư trợ sắc Ý vật = Đồng sinh nghiệp duyên.

Năng duyên: Tâm sở Tư trong 15 tâm Tục sinh cõi ngũ uẩn.

Sở duyên: 15 tâm Tục sinh cõi ngũ uẩn và 34tâm sở hợp (trừ Giới phần + tâm sở Tư) + sắc nghiệp tục sinh.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 4 bậc Thánh quả.

- Cõi: 30 cõi hữu tâm

-Thời: Thời bình nhật, thời tục sinh và thời tử.

-Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý, lộ Tục sinh, lộ cận tử.

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

Cân phân tích 3 trường hợp:

- Tâm sở Tư vô ký trợ danh vô ký, có 8 duyên hợp trợ: “Đồng sinh duyên, Hổ tương duyên, Đồng sinh y duyên, Quả duyên, Danh vật thực duyên, Tương ưng duyên, Đồng sinh hiệrn hữu duyên, Đồng sinh bất ly duyên”.

- Tâm sở Tư trợ sắc tâm vô ký, có 7 duyên hợp trợ: “Đồng sinh duyên, Đồng sinh y duyên, Quả duyên, Danh vật thực duyên, Đồng sinh bất tương ưng duyên, Đồng sinh hiện hữu duyên, Đồng sinh bất ly duyên”

- Tâm sở Tư vô ký trợ danh - sắc vô ký, có 6 duyên hợp trợ:“Đồng sinh duyên, Đồng sinh y duyên, Quả duyên, Danh vật thực duyên, Đồng sinh hiện hữu duyên, Đồng sinh bất ly duyên”.

B- Nghiệp biệt thời duyên (Nānakkhaṇikakamma paccayo).

Định nghĩa.

Là tâm sở Tư trong tâm thiện hay tâm bất thiện, lưu lại “hạt giống” (bīja), để cho quả khác thời kỳ (khác sátna).

Chi pháp.

Năng duyên. Tâm sở Tư hợp trong tâm thiện hay tâm bất thiện (trong quá khứ)

Sở duyên. Sắc nghiệp + tâm quả và 38 tâm sở hợp trong hiện tại.

Phi sở duyên. Tâm thiện, tâm bất thiện, tâm duy tác + sắc tâm, sắc ngoại, sắc vật thực, sắc khí hậu.

Nghiệp biệt thời duyên với tam đề thiện.

Có 2 câu lọc.

Câu 1. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa nānakkhaṇikakamma paccayena paccayo.

Pháp thiện trợ pháp vô ký bằng Nghiệp biệt thời duyên.

a- Định nghĩa.

Là tâm sở Tư trong tâm thiện trước đây lưu lại “hạt giống”, trợ giúp tâm quả thiện cùng sắc nghiệp thiện sinh lên trong hiện tại.

b- Chi pháp.

Thiện năng duyên. Tâm sở Tư trong tâm thiện quá khứ.

Vô ký sở duyên. 45 tâm quả thiện ¹⁵ và 38 tâm sở hợp + sắc nghiệp thiện.

c- Giải.

a’- Tâm sở Tư trong tâm thiện sinh trước trong đời này hay đời trước đã diệt, nhưng lưu lại “hạt giống” tạo ra tâm quả thiện + sắc nghiệp trong hiện tại.

b’- Tâm sở Tư trong tâm thiện Sắc giới, tạo ra tâm quả Sắc giới và sắc nghiệp cõi Sắc giới.

c’- Tâm sở Tư trong tâm thiện Ngũ thiền Sắc giới, tạo ra sắc Nghiệp vô tưởng.

d’- Tâm sở Tư trong tâm thiện Vô sắc giới, tạo ra tâm quả Vô sắc giới và tâm sở hợp.

e’- Tâm sở Tư trong 20 tâm Đạo tạo ra 20 tâm quả Siêu thế.

Ở đây, trong lộ đắc Sơ, Nhị, Tam, Tứ đạo dù rằng ngay tích tắc, sau sátna Đạo thì đến sátna quả Siêu thế ngay, nhưng vẫn thuộc về “khác thời”.

Nếu Đạo có bậc thiền nào thì quả Siêu thế cũng được thiền bậc ấy.

Trong trường hợp này, các Ngài gọi là “Vô gián nghiệp duyên”. Tức là cho ngay tâm quả “không gián đoạn".

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 7 bậc Thánh hữu học.

- Cõi: 31 cõi.

- Thời: Thời bình nhật, thời Tục sinh và thời Tử.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý, lộ đắc đạo và siêu lộ.

- Giống: Giống biệt thời.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

Nghiệp biệt thời duyên tổng quát có 6 duyên hợp trợ. Trong câu lọc này có:

* Hợp trợ.

Vỉ có tâm sở Tư trong tâm Đạo trợ giúp tâm Quả Siêu thế sinh kế tục không gián đoạn, nên có: “Vô gián duyên, Đẳng vô gián duyên, Vô gián cận y duyên, Thường cận y duyên”.

- Năng - sở không cùng có mặt, nên có “Vô hữu duyên”, “Ly duyên”.

Câu 2. Akusalo dhammo abyākatassa dhammassa nānakkhaṇikakamma paccayena paccayo.

Pháp bất thiện trợ pháp vô ký bằng Nghiệp biệt thời duyên.

a- Định nghĩa.

Là tâm sở Tư trong tâm bất thiện sinh trước, trợ giúp tâm quả bất thiện cùng sắc nghiệp bất thiện sinh lên sau.

b- Chi pháp.

Bất thiện năng duyên. Tâm sở Tư trong tâm bất thiện có trước.

Vô ký sở duyên. 7 tâm quả bất thiện và tâm sở hợp + sắc nghiệp bất thiện có sau.

c- Giải.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 26 cõi Ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật, thời Tục sinh và thời tử.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý chót mót.

- Giống: Giống biệt thời.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

- Năng thường làm, nên có “Thường cận y duyên”.

- Năng - sở không cùng có mặt, nên có “Vô hữu duyên”, “Ly duyên”.

Có ba duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

- Năng - sở không liên tiếp nhau, nên không có ba duyên “Vô gián duyên”, “Đẳng vô gián duyên” và “Vô gián cận y duyên”.

[1] – 46 tâm = 10 tâm bất thiện (trừ 2 tâm Sân) + tâm Hướng ý môn+ 16 đổng lực hữu nhân dục giới + 12 tâm Vô sắc giới + 7 tâm Siêu thế ngũ thiền 9trừ tâm Sơ đạo ngũ thiền).

[2] - Sáu vật là: Nhãn vật, tức thần kinh nhãn.

- Nhĩ vật, tức thần kinh nhĩ.

- Tỷ vật, tức thần kinh tỷ.

- Thiệt vật, tức thần kinh thiệt.

- Thân vật, tức thần kinh thân.

- Ý vật, tức sắc Ý vật.

[3] - Là Nhãn, Nhĩ, Tỷ, Thiệt và Thân vật.

[4] - DhpA. Câu số.

[5] - 8 tâm Đại thiện + 9 tâm thiện Đáo đại = 17 tâm thiện hiệp thế.

[6] - 15 tâm quả vô nhân + 8 tâm đại quả + 9 tâm quả Đáo đại + 20 tâm quả Siêu thế. = 52 tâm quả.

[7] Nếu phân tích rộng thì có 7 cảnh là: Cảnh sắc, cảnh thinh, cảnh mùi, cảnh vi, cảnh xúc, cảnh Ngũ và cảnh pháp.

Nếu gom cảnh ngũ và cảnh pháp vào cảnh pháp thì còn 6 cảnh.

[8] - Chỉ cho 3 tâm Thức vô biên xứ và 3 tâm Phi tưởng phi phi tưởng xứ.

[9] - 36 tâm vô ký nhận 18 hiển sắc làm cảnh = 18 tâm vô nhân + 8 tâm Đại quả + 8 tâm Đại hạnh.

[10] - Hiển sắc chỉ là cảnh trưởng đối với với tâm Tham mà thôi.

[11] - 12 tâm bất thiện + tâm sinh tiếu + 8 đại thiện + 8 đại tố+ 9 thiện đáo đại + 9 duy tác đáo đại.

[12] ‑ Là 47 tâm đổng lực hiệp thế + 20 tâm Đạo (Maggacitta).

[13] - Javanavithī (lộ đổng lực).

[14] - 8 tâm Đại thiện + 9 tâm thiện Đáo đại = 17 tâm thiện hiệp thế.

[15] - 8 tâm quả thiện vô nhân + 8 tâm Đại quả + 9 tâm quả Đáo đại + 20 tâm quả Siêu thế.

Chân thành cám ơn Tỳ khưu Chánh Minh đã gửi tặng bản vi tính (Bình Anson, 2008).

Khái lược Duyên Hệ

Tỳ khưu Chánh Minh

DL 2008 – PL 2552

[2.3]

Quả duyên. (Vipāka paccayo).

Định nghĩa.

“Quả duyên”là mãnh lực trợ giúp bằng “kết quả”.

Chi pháp.

Năng duyên. 52 tâm quả và 38 tâm sở hợp.

Sở duyên. 52 tâm quả và 38 tâm sở hợp + 20 sắc nghiệp tục sinh + 15 sắc tâm (trừ 2 sắc Biểu tri).

Phi sở duyên. 69 tâm phi tâm quả và tâm sở hợp + sắc tâm phi quả + sắc nghiệp bình nhật + Sắc nghiệp vô tưởng + sắc vật thực + sắc thời tiết + sắc ngoại.

Quả duyên với tam đề thiện.

Chỉ có 1 câu lọc.

Câu 1. Abyākato dhammo abyākatassa dhammassa vipākapaccayena paccayo.

Pháp vô ký trợ pháp vô ký bằng Quả duyên.

a- Định nghĩa.

Là một danh uẩn quả trợ giúp các pháp đồng sinh, sinh lên”.

Ở đây là xét một tâm quả.

b- Chi pháp.

Vô ký năng duyên. 52 tâm quả và 38 tâm sở hợp về phương diện giúp.

Vô ký sở duyên. 52 tâm quả và 38 tâm sở hợp về phương diện nhờ + sắc tâm quả (trừ 2 sắc Biểu tri)+ sắc nghiệp tục sinh.

c- Giải.

- Một danh uẩn quả trợ giúp 3 danh uẩn quả + sắc tâm quả (trừ 2 sắc Biểu tri) thời bình nhật.

- Hai danh uẩn quả trợ giúp 2 danh uẩn quả + sắc tâm quả (trừ 2 sắc Biểu tri) trong thời bình nhật.

- Ba danh uẩn quả hai trợ giúp một danh uẩn quả + sắc tâm quả (trừ 2 sắc Biểu tri) thời bình nhật.

- Khi tục sinh, 1, 2 hay 3 danh uẩn quả tục sinh, trợ cho các danh uẩn quả tục sinh còn lại và sắc nghiệp tục sinh.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 4 Thánh quả.

- Cõi: 30 cõi hữu tâm.

- Thời: Thời tục sinh, thời bình nhật, thời tử.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý và siêu lộ.

- Giống : Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

- Danh trợ danh. Có 7 duyên hợp là:

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”.

- Năng -sở hổ trợ nhau, nên có “Hổ tương duyên”.

- Sở nương vào năng, nên có “Đồng sinh y duyên”.

- Năng - sở hòa hợp nhau, nên có “Tương ưng duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Đồng sinh hiện hữu duyên”, “Đồng sinh bất ly duyên”.

- Danh trợ sắc. Có 5 duyên hợp trợ là “Đồng sinh duyên, Đồng sinh y duyên, Đồng sinh bất tương ưng duyên, Đồng sinh hiện hữu duyên, Đồng sinh bất ly duyên”.

- Danh - trợ danh sắc. Có 4 duyên hợp trợ là “Đồng sinh duyên, Đồng sinh y duyên, Đồng sinh hiện hữu duyên, Đồng sinh bất ly duyên”.

Vât thực duyên.

(Āhāra paccayo).

Định nghĩa.

“Vật thực duyên” là mãnh lực trợ giúp ủng hộ bằng cách đem chất bổ dưỡng vào.

Phân tích.

Vật thực duyên được phân thành 2 duyên là:

- Sắc vật thực duyên (rūpa āhāra paccayo).

- Danh vật thực duyên (nāma āhāra paccayo).

Sắc vật thực duyên.

(Rūpa āhāra paccayo).

Định nghĩa.

“Sắc vật thực duyên” là mãnh lực trợ giúp ủng hộ bằng chất bổ dưỡng như miếng ăn …

Chi pháp.

Năng duyên. Sắc vật thực nội và ngoại, tức là chất bổ dưỡng đã ăn hay chưa ăn.

Sở duyên. 12 sắc do vật thực tạo tức là sắc tứ đại + sắc cảnh khí + sắc cảnh vị + 3 sắc đặc biệt + sắc tiến + sắc dị.

Phi sở duyên. Tâm và tâm sở hợp + sắc tâm + sắc nghiệp + sắc thời tiết + sắc ngoại.

Duyên trùng.

Sắc vật thực duyên trùng với Vật thực hiện hữu duyên (āhāratthipaccayo) và Vật thực bất ly duyên (āhāra avigata paccayo ).

* Vật thực hiện hữu duyên: Là mãnh lực trợ giúp bằng chất bổ dưỡng đang còn.

* Vật thực bất ly duyên: Là mãnh lực trợ giúp bằng chất bổ dưỡng không xa lìa.

Sở dĩ ba duyên này trùng nhau là vì: Năng và Sở đều là sắc, như vậy đời sống của Năng và Sở đồng nhau (51 sátna).

Lại nữa có hiện hữu và bất ly giúp cho chúng ta nhận biết được là thời hiện tại.

Có câu hỏi: Năng - sở đồng sinh, tại sao Sắc vật thực duyên không thuộc giống đồng sinh?

Đáp: Tuy năng và sở cùng sinh lên, nhưng tính chủ yếu của Vật thực duyên là “nuôi dưỡng”; do đó Vật thực duyên được xếp vào “giống vật thực”.

Một số duyên khác được xếp vào “giống đồng sinh”, vì đó là đặc tính chính, “tính nuôi dưỡng” không có trong các duyên ấy.

Sắc vật thực duyên với tam đề thiện.

Có 1 câu lọc.

Câu 1. Abyākato dhammo abyākatassa dhammassa rūpāhāra paccayena paccayo.

Pháp vô ký trợ pháp vô ký bằng Sắc vật thực duyên.

a- Định nghĩa.

Là “chất bổ dưỡng” bên ngoài hay bên trong, trợ giúp các sắc đồng sinh được vững mạnh.

b- Chi pháp.

Vô ký năng duyên. Sắc Vật thực nội và ngoại.

Vô ký sở duyên. 12 sắc pháp đồng sinh đang trụ với sắc Vật thực.

c- Giải.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 8 bậc Thánh.

- Cõi: Cõi ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: lộ sắc.

- Giống: Giống vật thực.

Duyên hợp trợ.

Có 2 duyên hợp trợ là “Vật thực hiện hữu duyên”, “Vật thực bất ly duyên”.

B. Danh vật thực duyên.

(Nāma āhāra paccayo)

Định nghĩa.

“Danh vật thực duyên” là mãnh lực trợ giúp ủng hộ bằng cách thu hút “cảnh”, mang cảnh đến giúp các pháp đồng sinh thêm vững mạnh.

Danh vật thực có ba là:

- Xúc thực: Sự gặp gỡ giữa căn (vật), cảnh và thức là duyên cho thọ.

- Tư niệm thực: Là sự cố ý làm việc thiện hay ác là nhân sanh ra tâm quả Tục sinh.

- Tâm thực: Là khả năng hưởng cảnh và tạo radanh sắc.

Chi pháp.

Năng duyên. Tâm sở Xúc, tâm sở Tư, 121 tâm (về phương diện trợ giúp).

Sở duyên. Tâm và tâm sở hợp + 17 sắc tâm + 20 sắc nghiệp tục sinh.

Phi sở duyên. Sắc nghiệp bình nhật, sắc nghiệp vô tưởng, sắc vật thực, sắc thời tiết và sắc ngoại.

Giải thích.

Ở cõi Ngũ uẩn vào thời tục sinh, tâm Tục sinh trợ cho sắc nghiệp Tục sinh cùng sinh lên, do đó sở duyên có sắc nghiệp tục sinh.

Danh vật thực duyên với tam đề thiện.

Có 7 câu lọc

Câu 1. Kusalo dhammo kusalassa dhammassa nāmāhāra paccayena paccayo.

Pháp thiện trợ pháp thiện bằng Danh vật thực duyên.

a- Định nghĩa.

Là 3 danh vật thực thiện mang “chất bổ dưỡng” (là cảnh) đến giúp các pháp thiện đồng sinh thêm vững mạnh.

b- Chi pháp.

Thiện năng duyên. 37 tâm thiện + tâm sở Xúc + tâm sở Tư trong tâm thiện.

Thiện sở duyên. Tất cả pháp thiện.

c- Giải.

- Khi tâm thiện là năng duyên thì các tâm sở hợp là sở duyên.

- Khi tâm sở Xúc là năng duyên thì tâm thiện và 37 tâm sở hợp (trừ tâm sở Xúc) là sở duyên.

- Khi tâm sở Tư là năng duyên, tâm thiện và 38 tâm sở hợp (trừ tâm sở Tư) là sở duyên.

Do đó, trong phần sở duyên lấy “tất cả pháp thiện”.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 7 bậc Thánh hữu học.

- Cõi: 30 cõi hữu tâm.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý, lộ đắc đạo, lộ phản khán, lộ nhập thiền hữu học, lộ đắc thiền hữu học …

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

Danh vật thực duyên, tổng quát có 11 duyên hợp trợ. Trong câu lọc này có:

* Hợp trợ.

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”.

- Năng là “tâm”, nên có “Đồng sinh trưởng duyên”, “Đồng sinh quyền duyên” ¹ .

- Năng - sở hổ trợ nhau, nên có “Hổ tương duyên”, “Đồng sinh y duyên”.

- Năng là “tâm sở Tư”, nên có “Đồng sinh nghiệp duyên”.

- Năng - sở hòa hợp nhau, nên có “Tương ưng duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Đồng sinh hiện hữu duyên”, “Đồng sinh bất ly duyên”.

Như vậy có 9 duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

- Năng là pháp thiện, nên không có “Quả duyên”.

- Năng - sở đều là danh pháp, nên không có “Đồng sinh bất tương ưng duyên”.

Có 2 duyên không hợp trợ.

Câu 2. Kusalo dhammo abyākatassa dhammassa nāmāhāra paccayena paccayo.

Pháp thiện trợ pháp vô ký bằng Danh vật thực duyên.

a- Định nghĩa.

Là danh thiện trợ sắc tâm thiện, theo cách “làm cho tăng trưởng”.

b- Chi pháp.

Thiện năng duyên. 37 tâm thiện + tâm sở Xúc + tâm sở Tư trong tâm thiện.

Vô ký sở duyên. Sắc tâm thiện.

c- Giải.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 7 bậc Thánh hữu học.

- Cõi: 26 cõi Ngũ uẩn.

- Thời: Bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý, lộ đắc đạo, lộ phản khán, lộ nhập thiền, lộ đắc thiền.

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

Có 8 duyên hợp trợ là: “Đồng sinh duyên, Đồng sinh y duyên, Đồng sinh trưởng duyên, Đồng sinh quyền duyên, Đồng sinh nghiệp duyên, Đồng sinh bất tương ưng duyên, Đồng sinh hiện hữu duyên, Đồng sinh bất ly duyên”.

* Không hợp trợ.

Có 3 duyên không hợp trợ là “Quả duyên, Tương ưng duyên, Hổ tương duyên”.

Câu 3. Kusalo dhammo kusalassa ca abyākatassa ca dhammassa nāmāhāra paccayena paccayo.

Pháp thiện trợ pháp thiện và pháp vô ký bằng Danh vật thực duyên.

a- Định nghĩa.

Là danh vật thực thiện trợ giúp cho các pháp đồng sinh cùng với sắc tâm thiện.

b- Chi pháp.

Thiện năng duyên. 3 danh vật thực thiện.

Thiện và vô ký sở duyên. Pháp thiện + sắc tâm thiện.

c- Giải.

Câu lọc này là tổng hợp 2 câu lọc trên.

Câu lọc này đối với.

- Người: 4 phàm + 7 bậc Thánh hữu học.

- Cõi: 26 cõi Ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (với đổng lực thiện), lộ kiên cố thiện.

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”.

- Sở nương vào năng, nên có “Đồng sinh y duyên”.

- Năng có “tâm”, nên có “Đồng sinh trưởng duyên”, “Đồng sinh quyền duyên”.

- Năng là “tâm sở Tư”, nên có “Đồng sinh nghiệp duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Đồng sinh hiện hữu duyên”, “Đồng sinh bất ly duyên”.

Có 7 duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

- Năng là pháp thiện, nên không có “Quả duyên”.

- Sở có sắc pháp, nên không có “Hổ tương duyên”, “Tương ưng duyên”.

- Sở có danh pháp, nên không có “Đồng sinh bất tương ưgn duyên”.

Có 4 duyên không hợp trợ.

Câu 4. Akusalo dhammo akusalassa dhammassa nāmāhāra paccayena paccayo.

Pháp bất thiện trợ pháp bất thiện bằng Danh vật thực duyên.

a- Định nghĩa.

Là ba danh vật thực bất thiện trợ giúp các pháp đồng sinh được vững mạnh.

b- Chi pháp.

Bất thiện năng duyên. 12 tâm bất thiện + tâm sở Xúc + tâm sở Tư trong tâm bất thiện.

Bất thiện sở duyên. Pháp bất thiện.

c- Giải.

- Khi tâm bất thiện là năng duyên, thì 27 tâm sở hợp là sở duyên.

- Khi tâm sở Xúc bất thiện là năng duyên, thì 12 tâm bất thiện và 26 tâm sở hợp (trừ tâm sở Xúc) là sở duyên.

- Khi tâm sở Tư bất thiện là năng duyên, thì 12 tâm bất thiện và 26 tâm sở hợp (trừ tâm sở Tư) là năng duyên.

Do đó, sở duyên lấy tất cả pháp bất thiện.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 30 cõi hữu tâm.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộý (với đổng lực bất thiện).

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”.

- Sở nương tựa vào năng để vững mạnh, nên có “Đồng sinh y duyên”.

- Năng - sở hổ trợ nhau , nên có “Hổ tương duyên”.

- Năng là tâm, nên có “Đồng sinh quyền duyên”, “Đồng sinh trưởng duyên”..

- Năng là tâm sở Tư, nên có “Đồng sinh nghiệp duyên”.

- Năng - sở hòa hợp nhau, nên có “Tương ưng duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Đồng sinh hiện hữu duyên”, “Đồng sinh bất ly duyên”.

Có 9 duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

- Năng là pháp bất thiện, nên không có “Quả duyên”.

- Năng - sở đều là danh pháp, nên không có “Đồng sinh bất tương ưng duyên”.

Có 2 duyên không hợp trợ.

Câu 5. Akusalo dhammo abyākatassa dhammassa nāmāhāra paccayena paccayo.

Pháp bất thiện trợ pháp vô ký bằng Danh vật thực duyên.

a- Định nghĩa.

Là 3 danh vật thực bất thiện trợ sắc tam bất thiện được vững mạnh.

b- Chi pháp.

Bất thiện năng duyên. 3 danh vật thực bất thiện.

Bất thiện sở duyên. Sắc tâm bất thiện đồng sinh.

c- Giải.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 26 cõi ngũ uẩn.

- Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (với đổng lực bất thiện).

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”.

- Sở vững mạnh nhờ có năng, nên có “Đồng sinh y duyên”.

- Năng có tâm, nên có “Đồng sinh trưởng duyên”, “Đồng sinh quyền duyên”.

- Năng có tâm sở Tư, nên có “Đồng sinh nghiệp duyên”.

- Sở là sắc pháp, nên có “Đồng sinh bất tương ưng duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Đồng sinh hiện hữu duyên”, “Đồng sinh bất ly duyên”.

Có 8 duyên hợp trợ.

* Không hợp trợ.

- Năng là pháp bất thiện, nên không có “Quả duyên”.

- Năng danh, sở là sắc, nên không có “Tương ưng duyên”, “Hổ tương ưng duyên”.

Có 3 duyên không hợp trợ.

Câu 6. Akusalo dhammo akusalassa ca abyākatassa ca dhammassa nāmāhāra paccayena paccayo.

Pháp bất thiện trợ pháp bất thiện và vô ký bằng Danh vật thực duyên.

a- Định nghĩa.

Là 3 danh vật thực bất thiện trợ cho danh – sắc sinh lên.

b- Chi pháp.

Bất thiện năng duyên. 12 tâm bất thiện + Tâm sở Xúc + tâm sở Tư trong tâm bất thiện.

Bất thiện và vô ký sở duyên. Pháp bất thiện + sắc tâm bất thiện.

c- Giải.

Câu này là tổng hợp câu 4 và câu 5.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 3 Thánh quả hữu học.

- Cõi: 26 cõi ngũ uẩn.

-Thời: Thời bình nhật.

- Lộ tâm: Lộ ngũ, lộ ý (với đổng lực bất thiện).

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

Có 7 duyên hợp trợ là : “Đồng sinh duyên, Đồng sinh y duyên, Đồng sinh trưởng duyên, Đồng sinh quyền duyên, Đồng sinh nghiệp duyên, Đồng sinh hiện hữu duyên, Đồng sinh bất ly duyên”.

* Không hợp trợ.

Có 4 duyên không hợp trợ là: “Quả duyên, Tương ưng duyên, Đồng sinh bất tương ưng duyên, Hổ tương duyên”.

Câu 7. Abyākato dhammo abyākatassa dhammassa nāmāhāra paccayena paccayo.

Pháp vô ký trợ pháp vô ký bằng Danh vật thực duyên.

a- Định nghĩa.

Là 3 danh vật thực vô ký trợ giúp các pháp vô ký đồng sinh với chúng.

b- Chi pháp.

Vô ký năng duyên. 72 tâm vô ký +tâm sở Xúc + tâm sở Tư trong tâm vô ký..

Vô ký sở duyên. 72 tâm vô ký và 38 tâm sở hợp+ sắc tâm vô ký.

Riêng “năm đôi thức” không tạo ra sắc tâm.

c- Giải.

Câu này gồm 3 câu: Danh trợ danh, danh trợ sắc, danh trợ danh - sắc.

Có các cách như sau:

a’- Vật thực danh vô ký trợ cho các uẩn tương ưng và sắc tâm vô ký.

b’- Khi Tục sinh, danh vật thực quả trợ các danh uẩn quả tương ưng và sắc nghiệp tục sinh.

Năng duyên: 19 tâm quả tục sinh cõi 5 uẩn + tâm sở Xúc + tâm sở Tư.

Sở duyên: 19 tâm quả Tục sinh và 35 tâm sở hợp (trừ Giới phần) + sắc nghiệp tục sinh.

Câu này đối với.

- Người: 4 phàm + 4 Thánh quả.

- Cõi: 30 cõi hữu tâm.

- Thời: Thời Tục sinh, thời bình nhật và thời tử.

- Lộ tâm:Lộ ngũ, lộ ý và Siêu lộ.

- Giống: Giống đồng sinh.

Duyên hợp trợ và không hợp trợ.

* Hợp trợ.

- Năng - sở cùng sinh lên, nên có “Đồng sinh duyên”.

- Năng duyên có “tâm quả”, nên có “Đồng sinh trưởng duyên”, “Đồng sinh quyền duyên”, “Quả duyên”.

(Trong phần “năm đôi thức” trợ các pháp đồng sinh, có “Hổ tương duyên”, “Tương ưng duyên” hợp trợ).

- Sở nương tựa vào danh, nên có “Đồng sinh y duyên”.

- Năng có “tâm sở Tư”, nên có “Đồng sinh nghiệp duyên”.

- Sở có sắc tâm, nên có “Đồng sinh bất tương ưng duyên”.

- Năng - sở cùng có mặt, nên có “Đồng sinh hiện hữu duyên”, “Đồng sinh bất ly duyên”.

* Không hợp trợ.

Không có.

Quyền duyên

(Indrīya paccayo)

Định nghĩa.

“Quyền duyên” là mãnh lực trợ giúp ủng hộ bằng cách cai quản điều hành các pháp đồng sinh.

Như vị tướng soái điều khiển đoàn của mình.

Phân tích.

Quyền duyên chia rộng có 3 là:

1- Đồng sinh quyền duyên (sahajātindriya paccayo).

2- Quyền sinh tiền duyên (purejātindriya paccayo).

3- Sắc mạng quyền duyên (rūpajīvitindrīya paccayo).

A- Đồng sinh quyền duyên.

(Sahajātindriya paccayo).

Định nghĩa.

Đồng sinh quyền duyên là mãnh lực trợ giúp ủng hộ bằng 8 danh quyền điều khiển cai quản các pháp đồng sinh.

Chi pháp.

Năng duyên. 8 danh quyền là: Thọ, tín, niệm, tấn, nhất hành, tuệ, danh mạng quyền và tâm.

Sở duyên.Tâm và tâm sở hợp trên phương diện nhờ + sắc tâm + sắc nghiệp tục sinh.

Phi sở duyên. Sắc ngoại, sắc âm dương, sắc vật thực, sắc nghiệp bình nhật, sắc nghiệp vô tưởng.