Liễu Phàm Tứ Huấn

Thãú naìo laì âải-thî̃ûn, tî̃øu-thî̃ûn?

• Ngày xưa quan Hàn-Lâm-Viện là Vệ-Trọng-Đạt, một lần mang bịnh, hồn bị nhiếp xuống âm-phủ. Diêm- Vương sai phán quan lấy hai cuốn sổ ghi chép việc thiện ác của Vệ-Trọng-Đạt ra xem, thấy cuốn sổ ghi điều ác đều chép đầy sổ, còn cuốn sổ ghi điều thiện chỉ có vài hàng chữ mà thôi. Diêm-Vương cho lại sai phán-quan lấy cân ra cân, thấy cuốn sổ ghi điều thiện tuy ít nhưng lại nặng hơn cuốn sổ ghi điều ác. Vệ-Trọng-Đạt ngạc nhiên hỏi Diêm-Vương:

• Tuổi ta chưa đầy bốn mươi, sao lại phạm nhiều lỗi như thế.

Diêm-Vương đáp:

• Nẩy ra một ý niệm bất chính là đã gây nên tội lỗi.

Vệ-Trọng-Đạt lại hỏi:

• Cuốn sổ ghi việc thiện chỉ có vài dòng, ghi chép điều gì mà lại nặng hơn cuốn kia vậy.

Diêm-Vương trả lời:

• Có một lần triều-đình ra lệnh tu sửa cầu đá Tam-Sơn ở tỉnh Phước-Kiến, ông thấy công trình lớn lao, hao phí tài lực của nhân dân nên viết sớ tâu cho vua hay để thôi việc xây cất, cho dân bớt khổ. Những dòng chữ trong cuốn sổ thiện chính là đơn của ông trình cho nhà vua.

Vệ-Trọng-Đạt:

• Tuy rằng ta có trình tâu cho vua hay, nhưng không được vua chấp thuận.

Diêm-Vương:

• Tuy không được nhà vua chấp thuận, nhưng lòng tốt của ông đã có công trong việc này. Nếu được vua chấp thuận thì công này lại càng lớn thêm, vì hàng vạn dân đều đội ơn. Cho nên có công đối với nước là lớn, công ở nơi mình thì nhỏ.

Thãú naìo laì nan-thî̃ûn vaì dë-thî̃ûn?

Tiên nho thường nói: Muốn khắc kỷ là phải từ chỗ khó mà dùng công phu. Bàn về chữ nhân, Đức Khổng-Tử cũng nói là “tiên nan”, nghĩa là muốn đạt được điều nhân, trước hết phải từ chỗ khó bắt đầu, việc gì người khác không làm được mình phải làm cho được, người khác nhịn không được mình phải nhịn được. Như thế mới mong đạt được hiệu quả.

Như tỉnh Giang-Tây người có cụ đồ họ Thư, thấy gia đình của một học trò vì thiếu tiền người mà phải cho vợ đi làm tì thiếp để trả nợ. Thư công thấy vậy, bèn đem tiền lương dạy học hai năm của mình giúp học trò nghèo này trả nợ, để vợ chồng người khỏi chịu cảnh chia ly. Ở Hàm-Đan có người họ Trương, đem số tiền dành dụm 10 năm của mình ra giúp người chuộc vợ. Đó là hai thí dụ người thường khó làm mà làm được, khó xả mà lại xả được.

Ở phủ Trấn-Giang tỉnh Giang-Tô có người họ Cận, tuổi già không con, người vợ sai người qua làng kế mua gái nhà nghèo về cho ông làm thiếp. Nhưng ông nghĩ tuổi mình đã già nên không nỡ nạp gái tơ làm thiếp, bèn giao trả người con gái về nhà mà không nhận lại tiền. Đó là một thí dụ khó nhịn mà nhịn được, cho nên Trời giáng phúc cho những người này cũng lớn.

Người giàu muốn bố thí là một chuyện dễ nhưng lại thường hay bủn xỉn mà không làm. Trái lại, bố thí là một việc khó đối với người nghèo, nhưng việc khó mà lại làm được mới là quý vậy.

***** Tùy duyên cứu người và giúp người có nhiều cách, nhưng có thể tóm tắt thành mười loại như sau:

1- Dụ người hành thiện 2- Tồn lòng kính và yêu người 3- Làm trọn vẹn lòng tốt của người

4- Khuyên người hành thiện 5- Cứu người trong lúc nguy cấp 6- Xây cất công trình hữu ích 7- Bỏ tiền làm phước 8- Hộ trì chánh pháp 9- Kính trọng bậc tôn trưởng 10- Tiếc thương sinh mệnh của loài vật.

Thãú naìo laì dủ ngỉåìi haình thî̃ûn?

Ngày xưa vua Thuấn ở Lôi-Trạch, thấy người bắt cá nơi sông đều tranh nhau dành chỗ nước sâu, còn người già cả vì không đủ sức tranh nhau với người trẻ đều phải bắt ở chỗ nông cạn hay nơi nước chảy xiết, nên thường không bắt được cá. Vua Thuấn nhìn thấy cảnh này mà động lòng trắc-ẩn, cũng xuống sông bắt cá. Thấy người nào tranh với mình cũng không tỏ vẻ giận hờn và chỉ trích, mà lại còn nhường chỗ tốt của mình cho người. Nếu thấy có người nào nhường chỗ thì lên tiếng khen ngợi người đó. Sau khi vua Thuấn bắt cá ở vùng Lôi-Trạch được một năm, mọi người đều noi gương của vua Thuấn mà mà nhường chỗ cho nhau.

Với tài anh minh của vua Thuấn há không thể dùng lời nói để khuyên người hay sao? Nhưng lại lấy thân hành làm mô phạm để người theo.

***** Chúng ta đang ở trong thời kỳ mạt-pháp, chớ nên lấy sở trường của mình mà lấn át người, chớ nên lấy điều tốt của mình mà khoe người, chớ nên lấy tài năng của mình mà làm khổ cho người, thu liễm tài trí như hư như không. Nên bao dung và che đậy lỗi lầm của người, thứ nhất là để người có cơ hội sửa chữa, thứ hai là để người biết rõ lỗi mình mà hổ thẹn, không dám tái phạm. Thấy được cái tốt của người thì nên noi gương mà làm theo. Trong sinh hoạt hàng ngày, mỗi một lời nói, một việc làm, đều không nghĩ vì mình mà nghĩ vì một chữ công, như thế mới là độ lượng của người quân-tử.

Thãú naìo laì täưn loìng ŷ̃u kênh?

Nếu chỉ xét vẻ bề ngoài, quân-tử và tiểu-nhân thường hay lẫn lộn, mà phải xét đến sự tồn tâm mới phân biệt được. Cho nên người quân-tử khác với người là ở chỗ tồn tâm mà thôi. Sự tồn tâm của người quân-tử là hằng thương yêu người và tôn kính người.

Người có thân sơ, hiền ngu, và vạn vật tuy nhiều, nhưng ta đều có thể xem như là đồng bào mà tôn kính và thương yêu. Kính yêu mọi người tức là kính yêu Thánh Hiền. Hiểu rõ được chí của mọi người tức là hiểu rõ được chí của Thánh Hiền. Vì chí của Thánh Hiền là muốn thiên hạ an cư lạc nghiệp, cho nên nếu ta thương người và yêu người tức là thay thế Thánh Hiền để lo cho thiên hạ vậy.

***** • 46~

Thãú naìo laì thaình nhán chi myî17?

Ngọc ở nơi đá, nếu vứt bừa bãi thì chẳng khác gì đá vụn, còn như mang đi mài dũa thì sẽ trở thành một miếng ngọc quý. Nếu ta thấy một người làm việc thiện, hay là người có chí muốn làm việc thiện, ta nên ra tay trợ giúp để hoàn thành việc tốt của người. Hoặc là ra lời khen ngợi, hoặc là ra sức giúp đỡ, hoặc khi người bị hiểu lầm ta ra lời thanh minh, hoặc người bị hủy báng ta ra tỏ vẻ chia buồn và an ủi, để người không nản chí mà làm trọn việc lành.

Người thường có tính hay bài xích dị kỷ, đại để người thiện thì ít và người xấu thì nhiều, nên người tốt thường ở thế cô. Hơn nữa, xưa nay tính tình của các bậc hào kiệt không thích chạy theo thói đời, cho nên người hiền làm việc tốt thường hay bị hủy báng. Trong trường hợp này nếu có các bậc trưởng thượng nhân đức ra sức khuông chính, để người hủy báng hiểu rõ sự lý, việc thiện của người hiền mới dễ đạt thành.

Thãú naìo laì khuŷ̃n ngỉåìi haình thî̃ûn?

Nhân chi sơ, tính bản thiện. Đã sinh ra làm kiếp người, người nào chẳng có lương-tâm, nhưng đường đời dịch dịch, hai chữ danh lợi dễ làm cho người sa ngã mà quên đi bản tính ban đầu. Cho nên xử thế giao thiệp với người, thấy hành động và việc làm của một người trái ngược với đạo lý thì ra lời khuyên răn, để người quay về nẻo thiện. Tỷ như một người sau một cơn mê dài, ta lên tiếng để đánh thức họ, một người đang trong cơn ưu phiền ta tìm cách làm nguôi nỗi sầu của họ. Tùy thời, tùy lúc ta đều có thể làm những việc ban ơn bằng miệng cho người. Hàn-Dũ18 nói: “Khuyên người một thời bằng miệng, khuyên người trăm đời bằng sách”. Cho nên ra lời khuyên người hay ấn tống kinh sách để khuyên đời là một thiện lớn. So với điều “Dụ người hành thiện”, Khuyên người hành thiện tuy là có hình tích, nhưng nếu như người thầy thuốc biết căn cứ vào bệnh tình của bệnh nhân mà cho thuốc, thì vẫn đạt được hiệu quả và không thể thiếu vậy.

Thãú naìo laì cỉïu ngỉåìi trong lục nguy cáúp?

Lưu-ly, hoạn-nạn, mỗi người chúng ta đều có thể gặp phải. Trong trường hợp thấy người gặp nạn ta phải tỏ lòng thương hại như chính ta đã gặp phải mà tìm cách cứu người rời khỏi cơn nguy cấp đó. Như gặp người bị oan uất, ta dùng lời lẽ biện minh cho họ. Nếu gặp người liên tục trong cảnh nguy khốn, ta phải tìm đủ mọi phương tiện để giúp đỡ. Thôi-tử19 nói: “Ơn huệ cho người không cần lớn, giúp người qua cơn nguy cấp là được”. Đó là một lời của kẻ nhân đức. Quý thay!

Thãú naìo laì xáy cáút cäng trçnh hỉîu êch?

Nhỏ thì ở trong làng, lớn thì ở nơi ấp, phàm là công trình có lợi ích công cộng, như khai mương để dẫn thủy nhập điền, đắp đê để phòng lụt lội, xây cầu đắp đường để người tiện bề đi lại, hay là lập trạm bố thí thức ăn nước uống cứu người nghèo đói... Khi làm những việc này, không sợ bị người hiềm nghi, và cũng không ngại lao khổ mà thối chí. Chẳng những ra sức làm, mà còn ra lời khuyên, để mọi người góp sức, cùng nhau hoàn thành việc thiện.

Thãú naìo laì xaí taìi laìm phục?

Vạn hạnh của nhà Phật lấy bố-thí làm đầu. Bố-thí chỉ là một chữ xả mà thôi, xả tức là cho người mà không lấy làm tiếc. Người thông đạt được chân lý như Phật, Bồ-Tát, thì nội xả được lục-căn20, ngoại xả lục-trần21, có nghĩa là chẳng có vật gì mà không xả được. Người thường chúng ta không làm được như Phật và Bồ-Tát, thì phải từ bố-thí tiền bạc bắt đầu.

Ăn mặc là điều cần thiết của loài người, và muốn có ăn có ăn mặc thì phải có tiền mới thỏa mãn được. Cho nên bố-thí tài vật là một điều quan trọng, một là có thể cứu giúp người, hai là có thể giúp ta trừ đi được tính bủn xỉn và lòng tham, mà trở thành con người khẳng-khái. Ban đầu tuy rằng hơi miễn cưỡng, nhưng dần dần sẽ trở nên tự nhiên.

Thãú naìo laì häü trç chạnh-phạp?

Pháp là cặp mắt vạn đời của muôn vạn sanh linh. Nếu không có chánh-pháp thì loài người không thể sánh cùng Trời đất và cũng không thể cùng Trời đất hóa dục vạn vật, không thoát ly được sự thúc phược của phiền-não, không thể biết được phương pháp nhập thế để trị đời, cũng không biết được phương pháp xuất thế chứng đạo để cứu chúng-sinh rời bến mê mà lên bờ giác ngộ. Cho nên, phàm thấy hình tượng của Thánh hiền, kinh thi điển tịch, đều phải kính trọng và nếu có chỗ nhơ nhuốc hay rách nát thì nên chỉnh đốn lại.

Còn như trợ giúp về việc hoành dương chánh-pháp lại là một việc nên làm để cứu rỗi chúng sinh và báo ơn Phật.

Thãú naìo laì kênh troüng tän trỉåíng?

Ở nhà là cha mẹ anh chị, ở nước là người lãnh đạo, phàm những người tuổi tác hơn ta, tài đức hơn ta, địa vị hơn ta, kiến thức hơn ta, đều phải kính trọng. Tại nhà, phụng sự cha mẹ phải có lòng thương yêu và tôn kính, nói chuyện với cha mẹ phải hòa nhã ôn tồn. Nếu làm được như vậy thì là một đặc tính tốt, đó là khí thái-hòa, có thể cảm cách thiên địa. Khi rời khỏi gia đình ra giúp việc nước, mỗi khi làm một việc, không thể vì cấp trên không biết mà tự ý hành động. Khi xét tội của một người, không thể vì thượng cấp không biết mà lạm dụng quyền thế của mình để tác oai tác quái. Người xưa thường hay lấy câu: “Cha mẹ và Quân-vương lớn như Trời, phải kính cẩn phụng sự” để khuyên đời. Nên thực hành theo lời nói này, vì hai chữ trung hiếu quan hệ mật thiết với âm đức. Thử xem xưa nay con cháu của các bậc trung thần hiếu tử có người nào không thịnh.

Thãú naìo laì thỉång tî̃úc sinh mãûnh cuía loaìi váût?

Con người chúng ta sở dĩ là người là vì có lòng trắc-ẩn.

Cầu đức nhân tức là cầu lấy lòng này, tích đức cũng là tích lấy lòng này. Sách Châu-Lễ chép: “Không nên dùng vật cái để tế lễ trong tháng đầu của mùa Xuân”, vì e rằng vật cái có chữa. Thầy Mạnh-Tử nói: “Người quân-tử rời xa nhà bếp”, đó là lòng trắc-ẩn, không nỡ nhìn thấy loài vật bị giết. Đối với người không bỏ được thịt mà ăn chay, người xưa có bốn điều khuyên răn như sau:

• Nghe tiếng con vật kêu than trong lúc bị giết, thịt của con vật đó không nên ăn.

• Trông thấy con vật bị giết, thịt của con vật đó không nên ăn. • Vật do mình nuôi thì không nên giết ăn.

• Vật vì mình mà giết thì không nên ăn.

Đó là một phương pháp để nuôi dưỡng lòng từ bi và dần dần sẽ trở nên tự nhiên.

Chẳng những không nên sát hại loài vật để ăn thịt, nhất thiết loài xuẩn động đều có sinh mệnh, như nấu kén để lấy tơ, cuốc đất trồng trọt làm tổn thương đến loài vật cũng là sát sanh vậy. Ngày thường, tay của ta làm ngộ thương, chân ta ngộ đạp chết biết bao nhiêu sinh mạng của loài côn trùng, cho nên không thể không chú ý. Người xưa nói: “Yêu chuột thì để cơm thừa, thương ngài không nên thắp đèn”. Lời này thật là nhân từ vậy.

Hành thiện có nhiều phương pháp, không sao kể cho hết. Nhưng nếu từ mười điểm trên mà suy diễn, khuếch sung, thì vạn đức đều quy tụ.

• 52~

4) Âỉïc khî̃m

Kinh Dịch viết: “Đạo Trời làm giảm đi phần đầy mà bổ ích cho phần thiếu. Đạo của Đất làm biến đổi phần đầy để bù vào chỗ khiếm. Quỷ Thần làm hại những gì quá mãn mà gieo phúc cho đức khiêm. Đạo người thì ghét những người tự kiêu tự mãn mà thích người có đức khiêm tốn. ”

Trong số 64 quẻ của kinh Dịch, chỉ có quẻ Khiêm là được sáu hào đều tốt. Đủ thấy đức khiêm hệ trọng đến thế nào. Sách Thượng-Thư chép: “Mãn chiêu tổn, khiêm thọ ích” (Đầy sẽ chuốc lấy sự thiếu thốn, khiêm thì sẽ được sự ích lợi).

Ta thường đi ứng thi với nhiều người bạn, mỗi khi thấy những kẻ hàn sĩ sắp đỗ đạt, đều thấy họ là những người có đức khiêm-tốn đáng được ca tụng.

***** • Vào năm Tân-Mùi, ta lên kinh dự kỳ thi hội, huyện Gia-Thiện có tất cả 10 người đi chung với ta, trong đó có một người họ Đinh tên Kính, hiệu Vũ-Tân, là người nhỏ tuổi nhất và là một người cực kỳ khiêm tốn. Ta nói với người bạn thân là Phí-Cẩm-Ba rằng:

• Trong kỳ thi này Đinh-Kính thế nào cũng đậu.

Phí-Cẩm-Ba ngạc nhiên hỏi lại:

• Làm sao huynh biết được?

Ta nói rằng:

• Người có đức khiêm-tốn sẽ được phúc. Huynh thấy, trong nhóm chúng ta có tất cả 10 người, có người nào thành thật, chất phác, như Đinh-Kính chăng? Có người nào cung kính và nhún nhường bằng Đinh-Kính chăng? Lại nữa, mỗi khi bị người làm nhục, anh ta không khi nào lên tiếng cãi lại, khi bị người hủy báng cũng không ra lời biện bạch. Một người như thế, quỷ Thần thế nào cũng hộ trì, lẽ nào mà không đậu. Đến ngày công bố kết quả, Đinh-Kính quả nhiên trúng thi.

***** • Năm Đinh-Sửu, cùng với người bạn Phùng-Khai-Chi ở chung nhau trong kinh thành, thấy tính tình của người bạn này trở nên khiêm-tốn nhún nhường, khác hẳn với thưở thiếu thời. Chi có một người bạn lòng Lý-Tễ-Nghiêm, là người có tính nói thẳng, mỗi khi thấy Chi có chỗ nào không đúng, Nghiêm đều hay nặng lời chỉ trích. Nhưng không khi nào thấy Chi giận hờn, và cũng không khi nào trả đũa. Thấy như vậy, ta nói với Chi rằng:

• Người có phúc căn thế nào cũng được phúc, người có điềm xấu thế nào cũng mắc họa. Tính của huynh khiêm tốn, hòa-ái như vậy, thế nào Trời cũng giáng phúc. Kỳ thi năm nay chắc chắn sẽ có tên huynh.

Quả nhiên, đúng với lời dự đoán của ta, Phùng-Khai- Chi thi đỗ vào năm đó.

• Triệu-Du-Phong, người huyện Quán, tỉnh Sơn-Đông, chưa đầy 20 tuổi đã thi đậu cử-nhân, nhưng thi mãi vẫn không đậu tiến-sĩ. Thân-phụ của Du-Phong là quan tam-doãn22 của huyện Gia-Thiện, và Du-Phong đi theo người cha đến nhiệm sở. Vì hâm mộ tài học của Tiền-Minh-Ngô, một người có học vấn uyên thâm trong huyện, Du-Phong viết một bài văn cho Tiền-Minh-Ngô, xin chỉ giáo. Người họ Tiền đọc qua bài văn, chẳng nói chẳng rằng, lấy bút ra gạch nguyên cả bài văn của Du-Phong. Trong trường hợp này, nếu là người thường tất sẽ nổi trận lôi đình. Nhưng Du- Phong chẳng những không giận, mà lại còn tỏ vẻ khiêm tốn, nhờ Tiền-Minh-Ngô chỉ điểm chỗ sai và lập tức sửa lấy.

Qua năm sau, Triệu-Du-Phong thi đỗ tiến-sĩ.

***** • Làng Giang-Âm tỉnh Giang-Tô có người Trương-Úy- Nham, tài học hơn người, ai nấy đều khen. Năm giáp ngọ lên Nam-Kinh dự kỳ thi hương và ở trọ tại một ngôi chùa. Đến ngày công bố kết quả thấy trong bảng không có tên mình, Nham giận và mắng quan chủ khảo có mắt mà không ngươi. Trong lúc đó, một đạo-sĩ nghe được bèn cười rằng:

• Chắc bài văn của các-hạ không khá nên mới bị đánh rớt.

Nham nổi nóng nói với đạo-sĩ:

• Thầy đã đọc bài văn của ta chưa mà dám nói rằng văn của ta không hay?

Đạo-sĩ đáp rằng:

• Ta nghe người xưa nói, kẻ sĩ có thái độ ung dung hiền hòa mới viết được văn hay. Nay thấy trong lòng các-hạ có sự bất bình, ra lời mắng nhiếc quan chấm thi, đủ thấy bài văn của các-hạ đã thua kém người khác, làm sao mà hay được.

Nham nghe lời của đạo-sĩ nói có lý, bèn bái tạ và xin đạo-sĩ chỉ điểm.

Đạo-sĩ nói:

• Người trúng tuyển hay không đều là số mệnh. Không có số mệnh trúng thì dù có tài cũng không thể đỗ. Các-hạ phải tự thay đổi số mệnh của mình, như thế mới có hy vọng đỗ đạt sau này.

Nham hỏi:

• Đã là do số mệnh định đoạt, như thế thì làm sao thay đổi được.

Đạo-sĩ đáp:

• Tạo nên mệnh là do Trời, nhưng lập mệnh là do chính ta. Nếu một lòng hành thiện, quảng tích âm-đức, lẽ nào phúc lại không đến.

Nham nói:

• Ta chỉ là kẻ bần sĩ, làm sao mà tích đức được. Đạo-sĩ:

• Việc tu thiện tích đức là ở nơi tâm, như đức khiêm-tốn chẳng hạn, chẳng cần tốn đồng tiền nào cả, tại sao các-hạ không tự phản tỉnh lấy mình mà lại đem lòng oán hận đến quan chấm thi?

Sau khi được đạo-sĩ chỉ điểm, Trương-Úy-Nham bắt đầu sửa đổi tính nết của mình và làm việc hữu ích cho người. Đến năm Đinh-dậu, một hôm nằm mơ thấy mình đi vào một căn phòng của một tòa lâu đài cao lớn, trong phòng có một cuốn sổ để trên bàn. Khi lật ra xem, thấy trong sổ liệt kê tên họ của nhiều người, trong đó lại có nhiều chỗ trống. Nham hỏi một người trong nhà, người đáp rằng:

• Sổ này ghi danh sách của những người sẽ thi đỗ năm nay, nơi âm-ty ba năm khảo sát một lần. Những chỗ trống trong sổ là tên của những người đúng ra sẽ được chấm đậu, nhưng vì phạm phải lỗi lầm nên lại bị xóa đi.

Người ấy lại lật qua một trang khác, chỉ vào một hàng và nói với Nham rằng:

• Trong ba năm nay, ông đã tự kiểm điểm lấy hành vi của mình và làm nhiều điều thiện, nên năm nay có thể ông sẽ được bù vào chỗ khuyết này, mong ông hãy tự trọng lấy.

Trong kỳ thi năm đó, Trương-Úy-Nham quả nhiên thi đỗ cử-nhân và được xếp hạng thứ 105.

Từ những thí dụ trên cho ta thấy: “Trên đầu ba thước đều có Thần-Minh giám xét, muốn gặp lành tránh họa tự nhiên là do chính ta”. Một người luôn luôn cẩn thận về lời nói và hành vi của mình, không hổ thẹn với người, không đắc tội với Trời đất quỷ Thần, trong lòng khiêm tốn nhún nhường, sẽ được Trời đất quỷ Thần thương mà giáng phúc. Trái lại, kẻ hay tự mãn kiêu ngạo thường là người không có phúc, và dẫu có, cũng không được lâu dài.

Người có trí-tuệ, minh lý, tất nhiên không muốn có một tấm lòng hẹp hòi mà cự tuyệt cái phúc Trời giáng cho mình. Huống chi một người khiêm-tốn nhã nhặn, có thể tiếp nhận lời khuyên răn chỉ dẫn của tha nhân mà học được những cái hay của người. Do đó đức khiêm-tốn là một điều không thể thiếu được trên con đường tu thân tích phúc.

Người xưa nói: “Có chí nơi công danh tất được công danh. Có chí nơi phú quý tất được phú quý”. Người có chí như cây có rễ. Lập chí này, nên luôn luôn khiêm tốn, dù chỉ là một sự việc nhỏ nhen, đều nên ra tay trợ giúp người. Như thế tự nhiên Trời đất sẽ cảm động và phúc sẽ đến với ta.

Những người muốn cầu công danh, nhưng không được toại là ban đầu tuy có lập chí, nhưng chỉ là cảm hứng một thời mà không có thủy chung.

Thầy Mạnh-Tử nói với Lương-Huệ-Vương:

• Một mình vua thích âm nhạc tốt hay là cùng chia vui với bá tánh tốt?

Lương-Huệ-Vương đáp:

• Cùng hưởng với bá tánh tốt hơn.

Thầy Mạnh-Tử nói:

• Nếu vua cùng vui với bá tánh, nước Tề như thế sẽ cường thịnh.

Một người làm điều nhân, nếu đem lòng thương đến cho mọi người thì mọi người đều chịu ơn huệ. Người chịu ơn huệ tất nhiên cũng sẽ hành đức nhân, và mọi người đều làm như thế thì cả nước đều sống trong cảnh thanh bình an lạc. Phương pháp cầu công danh của ta cũng thế. Trước hết là lập định chí hướng của mình, sau đó một lòng làm việc thiện. Ngày qua ngày, tháng qua tháng đều tận tâm hết sức, và như thế dần dần cải tạo được số mệnh. Vì ta giúp người, Trời sẽ giúp ta. Mệnh do tự mình mình tạo là vậy.

• 59~

Tiểu sử của Viên-Liễu-Phàm tiên-sinh

Bổn danh của tiên-sinh là Viên-Hoàng, tự là Khôn-Nghi, người huyện Ngô-Giang tỉnh Giang-Tô Trung-Hoa. Thời tráng niên, tiên-sinh ở rể trong nhà họ Thù, huyện Gia-Thiện, tỉnh Chiết-Giang. Ông đỗ cử-nhân vào năm Long-Khánh năm thứ 4 vua Mục-Tông đời Minh (năm 1570), đỗ Tiến-sĩ vào năm Vạn- Lịch thứ 14 đời vua Thần-Tông (năm 1586), và được bổ nhiệm làm tri-huyện huyện Bảo-Chì của tỉnh Hà-Bắc.

Gia đình của tiên-sinh tuy không khá giả, nhưng tính ông cần kiệm và thường hay bố thí giúp người. Ngoài việc hành thiện, tiên-sinh cũng tu tập thiền, dù bận bịu với công vụ, nhưng sớm tối ông đều không quên tụng kinh ngồi thiền. Trong khoảng thời gian này, ông viết cuốn “Giới-Tử-Văn” để khuyên con, và được lưu truyền đến ngày nay, tức là cuốn “Liễu-Phàm Tứ-Huấn” này.

Tiên-sinh có một người vợ hiền-thục, thường trợ giúp ông trên con đường bố thí hành thiện. Có một lần bà muốn mua vải bông may áo cho con để mặc trong lúc mùa Đông, ông nói với người vợ rằng:

• Nhà ta có sẵn tơ, vừa ấm lại vừa nhẹ, sao phu-nhân không mang đi may mà còn mua thêm vải bông làm gì cho thêm tốn tiền.

Phu-nhân đáp:

• Tơ đắt hơn vải bông, cho nên thiếp muốn mang tơ ra ngoài tiệm để đổi lấy vải bông, như thế ta có thể may thêm vài chiếc áo khác để tặng cho những người nghèo.

Tiên-sinh nghe xong rất hài lòng và nói:

• Phu-nhân có lòng thành bố thí như vậy, con ta sau này thế nào cũng được phúc báo.

Con của tiên-sinh là Viên-Nghiêm về sau thi đỗ tiến-sĩ, và làm quan đến chức tri-huyện của huyện Cao-Yếu, tỉnh Quảng- Đông mới hồi hưu.