Thiếu Niên Bảo Thân

Thân Trung Ấm là Giống Hay Khác (7 câu hỏi đáp)

1. Hỏi: Thân trung ấm trong kinh nói là cái gì?

Đáp: Chính là thần thức con người sau khi chết, như “Đại Bát Niết Bàn Kinh” nói. Trong kinh đại ý nói: “Khi sắp mạng chung, thân thuộc vây quanh khóc lóc, người ấy kinh hoảng sợ hãi, không có cách gì khống chế được mình.

Các nghiệp thiện ác một đời tạo tác, đều hiện ra trước mắt.

Sau khi khí nóng trên thân thoát ra ngoài hết, năm ấm sắc, thọ, tưởng, hành, thức quá khứ diệt, sanh khởi thân trung ấm. Sau khi nhập thai, thân trung ấm tiêu mất, năm ấm sắc, thọ, tưởng, hành, thức vị lai sanh. Thí như đèn sáng bóng tối mất, đèn mất lại tối, tương tục không ngừng.

3. 4. kiếp một ngàn lần để lại 2000 hồn. Một người để lại 2000 hồn, hai ngàn người để lại 4.000.000 hồn. Thời gian dài mãi, khắp nơi toàn là hồn ma, xin hỏi những hồn cũ này sau này đặt ở đâu? Một kẻ phàm phu, làm sao có thể có trăm ngàn hoá thân? Lại xin hỏi hồn nào được may mắn đầu thai, hồn nào lại bất hạnh chịu tội?

Hỏi: Khi chánh nhân quân tử mạng chung, trong lòng tự làm chủ được. Vì sao khi đến thân trung ấm, lại thấy người là trâu, dê, gà, vịt? Đáp: Người ta đến lúc này, đã không làm chủ được. Giống như điên đảo thác loạn phát sanh trong mộng, thánh nhân cũng có. Khổng Tử chẳng lẽ không biết Chu Công đã chết mấy trăm năm, có thể khi ông ta thấy Chu Công trong mộng, e chưa chắc coi ông ta là người chết. Ngoài ra Khổng tử chẳng lẽ không biết người sống không nên nhận lễ tế, vì sao ông ta vẫn mộng thấy mình ngồi giữa hai cột trụ trước thính đường nhận lễ tế? Thanh-văn sau khi đầu thai không nhớ quá khứ, sơ vị Bồ-tát sau khi đổi kiếp cũng có mê hoặc, càng huống hồ là phàm phu?

Hỏi: Khi người sắp mạng chung, khởi một niệm dục, chắc chắn đoạ vào ác đạo. Nhưng trong “Luân Hồi Quan” của quyển 2 sách này, thân trung ấm của châu Tây Ngưu Hoá ôm thiên nữ, vì sao lại được sanh thiên?

Đáp: Một niệm khi lâm chung, cố nhiên là rất quan trọng, nhưng phước báo sanh thiên là do tích luỹ việc lành ngày 5. 6. thường mà được. Thí như cây nghiêng về hướng đông, khi chặt sẽ đổ về hướng đông. Nghiêng về hướng tây, sẽ đổ về tây.

Hỏi: Trong kinh “Quán Vô Lượng Thọ Phật”, vãng sanh cửu phẩm, lâm chung đều thấy hoa sen. Và châu Bắc Cu Lô trung phẩm sinh thiên, cũng thấy hoa sen. Hai nơi có gì khác biệt?

Đáp: Trong kinh “Quán Vô Lượng Thọ Phật”, vãng sanh mỗi phẩm đều có hoá Phật đến tiếp dẫn. Châu Bắc Cu Lô sanh thiên, không có hoá Phật nghinh tiếp.

Hỏi: Những người sắp đầu thai làm chó và heo, luôn thấy đủ các loại mỹ nữ. Và khi châu Tây Ngưu Hoá sanh thiên, cũng thấy mỹ nữ. Hai nơi có gì khác biệt? Đáp: Một thuộc tình dục, một thuộc niệm thiện. Niệm thiện làm cho người ta nhẹ nhàng thanh thoát, nhờ đó được đi lên. Tình dục làm cho người ta nặng nề hỗn loạn, do đó bị đi xuống. Như kinh “Lăng Nghiêm” nói: “Thuần niệm thiện sẽ đi lên, tất nhiên sanh lên cõi trời. Nếu tu phước tu tuệ, lại có chí cầu sanh Tịnh độ, tự nhiên nghiệp chướng tiêu trừ, đốn ngộ nhanh, vãng sanh nước Phật. Tình dục ít mà niệm thiện nhiều, thành tựu là phi tiên, quỷ vương hoặc phi hành dạ xoa. Tình dục và niệm thiện ngang nhau, thì không lên không xuống, sanh làm người, trong đó niệm thiện nhiều thì thông minh, tình dục nặng thì ngu độn.

Tình dục nhiều mà niệm thiện ít, sanh vào đường súc sanh, 7. 1. trong đó niệm dục nặng làm thú, niệm dục nhẹ làm cầm (loài có cánh). Bảy phần tình dục, ba phần niệm thiện, đoạ vào địa ngục, trong đó niệm dục hơi nhẹ sanh vào hữu gián địa ngục, niệm dục nặng sanh vào vô gián địa ngục. Thuần tình dục, sẽ đoạ vào A-tỳ địa ngục. Hỏi: Người đoạ vào địa ngục A-tỳ, khi mới vào, coi 8 vạn 4 ngàn rừng kiếm là cây báu, coi lửa là hoa sen, coi các loại trùng miệng sắt là thiên nga. Và người sanh lên cõi trời, cũng thấy đủ cảnh giới này, có gì khác biệt?

Đáp: Người đoạ địa ngục, khi mạng chung do bị khổ não bức bách mà sanh vọng tưởng, do vọng tưởng sanh ra ảo giác. Còn người sanh lên cõi trời, khắp thân cảm thấy nhẹ nhàng thanh thoát, nóng thì có gió mát thổi, lạnh thì có hơi ấm xông, đâu thể nhất loạt như nhau.

Tánh Học Xiển Vi (7 câu hỏi đáp)

Hỏi: Trong “Luận Ngữ”, Tử Lộ từng hỏi cách nhìn của Khổng Tử về sống chết, Khổng tử cự tuyệt trả lời. Anh lại cứ tranh biện mãi, chẳng lẽ không phải quá ư kỳ cục sao?

Đáp: Khổng Tử trả lời: “Sống còn chưa biết, làm sao biết chết?” Đây là Khổng Phu tử uyển chuyển khải phát, chớ không phải hoàn toàn cự tuyệt. Khổng Tử nói: “Chết sống cũng lớn vậy!” (xem “Trang tử”) chẳng lẽ cũng là kỳ quái sao? 236 2. 3. 4. 5. Hỏi: Tâm tánh mà Phật giáo nói, là cho rằng vô thiện vô bất thiện phải không?

Đáp: Nếu là vô thiện vô bất thiện, liền trở thành ngoan không và đoạn diệt. Người đời không chấp có thì cũng chấp không. Không chấp cũng có cũng không, thì lại chấp chẳng có chẳng không. Cho nên trong “Quán Phật Tam Muội Kinh” dụ họ là những người mù rờ voi. Người đời luận bàn tâm tánh, cũng giống người mù rờ voi vậy.

Hỏi: Vạn vật có sanh, tất nhiên có diệt. Có khởi thuỷ, ắt có chung kết. Tâm tánh cũng có sanh diệt phải không?

Đáp: Cái gì có hình tướng ắt có sanh diệt. Tâm tánh không có hình tướng, làm sao có sanh diệt?

Hỏi: Vậy thì tâm tánh như hư không chăng? Đáp: Không phải. Không như hư không, gọi là ngoan không. Không của tánh không, siêu vượt có không, gọi là chân không. Hỏi: Tai và mắt thuộc hình hài, cái thấy cái nghe thuộc thần thức. Thần thức nếu không diệt, tánh thấy nghe đáng lẽ trẻ già như nhau. Nhưng khi tuổi già, thị lực kém dần, thính lực yếu dần. Thì tánh thấy nghe cũng có già và chết, từ đó có thể biết thần thức cũng có sanh diệt.

Đáp: Năng lực thấy nghe của mắt và tai suy thoái, là do sự già yếu của hình hài mà ra, không liên quan gì đến tánh thấy nghe. Mắt thấy sự vật, không phải là chính nó có khả 6. 7. năng thấy, mà là dựa vào tánh thấy mới thấy được. Tai cũng vậy, phải dựa vào tánh nghe mới nghe được. Nếu nói mắt chính nó có thể thấy được sự vật, vậy sao người chết mở mắt mà không thấy? Và sao khi nằm mộng nhắm mắt mà vẫn thấy? Tai cũng như vậy. Do đó có thể biết, thần thức không có sanh diệt đến đi.

Hỏi: Tâm tánh không có sanh diệt, đã lược biết đại khái. Tâm tánh không có đến đi, thì còn chưa rõ lắm.

Đáp: Cái có đến có đi, có sanh có diệt là tâm vọng tưởng, mà không phải là tâm chân thật. Chân tánh rộng lớn không bờ, rộng khắp hư không. Đại thiên thế giới ở trong tâm tánh của ta, chẳng qua như cái bọt nước trong biển lớn mà thôi.

Hỏi: Quả báo rơi vào trong ba đường dữ địa ngục, ngạ quỷ, súc sanh, và đầu thai làm người, có người trên sự tướng cho rằng là do Diêm vương phán định, có người từ trên tâm tánh cho rằng là do nghiệp duyên của mình chiêu cảm, cuối cùng thì ai đúng ai sai?

Đáp: Nếu không cố chấp một chiều, hai cách nói đều đúng.

Nếu đây kia cố chấp không thể dung thông, thì hai cách nói đều sai. Thí như đứa trẻ từ hai vợ chồng sanh ra, nếu hai người vô ý bài bác đối phương, bất kể ai nói đứa trẻ này do chính mình sinh, đều không vấn đề gì. Nhưng nếu cả hai vợ chồng cãi nhau đến nỗi đỏ mặt tía tai, đều cho 238 rằng đứa trẻ này là tôi sinh, không phải anh hay chị sinh, thì sai.

Nguyên Do Của Ác Đạo (10 câu hỏi đáp)

1. Hỏi: Uyên Ương, chim Cút, Bồ Câu do đời trước tạo nghiệp dâm, nên đời nay mới sanh làm loài chim dâm dục. Nhưng chim Nhạn mất bạn tình, đến chết cũng không tìm bạn tình khác, có thể biết đời trước chắc chắn không phạm nghiệp dâm, vì sao cũng đoạ làm chim?

Đáp: Dâm là một trong mười nghiệp ác. Tạo mười nghiệp ác đều phải đoạ vào đường súc sanh, Uyên Ương, chim Cút, Bồ Câu do nghiệp dâm mà đoạ làm thân chim, cô nhạn là do những nghiệp ác khác đoạ làm thân chim. Như “Câu Xá Luận” nói: “Tạo mười nghiệp ác, sẽ phải đoạ vào súc sanh đạo, tình hình mỗi có khác nhau. Trong đó người tâm dâm dục nặng, đầu thai làm chim bồ câu, chim sẻ, uyên ương. Người tâm sân nặng, đầu thai làm rắn, rít, bò cạp. Người tâm si nặng, đầu thai làm heo, dê, nghêu sò.

Người tâm kiêu mạn tự phụ nặng, đầu thai làm cọp, sói, sư tử. Người tâm hiếu động nặng, đầu thai làm vượn, khỉ. Người tâm keo tham đố kị nặng, đầu thai làm chó đói.

2. Hỏi: Nếu tạo tội, phải đầu thai làm súc sanh, vậy khi đầu thai, có biết là súc sanh không?

Đáp: Đến lúc này, chính mình không cách gì làm chủ được. 239 3. 4. 5. Hỏi: Vì sao sau khi chết không làm chủ được? Đáp: Hiện tại đã làm chủ được chưa? Cùng là một người đẹp, kẻ háo sắc thấy yêu tận xương cốt. Người nữ đố kị thấy, hận tận xương cốt. Khi sống mà còn như vậy, huống hồ là sau khi chết.

Hỏi: Quá khứ từng có một vị Đao Lợi Thiên Vương, tự biết thọ mạng đã hết, sắp đầu thai làm lừa. Chí tâm quy y Tam Bảo, sau khi đầu thai lập tức sẩy thai, làm Thiên đế trở lại (xem “Pháp Cú Thí Dụ Kinh”). Điều này giải thích thế nào?

Đáp: Đây là nhờ phước đức trong đời quá khứ của ông ấy sâu dày, do đó mới được vãn hồi. Nếu không, rõ ràng heo mẹ trước mắt, lại nhìn thành mỹ nữ; mùi phân tiểu, cảm thấy như hương chiên-đàn.

Hỏi: Người đời nhiều như vậy, việc đời phức tạp như vậy, nếu ghi chép tỉ mỉ, chất mực thành núi cũng không đủ dùng. Diêm vương tội gì phải mất công, ghi chép những việc đâu đâu như vậy?

Đáp: Tất cả đều do tâm tạo, tâm tạo thiên đường, tâm tạo địa ngục. Nội viện thiên đường cảnh đẹp rất nhiều, nhưng đều không phải nhân tạo, đầu thai về đó liền tự nhiên hưởng thọ khoái lạc. Âm tào địa phủ hình cụ vô số, cũng đều không phải nhân tạo, đầu thai về đó liền tự nhiên chịu khổ. 240 6. 7. 8. 9. Hỏi: Khi sống cảm nhận đau đớn, là do có hình thể này. Sau khi chết không có hình thể, làm sao cảm nhận được đau đớn?

Đáp: Cái cảm nhận đau đớn là thần thức của mình, mà không phải là hình thể. Nếu đau đớn đến từ hình thể, vậy thì người chết cũng cảm nhận được đau đớn sao?

Hỏi: Người tạo ác nghiệp, đương nhiên phải chịu trừng trị nghiêm khắc. Nhưng những ngục tốt, quỷ vương trong địa ngục ấy, hành vi của họ càng hung ác hơn, phải có những địa ngục như thế nào để trừng phạt họ?

Đáp: Nếu từ trên sự tướng mà nói, thí như ngục tốt phụng mệnh dùng gậy đánh người tội, chắc chắn không vì dùng gậy mà bị xử phạt. Nếu từ trên nhân quả nội tại mà nói, thì ngưu đầu mã diện… đều là tự tâm người tạo nghiệp hiện ra.

Hỏi: Đã có địa ngục, thì phải cho người đời đích thân nhìn thấy, để họ tin mà không dám tạo tội nữa.

Đáp: Cái tương lai có thể đích thân nhìn thấy đâu đâu cũng có, điều đáng tiếc là những người đã đích thân nhìn thấy một đi không trở lại.

Hỏi: Như Lai dùng ngón chân ấn xuống mặt đất, đại thiên thế giới đều biến thành sắc vàng, (xem “Duy Ma Cật Kinh”). Đã có thần thông như thế, sao không làm cho địa 241 ngục mười phương tiêu mất, để những chúng sanh chịu khổ trong địa ngục đều sanh về nước Phật?

Đáp: Đại y vương có khả năng trị lành mọi trọng bệnh, nhưng lại không thể cứu những người không chịu uống thuốc. Ác báo của chính người tạo nghiệp, Bồ-tát không cách gì làm cho chúng trừ sạch. Giống như cái đói của người nghèo, người giàu không thể ăn giúp.

10. Hỏi: Định nghiệp của chúng sanh khó mà tránh khỏi, Phật pháp cũng không cách gì làm nó thay đổi, nhưng trong kinh Phật thường nói cứu độ chúng sanh vô lượng, là thế nào?

Đáp: Tất cả khổ não của thế gian, đều do nghiệp ác đưa đến. Khuyên người không tạo nghiệp ác, thì là đã đoạn trừ được căn nguyên của khổ não, không phải cứu độ thì là gì?

Đầu Nguồn Giá Thú (8 câu hỏi đáp)

1. Hỏi: Dâm dục đã là đứng đầu vạn ác, vậy thì thánh vương cổ đại khi trị lý quốc gia, cần phải cấm chỉ. Nhưng Phục Hy lại lập ra người mai mối, cho trai gái kết hôn, là vì sao?

Đáp: Đây chính là để tránh phát sanh dâm loạn trong thế gian. Nếu không lập ra chế độ lễ nghi hôn nhân, không những trai gái tuỳ tiện tự do như cầm thú, mà còn con cái sanh ra bị bỏ rơi không ai nuôi dưỡng. Do đó dùng phương pháp thích nghi này, xác lập làm chế độ hôn nhân, con trai ai cũng có vợ, con gái ai cũng có chồng, cha mẹ nuôi 2. 3. 4. 5. dưỡng con cái của mình, thành lập gia đình, khiến toàn xã hội an định trật tự lớp lang.

Hỏi: Nhờ người mai mối để tiến hành việc kết hợp của nam nữ, là vì sao? Đáp: Để tránh những người lanh lẹ lấy đẹp bỏ xấu, đưa đến tranh chấp.

Hỏi: Trong lễ nghi hôn nhân, phải có những lễ tiết vấn danh, nạp cát, thỉnh kỳ, là vì sao?

Đáp: Để tránh trai gái đời sau tuỳ ý kết hợp, cho nên hôn nhân phải có một quá trình khúc chiết. Hỏi: Nguyên nhân có chế độ hôn nhân tôi đã biết. Vậy sự kết hợp giữa trai gái, bắt đầu từ khi nào?

Đáp: Theo “Khởi Thế Nhân Bổn Kinh” ghi, lúc kiếp sơ đại địa hình thành trở lại, chúng sanh trên thế gian là từ trời Quang Âm đầu thai xuống, hoá sanh tự nhiên, không phải trải qua thai mẹ. Vật thực ăn uống tự nhiên – vị đất, thời gian lâu xa, tướng mạo bắt đầu xấu, có gân mạch xương cốt, hình thành biệt tính nam nữ khác nhau, theo sau liền có tình dục. Đó chính là khởi thuỷ của kết hợp giữa trai gái.

Hỏi: Nho gia nói: “Bất hiếu hữu tam, vô hậu vi đại”. Mà Phật lại yêu cầu đệ tử từ biệt cha mẹ xuất gia tu hành, cực 243 lực kể rõ sự sự nguy hại của tại gia. Chủ trương của Nho giáo và Phật giáo, vì sao khác nhau như vậy?

Đáp: Từ góc độ pháp thế gian mà nói, tuy phương thức làm thiện của đây kia có chỗ khác nhau, nhưng kết quả cuối cùng đều là vì hài hoà an định thế gian. Căn cơ thế gian mỗi người mỗi khác, có người dùng Phật pháp không thể giáo hoá, dùng Nho giáo lại được. Hoặc ngược lại. Cho nên thánh nhân tam giáo Phật, Đạo, Nho, tuy đồng tâm hiệp lực, nhưng cũng không thể không mỗi tự gánh vác một phương diện, mỗi tự thiết lập một môn phái, mỗi tự phổ biến một loại giáo hoá. Danh nghĩa tuy có ba, nhưng mục đích của nó lại là một. Thí như có ba vị lương y đều muốn trị bệnh cứu người, nhưng bệnh tình của mỗi bệnh nhân mỗi người mỗi khác, nếu ba người đều học một loại y thuật, thì sự cứu chữa sẽ bị hạn chế. Lại như chiến loạn sắp đến, có ba vị trưởng giả muốn cứu người thoát ra khỏi thành, nếu chỉ mở một cửa thành, thì số người được cứu cũng chắc chắn có hạn. Do đó ai theo lời dạy bảo của Khổng Tử, Phật Thích Ca thấy chắc chắn hoan hỷ; ai theo lời dạy bảo của Thích Ca, Khổng Tử thấy cũng chắc chắn hoan hỷ. Nếu nghe theo lời dạy bảo của ta mà tiến bộ thì cảm thấy vui, không nghe theo lời dạy bảo của ta mà tiến bộ thì không vui, vậy thì không thể thành Phật được, không thể thành thánh nhân được. Lý Sĩ Khiêm đời nhà Tuỳ nói: “Phật, là mặt trời; Đạo, là mặt trăng; Nho, là năm sao (kim, mộc, thuỷ, hoả, thổ)”. Ba đâu thể thiếu một. 6. 7. 8. Người đời sau đối với việc này nghị luận lung tung, chẳng qua là biểu thị kiến thức cạn cợt của mình mà thôi. Hỏi: Có người suy đoán những thánh nhân Phụ Hy… trên lịch sử đều là hoá thân của đại Bồ-tát, không biết có phải đúng thế không? Đáp: Có thể. “Học Ký - Lễ Ký” nói: “Nhà làm cung giỏi, nhất định sẽ cho con cái trong nhà trước học bẻ cong cành liễu làm gàu. Nhà giỏi luyện kim, nhất định sẽ cho con cái trong nhà trước học khâu vá da thú làm áo lông”. Phật giáo có quyền có thật, có tiệm có đốn. Ly dục xuất gia, là thật giáo, đốn giáo. Hai họ kết hôn, là tiệm giáo, quyền giáo.

Thí như đối với những người không thể ăn chay, trước khuyên anh ta nên ăn tam tịnh nhục. Tâm giáo hoá chúng sanh của thánh nhân Tam giáo là như nhau, phương thức giáo hoá chúng sanh cũng là tương thông. Hỏi: Nếu trên đời ai cũng tuyệt dục, không kết hôn nữa, sau một trăm năm e nhân loại bị tuyẹt diệt, phải làm sao? Đáp: Cõi ác năm trược này, con trai con gái đến 20 tuổi mà chưa kết hôn là đã lén nhìn nhau, lén hẹn hò rồi, làm sao có thể ai cũng tuyệt dục? Ngay cả chính anh e cũng không làm được, huống hồ là người khác? Ngư dân một ngày không bắt cá, đã lo lắng thuyền bè trở ngại, thật là lo bò trắng răng. Hỏi: Nếu thật ai cũng tuyệt dục, vậy phải làm sao?

Đáp: Nếu thật như vậy, thì tất cả chúng sanh thế gian đều hoá sanh như chư thiên, không còn bị khổ bào thai.

Sám Hối Vãng Sanh (7 câu hỏi đáp)

1. Hỏi: Đã tạo nghiệp dâm, nếu muốn trừ sạch nghiệp chướng, phải sám hối trước Phật? Hay sám hối từ tự tâm? Đáp: Tâm tức là Phật, Phật tức là tâm. Sám hối trước Phật, không trở ngại cho sám hối tự tâm; sám hối tự tâm, không trở ngại cho sám hối trước Phật.

2. 3. Hỏi: Nghiệp dâm phạm đời này, cố nhiên cần phải sám hối để tiêu trừ. Còn đã phạm trong quá khứ, do thời gian lâu xa, từ lâu đã quên, cần gì còn phải sám hối? Đáp: Chúng ta từ vô lượng kiếp cho đến ngày nay, bất luận sanh ra bằng thai, bằng trứng, bằng sự ẩm thấp hay hoá sanh, cho đến sáu loại hình sinh tồn nhận, thiên, a-tu-la, súc sanh, ngạ quỷ, địa ngục, thân luân hồi mỗi một loại trong đó đều đã thọ sanh qua vô số lần. Đủ các tội cực ác, cũng đã mỗi mỗi tạo qua vô số lần. Nếu chỉ sám hối tội nghiệp đời nay mà không liên quan tới đời trước, thì cũng giống như trừ cỏ mà chừa gốc.

Hỏi: Nhân quả báo ứng chiêu cảm bởi hành động thiện ác của tự thân, giữa cha con không thể thay thế. Sám hối tội của cá nhân mình còn không kịp, còn muốn sám hối cho chúng sanh trong tứ sanh lục đạo, có phải quá cổ hủ không?

246 4. 5. Đáp: Chỉ cầu tự lợi, không muốn lợi người, đó là kiến giải của phàm phu. Trước khi mình được giải thoát, trước muốn độ thoát cho người, đó là phát tâm của Bồ-tát. Mạnh tử nói: “Võ hễ nghĩ đến những người chết đuối, liền cảm thấy giống như mình dìm chết họ; Hậu Tắc hễ nghĩ đến những người đói, liền cảm thấy như chính mình làm cho họ đói” (Ly Lâu Hạ - Mạnh Tử). Khi Khổng Tử nói đến chí hướng của mình, nói: “Làm cho người già được an khang mạnh giỏi, làm cho bạn bè được tín nhiệm, làm cho người thanh niên được quan tâm”. “Nhạc Dương Lâu Ký” của Phạm Trọng Uyên nói: “Trước lo theo cái lo của thiên hạ, sau vui theo cái vui của thiên hạ”. Sự lợi tha của cổ thánh tiên hiền đều như nhau. Hỏi: Dâm dục đúng là gốc của sanh tử, không thể không đoạn. Nhưng những pháp môn giải thoát xuất thế, đều là vì đời sau của mình, đợi già rồi tu cũng không trễ.

Đáp: “Trung Dung” nói: “Bất luận làm việc gì, có chuẩn bị trước, thành công dễ dàng, không chuẩn bị trước dễ thất bại”. Đợi già mới tu, khác gì đói rồi mới cày ruộng, khát nước rồi mới đào giếng. Vả lại có mấy người được sống đến tuổi già. Cả thế giới đều bận rộn cho đến già, đâu có ai có khả năng buông bỏ mà tu hành?

Hỏi: Chúng sanh thế gian cực kỳ nghèo cùng khốn khổ, mà cung điện lâu các trong Tịnh độ nước Phật đều được trang nghiêm bằng bảy thứ báu, vì sao khổ vui có sự khác 6. 7. biệt lớn như vậy? Lại nữa Phật coi chúng sanh như con của mình, vì sao không thí ân đức khắp mười phương thế giới, để cho tất cả chúng sanh cùng hưởng khoái lạc? Đáp: Khổ vui giữa Tịnh độ và uế độ khác nhau như trời với đất, đây là quả báo hiện tại, và cái mà tạo thành sự khác biệt này là nhân gieo trồng ở quá khứ. Trong đời quá khứ, mọi người đều tạo nghiệp sát, chỉ có Bồ-tát lấy từ bi làm hoài bão. Mọi người đều chìm trong sắc dục, chỉ có Bồ-tát tu trì phạm hạnh thanh tịnh. Mọi người đều tham lam keo kiết, chỉ có Bồ-tát thích bố thí. Trong nhân quá khứ, làm thiện làm ác đã khác nhau như trời với vực, đây kia không thể thay thế. Thí như trong mắt của vua Thuấn có hai con ngươi, thị lực tốt hơn người thường có hai mắt.

Cổ Tẩu cha vua Thuấn là một người mù, thị lực còn kém hơn người có một mắt. Thuấn tuy đại hiếu, làm sao có thể mang thị lực hơn người của mình chia cho cha?

Hỏi: Nền đất mái tranh, mới thể hiện “nhân dân ái vật” của Nghiêu Thuấn. Lâu đài cung thất bằng ngọc, rõ ràng là sự xa xỉ cùng cực của Kiệt Trụ. Phật đã coi tam giới là lao ngục, sao lại phải dùng thất bảo để trang sức?

Đáp: Một cái là tài bảo vơ vét của muôn dân, một cái là phước báo tích luỹ lợi ích chúng sanh, hai cái không thể coi như nhau.

Hỏi: Sự thanh tịnh trang nghiêm cõi Phật, cố nhiên là siêu việt thế gian vạn lần. Nhưng cảnh Tịnh độ mà trong kinh 1. 2. miêu tả, hơi quá khoa trương, nếu tin hết, không phải có chút hoang đường sao?

Đáp: Người ta luôn chỉ tin vào những gì mắt thấy tai nghe, hoặc mường tượng ra được. Nếu mắt không thấy, tai không nghe, liền cho là hoang đường, huống hồ là không thể mường tượng? Thí như con giun chỉ biết niềm vui ăn bùn trong đất, đâu biết rồng chơi biển lớn; lại như bọ hung chỉ biết niềm vui ủi lăn phân cứt, đâu biết đại bàng tung cánh bay cao vạn dặm.

Như Lai Ứng Hoá (7 câu hỏi đáp)

Hỏi: Người đời sanh ra đều qua đường âm đạo, khi Bồ-tát nhập thai, đều từ hông phải sanh ra, vì sao có sự khác nhau như vậy? Đáp: Phàm phu có ái dục, nên sanh ra bằng sản môn. Bồ-tát không có ái dục, cho nên sanh ra bằng hông phải.

Hỏi: Bậc tôn quý nhất trong ba cõi, không ai qua Thiên đế. Nhưng khi Phật giáng sanh, tứ đại Thiên vương, Đao Lợi Thiên vương đều cung kính hầu hạ. Có phải cố ý tạo ra phô trương tự ngã?

Đáp: Lục đạo trong kinh nói, chư thiên cũng thuộc một trong đó. Trong mắt người đời, thì thiên thần là tôn quý nhất. Trong mắt Phật, vẫn là phàm phu chưa ra khỏi sanh tử luân hồi. Cho nên mỗi lần Phật thuyết pháp, đều có vô lượng Đế Thích thiên vương cung kính lễ bái, nghe Phật 3. nói pháp. Như “kinh Hoa Nghiêm” nói: “Lúc bấy giờ chư thiên thấy Phật đến, bèn dùng thần lực hoá làm toà sư tử Bảo Liên Hoa Tạng, trăm vạn tầng cấp trang nghiêm, trăm vạn thiên vương kính lễ”. “Kinh Bát Nhã” nói: “Tất cả trời, người, a-tu-la đều nên cúng dường”. “Kinh Đại Bảo Tích” nói: “Tứ Thiên Vương Thiên, các thiên tử Trời 33, rải hoa trời, cúng dường Như Lai”. “Liên Hoa Diện Kinh” nói: “Đế Thích Thiên Vương thấy Phật rồi, liền trải toà cao, đảnh lễ chân Phật”. “Kinh Phạm Võng” nói: “Mười tám Phạm Thiên, Thiên tử lục dục, mười sáu đại quốc vương, chắp tay chí tâm, nghe Phật tụng giới đại thừa”. “Kinh Viên Giác” nói: “Lúc bấy giờ Đại Phạm Vương, 28 thiên vương, liền đứng dậy, đảnh lễ chân Phật”. “Hiền Ngu Nhân Duyên Kinh” nói: “Đế Thích hầu bên trái, Phạm Vương hầu bên phải”. “Kinh Phổ Diệu” nói: “Phạm Vương hầu bên phải, Đế Thích hầu bên trái”. “Tạo Tượng Kinh” nói: “Phạm Vương cầm dù trắng đứng bên phải, Đế Thích cầm phất trần trắng hầu bên trái”. “Kinh Pháp Hoa”

nói: “Các đại Phạm Thiên Vương ấy, đầu mặt lễ chân Phật, đi nhiễu trăm ngàn vòng”. Những ghi chép như vậy, nhiều không kể xiết. Nếu phước đức của Phật chỉ bằng chư thiên, thì trong kinh Phật không dám nói lời đại ngôn này, và Phạm Vương, Đế Thích há có thể để cho những kinh điển này lưu thông sao?

Hỏi: Trong kinh “Ngọc Hoàng” nói, khi Thiên đế thuyết pháp, Phật cũng đến nghe. Chẳng lẽ không đúng sao? Đáp: Kinh Phật đều từ miệng Phật nói, do A-nan kết tập mà thành, không có một câu nói dối. Còn “Kinh Ngọc Hoàng” là sản phẩm của người đời sau, hoàn toàn không phải do Ngọc Đế nói. Tuy nội dung kinh lời lẽ tôn sùng Ngọc Đế, nhưng hoàn toàn không hiểu thế nào mới là tôn sùng. Có thể anh từng nghe nói qua sự bao la rộng lớn của vũ trụ quan Phật giáo, hợp tất cả những người phước đức sâu dày nhất xưa nay, phước không bằng một người của Tứ Vương Thiên. Hợp tất cả thiên nhân phước đức sâu dày nhất của Tứ Vương Thiên, không bằng một thiên nhân của trời Đao Lợi. Ngọc Đế mà người ta nói, là thiên vương của trời Đao Lợi. Trên trời Đao Lợi, càng lên mỗi tầng trời trên càng thù thắng hơn, mãi cho đến Tha Hoá Tự Tại Thiên, thuộc Dục Giới, có bốn tầng trời. Trên Tha Hoá Tự Tại Thiên, càng lên mỗi tầng trời trên càng thù thắng hơn, cho đến Sắc Cứu Cánh Thiên, thuộc Sắc Giới, có 18 tầng trời.

Trên Sắc Cứu Cánh Thiên, càng lên mỗi tầng trời trên càng thù thắng hơn, mãi cho đến Phi Phi Tưởng Thiên, thuộc Vô Sắc Giới, có 4 tầng trời. Đến đây toàn đều là phàm phu chưa thoát khỏi luân hồi sanh tử. Đến như những thánh giả đã liễu thoát sanh tử ấy, thì có thánh giả Thanh-văn tiểu thừa, từ Tu-đà-hoàn đến A-la-hán, có bốn đẳng cấp. Trên nữa có Duyên-giác, Độc-giác. Lại trên nữa là Bồ-tát, có Thập tín, Thập trụ, Thập hạnh, Thập hồi hướng…cộng 90 đẳng cấp. Lại trên nữa liền tiến vào Sơ địa, từ Hoan Hỷ Địa đến Pháp Vân Địa, lại có mười đẳng cấp. Sau đó địa vị đến Đẳng Giác Bồ-tát, bổ khuyết Phật vị, tức sắp viên thành Phật quả. Phật là vô thượng đại pháp vương, bởi vì không ai có thể qua Phật. Làm gì có lý Ngọc Hoàng nói pháp, Phật đến nghe? Đại sư Liên Trì trong “Chánh Ngoa Tập”, đã nói rất rõ ràng.

4. Hỏi: Phật Thích-ca mâu-ni đản sanh, nhằm vào thời Chu Chiêu Vương, đến thời Khổng Tử, Phật pháp đã tồn tại ở Thiên Trúc gần 500 năm, vì sao Khổng Tử không hề nghe qua tình huống đại khái?

Đáp: Khổng Tử có nghe qua. Thí như lúc bấy giờ có một vị Thái tể nước Tống hỏi Khổng Tử rằng: “Ngài là một thánh nhân phải không?” Khổng Tử đáp: “Thánh nhân tôi không dám làm”. Lại hỏi Tam vương, Ngũ đế có thể gọi là thánh nhân không, Khổng Tử đều không biểu thị tán đồng. Thái Tể kinh sợ hỏi: “Vậy thì ai là thánh nhân?” Khổng Tử trang trọng nói: “Ta nghe nói phương tây có một vị đại thánh nhân, không cần trị lý mà thiên hạ chỉnh tề, không cần phát biểu ngôn thuyết mà làm cho đại chúng tín phục, không cần thực thi giáo hoá mà làm cho nhân dân tự giác tuân hành. Đức hạnh của ông ta rộng lớn vô bờ, sự tôn kính của nhân dân đối với ông ta không cách gì dùng ngôn ngữ biểu đạt” (Trọng Ni Thiên - Liệt Tử). Sao có thể nói Khổng Tử chưa hề nghe qua?

5. Hỏi: Phật giáo đến đời Hán Minh Đế mới truyền sang Trung Quốc, Khổng Tử vào lúc đó làm sao biết được?

252 Đáp: Khi Phật Thích-ca mâu-ni giáng sanh, đất Hán đã có điềm báo. Ngày mồng 8 tháng 4 Giáp Dần năm thứ 26 (Phường Bổn nói năm thứ 24) nhà Chu Chiêu Vương, xung quanh mặt trời có vòng sáng. Trên trời có ánh sáng lành năm sắc, xuyên vào sao Thái Vi, chiếu khắp phương tây. Đại địa chấn động, nước trong hồ, giếng dâng cao. Chu Chiêu Vương mệnh lệnh thái sử Tô Do bói quẻ, được 95 nét hào của “quẻ càn”. Tô Do nói: “Tây phương có thánh nhân đản sanh, 1000 năm sau giáo pháp của ông ta sẽ truyền đến đây”. Chu Chiêu Vương hạ lệnh khắc việc này lên bia đá, đặt trước từ đường Nam Giao (xem “Chu Thư Dị Ký”, “Bạch Mã Tự Bi Ký”). Nhưng lúc ấy Phật giáo còn chưa truyền đến Trung Quốc, cho nên nói rất giản lược.

6. Hỏi: Những ghi chép trong Lục kinh “Dịch”, “Thi”, “Thư”, “Lễ”, Nhạc”, “Xuân Thu” của nhà Nho, mới là căn cứ đáng tin. Sách của “Liệt Tử”, đâu đáng tin?

Đáp: Những lời giảng lúc còn sống của Khổng Tử, lưu truyền đến đời sau chẳng qua chỉ một phần trăm ngàn, làm sao có thể đều ghi hết trong “Lục Thư”? Liệt Tử là người noi theo Khổng Tử, cách thời Khổng Tử không xa, những lời nói của Khổng Tử mà ông ta ghi chép nhất định không phải không có căn cứ. Không thì làm sao ông ta biết được sau mấy trăm năm sẽ có Phật pháp truyền đến đất này, đoán trước cung cấp chứng cứ cho người đời sau? Lại nữa vì sao không noí đâu khác, mà chỉ nói phương Tây?

7. Hỏi: Thượng cổ không có Phật pháp, lại thiên hạ thái bình, được người đời sau xưng tán. Hậu thế có Phật pháp, ngược lại thói đời ngày một xuống dốc. Phật giáo cuối cùng có ích gì đối với quốc gia nhân dân? Đáp: Chư Phật xuất thế, chính vì muốn cứu độ chúng sanh đời ác trược. Thí như vì tối mà đốt đèn, chớ không phải vì đốt đèn mới tối. Những người hoạ hại biến loạn thiên hạ ấy, đều là những người hung ác bạo ngược không tin Phật pháp. Có ai thấy người ăn chay không uống rượu lại đi giết người cướp của không? Có người xuất gia tu hành nào lại thí quân soán vị không? Tống Văn Đế thời nam bắc triều nói: “Nếu cả nước đều học Phật, ta có thể ngồi không mà hưởng thái bình” (Tống Thư). Đường Thái Tông viết lời tựa cho Tam Tạng Thánh giáo, cực lực tôn sùng Phật giáo, nói với hạ thần rằng: “Phật giáo quảng đại, cao thâm vô cùng”. Sau khi Đường Huyền Trang mất, Đường Cao Tông nói: “Ta đã mất đi quốc bảo!” Khóc rất bi thương, 5 ngày không thượng triều. Đường Huyền Tông nghe pháp sư Thần Quang đàm luận công đức của Phật đối với chúng sanh, cảm thán nói: “Ân đức của Phật mênh mông như vậy, nếu chẳng phải pháp sư thì không thể giải thích rõ ràng như vậy. Ta phải đời đời kính ngưỡng”. Thái Tổ, Thái Tông, Chân Tông, Nhân Tông, Cao Tông, Hiếu Tông triều Tống, không ai là không quy tâm cửa Phật, tinh thâm Phật pháp, hoặc đích thân đến chùa nghe pháp, hoặc thỉnh cao tăng vào cung giảng pháp. Những sự thật lịch sử này thấy trong “Đường Thư”, “Tống Sử”, “Thích Thị Kê Cổ Lược”, “Văn Hiến Thông Khảo”, “Bắc Sơn Lục”, “Trịnh Cảnh Trọng Gia Tập”… Cho nên từ xưa đến nay những người minh đạt có trí, phần lớn quy hướng Phật môn. Những người tin sâu thiền học có chỗ ngộ nhập, đại khái kể ra như: Hứa Tuân, Lưu Di Dân, Chu Tục Chi, Lôi Thứ Tông, Tông Bính, Thẩm Ước, Tống Cảnh, Vương Duy, Vương Tấn, Đỗ Hoàng Thường, Đỗ Hồng Tiệm, Bạch Cư Dị, Lý Cao, Bùi Độ, Bùi Hưu, Lã Mông Chánh, Lý Hàng, Vương Đán, Dương Ức, Y Chu, Phú Bật, Văn Ngạn Bác, Dương Kiệt, Vương Cổ, Triệu Biện, Chu Đội Di, Thiệu Ung, Trương Phương Bình, Hoàng Đình Kiên, Trần Quán, Trương Thương Anh, Trương Cửu Thành, Trương Tuấn, Vương Nhật Hưu, Phùng Tập, Lã Bổn Trung, Lưu Tử Huy,

Lý Bính…

Những người kính tín Phật pháp và thông tỏ lý Phật như:

Dương Hộ, Vương Đạo, Tạ An, Hà Sung, Vương Hy Chi, Vương Thản Chi, Tạ Linh Vận, Chữ Bầu, Tiêu Vũ, Phòng Huyền Linh, Đỗ Như Hối, Nguỵ Chinh, Ngu Thế Nam, Chử Toại Lương, Nhan Chân Khanh, Lý Bạch, Lý Tất, Liễu Tông Nguyên, Lý Bột, Khấu Chuẩn, Phạm Trọng Yêm, Hàn Kì, Đỗ Diễn, Tăng Công Lượng, Tô Thức, Tô Triệt, Lã Công Trứ, Uông Tảo, Lý Chi Thuần, Trương

Thức, Lã Tổ Khiêm, Lưu Mật…

Những nhân sĩ nổi tiếng tôn sùng Phật pháp cận đại có:

Triệu Mạnh Phủ, Tống Liêm, Chu Thầm, Từ Nhất Quỳ, La Hồng Tiên, Đường Thuận Chi, Triệu Trinh Cát, Lục Thọ Thanh, Lục Quang Tổ, Ân Mại, Tiết Huệ, Vương Thế Trinh, Tông Thần, Đặng Dĩ Tán, Phùng Mộng Trinh, Ngu Thuần Hy, Viên Tông Đạo, Viên Hoằng Đạo, Viên Trung Đạo, Đào Vọng Linh, Đào Thích Linh, Tiêu Hồng, Hoàng Huy, Vương Khẳng Đường, Chung Tinh… Và hai tiên sinh Trần Hiến Chương, Vương Thủ Nhân, là người đề xướng nhà Nho học đạo, lập ngôn của họ đều khế hợp tông chỉ thiền môn. Những người được sự trao truyền của họ, như: Vương Kỳ, La Nhữ Phương, Chu Nhữ Đăng, Dương Khởi Nguyên, đối với việc nghiên cứu Phật pháp càng thâm sâu.

Phật pháp nếu không phải là chân thừa tối thượng, có ích cho trị lý quốc gia và giáo hoá đạo đức, làm sao được các bậc tiên hiền cung kính tin theo như thế? (Sự tích mỗi người tản mác thấy trong “Nhị Thập Nhất Sử”, và trong các Văn Tập, Ngữ Lục). Những nhân sĩ giới dâm nếu lập chí vãn hồi sóng dữ của biển dục, không thể không chuyên tâm nghiên cứu Phật pháp.

Lời Bạt

Những sách khuyến thiện, mở ra làm cho người ta nhăn mặt, những quyển sách như vậy chắc chắn không thể lưu truyền. Mở ra mà người ta vỗ tay, những quyển sách như vậy cũng chắc chắn không thể lưu truyền. Vì sao? Một quá thâm áo, một quá thô thiển. Quyển sách của thầy tôi đây, ý nó vốn nơi giới dâm, nhưng lại luôn ở vấn đề tham cứu sanh tử, tôi ban đầu cũng cảm thấy quá ư thâm áo. Tuy nhiên mỗi sáng sớm lấy vấn đề sanh tử tự xét mình, liền phát hiện đây là điều không ai tránh khỏi. Mang tâm tình không thể tránh khỏi, cầm cuốn sách này lên lại nghiền ngẫm tới lui, mới biết học thức uyên bác, tâm Bồ-tát cứu đời cứu người thâm thiết của thầy, sau đó mới mỗi mỗi vỗ tay khen ngợi những chỗ vốn chau mày trong sách. Quyển sách này hiện tại được lưu truyền rộng, hậu thế không ngừng tái bản, tôi tin nhất định sẽ là như thế.

Trần Tuyên Thánh Lai Thị môn nhân Ngu Sơn kết bái 257

Giải thích ý nghĩa những danh từ Phật học

Quyển một

Ba đường: Ba đường ác. Vua Ưu điền: Tiếng Phạn đọc Ô đà diển na, tiếng Trung quốc dịch Xuất ái(ra khỏi tham ái), còn có cách gọi khác là Ưu đà diên, tức Ưu điền vương. Danh từ tiếng Phạn tức ngôn ngữ nước Ấn độ. Kiếp Sơ là tộc người còn lại của trời Phạn thiên, nên gọi Phạn. Bà la môn: Tiếng Trung quốc dịch Tịnh hạnh. Một trong bốn dòng họ ở Ấn độ, chi tiết trong kinh Trường a hàm tứ tính.

Bát quan trai: Tức tám giới, những người Phật tử tại gia có thể thọ trì. Thời gian giới hạn trong một ngày một đêm, muốn thọ trì mỗi ngày thì phải thọ giới mỗi ngày, khi đã thọ giới rồi thì không được phá giới. Nếu có thể thọ trì rốt ráo, tuy chỉ trong một ngày một đêm vẫn quyết định sinh lên các cõi trời. La hán: Nếu nói đầy đủ là A la hán, có ba nghĩa, thứ nhất, giết giặc phiền não, thứ hai, không thọ thân sau, thứ ba, nhận sự cúng dường của trời và người.

Sa môn: Tiếng Trung quốc dịch là siêng năng và ngưng nghỉ.

Siêng tu giới định tuệ và ngưng nghỉ tham sân si. Xá lợi: Tiếng Trung quốc dịch là thân xương hay linh cốt. Những bậc chứng quả vị bốn Thánh đều có. Hình dáng và màu sắc không nhất định, sự linh nghiệm cũng không giống nhau. Những thứ như nước, lửa, vàng, đá, đều không thể phá được.

258 Bồ tát: Nói đầy đủ là Bồ đề tát đoả, tiếng Trung quốc dịch giác ngộ chúng sinh. Tu chứng quả vị như đức Phật nên gọi Giác, chưa hết vô minh nên gọi là tình, hữu tình còn là danh từ chỉ chúng sinh. Bồ tát lấy đạo này để giác ngộ những chúng sinh này nên gọi giác ngộ chúng sinh.

Tám điều nhớ nghĩ: Phật, Pháp, Tăng, giới, xả bỏ, cõi trời, hơi thở ra vào, chết.

Ba cõi: Dục, Sắc, Vô sắc. Niết bàn: Tiếng Trung quốc dịch là diệt độ. Tức được cái vui của sự vắng lặng và vượt qua bờ sinh tử. Niết còn gọi là không còn sinh lại, Bàn là không còn mất đi. Không sinh không diệt gọi là

Niết bàn.

Trật: Một loại hoa có thể dệt vải, họ thân mềm, có ở nước Cao xương, ở nước Phiệt tân nó là loại thân gỗ. Sông Hằng: Nói đầy đủ là sông Hằng già, hay Khắc già. Tiếng Trung quốc dịch là Thiên đường lai. Sông này gần thành Xá vệ.

Bồ đề: Tiếng Trung quốc dịch là giác ngộ.

Ba đường ác: Địa ngục, quỉ đói và súc sinh.

Tam bảo: Tức Phật, Pháp và Tăng. Tam bảo có sáu nghĩa, chi tiết trong luận Bảo tính.

Chính giác: Tiếng Phạn là Tam bồ đề, tiếng Trung quốc dịch chính giác là chứng quả vị Phật, gọi là thành chính giác.

259 A xà thế: Tiếng Trung quốc dịch là Vị sinh oán, thái tử của vua Bình sa.

Châu Bắc cu lô: Ở phía Bắc núi Tu di, người dân ở châu này có tuổi thọ đến hàng nghìn. Muốn mặc có áo, muốn ăn có cơm, sau khi chết được sinh về cõi trời.

Kì viên: Cây do thái tử Kì đà dâng cúng, vườn do trưởng giả Cấp cô độc mua. Nếu nói đầy đủ Vườn Cấp cô độc cây Kì đà, nay nói tóm tắt Kì viên. Tinh xá: Là chỗ đức Phật và chư Tăng ở. Tỉ kheo: Tiếng Trung quốc dịch là Người ăn xin. Xin giáo pháp nơi đức Phật để nuôi lớn thân tuệ. Xin thức ăn giữa đời để nuôi dưỡng thân thể. Còn có cách dịch khác là phá ác, bố ma.

Vua Thánh Chuyển luân: Vua Chuyển luân có bốn loại: Kim luân vương, cai trị bốn châu thiên hạ. Ngân luân vương, cai trị ba châu thiên hạ. Đồng luân vương, cai trị hai châu thiên hạ. Thiết luân vương, cai trị châu Diêm phù đề.

Tám nạn: Địa ngục, quỉ đói, súc sinh, sinh nơi xa trung tâm văn minh, sinh lên cõi trời Trường thọ, sinh nhà tà kiến, sinh trước đức Phật giáng sinh hay sau đức Phật giáng sinh. Có thuyết thay trời Trường thọ bằng châu Bắc cu lô, là không đúng. Xem kinh Đại Bát nhã, kinh Giảo lượng thọ mạng, có thể thấy.

Như lai: Tiếng Phạn là Đa đà a già độ, tiếng Trung quốc là Như lai, một trong những mười danh hiệu của đức Phật.

260 Phật Thích ca mâu ni: Tiếng Phạn Thích ca, tiếng Trung quốc dịch Năng nhân. Tiếng Phạn Mâu ni tiếng Trung quốc dịch là Tịch mặc. Có nghĩa đức độ Năng nhân có thể cứu giúp tất cả mọi người. Đạo của Ngài thích sự vô vi, vắng lặng. Phật, tức bậc giác ngộ. Thiên trúc: Tức quốc gia nơi đức Phật giáng sinh, còn gọi là Ấn độ, hay Thân độc, đó là quốc gia nằm ngay giữa cõi Diêm phù đề. Những đức Phật trước đây đều giáng sinh ở đây. Nước này rộng hơn chín vạn dặm, ba mặt cách xa biển, lưng dựa núi Tuyết, phía Đông kéo dài đến nước Chấn đán, phía Nam kéo dài đến nước Kim địa, phía Tây kéo dài đến nước A du giá, phía Bắc kéo dài đến núi Hương. Mỗi mặt rộng năm vạn tám nghìn dặm. Đến giờ Ngọ tiết Hạ chí, nước này dùng mô đất đất để đo đạc, bốn mặt không có bóng, còn những quốc gia khác đều có bóng.

Vua Tịnh phạn: Tiếng Phạn là Duyệt đầu đàn, tiếng Trung quốc dịch là Tịnh phạn, hoặc Bạch tịnh, là thân phụ đức Phật, quốc vương nước Ca duy la vệ.

Phu nhân Ma da: Nói đầy đủ là Ma ha ma da. Tiếng Trung quốc dịch Đại vệ hoặc Đại huyễn, tức có thể dùng những phép thuật lạ.

Thân mẫu đức Phật.

Ba la xoa: Còn gọi là Tất lợi xoa, tiếng Trung quốc dịch là Vô ưu.

Bốn đại thiên vương: Đa văn thiên vương ở phía Bắc, Trì quốc thiên vương ở phía Đông, Tăng trưởng thiên vương ở phía Nam,

Quảng mục thiên vương ở phía Tây.

Vua trời Đao lợi: Tức vua trời Đế thích, Thích đề hoàn nhân.

Trong kinh Niết bàn có thêm mười một tên khác.

Tì thủ yết ma: Tiếng Trung quốc dịch là các loại thợ thuyền, là những người thợ thủ công vùng miền Tây thường thờ cúng vị thần này.

Ba mươi hai tướng: Bàn chân đầy đặn, có hình những bánh xe. Tay chân mềm mại như tơ trời Đâu la. Hoa văn nơi các ngón chân cùng có những hình dáng giống nhau. Các ngón chân nhọ dài. Chân ngồi xếp bằng cân đối. Ánh sáng chiếu từ đầu đến chân. Hai tai dài tròn và nhọn. Hai tay dài quá đầu gối. Âm tàng có tướng Phạn thiên. Các lỗ chân lông mềm mại. Tóc xoăn về bên phải. Dạ dày không thấm nước. Cơ thể có màu vàng sáng loá. Chân tay, vai trán đều đầy đặn. Trán đẹp kì lạ. Cánh tay đầy đặn. Hình dáng hồng hào đầy đặn. Cơ thể cân đối. Dáng người cân xứng. Người oai vệ như sư tử chúa. Ánh sáng toả ra mỗi mặt một tầm. Bốn mươi chiếc răng trắng, khít như ngọc Kha tuyết. Bốn răng ngoài nhọn sắc. Được những vị ngon thượng hạng. Lưỡi mỏng, sạch sẽ, có thể thè lấp mặt đến trán. Tiếng Phạn du dương, người xa hay gần đều có thể nghe thấy. Lông mi bằng thẳng đều đặn. Da trắng hồng. Mặt tròn như mặt trăng. Lông mi cong như cung tên trời Thiên đế. Giữa hai hàng lông mày có tướng hào quang trắng. Đỉnh đầu cao, tròn đầy như lọng trời.

Tám mươi tướng tốt: Chi tiết trong kinh Hoa nghiêm, Đại Bát nhã,

Tam muội hải.

Da thâu đà la: Tiếng Trung quốc dịch Danh vặn, con gái của trưởng giả Di thí. Phi của thái tử Tất đạt, mẹ La hầu la.

262 Cù di: Tiếng Trung quốc dịch Minh nữ, con gái trưởng giả Xá di. Kinh Thập nhị du và Thích luận đều nói nàng này là chính phi của thái tử, Da du đà la là thứ phi.

Lộc dã: Con gái của trưởng giả họ Thích, phi thứ ba của thái tử. Ba tuần: Còn gọi là Ba tì dạ. Tiếng Trung quốc dịch là Cực ác, tên của một ma vương.

Tam muội: Tiếng Trung quốc dịch là chính định, không phải tà định. Còn gọi là chính thọ, nghĩa là không thọ những cảm thọ nên gọi là chính thọ.

Lục thiên: Trời Tứ vương đến trời Tha hoá, chi tiết có ở phần sau. A nan: Tiếng Trung quốc dịch là Khánh hỉ. Sinh đúng ngày Phật thành đạo nên có tên như thế. Là con trai vua Hộc phạn, em họ đức Phật.

Nước Câu đàm di: Còn gọi là Kiều thưởng di, một tiểu bang giữa nước Ấn độ.

Ma nhân đề: Tên người. Ma đặng nữ: Ma đặng nữ tức mẹ của Ma đăng già. Ma đặng nữ tức chỉ Ma đăng già.

Mục liên: Nói đầy đủ là Mục kiền liên. Tiếng Trung quốc dịch

Thái thúc thị.

Sa di: Tiếng Trung quốc dịch là ngưng nghỉ và từ bi. Ngưng những tư tưởng dục nhiễm của thế gian, đem lòng từ để cứu giúp chúng sinh. An đà: Một quốc gia gần Ấn độ.

Ưu bà tắc: Còn gọi là Ưu bà tố ca. Tiếng Trung quốc dịch là người nam thân cận. Tức gần gũi vị Tỉ kheo để làm việc, còn gọi là Ô bà tát ca, tiếng Trung quốc dịch là người nam khéo ăn ở, tức tuy vẫn tại gia nhưng không quan hệ giữa nam nữ.

Thành Câu thi na: Tiếng Trung quốc dịch là thành Góc, vì thành này có hình ba góc. Phật Ca diệp: Tiếng Trung quốc dịch là Ẩm quang, thầy của đức Thích ca, đức Phật thứ ba trong một nghìn vị Phật kiếp Hiền.

Quyển hai

Tám vua: Lập Xuân, Xuân phân, Lập Hạ, Hạ chí, Lập Thu, Thu phân, Lập Đông , Đông chí.

Sau căn: Mắt, tai, mũi, lưỡi, cơ thể, và ý thức.

Tám khổ: Sinh, già, bệnh, chết, yêu thương mà phải xa nhau, ghét nhau mà phải ở cùng nhau, muốn không được, thân thể đòi hỏi. Bốn chúng xuất gia: Tỉ kheo, Tỉ kheo ni, Sa di, Sa di ni.

Tám bộ: Trời, rồng, Dạ xoa, Càn thát bà, A tu la, Ca lâu la,Khẩn na la, Ma hầu la dà.

Tỉ kheo ni: Tiếng Trung quốc dịch là Khất sĩ nữ.

Ưu bà di: Còn có cách gọi khác là Ô bà tư ca. Tiếng Trung quốc dịch là người nữ thân cận, tức gần gũi vị Tỉ kheo ni để làm việc, còn gọi là Ô bà tát cát, tiếng Trung quóc dịch là thiện túc nữ.

264 Cưu ma la thập: Tiếng Trung quốc dịch là Đồng thọ, người Ấn độ, cháu vua nước Qui tư. Năm thứ chín đời Kiến nguyên, triều Phù kiên, quan Thái sứ tấu có một vị đức độđang ở ngoại quốc, liền cho sứ đi thỉnh Ngài về Trung quốc. Trà tì: Còn gọi là Đồ duy, hoả thiêu.

Tam tạng: Kinh, luật và luận.

Phù đồ: Tiếng Trung quốc dịch là cao hiển, tháp thờ Phật.

Di lặc: Tiếng Trung quốc dịch là Từ thị, họ. Là vị thành Phật kế tiếp đức Phật Thích ca, chi tiết trong kinh Di lặc hạ sinh thành

Phật.

Bảy vị Phật: Tì bà thi, Thi khí, Tì xá phù, Câu lưu tôn, Câu na hàm mâu ni, Ca diệp, Thích ca mâu ni. Bát nê hoàn: Tức Bát Niết bàn, xem phần trước. Sáu cõi: Trời, người, A tu la, súc sinh, quỉ đói, địa ngục.

Ba tháng chay trường: Giêng, năm và chín.

Hành giả: Người tu hành. Bốn đại: Đất, nước, gió và lửa. Có nội và ngoại bốn đại. Nếu lấy có thể người để nói, thì xương thịt là đất, máu huyết là nước, hơi thở là lửa, chuyển động là gió. Mắt thần: Một trong năm phép thần thông. Mắt thần có loại rộng hẹp khác nhau. Có thứ mắt thần của ngoại đạo, trời, cõi tiên. Có mắt thần của bậc Thanh văn, Duyên giác. Có thứ mắt thần của Phật, Bồ tát. Ma đăng: Nói đủ là Ma đăng già. Tiếng Trung quốc dịch là Bản tính, dâm nữ, sau này khi đến pháp hội Lăng nghiên được nghe Phật pháp nên ngộ đạo rồi xuất gia, tên Tỉ kheo ni Tính. Ưu bát la: Tiếng Trung quốc dịch là hoa sen xanh, không phải hoa Ưu đàm bát la. Ưu đàm bát la là tên một loại cây. Tiếng Trung quốc dịch là Linh thuỵ, bình thường nó là loại cây không có hoa, nhưng khi đức Phật, hay vua Thánh chuyển luân ra đời thì mới ra hoa.

Ma hê thủ la: Tiếng Trung quốc dịch Đại tự tại, là vua cõi trời Sắc cứu cánh. Tiếng Phạn là A ca ni tra, tiếng Trung quốc dịch là Khuất ngại cứu cánh, hay còn gọi là Sắc cứu cánh, là cõi trời cao nhất trong cõi Sắc.

Diêm phù đề: Nói đầy đủ là Diêm phù na đề, tên một loại cây, tiếng Trung quốc dịch là Thắng kim, vì dưới cây có vàng nên đặt tên loại cây đó như thế. Vì châu này có nhiều cây đó nên lấy tên đặt cho châu, tức là châu Nam thiệm bộ, châu này rộng bảy nghìn do tuần.

Uất đơn việt: Tiếng Trung quốc dịch là Cao xuất, còn gọi là Thắng xứ, tức châu Bắc cu lô, châu này rộng mười nghìn do tuần.

Cồ đà ni: Còn gọi là Cồ da ni, tiếng Trung quốc dịch là Ngưu hoá, tức châu Tây ngưu hoá, châu này rộng tám nghìn do tuần.

Phất bà đề: Còn gọi là Tì đề ha, Phất vu tiệp. Tiếng Trung quốc dịch là Thắng, tức châu Đông thắng thần, châu này rộng chín nghìn do tuần. 266 Tu di: Nói đầy đủ là Tu di lô, tiếng Trung quốc dịch là Diệu cao. Do bốn thứ châu báu hợp thành gọi là diệu, vượt lên tất cả những ngọn núi khác gọi là cao. Nằm giữa bốn châu thiên hạ, chiều cao của ngọn núi này là mười sáu vạn tám nghìn do tuần. Một nửa nổi lên trên mặt biển, một nửa chìm dưới mặt nước biển, trên đỉnh là cung trời Đao lợi, mặt trăng và mặt trời di chuyển ở giữa phần nổi trên mặt nước của ngọn núi này.

Ta bà: Còn gọi là Bà ha, Tố ha, tiếng Trung quốc dịch là Kham nhẫn, tức vùng đất đức Thích ca đã ứng hoá. Là tên gọi chung của đại thiên thế giới. Tứ thiên vương: Là cõi trời thứ nhất trong cõi Dục, cách quả đất bốn vạn hai nghìn do tuần, cung điện cõi trời này gần mặt trời và mặt trăng.

Trời Đao Lợi: Tiếng Phạn là Đao lợi, tiếng Trung quốc dịch là Ba mươi ba. Trên cõi trời Tứ vương, trong đó có vua trời Đế thích ở.

Bốn mặt có ba mươi hai vị thiên tử làm thần giúp việc bên trong, nên hợp thành con số ba mươi ba. Không phải số thứ tự ba mươi ba từ dưới lên trên.

Trời Dạ ma: Tên đầy đủ là Tu dạ ma. Tiếng Trung quốc dịch là Thiện thời phân, trên cõi trời Đao lợi.

Trời Đâu suất: Tên đầy đủ là Đâu suất đà, tiếng Trung quốc dịch là Diệu túc, trên cõi trời Dạ ma. Trời Hoá lạc: Tiếng Phạn là Tu niết mật đà. Tiếng Trung quốc dịch là Hoá lạc, trên cõi trời Đâu suất.

267 Trời Tha hoá tự tại: Tiếng Phạn là Ba xá bạt đề, tiếng Trung quốc dịch Tha hoá tự tại, trên cõi trời Hoá lạc, là tầng trời thứ sáu trong cõi Dục. Trên cõi trời này là có hai cõi Dục và Sắc ở giữa, có trời Ma thân, cai trị cõi Dục, nên gọi là cõi trời cao nhất cõi Dục. Do tuần: Còn gọi là Do diên, Du thiện na, là căn nhà của vua Chuyển luân mỗi lần tuần thú nghỉ lại. Do những trạm nghỉ chân ở phương Bắc có cái rộng mười sáu dặm, có cái rộng ba mươi dặm, có cái rộng bốn mươi dặm, có cái rộng sáu mươi dặm đến tám mươi dặm.

Chân thúc ca: Tiếng Trung quốc có nghĩa màu đỏ. A di đà: Tiếng Phạn A, tiếng Trung quốc dịch Không. Tiếng Phạn Di đà, tiếng Trung quốc dịch không thể đếm. Vì ánh sáng không kể hết, tuôit thọ không kể hết, phước đức không kể hết.

Thế giới tam thiên đại thiên: Nghìn mặt trời, nghìn mặt trăng và nghìn ngọn núi Tu di, cho đến nghìn cõi trời Phạn thế gọi là một tiểu thiên thế giới. Một nghìn tiểu thiên thế giới thành một trung thiên thế giới. Một nghìn trung thiên thế giới gọi là một đại thiên thế giới, vì nói ba lần một nghìn nên có tên gọi như thế, thật ra ba nghìn chỉ là một đại thiên.

Ma ni: Còn có tên khác là Mạt ni, tiếng Trung quốc dịch là xa mọi sự ô uế.

Nước tám công đức: Lắng trong, mát mẽ, ngọt ngào, nhẹ nhàng, thấm nhuận, hoà dịu, có thể khỏi cơn đói khát, nuôi lớn các căn.

Quyển ba

Bảy cõi: Kinh Lăng nghiêm nói cõi Tiên hợp với sáu cõi, gọi là Bảy cõi.

Ba con thú: Voi, ngựa và thỏ.

Phạn vương: Vua cõi Ta bà. Thiết vi: Tiếng Phạn là Chiết ca la, tiếng Trung quốc dịch là Luân sơn, hay còn gọi là Thiết vi sơn. Nằm bên ngoài bốn châu. Ba đời: Quá khứ, hiện tại và tương lai. Năm ấm: Sắc, thọ, tưởng, hành, thức.

Thanh văn: Nghe giáo pháp tứ đế được chứng quả thì gọi là Thanh văn.

Chín phẩm vãng sinh: Ba phẩm thượng, trung, hạ, mỗi phẩm lại chia ra thượng trung hạ, cộng thành chín phẩm. Nghĩa chi tiết có trong kinh Quán vô lượng thọ.

Mười việc ác: Thân có ba, miệng có bốn, ý có ba. Thân: Sát sinh, trộm cắp, tà dâm. Miệng: Nói dối, nói ba hoa, nói hai lưỡi, chửi bới. Ý: Tham lam, giận dữ, ngu si.

Nê lê: Tên địa ngục. Tiếng Trung quốc dịch là không có, tức không có sự vui sướng, không có ngày được tha.

A bàng: Lính ngục, tiếng Trung quốc dịch Không có lòng thương.

269 Trời Quang âm: Khi giao tiếp miệng họ phát ra ánh sáng nên gọi là Quang âm, trên đỉnh trời Nhị thiền của cõi Sắc. Khi kiếp Hoả đến, cõi này là nơi đầu tiên thoát khỏi nạn đó.

Địa vị: Một thứ cỏ mọc trên mặt đất thời kiếp Sơ, có hình như sữa được nấu chín, có vị ngọt như mật ong. Bốn hình thức sinh sản: Trứng, thai, ẩm thấp, biến hoá.

Phạn hạnh: Giữ giới, không dâm dục gọi là tu Phạn hạnh.

Ba sinh: Ba đời.

A tu la: Tiếng Tiếng quốc dịch là không xinh đẹp, là bởi người đàn ông xấu xí, còn người phụ nữ xinh đẹp. Còn gọi là không phải trời, có phước của trời nhưng không có đức độ như chư thiên. Còn gọi là không có rượu, vì chưng rượu không được nên tức giận thề không uống rượu nữa.

Mười tám trời Phạn: Tức các tầng trời trong cõi Sắc, trên cõi Dục. Vì đã cắt đứt lòng dục nên gọi là Phạn. Mười tám tầng trời: Phạm chúng, Phạm phụ, Đại phạm, Thiểu quang, Vô lượng quang, Quang âm, Thiểu tịnh, Vô lượng tịnh, Biến tịnh, Phước sinh, Phước ái, Quảng quả, Vô tưởng, Vô nhiệt, Thiện kiến, Thiện hiện, Sắc cứu cánh. Nghĩa chi tiết trong cuốn thứ tám, chín, kinh Lăng nghiêm.

Mười sáu nước lớn: Là những quốc gia láng giềng của Ấn độ, như

Ương già, Ma kiệt đề...

Hai mươi tám thiên vương: Cõi Dục có sáu, cõi Sắc có mười tám, cõi Vô sắc có bốn. Trời Phi phi tưởng: Là cõi trời trên cùng của cõi Vô sắc. Bốn giai cấp của bậc Tu đà hoàn: Tiếng Phạn Tu đà hoàn, tiếng Trung quốc dịch là vào dòng Thánh, tức các pháp nhãn thanh tịnh được dự vào dòng Thánh, thêm Tư dà hàm, A na hàm, A la hán, thành bốn giai cấp.

Duyên giác: Nghe Phật nói pháp mười hai nhân duyên mà được ngộ đạo nên gọi là Duyên giác.

Độc giác: Ra đời không gặp Phật, tự mình giác ngộ nên gọi là Độc giác.

Mười tín: Tâm tin tưởng, tâm nhớ nghĩ, tâm sốt sắng, tâm sáng suốt, tâm định, tâm không lui sụt, tâm hồi hướng, tâm hộ pháp, tâm giữ giới, tâm thệ nguyện.

Mười trú: Trú phát tâm, trú như mặt đất, trú tu hành, trú sinh quí, trú phương tiện đầy đủ, trú chính tâm, trú không lui sụt, trú tuổi trẻ, trú con của đấng Pháp vương, trú quán đỉnh.

Mười hạnh: Hạnh vui vẻ, hạnh làm ích lợi cho mọi người, hạnh không sân hận, hạnh vô cùng, hạnh xa lìa sự loạn động, ngu si, hạnh làm việc thiện ngay trong đời này, hạnh không chấp trước, hạnh tôn kính, hạnh chân thật.

Mười hồi hướng: Cứu giúp tất cả chúng sinh để họ thoát khỏi sinh tử, không làm tổn hại, chúng sinh bìng đẳng như đức Phật, đến tất cả nơi chỗ, kho tàng công đức vô tận, tuỳ thuận, coi tất cả các căn lành đều bình đẳng, coi hết thảy mọi người đều giống nhau, tướng chân như, giải thoát tất cả, không còn ràng buộc, pháp giới vô lượng. Mười cấp bậc trong Hoan hỉ địa: Tức mười địa: Hoan hỉ, Li cấu, Phát quang, Diệm tuệ, Nan thắng, Hiện tiền, Viễn hạnh, Bất động, Thiện tuệ, Pháp vân.

Ngôi vị bổ xứ: Tiếng Phạn: A duy nhan, tiếng Trung quốc dịch: nhất sinh bổ xứ. Tức một lần cuối cùng trước khi giáng sinh, sẽ thành Phật. 272