Thần Tăng Truyện

Trúc Đạo Sinh

Sư họ Ngụy, người Cự Lộc, ¹² thuở nhỏ rất thông minh tài trí, cha sư biết con mình là bậc phi phàm nên rất yêu thương và quí trọng. Sau đó, sư gặp sa môn Trúc Pháp Thái bèn bỏ tục xuất gia. Năm mười lăm tuổi, sư thăng tòa thuyết pháp, lời lẽ đối đáp trong sáng như châu ngọc, những học tăng nổi tiếng, danh sĩ đương thời đều bị sư chiết phục, chẳng ai dám phản kháng. Sau khi thụ cụ túc giới hiểu biết phật pháp càng sâu.

Sư vào ẩn tu ở Lô Sơn¹³ bảy năm, thường cho huệ giải là căn bản vào đạo, nên thường nghiên cứu các bộ kinh, cầu thầy học đạo, dù xa vạn dặm vẫn không quản mệt nhọc. Sau đó, sư đến Trường An theo học với ngài La thập, các vị tăng ở Quan Trung đều khen sư có sức ngộ như thần. Sau đó, sư trở về ở lại chùa Thanh Viên, ¹⁴ Thái Tổ Văn đế Hoàng nhà Tống rất kính trọng sư. Có lần, Thái Tổ thiết hội, đích thân cùng với mọi người ngồi trên chiếu trải trên đất. Do chuẩn bị thức ăn quá lâu, nên mọi người sợ trời chiều. Vua bảo:

– Mới trưa mà.

Sư bảo:

– Bầu trời trong sáng, thiên tử bảo mới trưa, thì nhất định là trưa!

Nói rồi, sư lấy bát cùng mọi người dùng cơm. Họ đều khen lời của sư nói rất thích hợp.

Lúc đó, Niết bàn hậu phẩm¹⁵ chưa truyền vào Trung Quốc, sư nói:

– Xiển đề¹⁶ đều có thể thành Phật, chỉ vì bộ kinh này chưa truyền đến đầy đủ mà thôi.

Các vị tì kheo chấp văn tự cho sư là tà đạo, bèn đuổi đi.

Sư thệ trước đại chúng:

– Nếu lời của tôi không khế hợp với nghĩa kinh, thì xin đời này sẽ chịu ác báo, còn khế hợp với tâm Phật, thì nguyện đến khi bỏ thân này tôi sẽ ngồi trên tòa sư tử.

Nói rồi sư phất áo ra đi, vào núi Hổ Khâu¹⁷ quận Ngô, dựng đá làm đồ chúng, để giảng kinh Niết bàn, đến chỗ: “Xiển đề có Phật tánh”. Sư hỏi:

– Lời ta nói có khế hợp với tâm Phật không?

Các viên đá đều gật đầu. Mùa hạ năm đó, sấm chấn động ở Phật điện chùa Thanh Viên, mọi người chợt thấy một con rồng bay lên trời, bóng hiện ở bức tường phía tây, nhân đó đổi tên chùa là Long Quang. Khi ấy, mọi người than rằng:

– Rồng bay rồi, Sư nhất định sẽ đi.

Không lâu, sư trở về Lô Sơn, ẩn tu trong hang núi, chúng tăng đều kính phục.

Sau đó, bản kinh Đại Niết bàn đến Nam kinh, quả đúng trong kinh có thuyết: “Xiển đề đều có Phật tánh”, rất trùng hợp với lời của sư. Sư đã tìm thấy bộ kinh này, liền thăng tòa giảng thuyết.

Đến niên hiệu Nguyên Gia thứ mười một (434) đời Tống, sư thăng tòa thuyết giảng kinh Niết bàn ở Lô Sơn. Lúc giảng vừa xong, bỗng mọi người thấy cây phất trần khỏi tay. Sư an nhiên thị tịch trên pháp tòa.

Đàm Ma Mật Đa

Đàm ma mật đa, Trung Hoa dịch là Pháp Tú. Sư người Kế tân.¹⁸ Mới bảy tuổi sư đã thông minh sáng suốt, mỗi lần thấy pháp sự¹⁹ tự nhiên vui mừng, cha mẹ rất thương yêu quí trọng, bèn cho sư xuất gia.

Ở Kế tân có nhiều bậc hiền tài, nên sư luôn được gần gũi các bậc minh sư, nhờ đó am tường tất cả các bộ kinh, đặc biệt rất thông thạo pháp thiền, thấu hiểu được những nghĩa lí sâu xa vi diệu. Sư là người sâu sắc có huệ giải, oai nghi chánh trực. Sư vốn có hai chân mày liền nhau, nên người đời thường gọi là: “Mi thiền sư”.

Thuở thiếu thời, sư thích du phương và lập chí giáo hóa, trải qua nhiều nước, cuối cùng đến Qui tư. Trước khi sư đến một ngày, vua mơ thấy một vị thần báo mộng:

– Có một người phúc đức lớn, ngày mai sẽ vào nước này, ngài hãy cúng dường vị ấy.

Sáng ra, vua lệnh cho các quan ở biên ải:

– Nếu có người lạ đến, hãy nhanh chóng báo cho trẩm biết.

Không bao lâu, quả thật sư đến. Vua đích thân ra ngoài thành nghinh đón và thỉnh về hoàng cung. Từ đó, vua theo sư thụ giới và dâng cúng tứ sự. Tuy sư đã có nơi an trú, nhưng có thể đi bất cứ lúc nào, không xem trọng lợi dưỡng. Ở được vài năm sư có ý muốn đi. Vị thần lại đến báo mộng cho vua:

– Người phúc đức kia sẽ bỏ ngài ra đi.

Vua giật mình tỉnh giấc, liền cùng với quần thần tha thiết thỉnh sư ở lại, nhưng sư không nhận lời.

Sư vượt sa mạc đến Đôn Hoàng, lập tinh xá trên vùng đất trống, trồng cả ngàn cây Nại, ²⁰ khai khẩn đến trăm mẫu vườn, xây dựng phòng xá, vườn rừng, ao hồ rất trang nghiêm. Một thời gian ngắn, sư lại đến Lương châu, trùng tu ngôi chùa nơi phủ quan. Đồ chúng theo sư tu học rất đông, khiến pháp thiền vô cùng hưng thịnh.

Sư thường đến kinh đô ở vùng Giang Tả và muốn hoằng truyền giáo pháp nơi đây. Niên hiệu Nguyên Gia thứ nhất (424) đời Tống, sư đến đất Thục, không bao lâu sư đến đất Thiểm, rồi dừng tại Kinh châu, xây dựng một ngôi thiền đường ở chùa Trường Sa, chí thành khẩn thiết muốn thỉnh xá lợi. Hơn mười ngày liền có cảm ứng, từ một bình đồng phát ra âm thanh, ánh sáng tỏa khắp thiền đường. Từ đó tín tâm của đạo tục ngày càng dõng mãnh, mọi người đều gắng lòng.

Một thời gian sau, sư đến kinh đô, đầu tiên dừng ở chùa Trung Hưng²¹, về già trụ ở Kì Hoàn. Sư giáo hóa khắp các nước, danh tiếng vang dội. Khi sư vừa đến, cả kinh đô đều kính lễ thăm hỏi, từ Tống Văn Đế cho đến Viên hoàng hậu, thái tử, công chúa, đều thiết trai ở cung quế²² và truyền giới ở hậu cung. Vua sai sứ hàng tuần đến thăm hỏi sư. Ở chùa Kì hoàn sư dịch được các bộ kinh như: Thiền kinh, Thiền pháp yếu, Phổ Hiền quán, Hư không tạng quán… Sư thường giảng dạy pháp thiền, mọi người dù ở xa ngàn dặm vẫn đến tham học. Dân chúng xa gần đều gọi sư là: “Đại Thiền Sư”.

Thái thú Cối Kê là Bình Xương Mạnh Khởi, tin sâu Phật pháp, hết lòng phụng sự Tam bảo, ngưỡng mộ pháp thiền. Khi đến vùng Triết hữu ông cũng thỉnh sư cùng đi, và xây cho sư một ngôi chùa trong núi ở huyện Mậu. Phía đông vùng này, dân chúng phần nhiều theo đồng bóng, từ khi sư đến giáo hóa, mọi người đều cải tà qui chánh, hết lòng tin phục.

Niên hiệu Nguyên Gia thứ mười (433), sư trở về kinh đô dừng lại chùa Định Lâm Hạ ²³ ở Chung sơn. Bản tính sư trầm lặng, thích cảnh núi rừng. Sư cho Chung sơn trấn nhạc, đẹp sánh ngang với núi Tung Hoa, ²⁴ nên thường than: “Nền móng chùa Hạ gần khe suối, thế đất nghiêng”.Sư liền chọn vùng đất cao xây dựng chùa Thượng.

Niên hiệu Nguyên Gia thứ mười hai (435), sư cho đốn cây, dọn đá tạo dựng chùa Thượng, dân chúng thán phục sư nên cúng dường rất nhiều vật liệu xây dựng. Thiền phòng, tự viện, điện đường rất hùng tráng.

Lúc đó, các vị sa môn ở xa vạn dặm cũng tìm đến tham học, tụng tập trang nghiêm, học hỏi chí thành. Sư vang danh khắp nơi, thành tựu giáo hoá. Về sau Đạt thiên sư ở chùa Định Lâm là đệ tử xuất chúng của sư, đã truyền bá tông phong của thầy ngày càng hưng thạnh. Cho nên, truyền giáo đã lầu mà không ai có thể thay thế, sự nghiệp hiển vinh mà không bị suy tàn, đó là nhờ ân đức của sư để lại.

Bắt đầu từ Tây Vức đến Nam thổ, nơi nào đi qua sư đều lập đàn hội bố thí, diễn thuyết Phật pháp. Lúc từ Kế tân lên đường, sư được vị thần Ca tì la theo hộ tống, trên đường đến Qui tư vị thần muốn trở về, liền hiện hình thưa:

– Ngài thần lực vô biên, đến đi tự tại, tôi không thể cùng ngài đến Nam thổ được.

Nói xong thần liền ẩn mất.

Đến kinh đô sư họa lại bức tượng của vị thần trên vách tường chùa Thượng. Từ đó đến nay vẫn còn linh nghiệm, những người thành tâm đến cầu nguyện đều được như ý. Đến ngày mồng sáu tháng bảy, niên hiệu Nguyên Gia thứ mười chín (442), sư viên tịch tại chùa Thượng, trụ thế 80 tuổi.

Huệ Đạt

Sư họ Lưu, tên Tốt Hòa, vốn thuộc bộ tộc Kê Hồ, Định Dương, Tam Thành, đông bắc Hàm Dương. Lúc đầu sư không phụng thờ, cũng không hiểu một chút Phật pháp; do uống rượu mắc bệnh mà qua đời, thần thức nếm trải các nổi khổ ở địa ngục. Sau đó sống lại, xuất gia, đến ở quận Văn Thành.

Niên hiệu Thái Diên thứ nhất (435) đời Thái Vũ Đế nhà Nguyên Ngụy, chu du giáo hóa sắp xong, vì việc lợi quốc, sư ngược về hướng tây, đến đông bắc quận Phiên Hòa ở Lương châu, từ xa hướng về Ngự Cốc đảnh lễ; mọi người không ai hiểu được, bèn hỏi lý do, sư đáp:

– Nơi vách núi này sẽ xuất hiện một pho tượng, nếu linh tướng tròn đầy thì nước thịnh dân an, còn như khiếm khuyết thì nước loạn dân khổ.

Sau 87 năm, nhằm niên hiệu Chánh Quang thứ nhất (520), bỗng nhiên trời nổi mưa gió, sấm sét vang rền, chấn động núi non. Bấy giờ, một pho tượng đá xuất hiện, thân cao một trượng tám, hình tướng trang nghiêm, nhưng không có đầu. Mọi người lên núi chọn đá, nhờ thợ tạc cái đầu đặt lên, nhưng rồi vẫn rơi xuống, nên đành để như vậy. Không lâu, nhà Ngụy suy vong, mới thấy lời sư quả là linh nghiệm.

Đến năm thứ nhất (557) đời nhà Chu, sửa sang Lương châu. Một hôm, bỗng bên khe suối cách thành bảy dặm về phía đông, một luồng hào quang phóng ra, chiếu soi thấu đến các chỗ tối tăm, người nhìn thấy đều cho là thần kỳ, đến xem thì thấy chính là đầu của pho tượng kia, liền thỉnh đến an trí lên pho tượng trên núi, quả nhiên thật phù hợp, tướng hảo tròn đầy. Đất nước từ đây được thái bình thịnh vượng.

Niên hiệu Bảo Định thứ nhất (561), tại đây lập chùa, đặt tên là chùa Thụy tượng. Người biết mới nhận ra sự tiên đoán của sư quả là thần kỳ.

Sau, sư đến khe suối cách thành bảy dặm về phía tây thuộc huyện Tửu Tuyền túc Châu, an nhiên thị tịch, xá lợi từng hạt nhỏ kết lại như hạt hoa hướng dương, có thể xâu qua được. Ngày nay, tượng sư được tôn thờ tại một ngôi cổ tự phía tây thành.

Lặc Na Mạn Đề

Sư người Thiên Trúc, vào thời Nguyên Ngụy đến ở chùa Vĩnh Ninh, kinh đô Lạc Dương. Sư giỏi về ngũ minh và pháp thuật.

Bấy giờ, có Kì Mẫu Hoài Văn làm thứ sử ở Tín Châu, thông minh tài trí, thành thạo mọi ngành nghề; công minh liêm chính nổi tiếng đương thời. Mỗi khi quốc gia kiến tạo cung điện, binh khí, ông đều tham gia. Vua lại có sắc lệnh cho ông sửa sang chùa Vĩnh Ninh. Hoài Văn thấy sư có pháp thuật kì đặc, nên thường mang nhiều phẩm vật cúng dường, để mong được học hỏi. Nhưng sư tiếp đãi ông rất bình thường, hoàn toàn không có gì đặc biệt. Hoài Văn rất tức giận.

Lúc ấy, tại Huyền Võ quán ở phía nam Lạc Dương có một vị khách tăng người thuộc bộ tộc Nhu Nhiên²⁷ là bạn cũ của sư ở Thiên Trúc, cưỡi ngựa, mặc áo da đến chùa. Hai vị rất tương đắc, cười nói tán dương suốt ngày không chán. Hoài Văn thấy vị tăng ấy nói tiếng Nhu nhiên, không hiểu được gì, mới đến thưa sư:

– Đệ tử rất muốn học hỏi, nên gần đây phụng sự cúng dường sư, chỉ mong được quan tâm, nhưng sư hoàn toàn không ban cho một lời. Còn vị tăng ấy là người Bắc địch mặt người dạ thú, sát sinh ăn thịt đâu đáng quí, đệ tử không muốn đối mặt để phải trở thành thù oán.

Sư nói:

– Ông chớ khinh thường vị ấy! Dù ông đọc vạn quyển sách, việc làm chưa chắc đã hơn.

Hoài Văn nói:

– Nếu ông ấy có khả năng, hãy tranh tài cùng tôi.

Sư nói:

– Ông có tài gì?

Hoài Văn đáp:

– Toán thuật thì không cần phải nói, còn bất luận nhìn núi, ngắm biển đều có thể tính biết độ cao, sâu và chu vi của nó, không sai một mảy may.

Sư cười, nói:

– Đây chỉ là trò đùa của trẻ con.

Trước sân có một cây táo rất lớn, kết rất nhiều quả. Bấy giờ là đầu tháng bảy, đương lúc quả chín. Sư ngước nhìn cây táo, nói với Hoài Văn:

– Ông có biết trên cây táo này có bao nhiêu quả không?

Hoài Văn ngạc nhiên, cười rồi thưa:

– Người tính toán biết được ắt phải dựa theo tiêu chuẩn đo đạc, thế thì thiên văn địa lí cũng có thể đoán biết. Nhưng cây cỏ ít nhiều đâu có tiêu chuẩn gì mà tính, nếu bảo tính được chỉ là nói khoác thôi.

Sư chỉ vị Tăng, nói:

– Vị ấy có thể biết.

Hoài Văn tức giận, không tin, liền lập giao ước tranh tài. Các vị tăng kì cựu đều đến xem để làm chứng. Sư nói rõ mọi việc với vị tăng ấy. Vị tăng mĩm cười chấp nhận.

Hoài Văn lại yêu cầu:

– Phải nói rõ bao nhiêu quả có hạt, bao nhiêu quả hư không hạt.

Sau khi chấp nhận việc đoán định, vị tăng rút trong cái đãy da trên lưng ra một vật giống như quả cân, dùng chỉ ngũ sắc để xỏ qua, lại xâu thêm một hạt bạch châu nữa. Vị tăng dùng vật này để đo đạc cây táo. Có lúc ngắm trên, ngắm dưới, đo trái, đo phải, rồi nhắm mắt, đi qua đi lại một hồi lâu. Sau đó vị tăng đến bên sư gật đầu cười và nói số lượng táo. Sư cho người hái hết, mời mọi người đến tra thì giống như kết quả vị tăng đã nói. Còn chưa tin Hoài Văn đích thân bổ ra xem có đúng số hạt chăng, kết quả rất chính xác. Hoài Văn xấu hổ cưỡi ngựa trở về.

Thường thấy người trong thành Lạc Dương lên Thiếu Thất ở Tung Sơn đốn củi, sư thầm nghĩ:

– Bá tánh phải gánh chịu bao nhiêu gian khổ như thế! Ta muốn dời tạm hai ngọn núi gối lên đầu sông Lạc, ²⁸ đợi mọi người đốn đủ củi xong mang trả về, việc này không khó khăn gì, chỉ cần dùng vài thuật nhỏ là được. Nhưng sợ người thiếu hiểu biết, lầm cho ta là thánh nhơn, nên không dám.

Trước lúc lâm chung sư căn dặn đệ tử:

– Ta tạm nghỉ vài ba hôm để đi đến một nơi, các con phải nhớ tu tập theo chánh pháp, chớ quyến luyến!

Sau đó, sư bị cơn bệnh nhẹ, đóng cửa nằm nghỉ. Một người đệ tử lén nhìn qua khe cửa, thấy sư nằm ngửa, thân không chạm giường, liền gọi các huynh đệ đến xem. Một vị bất giác tằng hắng; nghe thế, sư nằm lại xuống giường như cũ, rồi nói vọng ra:

– Ai ngoài cửa đó! Sao không vào? Vì giường nóng quá, ta muốn mát một chút, ngươi chớ ngạc nhiên.

Vài ngày sau sư an nhiên thị tịch.

Thích Tăng Ý

Không rõ người xứ nào, chỉ biết sư bản tính kiên định, sức tư duy sâu. Mỗi khi thăng tòa giảng thuyết, đều có hoa trời rải trên pháp tòa.

Đời Nguyên Ngụy, sư đến trụ tại một ngôi chùa ở Lãng Công Cốc, Thái Sơn. Trong chùa có bảy tôn tượng Phật nước Cao Li, đều được làm bằng đồng, tôn trí tại chính điện. Cửa chính điện thường mở, nhưng chim thú không dám vào. Sư một mình dốc lòng phụng thờ cúng dường.

Trước đêm lâm chung, sư thấy một sa di chết đã lâu hiện đến đỉnh lễ, thưa:

– Từ khi rời thầy đến nay đệ tử luôn bị Thiên đế²⁹ sai khiến không lúc nào rảnh rỗi, bỏ bê tu tập. Không lâu nữa, Thiên đế sẽ đến thỉnh ngài giảng kinh, xin ngài nói giúp một lời cho đệ tử được thoát cảnh khổ này.

Sư liền tắm gội, đốt hương tĩnh tọa, trong thất đợi đến giờ. Đúng giờ, quả nhiên có người đến chùa vào phòng sư, áo mão đầy đủ, tùy tùng đều oai vệ trang nghiêm, chúng tăng trong chùa vừa nhìn thấy, thầm nghĩ: “Quí nhân nào hôm nay lại đến chùa tham vấn”, nên không tỏ vẻ ngạc nhiên. Ngay hôm ấy, sư không bệnh mà viên tịch, đại chúng mới biết đó là sự linh cảm.

Thích Đạo Phong

Không rõ sư họ gì? Người đương thời khen sư là bậc đã đắc đạo. Sư cùng ba đệ tử ẩn cư ở Cổ Sơn, Tương Châu, không màng lợi dưỡng. Sư thông hiểu tất cả nghề nghiệp, phép thuật của thế gian. Tề Cao Đế mỗi khi đến Tinh Nghiệp thường tham vấn sư, sư tùy hỏi mà đối đáp không cần suy nghĩ.

Có lần, vua sai người mang rượu thịt đến mời, sư chẳng từ chối, mặc tình ăn uống. Vua cười lớn, không nói với sư lời nào. Sau khi vua về cung, sư bảo đệ tử:

– Con hãy vào dọn dẹp các thức ăn dưới giường!

Người đệ tử vào thu dọn, mới thấy những thức ăn vừa rồi vẫn còn nguyên.

Bấy giờ, tại chùa Thạch Quật có một vị tăng tu thiền, hàng ngày thường đến phía tây, thì thấy đỉnh núi phía đông xuất hiện một tượng Phật vàng cao một trượng tám. Vị Tăng mừng thầm, cho là điềm lành nên mỗi ngày đều đến lễ bái, suốt hai tháng như thế. Sau đó, lúc đang ngủ trong phòng, vị tăng nghe từ gối phát ra tiếng nói:

– Trong thiên hạ nơi nào có Phật? Nay ông đã thành đạo tức là Phật vậy! Ông nên làm cho tốt thân Phật, chớ khinh thường mình.

Nghe thế, vị ấy liền khởi tâm kiêu mạn, xem chúng tăng như cỏ rác, ở trước đại chúng lấy tay chỉ vào ngực mình nói:

– Các ông biết ta là Phật không? Những tượng họa đặt trong khám bằng đất kia không thể nói được. Các ông nghĩ gì mà thấy chơn Phật không chịu kính lễ? Nếu vẫn còn nhìn ta với cặp mắt như xưa thì sẽ đọa A tỳ. Rồi giận dữ la hét bất thường.

Mọi người biết vị tăng bị loạn thiền nhưng chưa nặng, liền khiêng đến chỗ sư. Sư hỏi:

– Có phải hai tháng trước ông thường thấy trên núi phía đông xuất hiện tượng Phật sắc vàng phải không?

Vị tăng đáp:

– Vâng.

Sư lại hỏi:

– Ông nghe trong gối có tiếng bảo ông là Phật?

Vị ấy thưa:

– Thật đúng vậy.

Sư nói:

– Đây là do phong động làm tâm tính thất thường, nếu không sớm trị sẽ khó ngăn được điên cuồng.

Sư liền dùng kim châm vào ba chỗ, nhân đó vị tăng hết cuồng loạn.

Khi sắp viên tịch, sư bảo đệ tử:

– Ta ở núi này đã lâu, khiến các con phải lao nhọc gánh nước xa xôi. Nay ta ra đi mà không có gì, chỉ để lại một dòng suối, để không còn phải gánh nước cực khổ nữa. Các con phải nỗ lực siêng năng tiến tu đạo nghiệp!

Nói xong, sư dẹp bỏ một phiến đá vuông cạnh bếp, chỗ ấy liền hiện ra một dòng sâu nước trong vắt, không bao giờ đầy vơi. Dòng nước ấy đến nay vẫn còn.

Thích Tăng Trù

Sư họ Tôn, quê ở Xương Lê, sau dời đến Anh Đào, Cự Lộc. Bản tánh sư cao thượng hòa nhã, các kinh luận chỉ cần xem qua một lần liền thông hiểu. Sư xuất gia và thụ sa di từ nhỏ, mỗi khi nhàn rỗi thường cùng bọn trẻ thí võ làm vui, nhưng vì yếu sức nên bị chúng bạn khinh thường. Sư buồn tủi liền vào điện đóng cửa, ôm chân thần Kim Cang, thệ rằng:

– Sức con yếu kém nên bị chúng bạn làm nhục, ngài nổi tiếng có sức mạnh, xin ngài giúp con. Con xin đỡ chân ngài bảy ngày, ngài hãy cho con sức mạnh. Nếu không được như nguyện, dù chết con cũng không đổi ý.

Rạng sáng ngày thứ sáu, thần Kim Cang xuất hiện, cầm một bát gân bảo sư:

– Này tiểu tử! Ngươi muốn có sức mạnh thì hãy ăn bát gân này!

Vì giữ trai giới nên sư từ chối. Vị thần dùng chày dọa nạt, sư sợ quá liền ăn, ăn xong, thần bảo:

– Ngươi có sức mạnh rồi, nhưng hãy cố gắng siêng năng tu tập.

Nói rồi vị thần bỏ đi, trời cũng vừa sáng, sư trở về phòng. Hôm sau, sư cùng chúng bạn chơi đùa, cũng lại bị khinh thường, sư liền nói:

– Tôi đã có sức mạnh, e rằng các bạn không thắng được đâu!

Bọn trẻ liền đến kéo thử cánh tay của sư, thấy gân cốt cứng rắn, không giống người bình thường, chúng rất kinh ngạc. Sư bảo:

– Hãy tỉ thí với tôi!

Nói rồi, cùng nhau vào trong điện, sư đi ngang trên tường, từ tây sang đông đến vài trăm bước, lại vọt một cái đầu đụng xà nhà cao ba bốn nhận; lại có thể kéo vật nặng đến ba vạn cân. Sư mạnh mẽ, nhanh nhẹn khiến mọi người đều kinh hãi và kính phục.

Có lần sư ở chùa Tung Nhạc, nơi đây có khe nước chỉ đủ dùng cho trăm tăng chúng. Bấy giờ, một thiếu phụ xuất hiện, mặc y phục thô xấu cầm chổi ngồi bên thềm nghe chúng tăng tụng kinh. Mọi người không biết đó là vị thần bèn la mắng, đuổi đi. Thiếu phụ tức giận đưa chân đạp khe nước, lập tức dòng nước liền khô cạn và vị thần ấy cũng biến mất. Mọi người liền thưa với sư. Sư gọi:

– Ưu bà di!

Gọi đến ba lần thì thiếu phụ xuất hiện. Sư bảo:

– Đây là nơi chúng tăng tu hành, ngươi phải nên ủng hộ.

Thiếu phụ liền đưa chân khươi khe nước, lập tức nước vọt ra. Mọi người đều cho là việc kì lạ.

Sau đó, sư đến tịnh tu ở núi Vương Ốc³⁰ phía tây Hoài châu. Một hôm, nghe hai con hổ ẩu đả nhau, gầm rống chấn động cả núi rừng, sư liền cầm tích trượng đến can ra, chúng đều bỏ đi.

Lần nọ, sư bỗng thấy hai quyển kinh Tiên trên giường, liền bảo:

– Tôi tu theo Phật, há lại cầu trường sinh trong cõi này ư?

Sư nói xong, hai quyển kinh liền biến mất. Sau đó, sư dời đến núi Thanh La ở, được những người bệnh hủi đến cúng dường. Họ hôi hám, lở loét nhưng sư vẫn thụ nhận không chút e ngại. Lần nọ, sư ngồi lâu mỏi chân bèn duỗi ra, có vị thần đến đỡ, giúp sư trở lại ngồi kiết già. Từ đó, sư thường nhập định, mỗi kì bảy ngày.

Vua hạ chiếu triệu sư vào cung, nhưng sư không tuân chỉ. Vua dùng mọi phương cách tha thiết thỉnh mời, sư mới nhận lời. Hôm sư sắp ra đi, hai bên hang núi bỗng chấn động, vang ra những âm thanh bi thiết, khiến lòng người lo lắng sợ hãi, cầm thú hoảng hốt bay chạy tứ tán, suốt ba ngày như thế. Sư quay lại bảo:

– Loài cầm thú cũng có tánh chuộng đạo đức, giữ lòng nhân. Há chẳng phải ái tình dễ vướng mắc, còn tự tại thì khó ràng buộc ư?

Thế là sư không thuận theo tình cảm để ở lại mà chấn tích đến Chương Phủ.³¹ Có lần một vị khách tăng cầm tích trượng đến, khi sắp đặt chỗ ở, sư hỏi hạ lạp của vị ấy.

Vị tăng đáp:

– Tôi thấy nơi đây đã ba lần xây dựng già lam.

Nói rồi vị tăng biến mất. Sau đó, có người đào giếng nhặt được hai vật trang trí trên hai đầu nóc chùa ngày xưa.

Trước hang sư tọa thiền có một khe sâu. Một hôm có một người mặc áo lông, thân hình cao lớn, dung mạo như người Hồ, đặt chảo đốt lửa. Lúc nước sắp sôi, chợt có một con rắn lớn từ dòng nước bò ra muốn vào trong chảo, sư đưa chân hất chảo, rắn liền bò trở lại dòng nước, người mặc áo lông cũng biến mất.

Đêm đó, có một vị thần đến đảnh lễ sư, thưa:

– Con của đệ tử hàng năm bị ác thần ăn thịt, nay vì bọn trẻ tiếc mạng sống, không muốn dâng nạp, còn đệ tử già yếu sắp chết, nên tự đến thế mạng. Mong nhờ oai lực của ngài, giúp đệ tử được thoát nạn này.

Sư liền dùng nước phun lên, bỗng chốc biến thành sương mù.

Bấy giờ có người sàm tấu với Tuyên Đế là sư ngang bướng khinh thường vua. Tuyên Đế nổi giận đích thân muốn đến hại sư. Tuy trước đó sư chưa bao giờ đến nhà bếp, nhưng khi đoán biết được việc này, sư liền xuống dặn chúng tăng:

– Ngày mai có khách quí đến đây, hãy làm nhiều thức ăn để tiếp đãi.

Đến canh năm, sư chuẩn bị xe đến cửa núi cách chùa hơn hai mươi dặm, một mình đứng bên đường. Không bao lâu vua đến, kinh ngạc hỏi nguyên nhân, sư đáp:

– Tôi sợ máu mình làm ô uế chốn Già lam, nên đến đây đợi ngài.

Vua bảo Thượng thư lệnh Dương Tuân Ngạn:

– Bậc chân nhân như vậy, sao có thể hủy báng ta!.

Vua quay lại nói với sư:

– Trẩm chưa từng thấy sự linh hiển của Phật pháp, ngài có thể cho trẩm thấy được không?

Sư đáp:

– Đó chẳng phải việc làm của sa môn.

Nhưng vua cố nài thỉnh, nên sư bèn tung tấm ca sa trên đất. Vua sai hơn mười người đến nhấc lên nhưng không hề lay động. Sư bảo một sa di đến thử, vị ấy cầm lên một cách nhẹ nhàng.

Liễu thị vợ của Đỗ Xương ở Tung Dương, ³² tâm rất đố kị. Một hôm, Đỗ Xương gội đầu, bảo nô tì Kim Kinh chải tóc, Liễu thị ganh ghét liền chặt hai ngón tay của Kim Kinh. Không lâu, Liễu thị bị chồn cắn đứt hai ngón tay. Lại có nô tì Ngọc Liên, đàn hát rất hay, Đỗ Xương luôn khen ngợi, sủng ái. Liễu thị thấy vậy bèn cắt lưỡi cô ta, không lâu lưỡi của Liễu thị bị lở loét. Lúc bệnh nguy cấp, bà liền đến gặp sư xin sám hối. Sư biết trước việc này nên bảo:

– Phu nhân có tâm tật đố sâu nặng, ngày trước chặt hai ngón tay của nô tì, nên chính mình cũng bị mất hai ngón tay. Nay lại cắt lưỡi của người khác nên lưỡi của phu nhân mới bị như vậy. Nếu phu nhân chí thành sám hối thì có thể qua khỏi.

Liễu thị tha thiết lễ bái sám hối, qua bảy ngày sư lớn tiếng trì chú, ngay khi ấy, trong miệng Liễu thị có hai con rắn bò ra, dài hơn một thước. Sư trì chú liên tục nó liền rơi xuống. Sau đó, lưỡi của Liễu thị cũng bình phục.

Lúc sư sắp viên tịch, trong chùa có nhiều mùi hương lạ, người nghe đều khởi lòng cung kính. Trong ngày đó, vua lệnh cho bốn chúng³³, các chùa và hàng vạn nhân dân mang ngàn cây gỗ thơm đến chùa. Đúng trưa thì trà tì, mọi người đều gào khóc thảm thiết chấn động cả núi sông. Bỗng có vài trăm con chim trắng tụ tập quanh trên chỗ trà tì, kêu lên những tiếng bi ai, một hồi lâu rồi bay đi.

Bảo Công

Sư người Cao Thê, Tung Sơn. Một sáng nọ, từ Lâm Lự sư lên núi Bạch Lộc. Do lạc đường, nên trời sắp trưa mới đến, bỗng sư chợt nghe tiếng chuông liền đi theo hướng đó. Vượt qua núi non hiểm trở, sư nhìn thấy một ngôi chùa sừng sững trong rừng sâu, quay về phía nam, uy nghiêm rực rở. Sư bước đến cửa, thấy tấm bảng đề “chùa Linh Ẩn”. Ngoài cửa có năm sáu con chó rất lớn, màu lông lốm đốm đen trắng, con chạy con nằm, lườm mắt nhìn. Sư sợ hãi định quay trở ra, liền nhìn thấy một vị tăng người Hồ từ ngoài đi vào, sư gọi nhưng vị ấy không đáp, cũng chẳng quay lại mà đi thẳng vào cửa, bầy chó cũng theo sau.

Một lát sau, sư thấy nhiều người lần lượt vào chùa. Phòng nhà bố trí bốn phía, nhưng đều đóng kín, sư đi vào giảng đường thấy nhiều tòa cao, liền đến ngồi trên tòa ở phía tây nam. Không lâu, bỗng nghe ở gian phía đông có tiếng động, sư ngước lên liền thấy một lỗ hổng bằng miệng giếng, khoảng năm sáu mươi vị tì kheo lần lượt từ chỗ đó bay vào, thứ tự an tọa. Sau đó, mọi người hỏi nhau:

– Hôm nay quí vị thụ trai ở nơi nào mà đến đây?

Có người nói đến Dự Chương, người thì đến Thành Đô, hoặc Trường An, Lũng Hữu, Kế Bắc, Lĩnh Nam, Ngũ Thiên Trúc..v.v. khắp cả mọi nơi, có người đi xa cả ngàn vạn dặm.

Sau cùng, một vị tăng từ hư không bay xuống, mọi người cùng hỏi:

– Sao ngài đến muộn vậy?

Vị tăng đáp:

– Hôm nay, chùa Bỉ Ngạn phía đông thành Tương Châu, có buổi thuyết pháp của thiền sư Giám, nhiều người luận biện. Có một thiếu niên thông minh tài trí, gạn hỏi lời lẽ sắc bén, rất xuất sắc tôi mãi nghe nên quên mất thời gian!

Trước đây, sư là đệ tử của thiền sư Giám, khi nghe vậy liền muốn đến thăm hỏi, nhân đó sửa sang y phục, đứng lên bạch chúng tăng:

– Thiền sư Giám là thầy của bần tăng!

Chư tăng đều nhìn sư, bỗng chốc chùa Linh Ẩn và chư tăng đều biến mất, còn một mình sư ngồi dưới gốc cây tạc, ³⁴ không một bóng người, chỉ thấy hang núi, chim muông bay liệng hót vang. Sư trở về, đem chuyện này kể lại cho pháp sư Thượng Thống. Pháp sư nói:

– Ngôi chùa đó do ngài Phật Đồ Trừng thời Thạch, ³⁵ Triệu xây dựng, trải qua nhiều năm rồi, đó là nơi chỉ các bậc thánh hiền ở. Chư vị ấy lúc ẩn lúc hiện, đổi dời vô định.

Ngày nay, hành giả đến núi này còn nghe văng vẳng tiếng chuông.

Sư A Ngốc

Không rõ sư quê quán nơi nào, tên họ là gì; chỉ biết rằng trước khi Nhĩ Châu bị tiêu diệt, sư ở Tấn Dương đi khắp các thôn xóm. Sư không ở chùa, mà thường đi vào làng xóm đông người, nói năng kì dị, nhưng đều ứng nghiệm. Do đó mỗi khi sư đi vào chợ, thì người đi theo rất đông. Sư thường chỉ vào bụng mình rồi nói lớn:

– Thương thay cho bá tánh vô tri, không biết sư đầu hói ở Tinh Châu này!

Từ đó, mọi người gọi sư là A Ngốc.

Sau khi Thần Võ nhà Tề dời đô đến đất Nghiệp, ông cho vùng Tấn Dương là đất dụng binh, là nền tảng của vương nghiệp, nên luôn trấn giữ Tinh châu. Bấy giờ sư cũng đến Nghiệp đô. Những việc quân cơ bí mật chưa truyền khỏi quân doanh, nhưng sư đã tiết lộ cho dân chúng biết trước. Cuối năm đó, Thần Võ bắt sư nhốt trong thành, sai người canh giữ kĩ lưỡng, và bảo: “Nếu các ngươi để ông ta trốn thoát thì sẽ bị tội nặng”.

Ngay hôm ấy, ba cổng thành Tinh châu đều có bóng sư đi ra. Quan quân ra sức ngăn chặn nhưng vô hiệu. Không lâu, có người từ Bắc châu đến nói với mọi người:

– Ngày tám tháng tư, sư A Ngốc đã viên tịch ở Nhạn Môn, dân chúng địa phương mang hương hoa đến đưa sư an táng ở ngoài thành.

Mọi người ở Tinh Châu nghe vậy đều ngạc nhiên cười, nói:

– Ngày tám tháng tư, chúng tôi đều thấy sư A Ngốc đi từ Phần Kiều sang hướng đông, một chân đi dép một chân trần, nhưng không biết sư đi về xóm nào, sao ông lại bảo sư đã mất ở Nhạn Môn?

Nghe vậy, ông ta quay trở về Bắc châu báo lại với mọi người trong ấp. Họ cùng nhau đào mộ phần sư lên, quả nhiên chỉ thấy còn lại một chiếc dép.

Sau đó, sư trở về lại Tinh Châu. Thần Võ nhà Tề lấy lý do sư không tuân theo phép tắc, luôn nói lời càn rỡ làm loạn động đến muôn dân, nên ra lệnh dùng yêu pháp xử tử; vì sa môn không tóc nên dùng dây buộc vào đầu. Ngày đưa ra pháp trường, toàn dân Tinh Châu đều đến xem, sư chỉ im lặng, mỉm cười.

Sáu bảy ngày sau, có người từ bộ lạc Hà Tây đến nói:

– Trên đường đến đây tôi đã gặp sư A Ngốc, hình dáng vẫn như xưa, chỉ mang theo một sợi dây buộc vào đầu sư. Tôi hỏi thăm nhưng sư không đáp, mà đi nhanh về phía tây.

Thích Tăng Đạt

Sư họ Lý, người Thượng Cốc, xuất gia lúc mười lăm tuổi, đi tham vấn ở Bắc Đại, lấy việc nghe pháp và tu tập làm sự nghiệp.

Khi sư vừa rời chùa Doanh Sơn đi gần đến Cốc Khẩu, bỗng có một con hổ chắn lối, sư thầm nói:

– Bần đạo muốn dựng một ngôi chùa để tạo phúc cho chúng sinh khắp cõi âm. Nếu tùy thuận, xin ngươi hãy tránh đường.

Sư vừa dứt lời, hổ liền bỏ đi. Khi chùa xây dựng xong, chúng tăng khắp nơi về tu tập rất đông.

Sau đó, sư định trở về kinh đô Kiến Nghiệp, đêm ấy có một vị thần mặc áo vàng, đến quì trước sư đỉnh lễ và thưa:

– Đệ tử là Đới Sơn Hồ, cai trị vùng Tam Cốc này. Đệ tử đã chuẩn bị đủ phẩm vật cúng dường, xin ngài hãy ở lại.

Sư nói:

– Ở núi này làm lợi ích không nhiều bằng Kinh Châu. Bần đạo tùy cơ giáo hóa, xin chớ ngăn cản.

Đêm hôm sau, lại có người đến gõ cửa, tự xưng là vợ của sơn thần, cô ta thưa:

– Ban ngày con không có thời gian, nên giờ mới đến đảnh lễ ngài.

Nói rồi, cô ta dâng lên một giỏ bánh bột gạo và thưa tiếp:

– Chư tăng bình đẳng, khi lễ Phật tụng kinh, xin đọc tên cầu nguyện cho con!

Sư đáp:

– Cô nên mang bánh về. Sau này mỗi khi lễ Phật, bần đạo nhất định sẽ đọc tên cầu nguyện cho cô.

Từ đó, khi lễ Phật, mỗi lạy sư đều đọc tên cô ta. Sư còn dặn đệ tử Đạo Sảng tụng kinh Kim Quang Minh³⁶³⁶cầu nguyện.

Hơn một tháng sau, có con hổ đến bắt chó đi mất. Nghe tin, sư liền nói:

– Đây chắc là do tiểu đạo nhơn kia biếng nhác, không chịu tụng kinh hồi hướng cho đàn việt.

Sư hỏi, vị tiểu đạo nhơn kia đáp:

– Ngay hôm đó, con chỉ tụng kinh Duy ma.³⁷³⁷

Sư bèn đốt hương lễ Phật và nói:

– Hôm qua, tuy tụng kinh khác nhưng phúc đức kia cũng thuộc về đàn việt. Nếu linh ứng thì xin thả chó trở về.

Đến sáng hôm sau, quả nhiên con chó quay về, trên đầu còn in một vết cắn.

Một hôm, sư mắc bệnh nhẹ, ngồi ngay thẳng trên giường, tụng Bát nhã tâm kinh³⁸, thân tâm an tĩnh, an nhiên thị tịch ở Hồng Cốc Sơn tự, thọ thế 82 tuổi.

Thích Huyền Sướng

Sư họ Triệu, quê Kim Thành, Hà Tây. Lúc sư còn nhỏ, gia đình bị giặc Hung Nô sát hại, khi họ định giết sư, thì tướng giặc ngăn lại, nói:

– Ánh mắt của đứa bé này chiếu ra ngoài, đây chẳng phải là đứa trẻ tầm thường.

Nói xong, ông ta liền tha. Nhân đây sư đến Lương Châu xuất gia. Về sau giặc Hung Nô bạo ngược, hủy diệt Phật pháp giết hại sa môn, chỉ có sư được thoát nạn.

Đến ngày 17 tháng 5 nhuần, niên hiệu Nguyên Gia 22 (445), sư từ Bình Thành đến Thượng Cốc ở Đại quận, rồi đi về phía đông, vượt núi Thái Hành đến U Kí, lại theo hướng nam đến Mạnh Tân. Sư chỉ mang theo một bó dương chi³⁹ và lá hành. Khi Kị binh của Hung Nô sắp đuổi kịp, sư liền lấy bó dương chi tung cát mù mịt, khiến người, ngựa không thể tiến tới. Lát sau cát lắng xuống, giặc lại đuổi tiếp, sư liền lao xuống sông, đặt lá hành vào mũi để thở bơi qua sông.

Ngày mồng 1 tháng 8, sư đến Dương Châu. Bấy giờ, sư đã thông suốt kinh luật, hiểu sâu yếu chỉ thiền, có thể đoán biết những việc tốt xấu rất ứng nghiệm.

Cuối đời Tống, sư lên thuyền đi đến Thành Đô, trú ở chùa Đại Thạch, đích thân họa tượng mười sáu vị thần như: Kim Cương Mật Tích v.v. Niên hiệu Thăng Minh thứ ba (479), sư đi về phía tây ngoạn cảnh Mân Lãnh và đến huyện Quảng Dương phía bắc quận Mân sơn. Tại đây sư thấy núi Tề Hậu hùng vĩ nên sư có ý định trụ suốt đời, bèn kết cỏ làm am cạnh hang núi.

Về sau, đệ tử Pháp Kì thấy thần nhơn cưỡi ngựa mặc đơn y màu xanh, nhiễu quanh núi một vòng và trở lại chỉ nơi lập tháp.

Ngày 23 tháng 4 niên hiệu Kiến Nguyên thứ nhứt (479) nhà Tề, sư xây dựng chùa Tề Hưng. Sau đó, Huệ thái tử nhiều lần sai sứ mang chiếu chỉ đến thỉnh, thấy không thể từ chối nên sư lên thuyền đi về phía đông, giữa đường mắc bệnh. Sư vừa đến kinh đô, bốn chúng đều tôn kính, ít lâu sau sư thị tịch, thọ thế 69 tuổi.

Thích Đàm Siêu

Sư họ Trương, quê Thanh Hà, thân cao tám thước, dung mạo đoan nghiêm tuấn tú, sư ăn uống rất đạm bạc, ngày chỉ một bữa, mặc áo vải thô.

Ban đầu, sư ở chùa Long Hoa tại kinh đô. Cuối niên hiệu Nguyên Gia (433) sư đi về phía nam đến Thủy Hưng, dạo xem khắp núi sông, thường ngủ một mình dưới cội tùng, nhưng hổ báo không làm hại.

Khoảng niên hiệu Đại Minh (457) sư trở về kinh đô. Khi Tề Thái Tổ lên ngôi, ban chiếu thỉnh sư đến Liêu Đông hoằng dương pháp thiền. Sư dừng ở đó hai năm hoằng dương giáo pháp.

Cuối niên hiệu Kiến Nguyên (483) sư trở về kinh đô, không bao lâu, lại đến núi Linh Ẩn⁴⁰ ở Tiền Đường⁴¹. Khi sư nhập định thường trải qua nhiều ngày, bỗng một hôm thấy một người đến lễ bái, thưa:

– Đệ tử ở thác nước cách đây bảy dặm, do dân chúng huyện Phước Dương đục khoét chân núi, làm tổn hại nhà ở của loài rồng, nên loài rồng rất phẫn nộ, thề trong ba trăm ngày không làm mưa. Nay đã một trăm ngày mà ruộng đất khô cạn, nên đệ tử thỉnh bậc có đạo đức đến cảm hóa loài rồng tuôn mưa lành thấm nhuần muôn dân, được thế công đức của ngài rất lớn.

Được sư nhận lời, vị thần liền ẩn mất. Đi về phía nam, năm ngày sau sư đến núi Xích Thành, chú nguyện cho loài rồng. Đêm ấy, bầy rồng hóa thành người đến lễ bái, sư thuyết pháp cho họ, nhân đây tất cả đều xin qui y, và tự nhận mình vốn là rồng. Sư bảo:

– Các ông hãy làm mưa.

Nhưng tất cả chỉ nhìn nhau, không đáp. Đêm đó rồng đến báo mộng:

– Do phẫn nộ nên chúng con mới lập lời thề như vậy. Nay ngài đã khai thị cho chúng con điều thiện, chúng con không dám trái lời. Trưa mai trời sẽ mưa.

Đúng như lời hứa, trưa hôm sau trời mưa rất lớn, nhờ thế năm ấy nhân dân được mùa.

Niên hiệu Vĩnh Minh thứ mười (492), sư thị tịch thọ thế 74 tuổi.

PHÁP ĐỘ

Sư quê Hoàng Long, vào đời Nam Tề dời đến Kim Lăng. Lúc đó, ở Tề Quận có cao sĩ Tăng Thiệu ẩn cư tại Nhiếp Sơn, Lang Da. Tăng Thiệu kính trọng sư là bậc chân tu, nên tiếp đãi như thầy.

Khi Tăng Thiệu qua đời, ngọn núi nơi ông ẩn cư được xây dựng thành chùa Thê Hà. Trước đây, một đạo sĩ đã từng chiếm đất chùa làm Đạo quán, nhưng khi ông ta đến ở, không lâu thì chết. Sau đó, đạo quán được sửa thành chùa, nhưng ai ở cũng bị yêu ma quấy nhiễu. Từ khi sư đến tình trạng ấy không còn.

Hơn một năm sau, bỗng nhiên sư nghe tiếng người ngựa, trống, tù và, vang lên, không bao lâu lại thấy một người đến bên sư, thưa:

– Đệ tử tên Cận Thượng.

Sư bảo:

– Hãy đến đây!

Cận Thượng dung mạo tuấn tú trang nhã, người theo hầu rất đông. Cận Thượng đỉnh lễ sư xong liền thưa:

– Đệ tử cai trị núi này hơn bảy trăm năm, thần linh có phép tắc riêng, loài khác không có được. Từ trước đến nay, những người đến ở, hoặc chẳng phải là bậc chơn chánh đều lần lượt bị bệnh chết, đó cũng là số mệnh của họ vậy. Pháp sư là bậc có đạo đức, đệ tử xin cúng dường và phát nguyện thụ tam qui, ngũ giới để kết duyên đời sau.

Sư đáp:

– Người và thần không giống nhau, khó có thể dung hợp, vả lại đàn-việt ăn máu thịt do người đời dâng cúng, đây là điều cấm kị trong năm giới.

Cận Thượng đáp:

– Như vậy, trước tiên đệ tử sẽ dặn đồ đệ bỏ việc sát sinh.

Nói rồi thần từ biệt ra đi.

Hôm sau, có một người đến trao sư một vạn tiền và hương nến .v.v.. thưa:

– Đệ tử Cẩn Thượng dâng cúng.

Ngày 15 tháng đó, sư vì Cẩn Thượng thiết lập trai đàn, ông ta cùng thuộc hạ đến lễ bái, kinh hành, thụ giới xong liền đi. Sau đó, những người đồng bóng ở miếu Nhiếp Sơn mộng thấy thần bảo:

– Ta đã thụ giới với pháp sư Độ, từ nay về sau cúng tế không được sát sinh!

Từ đó, trong miếu chỉ dâng cúng cơm rau mà thôi.

Có lần, sư làm việc mệt mỏi nên đã ngủ quên trên đất, thì thấy Cẩn Thượng từ ngoài đi vào, đưa tay sờ đầu và chân rồi đi ra. Không lâu, quay trở lại mang theo một bát lưu li đựng đầy nước, dâng sư. Sư uống vào, thấy vị ngọt và lạnh, tất cả mệt mỏi đều tan biến. Sự cảm ứng của sư như thế.

Thích Huệ Chấn

Không rõ sư họ gì, ở chùa Nguyên Môn, Thượng Đảng. Sư giữ kĩ luật, chuyên tu thiền định và sám hối. Sau đó, gặp lúc đất nước hủy diệt Tam bảo, sư liền mang kinh tượng vào ẩn nơi rừng sâu. Một hôm, có giặc đến muốn cướp, nhưng sư không hề hay biết. Bỗng thấy một người cao lớn, râu quai nón, dung mạo tuấn tú, y phục sang trọng cưỡi ngựa trắng bờm đỏ, từ đỉnh núi đi thẳng đến trước sư, xuống ngựa nói:

– Đêm nay có giặc đến, sư nên tránh gấp.

Lúc đó, sư đang ở bên vực thẳm, chung quanh không còn con đường nào khác. Sư nghĩ vị này là thần núi. Bèn nói:

– Nay Phật pháp bị hủy diệt, bần đạo không có chỗ dung thân, cho nên đến nương nhờ đàn việt. Nếu hôm nay có giặc đến bần đạo chỉ biết đứng chờ chết, chẳng biết trốn vào đâu!

Thần nói:

– Sư từ xa đến đây, đệ tử sẽ hết lòng giúp đỡ.

Nói rồi vị thần liền biến mất. Đêm ấy, bỗng có mưa tuyết lớn, dày hơn cả trượng bít hết lối đi. Do đó, sư thoát được nạn giặc cướp. Hôm sau, trời quang mây tạnh, tuyết tan đường đi thông suốt, bọn giặc quay trở lại tìm sư. Thần bèn đến báo cho những thôn dân dưới chân núi:

– Giặc muốn giết sư Huệ Chấn, các ngươi hãy mau đến cứu giúp.

Dân làng đều cầm dao gậy vào núi chống trả với giặc, chúng kinh hãi bỏ chạy. Nhờ oai lực của vị thần mà sư sống an ổn trên núi. Sau đó, không biết sư viên tịch lúc nào.

Tăng Quần

Sư sống đơn giản đạm bạc, chỉ ăn rau quả, chuyên lòng tụng kinh. Sư dựng một am tranh ở dưới chân núi Hoắc thuộc huyện La Giang. Núi này đứng độc lập giữa biển khơi, trên núi có một bát đá lớn, bát đá này chứa đến sáu thước nước, luôn luôn trong mát. Theo lời kể của các cụ già, đây là nơi ở của các tiên nhơn, sư nhân đây tuyệt thực.

Từ thất sư đến bát đá cách một khe nước nhỏ, sư lấy cây bắt ngang làm cầu đi lấy nước. Năm 130 tuổi, một hôm sư thấy một con vịt bị gãy cánh nằm trên cầu, sư định lấy gậy đỡ lên, nhưng sợ tổn thương, nên quay trở về. Từ đó, sư không chịu uống nước, vài ngày sau thị tịch, trước đó sư có bảo đệ tử:

– Thuở nhỏ tôi làm con vịt gãy cánh, nghiệm lại việc này đúng là điềm báo!

Ghi Chú

Quyển 1

[1] Kinh Kim quang minh 金光明經: (S: suvarna prabhāsottama sūtra) kinh 4 quyển, do ngài Đàm vô ấm dịch vào đời Bắc Lương, Trung Quốc, được xếp vào đại chính tạng tập 16.

Nội dung gồm 19 phẩm, chủ yếu nói về sự hộ vệ quốc gia của chư thiên và các thiện thần.

[2] Kinh Tứ thập nhị chương 四十二章經: kinh 1 quyển, do hai ngài Ca diếp ma đằng và Trúc Pháp Lan dịch vào đời Hậu Hán, Trung Quốc, là bộ kinh Phật giáo được phiên dịch sớm nhất ở Trung Quốc, được xếp vào Đại chính tạng tập 17.

Nội dung mỗi chương ngắn gọn, nêu bậc trọng điểm giáo nghĩa Phật giáo và các việc, chứng quả của sa môn, các nghiệp thiện ác…và nói rộng vè nghĩa xuất gia học đạo.

[3] Bạch Mã 白馬寺: Chùa ở phía đông Lạc Dương, tỉnh Hà Nam, Trung Quốc, được xây dựng vào năm 75 đời vua Minh đế thời Đông Hán.

[4] Chiên đàn tượng 旃檀像: Tượng Phật Thích ca bằng gỗ chiên đàn, do vua Ưu điền mời vị trời Tì thủ yết ma tạc để tưởng nhớ Đức Phật Thích ca tong thời gian ba tháng Ngài lên cung trời Đao Lợi thuyết pháp cho mẹ.

[5] Kiếp hỏa 劫火: Cg: Kiếp tận hỏa, Kiếp thiêu. Hỏa tai khởi lên vào kiếp Hoại. Trong thời kì Hỏa tai, trên trời xuất hiện bảy mặt trời, các tầng trời từ cõi Sơ thiền trở xuống đều bị kiếp hỏa thiêu đốt.

[6] Thất diệu七曜: bảy ngôi sao: Nhật. Nguyệt, Hỏa, Thủy, Mộc, Kim, Thổ. Thông thường, bảy

[7] Ngũ hành 五行: năm yếu tố: Thủy, hỏa, kim, mộc, thổ. Năm thứ này vận hành không dứt trong trời đất, nó là yếu tố nẩy nở và sinh trưởng muôn vật.

[8] A tì đàm 阿毘曇: pháp môn A tì đàm, tức Phát trí luận là Lục túc luận, là cửa thông vào niết bàn, đối lại với Côn lặc môn, Không môn.

[9] Cối Kê 會稽: tên một quận, nay thuộc phía đông của tỉnh Giang Tô, phía tây tỉnh Chiết Giang, Trung Quốc.

[10] Lục kinh 六經: Sáu cuốn sách cổ của Trung Hoa, gồm kinh Thi, kinh Thư, kinh Dịch, kinh Lễ, kinh Nhạc và kinh Xuân Thu. Khi nói Ngũ kinh tức là không kể kinh Nhạc .

[11] Sa môn 沙門: Sa môn: S: śramaṇa, P: samaṇa. Hán âm: Thất la mạt noa, Xá ra ma noa; Thất ma na noa, Ma na noa, Sa ca mãn nang. Cg: Sa môn na, Sa văn na, Sa môn, Tang môn, Táng môn. Hán dịch: Cần lao, Công lao, Cù lao, Cần khẩn, Tĩnh chí, Tịnh chí, Tức chỉ, Tức tâm, Tức ác, Cần tức, Tu đạo, Bần đạo, Phạp đạo. Người xuất gia cạo bỏ râu tóc, dứt bỏ các điều ác, khéo điều hòa thân tâm, siêng năng làm các việc thiện để mong đạt đến Niết bàn

[12] Xá lợi 舍利: tử thi, di cốt. Thông thường chỉ cho di cốt của Phật, gọi là cốt Phật, Phật xá lợi. Về sau cũng chỉ cho xương còn sót lại sau khi thiêu nhục thân của vị Cao tăng.

[13] Chùa Kiến Sơ 建初寺: Cg: Tụ Bảo Sơn, Báo Ân tự. Chùa ở bên ngoài Tụ Bảo Môn, Thiên Tử Tự thuộc ngoại thành Kiến Nghiệp, (nay là huyện Giang Ninh tỉnh Giang Tô), Trung Quốc, do vua nước Ngô là Tôn Quyền xây dựng vào khoảng năm 247.

[14] Già lam 伽籃: Cg: Tăng già lam, khu vườn nơi chúng tăng cư trú, thường gọi là tự viện.

[15] Phiên điều 藩條: chức Thứ sử.

[16] Đại bản大本: Chỉ cho kinh Vô Lượng Thọ.

[17] Vu điền 于闐 (S: ku stana; cg: Khê đan): Tên một vương quốc xưa ở Tây vực. Nước này đất đai hơn phân nữa là sa mạc, khí hậu ấm áp, tính người khiêm cung ôn hòa, kính chuộng Phật Pháp. Kinh điển truyền vào Trung Quốc phần nhiều phải đi qua xứ này.

[18] Bà la môn 婆羅門 (S: Bràhmana): Giai cấp tăng lữ, là giai cấp cao nhất trong bốn giai cấp ở xã hộ Ấn Độ cổ. Chính giai cấp Bà la môn này làm lũng đoạn tất cả hệ tri thức của Ấn Độ thời ấy. Họ tự cho mình là dòng dõi cao quí nhất.

[19] Đầu đà 頭 陀 (S: dhùta): Tu tập để dứt bỏ tham trước y phục, uống ăn, chổ ở… ngõ hầu điều phục thân tâm.

[20] Phù nam 扶南: Tức nước Campuchia, nằm trên bán đảo Đông dương, bắc giáp Lào, nam giáp vịnh Thái Lan, đông giáp Việt Nam, tây giáp Thái Lan, vốn là một quốc gia lấy Phật giáo là, quốc giáo.

[21] Giao Quảng: Giao châu và Quảng châu.

[22] Đao lợi 忉利天 ( S: trāyastriṃśa). Tần trời thứ hai trong sáu tần trời ở cõi Dục.

[23] Thăng: Tên một đơn vị đo lường ngày xưa, bằng một phần mười của đấu. Ta thường đọc là thưng.

[24] Lưu sa: Vùng sa mạc rộng lớn ở Mông Cổ

[25] Trung Sơn 中 山: Tên một quốc gia xưa, do người Tiễn Nô thành lập cuối thời Xuân Thu. Nay thuộc huyện Định tỉnh Hà Bắc.

[26] Khu Hạ 區夏: Vùng đất của Chư Hạ, chỉ cho Hoa Hạ ở Trung Quốc.

[27] Tứ linh 四靈: Long, lân, qui, phụng.

[28] Trung châu 中州: Xưa là Dự châu, nằm giữa vùng đất Cữu châu, nên gọi lả Trung châu.

[29] Hương An tức 安息香: (S: Guggula) Cg: Càn đà la thụ hương. Một loại hương liệu do nhựa cây An tức đông đặc mà thành. Loại cây này cao lá rụng, phần nhiều mọc ở Ấn Độ, Sumảta, Thái Lan, Ba Tư. Cây cao hơn một mét, lá hình bầu dục bóng láng, hoa bên trong màu nâu đỏ, bên ngoài màu trắng, da cây màu xám tro, nhựa cây có thể làm thuốc và chế làm hương đốt. Phần nhiều lấy cây này xay thành bột trộn với keo để cho đóng cứng lại mà thành. Hương liệu này, đầu tiên do người thương buôn nước An tức mang vào Trung Quốc, nên gọi là An tức hương.

[30] Tướng luân 相輪: (Cg: thừa lộ bàn) kiến trúc hình tròn dẹp được xếp chồng lên nhau trên phần “bình đầu” của tháp Phật. Tương truyền, tướng luân là một phần trong toàn bộ tháp theo kiểu dáng củ Ấn Độ.

[31] Biển Thước 扁鵲: Tên một danh y thời Hoàng đế, thượng cổ Trung Hoa — Hiệu của Trần Việt Nhân, người đất Mạc thời Chiến quốc, học thuốc với Trường Tang Quân, nổi tiếng thần y. Người đời tặng hiệu là Biển Thước.

[32] Kế tân 罽賓: Tên của một nước Tây vực đời nhà Hán, phíá bắc Ấn Độ, ngày nay gọi nước n`y là Ca thấp di la.

[33]Nhung Mạch 戎貊: Tức hai dân tộc Nhung và Mạch; Mạch là tên khác của Bắc Địch một dân tộc thiểu số ở tây bắc. Nhung ở phía tây, Địch ở phía bắc.

[34] Nguyên tử: Là con trưởng của chư hầu và thiên tử.

[35] Lưu dân: Người không có nghề nghiệp nhất định, sống lang thang đây đó. Đám dân bị đày tới miền xa.

[36] Ma nhu: Chỉ cho áo vải thô xấu.

[37] Lục tình 六情: Sáu căn. Các kinh điển cựu dịch phần nhiều dịch là “lục tình”. Vì sáu căn mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý đều có tình thức nên gọi là lục tình.

[38] Nghiệp Cung 鄴都: Chỉ cho cung điện ở Nghiệp Đô, cuối đời Hán, do Nguỵ Vương Tào Tháo định đô ở đây.

[39] Thước: Một thước Trung Quốc băng 1/3 mét ta.

[40] Tam cấu 三垢: thuật ngữ Phật giáo, tức là tam độc: tham, sân, si.

[41] Thằng sàng: Một loại ghế xếp mà mặt ghế và tựa lưng được đan bằng dây.