Cuộc đời ngài Ca-diếp

Gương Lành Thánh Đại Ca Diếp

Gương Lành

Thánh Đại Ca Diếp

(MAHA KASAPA)

Nguyễn Điều

NHÀ XUẤT BẢN TÔN GIÁO - HÀ NỘI

Mục Lục

LỜI NÓI ĐẦU

I. MỘT CON NGƯỜI THANH TỊNH

II. BHADD€ K€PIL€N

III. NHỮNG TIỀN KIẾP CỦA KASSAPA (CA DIẾP) VÀ CỦA BHADDÀ KÀPILÀNÌ (MỸ HẠNH)

IV. CA DIẾP GẶP PHẬT

V. DUYÊN PHẦN CỦA ĐẠI CA DIẾP TRONG HÀNG CÁC GIÁO ĐỒ CỦA PHẬT THÍCH CA

VI. ĐỐI XỬ VỚI THIÊN CHÚNG

VII. NHÂN DUYÊN VỚI ĐỆ TỬ VÀ ĐỒNG ĐẠO

VIII. VAI TRÒ CỦA ĐẠI CA DIẾP SAU KHI PHẬT NHẬP NIẾT BÀN

IX. NHỮNG DI NGÔN CỦA ĐẠI CA DIẾP

LỜI NÓI ĐẦU

Lúc còn tại thế, Đức Phật đã có năm đại đệ tử thượng hạng là Đại Ca-diếp (Maha´ Kassapa), Xá-lợi-phất (Sa´riputta), Mục-kiền-liên (Maha´ Moggalla´na), A-nậu-lâu-đà (Anuruddha) và A-nan-đà (Ananda).

Đời sống của những đại đệ tử ưu tú này cũng không kém phần hoàn thiện, rất đáng cho hậu thế noi gương, sau tấm gương sáng nhứt là đời sống của Đức Phật.

Do hữu duyên, chúng tôi đã mạo muội phiên dịch được lịch sử của các Thánh Xá-lợi-phất (1996), Mục-kiền-liên (1988) và A-nan-đà (1991).

Hôm nay chúng tôi lại còn may mắn dịch thêm tập “GƯƠNG LÀNH THÁNH ĐẠI CA DIẾP”, bậc đã theo dấu chân Đức Phật, tổ chức được Tăng-già Phật giáo. Học giả Hellmuth Hecker, người có công soạn ra bằng Anh ngữ, tập sách này đã gọi Thánh Đại Ca-diếp là “Father of the Sangha”.

Khi phiên dịch, và nhứt là sợ vắn tắt, khô khan, khó hiểu, chúng tôi nhận thấy phải “diễn đạt” làm sao cốt chỉ giữ ý chính, chứ không theo sát bố cục, nguyên văn, để cống hiến đến quý vị Phật tử một tài liệu hữu ích, trong lời văn mạch lạc, bình dị, dễ nhớ hơn, hầu biến tập sách này thành một tài liệu “phổ thông” cho cả những người mới bắt đầu nghiên cứu Phật học !

Ngoài ra có một đoạn chúng tôi mạn phép bổ túc một cách vừa phải, để giúp cho những ai muốn tra cứu về mười ba phép tu hạnh Đầu-đà (dhutanga) mà Thánh Đại Ca-diếp là bậc thường xuyên gìn giữ.

Chúng tôi làm việc tuy bằng lòng chơn thành với tất cả sự cố gắng, nhưng thiết nghĩ khó tránh khỏi những sơ sót. Ngưỡng mong chư vị rộng lượng cho ! Dịch giả xin thành thật cảm tạ !

Tập thứ tư trong loại nói về “Đời sống của chư đại đệ tử Đức Phật” này ra đời là nhờ sự tiếp tay sưu tầm tài liệu, khuyến khích phiên dịch, và ủng hộ tài chánh của một số Phật tử Nam tông lẫn Bắc tông, chúng tôi xin hoan nghinh công đức của chư vị ấy !

Dịch giả cũng xin chia đều phần phước pháp thí này đến những vị nói trên, đồng thời dâng đến toàn thể chúng sanh, nhân loại, nhứt là hai đấng sanh thành và các bậc hữu ân, Thầy Tổ của dịch giả.

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

NGUYỄN ĐIỀU

(Paris ngày 18/06/1992)

“Namo Tassa Bhagavato Arahato Samma´ Sambuddhassa”

Thành kính đảnh lễ đấng Toàn Giác

Ngài là bậc thân khẩu ý trọn lành,

Không còn luân hồi trong tam giới nữa.

PHẬT NGÔN

“Yo sahassam saha´ssena”

Saga´me manuse jine

Ekanca jeyya m’attanam

Sa ve Sanga´mauttano|

(Dhammapada N.103)

Phỏng dịch :

“Chiến thắng ngàn vạn quân binh trên chiến trường, chưa hẳn là một thành tích oanh liệt !

Chiến thắng được nội tâm của chính mình mới là một chiến công tuyệt đối !”

(Pháp Cú Kinh câu số 103)

ĐẠI CA DIẾP

(MAHÀ KASSAPA)

Đệ nhứt Sa-môn Phật giáo

(Một Thánh nhơn có giới hạnh vô song)

Vị Sa-môn vô địch về pháp tu khắc khổ Đầu-đà trong Phật giáo là Thánh Tăng Đại Ca-diếp. Đại Sa-môn này là người duy nhứt, trong hàng các cao đệ của Đức Phật, đã tuyệt đối giữ đúng giới luật !

Và với tất cả sự ngưỡng mộ tính cách độc đáo ấy, dịch giả xin mời quý vị thử đọc qua những trang sách này.

Dịch giả

I. MỘT CON NGƯỜI THANH TỊNH

Trong số những đại đệ tử tuyệt hạng của Đức Phật, người ta nhận thấy có hai cặp đệ tử, vừa xuất chúng, vừa lỗi lạc, vừa gương mẫu nhứt, là hai đôi huynh đệ :

1– Xá-lợi-phất (Sa´rputta) và Mục-kiền-liên (Moggalla´na),

2– A-nan-đà (Ananda) và A-nậu-lâu-đà (Anuruddha). (Xin xem các cuốn “Cuộc đời đức Xá-lợi-phất”, “Lịch sử đức Mục-kiền-liên”, và “Cuộc đời Thánh A-nan-đà”. – Cùng một dịch giả).

Nhưng vị Sa-môn số một được Đức Phật xếp vào hạng cao đồ duy nhứt là Thánh Tăng Đại Ca-diếp (Maha´ Kassapa), một bậc ẩn sĩ thượng thừa trong hạnh xuất gia.

Thánh Đại Ca-diếp còn có tên thật là Pip-phali Kassapa, tạm dịch là Thường Tịnh Ca-diếp.

Nhưng để phân biệt với các Sa-môn khác sau này cũng mang tên Ca-diếp (Kassapa). Chẳng hạn như Tử Nhân Ca-diếp (Kuma´ra Kassapa), Khổ Lâm Ca-diếp (Veruvana Kassapa) v.v... nên người đương thời đã tự động gọi ngài là Thường Tịnh Đại Ca-diếp hay vắn tắt là ĐẠI CA DIẾP (Maha´ Kassapa).

Sau khi Xá-lợi-phất (Sa´rputta) và Mục-kiền-liên (Moggalla´na) viên tịch, rồi đến Đức Phật nhập Niết-bàn, Trưởng lão Đại Ca-diếp đã được toàn thể Tăng tín đồ Phật giáo thuở ấy kính trọng nhứt. Ngài là người đương nhiên được xem như vị chưởng môn Phật giáo đầu tiên, thay thế đấng Giáo chủ là Đức Phật. Nhưng Thánh Đại Ca-diếp đã không chấp nhận địa vị này, vì ngài nhớ lại tôn ý của Đức Bổn Sư :

“Sau khi Như Lai nhập Niết-bàn, Phật giáo sẽ không có một vị lãnh đạo tối cao chỉ dạy Tăng-già !”.

Và tôn ý ấy cũng lại được Đức Bổn Sư tự thân xác nhận khi Tôn giả A-nan-đà đặt câu hỏi trước khi Đức Thế Tôn Niết-bàn chẳng bao lâu :

“Bạch đấng Thượng Sư ! Sau khi Phật tịch diệt rồi thì Sa-môn nào sẽ xứng đáng lãnh đạo Tăng-già !”.

“Này A-nan-đà ! Các ông sẽ lấy KINH (Dhamma) và LUẬT (Vinaya) làm kim chỉ nam, làm đấng hướng dẫn, hay làm thầy !” (Theo Dìgha Nikàya n. 16 : Trường A Hàm số 16). (Chữ “Dhamma” đúng ra nên dịch là PHÁP, nhưng trong mạch văn này dịch giả xin mạn phép dịch ra chữ KINH để dễ hiểu hơn. Mong quý vị học giả lượng thứ !).

Tuy nhiên, giáo quyền mặc nhiên được thừa nhận nơi Thánh Đại Ca-diếp, bởi mọi giới Tăng-già, cũng như Phật tử, đã làm cho ngài có một phẩm vị đặc biệt, không có một cao đồ Phật giáo nào sánh bằng ! Giáo quyền ấy vốn là chỗ kết tụ của những yếu tố phi thường, mà ngay khi Đức Phật còn tại thế, mọi người cũng đã biết. Chẳng hạn như Đức Phật đã từng khen ngợi :

“Sa-môn Đại Ca-diếp có nhiều phẩm cách tương đương với Như Lai. Ông có bảy tướng tốt trong số ba mươi hai tướng tốt của một vĩ nhân. Ông là vị Sa-môn duy nhứt “mặc chung”, trao đổi y phục với Như Lai. Đại Ca-diếp đã tròn đủ mười đức hạnh, làm cho người khác phải tin kính !”.

Theo Kinh Gopaka Moggalla´na, trong Maj-jhima Nika´ya n. 108 (Trung A Hàm số 108) thì mười đức hạnh đáng cho người khác tin kính (Pàsa´daniya Dhamma´) là :

1- Giới đức tinh khiết.

2- Đạo học uyên thâm.

3- Luôn luôn tri túc.

4- Thuần thục trong các bậc thiền.

5- Đạt nhiều thần thông.

6- Có Thiên nhĩ thông (nghe xa vạn dặm).

7- Có Tha tâm thông (biết rõ ý nghĩ của kẻ khác).

8- Có Túc mạng thông (nhớ hết các kiếp trước).

9- Có Thiên nhãn thông (nhìn xa vạn dặm, thấy hết mọi loài, vô hình lẫn hữu hình).

10- Thân tâm diệt tận phiền não, đắc quả A-la-hán (Bất lai : không còn luân hồi nữa).

Đại Thánh Ca-diếp là tượng trưng cho giới luật tròn đủ, khổ hạnh bền bỉ và tinh tấn vô song trong lãnh vực thiền định. Vì vậy, ngài đã được toàn thể Tăng-già bầu vào chức chủ tọa Đại hội kết tập Kinh điển lần thứ nhứt, do ngài đề nghị, trong một cái động thiên nhiên gần Vương Xá thành (Ra´jagaha), sau khi Đức Phật nhập diệt.

Đây có lẽ lý do mà về sau hai môn phái Phật giáo Trung Hoa và Nhật Bản là Tịnh Độ, và Zen đã xem Thánh Đại Ca-diếp như vị Tăng Thống đầu tiên về sau Đức Phật.

Về nguồn gốc gia tộc thì Đại Ca-diếp, cũng như hai đại đệ tử Xá-lợi-phất (Sa´rputta) và Mục-kiền-liên (Moggalla´na) của Đức Phật. Ngài xuất thân từ giai cấp Bà-la-môn (Brahaman). Và cũng tương tự như Thánh Tăng kia, Đại Ca-diếp đã lớn tuổi hơn Đức Phật. Ngài sanh ra trong xứ Ma-kiệt-đà (Magadha), tại một làng gọi là Maha´tittha (tạm dịch là làng Giao Lưu, nghĩa là nơi đó là ngã tư của các trục giao thông, dân chúng tứ phương có thể qua lại thường xuyên bằng đường bộ lẫn đường thủy !).

Ngài là con của đại bá hộ Bà-la-môn tên Kapila, và thân mẫu là bà Sumanadev (Căn cứ theo chú giải trong Kinh Samßyutta Nika´ya : Tạp A Hàm). Khi sanh ra, ngài được đặt tên là Pipphali (tạm dịch là Thường Tịnh) vì tánh khí luôn luôn yên tĩnh ngay từ lúc lọt lòng mẹ. Và thân phụ ngài có thể xem như một vị tiểu vương, vì làm chủ một lãnh thổ bao trùm đến mười sáu ngôi làng. Công tử Pipphali (Thường Tịnh), dĩ nhiên đã được nuôi dưỡng trong một khung cảnh giàu sang phú quý.

Nhưng ngay từ nhỏ, người ta đã nhận thấy ở công tử Pipphali này những nét siêu phàm thoát tục. Ngài biểu lộ hẳn ý muốn sống một cuộc sống thanh tịnh xuất gia, nên đến tuổi trưởng thành, ngài đã không màng cưới vợ.

Khi song thân Pipphali Kassapa thúc giục cậu con trai lập gia đình, cậu bèn thưa với cha mẹ rằng :

“Con chỉ muốn sống độc thân phụng dưỡng cha mẹ cho đến mãn phần, rồi sau đó sẽ xuất gia làm đạo sĩ !”.

Nhưng song thân của Pipphali cứ năn nỉ con lấy vợ hoài ! Vì thương cha mẹ, ngài buộc lòng phải nhận lời. Rồi để kéo dài thời gian, Pipphali liền nêu điều kiện là chàng chỉ cưới làm vợ, cô gái nào thật hoàn toàn, có đủ những tiêu chuẩn mà chàng cố ý nghiêm khắc đặt ra. Và để thực tế hóa những tiêu chuẩn ấy, Pipphali đã thuê thợ điêu khắc tạc ra một tượng thiếu nữ bằng vàng ròng tuyệt đẹp. Chàng trang sức cho tượng vàng ấy bằng những y phục lộng lẫy và đồ nữ trang quý giá nhứt. Đoạn chàng đem tượng vàng trình diện trước cha mẹ mà nói rằng :

“Nếu song thân có thể tìm cho con một người bạn gái như thế này, thì con sẽ cưới nàng làm vợ, và dẹp bỏ ý nguyện xuất gia !”.

Nghe thế, song thân Pipphali liền tìm đến tám hương chức Bà-la-môn, nổi tiếng mai mối và biết hết mọi dân cư trong vùng, để đặt những món tiền thưởng quan trọng, rồi yêu cầu họ vẽ lại hình ảnh của tượng “nữ kim hoàn” kia, hầu tỏa ra tìm kiếm từ làng này qua làng khác, một thiếu nữ đẹp như kim thân ấy !

Tám người Bà-la-môn liền nghĩ rằng :

“Chúng ta trước tiên, thử đến vùng Madda (tức là vùng “nhồi đất” hay vùng “thợ đúc”, vì nơi đó có mỏ vàng, có nhiều tiệm kim hoàn, thì may chăng chúng ta sẽ tìm ra một cô gái xinh đẹp như thế. Bởi lẽ nơi nào chưng bán lắm đồ nữ trang nơi đó có nhiều mỹ nhân lui tới !”.

Và đúng như điều họ dự đoán, tám ông Bà-la-môn đã tìm thấy tại làng Sa´gala, một cô gái mà nét đẹp chẳng kém gì hình ảnh tượng vàng kia. Người con gái ấy tên là Bhaddha´ Ka´pila´n, quý nữ của một gia đình Bà-la-môn giàu có. Nàng vừa tròn mười sáu tuổi xuân, tức là nhỏ hơn Pipphali Kassapa bốn tuổi ! Một cái tuổi cập kê đẹp đẽ nhứt đời người con gái.

Tên nàng Bhadda´ Ka´pila´n có thể tạm dịch là Mỹ Hạnh ! (Vì Bhadda´ có nghĩa là may mắn, hữu hạnh, còn chữ Ka´pila´n ám chỉ một màu sắc thâm trầm giống như màu thẩm chu !)

Cha mẹ Bhadda´ Ka´pila´n (Mỹ Hạnh) sau khi nghe lời “làm mai” của tám ông Bà-la-môn kia, liền nhận lời. Và tám ông mai lập tức quay về trình với song thân Pipphali Kassapa, sự thành công đã tìm ra người đẹp của họ.

Nhưng một điều trùng hợp lạ lùng, là nàng Bhadda´ Ka´pila´n (Mỹ Hạnh) cũng không muốn lấy chồng. Nàng chỉ ước ao được xuất gia, sống đời sống phạm hạnh của một nữ đạo sĩ.

Bản chất và hạnh nguyện hướng thượng giống nhau của cả nàng Bhadda´ Ka´pila´n và của chàng Pipphali Kassapa hiển nhiên chính là một biểu lộ thiện căn đã phát triển trong nhiều kiếp trước. Họ đã từng kết bạn, hành đạo chung với nhau, trong những hoàn cảnh cộng nghiệp. Nên kiếp này quả lành đã chín muồi, đưa đẩy họ cùng có những quyết định tương tự trong lúc tuổi thanh niên, cũng như về già sau này, trên con đường mỗi người phát nguyện đi một hướng, để tìm phương pháp giải thoát !

Riêng Pipphali Kassapa (Thường Tịnh Ca-diếp) từ ngày tạc tượng nữ nhơn bằng vàng, rồi yêu cầu cha mẹ hãy đi tìm một nàng dâu như thế, thì chàng cứ yên trí trên đời này làm gì có một người xinh đẹp cỡ ấy. Nhưng khi chàng nghe các ông mai Bà-la-môn xác nhận đã tìm ra một mỹ nữ siêu hạng, thì ngạc nhiên vô cùng. Pipphali lập tức gởi cho nàng một bức thơ, vắn tắt nói rằng :

“Này Bhadda´ (Mỹ Hạnh) ! Xin nàng hãy lấy một người khác làm chồng, để xứng đáng với các sắc đẹp và tư cách của nàng, hầu tạo nên một mái gia đình đầy đủ hạnh phúc ! Còn tôi, tôi không muốn cưới vợ. Tôi chỉ mong ước đi tu, tìm lối giải thoát ! Mong nàng đừng phiền trách !”.

Về phía Bhadda´ (Mỹ Hạnh) cũng vậy. Tuy không hẹn mà nàng cũng gởi cho Pipphali một bức thư đại khái như sau :

“Này Pipphali ! Em mong chàng sẽ tìm ra một người con gái xứng đáng khác, có bản chất yêu thích bổn phận làm vợ, làm mẹ trong gia đình, để kết bạn trăm năm. Phần em, em vốn muốn xuất gia đi tu đã từ lâu, chỉ chờ dịp thực hiện. Mong chàng thông cảm !”.

Nhưng đáng tiếc thay, cả hai lá thư cao quý vừa kể đã chẳng có lá nào đến tay người đáng nhận cả. Nguyên nhân là do sự “can thiệp” của cha mẹ đôi bên. Họ đã khéo léo sắp đặt cho gia nhân chận trước hai bức thư thanh bạch ấy, rồi thay vào đó bằng hai lá thư khác, đầy tình tứ, thề non hẹn biển, nhứt định lấy nhau, cho dù có bị chia rẽ kẻ chân trời người góc bể, cũng không hề từ bỏ... !

Kết quả, ngày cưới đã đến, nàng Bhadda´ (Mỹ Hạnh) được cha mẹ “đưa dâu” về nhà chồng (theo phong tục Ấn Độ) ở xứ Ma-kiệt-đà (Magadha), và hôn lễ vẫn được cử hành như ước định.

Tuy nhiên, sau lễ cưới, do hạnh nguyện của đôi vợ chồng son, khi nói chuyện với nhau mới biết được sự thật về các bức thư “sắp đặt” kia.

Cả hai càng quý mến người bạn đời, và cùng ước hẹn sẽ giữ nết hạnh thanh tịnh : Tuy gần chăn gối nhưng không hợp thân như vợ chồng. Mỗi buổi tối, truớc khi lên nằm ngủ, hai người đều để lên giữa giường, một tràng hoa, rồi mỗi người an giấc một bên. Ấy là sự tinh tấn nhắc nhở nhau gìn giữ phạm hạnh !

Thời gian lặng lẽ trôi qua, đôi “vợ chồng” Trưởng giả Pipphali và Bhadda´ (Thường Tịnh và Mỹ Hạnh) đã sống những ngày tháng cao thượng. Cả hai đã không màng đến chuyện tìm hiểu xem tài sản mà cha mẹ đôi bên sẽ để lại cho mình là những thứ gì !

Nhưng khi song thân cả hai bên đã qua đời, ông bà tân bá hộ Pipphali và Bhadda´ bắt buộc phải thay thế cha mẹ làm chủ ruộng đất...

Ngày kia, khi đang kiểm kê những thửa ruộng của mình, Pipphali Kassapa bất chợt, với một nhãn quan thanh tịnh, “nhìn thấy” những hình ảnh khổ đau của nhiều chúng sanh trong quá khứ ! Ông chứng kiến trước mắt một gia nhân đang cày ruộng. Những giun dế, sâu bọ, trong lòng đất bị hất lên trên quằn quại, làm mồi cho từng đàn chim từ không trung đáp xuống sát hại... !

Hình ảnh này, tuy đối với một nông dân rất bình thường, chẳng có gì đáng chú ý hết, nhưng đối với Pipphali Kassapa, đó là một hiện tượng gợi lên bao nhiêu niềm đau khổ ! Ông suy nghĩ : “Sự sung túc của ta phải chăng là kết quả của những hành động vô tình hay gián tiếp sát hại sanh linh này ? Tài sản ấy, phải chăng đang gắn liền với sự đau khổ của nhiều loại côn trùng, thấp sanh, ẩn thân trong lòng đất ? Những gì ta hưởng thụ hằng ngày phải chăng là nguyên nhân thí bỏ bao nhiêu sanh mạng thấp kém bất hạnh kia ?”.

Suy nghĩ như thế Pipphali liền quay qua hỏi một người cày ruộng :

“Này bạn nông dân ! Bạn có thấy chim chóc sát hại những sâu bọ, côn trùng giữa các luống cày này không ? Nếu thấy thì yêu cầu bạn hãy cho ta biết ai là kẻ chịu trách nhiệm trước các sự sát hại đó !”.

“Thưa ông bá hộ ! Chính ông là người phải nhận trách nhiệm ấy, vì lưỡi cày này chỉ xới đất dưới thẩm quyền của ông !”.

Nghe câu trả lời của người nông phu, ông bá hộ Pipphali Kassapa vô cùng kinh động. Tâm tư ông liền nghĩ đến mối liên quan cộng nghiệp giữa một chúng sanh này với một chúng sanh khác. Ông tỏ ra buồn bã, bỏ quay về nhà. Vừa đi ông vừa để một mối ưu tư quay cuồng trong óc. Ông tự nhủ : “Nếu nguyên nhân tội ác sát hại những sinh vật kia quy về ta thì tài sản, ruộng vườn ấy đối với ta vô nghĩa quá. Nó chẳng những đã không giúp ta phát triển được thiện hạnh, mà còn kéo ta vướng vào trong những cộng nghiệp trầm luân. Tốt hơn, kể từ hôm nay ta sẽ tặng hết ruộng nương đất đai, của cải cho nàng Bhadda´. Dẫu sao nàng cũng là vợ chính thức của ta, để ta sớm tìm đường thoát ly cảnh tội ác, sống đời sống thanh tịnh của một đạo sĩ !”.

Một sự trùng hợp là ngay lúc ấy tại nhà, vợ ông bá hộ, nàng Bhadda´ cũng có những ưu tư như thế. Nàng đứng nhìn một khoảng sân lát gạch để phơi ngũ cốc. Những cây mè và những hạt mè tươi được gia nhân trải ra nền gạch nóng.

Rồi những con quạ, những chim sâu, những cánh diều, những con ó, từ không trung đáp xuống, nuốt chửng các sâu mè vô tội, vì không chịu nổi sức nóng, đã từ trong các trái mè chui ra, tìm lối thoát thân. Đối với Bhadda´ (Mỹ Hạnh), hình ảnh ấy gợi lại cho nàng một sự kinh sợ về nghiệp ác trong cuộc sống chung trên thế gian này. Nàng vội hỏi vài gia nhân phải chăng nàng cũng có trách nhiệm trong việc phơi khô những cây mè mà họ đang làm kia ? Các gia nhân liền thành thật trả lời :

“Thưa bà bá hộ ! Nếu không có lệnh của bà thì những cây mè này vẫn còn nằm ngoài vườn và những sâu bọ kia vẫn ở yên trong tổ của chúng !”.

Nàng Bhadda´ lập tức suy nghĩ : “Chỉ một việc gặt hái những hạt mè thôi, mà ta đã vô ý phạm đến chừng ấy tội, thì trong đời sống hằng ngày của một bà bá hộ, quản thủ bao nhiêu ruộng đất, thu hoạch bao nhiêu hoa mầu, ta sẽ vướng vào nghiệp ác biết là chừng nào ! Những nghiệp ác ấy chắc chắn sẽ không bao giờ để cho ta, dù trải qua muôn ngàn kiếp, có thể vượt lên khỏi biển khổ trầm luân được ! Vậy khi Pipphali về nhà, ta sẽ giao lại hết mọi quyền làm chủ tài sản cho chàng rồi ta sẽ đi tu... !”.

(Lời bàn của dịch giả : Theo Kinh điển chánh thống của Phật giáo, nhứt là theo tạng Luật (Vinaya) và tạng Luận (Abhidhamma) thì một nghiệp ác (Akusala kamma) chỉ phát sanh khi có đủ hai yếu tố : tác ý (Cetasika) và hành động (Karana) đi đôi ! Như vậy, ông bà bá hộ Pipphali và Bhadda´ nói trên, đã không phạm tội sát sanh, vì cả hai người đều không có tác ý giết hại các côn trùng, sâu bọ, cũng như hai người không đích thân làm việc ác ấy ! Câu trả lời của những thợ cày và gia nhân của họ vốn dựa trên sự phê phán phàm tình, chứ không đúng theo tinh thần Phật giáo !)

Khi vợ chồng cặp bá hộ gặp nhau tại nhà, bày tỏ những điều tư duy của mỗi bên cho nhau nghe, thì ý định thoát ly gia đình của người này đã được người kia hoan nghinh khuyến khích. Thế là họ chọn y phục màu vàng nhạt, sắm bình bát, cắt tóc và cạo râu, rồi tự mình sống hạnh xuất gia, buông bỏ sau lưng bao nhiêu gia tài, của cải giao hết cho gia nhân, phân phối đến dân nghèo... !

Và kể từ đó, người ta đã thấy hai hiền nhơn khất sĩ công khai phát nguyện : Họ sẽ đi tìm các bậc chơn nhơn, A-la-hán giải thoát, để học sống cuộc đời trong sạch. Ông bà bá hộ Pipphali và Bhadda´ (Thường Tịnh và Mỹ Hạnh) bây giờ là hai đạo sĩ, bình bát sẵn trên vai, chờ dịp thanh vắng, để yên lặng thoát khỏi gia trang, cốt tránh sự phát giác, cản ngăn của các hàng gia nhân thân tín... ! Và họ đã yên ổn ra đi... !

Nhưng khi họ đến ngôi làng bên cạnh, cũng thuộc quyền cai quản của nhà bá hộ Pipphali, thì nhiều nông dân và họ hàng thấy họ trong y phục khất sĩ, liền mọp xuống dưới chân khóc lóc, khuyên can thảm thiết ...

“Ông bà bá hộ nhân từ ơi ! Sao ông bà nỡ bỏ chúng tôi như những dân lao động mồ côi, không người giúp đỡ ?”.

“Hỡi quý dân làng ! Chúng tôi tình nguyện xuất gia, chỉ vì chúng tôi đã nhận thấy tam giới này như một ngôi nhà đang cháy ! Nếu chúng ta không sớm thoát ly thì sẽ bị khổ não mà thôi !”.

Đoạn quay sang những nông nô (dân nô lệ nhà nông) đạo sĩ Pipphali Kassapa hiền từ tuyên bố trả tự do cho họ... ! Rồi ông cùng nữ đạo sĩ Bhadda´ (Mỹ Hạnh) tiếp tục lên đường, để lại đám dân làng sau lưng nhìn họ khóc than cho đến khi khuất mắt.

Trong khi hành trình, Kassapa đi trước và Bhadda´ đi sau. Đạo sĩ Kassapa (Ca-diếp) chợt nghĩ rằng : “Giờ đây, nếu Bhadda´ Ka´pila´n (Mỹ Hạnh) cứ luôn luôn theo ta, mà nàng có một sắc đẹp phi thường. Người đời sẽ dị nghị rằng : “Đã trở thành đạo sĩ rồi, sao đôi cựu vợ chồng bá hộ này vẫn không thể sống tách rời nhau được. Như thế, chắc chi họ đã là hai đạo sĩ chơn chánh ?”.

Than ôi ! Nếu thế nhân đa nghi, ô nhiễm tư tưởng của họ bằng những tin đồn xấu xa như thế, thì ý nghiệp và khẩu nghiệp ác của họ sẽ nặng nề vô cùng ! Vậy ta và Bhadda´ không nên vô tình gây ra cho họ sự suy nghĩ tội lỗi ! Tốt hơn hết ta và nàng nên tách rời nhau... !”.

Đang suy nghĩ thì hai người đến một ngã tư đường, Kassapa liền nói :

“Này Bhadda´ ! Nàng hãy đi về hướng này. Còn ta, ta sẽ đi trên hướng khác. Như thế sẽ thích hợp cho cả hai hơn !”.

Nữ đạo sĩ Bhadda´ (Mỹ Hạnh) trước đó chẳng bao lâu, vốn cũng có cùng ý nghĩ như Pipphali Kassapa nên vui vẻ đáp :

“Này đạo huynh Kassapa ! Quả đúng như vậy. Sự có mặt của một nữ nhơn xinh đẹp bên cạnh một nam đạo sĩ là một điều bất tiện ! Người đời có thể nghĩ lầm và bàn lầm về phẩm hạnh tu tập của chúng ta ! Vậy yêu cầu người hãy đi con đường của người, còn tiện nữ tiến bước trên con đường của tiện nữ ! Chúng ta có thể chia tay từ đây !”.

Nói xong, Bhadda´ cung kính đi xung quanh đạo sĩ Pipphali Kassapa ba vòng, đoạn theo phong tục cổ Ấn Độ, nàng quỳ mọp dưới chân, chắp tay từ giã rằng :

“Đạo phu thê, ơn đồng hành, nghĩa bằng hữu cao quý của chúng ta đã bền chắc trong vô lượng kiếp qua, hôm nay có lẽ kết tụ bằng ngã đường chia tay giải thoát này. Vậy yêu cầu đạo huynh hãy đi vào con đường bên phải, còn tiểu nữ sẽ đi vào con đường bên trái !”.

Và cũng kể từ đó, hai đạo sĩ chia tay nhau, mỗi người đi một ngã, mưu tìm Thánh quả tối thượng là diệt tận phiền não, giải thoát sanh tử luân hồi, đạt đạo A-la-hán.

Sử chép : Lúc ấy quả địa cầu đã rung động vì oai lực do đức hạnh vô song của hai bậc đạo sĩ vĩ nhân !

II. BHADD€ K€PIL€N

(MỸ HẠNH)

Bây giờ, chúng ta hãy theo chân nữ đạo sĩ Mỹ Hạnh (Bhadda´ Ka´pila´n). Lộ trình tầm đạo đã ngẫu nhiên đưa vị nữ tu này đến thành Xá-vệ (Sa´vatth). Ở đó, bà được nghe nhiều bài pháp của Đức Phật thuyết tại Kỳ Viên tinh xá (Jeta´vana´ Viha´ra).

Vì lúc ấy Đức Phật chưa cho phép thành lập hệ thống Ni giới, nên bà phải tạm ẩn cư trong một tu viện của các nữ đạo sĩ không thuộc Phật giáo. Tu viện này cách không xa Kỳ Viên tinh xá lắm. Đạo sĩ Mỹ Hạnh ở đó đến năm năm, cho tới khi Giáo hội Tỳ-kheo-ni Phật giáo ra đời, bà mới được thọ giới Tỳ-kheo-ni. Rồi chẳng bao lâu sau đó, bà lại đắc quả A-la-hán.

Một hôm, nhân để ca ngợi hạnh kiểm của đại Sa-môn Kassapa (Ca-diếp), và đồng thời tiết lộ sự đắc quả giải thoát của mình. Thánh Tỳ-kheo-ni A-la-hán Bhadda´ (Mỹ Hạnh) đã ngâm mấy câu kệ rằng :

Đệ tử Phật ông là người thừa tự,

Ca-diếp ngày nay tâm tịnh, ý trong.

Thấy rõ tiền thân sanh tử xoay vòng,

Nhân với quả từ muôn đời quá khứ.

Chấm dứt tái sanh, Thánh tâm đắc thủ.

Hiểu biết siêu phàm vạn pháp tinh thông.

“Ba tuệ lực” là “phạm hạnh tam ân”.

Không với có, có không cùng một thứ !

Mỹ Hạnh nhứt tâm không ngoài liễu sự,

Giác, Huệ đồng sanh dứt khổ : Niết-bàn.

Thắng Ma vương chấm dứt cả thời gian,

Đây kiếp chót, hết trời, người, cầm thú...

Tam giới khổ, vui, nhân duyên thấy đủ...

Phiền não tách rời, tâm tánh thuần chơn !

Thanh tịnh là đây, ơn ích cõi trần...

Trong thanh tịnh đầy tự do Pháp Tụ !

(Nguyễn Điều phỏng dịch theo

Tôn Túc Nữ Kệ Ngôn số 63-66 :

Theria´tha´ n. 63-66)

Là một Thánh Bất Lai (A-la-hán), Tỳ-kheo-ni Bhadda´ (Mỹ Hạnh) hằng ngày đã dồn nỗ lực vào việc dạy dỗ và hướng dẫn những nữ tu sĩ mới nhập môn trong kỷ luật phạm hạnh. Theo những bài phân tích về “Luật Phần Tỳ-kheo-ni” (Bhikkhu´ni Vibhanga) thì có nhiều trường hợp đã được ghi lại trong Kinh điển, liên quan đến các nữ đệ tử của bà, đưa tới việc chế ra một số giới luật. (Theo Bhikkhùni Vibhanga : Luật Phần Tỳ-kheo-ni. Pàcitiya 10-12-13 : Ưng Đối Trị 10-12-13 và Sanghã-disesa 1 : Tăng Tàn giới số 1).

Mặt khác, có hai câu chuyện được thuật lại về việc Thánh Ni Bhadda´ Kàpila´nì (Mỹ Hạnh) đã là nạn nhân của sự ganh tị, bởi một Tỳ-kheo-ni khác, vốn là người có nhiều ác tâm với Sa-môn Đại Ca-diếp. Đó là Tỳ-kheo-ni Thullananda´, một giảng sư có trình độ học thức và có tài thuyết pháp. Nhưng đáng tiếc thay, là nhân tâm của nữ giảng sư này đã không được nổi bật như trí thông minh và sức học vấn, nên bà đã bị tính ích kỷ chận đứng sự phát triển phạm hạnh. (Nguyên tích chế ra giới cấm trong tạng Luật cũng có nhắc đến tên Tỳ-kheo-ni Thullananda´ ấy nhiều lần).

Số là khi Thánh Ni Bhadda´ (Mỹ Hạnh) trở thành một giảng sư được nhiều người ưa thích, trong đó có cả những đệ tử của Tỳ-kheo-ni Thullananda´. Nữ tu sĩ này, vì ganh tị, mà trở thành tức giận. Bà phá rối “đối thủ” bằng cách dẫn một nhóm đệ tử trung tín, đi tới đi lui, tụng Kinh lớn tiếng, gây kinh động trước tịnh thất của Thánh Ni Bhadda´. Kết quả, Tỳ-kheo-ni ác tâm kia đã bị Đức Phật quở trách và chế điều luật có liên quan đến sự làm ồn ! (Theo Bhikkhùni Vibhanga, Pàcitiya 33 : Tỳ-kheo-ni Luật Phần, Ưng Đối Trị số 33).

Một lần khác, dù có lời yêu cầu của đồng đạo, Tỳ-kheo-ni Thullananda´ đã không xếp đặt chỗ ngụ ổn định cho Thánh Ni Bhadda´ (Mỹ Hạnh). Kết quả, vị nữ Thánh nhơn khả kính ấy đã lâm vào tình trạng chẳng có chỗ ở. (Theo Bhikkhùni Vibhanga n. 35)

Tuy nhiên, Thánh Ni Bhadda´, vì đã đắc quả A-la-hán, nên những sự ngược đãi của bất kỳ ai cũng không làm cho bà buồn giận. Trái lại, Thánh Ni còn biểu lộ một lòng từ bi, và tử tế vô bờ bến đối với nữ giảng sư Thullananda´. Thánh Ni luôn luôn khen ngợi trình độ học vấn của vị Tỳ-kheo-ni thích giảng đạo này, một cách đầy khuyến khích và thành thật !

Chính Đức Phật cũng đã nhiều lần xác nhận Thánh Ni là bậc đã đạt được Túc mạng thông (nhớ được tất cả các kiếp trước). – Theo Anguttara Nika´ya : Tăng Chi A Hàm ! – Các bài chú giải chữ Phạn (Pa´li) về Túc Sanh Truyện (Ja´takas) cũng ghi lại cho đời sau nhiều thuật sự về tiền kiếp của Thánh Ni Mỹ Hạnh (Bhadda´). Hầu hết trong các kiếp quá khứ ấy, bà đều có cộng nghiệp phu thê với tiền thân Thánh Đại Ca-diếp.

III. NHỮNG TIỀN KIẾP CỦA KASSAPA (CA DIẾP) VÀ CỦA BHADDÀ KÀPILÀNÌ (MỸ HẠNH)

Vào thời Đức Phật quá khứ tên là Vipass, tiền thân Ca-diếp (Kassapa) và Mỹ Hạnh (Bhadda´) đã sanh làm đôi vợ chồng Bà-la-môn vô cùng nghèo khổ. Họ khốn khổ đến độ mà cả hai chỉ có một mảnh vải che thân. Hễ chồng đi làm thuê, làm mướn kiếm ăn, thì vợ phải chịu lõa lồ, ẩn thân trong chòi lá. Còn khi vợ ra đồng gánh nước, hái rau, thì chồng phải trốn trong nhà, không dám gặp ai cả !

Vì “gia sản” của họ chỉ có một tấm vải che thân, nên người đời đã gọi là “vợ chồng chỉ có một cái khố” (Ekasa´taka) !

Đối với chúng ta ngày nay, cảnh cùng khốn cỡ ấy là một điều khó tưởng tượng được. Nhưng càng khó tưởng tượng hơn nữa, là trên thế gian này, hẳn đã có những kẻ bất hạnh như vậy, mà họ vẫn nhẫn nại, vui vẻ, tiếp tục kiếp sống. Và tiền thân của hai vị Thánh trong Phật giáo chúng ta, là hai con người đã trải qua quãng đời khốn khổ ấy ! Đức tánh độc đáo đáng nói ở đây là sự hòa thuận của đôi vợ chồng cùng đinh kia, được mô tả như một thứ “hạnh phúc” căn bản có thể giúp họ vượt qua, chịu đựng nổi một cuộc sống hoàn toàn đen tối !

Nhưng cả hai vợ chồng nghèo mạt ấy đều đã được duyên may là sanh ra nhằm thời có Đức Phật độ đời. Họ một lòng thay phiên nhau người này đi nghe pháp thì người kia vui vẻ ở nhà.

Ngày nọ, nhân nghe bài pháp của Đức Phật Vipass thuyết về phước báu của sự dâng y, người chồng bỗng phát tâm muốn bố thí. Nhưng nhìn lại mình chẳng có một vật gì cả ngoài cái khố ! – Thứ nhứt, bố thí rồi lấy chi vợ che thân, lần sau đi nghe pháp ? ! – Thứ hai, không khố thì cách chi ló mặt ra làm thuê làm mướn kiếm ăn ? !

Sự ngần ngại đã khiến cho người cùng đinh đấu tranh với nội tâm quyết liệt. Anh tự nhủ “Cái khố này là vật chung của vợ ta và ta. Vậy để thuận vợ thuận chồng, ta hãy về nhà hỏi ý kiến nàng. Nếu nàng đồng ý thì ta sẽ đem hiến vào lễ dâng y !”. Nhưng anh lại suy nghĩ : “Giả sử vợ ta không đồng ý thì ta không còn hy vọng gì thực hiện hạnh bố thí hay sao ?”.

Càng phân tích và đắn đo, anh càng thấy : “Cái phúc mới khó tìm, chứ lòng ích kỷ thì hai vợ chồng anh luôn luôn sẵn sàng dứt bỏ !...”

Đoạn anh quá vui sướng với sự chiến thắng được lòng mình, quên hết hoàn cảnh xung quanh là một buổi Đức Phật đang thuyết pháp. Anh bất thần chắp tay la lớn “Ta thắng rồi, ta thắng rồi !...”

Lúc ấy, nhà vua cũng có mặt nghe pháp. Tuy vua ngồi trên cao nhưng tiếng la của anh chàng “nhứt khố” vẫn thấu tai quân vương rất rõ. Vua liền ra lệnh cho vệ quan dẫn người “làm ồn” đến hỏi rằng :

– Anh dân nghèo kia ! Chỗ Đức Phật thuyết pháp là nơi tôn nghiêm, tại sao anh dám la lớn tiếng ?

– Cúi tâu bệ hạ ! Vì tiện dân hiểu được một quả phúc trong lời Phật dạy, nên thỏa thích quá, quên mất mình đang ở chỗ tôn nghiêm ! Muôn lạy bệ hạ rộng dung !

Nhà vua nghe thế lấy làm lạ, bèn hỏi tiếp :

– Ngươi bảo “hiểu được quả phúc” mà la hoảng “ta thắng rồi, ta thắng rồi” là nghĩa làm sao, hãy nói cho trẫm nghe ?

Anh chàng “nhứt khố” vội thành thật thuật lại ý định muốn hiến mảnh khố duy nhứt của mình vào lễ dâng y, và những do dự trong tâm anh trước hoàn cảnh vợ chồng chỉ có một mảnh vải. Anh thuật trọn đầu đuôi, đến lúc anh dồn hết nghị lực, chiến thắng được lòng ích kỷ của mình mà quên cả mọi vật xung quanh, nên buộc miệng la lớn “ta thắng rồi, ta thắng rồi ! v.v...”

Nhà vua nghe xong hết tỏ vẻ nghiêm khắc. Đoạn vua hoan hỷ ban cho anh chàng Bà-la-môn “nhứt khố” ấy nhiều quần áo, và truyền quan thị vệ đưa vợ chồng anh vào cung phong cho chức Nội giám và cung nữ.

Thế là số phận bần cùng của đôi bạn Bà-la-môn “nhứt khố” kia chấm dứt từ đó !

Khi hết tuổi thọ, người chồng làm Nội giám, nhờ quả phúc bố thí không vị kỷ, do nghe được bài pháp của Đức Phật Vipass, đã sanh lên cõi trời. Còn người vợ sanh làm tiên nữ.

Rồi mãn kiếp thiên giới, cả hai cùng giáng trần, sanh làm vua và hoàng hậu, cai trị vương quốc sung túc rộng lớn. Cả vua và hoàng hậu đều thiện tâm hết lòng thương dân, nên bá tánh được an vui, hạnh phúc. Đặc biệt là đức vua cùng hoàng hậu luôn luôn tôn kính những bậc Sa-môn, đạo sĩ có giới hạnh, đồng thời hết lòng hộ đạo các bậc Thánh nhơn, nhứt là chư vị Bích-chi-Phật (hay còn gọi là Phật Độc-giác).

Một tiền kiếp khác, tiền thân Mỹ Hạnh (Bhadda´ Ka´pila´n) sanh làm mẹ một thanh niên Bà-la-môn, là học trò của một vị Bồ-tát (Bodhisatta), (Bồ-tát này về sau là Đức Phật). Thanh niên này rất đẹp trai, hiền lành và nuôi hạnh xuất gia. Còn tiền thân Đại Ca-diếp (Kassapa) thì sanh làm cha, và A-nan-đà sanh làm con trai duy nhứt trong gia đình, tức là người thanh niên Bà-la-môn nói trên.

Người mẹ vốn muốn cho con trai mình (tiền thân Ananda) trước khi trở thành đạo sĩ, hãy hưởng thụ những lạc thú ở đời. Nhưng một biến cố đã làm cho thanh niên kia phát lòng nhàm chán cảnh sống thế tục một cách quyết liệt ! Đó là vụ bà mẹ của thầy người thanh niên bỗng đâm ra yêu thương chàng, rồi si tình với chàng. Bà si tình đến độ có thể sẵn sàng giết chết con trai mình để tránh gặp trong những vấn đề luyến ái. Thanh niên Bà-la-môn ấy quả là một nạn nhân bị vướng trong một vở “kịch tình” đầy mù quáng, dâm dật và táo bạo. Chàng rút được một bài học về sự nguy hiểm của tật ô nhiễm dục lạc ở đời, nên sau đó chẳng bao lâu, chàng đã thành công trong việc thuyết phục cha mẹ cho phép mình xuất gia, làm đạo sĩ. (Theo Túc Sanh Truyện số 61 : Jàtaka n. 61).

Còn một quá khứ khác thì tiền thân Ca-diếp (Kassapa) và Mỹ Hạnh (Bhadda´) lại sanh làm đôi vợ chồng Bà-la-môn có tất cả bốn người con. Bốn người con này về sau chính là Thái tử Sĩ-đạt-ta (Siddhatta), A-nậu-lâu-đà (Anuruddha), Xá-lợi-phất (Sa´rputta) và Mục-kiền-liên (Moggalla´na) trong giáo pháp của Phật Thích Ca. Cả bốn người con ấy đều muốn xuất gia làm đạo sĩ. Thoạt đầu họ bị cha mẹ là vợ chồng ông Bà-la-môn ngăn cản. Nhưng sau, nhờ nghe họ giải rành lợi ích thiết thực của đời sống tu hành và những sa đọa của cuộc đời dục lạc, nên chính vợ chồng ông Bà-la-môn cũng theo chân bốn người con đi xuất gia luôn. (Theo Túc Sanh Truyện số 509 : Jàtaka n. 509)

Lại trong một tiền kiếp khác, cả Ca-diếp (Kassapa) và Mỹ Hạnh (Bhadda´) đều đầu thai vào bụng của hai thiếu phụ Bà-la-môn đứng đầu hai ngôi làng. Hai người chồng làm “xã trưởng” của hai thiếu phụ này vốn là đôi bạn thân giao nên đã hứa với nhau rằng : “Nếu hai đứa bé sanh ra là một trai và một gái thì họ sẽ trở thành sui gia với nhau !”. Rồi điều mong ước của họ đã đến.

Nhưng hai đứa trẻ ấy vốn là hậu thân của hai vị tiên từ cõi trời Phạm Thiên giáng trần, nên chúng chẳng những đã không mắc dính trong sự luyến ái, mà còn đồng loạt xin phép cha mẹ được xuất gia làm đạo sĩ. (Theo Túc Sanh Truyện 540 : Jàtaka n. 540).

Còn nói về sự lầm lỗi, hành động trong ngu tối thì tiền thân Mỹ Hạnh (Bhadda´) đã phạm một lần. Ấy là thời quá khứ xa xưa khi không có Phật Toàn Giác ra đời cũng như lúc Chánh pháp đã mạt, nhưng trên thế gian còn một vị Phật Độc-giác (Paccekabuddha). (Phật Độc-giác là một Thánh nhơn rất ít nói và hiếm khi thuyết pháp cho ai). Mỹ Hạnh (Bhadda´) ngẫu nhiên đã tái sanh làm một nữ điền chủ. Một hôm, do gây gổ với cô em dâu có sắc đẹp và đức hạnh, thường xuyên cúng dường cho vị Phật Độc-giác khi Ngài đi khất thực. Rồi người nữ điền chủ ấy vì ganh tị đã đem bùn đổ vào trong bát của vị Phật Độc-giác, cốt ý chỉ để chọc tức cô em dâu kia. Nhưng khi nghĩ lại thì bà liền hối hận, vội đến gặp vị Phật Độc-giác, để xin lại bình bát, rửa sạch sẽ, rồi đặt nhiều thức ăn sang trọng thơm ngon vào, và dâng lại cho “Vị đạo sĩ “ (Bà điền chủ không ngờ đó là một vị Phật Độc-giác).

Do nhân vừa lành vừa xấu ấy, trong kiếp kế tiếp, tiền thân Mỹ Hạnh (Bhadda´) đã sanh làm một người đàn bà rất xinh đẹp, nhưng trong người tiết ra một mùi hôi thối, không ai dám ở gần lâu. Tiền thân Ca-diếp (Kassapa) lúc ấy là người chồng, thoạt đầu vì mê sắc đẹp lấy nhau, nhưng về sau cũng không chịu nổi, phải xa lánh.

Vì là một thiếu phụ xinh đẹp, bà lại biết tẩm nhiều dầu thơm để che giấu “điểm yếu” của mình nên sau đó bà vẫn được nhiều người đàn ông khác mến chuộng. Chỉ một điều bất hạnh cho bà là ai cưới bà, rồi sau cũng phải bỏ ! Bao nhiêu cuộc tình hoa mộng của bà rồi cũng dẫn đến một kết thúc chia tay.

Trong lúc bà đang tuyệt vọng thì một ý nghĩ tự tử muốn lìa bỏ cuộc đời chợt đến. Bà tự nhủ “trước khi nhắm mắt, ta hãy sử dụng một cách hữu ích những của cải này”. Đoạn bà tập trung hết đồ nữ trang vàng, bạc, nhờ thợ đúc nấu chảy đúc thành một viên gạch rất quý. Bà đem viên gạch rất quý ấy cúng dường đến một tu viện, để xây vào trong một ngôi bảo tháp là chỗ tôn thờ hài cốt của một Đức Phật mới nhập diệt ! Và viên gạch của bà là viên gạch cuối cùng hoàn tất công cuộc xây dựng ngôi bảo tháp !

Lạ thay, sau khi làm xong việc lành ấy, bà chưa kịp quyên sinh thì mùi hôi thối trên người bà tự nhiên biến mất, thân thể trở thành thơm tho, và người chồng đầu tiên là tiền thân Ca-diếp (Kassapa) đã trở lại tìm bà và sống chung một cách êm ấm như thuở họ mới cưới !

Túc Sanh Truyện (Ja´taka) cũng ghi rõ : Hai kiếp trước khi đến kiếp chót, tiền thân Ca-diếp (Kassapa) và tiền thân Mỹ Hạnh (Bhadda´) đã tái sanh làm quốc vương và hoàng hậu, ngự trị trong cung vàng điện ngọc ở Ba-la-nại (Benares). Vì hoàng hậu là người rất sùng bái chư vị Thánh Tăng, nên nhân có một Đức Phật Độc-giác bất thần viên tịch, bà đâm ra kinh cảm, chán nản cuộc đời phù du, rồi bỏ ngôi hoàng hậu đi xuất gia, chăm chỉ tu thiền trên núi Hy-mã-lạp-sơn (Himalaya). Khi mãn tuổi thọ, cả đức vua và bà đều được sanh lên cõi trời Phạm Thiên. Và ở đó họ đã an hưởng một cuộc đời vô cùng trường thọ (dài bằng vô số kiếp người, không thể nào đếm xiết !), cho đến khi cả hai cùng giáng sanh xuống cõi trần, làm con trai và con gái trong hai gia đình Bà-la-môn, rồi mang tên Pipphali Kassapa (Thường Tịnh Ca-diếp) và Bhadda´ Ka´pila´n (Mỹ Hạnh).

Từ những Túc Sanh Truyện kể trên, chúng ta có thể kết luận rằng : Trong hầu hết các kiếp quá khứ, tiền thân của Đại Ca-diếp và Thánh Ni Mỹ Hạnh đã luôn luôn hưởng phúc lành trên cõi trời Phạm Thiên, và tinh tấn gìn giữ đức hạnh khi làm người. Đó cũng chính là lý do mà kiếp chót họ đã xem thường danh vọng, lìa bỏ của cải một cách dễ dàng. Nhứt là khi họ đã là vợ chồng mà cũng có thể giữ được nhục thân thanh tịnh, không cho nết dâm dục làm hoen ố lục căn, để cuối cùng đạt được quả giải thoát cao nhứt trong các hàng Thanh-văn đệ tử Phật !

IV. CA DIẾP GẶP PHẬT

Tiếp tục câu chuyện, chúng ta hãy quay lại, theo dõi bước chân của Đại Ca-diếp (Maha´ Kassapa) xem. Sau khi chia tay với người “bạn đường”, nguyện vọng tìm đạo đã đưa ngài về đâu ?

– Theo Kinh điển chép lại thì lúc ấy quả đất đã rung động vì không chịu nổi đức hạnh vô lượng và đại chí xuất gia của đạo sĩ “Thường Tịnh Ca-diếp” !

Đức Phật thấy rõ trạng thái ấy và biết rằng : Một vĩ nhân đang đến cơ duyên gặp Phật và trở thành bậc đại môn đồ. Ngài liền ra khỏi bồ đoàn (chỗ ngồi), rồi tiến ra phía đường, đi khoảng năm dặm để hóa độ vị đại đệ tử sắp đến. Một hành động nghinh đón đầy lòng từ bi mà sử sách sau này thường nhắc lại ! (Theo Túc Sanh Truyện số 469, đoạn mở đầu : Jàkata n. 469, Introd.)

Địa điểm Đức Phật đang truyền đạo là Trúc Lâm tinh xá, gần Vương Xá thành và hướng Phật đi gặp Thường Tịnh Ca-diếp là hướng Nalanda. Do đó chúng ta có thể xác định được lần gặp gỡ đầu tiên của Đức Phật và vị môn đồ thứ nhứt này là khoảng giữa Vương Xá thành và Nalanda. (Nalanda về sau đó đã có một trường đại học Phật giáo quốc tế lớn nhứt đầu tiên và là chỗ phát xuất hầu hết những tài liệu nghiên cứu Phật giáo căn bản cho tất cả các trường phái Phật học trên thế giới. Chính Trần Huyền Trang, đời nhà Đường ở Trung Hoa cũng là một học giả xuất thân từ Đại học viện Phật giáo Nalanda này.)

Đi được khoảng năm dặm thì Đức Phật dừng chân, an tọa cạnh gốc một cây sung, chờ người đại đệ tử... ! Khi “Thường Tịnh Ca-diếp” (Pipphali Kassapa) đến nơi, thì ngài nhìn thấy dung mạo của Đức Phật tỏa hào quang rực rỡ, phong thái siêu phàm, thanh tịnh và giải thoát bao trùm cả thân thể, nên tự nhủ : “Đây hẳn là một siêu Thánh nhơn, một bậc đại Giác ngộ ! Ngài chính là ánh sáng cứu khổ mà ta đang muốn tìm !”

Nghĩ thế, ngài Ca-diếp liền sụp lạy Phật rồi tán dương rằng :

“Kính đảnh lễ đấng Cao thượng. Ngài chính là Phật toàn giác, là Bổn sư của bần đạo !”

Đức Phật liền đáp :

“Này Ca-diếp ! Ông hãy ngồi xuống đây ! Như Lai có một của quý tặng ông ! Đó là pháp giải thoát mà ông sẽ là người thừa hưởng !”

Rồi Đức Thế Tôn tiếp :

“Hãy rèn luyện lấy ông ! Này Ca-diếp ! Thứ nhứt là hai pháp ghê sợ và hổ thẹn tội lỗi. Hai pháp cao thượng này phải luôn luôn có trong tâm các Sa-môn lão thành, các tu sĩ mới nhập môn, hay các Tỳ-kheo trung niên trong Phật giáo, vì đó là căn bản của phạm hạnh !

Thứ hai là pháp lành nào ông nghe được của Như Lai, có khả năng đưa đến thiện nghiệp thì ông phải tinh tấn ghi nhớ, tinh tấn suy gẫm và tinh tấn thi hành !

Thứ ba là định tâm biết mình, tránh xa mọi nguyên nhân làm cho dễ duôi, nhứt là làm cho người đời khinh mạn và ỷ lại.

Đây là những pháp mà ông phải thực hiện !” (Theo chú giải thì khi ấy Đức Phật đã dùng thần thông để lộ ra ba mươi hai tướng tốt cho Thường Tịnh Ca-diếp nhìn thấy !)

Sau đó cả Đức Phật và vị đệ nhứt đại môn đồ dời gót về hướng Vương Xá thành. Trên đường đi Đức Thế Tôn bỗng rẽ vào một gốc cây tỏ ý muốn nghỉ chân. Thường Tịnh Đại Ca-diếp lập tức lấy y ngự hàn của mình xếp lại bốn lần để làm tọa cụ cho Đức Phật ngồi. (Theo Kinh điển Phật giáo thì đây là một hành động tạo phúc vô cùng ý nghĩa của Đại Ca-diếp trong kiếp chót !).

Đức Phật từ bi ngồi xuống, rồi khen rằng :

“Này Thường Tịnh Đại Ca-diếp ! Tấm y ngự hàn của ông xếp làm tọa cụ thật êm và tiện lợi !”

(Lời thêm của dịch giả : Có sách gọi tấm y ngự hàn của Đại Ca-diếp là thứ y vá nhiều lớp, tức y rách ! Nhưng theo chỗ sưu tầm của chúng tôi thì đó là một thứ y chống lạnh. Vì thời cổ Ấn Độ, người ta thường cắt vải làm nhiều mảnh nhỏ, rồi bện chồng lên nhau, cho dày, cho ấm).

Lúc ấy, Đại Ca-diếp thưa :

“Bạch Đức Bổn Sư ! Xin Ngài từ bi nhận lãnh tọa cụ, vừa là y ngự hàn này !”.

“Này Đại Ca-diếp ! Nhưng Như Lai chẳng có vật gì để tặng lại ông ! Như Lai chỉ có mảnh y bằng vải thô đã rách, đã cũ. Như Lai muốn biếu ông... !”.

Thường Tịnh Đại Ca-diếp vui mừng tiếp nhận :

“Thật là hạnh phúc cho bần đạo, được trao đổi y phục với Đức Bổn Sư ! Bần đạo sẵn sàng mặc tấm y vải thô vừa rách, vừa cũ này, do Đức Phật trao tặng !”.

Trong Tam Tạng, sự trao đổi y phục ấy, đã được xem như một “vinh dự” lớn nhứt mà Đức Phật dành cho Đại Ca-diếp ! Vì ngoài ngài Ca-diếp, không một đệ tử thứ hai nào của Đức Phật, được hân hạnh như thế !

Và sau lần trao đổi y phục ấy, Đại Ca-diếp phát nguyện thường xuyên thọ hạnh tu đầu đà (DhutanÄga), một cách tu khổ hạnh, hạn chế sự đòi hỏi của xác thân rất hiệu nghiệm. Cách tu “Khổ hạnh” này có mười ba chi, gọi là mười ba pháp tu đầu đà, như sau :

1- Nhặt vải quấn tử thi, hay vải bỏ để khâu lại làm y, chứ không dùng y mới (Pamsuku´lika).

2- Chỉ sống với tam y (Tecvarika), tức là chẳng có y dự trữ (Tam y là y Tăng-già-lê, y Uất-đà-la-tăng và y An-đà-hội).

3- Phải khất thực mỗi buổi sáng mà ăn, trước 12 giờ trưa (Pindapa´tika).

4- Khi đi khất thức, không được bỏ sót một nhà nào cả (Sabbada´na Ca´rika) : Ám chỉ sự hóa độ bình đẳng. Sa-môn chơn chánh là người không chọn nhà giàu, hay nhà có thiện cảm, để kiếm thức ăn ngon, mà quên nhà nghèo, hay nhà kém từ tâm, có thể hiến thức ăn dở !

5- Phải ngồi bán già hay kiết già mà thọ thực và chỉ một lần, trước 12 giờ trưa. Khi đứng dậy thì không thể thọ thực nữa (Eka´sanika).

6- Phải ăn trong bình bát (Pattapindika).

7- Chỉ nhận thức ăn vào bình bát từ tay thí chủ vừa đủ và một lần thôi (Khalupaccha´ Bhattika).

8- Phải ở trong rừng, không được ngụ trong xóm (Arannika).

9- Lấy vật thiên nhiên như bóng cây che mưa, che nắng, không dựng trại, cất cốc (Rukkhamu´lika).

10- Nếu chẳng có rừng núi, chẳng có bóng cây, thì phải kiên nhẫn ở trên quãng trống, không được tìm kiếm cho ra hang hay động (Abbheka´lika).

11- Thường xuyên dùng nghĩa địa làm nơi hành đạo (Sosa´nika).

12- Nếu Tăng đoàn chỉ định “Tỳ-kheo thọ hạnh đầu đà phải ở chỗ này hay chỗ kia v.v...” thì hành giả phải tuyệt đối tuân theo, không được trái lệnh ! (Yatha´santhatika).

13- Chỉ ngồi mà không nằm (Nesajjika). Ý nói chỉ dùng ba oai nghi đi, đứng và ngồi, chứ không nằm ! Vì oai nghi nằm thường làm cho con người ngủ say, quên mất việc hành đạo !

(Mười ba pháp tu đầu đà này do dịch giả sưu tầm và bổ sung. Trong bản chính bằng tiếng Anh tựa là Maha´ Kassapa của Hellmuth Hecker không có).

Theo chú giải thì Sa-môn Đại Ca-diếp, đã phát nguyện thọ hạnh đầu đà thường xuyên kể từ đó, để xứng đáng với sự tiếp nhận tấm y vải thô do Đức Phật tự tay trao tặng.

Đại Ca-diếp chính là vị Sa-môn đầu tiên, có dũng chí thực hiện mười ba pháp đầu đà, khi Đức Phật chỉ dạy, đã phát triển tánh tri túc, hạnh chối bỏ, và rèn luyện nghị lực giải thoát. Ngài cũng là bậc gương mẫu thứ nhứt trong hàng Tăng chúng, khiến cho hầu hết những đệ tử của ngài đã noi gương ngài tu hạnh đầu đà trọn đời ! (Theo Anguttara Nikàya : Tăng Chi A Hàm).

Vào ngày thứ bảy sau khi gia nhập đạo Phật, Sa-môn Đại Ca-diếp đắc quả A-la-hán, một phẩm Thánh cao nhứt, đã giải thoát ông khỏi mọi phiền não thô thiển lẫn vi tế.

Rồi một thời gian khá lâu sau này, nhân trong một cuộc nói chuyện với A-nan-đà, Trưởng lão Đại Ca-diếp đã thuật lại giai đoạn “vỡ lòng” tu Phật của ông như sau :

“Bảy ngày đầu, bần đạo thọ dụng sự cúng dường của chư tín thí mà thân tâm chưa được giải thoát. Nhưng qua ngày thứ tám, Thánh quả A-la-hán đã hiện hữu trong tâm !”

(Theo Samßyutta Nikàya 16 : 11 –

Tạp A Hàm 16 : 11)

V. DUYÊN PHẦN CỦA ĐẠI CA DIẾP TRONG HÀNG CÁC GIÁO ĐỒ CỦA PHẬT THÍCH CA

Những điển tích xưa nhứt đã chứng tỏ có một mối liên quan cộng nghiệp và luân hồi sâu xa giữa tiền thân Đại Ca-diếp và đức Bồ-tát tiền thân Phật Thích Ca. Mối liên quan này dĩ nhiên đã nằm sâu trong những kiếp quá khứ. Và theo các Túc Sanh Truyện kể rõ, thì có ít nhứt mười chín kiếp, Ca-diếp và tiền thân Phật đã tái sanh trong cùng một gia đình. Theo đó, có đến sáu lần, tiền thân Đại Ca-diếp đã sanh làm cha của đức Bồ-tát tiền thân Phật. (Ghi trong các Túc Sanh Truyện số 155, 432, 509, 513, 524, 540). Và có hai lần họ sanh làm anh em. (Ghi trong Túc Sanh Truyện số 488, 522). Còn hầu hết họ sanh làm bạn hữu, hay làm thầy trò.

Do đó, chúng ta sẽ không lấy gì làm ngạc nhiên khi chứng kiến Đại Ca-diếp vào kiếp chót, vừa trông thấy Đức Phật, đã tỏ ra cảm mến, phục tòng và lập tức “nhận Phật” là bậc Tôn sư ! (Giống như một niềm “trông đợi” từ nhiều kiếp của hai bậc phạm hạnh đã đến lúc hội tụ chín muồi !)

Nếu xem kiếp chót là lần “đoàn tụ” sau cùng, quý báu nhứt của Đại Ca-diếp với Đức Phật, thì chúng ta có thể nhắc lại những đoạn huấn dụ sau đây, để định được vị trí của Đại Ca-diếp trong khi Đức Thế Tôn còn tại tiền :

“Này Đại Ca-diếp ! Ông hãy thuyết pháp đi ! Thuyết pháp đến chư Tỳ-kheo tăng, khuyến khích họ tinh tấn trong Chánh đạo ! Này Đại Ca-diếp, ông và Như Lai, một trong hai người phải hướng dẫn Tăng chúng !” (Theo Tạp A Hàm 16 : 6 – Samyutta Nikàya 16 : 6).

Những lời nói đặc biệt trên đây, Đức Thế Tôn đã chỉ nói với Đại Ca-diếp, chứ không thốt với ai khác !.

Theo chú giải thì Đức Phật sở dĩ đã không “đề nghị” những nhiệm vụ (hướng dẫn Tăng chúng) tương tự, đến Xá-lợi-phất (Sa´rputta) và Mục-kiền-liên (Moggalla´na), không phải vì Đức Thế Tôn không tín nhiệm hai vị cao đệ này, mà vốn là vì Đức Phật biết trước hai Thánh Tăng ấy và Phật sẽ nhập diệt trước Đại Ca-diếp ! Còn A-nan-đà thì khi ấy chưa đắc quả A-la-hán !

Mặc dù Đức Phật đã nhiều lần xác nhận và khen ngợi khả năng nói pháp của Đại Ca-diếp, nhưng có ba trường hợp, vị môn đệ thứ nhứt này vẫn ngần ngại không chịu khuyên nhủ chư Tỳ-kheo Tăng. Ngài làm như vậy chẳng phải vì ngài không sẵn lòng, hay chẳng phải vì ngài chểnh mảng trong việc giáo dục các thế hệ trẻ, mà là vì ngài biết chắc có một số Tỳ-kheo bất tuân Chánh pháp !

Trường hợp thứ nhứt, Trưởng lão Đại Ca-diếp đã nhận thấy : “Khuyên nhủ những Tỳ-kheo thường cãi lại không thực tâm phục thiện, chẳng phải là một chuyện dễ ! Chưa kể những Tỳ-kheo này vốn từ chối, chẳng chịu nghe các hàng huynh trưởng dạy dỗ, và tỏ ý khinh thường đồng đạo !”. Trưởng lão Đại Ca-diếp còn nghe các Tỳ-kheo thiếu đức hạnh ấy khoe khoang rằng : “Chính họ mới có tài luận đạo và thuyết pháp”. Họ còn thách đố “Chúng ta hãy thử thuyết pháp thi đua, xem ai giỏi hơn ai, ai có thể thuyết pháp dài, duyên dáng và lời giảng nhiều văn chương hơn ai ?”.

Khi Đức Phật được Đại Ca-diếp thuật lại chuyện này, Ngài liền cho triệu tập những Tỳ-kheo cứng đầu và ngã mạn để răn bảo, đem họ trở về với hạnh tu khiêm nhường, dẹp bỏ tật xấu “xem một vài khả năng phàm tình như những chơn lý giải thoát” (Theo Samßyutta Nikàya 16.6 – Tạp A Hàm 16- 6). Kết quả Đại Ca-diếp đã nhờ tánh nhẫn nại mà dùng từ bi pháp của Đức Phật phục thiện được một số Tỳ-kheo lầm lạc, thay vì Trưởng lão đối địch tranh luận hay chỉ trích như họ.

Trường hợp thứ hai, Đại Ca-diếp đã gặp phải một nhóm Tỳ-kheo ương ngạnh, khinh thường mọi hậu quả tương quan, không tin vào điều tốt, nghiệp xấu, không biết hổ thẹn và ghê sợ tội lỗi, không sẵn sàng tìm hiểu thế nào là điều ngay lẽ thật ! Trước một hiện tượng đáng tiếc như thế, Đại Ca-diếp đã đưa ra một nhận xét tổng quát, không nhắm vào một cá nhân nào hết. Ngài nói :

“Tình trạng suy đồi hạnh kiểm của những Tỳ-kheo vô ý thức đó, có thể ví như vầng trăng đang khuyết dần. Một tinh cầu mỗi ngày một đi vào trong quỹ đạo bị che mất ánh sáng, không còn sự lộng lẫy, không còn niềm tin, không còn hy vọng viên dung, không còn động lực đưa đến Thánh nghiệp, và không còn ý chí giải thoát !” (Theo Samyutta Nikàya 16- 7 – Tạp A Hàm số 16- 7).

Còn trường hợp thứ ba thuật lại khi ấy Đức Phật, đứng trước sự do dự phải hướng dẫn các Tỳ-kheo “bất cần tiến bộ” của Đại Ca-diếp, Ngài đã đích thân khuyến cáo chư Tỳ-kheo Tăng lầm lạc khuyên họ phải trở về với chánh hạnh, và Phật không tiếp tục “nài ép” Đại Ca-diếp làm việc ấy nữa !

Phật dạy :

“Này Đại Ca-diếp ! Thật là đáng khen, khi có những Sa-môn chỉ thích ẩn cư trong rừng vắng, chỉ sống bằng khất thực, chỉ dùng y cũ, chỉ có tam y, chỉ thích cô độc... ! Những Sa-môn này luôn luôn tri túc và ít ham muốn, luôn luôn chuyên cần trong phạm hạnh và đề cao đời sống đơn giản, luôn luôn ôn hòa và vui vẻ... ! Khi những Sa-môn như thế đi đến đâu thì họ được các hàng cư sĩ hay xuất gia đón tiếp một cách mừng rỡ và kính trọng, xem họ như những Thiên chúng, rồi phần đông tự động rủ nhau bắt chước họ, hành trì Chánh pháp, để được lợi ích cho mình, và làm gương cho những người khác ! Đây là chơn hạnh phúc !”

– Này Đại Ca-diếp ! Nhưng cũng có những kẻ được thiên hạ đón tiếp một cách long trọng, hay được nhiều người biết danh, chỉ vì họ không thích đời sống đạm bạc, không thích đời sống trau giồi nghị lực. Họ được nổi tiếng vì tật “muốn gì được nấy”, vì họ có nhiều tiền bạc, và vì lòng tham thúc đẩy họ cái gì cũng dám làm ! Rồi những hạng thấp thỏi, lặn hụp trong dục lạc, xã hội lấy họ làm gương, cố gắng chạy theo sự thỏa mãn phàm tục, cho đến khi gục ngã trong đau khổ và thất vọng !

– Này Đại Ca-diếp ! Nếu chơn hạnh phúc nói trên được lợi lạc và trường tồn như thế nào, thì đau khổ và tuyệt vọng do lòng tham gây ra cũng nguy hiểm và dai dẳng như thế ấy !

(N. Đ. giải dịch theo hai đoạn Phật ngôn

trong Samyutta Nikàya số 16 : 8

Tạp A Hàm 16 : 8)

Một lần nọ Đại Ca-diếp hỏi Phật :

“Bạch Đức Thế Tôn ! Vì lẽ gì trước đây Phật chỉ chế ít điều răn thì có nhiều người tự tu chứng quả A-la-hán, còn bây giờ Phật dạy đầy đủ giới luật, mà lại ít người đắc được quả ấy ?”

Đức Phật trả lời :

“Này Đại Ca-diếp ! Hiện tượng suy đồi đạo hạnh giải thoát tuy có xuất hiện trong thời Phật tại tiền (vì ác nghiệp quá dày của tam giới chúng sanh) nhưng Chánh pháp đang còn tiếp tục ban hành. Vì vậy nên giới luật mỗi ngày một nhiều so với số Thánh nhơn đạt được cứu cánh !

“Này Đại Ca-diếp ! Vào thời mạt pháp chánh hạnh sẽ không còn nữa, sẽ bị người đời khinh bỉ, nguyền rủa. Thay vào đó, tà đạo sẽ được đề cao, sẽ được phần đông tranh nhau bắt chước ! Như một tai biến đảo lộn tứ đại (Đất, nước, lửa và gió) trên địa cầu này : Cuồng phong, đại hỏa, hồng thủy và động đất sẽ xảy ra cùng một lúc làm cho cõi người tận diệt như thế nào, thì tình trạng tà đạo, ác nghiệp cũng làm cho xã hội, loài người đen tối, khủng hoảng, thống khổ chìm đắm trong phiền não cùng cực như thế ấy !

– Này Đại Ca-diếp ! Thời mạt pháp là thời có năm điều hại sẽ thịnh hành là :

1- Người đời không còn tin tưởng vào Phật là bậc Chánh giác, đã diệt tận phiền não, giải thoát khỏi sanh tử luân hồi !

2- Người đời không còn tin tưởng vào Chánh pháp là con đường đưa đến diệt khổ.

3- Người đời không còn tin tưởng vào các bậc phạm hạnh là các hàng Sa-môn hay cư sĩ tinh tấn thực hành Chánh pháp.

4- Người đời không còn tin tưởng vào giới luật là nền tảng của mọi tiến hóa.

5- Người đời không còn tin tưởng vào thiền định là phương tiện duy nhứt để thanh tịnh nội tâm, tiêu trừ phiền não.

– Này Đại Ca-diếp ! Tuy nhiên, ngày nào Tỳ-kheo, Tỳ-kheo-ni, Thiện nam và Tín nữ còn tin tưởng trọn vẹn hay tin tưởng một phần nào vào năm giá trị nói trên thì ngày ấy ánh sáng giải thoát vẫn còn, và vô minh không thể nào độc quyền làm khổ thế gian được !

(Diễn giảng theo ý đoạn Phật ngôn trong

Samßyutta Nikàya 16 :13, Tạp A Hàm 16 :13)

Một điều đáng nhắc lại ở đây là : Dựa theo ý đoạn Phật ngôn nói trên thì Tăng-già không phải là thành phần duy nhứt có thể bảo tồn Chánh pháp. Khi các hàng xuất gia, tu sĩ trở thành dễ duôi, khinh thường giới luật, không thực hành hạnh tu giải thoát, mà các hàng Phật tử tại gia còn tin tưởng vào năm giá trị nói trên thì thời mạt pháp hoàn toàn vẫn chưa xuất hiện !

Liên quan đến những đoạn Kinh nằm trong tập Kassapa Samßyutta (Ca Diếp Tuyển Pháp), ghi lại những lời khen ngợi của Đức Phật về đời sống khổ hạnh, thường xuyên thọ pháp đầu đà của Đại Ca-diếp, thì một lần nọ, nhân nhìn thấy Sa-môn Đại Ca-diếp mặc y quá rách, vá không biết bao nhiều lần, dày cộm, khi cọ xát có thể gây thương tích ngoài da. Đức Phật đã khuyên vị đại đệ tử thứ nhứt này như sau :

“Này Đại Ca-diếp ! Nay tuổi ông đã cao, cần giữ gìn sức khỏe để tiếp tục con đường tu tập, Như Lai khuyên ông nên nhận y lành của tín thí dâng cúng, và thọ thực nơi nhà của các hàng Phật tử, khi họ thành tâm thỉnh mời ! Như Lai cũng khuyên ông không nên ở sâu trong rừng, một cách cô lập, phòng khi đau ốm, để thiện nam tín nữ có thể hay biết mà hộ trì... !

Nhưng Đại Ca-diếp đã chơn thành trả lời :

– “Bạch Đức Bổn Sư ! Đã từ lâu, bần đạo vốn quen với nếp sống ẩn tu trong rừng vắng, vốn thuần thục với bước chân khất thực độ đời, và vốn bình thản dưới lớp y phục tuy rách nát nhưng còn che được tấm thân. Trong đời sống thanh tịnh ấy, bần đạo đã tìm ra sự an lạc cao thượng và bần đạo cũng khuyên những ai hữu duyên với mình nên thực hành như thế ! Trong nội tâm của bần đạo, hạnh phúc chính là sự giảm thiểu ham muốn, tự mãn với những vật chất gì mình đang có, giác tỉnh và chuyên cần trong chánh niệm !”.

– “Này Đại Ca-diếp ! Ông hãy thuyết minh đi ! Thuyết minh thật rõ ràng vì sao ông thực hành như thế ?”.

– “Bạch Đức Thế Tôn ! Có hai lý do cao thượng khiến cho đệ tử dũng mãnh giữ phạm hạnh đầu đà nghiêm túc :

- Một là để đạt được chơn hạnh phúc và giải thoát cho chính mình ngay kiếp này.

- Hai là bởi lòng từ bi, muốn tự thân làm gương lành cho các thế hệ mai sau trong ba cõi !”

Đức Phật liền tán thán :

– “Thật là những lời lẽ quý báu ! Này Đại Ca-diếp ! Các điều ông vừa thốt là những Thánh ngôn, diễn đạt trọn vẹn một phạm hạnh đem lại an vui và hạnh phúc cho chính mình và cho mọi loài chúng sanh trong tam giới ! Phạm hạnh ấy không nên gián đoạn ! Gương sáng ấy không nên để bị che mờ !”

(Diễn dịch theo Tạp A Hàm 16 : 5

Samßyutta Nikàya 16 : 5)

Rồi Đức Phật tuyên bố trước các hàng Tăng chúng rằng :

“Này chư Tỳ-kheo ! Sa-môn Đại Ca-diếp là một người hằng tri túc với y phục nào mình đang có, tri túc với thực phẩm nào mình hành khất được, tri túc với chỗ ngụ nào mình đang ẩn tu, và tri túc với thuốc men nào mình có thể tìm ra ! Trước bốn món cần dùng tối thiểu đó, ông không bao giờ biểu lộ một đòi hỏi gì không xứng đáng với phẩm hạnh của một Sa-môn ! Rồi khi ông không có được bốn thứ nhu cầu khiêm nhượng như thế, tâm tư ông cũng chẳng vọng động. Hay lúc ông có đủ cả bốn thứ, tinh thần ông vẫn bình thản, không mắc dính, không say đắm, không vì vậy mà mất thanh tịnh, không quên mình xem thường những cám dỗ vật chất trần tục ! Do tấm gương sáng đó, Như Lai long trọng tán dương; không có một đệ tử thứ hai nào trong Phật giáo nhiều thiện hạnh hơn ông ! Này chư Tỳ-kheo ! Như Lai rất khen ngợi và khuyến khích những ai hằng cố gắng bắt chước công phu tu tập của Sa-môn Đại Ca-diếp !”

(Diễn dịch theo Phật ngôn trong

Tạp A Hàm 16 :1, Samßyutta Nikàya 16 :1)

Ngoài những đức tánh đáng ca ngợi làm gương cho các hàng xuất gia nêu trên, Đại Ca-diếp còn có nhiều phẩm hạnh cao thượng khác đối với các giới thiện tín. Ngài đối xử một cách bình đẳng với tất cả mọi người, giàu cũng như nghèo, nhiều thiện tâm cũng như ít thiện tâm, nhã nhặn cũng như cộc cằn. Khi vào xóm khất thực, hoặc được mời đi thọ bát, ngài không bao giờ lưu ý tín thí là hạng người nào trong xã hội, giàu sang hay hèn hạ, dâng cúng đồ ngon hay dâng cúng đồ dở, dâng cúng một cách kính trọng hay tỏ vẻ lạnh lùng v. v... ! Đối với ngài tất cả đều là những người có duyên lành và ngài phải hóa độ ! Đức Phật đã ví Đại Ca-diếp như vầng trăng rằm, êm dịu chiếu xuống muôn loài vạn vật, không phân biệt đẹp xấu, mạnh yếu, cao lớn, thấp bé, dơ sạch, hay xa gần...

Phật nói :

– Lúc Sa-môn Đại Ca-diếp đi khất thực, từ nhà này sang nhà khác, tâm ông không mắc dính, không phân biệt, không tự xiềng xích với những thí vật bất ngờ sắp đến cho ông. Ông chỉ nghĩ rằng : “Hãy để cho những ai, có thiện tâm cầu phúc, được làm phúc ! Hãy để cho những ai xứng đáng cúng dường nhận sự cúng dường ! Sa-môn Đại Ca-diếp luôn luôn hài lòng và hoan hỷ, khi các đồng đạo được tín thí hộ trì đầy đủ ! Ông vui mừng như chính ông được dâng cúng đầy đủ ! Một Sa-môn như thế quả thật xứng đáng cho các hàng Thiện nam tín nữ thí thực hằng ngày !

– Khi Đại Ca-diếp thuyết pháp ông không dụng tâm dùng những lời lẽ “thuận tai” người nghe, để làm hài lòng họ, mong họ nhìn nhận mình là Sa-môn nhiều đức hạnh, hay để khiến họ thán phục mình là một bậc tài giỏi. Ông chỉ cố gắng làm cho Thiện nam tín nữ hiểu rõ lời Phật dạy. Mục đích duy nhứt của ông là soi sáng chơn lý trong tâm tư của các hàng Phật tử, hầu sau khi nghe, họ sẽ tinh tấn thực hành, mà không bỏ qua. Nghĩa là Đại Ca-diếp luôn luôn thuyết pháp trong nguyện vọng giúp ích người đời, và bằng một lòng từ bi vô lượng, (Theo Samßyutta Nikàya 16 : 3, 4 – Tạp A Hàm 16 : 3, 4).

Tuy nhiên, thành công độc đáo nhứt của Đại Ca-diếp (Đã được chính Đức Phật nhiều lần khen ngợi và xác nhận “tương đương với Ngài”) vẫn là khả năng điều khiển thiền lực của Đại Ca-diếp một cách tức khắc và như ý muốn ! Trong tạng Kinh cũng ghi : Đại Ca-diếp có thể, bất cứ lúc nào, nhiếp tâm giác tịnh, vượt qua bốn chân tố vi tế nhứt, tạo ra “vật chất” là tứ đại (gồm đất, nước, lửa, gió) một cách dễ dàng ! Vì vậy, đối với Đại Ca-diếp, sự hội nhập tâm linh vào các bậc thiền Vô sắc, chấm dứt những vọng động tại các căn, không cho Lục trần ảnh hưởng vào Lục thức, để đạt đến Lục thông (Chalabhnna´) là một pháp mà ngài vô cùng viên thục ! Thiền pháp này, về phương diện đời sống, có thể giúp cho hành giả đạt đủ sáu loại thần thông siêu đẳng. Còn về phương diện giải thoát tâm linh, nó là Thánh pháp duy nhứt đưa họ đến tận “ngưỡng cửa” Hữu dư Niết-bàn (Nir-va´na) ngay trong cuộc đời làm Sa-môn hiện tại. (Theo Samßyutta Nikàya 16 : 9 – Tạp A Hàm 16 : 9). Đây quả là một công phu tột đỉnh của Đại Ca-diếp, xứng đáng được xem ngang hàng với thiền lực của một vị Phật Tổ ! Và vì công phu này vốn có đặc tánh tương đương với công phu của một vị Phật nên nội tâm của Maha´ Kassapa (Đại Ca-diếp) lúc nào cũng thanh tịnh, mọi tham muốn thông thường, cho dù là những tham muốn thuộc phạm vi dinh dưỡng hay duy sanh, cũng không thể nào tái phát, để lung lạc tâm trí của Đại Ca-diếp. Kết quả, ngài đã tùy tiện khép mình vào tất cả khuôn pháp khổ hạnh một cách dễ dàng mà không gây một phản ứng vật lý vào cho chính bản thân ngài, hay tạo ra một phán xét nào trong cộng đồng những đệ tử của ngài, trước mười ba pháp tu đầu đà quá khắc khe do ngài quyết tâm thực hiện !

Theo một số câu thơ (Ga´tha´s) của chính Đại Ca-diếp, được lưu lại trong những Tôn Túc Kệ Ngôn (Theraga´tha´), thì ngài đã nhiều lần ca ngợi sự tịnh lạc trong các bậc thiền (Jha´nas). Đại Ca-diếp chính là người đã đi từ sự “dồi dào” này, đến sự “dồi dào” khác : Khi ở đời thì ngài đã sống trong cảnh dồi dào tiền của và danh vọng. Lúc làm Sa-môn thì ngài lại dồi dào an lạc trong các bậc thiền. Còn xa hơn nữa, xuyên qua những kiếp quá khứ trên nhiều cõi trời, nhứt là cõi Phạm Thiên, ngài dù đã tái sanh trong tiên cảnh, vẫn không say đắm với những lạc thú hiếm có ấy. Ngược lại, ngài đã là một vị trời “tịnh hạnh” hơn những vị trời khác ! Điều này không nên làm cho chúng ta quan niệm rằng Đại Ca-diếp vốn có một căn tánh nghiêm khắc đối với tất cả mọi loài. Trong một biến cố vào kiếp chót, khi Đại Ca-diếp đã khiển trách một cách gay gắt những Tỳ-kheo dễ duôi, không có nghĩa là ông muốn tỏ ra mình là một nhà mô phạm, mà ngài chỉ khiển trách với tinh thần muốn giúp ích cho những người, nếu thả trôi, sẽ không bao giờ đạt được Thánh quả ! Chính A-nan-đà, một đại cao đệ của Đức Phật, về sau tự mình chứng đạo giải thoát, một phần cũng nhờ noi gương và nghe lời khuyên nhủ của Đại Ca-diếp vậy !