Thiếu Niên Bảo Thân

Quyển một

Ngọc Phong, Chu Tư Nhân, tên là An Sĩ biên tập

Pháp Giới lục

Khuyên chung. Tổng cộng hai mục: một Pháp7 , một Giới8 Thường nghe rằng “Nghiệp Hải Mang Mang , Nan Đoạn Vô Như Sắc Dục ; Trần Hoàn Nhiễu Nhiễu , Dịch Phạm Duy Hữu Tà Dâm” (Biển nghiệp mênh mông, khó đoạn không chi hơn sắc dục. Cõi đời phồn tạp, dễ phạm nhất là tà dâm). Những bậc anh hùng cái thế cũng vì đó mà tử vong mất nước, những tài sĩ miệng thêu hoa tâm dệt gấm cũng nhân đây mà thân bại danh liệt. Xưa nay đều vậy, hiền ngu đều vướng. Huống gì gió chướng ngày càng dữ, đạo đức truyền thống mất dần. Kẻ trẻ tuổi phóng đãng cố nhiên dễ đắm chìm trong chốn ăn chơi đàng điếm mà bậc văn nhân sĩ tử cũng đua đòi “thanh sam chi thấp” (trong bài thơ “tỳ bà hành” của Bạch Cư Dị có câu “tọa trung khấp hạ thùy tối đa, giang châu tư mã thanh sam thấp” = “trong cử tọa ai khóc nhiều nhất, chiếc áo xanh của quan tư mã giang châu đã ướt đẫm” biểu thị sự đồng tình của Bạch Cư Dị đối với cô gái đánh đàn tỳ bà. Về sau mượn tích chuyện này để chỉ sự ái mộ đối với cô gái thanh lâu). Nói bỏ dục mà lòng dục ngày càng tăng, nghe khuyên bỏ dâm mà lòng dâm càng nặng. Gặp cô gái duyên dáng bên đường thì ánh mắt chăm chăm; thấy phụ nữ mỹ miều đứng bên cửa thì ruột gan đảo lộn.

Nói chung là lòng đã bị vẻ bên ngoài sai sử, ý thức cũng bị tình cảm lôi kéo. Nhan sắc bình thường, nếu như trang điểm phấn son, liền dễ nghĩ đó là Tây Thi mỹ nữ. Da dẻ quê mùa, chỉ thêm xông xạ ướp hương, tức thì quên mất Đông phụ chi hình (Đông phụ tức là Đông thi trong tích chuyện “Đông thi bắt chước nhíu mày”. Đông thi vốn xấu, nghe kể Tây thi rất đẹp, khi nhíu mày lại càng đẹp hơn, cũng bắt chước nhíu mày. Sau này chữ Đông phụ chỉ cho cô gái xấu xí). Họ đâu biết trời đất không tha, quỉ thần căm giận. Hoặc có người phá hoại tiết hạnh phụ nữ, rồi vợ hay con gái phải đền bồi; hoặc có người làm tổn hại thanh danh phụ nữ, để con cháu phải chịu quả báo. Những ngôi mộ không người hương khói, không ai ngoài những kẻ ngông cuồng bạc bẽo; tổ tiên những cô gái lầu xanh đều là những kẻ lãng tử tham dâm. Đang giàu thì bị tịch thu tài sản, đáng lẽ có công danh lại bị gạt tên bảng vàng, lâm vào cảnh tù đày roi vọt. Còn sống thì chịu năm loại tội hình: roi đánh, gậy đập, ngục giam, lưu đày, tử hình. Chết đi bị đọa vào ba đường ác: địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh. Ân ân ái ái thuở trước, bây giờ trống trơn; hùng tâm tráng chí xưa kia, ngày nay mất hết.

Khuyên rộng tất cả những người thanh niên ý chí, những bậc học thức công danh, nên khơi tâm giác ngộ, phá tan chướng ngại sắc dục. Mặt mày đẹp đẽ, nên biết đó là đầu lâu mang khối thịt, hình dáng mỹ miều chỉ là hố xí khoác áo hoa. Cho dù gặp người đẹp như hoa như ngọc, cũng nên xem như chị gái như mẹ hiền. Những người chưa phạm tà dâm nên đề phòng đừng để vướng vào, người lỡ phạm rồi, nên bảo họ sớm quay đầu. Mong rằng cùng nhau khuyên nhủ, cùng nhau dạy bảo, khiến cho tất cả đều quay về đường giác, người người đều ra khỏi lối mê. Nếu cho những lời khuyên này là những lời nhảm nhí, xin xem quả báo tốt của ông họ Mạo; còn như nghĩ chuyện phong lưu là câu chuyện hay, xin xem vết xe đổ của người họ Kim.

Mạo Tung Thiếu (trích trong “Mạo Hiến Phó Kỉ Sự”)

Mạo Tung Thiếu, huý Khởi Tông, người đời Minh, ở Giang Tô-Như Cao. Năm Kỷ Mùi (1619), sau khi thi rớt, ông trở về nhà, chú giải cuốn Thái Thượng Cảm Ứng Thiên. Đối với câu “kiến tha sắc mỹ” ( thấy sắc đẹp của người khác) ông chú giải rất kỹ. Người phụ giúp cho ông lúc đó là thầy giáo9 La Hiến Nhạc. Sau này ông La trở về Nam Xương, tháng Giêng năm Mậu Thìn niên hiệu Sùng Trinh (1628), ông nằm mơ thấy một ông lão mặc áo đạo sĩ, hai bên có hai tiểu đồng đứng hầu, trong tay ông lão cầm một cuốn sách bảo tiểu đồng đứng bên trái đọc, La lén nghe, đúng là đoạn chú giải về “kiến tha sắc mỹ” mà ông Mạo đã từng chú ngày trước. Đến lúc đọc xong, ông lão nói: “Xứng đáng thi đậu”. Lại bảo tiểu đồng bên phải ngâm thơ, ngâm rằng: “tham tương chiết quế quảng hàn cung, na tín tam thiên sắc thị không.

Khán phá thế gian mê nhãn tướng , bảng hoa nhất đáo mãn thành hồng” (ham mê bẻ quế cung Quảng hàn, đâu tin ba nghìn sắc là không. Nếu nhìn rõ những huyễn tướng của thế gian, bảng hoa vừa đến cả thành đầy hoa hồng). Tỉnh dậy, La đoán rằng ông Mạo sẽ thi đậu, liền ghi lại điềm lành báo cho đứa con của ông. Đến lúc có bảng, quả nhiên đậu cao, sau này ông Mạo làm quan đến chức Hiến phó.

Kim Thánh Thán (chuyện được lưu truyền rộng rãi vùng Cô Tô)

Kim Thánh Thán, tên Vị, quê Giang Nam, là người thích sưu tầm chuyện lạ, học hành rất uyên bác, thông minh tuyệt bậc. Ông tự cho là ‘người trong thiên hạ không ai hơn mình’. Ông viết nhiều sách nói về tình dục nam nữ để trổ tài của mình. Ông đã từng bình luận truyện ‘Tây Sương’, ‘Thuỷ Hử’. Những chi tiết ô uế nhất trong đó thì lại hay trích dẫn những đoạn kinh Phật, mọi người ai cũng khâm phục tài năng của ông, truyền tai nhau khắp thiên hạ. Rồi ông biên soạn cuốn “Pháp Hoa bách vấn” (một trăm câu hỏi về kinh Pháp hoa), dùng quan điểm kém cỏi của mình mà đo lường sự sâu xa của kinh Phật, làm cho người ta hiểu sai. Năm Tân Sửu niên hiệu Thuận Trị (1661), nhân một chuyện mà bị giam vào ngục, rồi bị kết án tử hình. Ghi chú: Nguyên bản không ghi rõ tên ‘Kim Thánh Thán’, mà chỉ ghi là ‘người họ Kinh’. Lý do là lúc đó kiêng kỵ tránh đụng chạm vì chuyện xảy ra rất gần thời của tác giả. Bây giờ không cần kiêng kỵ nữa, nên phải đính chính lại.

Khuyên người làm quan. (kể cả quan lại, nha dịch)

Tổng cộng năm mục, bốn Pháp một Giới Tuy đều là người, có người lao động trí óc, có người lao động chân tay; có người được hưởng vinh hoa phú quí, có người phải chịu nghèo khổ bần hàn. Đây có phải là nói thiên đạo không công bằng hay sao ? Hay là do chính ta tự chuốc lấy? Kinh Thi viết: “vĩnh ngôn phối mệnh, tự cầu đa phước” (luôn nói lời tốt làm việc tốt, tự minh cầu được nhiều phước). Kinh Dịch nói: “tích thiện chi gia, tất hữu dư khánh” (Nhà nào làm nhiều việc thiện thì nhất định được nhiều điều lành). Những người giàu sang phú quý đời này, nói chung là họ đã làm nhiều việc phước đức đời trước. Con cháu được hưởng quả báo phú quí vinh hoa đều nhờ phúc ấm ông bà để lại. Đạo lý nhân quả là như thế. Nhưng mà lúc đang hưởng phước, chớ nên quên tu phước. Giống như cày ruộng, năm nào cũng thu hoạch, năm nào cũng gieo giống. Nếu ỷ vào quyền uy của mình để buông thả vào những nơi ăn chơi trác táng, đó há không phải là “được lộc người mà bỏ đi lộc trời ban”10 sao! Điều khó khăn là: trong thuận cảnh người ta thường chỉ lo hưởng lạc, chỉ lo hưởng lạc thì dễ quên việc thiện, quên việc thiện thì lòng dâm dục nổi lên. Ngay chỗ này nếu có thể thức tỉnh, vậy tức là nền phước rất sâu dày.

Hàn Ngụy Công (Tống sử)

Đời Tống, Hàn Ngụy Công tên là Kỳ, lúc đang cầm quyền làm tể tướng, mua một người thiếp họ Trương, nhan sắc xinh đẹp. Khi viết xong hợp đồng, cô gái liền khóc. Ngụy Công hỏi, cô đáp:

“Thiếp vốn là vợ ông cung chức lang11 Quách Thủ Nghĩa, năm trước vì bị một người sứ giả của bộ vu oan kết tội, nên bây giờ mới đến đây”. Ngụy Công thương cảm, bèn bảo đem tiền về, hẹn khi mọi việc sáng tỏ thì quay lại. Khi cô gái đi rồi, Ngụy Công ra sức rửa mối oan cho chồng cô. Lúc ông ta sắp trở lại làm quan, cô Trương quay lại như lời hẹn, Ngụy Công không gặp mà bảo người ra nói thay rằng: “Tôi là Tể tướng, không thể lấy vợ của người khác để làm thiếp của mình, tiền lúc trước không cần phải trả lại”.

Nói rồi trả lại giấy tờ, lại giúp thêm hai trăm tiền, để cô về đoàn tụ với chồng. Cô gái cảm động rơi lệ, vọng bái rồi quay về. Sau này ông Hàn Kỳ được phong Ngụy quận vương, ban thụy Trung Hiến, con cháu thành đạt không ai bì kịp.

[lời nhận xét] Ngày xưa khi ông Tư Mã Quang chưa có con, phu nhân của ông sắp xếp một người thiếp, đưa vào phòng đọc sách của ông, ông vẫn không thèm nhìn. Người thiếp muốn thử, bèn cầm cuốn sách đến hỏi: “đây là cuốn sách gì?”, ông nghiêm mặt, chấp tay nói “đây là Thượng thư12”. Người thiếp chần chừ rồi lui ra. Nói chung, một khi lòng dục đã phai nhạt thì có thể làm chủ được mình. Bản lĩnh của Hàn Ngụy công, toàn nhờ nơi việc ít ham muốn.

Tào Văn Trung (Quảng Nhân Phẩm)

Năm Tuyên Đức đời nhà Minh (1426 - 1435), Tào Đỉnh làm quan Thái Hòa Điển Sứ. Nhân một lần bắt giặc cướp, cứu được một người con gái ở Dịch đình, cô này ý muốn thân cận ông.

Ông tự hỏi: “ Có thể xâm phạm một người xử nữ13 sao?”, rồi lấy ra một mảnh giấy, viết bốn chữ ‘Tào Đỉnh không thể’ sau đó mang đốt đi, suốt cả đêm mà lòng ông không chút xao xuyến, sáng hôm sau ông cho tìm người nhà cô gái đến rồi cho trả về. Sau này khi tham dự kỳ thi Đình, bỗng đâu bay đến trước mặt ông mảnh giấy, trong đó có bốn chữ ‘Tào Đỉnh không thể’. Ngay lập tức văn chương của ông tự nhiên lưu loát, thi đỗ Trạng nguyên.

[lời nhận xét] Con người ta có những điều không nên làm, rồi sau này mới có việc để mình làm được , hai chữ “không thể”

này cần gắng sức mới giữ gìn được.

Vương Khắc Kính (Bất khả bất khả lục)

Vương Khắc Kính, làm quan coi việc vận chuyển muối vùng Lưỡng Chiết, lúc đang giải những phạm nhân buôn lậu muối, họ bắt đến một phụ nữ, Vương nổi giận mắng: “Sao có thể áp giải một người phụ nữ đi hơn một nghìn dặm, ăn ở chung với những lính tráng, làm vấy bẩn đạo giáo? Từ nay về sau, quyết không cho bắt phụ nữ”.

[lời nhận xét] Quan lại bắt người thường bắt luôn cả phụ nữ, đó là việc làm rất tổn đức. Nói chung, lòng hổ thẹn của người nữ cao gấp mấy lần nam giới. Chưa nói đến việc mắng nhiếc bức bách khiến họ quyên sinh; cho dù nhẹ nhàng tra hỏi, nhưng một khi dẫn đến cửa quan thì họ đã run sợ, lo lắng coi đó là vết nhơ mang theo suốt đời. Than ôi! vợ mình so với vợ người, chẳng qua là khác nhau giữa sang và hèn. Giả sử vợ hay con gái ta quì trước công đường, rồi quan phủ nghênh ngang bước tới, trăm nghìn ánh mắt nhìn xem, họ sẽ cảm thụ ra sao? Nếu là những bậc vương công, nên châm chước cho họ.

Cố Đề Khống (Ý hạnh lục)

Người họ Cố, là một quan chức trong huyện Thái Thương tỉnh Giang Tô, hễ có đưa đón quan viên, đều tạm trú nhà ông Giang bán bánh ở ngoài thành. Một lần ông Giang bị người vu cáo liên quan đến trộm cắp nên bị bắt giam, Cố rửa mối oan cho Giang, Giang cảm kích lắm bèn đem người con gái mười bảy tuổi của mình đưa cho Cố để làm thiếp (vợ bé). Cố không nhận, lễ phép đem cô trả lại. Chuyện như thế xảy ra ba lần. Sau đó Giang làm ăn khó khăn, bán con gái cho một nhà buôn. Mấy năm sau, Cố được điều về kinh thành làm việc dưới quyền quan Thị lang họ Hàn. Một ngày nọ Thị lang có việc ra khỏi nhà, Cố ngồi trước cửa thì nghe tiếng hô có phu nhân đến, ông quì trong sân không dám ngước lên nhìn. Phu nhân nói: Mời đứng lên, ông có phải là Cố Đề Khống ở Thái Thương không? Tôi là con gái nhà họ Giang đây, nhờ nhà buôn kia coi như con gái, nuôi nấng rồi gả cho Tướng công làm vợ thứ, nay đã thành vợ chính. Được giàu sang như bây giờ đều nhờ ơn của ông cả, đang lo không biết làm sao báo đáp, nay đã được gặp, tôi sẽ thưa chuyện với Tướng công. Khi quan Thị lang trở về, bà đem mọi chuyện kể lại với chồng, quan Thị lang bảo: “Quả thật là người có lòng nhân”. Rồi sau ông tấu chuyện này lên trên, được vua Hiếu tông khen ngợi, ra lệnh rà soát xem bộ nào hãy còn thiếu chức, cuối cùng ông được làm quan chủ sự bộ Hình.

[lời nhận xét] Làm ơn nhưng không nhận đáp đền, đó là lòng nhân của Cố Đề Khống. Thọ ơn nhất định báo đáp, đó là lòng nghĩa của Giang phu nhân. Tiến cử người hiền cho đất nước, đó là lòng trung của quan Thị lang họ Hàn. Dùng người hiền mà không câu nệ đó là sự quyết đoán của bậc minh quân.

Người nha dịch14 họ Lưu (anh người này kể với họ

Vương)

Nhà Thanh niên hiệu Thuận Trị Năm Nhâm Thìn (1652), có người họ Lưu làn nha dịch ở Giang Ninh, đến Giang Bắc bắt người, bắt xong nhốt lại, bảo rằng cần mười mấy lượng vàng là có thể chuộc về. Người bị giam nói: “Tôi có đức con gái, nhờ ông nhắn về bảo bán đi để chuộc tôi”. Lưu đồng ý, bèn đến thương lượng với vợ người tù, bán được hai mươi lượng vàng, tất cả đều đưa cho Lưu, Lưu nhận vàng mà không thả người, người tù biết được, uất ức mà chết. Mười ngày sau Lưu cũng ngã bệnh, tự nói: “người tù tố cáo tôi ở Đông Nhạc, lưỡi của tôi sắp bị móc sắt kéo ra rồi. Chốc lát lưỡi Lưu thè ra mấy phân, thất khiếu ứa máu rồi chết.

[lời nhận xét] Người làm việc trong nha môn cần phải có đức độ, nếu như ông Lưu, sẽ bị đọa vào ba đường ác (địa ngục – ngạ quỷ - súc sinh).

Khuyên tướng sĩ, Tổng cộng hai mục: một pháp giới, một giới Trong vũ trụ mênh mông, đều là sinh linh do đất trời nuôi dưỡng, đều là con dân được quân vương che chở. Thật không may gặp nhằm lúc chiến tranh loạn lạc, vợ chồng li tán, mẹ con mất nhau. Lúc đó mà có ai mở cho con đường sống, không phải chết trong binh đao, thì người đó chỉ có thể là những tướng sĩ. Nếu gặp một đội quân không kỉ luật, cướp bóc tiền tài, gian dâm phụ nữ, giết chóc dân thường; vậy thì chẳng khác nào trời đã đổ tuyết lại thêm sương xuống, lửa đã cháy lại châm thêm dầu. Tôi thay mặt cho những dân nghèo trăm ngàn năm sau, mà bái lạy những tướng sĩ trăm ngàn năm sau, mong các vị đừng chém giết dân thường, đừng cướp bóc, đừng đốt làng xóm, đừng cưỡng bức phụ nữ. Thấy những bậc cha mẹ đang tìm cách trốn chạy, nên nghĩ đến cha mẹ ta đang hoảng hốt cuống cuồng, thấy vợ con người khác tán loạn chia lìa, nên nghĩ đến vợ con ta khó rời khó bỏ. Cổ nhân có dạy:

“Giàu sang quyền thế sao có thể chỉ thuộc về một gia tộc”. Đang nắm quyền mà không tu nhơn tích đức, thì không khác gì đi vào trong núi có nhiều châu báu mà ra về tay không. Những bậc tướng sĩ, cho dù không lo lắng cho những sinh linh được đất trời nuôi dưỡng, không lo lắng cho những con dân được quân vương che chở, ít ra cũng nên lo lắng cho con cháu đời sau của mình. Nên sớm tự tỉnh giác thì phước đức sẽ vô lượng.

Hai tướng quân họ Tào (Tống sử)

Tào Bân, tướng đời Tống, là một người hiền lành khiêm nhường, chưa bao giờ giết người vô tội. Lúc phá thành Toại châu, các tướng muốn tàn sát cả thành, ông không chịu. Những phụ nữ bị bắt, ông cho tập trung một chỗ, sai người canh giữ bảo vệ. Đến lúc chiến sự yên bình, lại hỏi nhà cửa rồi đưa trả về, nếu không có người thân thì chuẩn bị đủ lễ vật rồi gả. Khi đánh phạt thành Kim Lăng, trước hết ông đốt hương phát nguyện, ngày hạ được thành, không giết một người nào. Sau này các người con của ông như: Tào Vĩ, Tào Tôn, Tào Xáng đều được làm đại tướng. Người con út là Tào Ký được truy phong tước Vương, con gái của ông này là thái hậu Quang hiến. Con cháu nối đời vinh hiển. Cùng thời đó có một tướng quân cùng họ, tên Tào Hàn. Tào Hàn giận dữ vì vây công thành Giang Châu lâu ngày mới đánh hạ được, ra lệnh cho binh lính tàn sát cướp bóc hãm hiếp dân trong thành. Tào Hàn chưa được ba mươi mà đã chết, con cháu suy bại, có người nghèo khổ phải đi ăn xin.

[lời nhận xét] Người làm tướng tự mình không ô nhiễm tất nhiên là tốt, không cho phép quân lính cướp bóc càng tốt hơn.

Những người phụ nữ được ông Bân cho lính canh gác đều là những người do quân lính bắt được, ông đã không tự giữ riêng cho mình mà còn tự tay mình trả về, lại còn giúp họ cưới gả nữa. Có thể tôn Tào Bân là thầy của những vị tướng có lòng nhân hậu.

Họ Chi (Hiện quả tùy lục)

Mùa Xuân năm Kỉ dậu đời Khang hi, học sinh họ Chi, quê Gia thiện, nói với người bạn họ Cố: Không hiểu sao mà đầu óc tôi cứ quay cuồng như có oan hồn theo sau, đến lúc ngã bệnh, Cố đến sư Tây liên hỏi chuyện, tự nhiên trong bụng có tiếng quỉ: Thời đầu nhà Minh ta là một phó tướng họ Hồng tên Châu, chủ tướng họ Dao, thấy người vợ họ Giang của ta quá xinh đẹp nên khởi tâm tham lam, hẹn đến chỗ kia làm phản, đem hơn bảy trăm tàn quân lệnh cho ta chinh phạt, một mình ta không chi viện nổi, cả đám quân lính bị giết hết, Dao bắt vợ ta, vợ ta bèn thắt cổ tự vẩn. Ghi nhớ mối thâm thù này nên mấy kiếp quyết trả cho được, nhưng lúc cùng đường Dao lại xuất gia tu hành, đời kế đó lại làm cao tăng, đời kế nữa làn Đại từ lâm, đời thứ ba là vị sư có giới hạnh, đời thứ tư là người giàu có, hay bố thí nên ta không trả thù được. Đời thứ năm này, đương lúc thắng trận liên tiếp trong hai năm Tuất và Dậu, năm trước lại vung dao giết hại bốn người trong quán trà, bị mất lộc, ta mới đến trả thù được. Nghe câu chuyện có đầu có cuối, sư Tây liên bèn khuyến hoá rồi hứa sẽ tụng kinh lễ sám để hoá giải mối oan đó. Nghe thế quỉ thưa vâng. Họ bèn thỉnh sư Tây liên làm lễ, bệnh của Chi lập tức thuyên giảm, sau mấy hôm, lại nghe nói tiếng quỉ: Nhờ sức che chở của Phật con đã được siêu sinh, không bao giờ báo oán nữa. Những người đến đòi mạng đó là bốn người bị giết ở quán trà, không phải con, chỉ sợ sư nghi bọn con không giữ lời nên đến thưa cho rõ. Nói xong bèn đi, lát sau bệnh Chi lại phát, chưa hết đêm đã mất.

Đức Phật dạy: Cho dù trải qua muôn nghìn đời kiếp thì những nghiệp báo của mình tạo vẫn không mất đi. Khi hội đủ nhân duyên sẽ chịu lại quả báo đó. Đền nợ hai ba trăm năm trước thế vẫn còn gần lắm. 109 Khuyên người cầu công danh, Tổng cộng tám mục: bốn pháp, hai giới, hai pháp giới Sắc đẹp là thứ mọi người ham muốn, khoa cử cũng là thứ mọi người thèm khát, nếu cả hai thứ đó cùng được thì khác gì mang vật nặng nghìn cân lại cưỡi trên mình con hạc mà vượt đại dương, họ không hiểu rằng thứ dễ mê hoặc con người nhất là dâm dục, với công danh, dâm dục khắc nhau như nước với lửa. Những tao nhân mặc khách xưa nay thường hay bị sông ái nhấn chìm, nếu có ai mang đạo đức ra giảng thì họ có lúc theo lúc không, hàng ngày không để tâm đến chuyện sách vở, thế là xong. Cho dù công lao bao năm theo nghiệp dùi mài kinh sử, làm cha mẹ lo lắng, đêm trông trăng mà lòng dạ bồi hồi. Người đẹp nặng nghĩa nghe tiếng gà mà lòng quặn thắt. Rồi ngày kia áo gấm không được mặc, bảng vàng không thấy tên, ở nhà mọi người trông ngóng giờ đã trở thành công cốc, ân cha mẹ chưa một ngày trả, thử xem tình cảnh lúc đó sẽ thế nào. Nam nhi muốn toại chí quan trường, nên nhớ bọn kĩ nữ nhân gian cuối cùng là không.

Lâm Mậu Tiên (Văn xương hoá thư)

Lâm Mậu Tiên, người Tín châu, suốt ngày đóng cửa đọc sách. Sau khi được tiến cử thi Hương, có một người con gái hàng xóm vì chán ông chồng không chịu học hành, hâm mộ tài danh Lâm Mậu Tiên nên tìm sang. Mậu Tiên nói: Nam nữ phải có giới hạn, lễ giáo không cho phép, trời đất quỉ thần đang đứng xung quanh ta, sao cô có thể làm ô uế tôi. Nghe thế người phụ nữ kia xấu hổ lui về, kì thi kế tiếp Mậu tiên đỗ cao, ba người con của ông cũng đỗ đạt. 110 Lời đầu sách Trung dung viết: Răn, thận trọng, lo, sợ. Đến lúc luận tiểu nhân lại nói: Không có gì lo sợ. Có thể thấy quan trọng nhất việc tu thân không ngoài hai chữ sợ và kính. Nam nữ phải có giới hạn, lễ giáo không dung, đó là kính. Thiên địa quỉ thần có mặt ở khắp nơi, đó là sợ. Đủ thấy lời dạy cao sâu thế nào.

La Văn Nghị (La trạng nguyên bổn truyện)

La Luân tham gia kì thi hội, xuống thuyền đến Cô tô, đêm nằm mơ đến thăm Phạm Văn Chánh, nói: Trạng nguyên năm sau chính là ông, La lễ phép cúi đầu. Phạm lại nói: Việc ở lầu kia năm nọ đã cảm động đến trời xanh. Lúc đó La mới nhớ lại chuyện ngày năm đó đã từ chối một người con gái nơi lầu kia, quả như trong mộng, đến lúc thi Đình, ông đỗ.

Trong căn nhà tối, mắt thần như điện, người quân tử nên thận trọng khi ở một mình.

Dương Hi Trọng (Khoa danh khuyến giới lục)

Dương Hi Trọng, người Thành đô, khi chưa đỗ, lúc đang học có người con gái xinh đẹp đến nhưng ông không chấp nhận. Đêm đó người vợ ở quê nằm mơ có vị Thần đến nói: Chồng con là người nghiêm túc, sau này sẽ đứng đầu tất cả mọi người. Lúc tỉnh không hiểu được câu chuyện, đến cuối năm mới hiểu ra. Năm sau người chồng quả đỗ đầu.

Kinh Ưu điền vương nói: Phụ nữ là người ác nhất, đừng nên kết nhân duyên với họ. Một khi đã bị sợi dây yêu thương ràng buộc thì sẽ kéo người ta vào con đường tội lỗi. Có thể nói ông Dương là người bị lôi kéo nhưng không thể lay chuyển.

Họ Tào (Bất khả bất khả lục)

Họ Tào, người Tùng giang, lên Nam đô thi, khi ông ở lại một nhà nọ thì có người con gái tìm đến, Tào đuổi ra, lúc đi được nửa đường, ông thấy bên vệ đường có tiếng ồn ào và đèn đuốc sáng trưng, vội lánh vào một ngôi miếu lén nghe. Ông nghe họ xướng tên những người vừa thi đỗ, đến tên thứ sáu, có người hầu bẩm: Đây là người không tốt nên đã gạt tên rồi, nên để người nào vào thay. Vị thần nói: Ông Tào kia không ăn ngủ với phụ nữ trong nhà trọ, có thể phong là người trinh tiết, nên phong người đó. Đến lúc trời sáng, đến xem bảng, quả ông đỗ thứ sáu.

Người hiếu sắc mà lại có phụ nữ đến thì không khác gì nhà mình có điều tai hoạ xảy đến. Những người tích đức, khi có người phụ nữ tìm đến thì đó ánh sáng tốt lành đã soi rọi đến nhà mình. Nên mới nói hoạ phước đều là những thứ tự mình rước lấy.

Lưu Nghiêu Cử (Quảng nhân lục)

Lưu Nghiêu Cử, người Long thơ, xuống thuyền đi thi, chủ thuyền là một người phụ nữ nên đứa con của bà đề phòng rất cẩn mật. Khi Lưu lên bờ, bà đã dùng màn bịt kín thuyền nên cảm thấy không còn lo lắng, bèn vào chợ một lúc. Lúc này đề thi trúng với những bài mà Lưu đã học nên ông ra khỏi phòng thi rất sớm, Lưu bèn cùng người kia tư thông. Ở nhà, cha mẹ Lưu nằm mơ thấy một người mặc áo màu vàng mang bảng đến, báo Lưu được đỗ đầu, đang lúc xem bảng lại có một người gạt đi, nói: Gần đây Lưu làm những chuyện không hay nên không cho đỗ nữa. Lúc tỉnh dậy, nhớ lại những lời đó, họ đã lo sợ. Đến lúc chấm, Lưu phạm một số lỗi nhỏ, quan chấm than tiếc cho bài của Lưu. Lúc về nhà, cha mẹ Lưu đem những chuyện trong mơ ra hỏi, nhưng Lưu giấu bặt không dám nói ra, lần thi tiếp vẫn được tiến cử nhưng cuối cùng vẫn không đỗ.

Vui một chút trong khoang thuyền mà lại bị mất chức đỗ đầu, có ai ngu hơn người đó không.

Người học sinh ở Phượng dương (Bạn người này kể lại)

Nhà một người học sinh quê Phượng dương có ao nhỏ trồng ít sen, đã mấy năm mà chưa ra hoa. Năm Kỉ dâu đời Khang hi, người học sinh sắp đến Cú khúc ghi tên, bèn thả một bụi sen tịnh đế, cha mẹ anh vui lắm, cho rằng đó là điềm lành cho kì thi mùa Thu, sáng hôm sau họ làm tiệc đãi khách. Đêm đó hai vợ chồng người học sinh đang vui vẻ thì có người hầu gái ngang qua, người chồng muốn trêu ghẹo nhưng người vợ vẫn không ngăn cản nên hai người kia bèn ăn nằm với nhau. Sáng hôm sau ra nhìn, thấy cành sen đã gãy gập. Hỏi ra mới biết chuyện người tớ gái, cha mẹ anh này bực lắm. Đêm cành hoa bị gãy, anh học sinh nằm mơ đến gặp một vị Thần, Thần cho biết khi tên anh đã được ghi vào bảng Trời thì có người đến xoá đi, anh ta liền khóc lóc cầu khẩn, ba lần như thế. Đến lúc tỉnh dậy, tự biết đó là điềm chẳng lành, lật đật lên đường. Những người làm ở Học phủ vẫn còn ba người, lúc bấy giờ những người đến Cú khúc cũng chỉ có ba, mà người học sinh kia bị rớt, ba lần tuyển mộ cũng như vậy cả, cuối cùng khóc lóc quay về.

Nếu người vợ cương quyết không cho thì người chồng có thể đã không phạm phải. Há biết rằng trong chốn u minh mà vẫn giữ được việc đỗ đạt của mình sao. Ngày xưa có bà mẹ ông Thúc Hướng, nhờ đứa con ngăn cản, muốn thoát được tội ghen ghét mà gia tộc họ Dương thiệt lâm nạn (chi tiết trong Tả truyện). Thì có thể hiểu được việc ghen ghét như thế nào.

Hai người học trò ở Trực lệ (Giới dâm vựng thuyết)

Đời nhà Minh có anh học trò đi thi ở Nam kinh, ở ngay trước chỗ hướng dẫn việc thi cử, có người con gái lén nhìn, có ý muốn đến với anh học trò. Đến lúc thi xong người kia bảo đứa hầu gái bày tỏ ý định của mình, hẹn đến đêm sẽ gặp nhau, người học trò sợ tổn âm đức nên từ chối. Người bạn cùng đi với anh học trò biết được chuyện, bèn giả làm người học sinh này để gặp, người hầu gái do đêm tối nên không nhận ra, cho anh này vào gặp, họ cùng ngủ với nhau nhưng không khép cửa, đến sáng đúng lúc người cha trở về, bước vào thấy cảnh tượng như thế. Điên tiết, ông vung gươm chém cả hai, mang đầu lên quan. Hôm sau có bảng, người học trò đang ở đó đỗ đầu. Một người được đỗ đầu, một người bị ghi tên vào sổ quỉ, vinh nhục vui sướng, khác nhau một trời một vực. Một khoảng cách rất nhỏ nhưng nghiệp báo chỉ trong một sớm một chiều, thật đáng sợ.

Hai anh em ở Nam xương (Cảm ứng thiên quảng sớ)

Vùng Nam xương có hai anh em song sinh, giống nhau đến cả hình dáng cho đến giọng nói, cha mẹ họ cũng không nhận ra, đến nỗi phải may áo quần khác màu để phân biệt. Lúc trưởng thành, cả hai cùng kết hôn, cùng ăn ở, thậm chí những được mất vinh nhục... không gì là không giống nhau. Một ngày kia họ đi thi, cùng nhau ở một chỗ, có người con gái để ý người anh, nhưng người anh từ chối, rồi ngăn cản luôn người em, người em vờ nghe lời nhưng lại giả dạng người anh để qua lại, rồi hẹn sau khi thi đỗ sẽ cưới. Đến lúc có bảng, người anh đỗ nhưng người em lại rớt. Người con gái kia thì không nhận ra ai là anh ai là em, cho người đỗ là người mình đang hẹn hò, cô mừng lắm, nên giúp anh ta một ít hàng hoá nữa. Mùa Xuân năm sau, người anh lại đỗ, người con gái nghe tin, tự sắm đồ đạc, có ý chờ người kia đến cưới, nhưng chờ mãi không được bèn uất hận mà chết. Sau này người anh được hưởng cảnh giàu sang phú quí, con cháu vinh hiển, người em lại chết yểu, không con nối dõi.

Mạng số tốt hay xấu là do tâm ngày trước tạo nên. Ngày trước nếu làm được nhiều việc thiện thì trong thai mẹ đã có thân tướng xinh đẹp, tự chọn giờ tốt để ra khỏi thai. Nếu đời trước tạo nhiều nghiệp ác, thì cả hai điều trên đều ngược lại. Chuyện số mạng như thế không thể không tin, tuy nhiên số mạng được định nhưng tâm thì không thể. Hoạ hay phước đều do tâm tạo, không phải mạng tướng tạo nên, vì thế không thể tin cả vào số mạng. Xem hai anh em ở Nam xương thì có thể hiểu ra.

Khuyên thầy dạy học, Tổng cộng hai mục, một pháp, một giới Việc thân bại danh liệt, trong chốn chợ búa người ta vẫn không làm. Huống gì một người được cho Tiên sinh, là tấm gương lễ nghĩa cho học sinh noi theo. Cho dù mất một phần nhưng không để mất tất cả, dù để những học sinh chưa được tài giỏi nhưng không nên để họ trở thành những người hư hỏng, điều đó có thể hi vọng được. 115

Người học sinh ở Triết giang (Giới dâm vựng thuyết)

Cuối đời nhà Minh, có anh học trò kia làm thầy gia sư cho một nhóm người. Lúc bị bệnh lạnh, bảo đứa học trò vào phòng trong lấy chăn đắp, nhưng đứa học trò kéo nhầm chiếc giày rơi xuống giường. Việc đó cả thầy trò đều không biết, nhưng người chỉ huy thấy được, nên nghi vợ mình tư thông, không phục ông thầy, bèn bảo người hầu nói dối bà chủ có việc cần gặp thầy, trong lúc đó người chỉ cầm dao đợi sẵn phía sau, chờ khi của mở sẽ ra tay giết cả hai. Nghe tiếng gõ cửa thầy hỏi có việc gì, đứa hầu gái bảo có lệnh bà mời đến, thầy cả giận đuổi đi. Nhà kia lại bắt người vợ đích thân đến, thầy nói: Vị trí của tôi là người gia sư, đâu dám làm những việc sai trái, xin về ngay cho. Lòng nghi của người chủ nhà đã có phần sáng tỏ. Hôm sau thầy chào từ biệt, lúc đó ông mới tạ tội và giải thích mọi việc. Sau này thầy dạy thi đỗ, làm đến chức quan Thông hiển.

Người đẹp gọi cửa, dao sắc đã kề, chỉ một chút giác ngộ, đã cứu được lắm người.

Trương Đức Tiên (Từ nhỏ tôi đã thấy việc này)

Trương Đức Tiên, người Côn sơn, làm thầy dạy học trong làng. Tư thông với một người con gái, nhưng bị người chồng cô này phát giác nên bỏ quê mà đi. Năm Nhâm dần đời Khang hi, đi qua một vùng đất kia, lại chứng nào tật nấy, nhân đêm gõ cửa, người chồng lại phát giác bèn bắt lại đánh một trận thừa sống thiếu chết, mọi người lại phụ giúp nữa, tên kia chết ngay, họ mang xác đi vứt, sau đó không ai còn biết đến hắn nữa.

116 Đức Phật dạy: Giáo pháp của đức Phật, vua hay các quan đại thần cũng không phá được, nhưng các đệ tử của Ngài lại phá được. Như con trùng trong thân sư tử mới ăn được thịt sư tử. Những người trong đạo Nho cũng thế.

Khuyên người trẻ, Tổng cộng bốn mục, hai pháp, một giới, một pháp giới Là người trẻ, ai không muốn giàu có, nhưng do dâm dục mà trở nên khốn cùng. Là người trẻ ai không muốn đứng đầu các khoa thi nhưng do dâm dục mà trở nên trắng tay. Là người trẻ ai không muốn sinh quí tử, nhưng vì chơi bời quá nên thành ra không người nối dõi. Là người trẻ ai không muốn sống lâu, nhưng do ham muốn sắc dục quá mà thành ra chết yểu. Phong lưu một ngày mà suốt đời khốn khổ. Những người có ý chí, đừng để những việc đó vùi lấp thân mình rồi đam mê nơi chốn ăn chơi. Rất mong những người thanh niên mạnh khoẻ, nên thận trọng.

Đường Bôn (Đường thị phổ)

Đường Bôn, người huyện Hâm, lúc bé đọc sách dưới ánh đèn thì có người con gái đến trêu ghẹo, mấy lần cô này xé mảnh giấy dán nơi cửa sổ để nhìn trộm. Thấy thế ông dán lại, rồi viết mấy chữ: Giấy xé rồi sẽ dán lại được, làm tổn âm đức người khác thì không hối được đâu. Một đêm nọ có vị sư ngang qua nhà ông, thấy biển đề Trạng nguyên, hai bên treo hai ngọn đèn, liền đọc, thấy hai câu hôm trước ông viết lên. Thấy lạ, sư bèn hỏi mới hay đó là đèn Thần, sau này Đường đỗ đầu thiên hạ. Trước cửa sổ đề thơ, ngoài cửa treo đèn, nhân duyên cảm ứng, đúng như lời tiên đoán.

Mao Lộc Môn (Mao công văn tập hậu tự)

Mao Lộc Môn, người Qui an, thuở nhỏ đến học ở Dư dao, thờ thầy Tiền Ứng Dương, nhà họ Tiền có đứa con gái lén nhìn ông, vờ đến thư phòng gọi mèo để tìm cách tiếp cận. Thấy thế ông nghiêm mặt nói: Tôi từ xa đến đây để tìm thầy học, nếu không giữ lễ mà phạm tội thì mặt mũi đâu để về gặp cha mẹ, còn mặt mũi đâu để nhìn chủ của ngươi. Người hầu gái xấu hổ lui về, sau này ông thi đỗ, văn chương nổi khắp thiên hạ. Nhớ đến cha mẹ, bà con, đó là người nhân, tôn trọng thầy tổ đó là người có nghĩa, giữ tiết tháo là người có lễ, không mê mờ là người có trí. Một khi không tham sắc thì bốn điều trên đều đủ.

Lục Trọng Tích (Quảng nhân phẩm)

Khoảng năm Gia tĩnh, con Lục Quí Trai là Trọng Tích, là người có biệt tài. Theo thầy Khưu đến Kinh đô học tập, thấy một người con gái ở nhà đối diện, người thầy không ngăn cản, mà lại nói: Miếu Thành hoàng rất linh, nên đến đó cầu đảo, nghe thế, Trọng Tích liền tìm đến. Đêm đó nằm mơ rồi kêu khóc thảm thiết, mọi người kinh hãi hỏi, ông cho biết thần Thành hoàng đang tìm hai thầy trò ông, hỏi nguyên do, lại khóc nói: Thần tra cứu tước lộc hai thầy trò tôi, dưới tên tôi ghi chú đỗ Trạng nguyên năm Giáp tuất, nhưng thầy tôi lại không có gì. Thần chuẩn bị tấu lên thiên đình để gạt tước lộc tôi ra, còn thầy thì rối ruột vì bị giết.

Nói xong khóc mãi không thôi, đúng lúc đó đứa tiểu đồng gõ cửa, cho biết thầy Khưu đã chết do chứng rối ruột, sau đó quả nhiên Lục cũng khốn khổ đến suốt đời.

118 Chọn thầy dạy cho con nên thật thận trọng, gương hai thầy trò Khưu, Lục vẫn còn trước mắt.

Hai người học sinh ở Bồ điền (Dục hải thần chung)

Vùng Bồ điền có hai anh em họ, cùng học với nhau, Giáp xấu trai nhưng giàu có, Ất khôi ngô nhưng nghèo. Giáp muốn cưới vợ lẻ nơi nhà giàu nhưng nhà kia bắt phải nhìn mặt chàng rễ tương lai mới gã con. Giáp nhờ Ất đi thay, nhà giàu kia chấp thuận, đến lúc gần tổ chức lễ cưới, họ lại muốn đích thân chàng rễ đến rước, lại nhờ Ất đi, vừa đến nơi thì trời bỗng đổ mưa to, đường lại cách trở khó đi, Ất đành phải ở lại nhà kia. Nhẫn nhịn mấy lần, Ất không dám nói ra sự thực, nhà giàu kia lại sợ trễ mất giờ tốt nên muốn cử hành hôn lễ ngay, Ất cố từ chối nhưng nhà kia không nghe, đến lúc ngủ Ất cũng không dám cởi áo. Hôm sau trời tiếp tục mưa to, lại phải ngủ lại, nhưng Ất vẫn không dám gần. Ngày thứ ba, rước dâu về nhà Giáp, Giáp giận rồi đến tố cáo với quan Huyện. Quan Huyện lúc bấy giờ là Lôi Ứng Long tra hỏi, Ất khóc lóc thưa thật tình những gì đã xảy ra, quan xét thấy không có gì sai trái, nói với Giáp: Vợ anh đã ăn nằm với anh, nhưng bây giờ không thuộc về anh, anh không phải sợ không lấy được vợ. Lại quay qua Ất: Ngươi không coi thường vợ mình nên trời đã đem người con gái này đến cho ngươi, tiền cưới ta sẽ cho, bèn lấy ba mươi lạng vàng cho Giáp, lệnh cho Ất kết đôi vợ chồng.

Coi thường nhà người khác, lấy thật làm giả. Không coi thường bạn bè lấy giả làm thật.

119 Khuyên người gây bất hoà trong gia đình, Tổng cộng sáu mục, hai pháp, bốn giới, phụ lục nữ nhân Vợ chồng lục đục, nếu không phải lỗi người chồng thì là sự yếu kém của người vợ. Nói chung những lỗi nhỏ nhặt trong đó rất nhiều, không thể nói hết nên hai người thường đổ lỗi cho nhau. Tuy thế trong thời đại ngày nay đươc coi như của người đàn ông, không phải của người phụ nữ, Nên những bất hoà trong gia đình đều qui lỗi người đàn ông. Sách Luận ngữ viết: Sinh ra đời xin đừng làm thân đàn bà, tất cả vui buồn đều do người khác quyết định. Họ phải xa người thân, quên đi tình cảm gia đình, sống chết theo chồng con, tất cả mọi lời nói hành động đều dâng hết cho người chồng. Đói không dám ăn, lạnh không dám mặc, chân tay đầy đủ mà không thể đi đâu xa, miệng lưỡi có mà không dám kêu than một lời, bỏ thân họ cũng vì thân ta, bỏ cha mẹ họ để phụng sự cha mẹ ta. Nhưng nếu gặp người buôn bán làm ăn hay gặp một kẻ học hành thi cử thì phải vò vỏ một mình trong phòng vắng, hình tự thương lấy bóng, há đó là một tình cảnh dễ chịu đựng.

Trong lúc đó ta gửi gắm tình cảm mình nơi chốn ăn chơi, tạo vô số nghiệp, xa lánh quê hương, một mình vui chơi thoả thích. Đến lúc ông trời giáng hoạ thì cả gia đình phải chịu tai ương, cho dù sắt đá cũng phải nhỏ lệ đau buồn. Hoặc có lúc đang hưởng cảnh sung túc thì cưới thêm vợ lẻ, coi nhẹ tình cảm vợ chồng. Khi lo lắng thì lo cho chồng, đến lúc vui mình ta hưởng, sao không thấu hiểu cho tình cảnh đó. Khuyên rộng mọi người, cho dù nghèo khổ, đừng theo thói đa tình, cho dù gặp người xinh đẹp cũng xin kết bạn, đừng để đời sau làm thân phụ nữ rồi khóc than không kịp.

Ô Ức Xuyên (Tiết nghĩa truyện)

Ô Ức Xuyên, huý Mạnh chấn, người Tứ minh, năm hai mươi chín tuổi, khi người vợ họ Hà mất, ông thề không đi thêm bước nữa. Suốt đời không để ý đến chuyện nam nữ. Có người phụ nữ kia tái hôn, muốn đem của cải đến mua chuộc, ông khẳng khái nói: Nếu còn biết hổ thẹn thì đừng làm ô uế tôi. Chiều hôm có người con gái tìm đến chỗ ông, ông lớn tiếng đuổi đi, không nói với ai về chuyện đó, đêm đến ông ôm hai con nhỏ ngủ như người goá phụ. Những người đương thời thấy vậy, đem lúa gạo đến giúp, gắn biển đề Người chồng có nghĩa. Đứa con đỗ đầu kì thi Hội, làm quan đến chức Thái thú ở Tân an.

Theo tục cưới xin, khi nhà trai đến rước dâu, họ phải lễ bái nhà gái. Nói chung, đó là biểu hiện lòng chung thuỷ, suốt đời bên nhau. Không chỉ người con gái phải làm như thế mà người đàn ông cũng phải giữ. Tuy nhiên vì người đàn ông lấy việc nối dõi làm trọng nên một khi mất vợ, việc nội trợ không có người thì nhà cửa không tươm tất. Sau khi việc ma chay đã xong, bất đắc dĩ phải cho cưới thêm vợ, không phải quá ưu ái cho người đàn ông mà tự mở lối thoát cho họ. Than ôi, con người ta có thể chưa thoả chí tang bồng, khó thoát được hố sâu nguy hiểm, âu đó là cảnh ngộ khốn cùng vậy. Nếu không như thế thì nghĩa vợ chồng là điểm khởi đầu của đạo làm người, sao lại để chính khí của trời đất nghe những lời của những người phụ nữ có khí phách, còn bọn đàn ông chúng ta lại nín thở để trốn bặt tăm. Vĩ đại thay ông Ô, tôi xin bái phục ông. 121

Quan Ngự sử họ Giả (Ý hạnh lục)

Đời nhà Minh có quan Ngự sử họ Giả, thuở nhỏ hỏi con gái họ Nguỵ, năm sau người con gái đó bị mù, cha cô muốn đem về, Ngự sử bèn cưới gấp, vợ ông Nguỵ xin quan Ngự sử cưới vợ lẻ, nhưng ông từ chối. Lúc bấy giờ quan Ngự sử có người anh đang làm ở bộ Hộ, được vua thương nên đưa về Kinh đô, phu nhân lại cố sức cầu khẩn, Ngự sử vẫn một mực từ chối. Sau sinh người con tên Hằng, nhỏ mà đỗ cao, làm quan đến chức Chủ sự bộ Hình. Những người ngày xưa cưới vợ mù, thời Đường có Tôn Thái, thời Tống có Chu Thế Nam, Lưu Đình Thí, Chu Cung Thúc, Trương Hán Anh. (chi tiết trong sử Đường, Tống). Ngoài ra không còn mấy người. Việc làm của họ Giả, người xưa khó bì. Việc phu nhân họ Nguỵ tìm cách cưới vợ cho ông quả thực đáng khâm phục.

Sử Đường (Cảm ứng thiên đồ thuyết)

Thuở nhỏ Sử Đường đã cưới vợ, đến lúc thi đỗ, hận mình không cưới được con gái nhà giàu, không ngủ với vợ nữa, ngày càng xa lánh. Vợ ông uất ức sinh bệnh, nằm đến mấy năm nhưng Đường vẫn không đoái hoài. Lúc gần mất, bên kia vách, bà nói vọng sang: Tôi sắp đi đây, ông có thể nhẫn nhịn nhìn tôi một lần cuối không, thế mà Đường Sử vẫn không thèm để mắt. Lúc vợ mất, ông thấy lòng mình không yên, rồi theo những lời xúi bẫy, lấy đồ đựng bằng đất úp lên mặt vợ, rồi dùng dây trói tử thi lại.

Đêm đó cha ông nằm mơ, thấy một người phụ nữ nói người chồng là thứ không phải người, lúc sống chịu nhiều điều đau khổ, mà chết đi cũng bị đối xử không ra gì, tất cả đều vì một người đàn bà, vì thế cả tuổi thọ và chức tước đều bị mất. Năm sau quả nhiên Đường mất. Đời Thiên thuận, Đô chỉ huy Mã Lương được vua sũng ái, đến lúc vợ mất, hoàng thượng thăm hỏi. Nhân mấy hôm không thấy mặt, lấy làm lạ, vua hỏi thăm thì nghe hai bên tả hữu bảo đã lấy vợ mới. Vua giận nói: Đạo vợ chồng mà nó còn coi khinh, làm sao thờ được ta. Bèn ra lệnh cho phạt trượng rồi không còn sũng ái như trước nữa. Vợ chồng Sử Đường chắc gì không phải là oan gia từ kiếp trước. Muốn phá bỏ mối oan đó, mỗi người nên chia tay một ngã. Bỗng thấy ý vị khi nhớ lại lời dạy của Đại sư Liên.

Bùi Chương (Khoa danh khuyến giới lục)

Bùi Chương, người Hà đông, lúc cha ông làm quan trấn giữ Kinh châu, có vị sư tên Đàm Chiếu đoán sau này Chương sẽ làm chức quan cao hơn cha ông. Từ bé Chương đã cưới người phụ nữ họ Lí làm vợ, sau đó đến nhậm chức ở Thái nguyên, ông để vợ lại Lạc trung, không hỏi han thăm viếng gì. Người vợ tự thấy mình là người phận mỏng bèn ăn rau mặc vải thô, mỗi ngày đều tụng kinh Phật. Sau mười năm, ông lại gặp sư Đàm Chiếu, sư kinh ngạc nói: Mười năm trước tôi đoán ngài là người quí hiển, nhưng nay sao tướng ấy đã biến mất. Vì sao vậy? Nghe thế Chương không còn giấu nổi, sư nói: Hồn sống của phu nhân đã tố cáo lên thượng đế, e ông sắp có nạn lớn. Sau đó mười ngày, ông này bị ngã vào nồi nước tắm, ruột gan lòi hết ra ngoài.

Có thể nói bà họ Lí là người phá xiềng xích oan gia, hai người đường ai nấy đi.

Công tử họ Trần (Bạn người này kể lại)

Vùng Gia định kia có công tử họ Trần làm con rễ ông Từ Văn Học nhưng lại yêu thương người hầu gái tên Nguyệt Lan, nên hai vợ chồng hục hặc, đúng lúc gặp bà thầy bói đến nhà, bà này biết chuyện, đòi giá cao rồi đưa cho từ một hình nhân, trên hình nhân có gim bảy cây kim, bảo Từ lén khâu vào gối chồng, ba đêm sau, chồng cô sẽ không yêu thương người tớ gái nữa. Theo những gì bà thầy bói nói, Từ nhất nhất làm theo, nửa đêm người chồng bỗng kêu la thảm thiết, nôn máu lai láng. Khiếp quá, Từ đem bẻ hình nhân, không lâu sau, Từ cũng kêu la thảm thiết, tự nói mình là Vạn Quyển Thư, người Hàng châu, mười ngày sau thì bà mất, gia đình từ đó cũng tan nát. Người chồng đã không ra gì, nhưng người vợ cũng cố chấp.

Cả chủ lẫn tớ đều không khỏi nghiệp báo.

Vợ người Bà la môn (Chi tiết trong kinh Tạp thí dụ)

Lúc đức Phật còn tại thế, có người dòng Bà la môn không có con với người vợ chính, người thiếp sinh được một đứa con trai nên được người chồng yêu quí lắm. Thấy thế người vợ đố kị nhưng giả vờ thương quí, một hôm lén lấy cây kim chích vào trán đứa bé, xuyên vào óc, nhưng cả nhà không ai hay, đứa bé khóc mãi rồi mất, mẹ nó thương cảm như trời đất sụp trước mặt. Sau một thời gian, bà nghi ngờ, bèn tìm đến một vị sư , hỏi: Muốn thoả mãn được tâm nguyện, con nên làm những việc công đức gì. Sư nói:

Con nên thọ giới Bát quan trai thì tâm nguyện được như ý. Người vợ lẻ làm theo lời vị sư, bảy ngày sau bà mất, đầu thai làm người con gái đẹp đẽ của người vợ chính, nhưng chỉ sống được một năm, người vợ chính khóc lóc đau đớn, còn hơn những gì ngày xưa người vợ lẻ đã khóc con. Không lâu bà lại sinh được bé gái nữa, đẹp gấp bội đứa trước, vẫn lại chết yểu... Trải bảy lần như vậy, cuối cùng lại sinh một đứa con gái, lần này sống đến mười bốn tuổi, định gã thì chết, bà lại lăn lộn khóc lóc, không thiết ăn uống, nhập liệm đứa con, bà không dám đậy nắp quan tài, suốt ngày nhìn xác con, nhưng kì lạ là xác đứa con ngày càng đẹp ra. Đã hơn hai mươi ngày, có vị La hán hoá làm một vị Sa môn đến trước cửa xin được gặp, rồi nói thẳng tất cả những gì đã xảy ra cho bà nghe, lúc đó bà mới tỉnh ngộ, ngoái nhìn lại đứa xác đứa con, nhưng lúc này thân thể nó đã trương sình, hôi hám không chịu nổi. Lúc đó bà mới thỉnh vị Sa môn truyền giới cho mình, hôm sau bà muốn đến chùa, nhưng giữa đường thì có con rắn chắn ngang, vị Sa môn biết đó là người vợ lẻ đầu thai bèn sám hối, giải nhưng mối oan thù của nó, rắn chết, liền được sinh làm người.

Người chồng ăn ở bạc bẻo, phần trước đã mô tả khá chi tiết. Người vợ ác độc như thế, há có thể tha thứ được sao. Kinh Chính pháp niệm xứ nói: Ghen ghét là đặc tính của người đàn bà, vì thế sau khi mất, phần nhiều họ bị rơi vài chốn quỉ đói. Nay xin kể một câu trong kinh Phật để làm rõ những điều răn.

Khuyên người cầu con, Tổng cộng năm mục, đều là pháp Mọi người đều biết sinh con là do ta nhưng không hiểu quyết định được việc đó là do trời, mọi người biết trời quyết định việc có con cái nhưng không biết thực hiện việc đó là do ta. Sao nói quyết định là do trời? Trong đời có những người thê thiếp đầy nhà nhưng không có được một mụn con, ngược lại có người chỉ một người vợ nhưng con cái lại đầy nhà. Ở đâu ta cũng thấy được điều này, lại có những người tìm nhiều phương cách nhưng không có kết quả, nhưng có người chưa hết thang thuốc mà đã hiệu nghiệm. Thử nghiệm trăm phương nghìn kế nhưng không kết quả, nhưng vừa ăn nằm cùng nhau một lần mà đã hiệu nghiệm, đó là do trời quyết định, không phải do người quyết định. Sao gọi thực hiện việc đó là do ta? Một người không con nối dõi không phải nguyên nhân đời này tạo ra mà là kết quả ngày trước đưa lại. Há điều đó rõ ràng nằm ở trên trời còn ta lầm lũi một mình sao. Tất nhiên người làm ác thì chịu những điều không tốt còn người làm lành sẽ nhận được những việc như ý. Giống như việc trói hổ, ai trói thì người đó mở, cũng như trong đầm nước lạnh, nước tụ nhiều thì thành băng, băng tan lại thành nước. Đó là việc người làm, không phải do trời quyết định. Người cầu con khôn ngoan là người không cầu mà có được, có được con do cách riêng của mình, do thực hành từ bi, bình đẳng mà có con. Thấy những người đời trước làm như thế, sao không học học họ mà tu.

Cách Du (Ý hạnh lục)

Vùng Trấn giang, có ông Cách du, đã năm mươi tuổi nhưng chưa có con, khi ông đi xa, người vợ bèn bỏ tiền mua người hàng xóm về làm vợ lẻ cho ông. Lúc ông trở về, bà bèn mang rượu lên phòng, cho cô gái hầu hạ rồi nói với ông những ý nguyện của mình. Nghe chuyện, ông đỏ mặt, người vợ tưởng mình đang có mặt nên ông mới thế, bà đi ra rồi nhẹ tay khép cửa, nhưng ông cũng nhảy ra ngoài bằng cửa sổ, nói với vợ: Tâm của bà quá tốt, nhưng thuở bé, cô gái này vẫn được tôi bồng ẵm và mong muốn sau này lớn lên cô sẽ tìm cho cô gái một nơi tươm tất. Nay tôi đã già lại nhiều bệnh, không thể chịu sự nhục nhã. Nói xong bèn trả cô gái về. Năm sau người vợ sinh được đứa con trai, đặt tên Văm Hi Công, mười bảy tuổi mà đã đỗ đạt, làm quan đến chức Tể tướng. 126 Vì không con nên cưới thiếp, vì trả thiếp về nên được sinh con. Giả sử không trả thiếp về chưa chắc đã sinh con. Ngày nay những người không con bèn nghĩ ngay đến chuyện cưới thiếp, họ không biết rằng hành động đó là thêm dầu vào lửa, giảm bớt phước đức, giống như người khát mà uống nước muối, càng uống càng khát. Tiếc thay những người đời nay không nhận ra việc đó.

Trạng nguyên họ Mã (Trừu cát lục)

Đã đứng tuổi nhưng Mã Phong Ông không có con nối dõi, ông cưới được người thiếp xinh đẹp, nhưng mỗi lúc chãi tóc, thấy ông liền tránh mặt. Dò hỏi, cô đáp: Cha tôi mất khi đi nhậm chức, đến nay vẫn chưa đưa về được nên phải bán mình làm thiếp, tôi vẫn chưa ráo nước mắt, hứa sẽ để tóc, nên mỗi lần chãi tóc, thấy ai, tôi đều tránh mặt. Nghe thế ông động lòng thương xót, ngay trong ngày đó ông bèn trả cô gái về, không đòi tiền trước đó mà con cho thêm tiền đi đường. Hai mẹ con cô gái khóc lạy rồi về.

Đêm đó ông nằm mộng thấy vị Thần nói: Trời ban cho ngươi một đứa con, niềm vui nhiều lắm lắm. Năm sau quả nhiên ông có được đứa con, bèn đặt tên Nhật Quyên (niềm vui không dứt), tức quan

Trạng nguyên.

Cha của quan Trạng nguyên họ Phùng ở Nhạc châu, vì không con nên cưới thiếp, tìm được người con gái một vị quan bèn trả về, không lâu sau, người vợ có thai, những người trong xóm đều nằm mơ nghe tiếng trống chiêng rước Trạng nguyên. Câu chuyện giống như chuyện vừa kể. 127

Trạng nguyên họ Cao (cảm ứng thiên thược chú)

Vùng Dương châu có người họ Cao, khi chưa có con, ông đi buôn ở Kinh đô, khi ở trọ ông ngửi thấy mùi hương cây cánh kiến trắng, hôm sau thấy một mầm cây nhú ra chỗ bức vách, ông lại xem thì thấy một người con gái đang ngồi bên kia, hỏi chủ nhà mới hay đó là con của họ. Hỏi họ sao cô gái không nói năng gì, chủ nhà cho biết họ chọn chưa ra người rễ tương lai. Mấy hôm sau, ông vào giới thiệu một người trong xóm cho chủ nhà kén rễ nhưng chủ nhà ngại nhà mình nghèo, ông nói: Tôi cho ông mượn một ít của cải để đưa chọ họ, ngày đó nếu họ đến sẽ đưa, nói rồi ông tặng họ mười lạng vàng. Đêm đó ông nằm mơ thấy vị Thần nói: Vì ngươi không con, nay ta sẽ tặng một đứa, có thể đặt tên Thuyên. Năm sau quả ông có được người con, học hành đỗ đạt, làm quan đến chức Thượng thư.

Không nổi lòng tà đã là khó, kén rễ giúp người khác càng khó, giúp người hàng hoá để sinh nhai càng khó hơn. Hành động của người có lòng nhân nên phải như thế.

Trưởng giả họ Tiền (Ý hạnh lục)

Tiền của của phú gia họ Tiền ở Tì lăng chắc tiền của cả quận gộp lại cũng không bằng, suốt đời ông làm việc thiện nhưng khổ nổi không con. Trong làng có ông già, vì hoàn cảnh mà đến ông mượn tiền, ông không tính lãi, cứ theo nhu cầu người mượn mà đưa cho. Đến lúc xong trả, người kia mang cả vợ con đến cảm ơn, vợ ông thấy đứa con gái nhà kia có nhan sắc, giục ông cưới làm thiếp, vợ người mắc nợ mừng lắm, nhưng ông nói: Nhân lúc người ta túng quẫn là người không có lòng nhân, vốn là người siêng làm việc thiện mà lại yêu đương không đúng nơi chỗ, đó là người ngu. Nói rồi trả về, đêm đó vợ ông nằm mơ thấy vị thần nói: Chồng ngươi là người có đức nên ta sẽ ban cho vợ chồng ngươi một đứa con. Quả nhiên năm sau vợ chồng ông sinh được đứa con, đặt tên Thiên Tứ ( Trời ban), năm lên mười tám, đỗ hai kì thi Hương và thi Hội.

Kinh dạy: Người phụ nữ dâm dật, sau khi chết sẽ bị quả báo không con. Ta có thể lấy câu này đối chiếu để tỉnh ngộ.