Cuộc Đời Vô Thường

Lời Nói Đầu

Kiếp người ngắn ngủi vạn vật vô thường biến ảo, như đám mây lơ lửng giữa bầu trời hợp tan đã để lại trong lòng chúng tạ biết bao lo âu, nuối tiếc và sợ hãi, xâu chuỗi thời gian âm thanh lặng lẽ trôi qua cho đến khi tử thần gõ cửa ra đi để lại kẻ khóc tiễn người đi nghìn thu vĩnh biệt.

Bản thân tôi là nhà sư thường đi đám tang, nền đã chứng kiến rất nhiều cảnh sanh ly, tử biệt bi ai, thảm thương khi nhìn thấy con cháu khóc ông bà, cha mẹ hay là ông bà, cha mẹ khóc con cháu, vợ chồng xa lìa ân ái, biệt ly, sầu bi, đổ lệ can trường.

Chứng kiến thảm cảnh đó, tôi mạo muội cố gắng sưu tầm lời Phật dạy và các tài liệu nói lên tính chất vô thường của Chư Tôn Đức kết lại thành tập “Vô Thường” này. Đã nhiều lần muốn ấn tống, nhưng ngại mình đức mỏng, tài sơ chưa đủ khả năng làm được việc này. Nếu mãi e ngại hoài thì không làm được gì uổng phí một đời thọ ơn đàn na tín thí, chi bằng cố gắng viết hết những gì mình hiểu biết để báo đáp phần nào ơn đức Tam Bảo và Đàn Việt.

Nhờ sự hoan hỷ đóng góp của huynh đệ, cho nên cuốn sách này mới có dịp ra mắt quý vị độc giả xem qua, nếu có điều gì sơ xuất, thiếu sót, ngưỡng mong chư Thiền Đức và Quý Phật tử xa gần hoan hỷ đóng góp ý kiến để nội dung này được hoàn chỉnh hơn.

Trần thế chỉ là chỗ tạm nương,

Cũng như quán trọ ở ven đường.

Mỗi người là khách dừng chân tạm,

Rồi sẽ đi về chốn viễn phương.

Chúng sanh tội ác tựa non cao

Biển nghiệp gió giông sóng bủa ào

Tóc bạc da khô chưa tỉnh ngộ

Vô thường trước mắt tính làm sao?

Nam Mô Bổn Sư Thích Ca Mâu Ni Phật

Định Nghĩa Vô Thường

Vô Thường là thế nào? Quý vị hãy tư duy lời Phật dạy

Vô thường có nghĩa là không bền chắc, từ trạng thái này biến đổi qua trạng thái khác và tan hoại theo định luật: THÀNH – TRỤ – HOẠI – KHÔNG.

Để quý vị hiểu thế nào là THÂN VÔ THƯỜNG, TÂM VÔ THƯỜNG, HOÀN CẢNH VÔ THƯỜNG

Chúng ta hãy cùng quan sát suy nghiệm sẽ biết ngay.

Thân Vô Thường

Nói đến THÂN VÔ THƯỜNG nó Sanh – Diệt từng phút, từng giây, xâu chuỗi thời gian âm thầm đẩy đưa chúng ta tiến dần vào cõi chết. Khoa học cũng đã chứng minh các tế bào trong cơ thể con người luôn luôn thay đổi làm cho ta mau lớn, chóng già rồi chết. Mỗi phút giây trong cơ thể đều có sự SANH – DIỆT – không ngừng.

Nói đến Vô Thường, trong kinh Kim Cang Đức Phật dạy:

Tất cả các Pháp trong đời,

Cũng như giấc mộng khác gì huyễn thôi,

Tựa hồ bọt nước dòng khơi,

Mảnh thân bào ảnh chút hơi xương tàn,

Ngày qua chớp nhoáng lẹ làng,

Phải nên suy xét hợp tan đó là.

Thật vậy, cái thân con người chẳng khác nào như tuyết gá cành cây, sương đầu ngọn cỏ, mới thấy đó rồi lại mất đó. Đứng trước thảm trạng ấy, Thái Tử Tất Đạt Đa nghiệm thấy thân này là Tứ Khổ, nên Ngài xuất gia đắc đạo hiệu là Thích Ca Mâu Ni, đem giáo pháp cứu độ chúng sanh đưa họ vào cõi Niết Bàn bất sanh bất diệt.

Thưa quý vị,

Cái thân của ta có gì là thật đâu. Tất cả không ai thoát khỏi cảnh SANH – LÃO – BỆNH – TỬ. Từ lúc còn nằm trong bụng mẹ đã là khổ rồi, bốn bên bao bọc đen tối chẳng khác nào ở chốn ngục tù đầy nhơ uế. Từ lúc mới chào đời cho đến khi trưởng thành, trải qua không biết bao nhiêu là bệnh hoạn, tai nạn, âu sầu, khổ não lúc nào cũng rình rập bên mình. Tuổi về chiều lại càng khổ hơn, da nhăn, má hóp, răng rụng, tóc bạc, thân thể gầy yếu, đi đứng khó khăn, đau

ôm triền miên, khổ không tả xiết, lần hồi bước vào cõi chết.

Trong giờ phút hấp hối tâm thần rối loạn, vẩn vơ, kinh sợ vô cùng, rồi lần mòn đến lúc lâm chung, từ giã cõi đời tạm bợ theo đường Tội – Phước, dẫu cho có nhiều phương thuốc ngừa trước, ngăn sau cũng không thoát khỏi luật tuần hoàn.

Nói đến cái chết trong Kinh Tứ Thập Nhị Chương, kể rằng:

Thuở Phật còn tại thế, một hôm Ngài cho gọi chư Tỳ Kheo đến hỏi rằng: Mạng người sống được bao lâu?

1. Vị thứ nhất thưa rằng: Mạng người sống được 100 năm.

2. Vị thứ hai nói sống được 70 năm.

3. Còn vị thứ ba bảo vài tháng, vài ngày v.v…

4. Vị thứ tư Bạch Thế Tôn! Mạng người sông chỉ có một hơi thở.

Phật khen rằng: Ông hiểu và nói được như vậy mới thật là người giác ngộ. Thật vậy, chúng ta sống được là nương vào hơi thở, hễ thở ra mà không hít vào là ôi thôi: Ô hô! Tam thốn khí tại thiên ban dụng Nhất đáng vô thường vạn sự hưu. Hơi vừa dứt mạng người ôi cũng dứt. Nào của cải, vợ con, tài vật đều bỏ lại. Nhắm mắt rồi cũng nắm tay không, bất luận hàng vương giả hay thứ dân, giàu nghèo, sang hèn, ai ai rồi cũng phải chết.

Thân này nào có ra chi?

Của kia lại có chắc gì mà ham.

Hay là:

Sau đường ân ái hai tay trắng,

Cuối lớp ân tình nấm mộ xanh.

Vậy mà thiên hạ cứ nghĩ mình sống hoài muôn đời trên vũ trụ, nên họ cứ mãi giành giật cấu xé lẫn nhau, ai cũng tham giàu sang quyền tước. Nhưng dù có kho vàng, núi bạc, lộc cả quyền cao, gác tía lầu son, ngọc ngà châu báu, tất cả đều bị định luật Vô Thường đào thải. Có nghĩa lý chi mà thiên hạ lại nỡ đang tâm sát phạt, tranh giành, chung qui rồi cũng trở về với cát bụi…

Nói đến đây tôi nhớ đến mẩu chuyện thuở Phật còn tại thế. Một hôm, Ngài cùng tôn giả Tích Sa đứng trên một ngọn núi gần biển. Phật hỏi:

– Này Tích Sa! Ông có thấy trước mắt ông là gì không?

Tôn giả Tích Sa thưa rằng:

– Bạch Thế Tôn, con chỉ thấy trước mắt con toàn là biển nước mênh mông.

Nhân đó Đức Phật dạy:

“Cũng vậy, nước mắt của chúng sinh khóc vì những nỗi khổ của mình và đưa tiễn người thân đi vào cõi chết từ vô thỉ đến nay nhiều hơn là nước của đại dương, còn xương thịt chất chồng cao hơn cả núi Thái Sơn”.

Một hôm khác, Đức Phật cho gọi các Tỳ Kheo đến và hỏi:

– Sắc là thường hay vô thường?

Chư Tỳ Kheo đáp: Sắc là vô thường.

Phật lại hỏi tiếp:

– Thọ – Tưởng – Hành – Thức là thường hay vô thường là Khổ hay Lạc? Bạch Đức Thế Tôn là Khổ.

Vậy các ông có nên chấp cái thân này là tự Ngã của ta, vật chất là của mình không?

– Bạch Thế Tôn, chúng con không nên chấp vì thân mạng, của cải, vật chất đều là vô thường giả tạm.

Phật dạy:

“Các ông nên nhớ từ hiện tại, quá khứ cho đến vị lai, không có cái gì là tự ngã của ta. Cho đến Thọ – Tưởng – Hành – Thức cũng là như thế. Các ông phải quan sát như vậy để nhàm chán xa lìa nó mà thẳng tiến trên con đường giải thoát tri kiến”.

Cái thân này là vô thường giả tạm. Vậy mà người ta cứ lầm chấp cho nó là thật. Họ quan niệm là Vật dưỡng Nhơn, nên thẳng tay sát sinh hại vật.

Nhưng thử hỏi: muỗi mòng, lang sói… chúng cũng có quyền nói: Người sinh ra nhơn để dưỡng vật được sao?

Chẳng qua là Khôn Sống – Dại Chết – Mạnh Được – Yếu Thua là chuyện xưa nay.

Tại sao người con Phật phải trường trai giới sát? Vì con cá cắn câu thì hoảng sự. Con chim thấy cung tên, súng đạn liền vỗ cánh bay cao. Ngựa trâu còn chảy nước mắt ròng ròng khi sắp bị đập đầu, thọc huyết.

Điểu thú còn tham sống, sợ chết, tại sao ta đành lòng giết chúng mà ăn. Ban đầu, người giết cầm thú, sau rồi người lại giết người. Bởi quen mùi máu tanh hôi, nên sanh ra hiếu sát chiến tranh giặc giã, giết hại lẫn nhau. Sơn hào hải vị, một bữa ăn mà kẻ khóc người than, thú kia chết thảm gây thù chuốc oán luân hồi thường mạng lẫn nhau, chi cho bằng cơm rau đạm bạc cũng qua ngày hai buổi rảnh chí tu hành.

Bởi vậy tôi ước mong sao mọi người trên thế gian hãy xót thương tất cả muôn loài. Vì chúng đều có tri, có giác, ta đừng làm chúng nó đau khổ. Đó là lẽ đạo Từ Bi mà đức Phật từng dạy các hàng đệ tử.

Đời người chẳng khác nào như con thuyền lạc giữa phong ba, nước mắt thế nhân là đại hải bao la, bôn ba giành giật sát sinh, hại vật ăn cho vinh thân phì da, rốt cuộc rồi cũng chết. Con người vì thân mà gây ra lắm oan nghiệt nên khổ trước chưa nguôi, sầu sau đã tới.

Nói đến vô thường thuở Phật còn tại thế. Một hôm, vua Ba Tư Nặc cùng bá quan văn võ xa giá đến yết kiến Đức Phật và thưa rằng:

Bạch Thế Tôn! Con là vua Ba Tư Nặc, cai trị nước Câu Tác La có bốn binh chủng hùng mạnh. Hôm nay, con đến viếng thăm Đức Thế Tôn, vua Ba Tư Nặc nói như vậy là nhằm để khoe với Đức Phật, ông là vị vua hùng mạnh nhất thời đó để cho Đức Phật khen ngợi. Nhưng ngược lại Đức Phật không khen mà còn hỏi rằng:

Này Đại Vương, giả sử như ở phương Đông, Tây, Nam, Bắc có bốn ngọn núi cao chọc trời đang lăn về đây, mỗi khi di chuyển đến đâu là nghiền nát người và vật đến đó, thử hỏi Đại Vương lấy cái gì ra để chống ngăn đó?

Vua Ba Tư Nặc ngẫm nghĩ thưa rằng:

Bạch Thế Tôn con không thể nào đem bôn binh chủng, kho tàng, thần dân ra mà ngăn chông được, vì nếu đem ra sẽ bị nó nghiền nát hết.

Nhân đây Đức Phật dạy:

Đúng như vậy đó Đại Vương, bốn ngọn núi đó chính là: sinh, lão, bệnh, tử.

Này Đại Vương lắng nghe! Vì người đời ngu ám không có chánh trí, nên nhiều kẻ say mê vui đời mà chẳng hề biết tội phước gì cả, nên thường bị tứ khổ:

Những nỗi khổ về sanh

Khi còn nằm trong bụng mẹ hài nhi chịu rất nhỉều nỗi khổ; nếu mẹ ăn đồ nóng hoặc uống nước lạnh thì như nằm trong lò lửa, hầm băng. Khi mẹ đói cơm khát nước, thai nhi lỏng bỏng khó chịu, mẹ ăn no lấn ép khó bề cựa quậy. Lúc sanh thân con đau đớn, mạng mẹ nguy hiểm, lòng cha lo sợ. Ra khỏi lòng mẹ da thân mềm mỏng, chạm phải những vật bền ngoài đau như là dao cắt, hoảng hốt thất thanh khóc vang.

Những nỗi khổ về già

Lúc nhỏ nhờ ơn nuôi nấng của cha mẹ, lớn lên đương đầu với cuộc sống đầy gian lao cực khổ để mưu sinh, lần hồi đến ngày

già yếu, răng rụng, mắt mờ, tai điếc, lưỡi đớ, tay chân run rẩy đi đứng khó khăn, trí tuệ lu mờ sanh ra lẫn lộn: ăn dơ, uống bẩn, nói năng giống như người mất trí; ăn rồi bảo chưa ăn, chưa ăn bảo ăn rồi, có khi lại chửi bới, nói năng nhảm nhí làm trò cười cho lũ trẻ…

Những nỗi khổ về đau

Thân người do bốn đại là: đất, nước, gió, lửa hiệp thành. Nếu như bốn đại không điều hòa thì bệnh sanh khởi; như địa đại chẳng điều hòa thì thân thể nặng nề, thủy đại chẳng điều hòa, thân thể phù thũng, hỏa đại chẳng điều hòa, thì thân nóng nảy, phong đại chẳng điều hòa, thân thề động chuyển, đau đớn như kim châm lửa đốt.

Chính vì bốn đại không điều hòa cho nên sanh ra vô số chứng bệnh nào là: Cùi phong, ghẻ lở, ung nhọt, cảm sốt, nhức

đầu, đau răng, bại liệt… làm cho khí lực hao mòn, miệng khô lưỡi thục, mũi nghẹt, mắt chẳng thấy, tai chẳng nghe, những đồ nhơ nhớp tuôn trào rồi ngồi nằm trên ấy! Tâm thần khổ não, giọng nói bi aii buồn thảm, món ngon vật lạ khi đưa vào miệng đều biến thành vị đắng.

Những nỗi khổ về chết

Thân người đến lúc sắp chết, thời bốn đại phân tán thần thức chẳng an, gió thổi tới như dao cắt, đau nhức toàn thân, toát mồ hôi, mệt ngột không ngần, trợn mắt, méo miệng, giựt gân, uốn mình, vãn tay, bẻ chân, … hai tay buông xuôi. Phong đại tản đi là hết hơi thở, hỏa đại đi là tấm thân lạnh ngắt như đồng!

Cho dù Đại Vương có bao nhiều binh chủng, kho tàng, thần dân đi chăng nữa cũng không thể nào đối đầu với tử thần, chỉ có nước bó tay cởi giáp đầu hàng mà thôi. Sau khi chấm dứt pháp thoại, vua Ba Tư Nặc thức tỉnh, hoan hỷ tín thọ phụng hành lời Phật dạy.

Trong Kinh A Hàm, Phật dạy: “Tất cả không ai tránh khỏi sanh, lão, bệnh, tử. Vậy mà có lắm người khi thấy ai đó già, bệnh, chết lại sanh tâm khinh khi nhờm gớm. Nhưng họ lại quên rằng rồi đây mình cũng già, bệnh, chết …”

Nhớ lại thuở Phật ở Trúc Lâm Tịnh Xá, có một thầy Tỳ kheo mắc bệnh lở lói khắp cả thân thể, máu mủ thường chảy ra ai thấy cũng sợ hãi không dám lại gần. Nhìn thấy thảm cảnh ấy Đức Phật đến chỗ vị Tỳ Kheo tự tay trông nom săn sóc cho đến khi bình phục.

Đó là tấm gương từ bi của Phật, chúng ta là đệ tử Ngài không thể dửng dưng, làm ngơ trước sự đau khổ của nhân loại mà không ra tay cứu giúp. Chăm sóc cho người bệnh, một là ta cảm nhận thân này là bất tịnh, để nhắc nhở trên đường tu tập, hai là tích lũy phước lành cho mai sau. Ngược lại, thấy người già yếu, bệnh hoạn, hủy báng, khạc nhổ làm ngơ, sau này kẻ đó phải bị quả báo khi bệnh không ai ngó tới, mọi người tránh xa. Thân này quả thật là nơi chứa nhóm các thứ bệnh hoạn, tai nạn.

Bởi vậy, những ai là bậc hiền trí phải kíp mau tự lợi bằng cách nương về Tam Bảo, huân tập những tài sản của bậc thánh, đó là thất thánh tài: Một là Tín, hai là Giới, ba là Tàm, bốn là Quý, năm là Đa văn, sáu là Trí tuệ, bảy là Xả ly.

Tín là phải vững niềm tin nơi Tam Bảo

5. Phật là đấng toàn năng toàn giác, đáng để cho chúng ta tôn thờ tín ngưỡng.

6. Pháp có công năng diệt trừ phiền não, tham, sân, si.

7. Tăng là người đại diện cho Phật duy trì mạng mạch Phật pháp làm lợi ích an lạc cho chúng sinh.

Giới là hàng rào ngăn chặn các điều ác.

Tàm, Quý là biết xấu hổ những tội lỗi của mình, ăn năn cải sửa những lỗi lầm để trở nên người Chân Thiện Mỹ.

Đa văn nghĩa là ngoài việc mưu sinh ra quý vị nên dành chút thời gian nghe kinh học pháp, để làm hành trang trên bước đường tu tập. Nhờ học hỏi giáo lý mà mình biết đâu là thiện ác, tốt xấu, phải trái, việc gì nên làm, việc gì không nên làm từ đó phát sinh trí huệ, nhờ có trí huệ mới xả ly hết những kiến chấp sai lầm, vụn vặt thẳng tiến trên con đường giải thoát.

Có nhiều người nhờ căn lành đời trước, gặp được thiện hữu trí thức khuyên nhắc quy y giữ giới, tụng kinh niệm Phật, bố thí, phóng sinh để tích lũy phước đức về sau. Họ lại trả lời rằng tuổi tôi còn trẻ, đời còn dài, tương lai tươi sáng đang chờ đón dại gì phải tu cho uổng phí tuổi xuân … Chính vì thế nên Tổ xưa khuyên bảo rằng:

Mạc đãi lão lai phương niệm Phật

Cô phần đa thị thiêu niên nhân

Nghĩa là:

Chớ đợi đến già mới niệm Phật

Mồ hoang lắm kẻ tuổi còn xanh.

Quý vị ra nghĩa địa hay đến nhà cửu huyền thời thấy rõ nơi đó không từ bất cứ một ai. Quý vị nên nhớ rằng con quỷ vô thường lúc nào cũng rình rập bên chúng ta, không hẹn mà đến, không mời mà tới. Mỗi khi nó đến thì bất luận Tăng, Tục, Già, Trẻ, Sang, Hèn, nó sẽ đưa chúng ta đến lò thiêu hay những nơi nghĩa địa hoang vắng xa xôi cô tịch. Nơi ấy dẫu thông minh, tài trí anh hùng, khôn dại, chung quy rồi ai cũng chết. Kiếp phù sinh là thế đó, như ngọn đèn trước gió không biết nó tắt giờ nào.

Đời người ảo ảnh phù du cuối cùng rồi cũng nhắm mắt xuôi tay, tạ thế đi về âm cảnh với hai bàn tay trắng mà chẳng gieo được một chút phước duyên thì thật là đáng tiếc vô cùng.

Vì thế nên Khổng Tử than rằng:

Sanh tiền bất tri thiên đường lộ

Tử hậu nan ly địa ngục môn.

Có nghĩa là: Lúc sống mà khống biết làm việc lành, thời sau khi chết khó mà thoát khỏi cửa địa ngục.

Như có mẩu chuyện kể rằng:

Ở trên nhân gian có một người chuyên môn làm việc ác đến khi chết bị quỷ sứ bắt dẫn đến vua Diêm Vương.

Vua hỏi: “Ở trên nhân gian sao ngươi không chịu làm việc thiện, gây chi ác nghiệp để rồi phải bị đọa đày xuống đây khổ sở thế này”.

Ông ta cãi lại: “Thưa Diêm Chúa! Ở trên nhân gian, nhà nước làm việc gì còn phải thông báo trước. Sao Ngài khi không bắt tôi ngang như thế này thử hỏi làm sao tu cho kịp”.

Diêm Chúa nói: “Ngươi có thấy người già, người bệnh, người chết không?”.

Ông ta nói: “Thưa Ngài tôi thấy”.

Diêm Chúa bảo: “Đó là những thông điệp mà ta gửi đến ngươi phải biết rằng ai rồi cũng phải chết, tại sao ngươi không lo tu?”.

Ông ta nói: “Thưa Ngài! Tôi cũng chưa phải là già lắm, tại sao Ngài lại bắt tôi?”.

Diêm Chúa phán: “Ngươi có thấy những người còn trẻ mà vẫn chết không?”.

Ông ta nói: “Thưa Diêm Chúa thấy”.

Diêm Chúa nói tiếp: “Ngươi phải hiểu rằng cho dù già, trẻ, lớn, nhỏ gì tới số đều phải chết, tại sao không lo tu mà còn biện luận lôi thôi”:

Ông ta vội quỳ xuống thưa rằng: “Tôi thấy nhưng vì quá ngu mê nên mới gây ra ác nghiệp, mong Diêm Chúa từ bi tha thứ”.

Diêm Chúa phán: “Tội của ngươi làm ra không phải cha mẹ hay đấng thiêng liêng quyền thế nào xúi giục, mà chính tự ngươi làm thì ngươi phải chịu không có nói năng dài dòng gì nữa. Ngục tốt đâu lôi nó vào ngục hành hình cho ta”.

Thế nên người xưa mới than rằng:

Khuyên niệm Phật than rằng chưa rảnh, Quỷ sứ đòi khóc một khóc hai.

Quý vị nào đầu tóc điểm bạc đó là thiên sứ nó đến báo tin rồi ráng lo tu kẻo trễ. Có nhiều bà cụ đi chùa lễ Phật, tôi thấy vậy mới khuyên. Cụ già rồi không biết chết giờ nào ráng lo niệm Phật, làm hoài cũng vậy biết bao nhiêu mà cho đủ, để cho con cháu nó làm, cụ lo niệm Phật để đức lại cho nó. Hơn nữa, nhờ niệm Phật khi chết được Phật rước về Cực lạc an lành, chớ con cháu, của cải không cứu mình được.

Bà cụ nói: Sư bảo như vậy cũng phải nhưng mấy đứa con của tôi còn nhỏ lập gia đình chưa hết, để khi nào nó yên bề gia thất rồi tôi mới rảnh mà tu.

Mới nghe qua tôi thấy cũng có lý. Nhưng khi con nó lập gia đình xong không bao lâu lại sinh ra cháu. Phận làm cha mẹ thật là khó xử, con nó bận đi làm không ai giữ cháu, thấy vậy không đành lòng rồi cứ tiếp tục lo cái này xong lại có cái khác, cái khác vừa xong lại có cái khác nữa, cứ như thế mà lo mãi cho đến khi ngã ra chết mà cũng chưa rảnh để tu.

Nên cổ Đức mới than rằng:

Hôm nay nhiệt tâm làm

Ai biết chết ngày mai

Không ai điều đình được

Với đại binh thần chết.

Khi tử thần đã đến gõ cửa, mình nói khoan để chậm lại vài năm nữa cho tôi tu có được không? Chuyện đó không bao giờ có, vì:

Diêm Vương chỉ định canh ba chết

Không thể nán lại đến canh năm.

Hỡi ôi! Tất cả già, trẻ, sang, hèn ai rồi cũng phải chết. Bởi vậy, chúng ta không tu nhiều được thì cũng nên tu ít chớ có hẹn hò, bất luận là người ngoài đời hay trong đạo, tánh giải đãi rất tối kỵ trong sự thành công.

Than ôi! Lo giàu nghèo lo mãi cũng không xong, hẹn khi khác mới tu. Thử hỏi khi khác tới bao giờ mới có. Chúng ta phải suy xét thấy việc gì cần làm thì làm ngay, đừng hẹn ngày mai vì ngày mai là ngày đen tối của tử thần chờ nó để làm gì. Cho nên trong kinh Đức Phật đưa ra hình ảnh bốn con ngựa để ví dụ cho bốn hạng người.

8. Con ngựa thứ nhất vừa thấy bóng roi đã chạy

9. Con ngựa thứ hai nhịp lên lưng mới chịu chạy

10. Con ngựa thứ ba đánh cho thiệt đau mới chạy

11. Con ngựa thứ tư đánh chết bỏ, lúc lắc chớ không chịu chạy.

Nói đến đây Đức Phật dạy con người ta cũng thế:

12. Con ngựa thứ nhất: chỉ cho người trí vừa nhìn thấy trong xóm có người chết là họ lo tu liền. Giống như con ngựa thứ nhất vừa thấy bóng roi liền chạy.

13. Con ngựa thứ hai: chỉ cho ai đó thấy người thân trong gia đình chết mới chịu phát tâm tu. Giống như con ngựa thứ hai nhịp lên lưng mới chịu chạy.

14. Con ngựa thứ ba, chỉ cho kẻ thấy người trong xóm chết họ cũng không tu, cho đến trong gia đình có người chết cũng chưa có nhúc nhích, đến khi chính bản thân họ bị bệnh thập tử nhất sinh, khi đó mới cảm nhận thấy xác thân này là vô thường giả tạm mới chịu phát tâm tu. Giống như con ngựa thứ ba đánh cho thiệt đau mới chịu chạy.

15. Con ngựa thứ tư, chỉ cho hạng người nghiệp chướng quá sâu dày, họ bị quan niệm tu cũng chết, không tu cũng chết, chẳng tin nhân quả, tội phước, sống là tranh đấu, chết là hết. Cho nên việc ác nào họ cũng dám làm, suốt đời không biết tu là gì. Giống như con ngựa chứng bất trị, hay là người bệnh nặng hết thuốc chữa, họ tự lao mình vào tam đồ ác đạo.

Quý vị tự kiểm lại xem trong bốn hạng người đó, coi mình thuộc hạng nào. Có nhiều người đợi cho đến khi bệnh sắp chết, mới chịu thức tỉnh, thỉnh quý sư đến cầu an, họ phát nguyện cầu Phật gia hộ cho con được bình an mạnh khỏe sẽ phát tâm tu. Nhưng đến khi mạnh, tu được một thời gian rồi cũng thôi!

Nhớ lại thuở Đức Phật còn làm Thái tử, chỉ nhìn thấy người già, bệnh, chết có một lần là phát tâm tu liền, còn mình nhìn thấy không biết bao nhiêu lần, nhất là quý vị lớn tuổi thấy hoài, vậy mà có mấy ai chịu tu? Vì người ta chết chớ đâu phải mình chết, cho nên cứ tiếp tục gây nghiệp ác. Quý vị nên nhớ con đường người xưa đến, tới mình cũng phải đi qua thôi, nếu ai tự cho rằng tôi sống hoài không chết thì khỏi cần tu, còn nếu nghĩ rằng ai rồi cũng phải chết thì ráng chịu khó tu dùm một chút.

Mình lo cho sự sống bao nhiêu thì cũng phải nghĩ đến sự chết bấy nhiêu mà cố gắng tu hành. Tu ở đây không có nghĩa là vô chùa mới gọi là tu. Tu có nghĩa là sửa đổi những thói hư tật xấu, sai quấy. Thân không sát sanh, đạo tặc, tà dâm. Khẩu không nói dối, đâm thọc, thêu dệt, rủa chửi. Ý không tham lam, sân hận, tà kiến, đó gọi là tu. Chính cái sự tu, nó làm cho mình bớt khổ vì phiền não. Nhờ biết tu, cho nên mình hiền thì vợ chồng đâu có tranh cãi với nhau hoặc là ông chồng dữ, vợ hiền, chồng mắng, vợ nhịn thì đâu có chửi rủa đánh lộn. Nhờ vậy mà gia đình được bình yên, hạnh phúc.

Kế đến láng giềng, nếu họ hung dữ, chửi rủa, sỉ nhục v.v… Mình nghĩ rằng cái thân này không biết nó chết giờ nào? Hơi đâu mà hơn thua cho sanh ra phiền não, oán thù. Họ muốn chửi bao nhiêu cứ chửi vô lỗ tai bên này qua lỗ tai bên kia đi mất, hơi đâu mà chửi lại làm chi cho mệt, chửi riết mỏi miệng họ cũng nghỉ. Nhờ vậy, mà lối xóm được bình yên. Còn nếu như bị người ta chửi, mình kiếm một câu gay gắt hơn chửi lại, nó sẽ đưa tới đấu khẩu không xong thì chuyển qua đấu võ, kẻ lổ đầu người bể mặt, bầm mình nếu lỡ tay đánh người ta trọng thương hoặc chết, thời sẽ tốn tiền thuốc lại bị bỏ tù hay là tử hình bỏ vợ con ở nhà không có ai lo khổ lây cả chùm.

Vậy mà ở đời họ cho đó là khôn, tự vỗ ngực xưng ta đây là anh hùng, còn người hiền họ lại cho là nhu nhược, yếu hèn, thật là mê muội. Cái chết nó đuổi gấp một bên mà không chịu lo tu, tối ngày cứ lo cái chuyện không đâu.

Cho nên có câu khuyên rằng:

Ai chửi mắng thì ta giả điếc

Chờ cho người hết giận, ta khuyên

Chữ nhẫn hòa ta để đầu tiên

Thì đâu có mang câu thù oán

Việc hung dữ hãy vừa thấp thoáng

Chữ từ bi ta diệt nó liền

Sự oán thù đáp lại chữ hiền

Thì thù oán tiêu tan mất hết.

Quý vị thử nghĩ, đã bao lần chúng ta đánh mất biết bao tình cảm đối với thân bằng quyến thuộc và nhân loại, cũng chỉ vì thiếu đức vị tha. Nhiều bậc cha mẹ vì lòng tức giận chửi mắng, đánh đập, xua đuổi con cháu chẳng chút xót thương, vô tình đưa nó vào con đường sa đọa, tội lỗi. Nhưng họ lại quên rằng những lỗi lầm ấy khi xưa mình đã từng vướng mắc, vậy ta nên từ bi, hỷ xả, chỉ dạy cho nó thấy được lỗi lầm sửa đổi.

Nếu thiếu đức tính khoan dung là tự mình chuốc lấy ưu phiền và gieo khổ cho người khác. Chính cái đó nó đánh mất tất cả tình cảm lẫn vật chất, mà người ấy có thể đem đến cho mình. Bởi thế, từ gia đình cho đến xã hội, ta phải tha thứ, thương yêu đùm bọc dìu dắt lẫn nhau, đồng tiến bước trên con đường đạo đức.

Đạo pháp thường hay dung với hòa,

Xét người có tội, xét thân ta.

Nếu người rõ phận vui lòng thứ,

Ta thứ được người, người thứ ta.

Nhưng thử nghĩ, trên thế gian này có mấy ai được vậy? Quý vị đi đám tang thường thấy những bà vợ gục đầu bên quan tài khóc than, kể lể bằng những câu rất là thảm thiết. Nếu ngược lại, người nằm trong hòm là bà vợ, thì ông chồng buồn bã, than tiếc bằng những lời ưu ái, bi ai thật cảm động, cho đến con cái và thân bằng quyến thuộc cũng vậy. Khi còn sống bên nhau suốt đời họ chỉ đem toàn là những lời cay nghiệt, độc địa, thô bỉ, bạo tàn, sát phạt nhau. Đợi cho đến khi họ chết rồi mới ăn năn hối hận, khóc kể, tán dương, ca ngợi nào có ích gì…?

Thật sự mà nói những dòng nước mắt và lời nói đó đều là giả dối, vô nghĩa. Mình tự khóc kể rồi mình tự nghe, chớ đối với người đã chết thì không còn ý nghĩa gì nữa. Trong tận cùng tâm tư của con người, ai cũng thích dịu dàng, mơn trớn khi được người tán dương ca tụng. Tại sao, chúng ta không đem những ân tình, lời nói tốt lành cho nhau trong lúc còn sống, họ rất ưa thích biết là bao nhiêu.

Quý vị nên nhớ rằng ai rồi cũng phải chết, cuối cùng rồi cũng phải chia tay nhau. Cho nên các Thiền Sư lúc nào cũng khuyên chúng ta hãy dán chữ “Tử” trước mắt để ý thức rằng: Mình và những người chung quanh không biết chết lúc nào, trong khi còn sống chúng ta cố gắng lấy đạo đức, tận tình đốì xử tốt đẹp với nhau, để khi họ ra đi lương tâm mình không bị cắn rứt, bùi ngùi hối hận.

Muốn cho gia đình hạnh phúc, xã hội yên vui chúng ta phải tu hạnh nhẫn.

Chữ thứ nhất nhẫn năng xử thế.

Là người hiền khó kiếm trong đời

Chữ nhẫn giới trì tâm trong trẻo

Khuyên dương trần giữ phận làm đầu

Nhẫn hương lân cũng khắp đâu đâu

Trên cùng dưới điều hòa ý hỷ

Nhẫn phụ mẫu gọi trang hiền sĩ

Phận xướng tùy chồng vợ nhịn nhau

Nhịn xóm làng cô bác mới cao

Nhẫn tâm nọ thường thường an lạc

Nhịn tất cả những người tuổi tác

Giữ tánh lành yên tịnh lâu dài

Quanh năm mới bảo toàn thân thể.

Tối sáng như tên bắn, ngày tháng tựa thoi đưa, không ai làm chủ được sanh, già, bệnh, chết. Chính vì thế Tổ Qui Sơn mới dạy rằng:

Ngày nay lại đã qua rồi

Mạng căn huyết mạch lần hồi tiêu hao

Dường như cá cạn ở ao,

Khổ thêm thì có chút nào vui đâu!

Cần tu thì lửa đốt đầu,

Đừng cho sát buổi như chầu Đế Vương

Tấm thân mỏng mảnh vô thường,

Sớm còn tối mất tìm phương cứu mình.

Qua bài kệ trên, Tổ chỉ cho mình thấy cái thân này là nơi chứa nhóm các thứ khổ. Giống như con cá ở trong ao không có nước, chẳng biết chết giờ nào, phải ráng mà lo tu để tự mình cứu lấy mình.

Đức Phật dạy, được thân người rất là khó, gặp Phật pháp lại càng khó hơn. Hôm nay mình có duyên lành hội ngộ với Tam Bảo không lo tu là uổng lắm, để rơi vào địa ngục, ngạ quỷ, súc sinh hay tà ma ngoại đạo, biết bao giờ mới có thân người gặp được Phật pháp để tu. Trong kinh Đức Phật đưa ra hình ảnh con rùa mù ở biển cả, 100 năm mới nổi lên một lần mà gặp được bộng cây trôi, đó là một điều thiên nan vạn nan. Phật dạy được thân người cũng khó như thế. Ngài nói: Tuy thân này khó được nhưng khi được rồi lại bị vô thường hủy diệt, chớ có nên tham đắm nó mà gây ra tội lỗi.

Người ơi sớm thoát khỏi ta bà,

Trẻ tuổi rồi đây cũng đến già.

Địa ngục không đàng sao lại tới,

Thiên đường có cửa chẳng hề qua,

Quanh năm bận bịu đàn con dại,

Sớm tôi say mê đám ruộng nhà.

Chẳng biết phù sanh đời tạm giả

Tầm về Cực Lạc khỏe lòng ta.

Phật đưa ra cái lý chân thường, chân ngã để cho chúng ta tu tập, nếu không mình sẽ rơi vào trạng thái bi quan, thoái hóa. Muốn biết chân thường, chân ngã là gì? Chúng ta hãy cùng nhau suy ngẫm qua mẩu chuyện sau đây:

Chuyện kể rằng: Một thuở Đức Phật ở nước Xá Vệ, an trú tại Kỳ Viên Tịnh Xá. Một hôm vua Ba Tư Nặc đến yết kiến Đức Phật, thưa rằng:

– Bạch Đức Thế Tôn, gần đây thân mẫu con mất, cho nên con không rảnh đến viếng Phật nghe pháp, mong Đức Thế Tôn hoan hỷ cho.

Đức Phật nhìn thân hình tiều tụy, gương mặt âu sầu của vua Ba Tư Nặc liền dạy: – Này Đại Vương, trên đời này có sanh ắt có tử, đó là định luật xưa nay, có gì Đại Vương phải buồn rầu đến thế? Nhân đó Đức Phật nói kệ:

Tuổi trẻ thân tráng kiện

Đến già sắc biến suy

Bệnh hoạn rồi phải chết

Sum họp để chia ly

Đâu có theo ý mình

Mạng sống thật giả tạm

Vạn vật đều vô thường

Thời gian đã qua rồi

Không bao giờ trở lại

Hãy lấy đó mà suy

Tinh tấn quyết hành đạo

Thẳng tiến đến Niết Bàn

Mới thoát khỏi sanh tử

Dứt sạch hết sầu khổ.

Đại Vương chớ nên dùng tâm phàm mắt thịt, nhìn thấy thân mẫu của mình mất rồi, sanh tâm âu sầu mà Đại Vương hãy nhìn vạn vật bằng huệ nhãn để thấy rõ các pháp do duyên sanh đều là vô ngã không thật. Đủ duyên thời hợp, hết thì tan, vì Sắc tức thị Không, Không tức thị Sắc, nhẫn đến Thọ, Tưởng, Hành, Thức cũng đều như thế. Đó là định luật nhân duyên vô thường giả hợp, có gì đâu mà Đại Vương phải lo âu sầu muộn để tự mình chuốc lấy phiền não, nào có ích lợi gì đâu?

Đại Vương nên sống với cái tâm chân thường, chân ngã, tự tại vô ngại, bất sanh, bất diệt. Đó là pháp thân, Niết Bàn diệu tâm vô tướng của Như Lai. Vô tướng ở đây có nghĩa là Vô tướng sắc, Thinh, Hương, Vị, Xúc, Pháp. Vô tướng nam, nữ, vô tướng Sinh, Trụ và Hoại, Pháp thân của Phật không có sắc, không nhiễm trước các pháp, bất sanh, bất diệt, thường, lạc, ngã, tịnh, không thể dùng ngôn ngữ thí dụ hay suy tưởng được. Bạt khả tư nghị, bất khả thuyết, tự giác, tự tác, tự chứng giống như lúc ăn uống tự mình biết “ngon, dở, nóng, lạnh, người ngoài không thể biết được”.

Vua Ba Tư Nặc nghe Phật thuyết pháp, tâm thần tỏ ngộ, dứt hết phiền não, cúi đầu đảnh lễ Phật, y giáo phụng hành. Tóm lại, mắt nhìn không nhiễm sắc, tai không nhiễm Tiếng, mũi không nhiễm Hương, lưỡi không nhiễm Vị, thân chạm xúc mà không sanh tâm vui buồn tham đắm, sân hận, si mê. Nếu mình không tham đắm trụ chấp trước tướng bất cứ cái gì, ngay tại đó là chân thường, chân ngã, Niết Bàn, bất sanh, bất diệt. Nếu như mình còn trụ chấp là còn tướng, hễ còn tướng là còn. trong vòng sanh, diệt.

Xét lại thân của chúng ta chỉ là vay mượn các duyên bên ngoài để sống còn. Khi duyên hết thì tan rã, vì một ngày vô thường đến mới biết mình trong mơ, vạn vật đều vô thường. Duy chỉ còn lại nghiệp lành hay dữ nó theo mình mà thôi, sở dĩ có nghiệp đều do tâm tạo.

Tâm Vô Thường

Nói đến cái Tâm nó sanh diệt vô thường còn hơn cái thân rất nhiều. Nó sanh diệt rất nhanh từng niệm từng sát na. Hễ đối cảnh là sanh tâm vui buồn, thương ghét, giận hờn. Lúc thì hồi tưởng về quá khứ để nuối tiếc. Khi lại mơ mộng đến tương lai, bồn chồn lo lắng trong hiện tại không có lúc nào được yên. Nên Đức Phật gọi đó là tâm viên ý mã, giống như khỉ chuyền cành, ngựa chạy rong.

Phàm phu lầm chấp cho tâm mình là thật mà gây ra không biết bao nhiêu lỗi lầm, nào là độc đoán cố chấp, bảo thủ, tự hào, khoe khoang hay hăm dọa nói rằng: “Tánh tôi hay nóng lắm, yêu cầu đừng có đụng chạm đến tôi”. Cái tánh sân si, hung hăng xấu ác như vậy mà không biết cải sửa, còn đi khoe khoang thật là mê muội không sao nói hết? Nếu tự cho cái tâm mình là thật. Đức Phật nói: “Chẳng khác nào như nhận giặc làm con, lấy khách trần phiền não làm chủ để cho nó dẫn dắt mình làm người khách phong trần rày đây, mai đó, đọa lạc lên xuống trong ba cõi, sáu đường, chịu không biết bao nhiêu đau khổ”

Tôi xin trích dẫn mẩu chuyện chứng minh tâm vô thường biến đổi:

Thuở Phật còn tại thế, có một chú tiểu tên là Tăng Hộ. Cha mẹ chú qua đời, họ hàng thân tộc không còn ai, chú chỉ còn một người cậu ruột, khi cậu đi xuất gia, chú đi tu theo cậu được xếp vào hàng SADI. Một hôm chú được thí chủ cúng dường hai xấp vải, chú đem cúng lại cho Thầy, nhưng Thầy không nhận, vì đã có đủ tam y. Chú buồn quá nghĩ chắc Thầy không thương mình nữa.

Chiều hôm đó, chú cầm quạt hầu Thầy nhưng chú cứ nghĩ miên man không biết sẽ về đâu? Thầy không thương, họ hàng không có, chú chợt nghĩ: “À! Ta đem bán hai xấp vải lấy tiền mua một con dê đực, một con dê cái. Vài năm sau sẽ có một đàn dê, bán dê mua bò, bán bò mua trâu, bán trâu tậu ruộng vườn, khi đó mình đã lớn, cưới vợ sanh đứa con trai kháu khỉnh sẽ dẫn vợ con về thăm Thầy quy y. Trên đường đi vợ chú vấp rễ cây, thằng bé rơi xuống đất. Chú nổi giận quơ cành cây gõ lên đầu vợ “đồ hư” vừa lúc đó Thầy chú mở mắt ra nói “Ngươi gõ lên đầu vợ không trúng, lại trúng cái đầu trọc của ta”.

Tăng Hộ bừng tĩnh giấc mơ, hốt hoảng bỏ chạy. Các bạn thấy chú chạy như ma đuổi, liền chạy theo bắt lại, dẫn chú đến Đức Phật.

Ngài liền an ủi: “Này chú, cái tâm phàm phu thường lén lút đi rất xá, vô hình, vô dạng … Chú nên khéo phòng hộ tâm mình, như gã mục đồng chăn trâu vậy”.

Được nghe lời dạy của Phật, Tăng Hộ ở lại tu viện tu hành đến ngày chứng quả A La Hán.

Tâm vô thường luôn bị xáo trộn, nó len lỏi vào cuộc sống của từng người, cho dù xuất gia hay tại gia. Đối với người xuất gia, phải biết kiềm chế tâm, thực hành thiền định, quay lại chính mình trong từng niệm. Đối với người tại gia cũng phải hiểu rằng: vô thường không từ bỏ một ai, cho nên trong đời sống hằng nghĩ đến điều thiện, hướng về đạo đức, làm lành lánh dữ. Có như thế mới mong thoát khỏi cảnh phiền não khổ đau.

Trong Kinh Pháp Cú, Phật thường dạy các hàng đệ tử luôn đề cao cảnh giác phòng hộ tâm mình:

Người trí canh giữ Tâm

Như phòng hộ thành quách

Tự tâm mình cũng phải,

Nên phòng hộ như thế.

Dầu chỉ một giây phút,

Cũng chớ nên buông lung.

Nếu giây phút buông lung,

Tức thời liền sa đọa.

Phòng hộ tâm như thế nào? Chúng ta xem qua mẩu chuyện sau đây:

Thuở Phật còn sanh tiền có một nhà SƯ Potthila là Giáo Thọ Sư làu thông Tam tạng Kinh Điển, có điều là chưa chứng quả, mỗi lần sư đến viếng Phật, Thế Tôn thường gọi Ngài là ông Sư Rỗng, biết đức Từ Phụ nói như vậy là để cho mình cố gắng tu.

Cho đến một hôm lòng buồn tột độ, Tôn giả bỏ hội chúng đi vào rừng, đi mãi cuối cùng gặp 30 vị A La Hán vốn là học trò cũ của Sư. Tôn Giả Potthila đến đảnh lễ vị Thủ Tòa xin Ngài hoan hỷ chỉ cho cách tu.

Vị Thủ Tòa mỉm cười nói:

– Làm sao tôi dám làm điều đó, khi trước kia Ngài là vị Giáo Thọ.

Tôn giả bị đẩy xuống vị Nhị Tọa cũng từ chối … cuối cùng Tôn giả đến trước vị A La Hán nhỏ tuổi nhất mới lên 7, van nài một cách khẩn thiết:

– Ô! Làm sao tôi dám làm điều đó, khi tuổi tác và sở học của tôi kém Ngài rất xa… e rằng Ngài có tin nổi hay không?

– Bạch Đại Đức! Lòng con tha thiết khẩn cầu mong Ngài từ bi chỉ giáo.

– A La Hán trẻ tuổi ôn tồn bảo:

– Này Tôn giả lúc còn tại gia Ngài có chơi đá dế không?

– Thưa biết ạ!

– Ồ! Tốt lắm. Giả sử có một cái hộp vuông chứa đầy dế, có 6 cửa, cửa nào cũng hé ra hết, thì các chú dế sẽ thò râu hoặc chân tay ra ngoài các ngõ ấy. Có phải thế không nào?

– Thưa vâng.

– Nếu cửa nào cũng mở rộng thì các chú dế sẽ chui ra ngoài hết, có phải vậy không?

– Thưa đúng như vậy.

Bây giờ muốn quan sát các chú dế ấy cho kỹ, ta phải đóng kín năm cửa chỉ chừa một cửa, rồi tập trung lại nhìn cho thật rõ ràng chăm chú vào các sinh hoạt của bầy dế, ta sẽ thấy rõ dế nào là dế than, dế lửa, dế cơm, chúng đang làm gì một cách rõ ràng!

Này Tôn giả, các cửa của cái hộp dế chỉ cho sáu căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý của ta. Những vọng tưởng lao xao và rộn ràng không khác nào bầy dế kia. Muốn điều phục chúng, không cách nào tốt hơn là ngồi im lặng, giảm bớt các hoạt động của ý thức… bình thản nhìn một cách rõ ràng, chăm chú, quan sát những vọng niệm của mình, không xen vào những ước muốn lấy, bỏ, loại, trừ…

– Bạch Đại Đức, con đã hiểu rồi… Tôn giả Potthila từ giã 30 vị A La Hán tìm một nơi yên tĩnh tọa thiền… Để khuyến khích Sư, Đức Thế Tôn gửi đến một bài kệ:

Tu thiền trí huệ sanh

Bỏ thiền trí huệ diệt

Biết rõ hai lẽ này,

Thế nào là đắc thất

Hãy tự mình nỗ lực

Khiến trí tuệ tăng trưởng.

Chẳng bao lâu Tôn giả Potthila đắc quả A La Hán. Nhiếp phục Lục căn hiền nhân có kệ:

“Sắc chi cũng không chinh phục được mắt,

Mắt tự do ngắm vật trong ngoài.

Đẹp không vọng niệm mê say,

Xấu không khởi ý chê bai gớm nhờm.

Tiếng chi cũng không làm tai mến,

Tai tự do nghe tiếng dở hay.

Dở không buồn ghét nơi tai,

Hay không buộc phải chuyển lay trong lòng.

Mùi chi cũng chẳng lung được mũi,

Mũi tự do để ngửi các mùi,

Thơm không làm nảy ý vui,

Hôi không thể khiến cho khơi lòng buồn.

Vị chi cũng chẳng sờn được lưỡi,

Lưỡi tự do nếm thử các vị,

Ngon không làm mến ưa chi,

Dở không sanh khởi ý gì chán chê.

Cọ đụng chẳng làm mê thân xác,

Thân tự do đụng các, lạnh nồng.

Lạnh nồng không nhiễm được lòng,

Cứng mềm cũng chẳng trói tròng nơi tâm.

Vật chi cũng không làm động ý,

Ý tự do xử trí vật danh.

Giàu nghèo ưa ghét chẳng sanh,

Có không cũng chẳng khiến tình chấp nê.

Cảnh không thể làm mê tâm trí,

Ý tự do tự trị lấy mình,

Trong sanh tử, vượt sanh tử,

Tuy mang xác tục mà tình thần tiên.

Đoạn này rất diệu huyền vô tận,

Người hạ ngươn nếu đặng dịp nghe.

Sẽ là tỉnh được giấc mê,

Bỏ điều hung ác theo bề thiện lương”.

Kinh Hoa Nghiêm Đức Phật dạy: “Tất cả chúng sanh đều có đầy đủ đức tính trí huệ của Như Lai”.

Muốn phát huy những đức tính này. Tổ Bồ Đề Đạt Ma dạy: “Chỉ cần quán tâm là đủ”.

Trong khi quán tâm hành giả phải tỉnh táo, để lòng rỗng rang, không cho vướng mắc những ý niệm, tính toán ta và của ta. Chính cái tâm không này nó phát sanh ra trí huệ. Khi đó tình thương yêu của ta ban rải khắp muôn loài vạn vật, nhờ có cái tâm không phân biệt ấy chúng ta thích ứng dễ dàng với ngoại cảnh bên ngoài, đương đầu với Bát phong một cách tự tại, vẫn thấy, nghe, hiểu biết rõ ràng, nhưng không còn dấu vết của tình chấp.

Bát phong: Là tám ngọn gió lay động lòng người làm thương tổn thiện căn trong khi tu hành.

1 – Lợi: Là tiền tài, lợi dưỡng.

2 – Suy: Là nỗi đau khổ khi tiền tài lợi dưỡng bị hao tổn.

3 – Hủy: Bị người nói xấu, hủy mắng.

4 – Dự: Được người đời tán thán, khen ngợi.

5 – Xưng: Được tồn xưng kính trọng.

6 – Cơ: Bị chê bai, khinh khi.

7 – Khổ: Đau khổ, hoạn nạn đến

8 – Lạc: Vui sướng khi được điều như ý.

Chúng sanh đứng trước tám ngọn gió trên, bị nó thổi mà tâm không lay động thì cuộc sống được an vui, tu hành mau thành chánh quả. Bằng ngược lại bị nó thổi liền sa ngã, vùi dập đau thương thì thật là nhu nhược thiếu dõng lực, chẳng phải là người chân tu phải bị chìm đắm mãi trong vòng sanh tử.

Chúng ta thử tìm hiểu cuộc gặp gỡ giữa Tổ Bồ Đề Đạt Ma và Huệ Khả.

Huệ Khả thưa:

– Bạch Tổ Sư tâm con bất an xin Ngài dạy cho con phương pháp an tâm.

Tổ Sư bảo:

– Đưa tâm đây ta xem!

Huệ Khả lúng túng nói:

– Con tìm mãi không ra.

Tổ đáp:

– Vậy là ta đã an tâm cho ngươi rồi đó.

Sở dĩ Huệ Khả tìm không ra vì tâm không có hình tướng, chẳng qua là chấp cho nó là có, rồi chạy đuổi theo trần cảnh làm cho tâm Ngài bất an. Khi xưa Tổ Huệ Năng được nghe bài kệ: “Ưng vô sở trụ, nhi sanh kỳ tâm”. Ngài liền giác ngộ.

Vô trụ ở đây là xa lìa bốn tướng: Ngã, Nhân, Chúng sanh, Thọ giả.

Trong Kinh Kim Cang Phật nói bốn tướng:

1. Ngã tướng: Tướng của mình.

2. Nhân tướng: Tướng của người khác.

3. Chúng sanh tướng: Là chỉ cho tất cả chúng sanh hữu tình và vô tâm.

4. Thọ giả tướng: Chấp thọ mạng dài hoặc ngắn.

Phàm phu lầm chấp tướng trạng hư giả cho là thật, nên mãi đắm chìm trong bể khổ trầm luân.

Kinh Đại Bát Nhã dạy: Bồ Tát trong khi hành đạo quán sát thấy rõ ngũ uẩn đều không thật nên các Ngài tự tại vượt qua mọi khổ ách.

Ngũ uẩn gồm có:

1. Sắc uẩn: Là chỉ chung mọi thứ vật chất như là:

– Ngũ cán: Mắt, tai, mũi, lưỡi, thân.

– Ngũ trần: sắc, thinh, hương, vị, xúc.

– Tứ đại: Đất, nước, gió, lửa.

2. Thọ uẩn: Là những cảm thọ vui sướng, buồn khổ, trơn nhám, cứng mềm, và không khổ, không lạc. Đó là những cảm thọ khi tâm đối với cảnh.

3. Tưởng uẩn: Đối cảnh nhận ra sự đen trắng, nhỏ to, dài ngắn … Đây là nhóm yếu tố tinh thần làm chức năng tưởng tượng hình dung ngoại cảnh.

4. Hành uẩn: Đối cảnh đem lòng ham muốn hoặc thương ghét, vui buồn … Của tâm đối với cảnh, do nhân duyên tạo tác các pháp hữu vi trôi chảy trong ba đời. Nói rộng ra hành uẩn thu nhiếp rất nhiều pháp trong đó gồm cả sắc, thọ, tưởng và thức.

5. Thức uẩn: Có công năng hiểu biết và phân biệt sự vật, khi tâm đối với cảnh. Như vậy chúng ta đủ hiểu sắc thuộc về thân và vật chất, còn thọ, tưởng, hành, thức chỉ cho tâm.

Đức Phật dạy Vua Bình Sa:

“Sắc giống như cây chuối không bền. Thọ như điện chớp có rồi mất. Tưởng hư ảo như hơi nước. Hành tựa bọt nước không thật. Thức chỉ là trò huyễn thuật giả tạo ra người và vật, chúng không có thực thể, tùy theo cảnh mà thức tâm nảy sinh ra mọi sự phân biệt, các pháp chỉ là trò luống dối”.

Như một vị thiền sinh, trong lúc tọa thiền thường thấy xuất hiện trước mắt mình một con nhện, làm cho tâm thần bất an. Một hôm anh định mang con dao chờ nó hiện ra, đâm chết cho rồi, nhưng may mắn là trước khi hành động gặp được một Thiền sư, anh liền đem chuyện ấy thuật lại cho Thiền sư nghe, nghe xong Ngai không nói gì, chỉ bảo khi nào nó xuất hiện lấy phấn đánh dấu ngay chỗ đó thì người sẽ biết con nhện xuất phát từ đâu. Thiền sinh vâng lời làm theo khi phát hiện ra mới thấy dấu phấn trước ngực mình nên hốt hoảng, anh liền đến vị Thiền Sư nói: “Nếu không có Ngài chỉ dạy thì con tự đâm mình chết rồi”.

Nhân đó Thiền Sư nói: “Đó là những vọng thức bên trong của ngươi nó hiện ra, chớ chẳng phải ở ngoài. Nên nhớ nhiếp tâm chánh niệm, tỉnh giác soi lại bên trong, đừng để ngoại cảnh chi phối, mới mong dứt hết vọng tưởng huyễn hóa. Sau đó Thiền sinh nghe lời thực hành không bao lâu, con nhện kia không diệt mà tự mất”.

Cũng như có Thiền Sư tên là YA mỗi khi ngồi thiền thường tự nhắc nhở tâm mình mỗi khi nổi lên tham sân, tà kiến, cấu uế. Ngài liền nói: “Ông chủ ơi! Coi chừng bị giặc nó lừa đó”. Nói xong Ngài tự dạ. Nhờ hành trì nghiêm mật như thế mà Ngài mau chứng đắc thiền định.

Còn chúng ta bị vô minh điên đảo lầm chấp, cho cái thân này là của tôi, của cải và những suy nghĩ, phân biệt, ta, người, thương ghét, buồn giận… những ý niệm thiện ác đua nhau trình diễn, nên thường bị tẩu hỏa nhập ma. Vì thế gây tạo nhiều nghiệp chướng…

Chính vì vậy, trong Kinh Pháp Cú Phật dạy:

Trong các pháp do Tâm làm chủ,

Tâm dẫn đầu tạo đủ các duyên.

Nếu người làm, nói bằng tâm chẳng hiền,

Khổ đau theo mãi triền miên,

Như bánh xe ngựa theo liền với chân.

Trong các pháp do Tâm làm chủ.

Tâm dẫn đầu tạo đủ các duyên,

Nếu người làm nói bằng tâm hiền minh.

Hạnh phúc sẽ đến bên mình,

Như là cái bóng với hình không phai.

Hay là:

Nhất thiết duy tâm tạo

Vạn pháp duy tâm biến.

Phá Tướng Luận có giải: “6 nẻo luân hồi nghiệp báo trong 3 cõi đều do tâm sanh, chính cái tâm của ta. Nó là chủ nhân sáng tạo cho mình một thiên đường hạnh phúc huy địa ngục khổ đau”.

Bởi vì: “Địa ngục cũng tại tâm làm quấy, về thiên đường cũng tâm ấy tạo ra, cái chữ tâm là quỷ hay ma, Tiên hay Phật cũng là tại nó”.

Ma ma Phật Phật cũng do ta,

Ma Phật khác nhau chỗ chánh tà.

Giác Phật mê là ma đó vậy,

Chơn như là Phật vọng tà ma.

Thật vậy, nếu tâm tham, sân nổi lên mà mình không ngăn chận được, sanh tâm trộm cắp, đánh đập, giết hại người ta. Ngay lúc đó mình bị cảnh tù tội tức khắc, tới chừng đó mới ăn năn thì đã quá muộn, do đó trong kinh Đức Phật dạy: “Nơi nào có phòng hộ tỉnh giác thì nơi đó có an lạc, nơi nào không phòng hộ tỉnh giác là nơi đó đau khổ”.

Thí dụ: Trong gia đình vợ chồng, anh em, con cháu đang nói chuyện vui vẻ, không khéo phòng hộ, nó lạc qua đề tài đấu tranh, phiền não hồi nào mình không hay. Đến lúc tranh cãi chửi rủa mắng nhiếc đánh đập lẫn nhau làm cho gia đình đổ vỡ, ly tán, tới khi tỉnh ngộ thì không còn kịp nữa. Cho nên Đức Phật dạy chúng ta lúc nào cũng phải đề cao cảnh giác, nếu đang nói chuyện mà không hài hòa có thể xảy ra xung đột thì mình phải dừng lại ngay, đừng cho nó phát sanh thì làm gì có phiền não, khổ đau. Nếu như ai không nghe lời Phật dạy: “Hiện tại khổ, kiếp sau lại bị quả báu hồ đồ hỗn ẩu câm ngọng líu lo khổ sở”.

Con người ở trong cảnh ái dục, thường bị tham, sân, si, ganh ghét, đố kỵ … Chuyện nhỏ xé to, tranh giành bảo thủ, từ trong gia đình anh em, chồng vợ, thân bằng quyến thuộc có khi vì một lý do không đáng sanh ra bất hòa với nhau cũng đủ khó chịu rồi, cố lánh mặt nhau, định tuyệt giao hẳn, nhưng ngặt vì còn sống chung một nhà quyết không nói chuyện nhiều khi nín không được phải nói ra với sự ngại ngùng, giao thiệp lấy lệ thật là khổ! Tình cốt nhục, quyến thuộc mà còn hờn ghét lẫn nhau! Huống chi người dưng nước lã khác dân tộc giống nòi, một khi thù ghét rồi, tìm đủ mọi cách giết hại lẫn nhau, gây thành oán lớn hễ gặp nhau mắt tợ kim châm, giương cung, nắm gậy, cầm dao đâm chém, đánh đập, bắn giết lẫn nhau, cuối cùng đôi bên đều bị tổn hại.

Ở đời người ta não hại nhau là do giành quyền lợi và phần phải về mình. Như vậy người ta thua, quấy họ đâu có chịu, cứ như thế oan trái mãi chất chồng.

Muốn hóa giải oan trái, sân hận mau lẹ không gì bằng chấp nhận tất cả sự xấu khổ, nhường điều tốt lành cho người. Phật bảo người nào làm được như thế sẽ hóa giải hết oan trái, hận thù và sanh ra vô lượng công đức mau thành Phật quả.

Kinh Pháp Cú Phật dạy:

Lời ác hay mắng chửi,

Kiêu mạn khinh miệt người.

Gian tham và trộm cướp,

Đánh đập cùng giết hại.

Ai làm hạnh nghiệp này,

Thù oán sẽ theo đây.

Lời ôn tồn hòa thuận,

Tôn kính chẳng khinh ai.

Biết đủ và bố thí,

Từ bi đối mọi người.

Mở trói buộc an nhẫn,

Thù oán tự hết ngay.

Khổng Tử dạy: Lấy oán báo oán, oán ấy chất chồng, Lấy đức báo oán, oán ấy tiêu tan.

Qua lời dạy của Phật và Thánh bảo ta phải hỷ xả những kẻ hại ta, thù oán hôm qua đừng giữ lại trong tâm, những kẻ phụ ta chớ ưu sầu, lưu luyến, không nên để lòng thù hận che mờ lý trí.

Sân hận âm thầm thiêu huệ mạng,

Lửa phiền ngùn ngụt đốt tâm can.

Sân si tạo nghiệp một đời,

Nghìn năm thọ khổ, muôn đời trầm luân.

Đó là những lời ân cần của các bậc Thánh Hiền nhắc nhở các hàng Phật tử, vậy mà có mấy ai nghĩ ra cứ mãi cho người hiền thường bị kẻ khác bắt nạt. Đó là quan niệm sai lầm nhiều người đã vướng mắc. Muốn khắc phục quan niệm này, ta phải vững niềm tin nơi Tam Bảo, tin sâu lý nhân quả. Tự hỏi tại sao người ta không lấn hiếp kẻ khác mà lại bắt nạt, gieo khổ cho mình? Khi đó nên nhớ lời Phật dạy, cố gắng nhẫn nhục coi như kiếp trước mình gieo khổ cho họ, bây giờ bị người ta làm khổ lại hoặc xem họ như người bệnh, hay kẻ điên, im lặng chấp nhận. Khi đó đối phương tự nhiên cảm thấy cụt hứng cuối cùng đành bỏ cuộc.

Nói đến nhân quả Phật dạy:

Rằng ai muốn biết nhân xưa,

Hãy xem hoàn cảnh bây giờ chịu đây

Muốn biết quả báo sau này,

Xem điều tội phước ta nay đang làm.

Nếu như ai không tin ra oai, hung dữ làm cho người xung quanh ngán sợ, kết quả chỉ thêm thù, kết oán mọi người kinh tởm xa lánh. Đó là nguyên nhân làm mất hết sự kính trọng, thông cảm, giúp đỡ của các thành viên trong gia đình. Khi đó ta mất hết chỗ đứng và làm xấu đi sự tương giao ngoài xã hội.

Than ôi! Quả bất thiện chưa trả lại vay thêm… Thực ra tranh cãi hành hung đều là biểu hiện, tánh dã man và lạc hậu mà người thông minh có đạo đức không bao giờ hành động như thế.

Nên nhớ trong lúc nóng giận, buồn phiền không nên nói năng hay hành động điều gì hết. Nếu nói làm phần nhiều nó chỉ đưa đến thiệt hại cho mình và người, tốt nhất là nên niệm Phật, hành thiền, quán chiếu nhân quả, hoặc đi giải trí, cho đến khi tâm bình tĩnh, nói làm mới có kết quả đẹp.

Muốn xây dựng một người nào trước tiên là khen ngợi những ưu điểm của họ. Như là anh, chị, bạn bè… Cái gì cũng tốt, nhưng có một điều chưa được hoàn chỉnh, cố gắng khắc phục thì thật là người gương mẫu trong đời. Như vậy người ta mới hoan hỷ chấp nhận sửa lỗi, ngược lại nếu mình chỉ đem toàn cái xấu của họ nói ra, nguy hiểm nhất là chỗ đông người. Chúng ta sẽ bị thất bại ngay không giải quyết được gì mà chỉ gây thù chuốc oán mà thôi.

Cách hóa giải những cuộc xung đột các nhà Tâm Lý Học nói nếu gặp trường hợp vợ chồng… đang gây gổ đánh lộn, điều cấm kỵ nhất là ta không được nói lỗi bên nào, mà chỉ nên nói những tai hại của nó. Như là nếu anh chị chửi rủa đánh đập với nhau, thì làm cho cả hai đều khổ và làm khổ luôn cho con cháu, ngoài ra còn bị lối xóm gièm pha chê cười…

Nếu mà vợ chồng không biết trân trọng với nhau. Bồ Đề Lão Tổ nói: “Hủy hoại vợ chồng kiếp sau lẽ bạn”.

Có nhiều người thấy ai đó đang tranh cãi họ liền đến nói lỗi chỉ có một bên, chẳng giải quyết được gì, mà còn làm cho tình hình càng căng thẳng thêm lên. Nếu không khéo vô tình mình lại bị tai họa lây. Muốn có cuộc sống hòa hợp tốt đẹp, chúng ta hãy nhìn cách cư xử của những bậc thoát trần ngày xưa.

Thuở Phật còn tại thế, một hôm Ngài đến thăm ba người đệ tử đang an trú tu tập trong rừng Bàn Na Mạn Xà Tự. Đó là Tôn giả A Na Luật Đà, Tôn giả Nan Đê, Tôn giả Kim Tỳ La. Khi hay tin Phật đến ba Tôn giả vô cùng hoan hỷ đồng ra tiếp đón, thỉnh Đức Phật vào, trải tọa cụ lên giường mời Phật an tọa, rồi đồng nhau đảnh lễ và vấn an sức khỏe xong.

Đức Phật hỏi:

– Này các con, sống ở đây có được an ổn, hòa hợp không?

Ba Tôn giả thưa:

– Bạch Đức Thế Tôn, chúng con sống rất là hòa hợp, an ổn.,

Phật hỏi:

– Cách sống của các con như thế nào mà được hòa hợp an lạc.

Ba Tôn giả nghe Phật hỏi như vậy, liền đảnh lễ thưa rằng:

– Bạch Đức Thế Tôn, chúng con sống hòa hợp là nhờ nghe lời Phật dạy, giữ gìn giới cấm, tu hạnh Từ, Bi, Hỷ, Xả, khiêm hạ, lễ phép, ôn hòa, nhã nhặn, thông cảm, khoan dung, độ lượng, nhẫn nại, nhịn nhường, tùy thuận, tận tình giúp đỡ lẫn nhau. Chúng con không bao giờ sống với cái tâm riêng tư của mình, mà lúc nào cũng quan tâm tìm hiểu người bạn bên cạnh cần gì để cố gắng làm vui lòng nhau, đồng tiến bước trên con đường giải thoát. Nhờ vậy mà cuộc sống của chúng con được hòa hợp từ Thân, Khẩu, Ý đều được trọn lành trước sau như một.

Sau khi nghe ba Tôn giả trình bày xong, Đức Phật vô cùng hoan hỷ tán thán:

Lành thay! Lành thay! Các con sống hòa hợp không tranh cãi, cùng hiệp nhất trong một tâm, chung một Thầy, như nước hòa với sữa, thật là tấm gương lành đáng để cho Trời, Người kính trọng noi theo.

Còn chúng ta bất bình chống đối nhau là do đâu? Có phải chăng do lòng cố chấp, bảo thủ, hẹp hòi, bắt người ta phải giống mình; nếu như ai không nghe lời làm theo thì mình tìm đủ mọi cách thẳng tay triệt hạ cho hả dạ, thật là độc ác bất công và vô lý Tại sao mình không giống người ta, mà lại bắt người ta phải giống mình? Phật dạy, con người sanh ra trên cõi đời đều mang theo cái nghiệp khác nhau, cho nên chuyện giống nhau là điều không thể có được, ngoại trừ các vị biết tu.

Đức Khổng Tử nói: “Nhân vô thập toàn”. Hễ có ưu là có khuyết, bắt lỗi người phải xét lỗi mình, đó mới là đáng bậc công bình, nẻo chánh trực trí người quận tử. Cho nên, trong Nghệ Thuật Xử Thế mình muốn người ta sửa lỗi, trước tiên mình phải tự sửa đổi, tận tình thương yêu giúp đỡ, đối xử tốt đẹp với tất cả mọi người. Thể hiện qua lời nói, cử chỉ, hành động chân thành đầy lòng bác ái vị tha, thì tự nhiên người khác đối xử tôt đẹp lại mình.

Người xưa có câu: “Ta vì tất cả mọi người, thì mọi người sẽ vì ta“.

Ở đời tôi thấy có nhiều người lúc nào cũng muốn người khác nghĩ đến mình, mong cầu phước báo, mọi sự như ý, nhưng chưa thấy họ làm được việc gì lợi ích cho ai, mà lại mong cầu đủ thứ, thật là khờ dại! Người trí không cần mong cầu gì cả, lúc nào cũng lập công bồi đức làm lợi ích cho chúng sanh quả lành kia không cầu mà tự đến. Muốn có đầy đủ phước báo, thân tâm an lạc điều quan trọng tâm phải thanh tịnh.

Trong Kinh A Hàm Đức Phật đưa ra 11 phương pháp tu tập để cho tâm được thanh tịnh giải thoát:

1. Tự mình là thiện tri thức, thân cận, gần gũi thiện hữu trí thức để học hỏi những điều hay lẽ phải

Người xưa bảo: “Gần mực thì đen, gần đèn thì sáng”. Thật vậy, gần người ác, tâm mình trở nên hung ác.

Thí dụ: Như mình hiền hòa mà chơi với những người bạn hung hăng, lỗ mãng, mỗi khi họ nói ra là chửi thề inh ỏi, nói trên đầu trên cổ, nếu nhịn hoài cảm thấy thua lỗ nên chửi lại cho huề; ngay lúc đó mình đã hóa ra người hung dữ. Hơn nữa, gần người ác tánh hung dữ của họ làm cho mình khổ và dẫn dắt ta đi vào con đường sa đọa tội lỗi, ngoại trừ bậc thượng căn đại trí gần người ác mới không bị ô nhiễm. Còn gần người thiện lành, học hỏi được những điều hay lẽ phải và nhờ đức tánh thiện lành, từ tốn của họ làm cho tâm mình được an lạc.

2. Phải giữ gìn giới cấm, thâu nhiếp oai nghi, phòng hộ các căn, dẫu cho thấy một lỗi nhỏ cũng canh cánh lo sợ

Nếu muốn cho Tâm mình được thanh tịnh điều quan trọng nhất là phải giữ giới, vì nhân giới mới sanh ra định, nhất định tâm được thanh tịnh. Nếu không giữ giới thì tâm sẽ loạn động, không bao giờ thanh tịnh. Ngoài ra, mình còn phải thâu nhiếp lục căn khi tiếp xúc với lục trần đừng để cho nó dính mắc, dù một lỗi nhỏ cũng không nên vi phạm.

3. Điều thiện chưa sanh thì làm cho nó sanh. Điều thiện đã sanh làm cho nó tăng trưởng. Điều ác chưa sanh thì đừng cho nó sanh. Điều ác đã sanh rồi thì phải đoạn trừ.

Nghĩa là: Ác nhỏ không nên làm, thiện nhỏ đừng nên bỏ. Chúng ta chớ nên xem thường cái ác nhỏ, vì nhiều cái ác nhỏ thành ra cái ác lớn, còn nhiều cái thiện nhỏ thành ra cái thiện lớn.