Kinh Pháp Hoa Tinh Yếu

Kinh Pháp Hoa Tinh Yếu

KINH PHÁP HOA

TINH YẾU

Bhikkhu Thích Thái Hòa

Mục Lục

Lời Thưa

Chương I: Ý Nghĩa Đề Kinh Pháp Hoa

Chương II: Những Đặc Điểm

01. Phật

02. Pháp

03. Tăng

04. Tin và hiểu

05. Con đường huấn luyện và chuyển hóa

06. Hạnh nguyện

07. Hiệu quả

08. Ngôn ngữ

09. Thí dụ

10. Giới định và tuệ

11. Nguyên ủy của Pháp Hoa

Chương III: Chủ Yếu, Bố Cục Và Nội Dung

01. Giáo lý chủ yếu

02. Bố cục

03. Nội dung

Phẩm Tựa

Phẩm Phương Tiện

Phẩm Thí Dụ

Phẩm Tín Giải

Phẩm Dược Thảo

Phẩm Thọ Ký

Phẩm Hóa Thành Dụ

Phẩm Ngũ Bách Đệ Tử Thọ Ký

Phẩm Thọ Học Vô Học Nhân Ký

Phẩm Pháp Sư

Phẩm Hiện Bảo Tháp

Phẩm Đề Bà Đạt Đa

Phẩm Khuyến Trì

Phẩm An Lạc Hạnh

Phẩm Tùng Địa Dõng Xuất

Phẩm Như Lai Thọ Lượng

Phẩm Phân Biệt Công Đức

Phẩm Tùy Hỷ Công Đức

Phẩm Pháp Sư Công Đức

Phẩm Thường Bất Khinh Bồ Tát

Phẩm Như Lai Thần Lực

Phẩm Chúc Lụy

Phẩm Dược Vương Bồ Tát Bổn Sự:

Phẩm Diệu Âm Bồ Tát

Phẩm Quán Thế Âm Bồ Tát Phổ Môn

Phẩm Đà La Ni

Phẩm Diệu Trang Nghiêm Bổn Sự

Phẩm Phổ Hiền Bồ Tát Khuyến Phát

Chương IV: Lịch Sử Phát Triển Kinh Pháp Hoa

Ấn Độ

Trung Quốc

Nhật Bản

Việt Nam

Thư Mục Tham Khảo

Lời Thưa

Khi mới xuất gia hành điệu vào tuổi để chỏm, đứng hầu bên Thầy, nghe Thầy tôi giảng những điều căn bản về đức tin Pháp Hoa cho nhóm hướng thiện bác Siêu, hay cho những vị cư sĩ, mặc dù bấy giờ tôi nghe chẳng hiểu gì, nhưng không biết vì sao trong lòng lại thích kinh ấy và đã tụng đọc kinh ấy từ khi mới làm chú Sa di.

Sau năm 75, tôi đã có cơ duyên học kinh Pháp Hoa với Hòa Thượng Thích Đôn Hậu tại Phật Học Viện Báo Quốc và Chùa Linh Mụ; lại tiếp tục được học kinh nầy với Hòa Thượng Thích Thiện Siêu trong khóa Phật học 1980 – 1984, tại Tu Viện Quảng Hương Già Lam, Sài Gòn, do Hòa Thượng Thích Trí Thủ làm Giám Viện.

Năm 1990, do khuyến khích của chư Tôn đức tại Cố đô Huế, tôi đã nhận trách nhiệm giảng dạy kinh Pháp Hoa tại Phật học viện Báo Quốc cho Tăng Ni, tại chùa Phước Duyên - Huế cho hàng cư sĩ vào mỗi buổi sáng chủ nhật, và cùng với chư Tăng phân chia nhau giảng dạy kinh Pháp Hoa vào mỗi buổi sáng chủ nhật tại chùa Từ Đàm cho hàng Cư sĩ. Cũng trong những năm thập niên 90, tôi lại nhận trách nhiệm giảng dạy kinh Pháp Hoa cho các Tăng sinh tại Tổ Đình Từ Hiếu, Thuyền Lâm và sau những năm 2000, tôi lại còn giảng dạy kinh ấy cho các Khóa học bậc Lực của các huynh trưởng GĐPT tại tỉnh Thừa Thiên-Huế.

Vì do những cơ duyên như vậy, nên tôi đã nghiên cứu, thọ trì, đọc tụng kinh Pháp Hoa và biên soạn thành giáo trình để giảng dạy, nhằm báo ân Phật, Tổ, Thầy, bạn, cha mẹ và chúng sanh.

Tập giáo trình nầy, tôi đã trình lên Hòa Thượng Thích Huyền Quang, khi Ngài còn ở chùa Quang Phước, huyện Nghĩa Hành, tỉnh Quảng Ngãi và cầu xin Ngài chứng minh. Bấy giờ, không những Ngài hoan hỷ mà còn có những lời khích lệ, sách tấn và chỉ dạy những điều then chốt nữa.

Dù đã được chư Tôn đức giáo dục và chỉ dạy, những điều tinh yếu của kinh và sách tấn, khích lệ, cùng với tự thân nỗ lực ngày đêm học hỏi, nghiên cứu, ngẫm nghĩ không ngừng, nhưng do đức bạc, tài hèn không thể nào lãnh hội hết diệu pháp của Phật, ý chỉ của Kinh và những giáo chỉ của Thầy, vì vậy mà trong tập nầy không sao tránh khỏi thiếu sót.

Thiếu sót là do sự kém cỏi của tôi, mà nếu trong tập nầy có gì đáng quí là do công lao và ân đức của tất cả.

Vậy, trong tập nầy, nếu có gì thiếu sót, kính mong chư tôn đức từ bi chỉ giáo.

Chùa Phước Duyên - Huế,

Ngày 22-10-2008.

Tỷ Kheo - Thích Thái Hòa

Chương I: Ý Nghĩa Đề Kinh Pháp Hoa

Đề kinh Pháp Hoa, tiếng Phạn là: सद्धर्मपुण्डरीकसूत्रम् = Saddharmapuṇḍarīkasūtram.

सद् = Sad, đi từ động từ सत् = Sat, có nghĩa là hiện thực, đích thực, thực tiễn, chân thực, vi diệu, điều không thể diễn tả được,… सद् = Sad, Ngài Pháp Hộ, năm 286 TL, dịch là chánh.1 Ngài La Thập, năm 406, dịch là diệu.2

धर्म = Dharma, đi từ động từ धृ = DHṚ, có nghĩa là bảo toàn, duy trì, làm cho hiện hữu, sắp xếp, làm cho có trật tự, duy trì để hiện hữu,… Do đi từ động gốc như vậy, nên Pháp hay dharma có nghĩa là nguyên tắc hay nguyên lý tồn tại,… Các Hán bản đều dịch là pháp.

पुण्डरीक = Puṇḍarīka, có nghĩa là hoa sen trắng. Ngài Pháp Hộ, năm 265TL, phiên âm là Phân đà lỵ và năm 286TL, dịch là hoa. Ngài La Thập, năm 406 TL, Cấp đa và Xà na khuất đa, năm 601 TL, đều dịch là Liên hoa. Ngài Tăng Duệ là một trong bốn vị đại đệ tử xuất chúng của Ngài La Thập giải thích rằng, hoa sen là loài hoa đặc biệt hơn hết thảy các loài hoa. Và hoa đúng độ nở, gọi là Phân đà lợi. Hoa sen chưa nở là dụ cho nhị thừa đạo; nở ra mà đã rụng là dụ cho Niết bàn và hoa đang đúng độ nở là dụ cho kinh nầy.3

Theo Không Hải, Phân đà lợi là loài hoa sen có trăm lá thuận theo nhau, mỗi lá sen đều tiếp nối nhau hoàn chỉnh khả ái, lá ngoài cực trắng, dần dần vào phía bên trong có màu vàng nhạt, hương của hoa sen nầy thơm cực kỳ đặc biệt. Xưa vua Lưu Ly hại con gái dòng họ Thích, Ngài Đại Ca Diếp lấy hoa sen nầy trong hồ A nậu đạt rẩy nước tám công đức vào thân tâm người nữ khiến cho họ liền được an lạc, khi sanh mạng kết thúc liền được sanh thiên.

Nhơn rẩy nước hồ lên đầu hoa liền thành chủng tử, hoa ấy ngày nay vẫn còn. Hoa đẹp và lớn, thẳng hơn một thước, nên hoa sen loại ấy, gọi là Phân đà lợi.4

Vậy, सद्धर्मपुण्डरीक = Saddharmapuṇḍarīka, có nghĩa là pháp đích thực, pháp hiện thực, pháp thuần khiết, pháp nguyên vẹn, pháp không thể diễn tả, pháp vi diệu,… Pháp ấy ví như hoa sen trắng.

Kinh Pháp hoa là kinh nói về pháp đích thực, pháp hiện thực, pháp chính xác của chư Phật, nên Ngài Pháp Hộ dịch सद्धर्मपुण्डरीकसूत्रम् = Saddharmapuṇḍarīkasūtram là Chánh pháp hoa kinh.5

Kinh Pháp hoa là kinh nói về pháp chân thực, hiện thực, vi diệu, nguyên vẹn của chư Phật, ví như hoa sen, nên Ngài La thập dịch là Diệu pháp liên hoa kinh.6

Tại sao, ở kinh nầy, Đức Phật dùng hoa sen để ví dụ cho pháp? Vì đối tượng nghe kinh nầy là hàng Thanh văn, tức là những vị tu tập chưa chứng nhập được Pháp Niết bàn tuyệt đối, nên Đức Phật muốn dẫn dắt những vị nầy đi đến Niết bàn tuyệt đối ấy, vì vậy ở kinh nầy, Đức Phật đã sử dụng nhiều ví dụ để dụ cho pháp, khiến cho các đối tượng nghe pháp nương vào các ví dụ mà thâm nhập và thể chứng được pháp thân chân thực.

Trong tất cả các ví dụ ấy, hoa sen trắng là ví dụ rốt ráo, xuyên suốt, nguyên vẹn và thuần khiết cho pháp mà Đức Phật hiển thị ở trong kinh nầy. Hoa sen trắng là dụ cho Nhất thừa, Pháp thân chân thực hay Phật tính nơi hết thảy chúng sanh vậy.

Lại nữa, hoa sen được sử dụng để ẩn dụ cho kinh nầy, vì nó có những đặc điểm như sau:

1. Có hoa là có gương: Hoa sen, hễ khi có hoa là liền có gương. Đây là dụ cho nhân quả đồng thời của kinh Pháp hoa. Việc Long nữ hiến châu và liền thành Phật ở phẩm Đề bà đạt đa7 là hiển thị cho đặc điểm nầy.

Lại nữa, nhân quả đồng thời là dụ cho phương tiện và cứu cánh, bản môn và tích môn, lý và sự, trí và bi, quyền và thực, đốn và tiệm, được trình bày ở trong kinh Pháp hoa là bất nhị. Nghĩa là chúng đồng thời có mặt trong nhau, không tách rời nhau.

2. Ở trong bùn không ô nhiễm: Hoa sen có đặc điểm ở trong bùn không ô nhiễm. Kinh Pháp Hoa đã sử dụng đặc tính nầy của hoa sen để dụ cho Phật tính. Phật tính của hết thảy chúng sanh tuy ở trong phiền não, nhưng không bị ô nhiễm. Việc Đề bà đạt đa phạm tội ngũ nghịch, đọa vô gián địa ngục, nhưng Phật tính nơi ông vẫn không mất, hễ hội đủ nhân duyên thì Phật tính nơi ông vẫn hiển lộ, nên ông đã được Đức Phật thọ ký thành Phật trong tương lai và ở phẩm Đà la ni, loài quỷ nữ do nhiều đời tạo ác nghiệp nên đã đọa vào quỷ đạo, nhưng Phật tính nơi họ không mất, hễ hội đủ nhân duyên thì Phật tính hiển lộ, vì vậy khi nghe kinh Pháp Hoa, Phật tính nơi họ liền sinh khởi và họ đã phát tâm hộ trì kinh Pháp Hoa là hiển thị đặc điểm nầy.

3. Hoa và cọng tách riêng với lá: Hoa sen có đặc tính hoa và cọng tách riêng với lá. Kinh Pháp Hoa đã sử dụng đặc tính nầy của hoa sen để ẩn dụ rằng, tam thừa là Thanh văn thừa, Duyên giác thừa, Bồ tát thừa đều từ nơi Nhất thừa mà biểu hiện, nhưng trong đó, Nhất thừa hay Phật thừa là tối thượng. Việc năm ngàn người, vì tâm tăng thượng mạn, bỏ đương hội Pháp Hoa lui về là hiển thị cho đặc điểm nầy.

4. Ong và bướm không thể hút nhụy: Do hoa sen có đặc tính nầy, nên kinh Pháp Hoa đã dùng đặc tính nầy để ẩn dụ rằng, đối với diệu pháp, thì hết thảy chúng sanh đều có, nhưng chúng sanh, vì tâm tăng thượng mạn,8 vì tâm tham dục, vì tâm tà kiến, vì tâm bé nhỏ, nên không tiếp nhận được diệu pháp. Những người đi nửa đường muốn trở quay về ở trong phẩm Hóa thành dụ là hiển thị cho đặc điểm nầy.

5. Không bị sử dụng để trang điểm: Do hoa sen có đặc tính nầy, nên kinh Pháp Hoa đã dùng đặc tính ấy để ẩn dụ rằng, những kẻ tiểu tâm, tà trí, buông lung theo các dục thì không thể sử dụng được diệu pháp để làm việc phi pháp, không thể lợi dụng chánh pháp để hành hoạt tà pháp. Người say quên hạt minh châu trong chéo áo của phẩm Năm trăm đệ tử thọ ký là hiển thị cho đặc điểm nầy.

6. Hoa nở sen hiện: Do hoa sen có đặc tính nầy, nên kinh Pháp Hoa đã sử dụng đặc tính nầy để ẩn dụ rằng, ở trong diệu pháp có thực pháp và quyền pháp, ở trong Đức Phật lịch sử có Đức Phật siêu lịch sử, ở trong thiên bách ức hóa thân của Phật Thích Ca đều có pháp thân không sanh diệt cũng như báo thân thanh tịnh và thường trú của Ngài.

Quyền pháp là pháp phương tiện. Đức Phật đã sử dụng pháp nầy, tùy theo căn cơ, hoàn cảnh, trình độ của chúng sanh, mà Ngài vận dụng để thuyết pháp thích ứng, nhằm khai, thị, ngộ, nhập phật tri kiến cho chúng sanh, khiến cho hết thảy chúng sanh, dù đang ở vào vị trí nào, hoàn cảnh nào, trình độ nào cũng đều có thể ngộ, nhập được phật tri kiến.

Thực pháp là thực pháp của pháp hoa, là đệ nhất nghĩa chân thực. Pháp ấy là mục tiêu của Phật ra đời giáo hóa chúng sanh. Và là điểm đồng qui từ mọi phương tiện giáo hóa của Phật.

Đức Phật lịch sử là Đức Phật ra đời cách đây hơn hai mươi sáu thế kỷ ở Népal Ấn Độ giáo hóa chúng sanh và đã nói kinh Pháp Hoa trên đỉnh Linh Sơn như ở phẩm Phương tiện của kinh nầy đã trình bày. Đức Phật siêu lịch sử là Đức Phật siêu việt thời gian như phẩm Hiện Bảo Tháp và phẩm Như Lai Thọ Lượng của kinh nầy đã mô tả.

Do những đặc điểm thâm diệu của kinh như vậy, nên đặc điểm hoa nở sen hiện của hoa sen được sử dụng để nói lên những điểm thâm diệu mà thực tiễn của kinh nầy.

7. Hoa rụng sen thành: Với đặc điểm nầy của hoa sen, được sử dụng để ví dụ cho thời kỳ giáo hóa hàng đệ tử Thanh văn của Phật đã đến chỗ thuần thục rồi, nên Ngài không giảng dạy cho họ những kinh điển dưới mức Pháp Hoa mà phải giảng dạy kinh Pháp Hoa và thọ ký cho họ thành Phật trong tương lai. Đây gọi là thời kỳ Đức Phật thuyết pháp có nội dung phế quyền hiển thực, nghĩa là phế bỏ pháp phương tiện mà chỉ thẳng pháp cứu cánh cho hàng thính chúng Thanh văn. Ví như hoa rụng thì sen thành. Việc các vị Bồ tát từ lòng đất vọt lên ở phẩm Tòng địa dõng xuất và việc Long nữ hiến châu ở phẩm Đề bà đạt đa là hiển thị cho đặc điểm nầy.

Đề kinh Pháp Hoa bao gồm cả Pháp và dụ một cách thực tiễn và sâu xa như vậy, nên Ngài Nhật Liên Đại Sư (1222 – 1282), Tổ sư của Pháp Hoa Tông Nhật bản dạy rằng: “Chỉ cần thọ trì, đọc tụng đề kinh Pháp Hoa là có đủ nhân duyên để thành Phật”.

Theo Hám Sơn – Đức Thanh Đại Sư (1546 – 1623), đời Minh, đề kinh Pháp Hoa là chỉ thẳng Nhất chơn pháp giới của kho tàng tâm Như Lai. Và dùng ý nghĩa ấy mà lập tên vậy. Đại Sư còn giải thích, tâm cảnh không hai, thuần là nhất chơn, nên gọi là diệu pháp. Nhưng, hết thảy chúng sanh ở trong diệu pháp mà mê, nên gọi là “tạng thức”. Ở nơi “tạng thức” mà chư Phật giác ngộ, gọi là “Như Như lai tạng”. Y vào nhất tâm mà kiến lập “Pháp giới liên hoa tạng”.

Do đó, chơn vọng xuyên suốt, nhiễm tịnh dung thông, nhân quả đồng thời, thỉ chung đồng một ngằn mé.

Vì vậy, nếu ước theo dụ, thì lấy hoa sen làm biểu tượng, nhưng nếu ước theo pháp, thì chỉ thẳng bản thể giác ngộ của tâm (Pháp Hoa Kinh Thông Nghĩa).

Theo Thanh Đàm Đại Sư triều Gia Long, thì Diệu pháp là chỉ cho thực pháp. Pháp là tâm xưa nay thanh tịnh. Tâm ấy xưa nay không sinh, không diệt, không nhớp, không sạch, không thêm, không bớt, tại phiền não không loạn động, tại trần lao không ô nhiễm, nên gọi là tâm xưa nay thanh tịnh vậy.

Lại nữa, tâm ấy là bản nguyên của chư Phật, là phật tánh của chúng sanh. Tròn đồng thái hư, rộng lớn không ngằn mé. Linh linh, lặng lặng, suốt xưa, suốt nay, yên yên, lắng lắng, chính là không, chính là sắc, không thể dùng tâm thức suy lường, phân biệt mà có thể biết được.

Đức Thế Tôn, vì muốn đem một việc lớn là “đại tâm” nầy, mà trao phó cho hàng bồ tát, tạo thành nhân địa của tâm, làm gốc tu nhân, sau đó mới thành tựu quả địa tu chứng, nên gọi là diệu pháp.

Lại nữa, diệu pháp là tùy theo tác dụng mà thiết lập vô lượng tên gọi khác nhau như: Đại sự nhân duyên; Phật tri kiến đạo; Cứu cánh Phật tuệ; Nhất thiết chủng trí.

Liên hoa là thí dụ. Lấy trong sạch không ô nhiễm làm nghĩa. Tất cả thế gian không kham nhận tâm thanh tịnh ấy, nên kinh lấy hoa sen mà dụ cho tâm ấy. Hoa sen sinh ra ở trong bùn nước, nhưng không bị bùn nước làm cho ô nhiễm, cũng như tâm ở trong trần lao mà không bị trần lao làm mê hoặc.

Tuy nhiên, tâm không có hình tướng, nhưng hoa lại có xanh vàng. Do nhân nơi hoa mà rõ được cái thấy. Nhân nơi cái thấy mà biết hoa. Sắc tướng của hoa là vô tình. Cái thấy, cái biết thuộc về tâm chân thực. Chỉ cần không vọng khởi phân biệt, thì vạn vật và ta vốn là như như.9

Tóm lại, đề kinh đã dùng hoa sen để ví dụ cho diệu pháp. Diệu pháp chính là nhất thừa và nhất thừa là Phật tính. Phật tính là tính giác ngộ vốn có nơi hết thảy chúng sanh. Tuy, chúng sanh đang bị trôi lăn trong bùn lầy sanh tử, nhưng Phật tính nơi họ không những không mất, mà còn không bị ô nhiễm, hễ đủ duyên thì Phật tính ấy sẽ khởi sinh và tựu thành quả vị giác ngộ. Cũng vậy, ví như hoa sen, tuy bị chìm ngập ở trong nước bùn, nhưng đủ duyên và đúng thời, nó sẽ nở ra hương thơm thanh khiết, vô nhiễm.

Do đó, đề kinh đã dùng hoa sen để ví dụ cho đạo lý nhất thừa hay Phật tính vậy.

Lại nữa, theo Pháp Hoa Kinh Khai Đề, Diệu Pháp Liên Hoa là mật hiệu của Quán Tự Tại Vương, danh hiệu Phật nầy cũng còn gọi là Vô Lượng Thọ, hiện đã thành Phật ở nơi quốc độ Tịnh Diệu. Nhưng, khi lưu lại ở thế giới tạp nhiễm đầy năm sự dơ bẩn, làm vị Bồ tát Quán Tự Tại với tên Nhất thiết pháp bình đẳng Quán tự tại trí ấn.

Nếu có những ai nghe được lý thú nầy, mà thọ trì, đọc tụng, tác ý, tư duy, thì cho dù người ấy đang ở trong thế giới của các dục, nhưng ví như hoa sen, ở trong trần cấu mà không bị khách trần làm cho ô nhiễm, người ấy có thể nhanh chóng thành tựu quả vị Vô thượng bồ đề.

Và lại nữa, Diệu Pháp Liên Hoa là bản thể của thế giới Liên Hoa Đài Tạng, là Thuờng Tâm Bản Địa của đức Phật Tỳ Lô Giá Na.10

Như vậy, đề kinh không những chỉ dùng hoa sen dụ cho pháp mà còn dùng hoa sen để dụ cho tên gọi của hạnh tu và bản thể của pháp chứng ngộ nữa.

Chương II: Những Đặc Điểm

Kinh Pháp Hoa xuất hiện trong tam tạng giáo điển Phật giáo ngoài những điểm chung, kinh còn có những điểm độc đáo cho chính mình, nên khiến kinh không phải chỉ là Pháp mà còn là Diệu Pháp.

Những điểm độc đáo và đặc biệt của kinh Pháp Hoa như sau:

01. Phật

Phật có đầy đủ cả ba thân.

*Phật pháp thân: Phật lấy Pháp làm thân. Pháp đây là bản thể tịch diệt của vạn hữu. Bản thể ấy là thực tướng của các Pháp không có sinh diệt.

Bản thể ấy là Niết Bàn, là tâm chân thật tịch lặng suốt trong không sinh diệt.

*Phật báo thân: Thân Phật do tu tập các pháp vô lậu như Giới, Định, Tuệ và thực hành Lục độ của Bồ tát không còn khởi niệm ngã và pháp hay phi ngã và phi pháp mà hình thành.

Thân ấy, đầy đủ ba mươi hai tướng tốt, tám mươi vẻ đẹp, tạo thành sắc thân của Phật. Sắc thân ấy là sắc thân được tạo thành từ các pháp của tâm vô lậu, nên thọ mạng của Phật là vô lượng, không có bị hủy diệt bởi thời gian. Thân ấy luôn luôn hiện hữu, không nhập Niết bàn, bởi vì chính nó là Niết bàn, nên không cần phải nhập.

*Phật ứng thân: Là thân Phật ứng hiện theo bản hạnh để hoạt dụng hóa độ. Thân này do bản nguyện, nên Ngài mượn các pháp hữu vi mà tạo thành. Thân này có đến, có đi, có sanh, có diệt như tất cả thân của chúng sanh. Nhưng khác hẳn với thân chúng sanh, là thân chúng sanh do nghiệp lực tạo nên, còn Phật ứng thân do bản nguyện mà thiết lập.

Vì ứng hóa thân là như vậy, nên ứng hóa thân của Phật Thích Ca là thân thể lịch sử về con người, nên nó có hạn lượng về thời gian.

Pháp thân, báo thân, ứng hóa thân ấy đều là thân của Phật Thích Ca, nhưng trong đó độc đáo nhất là kinh Pháp Hoa cho rằng, báo thân của Ngài là bất khả hoại, tồn tại và bất sinh diệt với mọi thời gian.

Điều này kinh Pháp Hoa đã chỉ cho ta thấy, báo thân của Phật do tâm vô lậu tạo thành.

Tâm ấy siêu việt mọi thời gian, nên thân ấy cũng tồn tại đúng như thời gian của tâm ấy.

Nên, báo thân của Phật Thích Ca được trình bày ở kinh Pháp Hoa là báo thân siêu việt.

Đó là cách nhìn đặc biệt của Pháp Hoa về Phật thân.

Phẩm Như Lai Thọ Lượng của kinh Pháp Hoa đã cho ta cách nhìn về báo thân này.¹

Ứng hóa thân được trình bày trong kinh Pháp Hoa là thân của Đức Phật lịch sử, nhưng mục đích có mặt của thân ấy trong thế gian, không gì khác là để “khai thị ngộ nhập tri kiến” của Phật cho chúng sanh, khiến chúng sanh ngộ nhập đúng như cái thấy, cái biết của Phật.

Ứng thân ấy của Phật Thích Ca không phải chỉ có mặt ở đây mà có mặt khắp cả mọi nơi để thuyết giảng kinh Pháp Hoa, phẩm Phương Tiện² và phẩm Hiện Bảo Tháp³ của kinh Pháp Hoa cho ta cách nhìn độc đáo và đặc biệt đối với tác dụng của Phật ứng hóa thân này.

Lại nữa, kinh Pháp Hoa chỉ cho chúng ta thấy, tuệ giác của Phật là tuệ giác chứng nhập thực tướng của các pháp qua mười phạm trù gồm “như thị tánh, như thị thể, như thị tướng, như thị tác, như thị lực, như thị nhân,…”.

Do chứng nhập thực tướng của các pháp qua mười phạm trù này, nên Ngài thành Bậc Vô Thượng Giác.

Do đó, báo thân của Ngài lúc nào và ở đâu cũng có, để chứng minh cho sự chứng ngộ tướng tịch diệt của các pháp, là không sinh diệt và ứng hóa thân của Ngài thì lúc nào và ở đâu cũng biểu hiện để giáo hóa chúng sanh, bằng vô số phương tiện thiện xảo, khiến tất cả đều thành tựu tuệ giác vô thượng là tuệ giác chứng nhập “chư pháp thực tướng” ấy.

Bởi vậy, Phật qua cách nhìn của kinh Pháp Hoa hết sức đặc biệt và độc đáo so với các kinh khác, nên kinh Pháp Hoa đối với các kinh khác không phải chỉ là Pháp mà còn là Diệu Pháp. Và Bậc chứng ngộ và tuyên bố pháp ấy cho mọi giới, không phải chỉ là Toàn Giác mà còn là Diệu Giác và Vô thượng giác.

02. Pháp

Pháp được kinh Pháp Hoa diễn đạt là Pháp Nhất Thừa.

Nhưng, pháp Nhất Thừa của Pháp Hoa không hề phủ nhận những giáo pháp mà Đức Phật diễn đạt và hướng dẫn đã được ghi lại ở trong các kinh điển Agāma và Nikāya như vô thường, khổ, không, vô ngã hay vô thường, khổ và không hoặc là vô thường (sarvasamskāra-anitya = chư hành vô thường), vô ngã (sarvadharmānātman = chư pháp vô ngã), và Niết bàn (nirvānasāntam = Niết bàn tịch tịnh) đã được các kinh điển Agāma và Nikāya đóng dấu ấn, gọi là “tam pháp ấn” hay “tứ pháp ấn”, tức là những dấu ấn của chánh pháp, mà kinh Pháp Hoa chỉ đưa tất cả dấu ấn về với một dấu ấn duy nhất là “thực tướng ấn”.⁴

Thực tướng ấn là dấu ấn của tướng chân thật. Dấu ấn ấy, ấn rõ tuệ giác của Phật vào nơi thực tướng các pháp.

Dấu ấn ấy, ấn rõ các pháp là vô thường, khổ, không, vô ngã chỉ có một, đó là “nhất thế pháp không”.⁵

Dấu ấn ấy, ấn rõ sự giác ngộ của Phật duy nhất là “thực tướng không” hay “tịch tịnh Niết bàn”.

Dấu ấn ấy, ấn rõ báo thân của Phật không bị sinh diệt và không bị thời gian chi phối. Và ứng hóa thân của Phật có mặt trong cuộc đời là chỉ cho chúng sanh thấy rõ thực tướng của các pháp, bằng tất cả phương tiện thiện xảo mà ứng hóa thân đều có thể sử dụng.

Như vậy, dấu ấn ấy, là ấn chứng mục đích duy nhất của Phật ra đời là khai thị ngộ nhập Phật tri kiến cho chúng sanh, khiến cho họ thấy biết mà ngộ nhập.

Lại nữa, ba mươi bảy phẩm pháp trợ đạo trong Đạo đế của Tứ Diệu Đế là pháp hành căn bản để đoạn tận Tập đế, dứt sạch Khổ để, chứng nhập Diệt đế.

Diệt đế là thực tướng tịch diệt của các pháp, là Niết Bàn tuyệt đối của chư Phật.

Nên, ba mươi bảy phẩm pháp trợ đạo là pháp phương tiện của Niết bàn mà không phải là Niết bàn. Và chỉ có Phật mới chứng nhập Diệt đế hoàn toàn trong Niết bàn tuyệt đối.

Bởi vậy, không có Niết bàn nào chân thật ngoài Niết bàn của Phật và không có trí tuệ nào là trí tuệ toàn giác ngoài trí tuệ của Phật.

Do đó, đối với cách nhìn của Pháp Hoa, thì hàng Thanh Văn chưa đạt tới sự chứng nghiệm Tứ Diệu Đế như sự chứng nghiệm của Phật, nên họ cần phải buông bỏ những gì mà họ cho rằng, họ đã chứng nghiệm Tứ Diệu Đế, để họ đạt tới sự chứng nghiệm Tứ Diệu Đế như Phật và thể chứng Niết bàn tuyệt đối như Ngài.

Đối với sự chứng nghiệm pháp mười hai duyên khởi của hàng Duyên Giác cũng vậy, họ phải buông bỏ cách nhìn pháp mười hai duyên khởi theo cách nhìn của họ, để tiến tới cách nhìn thấy pháp mười hai duyên khởi theo cách nhìn thấy của Phật, thì họ không những đoạn tận các chi phần ái, thủ, hữu hay vô minh, hành mà còn đoạn tận cứ địa chứa chấp và huấn luyện vô minh nữa.

Và chỉ có đạt tới Niết bàn tuyệt đối mới đoạn tận hết thảy các cứ địa cất chứa và huấn luyện vô minh ấy.

Nói tóm lại, hàng Duyên Giác phải buông bỏ cách nhìn thấy mười hai duyên khởi và đoạn tận các chi phần trong mười hai duyên khởi của mình để đi tới cách nhìn thấy và cách đoạn tận các chi phần trong pháp mười hai duyên khởi của Phật, để họ có cái nhìn thấy, cái biết của Phật và chứng nhập Niết bàn tuyệt đối như Ngài.

Và đối với sự phát bồ đề tâm thực hành Lục độ của Bồ tát cũng vậy. Họ phải buông bỏ hoàn toàn mọi ý tưởng về ngã và pháp, để đạt tới cái nhìn thấy tịch diệt hoàn toàn đối với chúng.

Thanh Văn, Duyên Giác và Bồ Tát phải buông bỏ cái thấy pháp của mình mà phải tiến tới cách nhìn thấy pháp của Phật, phải buông bỏ cách chứng nhập Niết bàn theo cách chứng nhập của mình mà tiến tới cách chứng nhập Niết bàn của Phật.

Như Kinh Pháp Hoa nói:

“Chư Phật lưỡng túc tôn

Tri pháp thường vô tánh

Phật chủng tùng duyên khởi

Thị cố thuyết Nhất thừa

Thị pháp trụ, pháp vị

Thế gian tướng thường trú…”⁶

Nghĩa là:

“Các Đấng Giác Ngộ đầy đủ trí và đức, biết rõ các pháp không có tự tánh, hạt giống Phật sinh khởi do duyên, nên Phật nói Nhất thừa.

Và bản thể của các pháp vốn là thường trú và nguyên vị, tướng chân như của thế gian vốn thường trú”.

Như vậy, kinh Pháp Hoa đã chỉ cho ta thấy, các pháp không có tự tánh, hạt giống Phật cũng sinh khởi do duyên và pháp chân như ở nơi vạn hữu không hề bị sinh diệt. Phật tính của hết thảy chúng sanh tuy ở trong sự luân chuyển của thế gian mà vẫn thường trú và Niết bàn có mặt thường trú ngay ở trong sinh tử.

Nên, tuy ứng hóa thân của Phật ở trong sinh tử với chúng sanh mà vẫn thường sống với pháp Niết bàn tịch tịnh.

Pháp như vậy là pháp Nhất thừa. Và Nhất thừa như vậy là pháp Nhất thừa độc đáo và đặc biệt của Pháp Hoa so với pháp Nhất thừa được quảng diễn từ kinh Thắng Man, Bát Nhã và Hoa Nghiêm.

03. Tăng

Ở trong kinh Pháp Hoa, Đức Phật nói Tăng là đoàn thể đệ tử của Ngài: “nội bí Bồ tát hạnh, ngoại hiện thị Thanh văn, thiểu dục yếm sinh tử, thật tự tịnh Phật độ”.⁷

Nghĩa là bên trong của Tăng đoàn là nuôi dưỡng, giữ gìn hạnh của Bồ tát, nhưng bên ngoài biểu hiện hình thái của Thanh văn, ít có tham dục, nhàm chán sinh tử, mà thật ra tự thân là làm cho cõi Phật thanh tịnh.

Nên, kinh Pháp Hoa không công nhận một đoàn thể Thanh văn đơn thuần là đệ tử của Phật, nếu có chăng chỉ là giả lập để giúp họ trở thành Bồ tát và giáo hóa cho họ pháp Nhất thừa, nhằm đưa họ đến địa vị Phật.

Điều này, ta thấy Đức Phật nói rõ qua thi kệ của phẩm Phương Tiện kinh Pháp Hoa như sau:

“Quý vị chớ có nghi

Ta là vua các Pháp

Nói cho đại chúng biết

Chỉ dùng đạo Nhất thừa

Giáo hóa các Bồ tát

Không đệ tử Thanh Văn”.

(Nhữ đẳng vật hữu nghi

Ngã vi chư Pháp vương

Phổ cáo chư đại chúng

Đản dĩ Nhất thừa đạo

Giáo hóa chư Bồ tát

Vô Thanh văn đệ tử).⁸

Nên, ở kinh Pháp Hoa, Đức Phật khẳng định sự ra đời của Ngài có hai việc.

Đối với Pháp, thì Ngài chỉ dạy pháp Nhất thừa, tức là pháp làm Phật.

Và đối với Tăng Thanh văn, thì Ngài phải giáo dục để họ đều trở thành Bồ tát, và dạy cho họ pháp Nhất thừa, rồi tuyên bố họ sẽ thành Phật.

Điểm này, Đức Phật đã nói với Tôn giả Xá Lợi Phất như sau:

“Xá Lợi Phất nên biết

Người căn chậm, trí nhỏ

chấp tướng và kiêu mạn

Pháp này không thể tin.

Ta nay vui, vô úy

ở trong các Bồ tát

thẳng thắn bỏ phương tiện

chỉ nói đạo Vô thượng.

Bồ tát nghe pháp ấy

lưới nghi đều trừ diệt

ngàn hai trăm La Hán

chắc chắn sẽ làm Phật.

Như chư Phật ba đời

theo nghi thức thuyết pháp

Ta nay cũng như vậy

thuyết pháp đều giống nhau”.⁹

Chính điểm này là điểm then chốt của kinh Pháp Hoa, và là cách nhìn đặc biệt và độc đáo về Tăng của Pháp Hoa.

Cũng chính điểm này mà các nhà Phật học Pháp Hoa, gọi là “phế quyền hiển thực”. Nghĩa là bỏ quyền trí mà hiển thị thật trí; bỏ quyền pháp mà hiển thị thật pháp; bỏ phương tiện mà hiển thị cứu cánh.

Và cũng chính điểm này, Tôn giả Xá Lợi Phất, Bậc thượng căn, thượng trí của hàng Thanh văn đã lãnh hội và tin tưởng, nên đã phát biểu với Đức Phật rằng:

“Bạch Thế Tôn! Con từ xưa đến nay, suốt ngày và đêm luôn luôn tự trách.

Nhưng, ngày nay từ Đức Thế Tôn, con được pháp chưa từng có, nên nay mọi nghi ngờ của con đoạn sạch, thân và tâm của con thư thái, tự nhiên và ổn định một cách thích thú.

Ngày nay con mới biết rằng, con là con đích thực của Phật, sinh ra từ sự giáo huấn của Ngài, sinh ra từ pháp chuyển hóa của Ngài, thừa hưởng được gia tài chính pháp của Phật”.¹⁰

Ngay sau đó, Tôn giả Xá Lợi Phất đã được Đức Phật thọ ký thành Phật.

Và ở phẩm Tín Giải,¹¹ các vị Thanh văn như các Tôn giả Tu Bồ Đề, Ca Chiên Diên, Đại Ca Diếp, Mục Kiền Liên cũng đã trình bày sự lãnh hội pháp Nhất thừa của mình lên Đức Phật.

Để chứng minh cho sự lãnh hội và tin tưởng ấy, các Tôn giả đã kể cho Thế Tôn nghe câu chuyện trưởng giả và cùng tử, để minh họa cho tâm từ bi của Phật, hạnh nguyện giáo hóa của Phật và trí tuệ phương tiện thiện xảo của Ngài đối với việc giáo hóa hàng Thanh văn. Và hàng Thanh văn cho dù những vị thông minh, những vị tu tập giỏi đã hoàn thành tuệ giác vô học của Thanh văn, hay chưa hoàn thành tuệ giác ấy, rồi Đức Phật cũng thương, tìm đủ mọi cách dìu dắt phát triển thành tâm Bồ tát, giáo hóa cho pháp Nhất thừa và rồi sẽ thọ ký thành Phật.

Nên, sau đó Đức Phật đã thọ ký cho các Tôn giả này đều thành Phật trong tương lai.

Và không những các đại Tỷ khưu Tăng Thanh văn được thọ ký thành Phật, mà các Tỷ khưu đã hoàn thành tuệ giác vô lậu của Thanh văn và chưa hoàn thành tuệ giác ấy, cũng đều được Đức Phật thọ ký thành Phật.¹²

Chúng Thanh văn thuộc Tỷ khưu ni, như bà Đại Ái Đạo (Ma Ha Bà Xà Bà Đề), bà Pháp Dự (Da Du Đà La) cũng đều được Đức Phật thọ ký thành Phật.¹³

Như vậy, hàng Thanh văn Tăng là đối tượng đặc biệt và là đối tượng chủ yếu mà kinh Pháp Hoa nhắm tới để chuyển hóa, khiến tất cả hai bộ đại Tăng của Thanh văn đều trở thành Bồ tát Tăng, tu học pháp Nhất thừa và đều sẽ thành Phật trong tương lai.

Do đó, đây là điểm độc đáo và đặc biệt về cách nhìn nhận Tăng của Pháp Hoa.

Và đối với các Tỷ khưu tăng có hạnh nguyện sống độc cư để quán chiếu sâu vào pháp mười hai duyên khởi, thấy lưu chuyển của mười hai duyên khởi là Khổ đế và Tập đế và thấy rõ sự hoàn diệt của mười hai duyên khởi là Diệt đế và Đạo đế mà đoạn tận ái, thủ, hữu, đoạn tận vô minh, hành, hưởng thụ đời sống tịch lạc độc cư trong hiện thế, đối với những vị Thanh văn có chủng tính Duyên giác như thế, Đức Phật cũng sử dụng phương tiện thiện xảo để giúp họ tiến lên Bồ tát thừa trở thành Bồ tát Tăng, rồi dạy cho họ pháp Nhất thừa và sẽ thọ ký cho họ thành Phật.

Như vậy, bằng mọi phương tiện, Đức Phật đã chuyển vận giáo đoàn Tăng có nội dung Thanh văn và Duyên giác trở thành giáo đoàn có nội dung của Bồ tát Tăng, và từ giáo đoàn Bồ tát Tăng này, Đức Phật dạy cho pháp Nhất thừa và thọ ký cho tất cả thành Phật.

Ở điểm độc đáo và đặc biệt này, các nhà Phật học Pháp Hoa, gọi là “hội tam quy nhất”. Nghĩa là chuyển hóa và thống nhất cả ba thừa gồm Thanh văn, Duyên giác và Bồ tát thừa thành một thừa duy nhất, gọi là Nhất thừa hay Phật thừa.

Nên, Tăng qua cách nhìn của kinh Pháp Hoa là giáo đoàn có nội dung của Bồ tát.

Do đó, giáo đoàn ấy, có khả năng làm chỗ nương tựa cho tất cả mọi giới trong thế gian, có khả năng giữ gìn chánh pháp, khiến cho hạt giống Phật pháp không bị chìm mất.

Và giáo đoàn Tăng như vậy, không những có khả năng gìn giữ mà còn có khả năng tuyên dương Diệu pháp đến mọi giới không những thế gian, mà còn cả các giới xuất thế gian nữa.

04. Tin và hiểu

Tuệ giác Pháp Hoa là tuệ giác thấy và biết rõ hết thảy chúng sanh đều có Phật tính và đều có khả năng thành Phật nếu có điều kiện tác động và yểm trợ.

Nên, đức tin Pháp Hoa là đức tin sinh khởi từ tuệ giác ấy và của tuệ giác ấy.

Do đó, Pháp Hoa tin rằng, hết thảy chúng sanh đều có Phật tính và đều có khả năng thành Phật.

Với tuệ giác và đức tin ấy, nên Pháp Hoa tin rằng A La Hán đồng có Phật tính như Phật và sẽ thành Phật là vấn đề dễ hiểu.¹⁴

Đức tin Pháp Hoa không dừng lại ngang đó mà còn đi tới rộng lớn và sâu sắc hơn. Pháp Hoa còn tin rằng, Phật tính không có đối lập và không còn nằm trong hạn hữu của giới tính hay chủng loại.

Nên, ngay cả con người tạo tội ngũ nghịch như Đề Bà Đạt Đa, không những được Đức Phật thọ ký thành Phật, mà còn xem Đề Bà Đạt Đa là ân nhân và thiện hữu tri thức của mình trong một thời.

Tuy, Đề Bà Đạt Đa tạo tội ngũ nghịch bị thọ báo địa ngục, nhưng Phật tính trong Đề Bà Đạt Đa không mất.

Phật tính ấy, cần có sự tác động của nhân duyên và sự yểm trợ của chánh pháp để chúng sinh khởi, đó là cách nhìn và cách thấy hết sức độc đáo và đặc biệt của kinh Pháp Hoa. Và lại càng độc đáo và đặc biệt hơn nữa là đức tin Pháp Hoa tin vào điều ấy là một sự thật. Kinh Pháp Hoa còn nói:

“Nếu có người nào đối với việc này mà không nghi ngờ thì không bị đọa vào ác đạo, thường sinh trước chư Phật mười phương và sinh ở đâu cũng được nghe kinh Pháp Hoa. Sinh trong nhân loại hay chư Thiên thì được hưởng sự yên vui tuyệt diệu và nếu sinh ra trước Phật thì hóa sanh từ hoa sen”.¹⁵

Đức tin ấy, là đức tin độc đáo của Pháp Hoa, nhưng nó chưa dừng lại ở đó mà còn tin rằng, Phật tính không bị hạn hữu bởi giới tính hay chủng loại, nên tất cả mọi loài cũng đều có khả năng thành Phật, ngay cả loài súc sanh nữ.

Việc tin tưởng hành động hiến dâng châu ngọc và tức thì biến thành nam tướng, đầy đủ phong cách Bồ tát, hướng ngay qua thế giới Vô Cấu ở phương Nam và thành Phật của Long nữ mới tám tuổi, con của vua rồng Diêm Hải, là đức tin độc đáo và bất khả tư nghì của Pháp Hoa.

Lại nữa, Pháp Hoa tin rằng, tất cả chúng sanh ai cũng có Phật tính và ai cũng có khả năng thành Phật. Chính vì vậy mà ai cũng có khả năng thọ trì, đọc tụng, diễn giảng và hoằng truyền kinh Pháp Hoa đến với tất cả mọi người và mọi loài.

Ở Diêm Hải, Bồ tát Văn Thù chỉ hoằng truyền kinh Pháp Hoa và Long nữ mới tám tuổi đã lãnh hội kinh ấy một cách sâu xa.¹⁶

Pháp Hoa tin rằng, báo thân của Phật không có hủy diệt và có mặt bất cứ nơi nào có thọ trì, đọc tụng, diễn giảng kinh Pháp Hoa và ứng hóa thân của Phật hiện hữu khắp nơi để hoằng truyền kinh ấy. Phẩm Hiện Bảo Tháp của kinh Pháp Hoa¹⁷ có báo thân của Phật Đa Bảo là sự chứng minh độc đáo cho đức tin này. Và khi mở cửa bảo tháp của Phật Đa Bảo, thì tất cả ứng hóa thân của Phật Thích Ca đang đi hoằng truyền Pháp Hoa khắp mọi nơi cùng lúc có mặt, lại là một độc đáo khác, nói lên sự linh hoạt, sống động, cùng khắp mà thống nhất của đức tin Pháp Hoa.

Lại nữa, Pháp Hoa tin rằng, Đức Phật lịch sử chỉ là ứng hóa thân, chứ không phải Ngài mới thành Phật trong thời đại này, mà Ngài đã thành Phật cực kỳ lâu xa, như ví dụ “tam thiên trần điểm kiếp”, đã được diễn đạt ở trong phẩm Như Lai Thọ Lượng.¹⁸

Lại nữa, Pháp Hoa tin rằng, ngoài thế giới hệ của Phật Thích Ca đang giáo hóa, còn có vô số thế giới hệ khác, khắp cả mười phương thế giới nào cũng có Phật và Bồ tát, đang giáo hóa cho thế giới hệ ấy bằng kinh Pháp Hoa.

Như vậy, nếu ta nhìn kinh Pháp Hoa về mặt đức tin, thì đức tin của Pháp Hoa cực kỳ độc đáo, thực tế, sâu sắc, rộng lớn, cao vời, linh hoạt và đa dạng, nên ta nói về đức tin ấy không bao giờ hết.

Và độc đáo hơn nữa, đức tin Pháp Hoa không phải được nuôi dưỡng và lớn mạnh từ ngôn thuyết và trí thức Pháp Hoa, mà nó phải được nuôi lớn và bảo chứng từ tuệ giác Pháp Hoa từ bản hạnh và đời sống ấy.

Và nó phải được gia trì bởi thần lực của Như Lai, các vị Đại Bồ tát, các thần chú và các bậc thiện tri thức¹⁹, thì nó mới có thể tin hiểu sâu xa đối với kinh Pháp Hoa và mới có khả năng hoằng truyền Pháp Hoa mà không bị trở ngại.

Tại sao đức tin Pháp Hoa và người hoằng truyền kinh này, phải có sức gia trì của chư Phật và Đại Bồ tát?

Vì như ở phẩm Như Lai Thần Lực, Đức Phật đã nói với Bồ tát Thượng Hạnh rằng: “Như Lai có vô biên thần lực và đem vô biên thần lực ấy mà diễn đạt tính chất của kinh Pháp Hoa, thì cho dù trải qua vô số kiếp, cũng không thể diễn tả hết được.

Vì sao? Vì tất cả thần lực tự tại của Như Lai; tất cả kho tàng bí yếu của Như Lai và tất cả những gì cực kỳ sâu xa của Như Lai, tất cả đều có mặt ở trong kinh Pháp Hoa…, nên kinh đó có mặt ở đâu, quý vị hãy xem đó như Bồ Đề Đạo Tràng, nơi mà Như Lai đã từng giác ngộ, hãy xem đó như là Lộc Uyển, nơi mà Như Lai đã chuyển vận Pháp luân và xem đó như là rừng Sa La, nơi Như Lai thể hiện Niết bàn”.²⁰

Kinh Pháp Hoa là Diệu Pháp, nên không thể dùng tri thức mà hiểu, không thể sử dụng đức tin đơn thuần mà tin, mà phải hiểu và tin bằng tuệ giác, được sự gia trì của chư Phật và các Đại Bồ tát.

Tin và hiểu như vậy là tin và hiểu bằng tâm linh siêu việt mà không phải tin và hiểu theo thường tục.

Ấy cũng là một trong những tin và hiểu độc đáo của Pháp Hoa.

05. Con đường huấn luyện và chuyển hóa

Tất cả những vị đang tu học ở trong Tam Thừa là Thanh Văn Thừa, Duyên Giác Thừa và Bồ Tát Thừa đều là đối tượng huấn luyện và giáo hóa của Pháp Hoa. Đối với những vị đã là Bồ Tát, thì Pháp Hoa huấn luyện và giáo hóa cho họ nhanh chóng trở thành một vị Phật.

Đối với đối tượng Thanh Văn và Duyên Giác, Pháp Hoa phải huấn luyện và giáo hóa lâu dài, bằng những phương pháp thực dụng và xảo diệu, để đưa họ lên Bồ Tát Thừa và thọ ký cho họ thành Phật trong tương lai.

Nên mục đích giáo dục của Pháp Hoa là giáo dục và huấn luyện các Thánh giả trong Tam Thừa thấy rõ tướng trạng “như thật” của các pháp để thành Phật, giáo hóa chúng sanh bằng tuệ giác và bằng từ bi Pháp Hoa.

Phương pháp giáo dục của Pháp Hoa là thiết lập giáo lý Tứ Diệu Đế để huấn luyện cho những vị có chủng tính Thanh Văn, giáo lý Mười Hai Duyên Khởi để huấn luyện cho những vị vừa có chủng tính Thanh Văn, vừa có chủng tính Duyên Giác, và thiết lập giáo lý Lục Độ để huấn luyện cho những vị có chủng tính Bồ Tát.

Bởi vậy, giáo học Pháp Hoa đầy đủ cả Tam Thừa, nhưng trong đó đối tượng chính để huấn luyện và giáo dục lâu dài của Pháp Hoa là Thanh Văn.

Phương tiện giáo dục cho hàng Thanh Văn là giáo học Tứ Diệu Đế, nhưng khi quý vị Thanh Văn đã thuần thục với giáo lý này, thì Pháp Hoa nâng cấp họ lên và giáo hóa khiến cho họ trở thành Bồ Tát.

Nhưng, ở trong Thanh Văn có trình độ cần phải giáo hóa khác nhau:

*Trình độ thượng căn, thượng trí, như Tôn giả Xá Lợi Phất, thì ở kinh Pháp Hoa, Đức Phật chỉ thẳng “chư pháp thực tướng” và nói quả vị A La Hán, là do Đức Phật vận dụng, chứ không phải có thật, Phật quả mới là thật.

Phương pháp huấn luyện này, là phương pháp nói thẳng, đánh thức trực tiếp vào tuệ giác của Thanh Văn, khiến cho tuệ giác ấy nhận ra ngay Phật tính và bản nguyện Bồ Tát vốn có của hàng Bồ Tát và thọ ký thành Phật trong tương lai.

Huấn luyện bằng phương pháp này, ở kinh Pháp Hoa, Đức Phật đã thành công đối với Tôn giả Xá Lợi Phất.

*Trình độ trung căn, trung trí như các Tôn giả Tu Bồ Đề, Ca Chiên Diên, Đại Ca Diếp và Mục Kiền Liên, ở kinh Pháp Hoa, Đức Phật đã giáo dục bằng cách đưa ra những ví dụ: ba cõi ví như nhà lửa, xe dê, xe hươu và xe trâu ở ngoài cửa của ba cõi là dụ cho Tam Thừa, tu tập giáo lý Tam Thừa ra khỏi nhà lửa của tam giới, nhưng chưa phải thành tựu Niết Bàn của Phật,…²¹

Qua ví dụ nhà lửa và ba xe mà Đức Phật đã trình bày, khiến cho các Tôn giả nhận ra được giáo lý Nhất Thừa, thấy rằng mình vốn có Phật tính và đã từng có bản nguyện Bồ Tát và chính những vị này đã đưa ra ví dụ Trưởng giả và cùng tử, để ví dụ Trưởng giả là Phật và cùng tử là chính mình ở phẩm Tín Giải; nghĩa là tu tập mà quên mất bản nguyện Bồ Tát là liền trở thành Thanh Văn và là cùng tử. Chỉ cần nhớ lại bản nguyện Đại Thừa là tức khắc trở thành Bồ Tát.

Tiếp theo, Đức Phật dạy cho họ về ví dụ Dược Thảo²², để chỉ cho họ thấy căn cơ trình độ chúng sanh có cao, có vừa, có thấp, nhưng pháp Nhất Thừa là pháp bình đẳng, hết thảy mọi căn cơ tùy theo sức mình mà lãnh hội và cuối cùng cũng đều thành tựu địa vị Phật.

Như vậy, phương pháp giáo dục thứ hai đối với hàng Thanh Văn của Đức Phật ở kinh Pháp Hoa bằng thí dụ, và qua thí dụ mà đối tượng giáo dục nhận ra được bản nguyện Bồ Tát vốn có của mình.

Và đối với các vị Thanh Văn với trình độ dưới trung bình, Đức Phật nói về nhân duyên Thầy trò đã từng cùng nhau tu tập Pháp Hoa, từ thời Đức Phật Đại Thông Trí Thắng, quốc độ của Ngài tên là Hảo Thành, thời kỳ của Ngài xuất hiện là Đại Tướng và thời kỳ ấy trải qua đến nay là cực kỳ lâu xa.

Đức Thích Ca đã từng là vị Sa di Bồ Tát tu học Pháp Hoa với Đức Phật Đại Thông Trí Thắng, đã lãnh hội Pháp Hoa, đã tu tập Pháp Hoa và đã diễn giảng Pháp Hoa từ thời ấy, và Ngài đã thành tựu Vô Thượng Bồ Đề, giáo hóa vô số chúng sanh, đã từng thiết lập giáo pháp Tam Thừa để giáo hóa hàng Thanh Văn, Duyên Giác, Bồ Tát, nhưng cuối cùng đều khiến cho họ hiểu và chứng nhập giáo pháp Nhất Thừa.

Và những vị đã từng học hỏi, tu tập giáo pháp Tam Thừa với Ngài đã trải qua nhiều thời gian, hiện vẫn đang còn có mặt ở trong chính hội Pháp Hoa này và hiện nay, họ đang được Như Lai trực tiếp giảng dạy Pháp Hoa cho nữa.

Niết Bàn của Thanh Văn và Duyên Giác là do Như Lai tạm thiết lập để cho những vị tu tập Thanh Văn hạnh nghỉ ngơi, sau những tháng ngày dài, băng qua con đường hiểm nghèo của sinh tử.

Bây giờ quý vị đã khỏe, lấy lại sức lực, để tiếp tục lên đường đến nơi “bảo sở”, tức là Niết Bàn của Phật.

Và để minh họa cho ý này, Đức Phật đã đưa ra ví dụ “hóa thành”, là thành phố tạm nghỉ ngơi để tiếp tục đi tới “bảo sở”, là kinh đô.

Hóa thành là dụ cho Niết Bàn của Thanh Văn, Duyên Giác và kinh đô là dụ Niết Bàn của Phật.²³

Ở phẩm Thọ Ký, Đức Phật thọ ký cho năm trăm đệ tử Thanh Văn, mà đứng đầu là Phú Lâu Na, Đức Phật đã nói về bản nguyện Bồ Tát của Tôn giả Phú Lâu Na là đã có và đã thực hành ở nơi chín mươi ức Đức Phật quá khứ.

Tôn giả Phú Lâu Na không phải chỉ có khả năng thuyết pháp và tuyên dương chánh pháp của Như Lai thôi đâu, Tôn giả từng là người số một duy trì và tuyên dương chánh pháp của chín mươi ức chư Phật quá khứ. Tôn giả đã có đủ thần lực của Bồ Tát, sống lâu bao nhiêu thì thực hành phạm hạnh bấy nhiêu.

Tôn giả đã từng giáo hóa vô lượng, vô số chúng sanh, khiến họ an trú vững chãi trong Tuệ giác vô thượng.

Và bất cứ thời kỳ của Phật nào quá khứ, hiện tại hay tương lai, Ngài đều là người thuyết pháp số một cả…²⁴

Đức Phật thọ ký cho Phú Lâu Na thành Phật, rồi Tôn giả Kiều Trần Như và các vị khác cũng hiểu được vấn đề Đức Phật giáo hóa, nên họ đều được Đức Phật thọ ký thành Phật.

Và họ đã đưa ra ví dụ “ngọc trong chéo áo” để minh họa rằng, Phật tính vốn có, bản nguyện tu học Bồ Tát Thừa, họ cũng đã từng phát khởi và thực hành, mà nay lại quên mất. Vì quên mất Phật tính và bản nguyện Bồ Tát của mình, nên bị nghèo nàn trí tuệ và phước đức, cũng giống như người có viên ngọc trong chéo áo mà quên mất, nên phải lang thang khổ nhọc vì cơm áo và được đôi chút cơm áo tự cho là đủ.

Bằng sự huấn luyện và giáo dục Pháp Hoa như vậy, Đức Phật đã thọ ký cho Ngài Xá Lợi Phất ở phẩm 3, cho bốn vị Đại đệ tử ở phẩm 6, cho năm trăm Đại A La Hán và 1200 vị A La Hán ở phẩm 8, và Ngài lại tiếp tục thọ ký thành Phật cho các bậc hữu học vô học phẩm 9, thọ ký cho Đề Bà Đạt Đa thành Phật và chứng minh cho sự thành Phật của Long nữ tám tuổi ở phẩm 12, và lại thọ ký cho chúng Tỷ khưu ni như bà Ma Ha Bà Xà Bà Đề, Da Du Đà La, … ở phẩm 13.

Như vậy, Pháp Hoa đã huấn luyện và giáo hóa hai Đại bộ Tăng - Ni Thanh Văn trở thành giáo đoàn Bồ Tát Tăng, bằng những phương pháp đánh thức hoặc trực tiếp, gián tiếp, khiến cho tất cả quý vị tự nhận ra Phật tính và tự nhận ra bản nguyện Bồ Tát vốn có của mình, nên đã được Đức Phật thọ ký thành Phật.

Như vậy, sự huấn luyện và giáo dục của Pháp Hoa là sự huấn luyện và giáo dục bằng phương pháp “đánh thức và khai phóng”. Nghĩa là đánh thức vào khả năng hay bản nguyện vốn có của họ, khiến cho họ tỉnh dậy và bước tới.

Huấn luyện và giáo dục như vậy thật là cực kỳ độc đáo và đặc biệt của Pháp Hoa.

Ở phẩm Tùng Địa Dõng Xuất, đã cho ta thấy sự giáo dục và huấn luyện của Pháp Hoa không mang tính cách đối phó có vẻ thời cuộc mà mang một tầm chiến lược lâu dài đến bất khả thuyết, để gánh vác và truyền bá Pháp Hoa đến bất tận.

Đó cũng là một trong những tầm nhìn độc đáo và đặc biệt về giáo dục của Pháp Hoa.

Và với sự giáo dục ấy, Pháp Hoa đã thành công khi chuyển hóa toàn bộ giáo đoàn Thanh Văn Tăng thành giáo đoàn Bồ Tát Tăng.

Và lại càng chứng tỏ thành công hơn nữa, khi ở phẩm Tùng Địa Dõng Xuất, Đức Phật đã từ chối sự phát tâm giữ gìn và truyền bá ở nơi cõi này của hơn tám hằng hà sa số Bồ Tát Đại sĩ đến từ các thế giới khác.

Ngài nói: “Ở quốc độ này, Như Lai đã giáo dục và huấn luyện có đến sáu vạn hằng hà sa Bồ Tát Đại sĩ, và mỗi vị Đại sĩ lại có sáu vạn hằng hà sa tùy thuộc.

Thầy trò của các Bồ Tát Đại sĩ này, sau khi Như Lai diệt độ họ có thể đủ mọi khả năng để duy trì và phát triển Pháp Hoa, xin khỏi phiền đến quý vị”.

Với tầm nhìn và sự huấn luyện sứ giả Pháp Hoa như vậy, là cực kỳ đặc biệt và độc đáo mà không có bất cứ một sự huấn luyện và giáo dục nào có thể so sánh.

06. Hạnh nguyện

Hạnh nguyện Pháp Hoa được bắt đầu khai triển và ứng dụng là từ phẩm Pháp Sư.

Hạnh nguyện Pháp Hoa là hạnh nguyện biến Pháp Hoa trở thành đời sống qua sự thọ trì, đọc tụng, diễn giảng, khiến cho mình chứng nhập thực tướng của vạn hữu và khiến cho tất cả mọi người cũng đều chứng nhập thực tướng ấy, bằng con đường Bồ Tát, với đầy đủ sáu hạnh, bao gồm: bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ.

Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định và trí tuệ với tâm từ bi là đời sống Pháp Hoa đã bắt đầu sinh khởi và lớn mạnh bằng tuệ giác.

Trí tuệ Ba la mật là điểm đến của bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn và thiền định, nhưng đồng thời nó cũng cùng đồng hành với các hạnh ấy, khiến cho các hạnh ấy không bị chệch hướng của Phật đạo.

Ở phẩm Pháp Sư, Đức Phật nói với Bồ Tát Dược Vương, muốn có đời sống Pháp Hoa, thì căn bản là phải có hạt giống Pháp Hoa, và dù hạt giống Pháp Hoa được gieo vào trong tâm thức chỉ là một bài kệ hay chỉ là một câu kinh, mà biết tiếp nhận bài kệ hay một câu của Pháp Hoa với tâm hoan hỷ, chỉ chừng ấy căn bản, cũng đủ để thực hiện đời sống Pháp Hoa, và cũng đủ điều kiện để đức Phật thọ ký cho tương lai làm Phật.

Nên, không có đức tin Pháp Hoa, thì không bao giờ khởi lên hạnh nguyện Pháp Hoa, và hạnh nguyện Pháp Hoa không có, thì không bao giờ có đời sống Pháp Hoa.

Bồ Tát khác với Thanh Văn là do có hạnh và nguyện. Nguyện thành Phật để có đời sống Toàn giác và nguyện hóa độ chúng sanh bằng sự thực hành Lục Độ với tâm từ bi.

Phẩm Pháp Sư cho ta thấy, đời sống Pháp Hoa là phải có sức mạnh của đức tin Pháp Hoa, phải có sức mạnh của chí nguyện và phải có sức mạnh của thiện căn, thì mới có thể đi vào ngôi nhà của Như Lai là tâm đại từ bi, mới có thể mặc áo của Như Lai là tâm nhu hòa nhẫn nhục và mới có thể ngồi tòa Như Lai là hết thảy pháp Không, nghĩa là ngồi ở nơi bản thể Ngã Không và Pháp Không của hết thảy mọi sự hiện hữu.

Phải có tâm đại từ bi, phải có tâm nhu hòa nhẫn nhục, phải có tuệ giác về Không, mới có thể giảng dạy truyền bá Pháp Hoa đến cho mọi người.

Việc tháp của Phật Đa Bảo xuất hiện trong kinh Pháp Hoa là để khuyến khích sự phát khởi hạnh nguyện sống bằng đời sống Pháp Hoa và Pháp Hoa phải được nói ra và truyền bá từ đời sống ấy.

Nên, việc tháp Phật Đa Bảo và báo thân của Ngài xuất hiện trong kinh Pháp Hoa là chứng minh cho hạnh nguyện Pháp Hoa và khuyến khích ai đã có bản nguyện Pháp Hoa thì hãy sống theo hạnh nguyện ấy.

Đề Bà Đạt Đa vô lượng kiếp về trước đã có hạnh nguyện Pháp Hoa, nên cần quay về sống với bản nguyện ấy, thì hiện tại tức khắc các tội báo do ngũ nghịch gây ra đều rơi rụng và sẽ được thọ ký thành Phật. Và Long nữ tuy mới tám tuổi, dù là đang thọ báo thân súc sinh nữ, nhưng hạnh nguyện Pháp Hoa không quên mất, lại được Ngài Văn Thù nhắc nhở, giáo hóa, khuyến khích, thực hành thuần thục và khi hạnh nguyện Pháp Hoa đã thuần thục, thì việc thành Phật là không còn chướng ngại bởi bất cứ cái gì và có thể xảy ra trong khoảnh khắc.

Phẩm Khuyến Trì, cho ta thấy rằng, 500 vị A La Hán đã hoàn thành tuệ giác Thanh Văn và 8000 vị khác đang tiếp tục để hoàn thành tuệ giác Thanh Văn, khi nghe nói đến hạnh nguyện Pháp Hoa, quý vị ấy cũng đã phát nguyện với Đức Thế Tôn sống bằng đời sống hoằng truyền Pháp Hoa như sau:

“Bạch đức Thế Tôn! Chúng con cũng ở nơi quốc độ khác, sẽ thuyết giảng kinh Pháp Hoa này một cách rộng rãi.

Vì sao? Vì ở trong cõi nước Ta bà, con người tệ ác, tăng thượng mạn nhiều, phước đức mỏng manh, lắm sân si, tâm không chân thật, khúc mắc, dua nịnh, dơ bẩn”.²⁵

Sự phát nguyện này nói lên hạt giống Pháp Hoa thực sự đã có mặt ở trong quý vị, và quý vị đã phát khởi hạnh nguyện hoằng truyền Pháp Hoa một cách khiêm tốn.

Và sáu ngàn Tỷ khưu ni, đứng đầu là bà Ma Ha Bà Xà Bà Đề, sau khi đã được Phật thọ ký, họ cũng đã phát khởi hạnh nguyện Pháp Hoa như sau:

“Kính bạch Đấng Đạo Sư Thế Tôn, vị làm an ổn trời, người!

Chúng con đã được Ngài thọ ký xong, trong tâm hoàn toàn an lạc.

Bạch Thế Tôn! Chúng con cũng có khả năng hoằng truyền kinh Pháp Hoa ở cõi nước khác”.²⁶

Sau khi các vị Thanh Văn mới chuyển hướng tiến lên Bồ Tát Thừa đã phát khởi hạnh nguyện hoằng truyền kinh Pháp Hoa là những vị Bồ Tát, đã từng tu học và có một số thành quả nhất định đối với Bồ Tát Thừa như: Nắm vững các pháp tổng trì, có khả năng giữ gìn các thiện pháp không bị để rơi mất, họ cũng đã phát khởi hạnh nguyện đối với Pháp Hoa như sau:

“Bạch Thế Tôn! Nếu Ngài dạy chúng con, kính hộ và giảng dạy kinh Pháp Hoa này, thì chúng con sẽ làm đúng như lời Ngài dạy, bằng cách tuyên dương pháp ấy một cách rộng rãi”.

Và tất cả những vị đã phát khởi hạnh nguyện sống đời sống Pháp Hoa, và cũng vì do thương đời mà hoằng truyền kinh Pháp Hoa; vì thương đời mà nhẫn nhục để tuyên dương Pháp Hoa và vì thương đời mà không tiếc thân mạng để tuyên dương kinh ấy.

Vì vậy, đối với Bồ Tát, Pháp Hoa không còn là hạnh nguyện mà chính là đời sống.

Đối với đời sống ấy, Bồ Tát luôn luôn sống với tâm nhu hòa, nhẫn nhục, hiền từ, không sợ hãi, khéo tùy thuận mà thông minh.

Đời sống ấy, không bị cuốn hút bởi hình tướng của các pháp và cũng không bị chi phối bởi những nhận thức về pháp, mà luôn luôn nhìn sâu vào thực tướng của các pháp, để thấy rõ tính chất như thật của nó.

Với đời sống ấy, Bồ Tát không gần gũi các nhà nắm quyền lực chính trị, không thân gần những người tà pháp, những người nuôi sống bằng tà mạng, những người có tà kiến, tu tập vị kỷ,… thích sống đời của thiền định, nhiếp phục tâm ý, quán chiếu tự tính Không của các pháp và thấy rõ tính như thật của chúng.

Với đời sống ấy, Bồ Tát sống với khẩu hành thanh tịnh, với ý hành thanh tịnh và với nguyện hành thanh tịnh.

*Nguyện làm phát khởi tâm đại bi nơi hàng xuất gia và tại gia.

*Nguyện làm phát khởi tâm đại bi nơi những người không phải là Bồ Tát, với những quán chiếu như sau:

Những người mà không phát khởi được tâm nguyện đại bi là những người mất mát rất lớn.

Như Lai phương tiện tùy nghi thuyết pháp mà họ không nghe, không biết, không hiểu, không hỏi, không tin, không biết rõ.

Tuy rằng, những người ấy, không hỏi, không tin, không hiểu rõ đối với kinh Pháp Hoa, nhưng ta đắc trí tuệ Toàn giác, thì những vị ấy tùy theo ở vị trí nào, ta nguyện sử dụng sức mạnh thần thông, sức mạnh trí tuệ để dìu dắt, khiến cho họ đều an trú ở trong Pháp Hoa.²⁷

Pháp hành thứ tư ở trong phẩm An Lạc của kinh Pháp Hoa rất là quan trọng vì là hạnh nguyện thuộc về đại nguyện có nội dung từ Bồ đề tâm.

Phát khởi hạnh nguyện thương và cứu vớt chúng sanh ra khỏi sinh tử, đi đến Niết Bàn tuyệt đối của Phật mà thọ trì, đọc tụng, diễn giảng, hoằng truyền kinh Pháp Hoa là hạnh nguyện đích thực của Bồ Tát.

Các vị Bồ Tát như Văn Thù, Di Lặc, Trí Tích, Dược Vương, các vị Bồ Tát Tòng Địa Dõng Xuất, Bồ Tát Thường Bất Khinh,… là tiêu biểu cho những vị Bồ Tát đã và đang thực hành đại nguyện Pháp Hoa.

Và với đại nguyện ấy, Bồ Tát Thường Bất Khinh đã thành tựu Tuệ Giác Vô Thượng, nay chính là Đức Phật Thích Ca Mâu Ni.

Đức Phật Thích Ca Mâu Ni đã là Bồ Tát Thường Bất Khinh, đã từng bị chúng Bồ Tát 500 vị do Hiền Thủ đứng đầu, chúng Tỷ khưu ni 500 vị do Sư Tử Nguyệt đứng đầu, chứng Ưu bà di 500 vị do Thiện Tư đứng đầu, nhưng những vị ấy đã được Bồ Tát Thường Bất Khinh giáo dục và nay đều là không thối chuyển đối với Tuệ Giác Vô Thượng, và hiện họ đang có mặt ở trong chúng Pháp Hoa này.

Như vậy, đối với Pháp Hoa cực ác như Đề Bà Đạt Đa cũng được thọ ký thành Phật, bị quả báo làm thân súc sanh như Long nữ cũng làm Phật, vậy thì 5000 người Thanh Văn tăng thượng mạn, họ rời bỏ đại hội Pháp Hoa, họ tu học như thế nào sau khi giáo đoàn Thanh Văn đã được Đức Phật giáo hóa pháp Nhất Thừa, thọ ký cho tất cả từ hàng Bậc thượng trí như Ngài Xá Lợi Phất cho đến những vị chưa hoàn tất pháp học Thanh Văn đều là trở thành giáo đoàn Bồ Tát Tăng.

Điều này ở trong phẩm An Lạc Hạnh, Đức Phật đã nói rõ:

“Những người mà không phát khởi được tâm nguyện đại bi là những người mất mát rất lớn.

Như Lai phương tiện tùy nghi thuyết pháp mà họ không nghe, không biết, không hiểu, không hỏi, không tin, không biết rõ.

Tuy rằng, những người ấy không hỏi, không tin, không hiểu rõ đối với kinh Pháp Hoa, nhưng Ta đắc trí tuệ Toàn giác, thì những vị ấy tùy theo ở vị trí nào, Ta nguyện sử dụng sức mạnh thần thông, sức mạnh trí tuệ để dìu dắt, khiến cho họ đều an trú ở trong Pháp Hoa”.

Đại nguyện Pháp Hoa là vậy, nên 5000 người tăng thượng mạn kia, khi Đức Phật sắp sửa nói Pháp Hoa họ tự bỏ ra về, Đức Phật không hề ngăn cản, mà lại nói họ ra về cũng tốt, vì trong đại chúng không còn hạt xép.

Tuy nói vậy, nhưng đối với 5000 người ấy, Ngài lại càng có trách nhiệm giáo hóa Pháp Hoa cho họ thành Phật, như Ngài đã dạy đại nguyện Pháp Hoa ở trong phẩm An Lạc Hạnh và như Ngài đã từng làm trong quá khứ qua hạnh và nguyện của Bồ Tát Thường Bất Khinh đối với 500 vị Bồ Tát, 500 vị Tỷ khưu ni và 500 vị Ưu bà di.

Còn các vị Bồ Tát Diệu Âm, Quán Thế Âm, Phổ Hiền xuất hiện ở trong kinh Pháp Hoa là tiêu biểu cho những Bồ Tát đã chứng nhập đời sống Pháp Hoa và yểm trợ hạnh nguyện Pháp Hoa cùng khắp mọi thời gian và không gian. Các thiện tri thức như Tịnh Tạng, Tịnh Nhãn, Tịnh Đức phu nhân ở phẩm Diệu Trang Nghiêm là để yểm trợ cho hạnh nguyện Pháp Hoa và ngay các thần chú có mặt trong kinh Pháp Hoa cũng chỉ vì yểm trợ hạnh nguyện Pháp Hoa, khiến cho tất cả những ai thực hành hạnh nguyện Pháp Hoa đều thành tựu pháp Nhất Thừa.