Thử Hòa Điệu Sống

Hạnh Phúc

Hạnh phúc chân thật là sự hỷ xả, và hơn nữa, sự thi ân.

A, con bướm vàng! Con bướm vàng cao sang đang lướt ngang trên lá lục. Nhưng đuổi theo nó làm chi? Đã dễ gì em bắt được, mà dù em có nắm được trong tay, nó cũng chỉ còn là thân hình một con nhộng, hai cánh vàng sẽ tan ra làm muôn mảnh vụn trong năm ngón tay siết chặt của em thôi.

Em có nhớ chăng, những buổi chiều vàng, rong chơi trong đồng ruộng, em có định ý bắt đâu, thế mà những con bướm trắng, bướm vàng bỗng rủ nhau đến đậu quanh em. Cũng thế em ơi, ngày em biết không cần đuổi hạnh phúc là ngày hạnh phúc bay lại đậu gần em. Em hãy thản nhiên, để yên cho nó đậu. Nếu em cựa quậy định ý bắt, là nó vụt bay ngay. Đừng bảo nó khó tính, chính em đã khó tính, muốn đuổi bắt cho được nó để giam lại cho riêng em nên nó phải bay đi.

Anh đã từng thấy mỗi năm, đến trưa mùng năm tháng năm, người ta đi tìm bắt những con thằn lằn, rắn mối… đem về làm thuốc. Họ đi lang thang cả buổi trưa mà chẳng bắt được con nào. Họ không bắt được có lẽ là buổi trưa nắng quá, rắn rít đều ẩn vào bụi sâu. Nhưng cũng có lẽ là tại người ta ùa nhau đi tìm. Trong chữ tìm đã sẵn nghĩa khó gặp, anh đã từng thấy nhiều kẻ chạy đi tìm những vật họ đang nắm trong tay. Khi thôi tìm thì té ra chúng nằm sờ sờ ra đấy.

Em ơi, hạnh phúc rất giản dị. Nó nằm sẵn trong lòng, nếu không nhận thấy ở trong lòng thì không thể gặp nó ở đâu cả, dù em có đi tìm khắp mặt đất.

Có những đứa bé rất dại khờ, cho nên rất dễ ác. Chúng rủ nhau đi bắt chuồn chuồn. Những con chuồn chuồn mình đỏ nọc như trái ớt chín, có những cánh mỏng và thưa như những mảnh the nhỏ mới cắt ở một tấm the đỏ nào đó. Chúng đậu rung rinh, ru mình trên hoa cỏ ống. Lũ trẻ nín thở đi nhè nhẹ từng bước, đưa tay run run chực rình bắt chúng ở phía sau đuôi. Nhưng dễ gì bắt được. Thường thường phải năm bảy lần bắt hụt mới may ra có một lần kẹp được đuôi chúng giữa hai ngón tay. Ồ, sung sướng, cho nên dễ điên cuồng, lũ trẻ cẩn thận ngắt mất nửa cánh chuồn chuồn rồi mới bỏ vào hộp, để chúng khỏi bay. Khi chuồn chuồn đã đầy hộp, lũ trẻ ngồi bệt xuống cỏ, hớn hở giở nắp ra xem. Ô sao mà xấu thế, cả một đống chuồn chuồn đứt cánh đang cựa quậy, lúc nhúc giữa bốn thành hộp.

Em ơi, nếu không thể chắp thêm cánh cho nó thì thôi, đừng bao giờ cầm giữ hạnh phúc bằng cách ngắt cánh nó đi.

Hạnh phúc ta chờ đợi bên ngoài là những gì có cánh, nó phải bay luôn, và bởi thế nên nó đẹp. Khi bay, con đom đóm có thể làm cho chúng ta tưởng lầm một ánh sao trời. Nhưng khi rơi xuống cỏ, nó chỉ là một con bọ tanh hôi.

Anh nói thế không phải để khuyên em sống luôn trong ảo tưởng. Anh có cần phải khuyên em như thế làm gì khi mọi vật là ảo tưởng cả rồi. Chính biết sự đời là sương khói, nên anh mới khuyên em đừng nắm bắt, gìn giữ một cái gì, nếu em muốn có hạnh phúc. Em không bao giờ muốn đoán bắt một làn hương, bởi em biết nó phải tan biến. Nhưng mọi sự vật ở đời mà em tưởng bền chắc, cũng đều dần dần tan biến cả. Em ơi làm sao em muốn níu chúng lại.

Đừng nhìn anh với đôi mắt nghi ngờ như thế, anh nói thật đấy. Mọi vật đều chuyển di xê dịch đổi thay. Không có vật gì có thể đứng yên, chỉ có sự luôn luôn thay đổi là không bao giờ thay đổi. Dòng nước tuôn trào, đời qua không ngừng nghỉ. Cái dại của người là đã bám víu vào nhiều sự vật ở đời quá, và cái khổ của họ là phải thấy chúng tan vỡ dần.

Cho nên đừng cố nắm giữ hạnh phúc khi nó không thể ở cùng em. Em sẽ chỉ giữ lại vang bóng của nó, và một nỗi thất vọng khôn cùng mà thôi. Cái khôn ngoan của em là biết mở lồng đúng lúc cho chim hạnh phúc bay đi, khi nước mây bắt đầu réo gọi nó. Nếu nấn ná giam cầm, em sẽ vun trồng một mầm chết, một sáng mai nào đấy, em sẽ thấy nó chết queo giữa lồng, giữa lòng em.

Anh kết luận, đừng đuổi bắt, đừng tìm kiếm, nhất là đừng có giam giữ hạnh phúc, khi nó không cùng em muốn ở. Không phải tom góp cho nhiều. Chính là phải sa thải dần dục vọng, dục vọng bớt xuống thì hạnh phúc tăng lên, cái cân hai đĩa, bớt một ít bên này, thì bên kia tuy chẳng thêm chi mà thành nặng.

Không phải thâu vào cho nhiều những gì em không thể giữ được. Chính là phải phát ra những gì quí giá của lòng em. Cái cử chỉ tung vãi là cái cử chỉ đẹp nhất. Anh liên tưởng đến người vãi mạ tung cánh tay rộng trên nền trời, và cái mùa sau gặt hái. Phân phát hạnh phúc cho mọi người, ấy là một cách gieo mầm hạnh phúc cho chính em.

Đẹp Vĩnh Viễn

Trong bao nhiêu ngành nghệ thuật, nhiệm mầu nhất là nghệ thuật sống.

Anh ạ! có những lần muốn kéo dài thêm đời sống ngắn ngủi của kiếp hoa, em đã ngắt những đóa hồng đẹp, đem ép vào lòng sách. Mỗi ngày, mỗi dở ra xem, mỗi ngày, bay đi một ít tươi sáng ở những đóa hồng kia, và mỗi ngày, chen vào lòng em một chút thất vọng của thời gian, hoa dần mang những nét úa tàn, và trong mỗi nét úa tàn, lắng đọng nột bóng đêm. Đến khi hoa khô, cánh rã, em chỉ còn giữ lại những bả nhợt nhạt của đóa hồng xưa.

Từ đấy không bao giờ em nhìn một đoá hoa thắm mà em không liên tưởng đến sự rơi rụng của nó ở một phút sau, một cái ráng trời mà em không phập phồng lo sợ cho sự tan biến của nó trong khoảnh khắc, và đôi mắt trong của một thiếu nữ… Thôi, anh hiểu rồi, em muốn cái đẹp phải vĩnh viễn.

Chỉ chừng ấy cũng đủ để anh hiểu rằng em không phải là một chân nghệ sĩ. Nguồn mỹ cảm của em không tinh, em đã đem cả bầu tham lam của lòng em để thưởng thức cái đẹp. Trong phút giây thẩm mỹ, em chỉ có một ý muốn giữ gìn. Nhưng ở đời có cái gì được vĩnh viễn. Hơn nữa, trong biến chuyển luân hồi của mọi vật, cái đẹp lại càng mong manh. Em hãy tìm xem có phải nhờ sức nhanh của sự biến hiện mà vẻ đẹp qua trong phút giây càng tăng thêm lộng lẫy, những hạt sương, những hạt kim cương chốc lát dính đầu lá ngọc, những vì sao băng, thêu những đường chỉ bạc qua tấm nhung trời, những chiếc pháo cải rơi hoa sáng trong đêm đen… Đóng cứng chúng lại, chưa chắc chúng đã như khi chỉ thoáng qua. Nếu mọi vật không chuyển di; Ôi, sẽ chán chường cho cuộc đời biết mấy!

Đừng oán thán sự chuyển di, phải tự trách lòng ta sao không biết chiều theo sự chuyển di mà cứ dừng lại để đón bắt mãi những dòng nước chảy qua kẻ tay. Đi với thời gian, mà không đi cũng chẳng được. Ngồi trên thuyền thời gian, ta nghênh ngang rong chơi trên biển không gian luôn luôn biến đổi.

Sóng triều rào rạt, bào ảnh lô nhô không phải không đẹp trước mắt nhà nghệ sĩ, và nhà đạo sĩ biết nhìn đời. Chúng chỉ đáng ghét đối với những kẻ quá tham lam, nên đôi mắt trở thành cận thị nhìn không xa quá mạn thuyền, nên đã dại khờ khắc dấu vào đấy để hòng tìm lại thanh kiếm đã rơi sông.

Mà cần chi phải giữ lại, cái đẹp không thiếu một nơi nào và một thời nào. Chỉ có cái đẹp hẹp hòi, em dành riêng phần em là mau tan biến. Những vẻ đẹp mỹ lệ như Tây Thi tiếp nối hiện mãi qua thời gian. Chỉ có cái đẹp mỹ lệ của Tây Thi là ngắn ngủi. Hoa tiếp tục nở khắp mọi vườn từ vườn này sang vườn khác. Chỉ có hoa của riêng vườn em là có khi không nở.

Em ạ! Bao nhiêu triết lý đồ sộ và cao siêu của đạo Phật, gẫm lại mà xem, chỉ để rạch bỏ một ý niệm “về” của trong não mọi người.

Này em, muốn thấy vĩnh viễn, phải nhìn thấu qua hình dáng, đi sâu vào tuỷ chất của sự vật. Hình dáng đổi thay, tủy chất còn mãi, làn sóng và nước mênh mông. Bản thể chung cùng, nhân duyên biến hiện, ngọn đèn và ánh sáng. Những cái cùng nổi, chìm, ẩn, hiện trên cõi vô cùng.

Hãy nhìn cuộc đời với tâm lý của đứa trẻ khi nhìn vào ống kính vạn hoa. Hình ảnh tan biến theo từng cử động của bàn tay, nhưng lòng nó không mảy may e ngại, cảnh đẹp này xoá đi để tạo thành cảnh đẹp khác. Và giữa bao nhiêu sự chuyển di, vẫn còn những gì không mất, những mảnh kính màu trong lòng ống gương.

Lời Cuối

Thôi tạm biệt, em còn phải lên đường. Anh cũng không thể ở luôn một chỗ. Giữ em lại lâu quá bên mình, anh chỉ sợ mang tiếng nói nhiều mà không làm gì cả. Như anh đã căn dặn trước, trong muôn vạn thái độ, đây chỉ là một vài thái độ riêng đối với bản thân mình và với cuộc đời chung, trong ấy chúng ta đang hụp lặn. Đây chỉ là một trong muôn vạn ý nghĩa của sự sống, một sự “thử hoà điệu sống” để phụ hoạ vào bản nhạc chung cùng, bao la của cuộc sống, mà mỗi chúng ta phải tìm lấy. Từ đây, anh muốn em tự cắt nghĩa lấy sự sống của em, tự sắp đặt lấy đời em thế nào cho phải điệu và nhất là cho phải với lòng em.

Anh gớm ghiếc nhất sự độc đoán. Đừng ai bắt buộc ai phải công nhận ý nghĩ riêng tư của ai cả, nhân loại sẽ đỡ được bao nhiêu sự xung đột vô ích, bao nhiêu sự oán thù và giết chóc. Tư tưởng nở hoa ở trí óc, nhưng có sâu gốc rễ trong tim. Nó biện bạch cho lòng ta nhiều hơn cho chân lý. Tư tưởng đáng lẽ soi đường cho hành động, nhưng thường thì chính hành động khơi ngòi cho tư tưởng phát sinh. Nhìn người ấy sống như thế nào, em có thể đoán biết như thế nào người ấy nghĩ. Đời sống em, tánh tình em, hoàn cảnh em chắc gì giống như anh. Có đâu anh lại bắt em phải đặt bước chân em đúng hệt vào dấu chân anh trên đường.

Nhưng anh ít khi mơ tưởng viển vông như hôm nay lắm, nhưng nếu thật tình em nhận thấy con đường của anh có hoa và có bướm, một vài tia sáng tươi vui lung linh ẩn hiện ở phía chân trời rộng rãi mà em muốn rẽ sang, anh khuyên em hãy bước dè dặt. Đừng vội tán tụng, cũng đừng vội chê bai. Hãy nghiền ngẫm cho chín chắn, và nhất là phải sống với nó đã. Những lời của anh còn đấy, em hãy tự mình thí nghiệm lấy. Con đường của anh đã vạch qua loa đấy, em hãy khám phá lại. Có lẽ với tấm lòng nhiệt thành của em, với những kinh nghiệm mới, em sẽ san phẳng những đường dốc nguy hiểm, rút ngắn những đoạn quanh co trên đường anh đã vạch, để rẽ sang một lối mới, phóng khoáng, tươi vui hơn. Và trên tất cả, anh mong ước rằng ở cuối đường, chính em, chính em chứ không phải anh, đã đến trước và đang đợi anh.

Thôi em hãy lên đường. Rạng đông lại về, nụ cười hồng chói rọi non sông. Đời rộng ngoài kia đang kêu gọi em tha thiết…

Đi đi mới mong gặp lại. Chúc em đi xa.