Bát Nhã Ba La Mật Đa Tâm Kinh Sớ

Kinh Lăng-già A-bạt-đa-la Bảo, quyển 1, phẩm Phật Nhất Thiết Ngữ Tâm, tr. 480b06: "Nhất thiết vô Niết-bàn, Vô hữu Niết-bàn Phật, Vô hữu Phật Niết-bàn, Viễn ly giác sở giác, Nhược hữu nhược vô hữu, Thị nhị tất câu ly." (Hết thảy không có Niết-bàn, Không có đức Phật chứng Niết-bàn, Cũng không có Niết-bàn của Phật chứng, Rời xa năng giác và sở giác, Hoặc có hoặc không có, Hai khái niệm đối kháng ấy đều rời xa.)

Ba-la-mật-đa (Pāramitā): Đến bờ bên kia, dịch sang tiếng Hán là Đáo bỉ ngạn 到彼岸, còn gọi là Bỉ ngạn đáo 彼岸到. Đáo bỉ ngạn là ngữ pháp của tiếng Hoa, và Bỉ ngạn đáo là ngữ pháp của tiếng Phạn, giống như ngữ pháp tiếng Anh. 94

Lang đãng 莨菪: Cây kỳ nham, thiên tiên tử 天仙子, tên khoa học là Hyoscyamus niger. Có nguồn gốc từ Tiểu Á và Nam Âu, mọc ở Trung và Tây Âu, Anh quốc, cũng như ở cả Bắc Mỹ. Kỳ nham có tác dụng an thần, giảm đau và chống co thắt. Kinh Nhập Lăng-già, No. 671, tr. 567a25: “Như người trúng lang đãng, Thấy hình tượng trên đất, Tất cả như sắc vàng, Đất chưa từng có vàng,” (如中莨菪人, 見諸像大地, 一切如金色, 彼不曾有金.)

Qua danh xưng và tướng trạng của cái bị biến kế sở chấp mà có nhận thức sai lầm.

Giác 覺: Phạn ngữ là Bồ-đề Bodhi, cựu dịch là Đạo 道 (: đức lý). Giác là sự giác ngộ mà căn bản là tuệ tâm sở, nhưng phải là Vô thượng Bồ-đề (A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề), tức sự giác ngộ tối thượng, là trí tuệ vô thượng, là tuệ giác siêu việt. Bồ-đề là giác, giác thì phải hết mê, nên giác hiện hành thì mê phải tiêu diệt.

Luận Phật Địa Kinh, No. 1530, quyển 1, tr. 291b12: “Đối với tất cả pháp, tất cả chủng tướng có thể tự khai giác, cũng có thể khai giác tất cả hữu tình, như nằm mơ tỉnh thức, như hoa sen khai mở, nên gọi là Phật địa.” Nhiếp Đại thừa luận thích, No. 1398, quyển 1, tr. 381a03: “Phật Thế Tôn: Hết hai si ngủ (: vô tri) là nhiễm ô và bất nhiễm ô; khai phát được cái trí đối với tất cả sở tri, gọi đó là Phật, như người đàn ông thức dậy, như hoa sen khai mở.”

Ngũ chủng Bồ-đề 五種菩提: Theo Đại Trí Độ Luận, quyển 53, Giải thích Phẩm Vô Sanh, tr. 437c29: Một, Phát tâm Bồ đề: Hàng Bồ-tát Thập tín ở trong vô lượng sanh tử, phát tâm cầu A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề, Hai, Phục tâm Bồ đề: Bồ tát ở giai vị Thập trụ, Thập hạnh và Thập hồi hướng, bẽ gãy các phiền não, hàng phục được tâm mình, tu tập các ba-la-mật, làm lợi ích cho chúng sanh. (Hàng Bồ tát ở Tam hiền vị: Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng, lấy chủng tánh của chính mình làm nhân, bạn tốt làm duyên, lắng nghe chánh pháp, tu tập trưởng dưỡng, đến bậc Sơ địa thì thấy đạo mà sanh trong nhà Phật, nên gọi là Thánh thai.) Ba, Minh tâm Bồ đề: Bồ tát từ Hoan hỷ địa đến Viễn Hành địa, quán sát các pháp ba đời: gốc ngọn, tổng tướng, biệt tướng, phân biệt, nghĩ lường, được thật tướng các pháp hoàn toàn thanh tịnh, gọi là sắc thái của Bát-nhã ba-la-mật. Bốn, Xuất đáo Bồ đề: Bồ tát ở Bất động địa, Thiện Tuệ địa và Pháp vân địa, ở trong Bát-nhã ba-la-mật, được phương tiện lực, cũng không trước Bát-nhã ba-la-mật, diệt trừ tất cả phiền não, thấy tất cả mười phương chư Phật, được vô sanh pháp nhẫn, rời khỏi ba cõi, đạt đến Tát-bà-nhã (Nhất thiết trí). Năm, Vô thượng Bồ đề: Bồ-tát ở Đẳng giác và Diệu giác ngồi ở đạo tràng, dứt các tập khí phiền não, đắc quả A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề.

Bình đẳng pháp 平等法: Pháp tất cả chúng sinh bình đẳng thành Phật.

A-nậu-đa-la Tam-miệu Tam-bồ-đề (Anuttarā-saṃyak-saṃbodhi), cũng dịch là Vô thượng Chánh chân Chánh đạo: A, là Vô; Nậu-đa-la, là Thượng; Tam, là Chánh; Miệu, là Chân; Tam, là Chánh; Bồ-đề, là Đạo.

Tứ ma: 1. Thiên ma; 2. Ngũ ấm ma; 3. Phiền não ma; 4. Tử ma.

Tam chướng: 1. Phiền não chướng; 2. Nghiệp chướng; 3. Báo chướng.

“Vượt qua, vượt qua, vượt qua bên kia, vượt qua bên kia hoàn toàn: vượt qua tuệ giác vô thượng. Mau chóng thành tựu như vậy!”

Bốn vị Thiên vương có đại uy đức hộ trì thế gian, cũng hộ trì người thọ trì Tâm Kinh – một bài chú Bát-nhã.

Ngũ Tổ Hoằng Nhẫn, Tối Thượng Thừa Luận 最上乘論, No. 2011 [Đôn Hoàng di thư 敦煌遺書, S7850, S9211, gọi là Đạo Phàm Thú Thánh Ngộ Giải Thoát Tông Tu Tâm Yếu Luận 導凡趣聖悟解脫宗修心要論]: “Nói về bản thể của sự tu đạo, phải nhận thức ngay nơi thân: tâm xưa nay thanh tịnh, không sinh không diệt, không có phân biệt; tự tánh viên mãn, tự tâm thanh tịnh, đó là Bổn Sư, vượt hơn sự nghĩ nhớ đến mười phương chư Phật. Hỏi: Làm sao biết tâm mình xưa nay thanh tịnh? Đáp: Kinh Thập Địa nói: “Trong thân chúng sanh có Phật tánh Kim Cang. Ví như mặt trời tròn đầy sáng chói rộng lớn không ngằn mé, chỉ vì bị mây đen ngũ ấm che đậy, cũng như ngọn đèn để trong bình, ánh sáng không thể chiếu ra ngoài được.” Thí như thế gian tám hướng mây mù đều dậy, khắp nơi đều tối tăm. Mặt trời đâu có tàn hoại, tại sao không có ánh sáng? Ánh sáng nguyên không hoại, vì bị mây mù che. Tâm thanh tịnh của tất cả chúng sinh cũng như thế, chỉ vì bị mây đen vin theo vọng niệm phiền não và các kiến chấp che đậy. Nếu hay giữ tâm lắng lặng, vọng niệm không sinh thì pháp Niết-bàn tự nhiên hiển hiện. Cho nên biết, tâm mình xưa nay thanh tịnh.” (夫修道之本體, 須識當身; 心本來清淨, 不生不滅無有分別, 自性圓滿, 清淨之心, 此是本師, 乃勝念十方諸佛. 問曰: 何知自心本來清淨? 答曰: 十地經云: 眾生身中有金剛佛性, 猶如日輪, 體明圓滿, 廣大無邊; 只為五陰黑雲之所覆, 如瓶內燈光, 不能照輝. 譬如世間雲霧, 八方俱起, 天下陰闇. 日豈爛也, 何故無光? 光元不壞, 只為雲霧所覆: 一切眾生清淨之心, 亦復如是. 只為攀緣妄念煩惱諸見, 黑雲所覆, 但能凝然守心, 妄念不生, 涅槃法自然顯現. 故知自心, 本來清淨.)

Năm 684 (Văn Minh nguyên niên), Võ Tắc Thiên phế Đường Nhuệ Tông, tự lập quốc hiệu là Đại Chu. Năm 692 (Trường Thọ nguyên niên), Võ Tắc Thiên ra sắc lệnh cho các châu đều xây dựng chùa đặt tên là chùa Đại Vân.

Chi tiết này cho thấy đây là bản kinh do vị Tăng ‘nhập Đường cầu pháp’ sao chép rồi mang về Nhật bản. Bản kinh này hiện đang được lưu trữ tại Đồ thư quán của Đại học Kinh Đô.( 京都大學圖書館, Kyoto University Library).