Tập San Pháp Luân

Bát Chánh Đạo

Bát chánh đạo là hành pháp thứ bảy trong Ba mươi bảy phẩm trợ đạo. Hành pháp Bát Chánh Đạo là pháp môn thật tiễn đại biểu đặc trưng tối quan trọng cho những lời dạy của đức Đạo sư trong ba mươi bảy phẩm trợ đạo. Vì pháp môn này là một phương pháp chính xác để hành giả hướng đến Niết bàn giải thoát, là một con đường ngắn nhất đưa hành giả đến chỗ an vui tịch tĩnh, là con đường được Đạo sư nói ra lần đầu tiên sau khi Ngài thành Đạo tại vườn Nai cho năm anh em Kiều Trần Như bạn tu của Ngài trước đó để tránh xa hai thái độ sống cực đoan giữa đau khổ (khổ hạnh) và, khoái lạc (hạnh phúc) đưa hành giả đến con đường Trung đạo không vướng mắc hai bên.

Bát Chánh Đạo tiếng Phạn gọi là āryāṣṭāṅgika mārga, là con đường chánh tám ngành đưa đến Niết bàn giải thóat, còn gọi là Bát Thánh đạo, Bát chi chánh đạo, Bát Thánh đạo phần, Bát đạo hành, Bát trực hành, Bát chánh, Bát đạo, Bát chi, Bát pháp, hay Bát lộ.

Bát chánh đạo gồm có tám chi sau:

Chánh kiến (skrt: samyag dṛṣṭi, pāli: sammàditthi), thấy đúng.

Chánh tư duy (skrt: Samyak saṁkalpa, pāli: sammàsankappa): suy nghĩ đúng.

Chánh ngữ (skrt: Samyag vāc, pāli: sammàvàca): nói đúng.

Chánh nghiệp (skrt: Samyak karmānta, pāli: samm kammata): làm việc đúng.

Chánh mạng (skrt: Smnyag ājīva, pāli: sammààjiva): sống đúng.

Chánh tinh tấn (skrt: Samyag vyāyāma, pāli: sammààyàma): siêng năng đúng.

Chánh niệm (skrt: Samyak smṛti, pāli: sammà satti): nhớ đúng.

Chánh định (Samyak samadhi, pāli: sammà samàdhi): tập trung đúng.

1/ Chánh kiến, còn gọi là chánh đế, tức thấy khổ là khổ, tập là tập, diệt là diệt, đạo là đạo, có nghiệp thiện ác, có nghiệp báo thiện ác, có đời này đời kia, có cha mẹ, có người chơn đến nơi thiện, bỏ thiện hướng thiện, nơi đời này, đời kia, tự giác tự chứng thành tựu. "Khi nào vị Thánh đệ tử biết già chết, tập khởi của già chết, đoạn diệt của già chết và con đường đưa đến đoạn diệt già chết, này chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh kiến...” (Kinh Chánh tri kiến, Trung bộ I, p. 49, HT. Minh Châu dịch) hay "Khi một vị Thánh đệ tử biết được bất thiện và biết được căn bản của bất thiện, biết được thiện và căn bản của thiện, này chư Hiền, khi ấy vị Thánh đệ tử có chánh kiến, có tri kiến chánh trực, có lòng tin pháp tuyệt đối và thành tựu diệu pháp này". (Kinh Chánh Tri Kiến, Trung Bộ I, tr. 47). Đó chính là sự thành tựu của nhân quả thế gian và xuất thế gian qua như thật tri kiến một cách rõ ràng về sự hiện hữu và biến dịch của chúng theo duyên khởi mà hành giả có thể tư duy và nhận chân được tánh và tướng của tất cả mọi pháp trên thế gian này, đâu là pháp hữu lậu, đâu là pháp vô lậu. Đó gọi là chánh kiến.

Chánh kiến là chi đầu trong tám chi Bát chánh đạo thuộc vào phần tuệ học của ba vô lậu học nhằm trang bị cho một sự nhận thức đúng về lối nhìn duyên khởi đối với mọi sự vật, không rơi vào cái nhìn méo mó sai lệch giữa có và không, giữa thường và đọan của lối nhìn tà kiến, mà lúc nào cũng phải giữ một cái nhìn khách quan không thiên lệch bên này hay bên kia để vượt qua khỏi mọi vướng mắc hữu lậu đạt chánh kiến vô lậu giải thóat như trong Kinh Đại Tứ Thập, Trung bộ III. tr. 207 “Phàm cái gì thuộc tuệ căn, tuệ lực, trạch pháp giác chi, chánh kiến, đạo chi của một vị thành thục Thánh đạo A la hán, có vô lậu tâm, chánh kiến như vậy là chánh kiến vô lậu, siêu thế.”

Lối nhìn này được mệnh danh là kiến giải trung đạo, vượt qua khỏi tà kiến chấp có chấp không của thế gian. Nói chung hành giả xa lìa từ bỏ năm loại kiến giải không chánh kiến này: Một là tự chấp cho rằng thân này có ngã nó luôn tồn tại không mất, đó gọi là thân kiến hay ngã kiến. Hai là cực đoan chấp chặt kiến giải một bên, như sau khi chúng ta mất sẽ tồn tại không mất, đó gọi là thường kiến hay hũu kiến đối lập lại với quan niệm sau khi ta mất sẽ không còn nữa, đó gọi là đọan kiến hay vô kiến. Hai quan điểm có không này mà chúng ta chấp vào một trong hai thì gọi là biên kiến. Ba là chấp nhận kiến giải cho rằng không có đạo lý nhân quả trên đời này, đó gọi là tà kiến. Bốn là chấp chặt vào những kiến giải sai lầm cho là đúng đắn chân thật, đó gọi là kiến thủ kiến. Năm là cho rằng những giới luật cấm chế sai lầm không đưa đến con đường giải thóat của ngoại đạo mà cho rằng thực hành chúng sẽ đưa đến Niết bàn giải thóat, đó gọi là giới cấm thủ kiến. Nếu hành giả xa lìa không sống theo năm thứ kiến giải sai lầm lệch lạ này, mà thấy biết được một cách chắc chắn rằng: “Biết được chánh kiến là chánh kiến, tà kiến là tà kiến. Biết được chánh ngữ và tà ngữ. Biết được chánh nghiệp và tà nghiệp. Biết được chánh mạng và tà mạng. Biết được chánh tinh tấn và tà tinh tấn. Biết được chánh niệm và tà niệm. Biết được chánh định và tà định.” (Kinh Đại Tứ Thập, Trung Bộ III, tr. 206 208 bản dịch của HT. Minh Châu) thì đó gọi là thấy biết nhận thức một cách chân chánh của hành giả về lối nhìn đưa đến con đường trung đạo giải thóat trong thực hành của hành giả.

Chánh kiến, Theo Đại Tỳ bà sa luận 97 thì chánh kiến được phân ra là hai loại:

Một hữu lậu chánh kiến hay còn gọi là thế tục chánh kiến, tức chỉ cho ý thức luôn luôn tương ưng với thiện huệ hữu lậu, vì chúng quan hệ với chấp thủ của hữu lậu nên phải chuyển hướng về đường thiện chiêu cảm quả dục đáng vui của đời vị lai.

Hai là vô lậu chánh kiến, còn gọi là xuất thế gian chánh kiến, tức chỉ cho trí vô sinh hòan tòan không còn nhiếp giữ ý thức tương ưng với thiện huệ hữu lậu nữa, mà nó vượt qua khỏi chấp thủ về thiện hữu lậu chánh kiến.

2/ Chánh tư duy, còn gọi là chánh chí, chánh phân biệt, chánh giác hay đế niệm, tức là không có dục giác, nhuế giác và, hại giác, là chi thứ hai trong Bát chánh đạo, tức là hành giả phải tư duy suy nghĩ về đạo lý chân thật để xa lìa tham dục, sân nhuế, hại niệm thuộc những cách tư duy tà vạy thiếu chính xác đưa hành giả đến con đường nuôi lớn tham, sân, si tạo nghiệp ba đường dữ trói buộc trong sinh tử luân hồi. Ngược lại hành giả phải luôn luôn tư duy suy nghĩ về con đường giải thóat vô tham, vô sân, vô hại bằng cách không tư duy suy nghĩ đến chúng.

Cũng như chánh kiến chánh tư duy có hai cách Chánh tư duy hữu lậu và, Chánh tư duy vô lậu:

Hành giả cần phải áp dụng cách tư duy suy nghĩ để một mặt huân tập báo nghiệp thiện cho ý về vô tham, vô sân, vô hại và, mặt khác thực hành những điều hành giả đã tư duy về các pháp thiện lợi mình lợi người (tạo nhân tái sinh) của ba nghiệp thân, khẩu và, ý qua thể hiện thiện nhân đưa đến quả sanh y thiện theo nhân quả hữu lậu. Đó gọi là tư duy hữu lậu.

Hành giả tư duy với tâm vô lậu, tâm Thánh thì, sự tư duy đó được gọi là Chánh tư duy vô lậu, ngược lại với tâm hữu lậu tư duy qua pháp vô tham, vô sân, vô hại.

3/ Chánh ngữ, còn gọi là chánh ngôn, đế ngữ, là chi thứ ba trong Bát chánh đạo, nghĩa là xa lìa lời nói hư dối, hai lưỡi, ác khẩu, thêu dệt. Vì những lời nói này câu hữu với vô minh sẽ đưa hành giả vào ba đường ác, ngược lại là những lời nói chân thật, lời nói hòa hợp lợi mình lợi người, lời nói nhẹ nhàng không thô ác nặng nề, lời nói không thêu dệt phù phiếm, câu hữu với phước báo an vui hạnh phúc. Nói chung những lời nói nào mang lại lợi cho mình và có lợi cho mọi người, chúng tạo nhân hướng thiện làm phước báo sanh y cho hành giả trong tương lai thì đó gọi là chánh ngữ. Trong kinh Đại Bát Niết bàn trước khi đức Phật nhập diệt, có đệ tử hỏi:

Bạch Thế tôn, sau khi Phật nhập Niết bàn rồi, người đời sau gặp nhiều sách vở ngoại đạo với kinh Phật không làm sao phân biệt.Vậy biết tin theo lời nào để tu? Phật bảo, không luận là lời nói của ai miễn là lời ấy đúng sự thật, hợp chân lý thì cứ tin theo đó mà tu. Đó là chúng ta nói đến phước báo hữu lậu của chánh ngữ, ngoài ra nếu hành giả từ bỏ bốn cách nói trên vượt qua luật nhân quả và, câu hữu với vô tâm trong lời nói, thì những lời nói này thuộc chánh ngữ vô lậu.

4/ Chánh nghiệp, còn gọi là chánh hành, đế hành, là chi thứ tư trong Bát chánh đạo, chỉ cho hành động, tạo tác chân chánh (tác nhân thiện nghiệp), tức chỉ thân, khẩu, ý ba nghiệp thanh tịnh; tức xa lìa sát sinh, không cho mà lấy, tà dâm, nói dối … nói chung là hành giả sống từ ý nghĩ, tạo tác hành động, lời nói luôn xa lìa mọi thứ tà vọng thì, gọi đó là chánh nghiệp.

Theo kinh Bát chánh đạo thì, không thấy như thật, không tư duy như thật, không nói như thật, đời sống không như thật, tinh cần không như thật, hành động không như thật, ý nhớ không như thật, tập trung không như thật gọi là bát đạo tà hành, ngược lại tám điều tà hành này thì gọi là chánh hành, hay chánh nghiệp. Hành giả tạo nhân nghiệp thiện hữu lậu cho phước báo sanh y trong tương lai thì, đó gọi là chánh nghiệp hữu lậu.

Theo Du Già Sư Địa luận 64 thì, có ba loại chánh nghiệp (hành) là: Chánh hành đối với Phật bảo, hành giả nên cúng dường thừa sự. Chánh hành đối với Pháp bảo, hành giả nên lấy Du già làm phương tiện tu tập. Chánh hành đối Tăng bảo, hành giả nên tu tập cùng thọ tài pháp thí. Theo Đại thừa Trang nghiêm luận 12 thì, dùng sáu Ba la mật: Bố thí, trì giới, nhẫn nhục, tinh tấn, thiền định, trí tuệ (Bát nhã) làm chánh hành. Theo Biện trung biên luận quyển hạ thì, lấy mười Ba la mật làm hành tướng mà phân biệt thành sáu loại chánh hành: Tối thắng, tác ý, tùy pháp, ly nhị biên, sai biệt, vô sai biệt làm chánh hành. Theo Pháp hoa huyền tán 8 thì, lấy việc thọ trì phẩm Pháp sư trong kinh Pháp hoa 4 như: Độc, tụng, giảng nói, viết kinh và, cúng dường là chánh nghiệp của sáu loại pháp sư.

Theo Tịnh độ tông thì cũng lấy việc độc tụng, quán sát, lễ bái, xưng danh và, tán thán cúng dường đức Phật Di đà là năm chánh hành của hành giả tu theo Tịnh độ và, theo Mật giáo thì đối với những hành nghiệp tu tập sau những gia hành đều gọi là chánh nghiệp. Nói chung tất cả mọi hành động của chúng ta từ lời nói đến việc làm và trong ý nghĩ chúng câu hữu với nhân quả thiện đưa đến giải thóat thì đều gọi là chánh nghiệp thuộc hữu lậu hay là vô lậu cả.

5/ Chánh mạng, còn gọi là đế thọ, chánh mạng đạo chi, là chi thứ năm trong Bát chánh đạo, là chỉ cho cách sống của hành giả, phương pháp sanh nhai hằng ngày mang lại cơm no áo ấm, thuốc thang, và những nhu cầu cần cho cuộc sống trong gia đình. Là hành giả tu tập theo chánh pháp của Phật thì trước hết phải thanh tịnh hóa ý nghiệp trong từng ý nghĩ bằng cách không nghĩ đến những điều ác hại mình hại người, mà phải có những ý nghĩ đem lại lợi ích vui vẻ cho chính mình và cho mọi người chung quanh gần nhất là những người thân trong gia đình và, xa hơn nữa là xã hội; kế đến là thanh tịnh thân, khẩu nghiệp của mình bằng vào những công việc làm và những lời nói trong công việc khi giao thiệp; hành giả phải tránh xa mọi công việc làm đưa đến hại mình, hại người như học nghề chú thuật, bói tóan … lường gạt kẻ khác, mà ngược lại hành giả phải sống đúng với chánh pháp nghĩa là chúng ta phải lựa chọn những nghề nghiệp nào mang lại mọi lợi ích an vui cho mình cho người thì chúng ta chọn nghề đó để sống. Đó gọi là nghề nghiệp sinh sống chánh đáng của một hành giả thực hành chánh pháp của đức Phật.

6/ Chánh tinh tấn, còn gọi là chánh phương tiện, chánh trị, đế pháp, đế trị, là chi thứ sáu trong Bát chánh đạo, chỉ cho mọi sự nổ lực siêng năng tinh cần trong bốn việc mà hành giả cần phải hạ quyết tâm phát nguyện trong lúc tu tập để thanh tịnh ba nghiệp thân khẩu, ý trong chỉ ác hành thiện: Pháp ác nào đã phát sinh hãy nhanh chóng trừ diệt chúng, pháp ác nào chưa phát sinh nổ lực ngăn chận chúng không cho khởi sinh; pháp thiện nào chưa phát sinh hãy nhanh chóng làm cho chúng phát sinh, pháp thiện nào đã sinh tiếp tục là cho chúng tăng trưởng hơn lên. Nghĩa là lúc nào cũng tìm cầu phương pháp siêng năng nổ lực tinh cần trong việc đề phòng ngăn ngừa những điều phi pháp có thể xảy ra cùng, nổ lực chận đứng những việc ác đã lỡ phát sinh (phòng phi chỉ ác) qua hai việc hại mình hại người và, luôn luôn siêng năng tinh tất trong việc hành thiện qua hai việc thiện lợi mình lợi người như trên chúng tôi đã trình bày. Sự siêng năng đúng ờ đây chúng cũng được quan niệm như là pháp Tứ chánh cần mà trước đây chúng tôi đã đề cập qua.

7/ Chánh niệm, còn gọi là đế ý, là chi thứ bảy trong Bát chánh đạo, dùng cộng tướng của bốn pháp thân, thọ, tâm và, pháp mà quán. Đây là một hình thức khác của Tứ niệm xứ, điều mà chúng tôi cũng đã đề cập đến trước đây. Ở đây chúng tôi cũng xin đề cập vắng tắc một chút, là hành giả chúng ta luôn luôn nhớ nghĩ về tánh tướng của tất cả các pháp một cách như thật mà không để lãng quên mất. Chúng ta có thể phân chánh niệm ra hai loại:

Nhớ nghĩ đúng về pháp hữu lậu thế gian, tức là hành giả chúng ta luôn nhớ nghĩ về những thiện niệm, tác ý tương ưng với pháp hữu lậu.

Nhớ nghĩ đúng về pháp vô lậu xuất thế gian, tức là hành giả chúng ta nương vào chánh kiến vô lậu mà thường tư duy suy nghĩ như thật về mọi đối tượng, với sự tác ý tương ưng với pháp vô lậu với những ý niệm ghi nhớ rõ ràng không bao giờ quên.

Đó là hai cách nhớ nghĩ chân chánh đúng chánh pháp về thiện và thiện giải thóat dành cho hành giả khi tu tập chánh niệm.

8/ Chánh định, còn gọi là đế định, là chi thứ tám của Bát chánh đạo, mục đích của chi này là giúp hành giả xa lìa pháp dục ác bất thiện thành tựu bốn pháp thiền: sơ thiền, nhị thiền, tam thiền và, tứ thiền.

Theo Kinh Đại Tứ Thập, Trung Bộ III, tr. 206 208 bản dịch của HT. Minh Châu đức Phật dạy: "Thế nào là Thánh chánh định với các cận duyên và tư trợ? Chính là chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm. Này các Tỷ kheo, phàm có nhứt tâm nào được tư trợ với bảy chi phần này, như vậy, gọi là Thánh chánh định cùng với các cận duyên và tư trợ". Sự thành tựu của chánh định của các bậc hữu học như đức Phật đã dạy là phải câu hữu với bảy chi trên làm trợ duyên, duyên khởi trong lúc tu tập mới mong đạt đến kết quả. Trong khi đạo quả giải thóat của các vị A la hán của bậc vô học gồm có mười chi như kinh Trung bộ III sđd tr. 221 thì: “Do có chánh kiến, chánh tư duy khởi lên; do có chánh tư duy, chánh ngữ khởi lên; do có chánh ngữ, chánh nghiệp khởi lên; do có chánh nghiệp, chánh mạng khởi lên; do có chánh mạng, chánh tinh tấn khởi lên; do có chánh tinh tấn, chánh niệm khởi lên; do có chánh niệm, chánh định khởi lên; do có chánh định, chánh trí khởi lên; do có chánh trí, chánh giải thoát khởi lên. Như vậy, này các Tỷ kheo, đạo lộ của vị hữu học gồm có tám chi phần, và đạo lộ của vị A la hán gồm có mười chi phần". Do đó sự hiện hữu có được của chánh định chính là sự hiện hữu của chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm và, ngược lại tất cả đều có trong nhau qua duyên khởi. Và ở đây đứng về mặt thời gian nhân quả phân đọan mà nói thì tám chi phần này theo thứ tự làm duyên cho nhau để đưa đến đạt bốn thiền định, nhưng đứng về mặt sát na sinh diệt không thời gian thì chúng hiện hữu ở trong nhau. Về mặt nhân quả thời gian thì chánh kiến thuộc chi phần quan trọng chủ yếu trong Bát chánh đạo để đưa về chánh định.

Chánh định ở đây chúng tôi chỉ đề cập giới hạn theo chủ đề của Bát chánh đạo, nên định ở đây định nghĩa cũng theo ý nghĩa chủ đề nên định nghĩa này chưa mang tính phổ quát và rộng hơn.

Tóm lại, Bát chánh đạo là tám chi nhánh cần và đủ để hành giả từ đó có thể mượn chúng là con đường đưa đến giải thóat khổ đau, hay Bát chánh đạo là con thuyền để nhờ vào đó mà hành giả vượt qua khỏi bờ bên này tức là bờ đau khổ sang bờ bên kia tức bờ giác ngộ giải thóat.

Trong Bát chánh đạo chúng ta nhận thấy có sự liên hệ mật thiết giữa hành pháp thứ tám này cùng với bảy hành pháp trợ đạo khác như chúng tôi đã trình bày trước đây trong Nguyệt san Pháp luân này. Sự có mặt trong nhau qua sự phối hợp sau đây để hành giả có cái nhìn tổng quát và hiểu rõ một cách cơ bản về sự liên hệ này:

Chánh niệm trong Bát chánh đạo chính là ý nghĩa nội dung của tứ Niệm xứ (trụ); cũng chính là niệm căn, niệm lực của Ngũ căn Ngũ lực; cũng là niệm giác chi của bảy Giác chi; và là tâm thần túc của Tứ thần túc.

Chánh tinh tấn chính là ý nghĩa nội dung của Tứ Chánh cần; cũng chính là tinh tấn thần túc của Tứ thần túc.

Chánh tư duy là trạch pháp giác chi; cũng chính là quán thần túc của Tứ thần túc.

Chánh kiến là tuệ căn, tuệ lực;

Chánh định là hỷ, khinh an, định, xả giác chi.

Chính vì sự quan hệ này nên được đức Đạo sư gọi là pháp trợ đạo cho Đạo đế, con đường trung đạo đưa hành giải thóat ra khỏi khổ để chứng đắc Niết bàn an lạc giải thoát, phần này chúng tôi đã đề cập đầy đủ trong phần Đạo đế trong Tứ Đế xin xem lại qua những bài viết trước cũng trong Tập san Pháp Luân này.

Tứ Quả Sa Môn

Tứ quả là bốn quả vị sai biệt của các bậc Thánh Thinh Văn thừa, tùy thuộc vào trình độ căn cơ của hành giả đã đạt được sau khi tu tập, đó là Tu đà hoàn (srota āpanna) còn gọi là Nghịch lưu quả, Tư đà hàm (sakradāgamin) còn gọi là Nhất lai quả, A na hàm (anāgāmin) còn gọi là Bất hoàn quả, và A la hán (arhat), tức là A la hán quả.

Tu đà hoàn là quả vị của những chúng sanh phàm phu bắt đầu nhập vào hay dự vào dòng Thánh đạo nên bắt buộc hành giả phải đi ngược dòng sanh tử; do đó, đức Đạo sư gọi bước đi của họ là nghịch lưu, có nghĩa là đi ngược dòng sinh tử để đi đến Thánh đạo, tức là hành giả muốn đạt được quả vị này phải đoạn trừ sạch Kiến hoặc ba cõi (một trong ba hoặc của vô minh là kiến hoặc, tư hoặc, trần sa hoặc). Tư đà hàm là quả vị của những hành giả dục giới cùng cõi trời Dục lúc đã đoạn trừ được tư hoặc sáu phẩm trước trong chín địa của dục giới và chỉ còn một lần sanh trở lại nhân gian nữa, cho nên cũng gọi là Nhất lai. Quả vị này vẫn còn trong Dự lưu quả. A na hàm là quả vị của những hành giả đã đoạn trừ ba hoặc còn lại của chín phẩm dục giới và sẽ không còn sanh trở lại dục giới nữa, mà sẽ sinh về sắc giới hay vô sắc giới tùy thuộc vào kết quả sâu cạn của nó mà thôi. A la hán là quả vị cuối cùng của bốn quả, hành giả đã đoạn trừ hết kiến và tư, hai hoặc không còn, là quả vị rốt ráo của hàng Thinh Văn thừa, vĩnh viễn đi vào Niết bàn không còn tái sinh vào ba cõi nữa, cho nên gọi là bất sinh. Đây là Bốn quả sa môn của Thinh Văn thừa, có nơi còn gọi là bốn quả Sa môn, chúng tôi trình bày sơ qua ý nghĩa của chúng mà thôi, dưới đây chúng tôi sẽ trình bày một cách chi tiết và những liên hệ duyên khởi với bốn hướng, lệ thuộc trong nội hàm cần phải có trước khi hành giả đi đến những quả vị này.

1. Tu đà hoàn (srota āpanna), còn phiên là Tu lũ đa A bán na, là quả Thánh đầu tiên trong bốn quả Thanh Văn, là sơ quả, quả vị đạt được khi hành giả đã đoạn trừ sạch mọi kiến hoặc, nhờ hành giả thấy được lý của Tứ đế, đạt được mắt trí tuệ vô lậu thanh tịnh. Nhờ vào đây mà hành giả có thể đến thẳng quả Dự lưu, không đọa vào ba đường ác nữa, nên gọi là pháp vô thối đọa; nhưng vì hành giả của quả vị này còn chưa chứng nhập vào quả vị nên chưa gọi là quả mà gọi là hướng, có nghĩa là hành giả có một tâm vị cuối cùng trong mười sáu tâm vị để chứng nhập vào quả vị Tu đà hoàn, nên hành giả cần phải hoàn thành nốt tâm vị mười sáu mới hoàn thành được quả, là phải đoạn trừ hết kiến hoặc của ba cõi, dùng tất cả mười sáu tâm vị mà nhập vào địa vị vô lậu Thánh đạo. Thánh giả trong mười sáu vị kiến đạo vì căn cơ có chậm có nhanh nên phân ra làm hai: (1) Tùy tín hành, là chỉ cho những vị căn độn, chậm chạp, tự mình không thể lịch duyệt văn bản giáo pháp, chỉ tin vào những lời dạy của người khác mà được ngộ đạo. (2) Tùy pháp hành, chỉ cho những vị có lợi căn bén nhạy, tự mình có thể lịch duyệt văn bản giáo pháp của Phật theo pháp mà thực hành. Vì ở đây hành giả tùy theo căn cơ mà theo pháp hành, đoạn được kiến hoặc của ba cõi, có nghĩa là người đang đi nghịch lại dòng sinh tử luân hồi, nên dự vào dòng Thánh và chứng nhập vào sơ quả của bậc Thánh, cho nên gọi là Dự lưu.

Tu đà hoàn phân ra làm hai vị nhân quả, tự nhập vào từ “Kiến đạo” sơ tâm cho đến thập ngũ tâm, đó là giai đoạn tác nhân hướng đến quả Tu đà hoàn; giai đoạn này gọi là Tu đà hoàn hướng. Sau khi hành giả đạt được Tu đà hoàn hướng rồi thì tiếp theo là phải hoàn thành vị cuối cùng của “Kiến đạo” là thập lục tâm vị (Khi hành giả tiến vào kiến đạo thì phải dùng trí vô lậu mà hiện quán về Tứ đế thì sẽ được mười sáu loại trí tuệ gọi là thập lục tâm, tức là đối với Tứ đế, mỗi đế tự sanh ra bốn cách lý giải cộng lại thành mười sáu), nếu vị này hoàn thành được thì đạt được quả vị Tu đà hoàn rốt ráo, đó chính là cái quả của Tu đà hoàn, là cái sơ quả chính trong bốn Thánh vị của Thinh Văn thừa. Theo Thông lộ ký của Ngũ giáo chương 50 thì hành giả của quả Dự lưu được phân ra làm ba loại: (1) Hiện ban Dự lưu, là khi “Tư hoặc” ba cõi của hành giả đều đoạn tận thì sẽ đạt được quả vô học mà chứng nhập vào Bát Niết bàn, dành cho các hành giả thuộc vào hàng có lợi căn. (2) Hiện tiến Dự lưu, nhờ có tiến tu mà hành giả đoạn trừ được sáu phẩm trước cho đến chín phẩm “Tư hoặc” của dục giới, mà chứng nhập vào “quả Nhất lai” cùng chứng nhập vào “quả Bất hoàn” dành cho hành giả thuộc vào hàng có căn cơ hạng trung. (3) Thọ sanh Dự lưu, chỉ cho những hành giả sinh qua lại trong cõi trời hay cõi người hoặc một, hai lần cho đến bảy lần thuộc vào hàng có căn độn chậm lụt. Đó chính là hai thuộc tính của nhân quả Tu đà hoàn.

2. Tư đà hàm (sakadāgamin), phiên âm là Sa yết Đà già di, là quả Thánh thứ hai trong bốn quả Sa môn Thinh Văn thừa, có nghĩa là Thánh giả khi tu tập đạt đến quả vị này thì chỉ còn có một lần sanh lại cho nên gọi là Nhất lai. Hơn nữa trước khi Thánh giả muốn đạt được Tư đà hàm quả này thì Thánh giả phải hoàn thiện Tư đà hàm hướng sau đó mới mong đạt được quả vị này, tức là Thánh giả của Dự lưu quả (Sơ quả) ngoài việc hoàn thành việc đoạn trừ tư hoặc dục giới từ nhất phẩm cho đến ngũ phẩm của Tư đà hàm hướng, có nghĩa là lúc này hành giả mới chỉ đạt được Tư đà hàm hướng hay còn gọi là Nhất lai hướng mà thôi; chỉ khi nào Thánh giả hoàn thành việc đoạn trừ Tư hoặc dục giới phẩm thứ sáu thì mới gọi là Tư đà hàm quả và lúc này Thánh giả chỉ còn một lần tái sinh ở nhân gian hay ngược lại lúc ấy mới vào Niết bàn. Từ đây trở lui về sau Thánh giả không còn tái sinh nữa, lúc này mới gọi là Tư đà hàm quả hay là Nhất lai quả. Qua đây, cho hành giả chúng ta thấy rằng trong chín phẩm Tư hoặc dục giới mà nếu Thánh giả đoạn trừ được sáu phẩm trước thì tùy theo thuộc tính của kết quả đó mà Thánh giả nhận được theo tên gọi của nó, còn ba phẩm cuối chưa trừ được Tư hoặc, nên còn phải qua một lần tái sinh từ cõi trời vào nhơn gian mà vào Bát Niết bàn, vì vậy cho nên gọi là Nhất lai. Theo Tăng Nhất A hàm 20 (Đ.2, tr. 653c), đức Đạo sư dạy: “Sao gọi là hoa Bân đà lợi Sa môn? Hoặc có người, hết ba kết sử, nhẹ dâm nộ si, thành tựu quả Tư đà hàm, lại đến thế gian này, tận cùng hết khổ; hoặc người nhanh nhẹn đến thế gian này, tận cùng hết khổ; hoặc người dõng mãnh, đối thế gian này tận cùng hết khổ, giống như hoa Bân đà lợi sớm nở tối tàn, đó gọi là hoa Bân đà lợi Sa môn.” Y cứ vào đây, chúng ta có thể biết rằng cùng là Thánh giả của Nhất lai quả cũng có thể tế nhị phân ra làm hai: (1) Công dõng mãnh nhanh chóng tu hành của họ gọi là hoa Bân đà lợi Sa môn. (2) Công chậm chạp lề mề tu hành của họ gọi là Nhất lai. Ở đây, chúng tùy thuộc vào sự nỗ lực tinh tấn của Thánh giả nhanh hay chậm và cũng tùy thuộc vào đó mà có thời gian hoàn thành nhanh hay chậm mà thôi.

3. A na hàm (anāgāmin), còn phiên âm là A na già di gọi tắt là Na hàm, là quả thứ ba của Thánh giả trong Bốn quả Sa môn Thinh Văn thừa, có nghĩa là ở đây, hành giả nào đoạn trừ hoàn toàn rốt ráo được ba phẩm còn lại cuối cùng trong chín phẩm thời gọi là A na hàm quả có nghĩa là Bất hoàn quả (anāgāmi phala); nếu trong ba phẩm còn lại mà hành giả chỉ đoạn trừ được một hoặc hai phẩm mà còn lại hai hoặc một phẩm chưa đoạn trừ thì chưa gọi là A na hàm quả được mà chỉ gọi là A na hàm hướng, có nghĩa là Bất hoàn hướng (anāgāmi pratipannaka). Như vậy, quả thứ ba của Thinh Văn thừa là A na hàm quả này cũng chia ra làm hai như hai quả trên là A na hàm hướng và A na hàm quả. Nếu Thánh giả chỉ mới hoàn thành được một hoặc hai trong ba phẩm còn lại thì gọi là hướng, còn nếu hành giả nào hoàn thành cả ba phẩm còn lại thì gọi là A na hàm quả. Trong giai đoạn hành giả hoàn thành A na hàm hướng, tức là chỉ đoạn trừ được một tư hoặc, thứ bảy, hay hai tư hoặc, thứ bảy và tám, tức là còn lại một hay hai phẩm thì hành giả đang ở trong giai vị, buộc phải thọ sanh một lần trong cõi trời thuộc dục giới (trời lục dục) gọi là Nhất gian (ekavīcika); cũng gọi là Nhất sanh, Nhất phẩm hoặc, cũng gọi là Nhất chủng tử. Trong giai đoạn hành giả đã đoạn trừ hoàn toàn ba phẩm tư hoặc cuối cùng của cửu phẩm tư hoặc thì, đó chính là lúc Thánh giả không còn tái sinh trở lại cõi dục nữa. Vì hành giả không còn tái sinh vào cõi dục nữa cho nên gọi là Bất hoàn. Trong quả Bất hoàn có thể phân ra làm năm loại, gọi là ngũ chủng bất hoàn, có nơi còn gọi là ngũ chủng A na hàm, ngũ bất hoàn quả, hay ngũ chủng ban, đó là: (1) Trung ban, chỉ cho Thánh giả bất hoàn quả khi chết ở cõi dục được sinh về cõi sắc, ở vị “trung hữu” của sắc giới mà nhập vào Bát Niết bàn. (2) Sanh ban, Thánh giả đã sinh về sắc giới không lâu có khả năng phát khởi Thánh đạo, đoạn trừ được hoặc nghiệp của vô sắc giới mà Bát Niết bàn. (3) Hữu hành ban, Thánh giả sanh vào cõi sắc, tinh tấn thực hành thêm, qua thời gian lâu dài hơn nữa mà vào Bát Niết bàn. (4) Vô hành ban, hành giả sanh về cõi sắc, nhưng chưa tinh tấn thực hành thêm, phải trải qua lâu ngày chầy tháng mới đoạn trừ được hoặc nghiệp của cõi vô sắc mà vào Bát Niết bàn. (5) Thượng lưu ban, trước hành giả sinh về sơ thiền cõi sắc, dần dần sanh lên trong các trời khác ở cõi sắc, cuối cùng đến trời sắc cứu cánh hoặc trời Hữu đảnh mà nhập Bát Niết bàn. Lại nữa, Thánh giả nào nhập vào Diệt tận định, chứng đắc giống như cái vui Niết bàn tịch tịnh của Bất hoàn quả, còn gọi là thân chứng hoặc gọi thân chứng bất hoàn mà đoạn trừ chín phẩm tư hoặc cõi dục, nhưng Thánh giả nào đạt được Bất hoàn quả ở đây, thì sẽ lại sinh khởi phiền não dục giới trở lại mà tự thối đọa Bất hoàn quả, vì vậy cho nên gọi là Ly dục thối (thối ly dục). Đó là những gì sai biệt có được từ A na hàm quả và Diệt tận định, tuy cái vui giống nhau nhưng một bên là Bất hoàn quả còn một bên trở thành ly dục thối hay Bất hoàn quả thối đọa.

4 . A la hán (arhat)

A la hán còn phiên là A lô hán, A la a, A lợi a, hoặc A lê a, hay Át la hà đế, là quả thứ tư của bốn quả Sa môn Thinh văn thừa, là một trong mười danh hiệu của đức Như Lai; chỉ cho những vị Thánh đã đoạn tận tất cả những phiền não mà được Tận trí, đáng được người đời cúng dường; nhưng sau này nghĩa thứ nhất thường được dùng để chỉ cho những vị Thinh văn đệ tử của Như Lai đã chứng được bốn quả vị hơn là nghĩa thứ hai. A la hán có ba nghĩa: Sát tặc, Ứng cúng, Bất sanh. Ở đây, tùy theo thuộc tính của từng chức năng để thể hiện những công năng và những dụng quả của chúng mà chúng có những nghĩa được mang tên gọi. Trước hết, các hành giả Thinh văn thừa muốn đạt được cực quả này thì cần phải đoạn trừ sạch hết tất cả hai thứ vô minh tư hoặc và kiến hoặc, lúc đó mới được gọi là sát tặc; từ kết quả này hành giả mới được nhận sự cúng dường của Trời – Người nên gọi là Ứng cúng, và cũng từ đây quả báo hết một đời cũng chấm dứt luôn, vĩnh viễn vào Niết bàn không bao giờ tái sinh trở lại ba cõi nữa nên gọi là Bất sinh. Theo Câu xá luận 24 thì từ quả bất hoàn tiến tu để đoạn trừ hẳn các hoặc nghiệp. Bắt đầu từ sơ định phẩm một cho đến đoạn trừ hữu đảnh phẩm tám sau cùng thì lúc này được gọi là A la hán hướng. Ở đây nói về chức năng đoạn trừ hoặc của hữu đảnh trong A la hán hướng, còn đệ cửu vô gián đạo được gọi là kim cương định, tất cả mọi tùy miên đều bị phá trừ; trong vô gián đạo những khả năng đoạn hoặc thì định này tương ưng tối thắng… và trong đoạn hoặc định này cũng là đạo vô gián sau cùng và cũng là nơi sinh ra tận trí đạo giải thoát tối hậu. Do vì định này vừa đoạn trừ lậu tận vừa sinh ra đạo giải thoát tối hậu nên được gọi là Tận trí. Khi Tận trí được sinh ra thì cũng là lúc quả vô học A la hán thành tựu. Ở đây, hành giả nhờ vô học mà thành quả nên biệt quả này không từ sự học của hành giả hữu học mà có nên được gọi là Vô học. Đây là quả vị cuối cùng của bốn quả Sa môn theo quan điểm của các nhà Thinh văn thừa; tuy nhiên theo các nhà Đại thừa thì quả vị A la hán không những chỉ dành riêng cho các hàng Thinh văn không thôi mà dùng chung cho cả ba thừa như Thành duy thức luận 3 (Đ. 31, tr. 13a) đã dạy: “A la hán, chỉ chung cho quả vị Vô học của ba thừa.”

Về ý nghĩa của A la hán như trên chúng tôi đã đề cập sơ qua, ở đây theo luận Đại Tỳ bà sa 94 (Đ. 27, tr. 487b) thì, “Nhằm đáp ứng sự thọ nhận cúng dường tối thắng của thế gian, cho nên gọi là A la hán, vì ở thế gian không có những mạng duyên thanh tịnh nào, ngoài các vị A la hán nơi đáng được sự nhận lãnh. Hơn nữa, A la là chỉ cho tất cả phiền não, Hán là có khả năng làm tổn hại, dùng đao bén trí tuệ sát hại giặc phiền não khiến chúng không còn nữa, cho nên gọi là A la hán. Và A la hán còn có nghĩa là: A là không, La hán là sanh, vì không sanh cho nên gọi là A la hán; nghĩa là các vị A la hán không còn sinh trở lại trong sinh tử luân hồi ba cõi sáu đường nên gọi là bất phục sinh. Lại nữa, A la còn có nghĩa là xa lìa, Hán có nghĩa là pháp ác bất thiện, vì hành giả xa lìa các pháp ác bất thiện nên gọi là A la hán.” Và theo Đại trí độ luận 2 thì A la hán có ba nghĩa: Sát tặc, Bất sanh và Ứng thọ cúng dường. Nếu y cứ vào ngữ căn √arh của từ arhan (= arhat) có nghĩa là ‘đáng nhận’ (kham thọ) hay ‘được làm mọi việc’ (đắc tác mỗ sự) theo nghĩa này thì arhat chủ cách có nghĩa là tác Ứng cúng. Nhưng theo Câu xá luận 24 thì chỉ nên làm việc người (Ứng tác tha sự), tức là nơi ứng cúng cho mọi người nên gọi là A la hán. Và theo Đại thừa nghĩa chương 20 thì, A la hán có bốn nghĩa: (1) Phật Ứng đoạn tất cả các pháp ác nên gọi là Ứng. (2) Như Lai Ứng chứng Niết bàn tịch diệt nên gọi là Ứng. (3) Như Lai Ứng hóa tất cả chúng sanh nên gọi là Ứng. (4) Như Lai đoạn tận lậu hoặc đạt phước điền thanh tịnh, Ứng thọ vật cúng dường nên gọi là Ứng cúng. Theo Thành duy thức luận thuật ký 3 thì cũng định nghĩa A la hán như sau: “A la hán nghĩa chính là Ứng. Ứng có nghĩa là khế hợp thừa đương, thích ứng đoạn phiền não, thích ứng nhận cúng dường, ứng hợp với việc không tái sinh trở lại đời sau. Chỉ nói một nghĩa thì thông ba nghĩa, nên nói Như Lai ứng, không nói ứng cúng (một nghĩa) nếu thêm chữ cúng vào thì chỉ có một nghĩa, liền mất hai nghĩa kia.” Qua những định nghĩa về A la hán như trên, tuy cũng có một vài điểm không đồng nhất, nhưng trên ý nghĩa đưa đến rốt ráo thì kinh luận nào cũng nói đến việc đoạn trừ xa lìa ác pháp bất thiện để đưa đến Niết bàn thì cùng chung một quan điểm. Có thể đây là những sai biệt về cách thức định nghĩa hay giải thích theo từng thuộc tính của các bộ phái nên có những hình thức không đồng bộ như vậy.

Về việc phân loại A la hán cũng có rất nhiều loại tùy thuộc vào ý nghĩa và trình độ qua quá trình tu tập mà các kinh luận sắp xếp theo trình độ kiến giải qua sở đắc của từng loại căn cơ có được của hành giả. Theo Tạp A tỳ đàm tâm luận 5, Câu xá luận 5 & 25 của Hữu bộ đem A la hán phân ra làm sáu loại: (1) Thối pháp A la hán, tức là chỉ cho những hành giả khi gặp những trở ngại trên đường tu liền thối mất những sở đắc mà họ (A la hán) đã đạt được. (2) Tư pháp A la hán, do lòng sợ hãi thối thất quả vị, mà thường nghĩ đến việc tự sát. (3) Hộ pháp A la hán, nhờ quả vị chỗ đạt được thường trợ giúp lo sợ (hậu quả) mà không đưa đến sự thối đọa. (4) Trụ pháp A la hán, hành giả không cần đề phòng lòng thối thất, nhưng cũng không làm tăng thêm lên, mà chỉ an trụ nơi quả vị đã đạt được. (5) Kham đạt pháp A la hán, hành giả siêng năng tu luyện, cần cầu thăng tiến. (6) Bất động pháp A la hán, hành giả đã đạt đến Đảnh vị, nên không thối đọa trở lại. Sáu loại A la hán này, đều y cứ vào căn cơ lợi độn của các vị A la hán mà luận phân biệt. Năm loại trước gọi là “Thời giải thoát” (giải thoát tùy thuộc vào thời gian) thuộc vào độn căn, còn loại thứ sáu gọi là “bất thời giải thoát” (giải thoát không tùy thuộc vào thời gian), thuộc vào loại lợi căn. Trong khi Trung A hàm 30, kinh Phước điền, Cam lồ vị luận thượng, Thành thật luận 1, phẩm Phân biệt Hiền Thánh thì cũng chia ra làm sáu loại A la hán như trên, nhưng lại thêm tuệ giải thoát, câu giải thoát (hai chướng định tuệ đều đoạn trừ), vô ngại giải thoát (đoạn được hai chướng trí tuệ, thông đạt tất cả văn nghĩa mà được bốn vô biện, cộng lại thành chín loại và được gọi là cửu vô học. Theo Tam pháp độ luận, q. trung thì phân A la hán làm ba loại: Lợi căn, độn căn và trung căn; trong lợi căn lại phân làm ba loại: Lập trụ pháp, Thăng tiến pháp và Bất động pháp; độn căn phân ra ba loại: Thối pháp, niệm pháp và hộ pháp; trung căn phân ra ba loại: Tuệ giải thoát, câu giải thoát và bất câu giải thoát. Theo những cách phân loại trên cho chúng ta biết rằng sự phân loại ở đây trước hết chúng tùy thuộc vào trình độ căn cơ sở đắc sau nữa là thời gian huân tập thực hành cạn sâu, ngắn dài của hành giả mà có được trong tu tập.

Tóm lại, Tứ quả Sa môn là bốn quả vị của các hàng Thinh văn thừa từ bước chân nghịch lưu ban đầu cho đến bước cuối cùng là vào Niết bàn tịch diệt vĩnh viễn. Khi một hành giả bước chân vào dòng nghịch lưu của dòng sinh tử luân hồi thì tự mỗi hành giả phải tùy thuộc vào hướng đi, khi hướng đi đến đã đạt thì sau đó quả vị mới hiện hữu. Khi nào quả vị của mỗi hành giả thành tựu cho mỗi hướng đến thì sau đó hành giả mới bước được bước kế tiếp, lệ thuộc vào thời gian và sự thành tựu của pháp ấy. Tu đà hoàn là quả vị của những hành giả phàm phu bắt đầu nhập vào dòng Thánh đạo, và vì vậy nên bắt buộc hành giả phải đi ngược dòng sanh tử, do đó đức Đạo sư gọi bước đi của chúng ta là bước nghịch lưu, có nghĩa là mọi hành giả chúng ta phải đi ngược dòng sinh tử để đi đến Thánh đạo Niết bàn tịch tĩnh, nếu hành giả muốn đạt được quả vị này phải đoạn trừ sạch Kiến hoặc ba cõi, để bước sang bước đi kế tiếp là Tư đà hàm hướng và sau đó hoàn thành Tư đà hàm quả. Tư đà hàm là quả vị của những hành giả dục giới cùng cõi trời Dục lục đã đoạn trừ được tư hoặc sáu phẩm trước trong chín địa của dục giới và chỉ còn một lần sanh trở lại nhân gian, cho nên quả vị này cũng gọi là Nhất lai. Quả vị này vẫn còn trong dự lưu quả, nên hành giả muốn tiến lên nữa thì phải đạt hướng A na hàm, sau đó mới có thể hoàn thành được quả vị của nó được. A na hàm là quả vị của những hành giả đã đoạn trừ ba hoặc còn lại của chín phẩm dục giới và sẽ không còn sanh trở lại dục giới nữa, mà sẽ sinh về sắc giới hay vô sắc giới tùy thuộc vào kết quả sâu cạn của nó mà thôi. Sau đó hành giả nhờ tu tập siêng năng tinh tấn mà đạt A la hán hướng cuối cùng, để sau đó hoàn thành quả vị cuối cùng trong bốn quả Sa môn. A la hán là quả vị cuối cùng của bốn quả, hành giả đã đoạn trừ hết kiến và tư hai hoặc không còn. Đó là cực quả của hàng Thinh văn thừa, vĩnh viễn đi vào Niết bàn không còn tái sinh vào ba cõi nữa, cho nên gọi là bất sinh.

Lạy Phật Như Thế Nào Để Được Nhiều Lợi Ích

Pháp môn lạy Phật là một trong những pháp môn tu được nhiều người ưa thích, bởi vì nó có những lợi ích thiết thực sau đây.

Trước hết là lợi ích về sức khỏe. Lạy Phật là một động tác dưỡng sinh rất tuyệt vời, nó giúp ta vận động toàn bộ cơ thể, nó giúp cho máu huyết được điều hoà, bệnh tật khó xâm nhập cơ thể, nhờ lạy Phật thường xuyên, những bệnh đã có sẽ được tiêu trừ, những bệnh chưa sanh thì khó có cơ hội phát sanh. Việc lạy Phật còn giúp ta tiêu diệt bệnh hôn trầm, giúp cho tinh thần ta sảng khoái. Sau mỗi thời lạy Phật, cơ thể ta như khỏe mạnh thêm ra. Ai lạy Phật đều đặn, thường xuyên thì sẽ có một cơ thể rất rắn rỏi, dẻo dai, cân đối. Nếu việc lạy Phật chỉ có những lợi ích này thôi thì cũng đáng cho ta lạy Phật mỗi ngày rồi. Nhưng nếu chúng ta lạy Phật chỉ vì những lợi ích trên thì thật là lãng phí, bởi vì ngoài những lợi ích nói trên việc lạy Phật còn đem lại cho ta nhiều lợi ích to lớn khác. Đó là nhờ lạy Phật nghiệp chướng của chúng ta sẽ được tiêu trừ, căn lành sẽ ngày càng tăng trưởng. Việc lạy Phật có lợi ích to lớn như thế vì vậy chúng tôi thành thật mong rằng tất cả mọi người trên thế gian này đều nên thực tập pháp môn này mỗi ngày.

Phàm bất cứ việc gì, nếu muốn có kết quả tốt thì chúng ta cần có phương pháp đúng đắn. Việc lễ Phật cũng không ngoài thông lệ đó. Nếu chúng ta lạy Phật giống như một cái máy chỉ biết đứng lên rồi lạy xuống hoặc là vừa lạy vừa suy nghĩ lung tung, tâm trí cứ nghĩ hết chuyện này sang chuyện khác thì e rằng việc lạy Phật chỉ uổng công vô ích, và nếu có lợi thì chỉ chút ít không đáng kể.

Có nhiều người còn xem Phật giống như một vị thần linh có thể ban phước, giáng họa, nên khi lạy Phật họ mong cầu đủ thứ, nào là mong trúng số độc đắc, mong làm ăn phát tài, mong đỗ đạt cao, mong được thăng chức…nếu lạy Phật mà chỉ mong cầu những việc như vậy thì thật là uổng phí quá, chẳng khác nào người vào kho châu báu nhưng không lấy châu báu mà lại lấy nhầm gạch đá đem về.

Để việc lạy Phật đem lại lợi ích lớn nhất thì chúng ta cần phải tìm hiểu kỹ về cách thức lạy và cách quán tưởng khi lạy. Nếu ta quán tưởng đúng cách thì lễ Phật là một Pháp giúp ta tiêu diệt tội trong vô lượng kiếp và sanh ra vô số phước đức. Vậy ta phải lễ Phật thế nào mới đúng.

Trước tiên, chúng ta phải nhớ nghĩ đến công đức vô lượng vô biên của Phật. Phật đã trải qua vô số kiếp, tạo vô số việc lành, không ngại bất kỳ gian lao khó nhọc nào để cứu giúp chúng sanh, Ngài thương chúng sanh còn hơn người mẹ thương con đỏ, chúng sanh nào cần thức ăn thì Phật cho thức ăn, cần áo mặc thì Phật cho áo mặc, thậm chí chúng sanh nào cần những bộ phận trên thân thể Ngài như mắt, tai, mũi… Phật cũng sẵn sàng cho không chút tiếc nuối và Ngài cũng không ngần ngại khi đem chính thân thể còn sống của mình bố thí cho hổ đói; Đặc biệt nhất là Ngài luôn luôn tìm cách cứu giúp chúng sanh ra khỏi biển khổ sanh tử trầm luân, đã phát hiện ra con đường giải thoát và chỉ dạy cho chúng ta con đường ấy. Công ơn của Phật thật là to lớn, chúng ta không biết làm sao mà báo đáp được. Để báo đáp phần nào công ơn ấy, trong khi quỳ lạy dưới chân Phật, chúng ta phải nguyện noi gương Phật xa lìa tất cả việc ác, làm tất cả việc lành để cứu độ chúng sanh như Phật đã và đang làm. Khi đang lạy xuống dưới chân Ngài, ta có thể niệm thầm trong tâm: “Chúng con rất tôn kính Ngài, chúng con xin đảnh lễ Ngài và nguyện luôn học tập và thực hành theo công hạnh (đức hạnh) tôn quý, không ai sánh bằng của Ngài.” Cứ mỗi lạy, chúng ta đều niệm thầm câu ấy hoặc chúng ta có thể niệm thầm câu khác tương tự như vậy, nhờ thầm niệm như vậy, tâm trí của ta sẽ không suy nghĩ lung tung mà luôn hướng về đức Phật.

Khi lạy vị Phật hay vị Bồ tát nào thì chúng ta phải nhớ nghĩ đến công hạnh mà vị Phật, Bồ tát đó đại diện để mà học hỏi theo. Chẳng hạn như khi lạy Phật Thích Ca, chúng ta phải nhớ đến hạnh nổi bậc nhất của Ngài, đó là hạnh tinh tấn. Mỗi khi lạy Ngài chúng ta đều nguyện sẽ luôn tinh tấn như Ngài, ra sức lánh tất cả việc ác, làm tất cả việc lành, giữ tâm ý trong sạch. Khi lạy Đức Phật A di đà, chúng ta nên nhớ đến hạnh thanh tịnh của Ngài và nguyện sẽ luôn giữ tâm ý được luôn luôn thanh tịnh như Ngài; khi lạy Phật Di lặc chúng ta nên nhớ đến hạnh hoan hỷ của Ngài để học hỏi theo hạnh ấy, dù trong cuộc sống có gặp bao nhiêu điều phiền toái, chúng ta cũng phải nhớ hoan hỷ mà đón nhận, đừng có để buồn bực xâm chiếm tâm hồn. Tâm chúng ta có hoan hỷ thì mọi việc mới mong thành tựu tốt đẹp. Chớ còn đụng đâu nhăn đó, gặp việc gì hơi trái ý một chút là nổi cáu thì bản thân ta đã không được an lạc còn nói chi đến chuyện làm an lạc cho người khác. Khi lạy Bồ tát Quan Âm, chúng ta phải nhớ đến hạnh từ bi luôn tìm cách ban vui, cứu khổ cho tất cả chúng sanh của Ngài và tự nguyện sẽ học theo hạnh ấy. Bắt đầu từ nay, chúng ta phải noi gương Ngài luôn luôn tìm cách để làm cho chúng sanh được bớt khổ đau và được an vui, hạnh phúc. Khi lạy Bồ tát Địa tạng, chúng ta phải nhớ đến hạnh nguyện cao cả của Ngài là cứu độ hết thảy chúng sanh ra khỏi địa ngục rồi Ngài mới thành Phật. Chúng ta cũng nên phát nguyện như Ngài, thề cứu độ hết thảy chúng sanh ra khỏi bể khổ trầm luân rồi mới thành Phật. Những chúng sanh mà chúng ta cần cứu trước tiên chính là những chúng sanh nằm ngay trong bản thân chúng ta, đó là những tâm phiền não không ngừng sanh diệt trong từng giây, từng phút, làm chúng ta đau khổ triền miên. Bên cạnh đó, chúng ta phải tìm cách giúp những người có nhân duyên với ta thoát khỏi khổ đau. Nếu ta làm như vậy mới là lạy Bồ tát Địa Tạng một cách đúng ý nghĩa. Khi lạy Bồ tát Đại Trí Văn Thù Sư Lợi, chúng ta cũng nên nhớ đến trí huệ cao siêu, thù thắng của Ngài và nguyện sẽ luôn trau dồi, học tập, tu luyện để có được trí huệ sắc bén như Ngài để làm phương tiện cứu giúp chúng sanh một cách tốt đẹp nhất.

Tóm lại, tuy tất cả các vị Phật Bồ tát đều có những công hạnh gần như là giống nhau nhưng mỗi Vị đều có một công hạnh nổi bậc, khi lạy Vị nào, chúng ta nên nhớ đến công hạnh nổi bậc của vị ấy để mà học hỏi và thực hành theo. Có như vậy thì việc lạy Phật của ta mới được lợi ích.

Ngoài ra, chúng ta cần phải thể hiện việc lạy Phật trong cuộc sống hàng ngày bằng cách noi gương Phật nói những lời Phật nói, làm những việc Phật làm, nghĩ những gì Phật nghĩ. Chúng ta phải tìm hiểu xem Phật thường nói những điều gì để mà bắt chước nói theo. Như chúng ta biết Phật luôn nói những lời đem lại lợi ích cho chúng sanh như nói lời hiền dịu, lời đúng sự thật, Phật không bao giờ nói lời hung dữ, lời đâm thọc, chia rẻ, lời dối trá dua nịnh…chúng ta cũng cần phải học theo Phật để tránh nói những lời gây phiền não khổ đau cho người và chỉ nói những lời đem lại hạnh phúc, an lạc cho người.

Chúng ta cũng phải xem Phật thường làm những gì để bắt chước làm theo. Phật thường làm những việc đem lại lợi lạc cho chúng sanh như phóng sanh, bố thí, trì trai, giữ giới, xây chùa, đúc tượng, lạy Phật, tụng kinh, sám hối nghiệp chướng, ăn chay, niệm Phật, tọa thiền, thuyết Pháp, và nhiều việc lành khác đồng thời Phật không bao giờ làm những việc có hại cho chúng sanh như sát sanh, trộm cắp, tà dâm… Chúng ta đã biết những gì Phật làm và những gì Phật không làm rồi. Vậy từ nay về sau chúng ta phải noi gương Phật làm những việc lành mà Phật đã và đang làm và lánh xa những việc ác mà Phật không bao giờ làm.

Chúng ta cũng phải tìm hiểu xem Phật thường nghĩ những điều gì để bắt chước nghĩ theo. Phật thường nghĩ đến chánh Pháp, nghĩ về sự vô thường, khổ, không, vô ngã của các Pháp, nghĩ cách làm lợi lạc cho chúng sanh, nghĩ cách giúp chúng sanh thoát khỏi khổ đau, xem tất cả chúng sanh như cha mẹ của mình, thường quán tất cả các Pháp là huyễn hóa không thật nên tuy làm tất cả việc lành mà không bao giờ bị dính mắc…Phật không bao giờ để tham, sân, si, mạn, nghi, ác kiến, phát sanh trong tâm, Phật không bao giờ nghĩ cách làm sao cho người phải đau đớn, quằn quại…Cũng vậy, chúng ta cũng phải tránh nghĩ đến những điều xấu xa dơ bẩn hại người và luôn nghĩ đến những việc lợi lạc chúng sanh như Phật.

Tóm lại, để việc lạy Phật đạt kết quả tốt chúng ta phải luôn nhớ đến những đức hạnh của Phật và luôn tìm cách để thực hành theo càng nhiều càng tốt trong cuộc sống hàng ngày và mỗi khi lạy Phật chúng ta nhớ niệm thầm trong tâm: “Chúng con xin tôn kính đảnh lễ Ngài và nguyện luôn luôn học hỏi, thực hành theo những công hạnh tôn quý của Ngài”. Chúng ta cũng có thể nguyện học theo công hạnh nổi bật nhất nơi từng Vị Phật Bồ tát. Ví dụ, khi chúng ta lạy Bồ tát Quan âm, chúng ta có thể niệm thầm trong tâm: “Chúng con xin tôn kính đảnh lễ Bồ tát. Chúng con nguyện học hỏi và thực hành theo hạnh nguyện Đại bi của Ngài”. Khi lạy Phật Di lặc, chúng ta có thể niệm thầm trong tâm: “Chúng con xin tôn kính đảnh lễ Ngài. Chúng con nguyện học hỏi và thực hành theo hạnh nguyện hỷ xả của Ngài”.

Nếu ai muốn cuộc đời của mình ngày một thăng hoa, ngày càng thêm an lạc, hạnh phúc thì hãy thực hành thử phương pháp lạy Phật mà chúng tôi vừa trình bày trên. Chúng tôi tin rằng sự an lạc hạnh phúc sẽ đến với các bạn ngay trong khi và sau khi các bạn thực hành cách lạy Phật trên. Ngoài phương pháp lạy Phật nói trên còn có rất nhiều phương pháp lạy Phật khác nữa nhưng trong phạm vi bài này chúng tôi chưa đề cập đến, nếu các bạn thích nghiên cứu tường tận thì hãy tìm đọc trong kinh điển. Trong phạm vi bài này, chúng tôi chỉ trình bày cách lạy Phật mà chúng tôi đã thực hành và thấy có kết quả rất tốt. Mong rằng khi thực hành phương pháp này các bạn sẽ mau chóng đạt được an lạc hạnh phúc trong cuộc sống hàng ngày.