Tịnh Độ Thập Nghi Luận Giảng Ký

Sao Nay Lại Riêng Cầu Tịnh Độ Của Một Đức Phật...?

Hỏi: - Tất cả cõi Tịnh Độ của chư Phật ở mười phương công đức đều bình đẳng, pháp tánh cũng như vậy. Người tu nên nhớ nghĩ khắp tất cả công đức của chư Phật, cầu về các cõi tịnh ở mười phương mới phải, sao nay lại riêng cầu Tịnh Độ của một Đức Phật? Như thế chẳng là trái với lý bình đẳng cầu sanh ư?

Đáp: - Tất cả cõi tịnh của chư Phật, thật ra đều bình đẳng. Nhưng vì chúng sanh ở cõi này phần nhiều là kẻ độn căn trược loạn, nếu không buộc tâm chuyên vào một cảnh, thì Tam Muội khó thành. Chuyên niệm Phật A Di Đà, tức là Nhất Tướng Tam Muội, vì tâm chuyên nhất, nên được sanh về cõi kia. Như trong Kinh Tùy Nguyện Vãng Sanh, Phổ Quảng Bồ Tát hỏi Phật: 'Bạch Đức Thế Tôn, Mười phương đều có Tịnh Độ, tại sao Thế Tôn lại riêng khen ngợi cõi Tây Phương Cực Lạc và khuyên chúng sanh nên chuyên niệm Phật A Di Đà để cầu về cõi ấy?' Phật bảo ngài Phổ Quảng: 'Chúng sanh ở cõi Diêm Phù Đề phần nhiều tâm trược loạn, vì thế ta chỉ tán thán một Tịnh Độ ở Tây Phương, khiến các hữu tình chuyên tâm vào một cảnh, để cho sự vãng sanh được dễ thành tựu. Nếu nhớ niệm tất cả chư Phật, vì niệm cảnh quá rộng, nên tâm mênh mang tán lạc, Tam Muội khó thành, không được vãng sanh. Lại sự cầu công đức của một vị Phật cùng sự cầu công đức của tất cả Phật không khác nhau, vì chư Phật đồng một pháp tánh. Cho nên niệm Phật A Di Đà tức là niệm tất cả Phật, sanh Tây Phương Tịnh Độ, tức là sanh tất cả Tịnh Độ. Vì thế Kinh Hoa Nghiêm nói: 'Thân tất cả chư Phật, là thân một Đức Phật, một tâm một trí huệ, lực vô úy cũng thế.' Lại nói: 'Ví như trăng tròn sáng, in bóng khắp sông hồ, ảnh tượng tuy vô cùng, mặt trăng chỉ là một, như đấng Vô Ngại Trí, thành bậc Đẳng Chánh Giác, ứng hiện tất cả cõi, thân Phật không có hai.'

Tóm lại, người có trí huệ nương nơi thí dụ trên sẽ hiểu được lý một tức tất cả, tất cả là một. Khi hiểu được lý nầy, thì niệm một Đức Phật, chính là niệm tất cả chư Phật vậy.

Tịnh Độ Thập Nghi Luận Giảng Ký

Đời Tùy, Thiên Thai Trí Giả đại sư thuyết

Pháp sư Trí Viên giảng giải

Chuyển ngữ: Bửu Quang Tự đệ tử Như Hòa

(Luận) Đệ tam nghi, vấn: Thập phương chư Phật nhất thiết Tịnh Độ, Pháp Tánh bình đẳng, công đức diệc đẳng. Hành giả phổ niệm nhất thiết công đức, sanh nhất thiết Tịnh Độ. Kim nãi thiên cầu nhất Phật Tịnh Độ, dữ bình đẳng tánh quai, vân hà sanh Tịnh Độ?

(論)第三疑。問：十方諸佛，一切淨土，法性平等，功德亦等。行者普念一切功德，生一切淨土。今乃偏求一佛淨土，與平等性乖。云何生淨土？

(Luận: Điều nghi thứ ba, Hỏi: Hết thảy các Tịnh Độ của mười phương chư Phật Pháp Tánh bình đẳng, công đức cũng bình đẳng, hành giả niệm trọn khắp hết thảy các công đức, sanh vào hết thảy các Tịnh Độ. Nay lại riêng cầu Tịnh Độ của một vị Phật, trái nghịch tánh bình đẳng, làm sao sanh về Tịnh Độ cho được?)

Nêu lên câu Hỏi: Hết thảy các Tịnh Độ của mười phương chư Phật Pháp Tánh bình đẳng, công đức cũng bình đẳng, hành giả lẽ ra phải dùng cái tâm rộng lớn để niệm trọn khắp hết thảy các công đức, sanh vào hết thảy Tịnh Độ, nay lại khăng khăng chỉ cầu sanh vào Tịnh Độ của một vị Phật, trái nghịch tánh bình đẳng, làm sao còn có thể sanh về Tịnh Độ được nữa?

Đối phương chất vấn, nghi ngờ: Pháp Tánh vốn bình đẳng, vậy thì phải bình đẳng niệm, sanh trong trọn khắp các cõi; nay lại thiên vị cầu một vị Phật, thiên vị sanh vào một cõi Tịnh Độ, [đấy chính là] trái nghịch tánh bình đẳng, làm sao có thể sanh về Tịnh Độ cho nổi? Bởi lẽ, đã trái nghịch Pháp Tánh!

Trả lời: Đối với vấn đề này, chẳng thể mơ hồ, xí xóa được. Phải biết, Phật có ba thân là Pháp, Báo, Hóa, cõi có ba loại là Pháp, Báo, Ứng. Phàm phu muốn nhập môn bình đẳng, niệm hết thảy Phật, sanh vào hết thảy cõi, lại phải có lịch trình của riêng họ (quá trình tu tập từng bước một), phải có phương tiện tiếp dẫn. Chẳng thể trách móc phàm phu: “Vì sao ngươi chẳng thể ngay lập tức niệm hết thảy Phật, sanh vào hết thảy các cõi?” Do vậy, hiện thời phải xem xét: Có thể thuận lợi dẫn dắt hết thảy chúng sanh vào Tịnh Độ hay không, cuối cùng, sẽ hết sức nhanh chóng đạt đến “niệm hết thảy Phật, sanh vào hết thảy cõi” hay chăng? Đây là điều chúng ta phải chú ý. Vì thế nói: Thiên vị niệm một vị Phật, thiên vị cầu một cõi, đúng là phương tiện nhanh chóng để vào Tịnh Độ, mà cũng sẽ là rốt ráo được thấy hết thảy Phật, sanh vào hết thảy các cõi. Vì thế, [kinh văn] hướng dẫn chúng ta riêng cầu Tịnh Độ của một vị Phật.

“Riêng niệm một vị Phật” ở đây phải dựa trên sự nhận thức về hiệu quả ứng hợp căn cơ và xác suất thành tựu. Trước hết, cần biết chúng sanh trong cõi này lắm kẻ trược loạn, do tâm loạn sẽ khó đạt được tam muội (những điều duyên theo quá nhiều sẽ gây nên động loạn, chẳng có cách nào Định được). Do cái tâm chẳng thể định, sẽ chẳng thể hiện trọn khắp hình bóng. Vì thế, nói theo kẻ bình phàm trong cõi này, nếu niệm trọn khắp hết thảy các vị Phật, sanh vào hết thảy các cõi, chuyện ấy hết sức khó khăn, chẳng ứng hợp căn cơ! Kế đó, phải biết: Do vì căn tánh chậm lụt, kém cỏi, nếu dạy họ chỉ giữ lấy một đối tượng để duyên theo, dụng công liên tục chẳng gián đoạn, sẽ có thể thành tựu tam muội. Sau khi tam muội đã thành, sẽ có thể thấy hết thảy các vị Phật. Đấy là điều trọng yếu!

Giống như mặt trời có thể tỏa nhiệt, nếu làm cho ánh sáng mặt trời tụ lại một điểm, nó sẽ rất nhanh chóng đạt đến điểm cháy, sanh ra lửa. Nếu ánh sáng chẳng tụ lại, vậy thì vĩnh viễn chẳng đạt được tí lửa nào! Ở đây, đích xác là vấn đề hữu hiệu. Hễ tụ tập [ánh sáng mặt trời], trong một giờ là có thể đốt cháy. Chẳng tụ tập, mười giờ, một trăm giờ, một ngàn giờ, một vạn giờ, một ức giờ v.v… vẫn chẳng có cách nào đốt cháy; có thể thấy tầm quan trọng của việc ứng hợp căn cơ. Nếu pháp chẳng ứng hợp căn cơ, chẳng thích hợp với họ, họ sẽ chẳng tu nổi. Vậy thì mười ngày tu không nổi, trăm ngày chẳng tu nổi, ngàn ngày chẳng nổi, suốt một đời chẳng tu nổi, mười đời chẳng tu nổi, trăm đời chẳng tu nổi v.v… sẽ khó thể thành tựu! Nếu họ giữ lấy một [đối tượng], dốc hết năng lượng nội tâm ở nơi ấy, tâm thuần nhất liên tục, sẽ liên kết với A Di Đà Phật ngày càng chặt chẽ, càng ngày càng tương ứng, càng ngày càng được gia bị. Như vậy thì qua một khoảng thời gian khó khăn, sẽ bắt đầu thuần thục, bắt đầu thân cận, bắt đầu càng tu càng khá. Trong đời này, dùng thời gian hữu hạn để tập trung vận dụng nơi một điểm, chắc chắn sẽ là một trăm căn cơ thì một trăm người vãng sanh, một ngàn căn cơ sẽ là một ngàn người vãng sanh. Xác suất thành công là một trăm phần trăm. Nếu chẳng làm như vậy, để cho cái tâm tán loạn, căn tánh của họ chậm lụt, kém cỏi, tâm lại tạp loạn, lâu ngày chầy tháng sẽ nẩy sanh rất nhiều tác dụng phụ, dẫn đến chuyện tu lâu ngày mà chẳng thành tựu!

Thuốc phải đúng bệnh, pháp phải thích ứng căn cơ. Có thể tưởng tượng, nếu có kẻ trọn đủ tín nguyện, chiếu theo đường lối “một mực chuyên niệm” để hành, chuyên tương ứng với A Di Đà Phật, như vậy thì sẽ dần dần thâm nhập, chắc chắn là “một trăm người tu, một trăm người thành công”. Một khi đã tương ứng với A Di Đà Phật, chắc chắn sẽ được biển nguyện của đức Phật nhiếp thọ, chắc chắn là một trăm người tu thì một trăm người thành Phật, đạo lý là như thế đó. Phật Thích Ca hoàn toàn trông thấy căn tánh của chúng sanh trong thế giới này phổ biến như thế ấy, cho nên Ngài khuyên dạy: Trước hết, hãy chuyên niệm một vị Phật, khởi đầu bằng vị hữu duyên nhất là A Di Đà Phật. Như thế thì chắc chắn sẽ giải thoát ngay trong đời này. Khi đã sanh sang Tịnh Độ, liền dự vào địa vị Bất Thoái Chuyển, sau đó, nhanh chóng thành tựu viên mãn hạnh nguyện Phổ Hiền rồi thành Phật. Lộ trình này hết sức trọng yếu; vì thế, đức Thế Tôn khuyên bảo mọi người chuyên niệm một vị Phật, chuyên sanh về một Tịnh Độ.

Dưới đây, chia thành hai điều để biện luận và trình bày:

a) Một đằng là thuận tiện, bởi [dốc tâm] nơi một pháp sẽ dễ thành tựu tam muội, dễ sanh về Tịnh Độ của Phật.

b) Một đằng là rốt ráo, bởi “một chính là hết thảy”.

3.1. Một đằng là thuận tiện, bởi [dốc tâm] nơi một pháp sẽ dễ thành tựu tam muội, sanh về Tịnh Độ của Phật

(Luận) Đáp: Nhất thiết chư Phật độ, thật giai bình đẳng, đản chúng sanh căn độn, trược loạn giả đa. Nhược bất chuyên hệ nhất tâm, nhất cảnh, tam muội nan thành. Chuyên niệm A Di Đà Phật, tức thị Nhất Tướng tam muội. Dĩ tâm chuyên chí, đắc sanh bỉ quốc. Như Tùy Nguyện Vãng Sanh Kinh vân: “Phổ Quảng Bồ Tát vấn Phật: ‘Thập phương tất hữu Tịnh Độ, Thế Tôn hà cố thiên tán Tây Phương Di Đà Tịnh Độ, chuyên khiển vãng sanh?’ Phật cáo Phổ Quảng: - Diêm Phù Đề chúng sanh, tâm đa trược loạn, vị thử thiên tán Tây Phương nhất Phật Tịnh Độ, sử chư chúng sanh chuyên tâm nhất cảnh, tức dị đắc vãng sanh. Nhược tổng niệm nhất thiết Phật giả, niệm Phật cảnh khoan, tắc tâm tản mạn, tam muội nan thành, cố bất đắc vãng sanh”.

(論)答：一切諸佛土，實皆平等。但眾生根鈍，濁亂者多，若不專繫一心一境，三昧難成。專念阿彌陀佛，即是一相三昧。以心專至，得生彼國。如隨願往生經云，普廣菩薩問佛：「十方悉有淨土，世尊何故偏贊西方彌陀淨土，專遣往生？」佛告普廣：「閻浮提眾生，心多濁亂，為此偏贊西方一佛淨土。使諸眾生，專心一境，即易得往生。若總念一切佛者，念佛境寬，則心散漫，三昧難成，故不得往生」。

(Luận: Đáp: - Hết thảy các cõi Phật đều thật sự bình đẳng, nhưng chúng sanh căn cơ chậm lụt, trược loạn thì nhiều. Nếu chẳng chuyên buộc ý nơi một tâm, một cảnh, tam muội sẽ khó thành. Chuyên niệm A Di Đà Phật chính là Nhất Tướng tam muội, do tâm chuyên chí, sẽ được sanh về cõi ấy. Như trong kinh Tùy Nguyện Vãng Sanh[9] đã chép: “Phổ Quảng Bồ Tát hỏi đức Phật: ‘Mười phương đều có Tịnh Độ, vì sao đức Thế Tôn riêng khen ngợi Tây Phương Di Đà Tịnh Độ, chuyên dạy vãng sanh [về đó]?’ Đức Phật bảo ngài Phổ Quảng: - Chúng sanh trong cõi Diêm Phù Đề tâm phần nhiều ô trược, tán loạn. Do vậy, phải riêng ca ngợi một Phật Tịnh Độ ở phương Tây, khiến cho các chúng sanh chuyên tâm nơi một cảnh, sẽ dễ được vãng sanh. Nếu niệm chung hết thảy các đức Phật, do cảnh niệm Phật rộng rãi, tâm sẽ tản mạn, tam muội khó thành. Vì thế, chẳng được vãng sanh”).

Ở đây, [đại sư] chỉ ra: Hết thảy các cõi Phật, thực tế đều bình đẳng, nhưng hiện thời, điều cần phải chú trọng là làm thế nào để khiến cho chúng sanh chứng nhập cảnh bình đẳng ấy, vậy thì nhất định phải lập bày một pháp môn khế hợp căn tánh của chúng sanh trong thế giới Sa Bà. Nếu pháp môn có thể khế cơ, dễ thành công, đáng phải nên đề xướng [pháp môn ấy]. Nếu pháp môn chẳng khế cơ, chẳng dễ thành công, sẽ chẳng đề xướng nó. Như vậy, rốt cuộc phải nên lập bày pháp nào, hoàn toàn tùy thuộc căn tánh của chúng sanh.

Chúng sanh trong cõi [Sa Bà] này căn cơ chậm lụt, kém cỏi, trong tâm phần nhiều là trạng huống chẳng thanh tịnh, tạp loạn. Đối ứng với loại chúng sanh này, nếu chẳng đề xướng chuyên môn buộc tâm chỉ duyên theo một cảnh, sẽ khó thể thành tựu tam muội. Nhưng chuyên niệm A Di Đà Phật là Nhất Tướng tam muội, vì tâm chuyên chú nơi một đức Phật, sẽ có thể sanh về cõi ấy. Trong kinh Tùy Nguyện Vãng Sanh, đức Phật cũng dạy bảo như vậy. Phổ Quảng Bồ Tát cũng nhắc tới vấn đề này: Mười phương đều có cõi Phật, vì sao đức Thế Tôn riêng khen ngợi Di Đà Tịnh Độ, dạy chúng sanh chuyên môn duyên niệm và vãng sanh? Đức Phật bảo Phổ Quảng: Có quan hệ với căn tánh của chúng sanh trong Diêm Phù Đề! Tâm họ hết sức chẳng thanh tịnh, tạp loạn, do như vậy [đức Phật] bèn tất yếu riêng ca ngợi một cõi Tây Phương Tịnh Độ, khiến cho các chúng sanh chuyên tâm nơi một cảnh, sẽ dễ vãng sanh. Tuy cũng có pháp môn niệm trọn khắp hết thảy các đức Phật, nhưng cảnh giới niệm Phật [trong pháp môn ấy] rộng lớn, tâm chúng sanh tán loạn. Do vậy, khó thể thành tựu tam muội, sẽ chẳng thể vãng sanh.

Tóm lại, đức Thế Tôn quan sát căn tánh phổ biến của chúng sanh trong cõi này, nếu đề xướng pháp môn phổ niệm, xác suất thành công sẽ rất nhỏ, dẫu có mà cũng như không, vì chẳng sanh về Tịnh Độ. Nếu đề xướng pháp môn chuyên niệm, sẽ khế hợp căn cơ của chúng sanh, trăm người tu, trăm kẻ vãng sanh, ngàn người tu, ngàn kẻ vãng sanh. Hơn nữa, nhìn vào lúc lâm chung, phàm phu chấp tướng sẽ do phương hướng [xác định] bởi tín nguyện trong tâm để quyết định thọ sanh ở nơi đâu. Chúng sanh lúc lâm chung chẳng có cách nào duyên theo vị Phật này hay vị Phật kia. Nếu cứ làm như vậy, nói theo phía các phàm phu bình phàm, chỉ sợ chẳng sanh vào Tịnh Độ. Thế nhưng, duyên niệm nơi một vị Phật A Di Đà, chỉ cần cái tâm chuyên chú vào đó, ứng hợp với nguyện lực của đức Phật, ngay khi ấy, sẽ có thể vãng sanh. Vì thế, đức Thế Tôn đề cao pháp môn “chuyên niệm một vị Phật, sanh về một Tịnh Độ”.

3.2. Một đằng là rốt ráo, bởi “một chính là hết thảy”

Phải biết Phật có ba thân, cõi có ba cõi. Một vị Phật Di Đà, một cõi Tây Phương vốn là Pháp Thân Phật, là Pháp Tánh Độ (cõi được kiến lập bởi Pháp Tánh). Do “một chính là hết thảy”, do đường tắt này bèn có thể thông đến chỗ rốt ráo, cũng có nghĩa là “niệm một vị Phật chính là niệm hết thảy chư Phật, sanh vào một cõi chính là sanh trong hết thảy các cõi”. Xác định rành rẽ điều này, sẽ biết “do phương tiện mà đạt đến rốt ráo, do một môn mà thành phổ môn (trọn khắp các môn)”. Từ chỗ này sẽ thấy, do con đường này bèn có thể chứng nhập tánh bình đẳng, đạt tới mục đích “niệm hết thảy Phật, sanh trong hết thảy cõi”; do vậy, phải nên đề xướng. Dưới đây là sự chứng thực về đạo lý ấy.

(Luận) Hựu cầu nhất Phật công đức, dữ nhất thiết Phật công đức vô dị, dĩ đồng nhất Phật Pháp Tánh cố. Vị thử, niệm A Di Đà Phật, tức niệm nhất thiết Phật; sanh nhất Tịnh Độ, tức sanh nhất thiết Tịnh Độ. Cố Hoa Nghiêm kinh vân: “Nhất thiết chư Phật thân, tức thị nhất Phật thân. Nhất tâm, nhất trí huệ, lực, vô úy diệc nhiên”. Hựu vân: “Thí như tịnh mãn nguyệt, phổ ứng nhất thiết thủy. Ảnh tượng tuy vô lượng, bổn nguyệt vị tằng nhị. Như thị vô ngại trí, thành tựu Đẳng Chánh Giác. Ứng hiện nhất thiết sát, Phật thân vô hữu nhị”. Trí giả dĩ thí dụ đắc giải. Trí giả nhược năng đạt nhất thiết nguyệt ảnh tức nhất nguyệt ảnh, nhất nguyệt ảnh tức nhất thiết nguyệt ảnh. Nguyệt ảnh vô nhị cố, nhất Phật tức nhất thiết Phật, nhất thiết Phật tức nhất Phật. Pháp Thân vô nhị cố, xí nhiên niệm nhất Phật thời, tức thị niệm nhất thiết Phật dã.

(論)又求一佛功德，與一切佛功德無異，以同一佛法性故。為此念阿彌陀佛，即念一切佛。生一淨土，即生一切淨土。故華嚴經云：「一切諸佛身，即是一佛身。一心一智慧，力無畏亦然。」又云：「譬如淨滿月，普應一切水。影像雖無量，本月未曾二。如是無礙智，成就等正覺。應現一切剎，佛身無有二。」智者以譬喻得解，智者若能達一切月影即一月影，一月影即一切月影。月影無二，故一佛即一切佛，一切佛即一佛。法身無二故，熾然念一佛時，即是念一切佛也。

(Luận: Lại nữa, cầu công đức của một vị Phật chẳng khác cầu công đức của hết thảy các vị Phật, do cùng một Phật Pháp Tánh. Do vậy, niệm A Di Đà Phật chính là niệm hết thảy Phật, sanh vào một Tịnh Độ chính là sanh vào hết thảy Tịnh Độ. Vì thế, kinh Hoa Nghiêm chép: “Thân hết thảy chư Phật, chính là một Phật thân. Một tâm, một trí huệ, lực, vô úy cũng thế”. Lại nói: “Ví như trăng tròn sạch, hiện khắp hết thảy chỗ có nước, tuy hình bóng vô lượng, vầng trăng chẳng hề hai. Trí vô ngại cũng thế, thành tựu Đẳng Chánh Giác, ứng hiện hết thảy cõi, thân Phật chẳng có hai”. Kẻ trí nhờ vào thí dụ mà hiểu. Nếu kẻ trí có thể thông đạt hết thảy bóng trăng chính là bóng của một vầng trăng, bóng của một vầng trăng là hết thảy bóng trăng, bởi lẽ bóng trăng chẳng hai. Một vị Phật chính là hết thảy các vị Phật, hết thảy các vị Phật chính là một vị Phật, vì Pháp Thân chẳng hai. Khi hăng hái niệm một vị Phật chính là niệm hết thảy các vị Phật).

Hơn nữa, cầu công đức của một vị Phật chẳng khác [cầu] công đức của hết thảy các vị Phật. Do duyên cớ gì? Vì duyên cớ chư Phật đều có cùng một Pháp Tánh. Phật Phật đạo đồng, Lý Thể và công đức đều bình đẳng. Do đó, niệm A Di Đà Phật là niệm hết thảy Phật, sanh Tây Phương Tịnh Độ là sanh vào hết thảy các cõi. Cũng vì vậy, kinh Hoa Nghiêm nói: “Hết thảy chư Phật đều có cùng một Pháp Thân, cùng một trí huệ, cùng một công đức”. Kinh còn nói: Ví như vầng trăng viên mãn, thanh tịnh, hiện khắp trong hết thảy các dòng nước, tuy có vô lượng hình bóng, nhưng chẳng có hai vầng trăng gốc. Trí vô ngại thành tựu Đẳng Chánh Giác, từ Pháp Thân ứng theo cơ nghi của chúng sanh mà hiện trọn khắp trong hết thảy cõi nước, nhưng thân Phật vốn có trọn chẳng có hai!

Bậc trí sẽ từ thí dụ này mà lý giải, cũng có nghĩa là bậc trí có thể liễu đạt bóng trăng trong hết thảy ngàn muôn giòng sông chính là bóng của một vầng trăng, bóng dáng của một vầng trăng chính là bóng trăng [soi] trong hết thảy sông ngòi; bởi lẽ, vầng trăng chẳng hai. Chẳng thể nói vầng trăng gốc nơi bóng trăng trong một giòng nước ít hơn một chút, vầng trăng gốc nơi bóng trăng trong ngàn sông ngòi sẽ nhiều hơn một chút. Điều này biểu đạt bóng của một vầng trăng chính là hết thảy các bóng trăng. Cũng tức là nói theo cái nguyên gốc (vầng trăng thật sự, Pháp Thân của Phật) thì không hai. Công đức của Phật Di Đà chẳng ít, công đức của chư Phật chẳng nhiều! Pháp Giới Tạng Thân của A Di Đà Phật vốn là như vậy, trọn chẳng phải là ít hơn hết thảy Phật, mà hết thảy Phật cũng chẳng nhiều hơn A Di Đà Phật. Do vậy bèn liễu giải: Do tam thân chẳng hai, niệm một vị A Di Đà Phật chính là niệm hết thảy Phật. Do bốn cõi viên dung, sanh vào một cõi của Tây Phương Tịnh Độ chính là sanh vào hết thảy các cõi. Đây là từ một pháp chuyên môn nhằm dẫn dắt phàm phu dễ thấy Phật, dễ sanh vào cõi tịnh, rốt cuộc là sẽ chắc chắn thấy hết thảy Phật, sanh trong hết thảy cõi, vì bản thể chẳng hai vậy.

Nói rõ ràng hơn thì hình bóng của thân Phật chỉ là do vọng thức biến hiện. Sở dĩ nói là “vọng” vì trong chân thật sẽ chẳng có [hình bóng ấy], nhưng do chúng sanh có sức tập khí hòa hợp với bi nguyện của chư Phật, nay quý vị trông thấy hình bóng [thân Phật sai khác], nhưng trong chân thật thì chỉ có Pháp Giới Tạng Thân A Di Đà Phật, thuần túy là Pháp Thân đang khởi tác dụng. Trong chân thật đã không có các hình bóng ấy, những thứ ấy đều là thân Phật bất nhị. Vì thế, đừng nên đối với chuyện này mà dấy lên cách nhìn [so đo] hơn kém, [bởi lẽ], hết thảy các vị Phật đã hiện ra, trên thực tế đều là lực dụng của Pháp Thân, chẳng sai khác. Đã là lực dụng của Pháp Thân, tức toàn là do Pháp Thân khởi tác dụng. Hiểu được điều này, sẽ biết “một chính là hết thảy, hết thảy đều là Pháp Thân, hết thảy đều chẳng hai”.

Điều then chốt là phải nhìn vào bổn nhân (thân Phật thật sự, Pháp Thân), đừng nên nhìn vào những hình bóng hiển hiện bởi vọng thức, [để rồi so đo] rốt cuộc là “một” thì tốt hơn, hay “nhiều” thì tốt hơn. Nếu so đo nơi vọng thức, đây là “một”, kia là “nhiều”, dường như “nhiều” sẽ hay hơn một! Nhưng phải biết: Phía sau của cái “một” này và phía sau của cái “nhiều” kia, đều vốn là cùng một thứ. Giống như một vị A Di Đà Phật hóa hiện vô số vị A Di Đà Phật, đều là do cùng một Pháp Thân Phật khởi tác dụng, chẳng phải là hai cái Thể khởi lên tác dụng! Phía sau của sắc thân A Di Đà Phật mà quý vị trông thấy trước mặt chẳng phải là Pháp Thân Phật hay sao? Phía sau của bao nhiêu hình tượng thân Phật chẳng phải là cùng một Pháp Thân hay sao? Các thân ấy vốn chẳng hai! Cái thật sự tương ứng chính là một Pháp Thân Phật, do vậy gọi là “niệm một vị Phật chính là niệm hết thảy các vị Phật”.

Cuối cùng, chúng ta phải nắm vững trọng điểm “do chuyên mà phổ” (từ chuyên nhất niệm một vị Phật mà thành niệm trọn khắp các vị Phật). Đương nhiên là người hỏi [cật vấn như thế] chẳng sai, phải niệm hết thảy các đức[10], phải sanh vào hết thảy cõi, chẳng thể thiên lệch nơi một điều nào, vì tâm tánh của chúng ta trọn khắp, bình đẳng. Hơn nữa, hết thảy chư Phật đều ở trong tâm, hết thảy các đức đều ở trong tâm; nhưng cần phải phân định giai đoạn rõ ràng! Thực tế ấy chính là nội hàm (nội dung được chứa đựng) trong đại hạnh Phổ Hiền, nó trọn khắp, vô tận, viên mãn. Vì thế, bất cứ nguyện nào cũng đều nói “tận pháp giới, hư không giới”, “niệm niệm tương tục vô hữu gián đoạn” (niệm nào cũng đều liên tục, chẳng gián đoạn), cũng đều là vào trọn khắp hết thảy các cõi, niệm trọn khắp hết thảy các vị Phật, tu trọn khắp hết thảy các hạnh, không gì chẳng viên mãn trọn khắp. Sau khi đã hiển lộ rõ rệt pháp giới tâm, do xứng hợp với pháp giới tâm mà xuất hiện đại hạnh như thế đó, nhưng phải phân định rõ rệt từng giai đoạn: Chuyện này chẳng phải là phàm phu mà hòng tu được, chênh lệch quá xa! Nếu xét theo trạng huống tu hành trước mắt của chúng ta, chỉ sợ vô số kiếp cũng khó thể đạt được! Phổ Hiền Bồ Tát thống nhiếp, dẫn dắt Hoa Tạng hải chúng đều cùng về thế giới Cực Lạc chính là con đường tắt để thực hiện biển nguyện của Phổ Hiền. Đấy chính là đạo trọng yếu để chứng nhập thế giới Hoa Tạng, phát sanh đại hạnh của Phổ Hiền.

Thông qua con đường này, ai nấy đều có thể thành tựu viên mãn hạnh nguyện Phổ Hiền. Do vậy, đấy chính là lộ trình “từ chuyên đến phổ”. “Chuyên” là chuyên niệm một vị A Di Đà Phật, chuyên sanh về một cõi Tây Phương. “Phổ” là hễ đến nơi đó, sẽ được thuận duyên hết sức tốt đẹp gia bị, sẽ nhanh chóng khai phát bổn tánh. Hễ trí Văn Thù được khai phát, sẽ nhanh chóng tiêu trừ tập khí vọng chấp (chấp trước hư vọng), pháp giới chân tâm sẽ hiện tiền. Đương nhiên là cuối cùng sẽ giống như Quán Thế Âm Bồ Tát, hết thảy các vị Phật đều ở trong pháp giới tâm, đương nhiên là cúng trọn khắp hết thảy các vị Phật, niệm trọn khắp hết thảy đức, hành trọn khắp hết thảy thiện. Đấy là đạo lý tự nhiên. Do vậy, trước hết phải mong cầu chuyên, sau đấy sẽ đạt đến phổ. Đấy là đường tắt, tránh khỏi vô số ngõ rẽ, vô số đường vòng, vô số dò dẫm mù mờ và thoái chuyển hòng có thể nhanh chóng thành tựu.

Tiếp đó, lại dùng thánh giáo để chứng minh điều này. Phổ Hiền Hạnh Nguyện Phẩm nói: “Ngã ký vãng sanh bỉ quốc dĩ, hiện tiền thành tựu thử đại nguyện” (Tôi đã vãng sanh cõi ấy rồi, hiện tiền thành tựu đại nguyện này). Lại nói: “Trí lực quảng đại biến thập phương, phổ lợi nhất thiết chúng sanh giới” (Trí lực rộng lớn trọn mười phương, lợi khắp hết thảy chúng sanh giới), hạnh trọn khắp hết thảy, hạnh bình đẳng hoàn toàn được thực hiện. Kinh Văn Thù Bát Nhã nói: “Buộc tâm nơi một vị Phật, chuyên xưng danh hiệu của Ngài, như thế thì sẽ có thể niệm nào cũng liên tục nơi một vị Phật, sẽ có thể trong một niệm mà thấy quá khứ, vị lai, hiện tại chư Phật, vì công đức niệm một vị Phật và công đức do niệm vô lượng Phật chẳng hai”. Đã thế, còn nói so sánh: Phật pháp do ngài A Nan được nghe vẫn thuộc vào số lượng hữu hạn. Nếu đạt được Nhất Hạnh tam muội, đối với các pháp môn trong các kinh, đều phân biệt liễu tri từng thứ một, ngày đêm tuyên nói, trí huệ biện tài trọn chẳng ngưng dứt. Đa văn biện tài của ngài A Nan chẳng bằng một phần trăm ngàn [sự đa văn biện tài của người đã đắc Nhất Hạnh tam muội]. Có thể thấy là do thâm nhập một môn, cuối cùng sẽ có thể thấy vô lượng Phật, đắc Nhất Hạnh tam muội, có thể biết trọn khắp vô lượng pháp. Đấy cũng là một chứng cớ rõ rệt cho chuyện “từ chuyên mà đạt tới phổ”.

Hơn nữa, từ Di Đà nguyện hải, sẽ có thể biết [tánh chánh xác của đường lối “từ chuyên đến phổ”]. Chẳng hạn như trong nguyện thứ bốn mươi lăm [của A Di Đà Phật] có nói: “Các vị Bồ Tát ở phương khác nghe danh hiệu của ta đều có thể đắc Phổ Đẳng tam muội. An trụ trong tam muội này, mãi cho đến khi thành Phật, sẽ thường thấy vô lượng chẳng thể nghĩ bàn hết thảy chư Phật”. Đấy cũng là do chuyên mà đạt đến phổ, có thể thấy vô lượng Phật. Lại còn nói đến cảnh giới thành tựu Thần Túc Thông: “Trời, người trong nước chẳng đắc Thần Túc, trong khoảng một niệm tối thiểu là chẳng thể vượt qua trăm ngàn ức na do tha các cõi Phật, tôi chẳng giữ lấy ngôi Chánh Giác”. Có thể thấy là hễ sanh về Tịnh Độ, liền được Phật gia bị, trong khoảng một niệm, tối thiểu sẽ vượt qua trăm ngàn ức na do tha cõi Phật, có thể thừa sự, cúng dường vô lượng Phật.

Tương tự như thế, một mai khai phát bổn tánh, do vì chân tâm trọn khắp, tự nhiên sẽ có thể phát sanh hạnh Phổ Hiền, lại còn sẽ dần dần viên mãn. Tất nhiên rốt cuộc là niệm khắp hết thảy các vị Phật, cúng khắp hết thảy chư Phật, tu trọn khắp hết thảy đức, sẽ thực hiện biển hạnh Phổ Hiền như thế đó.

Tại Sao Người Tu Không Tùy Ý Niệm Một Đức Phật...?

Mười phương đều có chư Phật và Tịnh Độ. Nếu vì lẽ chúng sanh ở cõi nầy tâm tánh trược loạn, niệm nhiều vị Phật e Tam Muội khó thành, tại sao người tu không tùy ý niệm một Đức Phật, tùy nguyện cầu sanh về một Tịnh Độ nào khác, hà tất phải riêng niệm Đức A Di Đà cầu sanh về Cực Lạc?

Đáp: - Phàm phu vô trí phải theo lời Phật dạy, chẳng nên tự chuyên, vì thế xưa nay những người tu Tịnh Độ đều chuyên niệm Phật A Di Đà. Theo lời Phật dạy là thế nào? Đức Thích Ca Thế Tôn một đời thuyết pháp, hằng khuyên chúng sanh niệm Phật A Di Đà cầu sanh về thế giới Cực Lạc. Như trong các Kinh Vô Lượng Thọ, Quán Vô Lượng Thọ, Phật Thuyết A Di Đà, Pháp Hoa, Hoa Nghiêm... có đến mấy mươi bộ, Phật đều ân cần khuyên sanh về Tây Phương. Chẳng những riêng các Kinh, mà trong các luận, chư Bồ Tát, Tổ Sư đều bảo nên cầu sanh về Cực Lạc.

Lại nữa, Đức Phật A Di Đà có bốn mươi tám điều đại bi nguyện lực để tiếp độ chúng sanh. Kinh Quán Vô Lượng Thọ nói: 'Phật A Di Đà có tám mươi bốn ngàn tướng, mỗi tướng có tám mươi bốn ngàn vẻ đẹp tùy hình, mỗi vẻ đẹp phóng ra tám mươi bốn ngàn tia sáng soi khắp pháp giới nhiếp lấy chúng sanh niệm Phật không rời bỏ. Nếu có chúng sanh nào niệm danh hiệu ngài, thì cơ cảm tương ưng, quyết định sẽ được vãng sanh.' Các Kinh Phật Thuyết A Di Đà, Vô Lượng Thọ, Cổ Âm Vương Đà La Ni đều nói: 'Khi Đức Thích Ca thuyết Kinh, hằng hà sa chư Phật ở mười phương đều hiện tướng lưỡi rộng dài che khắp cõi đại thiên để chứng thật rằng nếu chúng sanh nào niệm Phật A Di Đà, tất sẽ nương nhờ đại bi nguyện lực của ngài, quyết định được sanh về thế giới Cực Lạc.'

Nên biết Phật A Di Đà đối với cõi nầy có nhân duyên lớn. Như Kinh Vô Lượng Thọ nói: 'Trong thời mạt, khi các Kinh khác đã diệt hết, chỉ còn Kinh nầy lưu trú ở đời một trăm năm để tiếp độ loài hữu tình vãng sanh về cõi kia.' Đây là điểm chứng minh Phật A Di Đà đối với chúng sanh ở cõi trược nầy có đại nhân duyên.

Về các Tịnh Độ khác, tuy một hai bộ Kinh có lược khuyên vãng sanh, song chẳng bằng cõi Cực Lạc là tiêu điểm mà các Kinh Luận đều ân cần khuyến hướng.

Tịnh Độ Thập Nghi Luận Giảng Ký

Đời Tùy, Thiên Thai Trí Giả đại sư thuyết

Pháp sư Trí Viên giảng giải

Chuyển ngữ: Bửu Quang Tự đệ tử Như Hòa

(Luận) Đệ tứ nghi, vấn: Đẳng thị niệm cầu sanh nhất Phật Tịnh Độ, hà bất thập phương Phật độ trung, tùy niệm nhất Phật Tịnh Độ, tùy đắc vãng sanh, hà tu thiên niệm Tây Phương Di Đà Phật da?

(論)第四疑。問：等是念求生一佛淨土，何不十方佛土中，隨念一佛淨土隨得往生，何須偏念西方彌陀佛耶？

(Luận: Điều nghi thứ tư, Hỏi: Đã đều là niệm Phật cầu sanh về Tịnh Độ của một vị Phật, sao chẳng từ trong các cõi Phật ở mười phương, tùy ý niệm Tịnh Độ của một vị Phật để tùy ý được sanh [về cõi đó], sao cứ khăng khăng niệm Phật Di Đà ở Tây Phương vậy?)

Kế đó, lại nêu câu Hỏi: Cùng niệm Phật, cầu sanh về Tịnh Độ của một vị Phật giống hệt như nhau, vì sao chẳng tùy tiện niệm Tịnh Độ của một vị Phật trong trong mười phương cõi Phật để tùy ý vãng sanh, cớ gì cứ nhất định phải khăng khăng niệm A Di Đà Phật vậy? Có nghĩa là mười phương đều có cõi Phật thanh tịnh, chúng ta tùy tiện chọn một cõi Phật để vãng sanh là được rồi, vì sao cứ khăng khăng chọn Tây Phương Cực Lạc thế giới, khăng khăng niệm A Di Đà Phật vậy?

Trả lời: Ở đây có khá nhiều nhân duyên, dùng năm nguyên nhân để nói rõ: a) Do nghe lời đức Phật dạy bảo.

b) Do bi nguyện nhiếp thọ chúng sanh của Phật Di Đà.

c) Do chư Phật đã chứng thực.

d) Do Phật Di Đà đặc biệt có duyên với cõi này.

e) Do các cõi Phật khác đều chẳng bằng cõi Phật Di Đà là nơi được kinh luận ân cần dặn dò, khuyên nhủ vãng sanh.

(Luận) Đáp: Phàm phu vô trí, bất cảm tự chuyên, chuyên dụng Phật ngữ, cố năng thiên niệm A Di Đà Phật.

(論)答：凡夫無智，不敢自專。專用佛語，故能偏念阿彌陀佛。

(Luận: Đáp: Phàm phu vô trí, chẳng dám tự chuyên, chuyên nương theo lời Phật; vì thế, đặc biệt niệm A Di Đà Phật).

Trả lời: Phàm phu chẳng có trí huệ như Phật, tự mình phán đoán thường không chánh xác, chẳng thích đáng. Vì thế, chẳng dám dùng ý thức của chính mình để quyết định, cần phải nhất tâm nghe theo lời đức Phật chỉ dạy. Do trong kinh, đức Phật đã chỉ dạy duyên cớ, chúng ta có thể xác định “cần phải đặc biệt niệm A Di Đà Phật”.

4.1. Do nghe lời đức Phật dạy bảo

(Luận) Vân hà dụng Phật ngữ? Thích Ca đại sư nhất đại thuyết pháp, xứ xứ thánh giáo, duy khuyến chúng sanh chuyên tâm thiên niệm A Di Đà Phật, cầu sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới. Như Vô Lượng Thọ Kinh, Quán Kinh, Vãng Sanh Luận đẳng, sổ thập dư bộ kinh luận văn đẳng, ân cần chỉ thọ, khuyến sanh Tây Phương, cố thiên niệm dã.

(論)云何用佛語？釋迦大師一代說法，處處聖教，唯勸眾生，專心偏念阿彌陀佛，求生西方極樂世界。如無量壽經、觀經、往生論等，數十餘部經論文等，殷勤指授，勸生西方，故偏念也。

(Luận: Vì sao vâng theo lời Phật? Thích Ca đại sư một đời thuyết pháp, trong mọi thánh giáo, chỉ khuyên chúng sanh chuyên tâm riêng niệm A Di Đà Phật, cầu sanh Tây Phương Cực Lạc thế giới. Như kinh Vô Lượng Thọ, Quán Kinh, Vãng Sanh Luận v.v… hơn mấy chục bộ kinh, luận đều ân cần chỉ dạy, khuyên sanh Tây Phương. Vì thế, riêng niệm [A Di Đà Phật]).

Vì sao dựa theo lời chỉ dạy do chính miệng đức Phật đã nói mà lựa chọn riêng niệm A Di Đà Phật? Đấy là vì thấy Phật Thích Ca là bậc đại đạo sư của chúng sanh trong giai đoạn này, suốt một đời Ngài thuyết pháp, mọi nơi mọi chốn trong thánh giáo chỉ một mực khuyên bảo chúng sanh chuyên tâm riêng niệm A Di Đà Phật, cầu sanh về thế giới Cực Lạc. Như trong kinh Vô Lượng Thọ, Quán Kinh, Vãng Sanh Luận v.v… hơn mấy chục bộ kinh, luận đều ân cần chỉ bảo, truyền dạy, khuyên bảo pháp môn vãng sanh thế giới Cực Lạc. Chúng ta chẳng có trí huệ, chẳng biết vì sao phải hành như vậy, nhưng do đức Phật dùng Nhất Thiết Chủng Trí thấy như vậy, đã xếp đặt cho chúng ta như vậy, cho nên chúng ta tin tưởng lời đức Phật dạy bảo. Vì lẽ đó, [chúng ta] riêng niệm A Di Đà Phật.

4.2. Do bi nguyện nhiếp thọ chúng sanh vãng sanh của Phật Di Đà

(Luận) Hựu A Di Đà Phật biệt hữu đại bi tứ thập bát nguyện, tiếp dẫn chúng sanh. Hựu Quán Kinh vân: “A Di Đà Phật hữu bát vạn tứ thiên tướng, nhất nhất tướng hữu bát vạn tứ thiên hảo, nhất nhất hảo phóng bát vạn tứ thiên quang minh, biến chiếu pháp giới niệm Phật chúng sanh, nhiếp thủ bất xả. Nhược hữu niệm giả, cơ cảm tương ứng, quyết định đắc sanh”.

(論)又阿彌陀佛別有大悲四十八願，接引眾生。又觀經云：「阿彌陀佛有八萬四千相，一一相有八萬四千好。一一好放八萬四千光明，遍照法界。念佛眾生，攝取不捨。若有念者，機感相應，決定得生。」

(Luận: Lại nữa, A Di Đà Phật có riêng bốn mươi tám nguyện đại bi tiếp dẫn chúng sanh. Lại nữa, Quán Kinh nói: “A Di Đà Phật có tám vạn bốn ngàn tướng, mỗi một tướng có tám vạn bốn ngàn hảo, mỗi một hảo tỏa ra tám vạn bốn ngàn quang minh, chiếu trọn khắp chúng sanh niệm Phật trong pháp giới, nhiếp thủ chẳng bỏ. Nếu có kẻ niệm Ngài, cơ cảm tương ứng, chắc chắn sẽ được vãng sanh”).

Lại nữa, nói theo bổn nguyện của A Di Đà Phật, Ngài đặc biệt do lòng đại bi mà phát khởi bốn mươi tám nguyện để tiếp dẫn chúng sanh. Quán Kinh cũng nói: A Di Đà Phật có tám vạn bốn ngàn tướng, mỗi một tướng có tám vạn bốn ngàn hảo, mỗi một hảo tỏa ra tám vạn bốn ngàn quang minh. Quang minh ấy chiếu trọn khắp cả một khu vực to lớn là pháp giới, chiếu đến chúng sanh niệm Phật, một mực nhiếp thủ chẳng bỏ. Chỉ cần niệm A Di Đà Phật, cơ cảm của chính mình hễ tương ứng với bi nguyện của Phật thì sẽ chắc chắn được vãng sanh.

Nguyện của A Di Đà Phật chân thật, chẳng hư giả, chiếu vào tâm ta. Do vậy, chúng ta riêng niệm A Di Đà Phật, quyết định vãng sanh thế giới Cực Lạc. Bi nguyện của A Di Đà Phật chẳng có nguyện nào hư dối, ta tin tưởng điều này, lại tin tưởng sự chỉ dạy của Phật Thích Ca, cho nên riêng niệm A Di Đà Phật.

4.3. Vì chư Phật đã chứng thực

(Luận) Hựu A Di Đà Kinh, Đại Vô Lượng Thọ Kinh, Cổ Âm Vương Đà La Ni Kinh đẳng vân: “Thích Ca Phật thuyết kinh thời, giai hữu thập phương hằng sa chư Phật, thư kỳ thiệt tướng, biến phú tam thiên đại thiên thế giới, chứng thành nhất thiết chúng sanh niệm A Di Đà Phật, thừa Phật đại bi bổn nguyện lực cố, quyết định đắc sanh Cực Lạc thế giới”.

(論)又阿彌陀經、大無量壽經、鼓音王陀羅尼經等云：「釋迦佛說經時，皆有十方恒沙諸佛，舒其舌相，遍覆三千大千世界，證成一切眾生念阿彌陀佛，乘佛大悲本願力故，決定得生極樂世界。」

(Luận: Lại nữa, kinh A Di Đà, kinh Đại Vô Lượng Thọ, kinh Cổ Âm Vương Đà La Ni v.v… đều nói: “Khi đức Phật Thích Ca thuyết pháp, đều có chư Phật nhiều như cát sông Hằng trong mười phương thè lưỡi che khắp tam thiên đại thiên thế giới, chứng thực hết thảy chúng sanh niệm A Di Đà Phật, nương vào sức bổn nguyện đại bi của Phật, quyết định được sanh về thế giới Cực Lạc”).

Lại nữa, mười phương hằng hà sa số chư Phật đều hiện tướng lưỡi rộng dài cùng chứng minh điều này: Niệm A Di Đà Phật, sanh vào quốc độ của Ngài, chắc chắn là sẽ đạt được lợi ích chẳng thể nghĩ bàn. Ta tin tưởng mười phương chư Phật chẳng nói lời dối gạt. Do vậy, nghe đức Phật dạy riêng niệm A Di Đà Phật thì [tin tưởng lời đức Phật dạy] chắc chắn là đúng. Trong các kinh A Di Đà, kinh Vô Lượng Thọ, kinh Cổ Âm Vương Đà La Ni v.v… đều nói: Khi đức Phật nói những kinh ấy, đều có chư Phật trong mười phương thế giới nhiều như số cát sông Hằng cùng nhau hiện tướng lưỡi rộng dài, bao trùm trọn khắp phạm vi tam thiên đại thiên thế giới, chứng thực hết thảy chúng sanh niệm A Di Đà Phật, do nương vào sức bổn nguyện đại bi của A Di Đà Phật, sẽ chắc chắn có thể sanh vào thế giới Cực Lạc.

Người đời đều biết, hễ nói dối thì lưỡi sẽ ngắn, thè ra, ngay cả chót mũi cũng chẳng chạm tới, nhưng chư Phật thè lưỡi che khắp tam thiên đại thiên thế giới, làm sao có chút vọng ngữ nào cho được? Các Ngài muốn chứng minh: Dùng pháp môn đơn giản, dễ dàng như thế này, sẽ có thể đạt được lợi ích tột cùng thù thắng. Tuy chúng ta là nhục nhãn phàm thai, chẳng thấy duyên khởi, sức Pháp Tánh v.v… của chuyện hiếm hoi, lạ lùng này, thật sự là quá sâu, quá mầu nhiệm, quá hết sức chẳng thể nghĩ bàn, nhưng chúng ta tin tưởng chư Phật chẳng nói dối gạt người khác, đặc biệt tin tưởng Thánh Ngôn Lượng, tin lời đức Phật chỉ dạy, chỉ cần riêng niệm A Di Đà Phật, nhất định sẽ đạt được lợi ích chẳng thể nghĩ bàn. Do vậy, chúng ta riêng niệm A Di Đà Phật, chẳng có mảy may do dự!

4.4. Do Phật Di Đà đặc biệt hữu duyên với cõi này

(Luận) Đương tri A Di Đà Phật dữ thử thế giới, thiên hữu nhân duyên. Hà dĩ đắc tri? Vô Lượng Thọ kinh vân: “Mạt thế pháp diệt chi thời, đặc trụ thử kinh bách niên tại thế, tiếp dẫn chúng sanh vãng sanh bỉ quốc”. Cố tri A Di Đà Phật, dữ thử thế giới cực ác chúng sanh, thiên hữu nhân duyên.

(論)當知阿彌陀佛與此世界，偏有因緣。何以得知？無量壽經云：「末世法滅之時，特駐此經，百年在世，接引眾生往生彼國。」故知阿彌陀佛與此世界極惡眾生，偏有因緣。

(Luận: Hãy nên biết A Di Đà Phật và thế giới này riêng có nhân duyên, vì sao biết? Kinh Vô Lượng Thọ nói: “Thời Mạt khi pháp diệt, đặc biệt lưu lại kinh này một trăm năm trên cõi đời để tiếp dẫn chúng sanh vãng sanh cõi ấy”. Vì thế, biết A Di Đà Phật và chúng sanh cực ác trong thế giới này riêng có nhân duyên).

Phải biết A Di Đà Phật có nhân duyên đặc biệt với chúng sanh trong thế giới này. Vì sao biết? Trong kinh Vô Lượng Thọ, đức Phật Thích Ca đã nói: “Trong đời Mạt, khi pháp diệt, đức Phật đặc biệt dùng sức từ bi lưu lại kinh này một trăm năm trên cõi đời hòng tiếp dẫn chúng sanh vãng sanh cõi nước của A Di Đà Phật”. Do vậy biết: A Di Đà Phật có nhân duyên đặc biệt với chúng sanh cực ác trong thế giới này, cũng vì vậy mà chúng sanh có thể nương cậy Ngài. Dẫu thế giới trược ác cách mấy, thậm chí tới thời kỳ Phật pháp bị diệt mất, pháp này vẫn có thể độ sanh. Bởi lẽ đó, Phật Thích Ca dùng sức từ bi đặc biệt lưu pháp này lại trụ thế một trăm năm.

Chúng sanh trong cõi này và A Di Đà Phật đặc biệt hữu duyên, đặc biệt dễ dàng dùng pháp môn Di Đà để đắc độ. Tới khi những pháp môn khác đều chẳng thể cứu, chúng sanh chỉ cần nhất tâm niệm A Di Đà Phật thì sẽ có thể được tiếp dẫn sang Tây Phương quốc độ. Nếu chẳng có duyên, lại ở trong thời kỳ trược ác như vậy, lẽ nào có thể vượt thoát luân hồi cho được? Chỉ vì hết sức hữu duyên, tâm chúng sanh bèn hướng về nơi đó, giống như con nhớ mẹ. Mẹ con có thiên tánh tương quan, do được Phật lực nhiếp trì mà sanh về thế giới Cực Lạc. Giống như trên cõi đời, hễ có duyên bèn thành mẹ con. Do hữu duyên bèn nhất tâm niệm “mẹ ơi”, cầu mẹ đến giúp đỡ, chẳng cầu ai khác! Duyên phận mỏng manh sẽ chẳng quan tâm tới, hoặc là chẳng dấy lên tác dụng thân thiết. Nếu duyên rất sâu, rất gần, sẽ có thể lập tức khởi tác dụng, nhất định sẽ kéo chúng sanh ra khỏi luân hồi.

4.5. Vì các cõi Phật khác đều chẳng bằng cõi Phật Di Đà là nơi được kinh luận luôn ân cần dặn dò, khuyên nhủ vãng sanh

(Luận) Kỳ dư chư Phật, nhất thiết Tịnh Độ, tuy nhất kinh, lưỡng kinh lược khuyến vãng sanh, bất như Di Đà Phật quốc, xứ xứ kinh luận, ân cần đinh ninh, khuyến vãng sanh dã.

(論)其餘諸佛，一切淨土，雖一經兩經，略勸往生。不如彌陀佛國，處處經論，殷勤叮嚀，勸往生也。

(Luận: Hết thảy các Tịnh Độ của những vị Phật khác tuy được một hai kinh đại lược khuyên vãng sanh, chẳng bằng cõi của đức Phật Di Đà, kinh luận nào cũng đều ân cần căn dặn, khuyên nhủ vãng sanh).

Thích Ca Mâu Ni Phật quán chiếu toàn thể thế giới Sa Bà, [nhận thấy] phàm phu trong đời Mạt trược ác càng cần phải trông cậy A Di Đà Phật cứu độ. Vì thế, trong các kinh, đức Phật Thích Ca luôn ân cần căn dặn, khuyên lơn chúng sanh vãng sanh Di Đà Phật quốc. Chẳng như những cõi Phật khác chỉ được khuyên bảo vãng sanh đại lược trong một hai bộ kinh. Chúng ta phải thấy dụng ý của đức Phật ở nơi đâu!

Nêu bày điều tâm yếu

Bản thể của Phật Di Đà và hết thảy chư Phật chẳng hai, lại do Ngài có duyên với chúng ta nhất, cho nên đặc biệt niệm A Di Đà Phật.

Từ hai câu hỏi như thế trở đi, chúng ta thấy rõ chân tướng của duyên khởi. Ở đây, phải nêu ra một câu Hỏi: Hết thảy các Tịnh Độ của chư Phật đều rất thù thắng, vì sao đối với các Tịnh Độ khác, đức Phật chỉ nói đơn giản trong một, hai bộ kinh? Nhưng đối với Di Đà Tịnh Độ, sao lại trong các kinh nhiều ngần ấy Ngài luôn ân cần căn dặn, khuyên dạy vãng sanh?

Phật Thích Ca trông thấy đại duyên khởi ở chỗ nào, có những chúng sanh hữu duyên với Tịnh Độ của các vị Phật ấy, muốn sanh về đó. Vì thế, đức Phật cũng nhắc đến, nhưng những cõi ấy hoàn toàn chẳng mang tánh chất phổ biến. Do đó, Ngài chỉ nói trong một hai bộ kinh là được rồi. Nhưng pháp môn Tây Phương Tịnh Độ khác hẳn, nó và các chúng sanh trong giáo pháp suốt một đời đức Phật có mối quan hệ đặc biệt to lớn, chủ yếu là hai điều:

1) Thứ nhất, trong thế giới Sa Bà, mãi cho đến lúc Phật pháp diệt mất, có hết sức nhiều chúng sanh hữu duyên với A Di Đà Phật, giống như người trong thế gian lập gia đình, hoặc là người với người sống chung với nhau, có duyên thì mới có thể ở chung một chỗ được. Lại giống như sư phụ trong quá khứ, thâu nhận đồ đệ đều phải xem xét nhân duyên. Vị ấy chẳng có tâm riêng tư, nếu duyên phận [của trò] với thầy chẳng sâu, thầy sẽ chỉ dạy quý vị: “Ngươi hữu duyên với vị sư phụ ở nơi nào đó, ngươi hãy tới đó”. Hữu duyên thì sẽ có thể đắc độ, thành công hết sức dễ dàng. Vì thế, đức Phật cũng phải xem xét cái duyên. Từ điều này, có thể thấy: Phần đông chúng sanh trong thế giới Sa Bà có duyên cùng A Di Đà Phật.

2) Chúng sanh trong cõi này chẳng tương ứng với các Tịnh Độ khác, chỉ có Tịnh Độ của A Di Đà Phật là dễ sanh về nhất. Một mai đã tin nhận, chân tâm mong mỏi được vãng sanh, cậy vào phép Trì Danh đơn giản là đã có thể sanh về đó. Từ lúc đức Phật xuất thế cho đến một trăm năm trước khi Phật pháp hoàn toàn diệt mất, trong khoảng thời gian dài như vậy, chúng sanh nhiều ngần ấy thảy đều trông cậy A Di Đà Phật mà giải thoát, mà thành Phật. Chuyện này khá trọng đại. Do vậy, trong kinh đức Phật mới ân cần căn dặn, đặc biệt nhấn mạnh, trong ấy có duyên cớ đại duyên khởi rất lớn.

Chúng ta không có trí huệ, chẳng biết nhân duyên bao đời nhiều kiếp và mối quan hệ với A Di Đà Phật, chính mình cần phải cậy vào pháp môn nào hữu duyên, phải đi theo con đường nào để được độ thoát, nhưng Phật Thích Ca đã biết hoàn toàn. Chúng ta chỉ cần tin sâu lời đức Phật chỉ dạy, nhất tâm nhất ý niệm A Di Đà Phật, nhất tâm nhất ý cầu sanh về thế giới Cực Lạc, như vậy thì chắc chắn sẽ ở chung với Phật. Quyết định giống như lãng tử đã phiêu bạt nhiều đời, rốt cuộc tìm được mẹ, tìm được quê nhà, tìm được con đường của chính mình. Sau khi đã nhận định như vậy, bèn nhất tâm nhất ý niệm A Di Đà Phật, cầu sanh về thế giới Cực Lạc. Phải lãnh hội giống như thế đó!

Những kẻ bình phàm thường cho rằng phổ niệm đặc biệt thù thắng, nhưng qua chọn lựa như vậy, sẽ thấy vẫn là chuyên niệm tốt hơn. [Chuyên niệm] khế cơ, xác suất thành công cao, cuối cùng lại còn có thể đạt tới phổ niệm. Như thế thì sẽ chọn lựa chuyên niệm một vị Phật. Hơn nữa, trong chuyên niệm, lại chọn vị tốt nhất là A Di Đà Phật, Ngài và chúng ta hữu duyên nhất, đặc biệt dễ thành công! Do điều này bèn biết, pháp môn Tịnh Độ đặc biệt tốt đẹp, do Phật Thích Ca đã chọn lựa chắc chắn cho chúng ta, chẳng phải do là chủ trương của người nào khác. Đức Phật trụ thế tám mươi năm rồi ra đi rất nhanh, nhưng Ngài đã sắp xếp tốt đẹp ngàn thu muôn đời cho con người. Nếu chẳng nói ra một pháp có thể nhiếp trọn khắp đại chúng, thực hiện dễ dàng, lại đặc biệt tột bậc thù thắng, người đời sau biết làm như thế nào đây? Cậy vào ai để được độ thoát? Đã chẳng thấy Phật, lại chẳng có duyên y chỉ, làm sao có thể ngay trong đời này vượt thoát luân hồi, hoàn thành chuyện thành Phật cho được? Gần như là chẳng thể nào được!

Phật Thích Ca lòng Từ sâu xa, tâm Bi to lớn, hoàn toàn thấy duyên khởi, thấy chiếc bè Từ khiến cho chúng sanh đắc độ là pháp môn Di Đà. Vì thế, trong rất nhiều kinh giáo, đức Phật đều đặc biệt chỉ bày Tây Phương Tịnh Độ. Có thể nói là đây là chuyện được căn dặn đi, căn dặn lại, ủy thác, giao phó trọng yếu nhất, có thể suy ra mà biết tầm quan trọng của chuyện này. Sau khi đã hiểu rõ như vậy, chúng ta sẽ nhất tâm nhất ý chuyên niệm A Di Đà Phật, cầu sanh Cực Lạc Tịnh Độ, chẳng còn có cách nghĩ nào khác!

Hạng Phàm Phu Làm Sao Vãng Sanh...?

Hỏi: - Hàng cụ phược phàm phu nghiệp ác sâu dày, đầy đủ tất cả phiền não, dù có chút ít công đức tu hành, hoặc chướng vẫn chưa vơi được trong muôn một. Cõi Cực Lạc rất thanh tịnh trang nghiêm, còn siêu việt hơn tam giới. Thế thì hạng phàm phu ấy làm sao vãng sanh?

Đáp: - Có hai duyên: tự lực và tha lực. Về tự lực, hàng cụ phược phàm phu ở thế giới nầy tuy có đôi chút tu hành, thật ra chưa có thể sanh về Tịnh Độ và xứng đáng được ở Tịnh Độ. Kinh Anh Lạc nói: 'Từ địa vị cụ phược phàm phu chưa biết Tam Bảo và nhân quả thiện ác, trước tiên mới phát tâm Bồ Đề phải lấy tín làm gốc, đến khi vào Đạo Phật lại lấy giới làm nền tảng. Hạng phàm phu nầy khi mới thọ giới Bồ Tát, nếu mỗi đời cứ tiếp tục giữ giới như thế không cho khuyết phạm, trải qua ba kiếp mới đến địa vị Sơ Phát Tâm Trụ. Lại cứ như thế mà tu Thập Tín, Thập Ba La Mật cùng vô lượng hạnh nguyện, nối nhau không gián đoạn, mãn một vạn kiếp, mới đến ngôi đệ lục Chánh Tâm Trụ. Khi tiến lên đệ thất Bất Thối Trụ tức là đã vào Chủng Tánh Vị, nhưng địa vị nầy cũng chưa được sanh về Tịnh Độ. Đây là ước về tự lực.

Về tha lực, nếu kẻ nào tin nơi nguyện lực đại bi nhiếp lấy chúng sanh niệm Phật của Đức A Di Đà, rồi phát lòng Bồ Đề tu môn Niệm Phật Tam Muội, chán thân hữu lậu trong ba cõi, thực hành bố thí, trì giới cùng các phước nghiệp, mỗi hạnh đều hồi hướng nguyện sanh Tây Phương thì cơ cảm hợp nhau, nương nhờ Phật lực liền được vãng sanh. Cho nên Thập Trụ Tỳ Bà Sa Luận nói: 'Có hai lối tu: Nan Hành Đạo và Dị Hành Đạo. Nan Hành Đạo là chúng sanh ở cõi ngũ trược trải qua vô lượng đời chư Phật, cầu ngôi A Bệ Bạt Trí, thật rất khó được. Nỗi khó nầy nhiều vô số như cát bụi, nói không thể xiết. Nay chỉ kể sơ lược năm điều:

Ngoại đạo dẫy đầy, làm loạn Bồ Tát Pháp.

Bị người ác, kẻ vô lại phá hư thắng đức của mình.

Dễ bị phước báo làm điên đảo, có thể khiến hoại mất phạm hạnh.

Dễ bị lạc vào lối tự lợi của Thanh Văn, làm chướng ngại lòng đại từ.

Bởi duy có tự lực không tha lực hộ trì, nên sự tu hành rất khó khăn, ví như người què yếu đi bộ một mình tuy rất khó nhọc, một ngày chẳng qua chỉ được vài dặm.

Dị Hành Đạo là chúng sanh ở cõi nầy nếu tin lời Phật, tu môn Niệm Phật nguyện về Tịnh Độ, tất sẽ nhờ nguyện lực của Phật nhiếp trì, quyết định được vãng sanh không còn nghi. Ví như người nương nhờ sức thuyền xuôi theo dòng nước, tuy đường xa ngàn dặm cũng đến nơi không mấy chốc. Lại ví như người tầm thường nương theo luân bảo của Thánh Vương, trong một ngày đêm có thể du hành khắp bốn châu thiên hạ. Đây không phải do sức mình, mà chính là nhờ thế lực của Chuyển Luân Vương.'

Cũng có kẻ suy theo lý mà cho rằng hạng phàm phu hữu lậu không thể sanh về Tịnh Độ và không thể thấy thân Phật. Nhưng công đức niệm Phật thuộc về vô lậu thiện căn, hạng hữu lậu phàm phu do phát tâm Bồ Đề cầu sanh Tịnh Độ và thường niệm Phật, nên có thể phục diệt phiền não, được vãng sanh, và tùy phần thấy thô tướng của Phật. Còn bậc Bồ Tát thì cố nhiên được vãng sanh, lại thấy tướng vi diệu của Phật, điều ấy không còn nghi ngờ chi nữa. Cho nên Kinh Hoa Nghiêm nói: 'Tất cả các cõi Phật, đều bình đẳng nghiêm tịnh, chúng sanh hạnh nghiệp khác, chỗ thấy chẳng đồng nhau.' Đây là chỉ cho ý nghĩa trên vậy.

Tịnh Độ Thập Nghi Luận Giảng Ký

Đời Tùy, Thiên Thai Trí Giả đại sư thuyết

Pháp sư Trí Viên giảng giải

Chuyển ngữ: Bửu Quang Tự đệ tử Như Hòa

(Luận) Đệ ngũ nghi, vấn: Cụ phược phàm phu, ác nghiệp hậu trọng, nhất thiết phiền não nhất hào vị đoạn, Tây Phương Tịnh Độ xuất quá tam giới, cụ phược phàm phu vân hà đắc sanh?

(論)第五疑。問：具縛凡夫惡業厚重，一切煩惱一毫未斷，西方淨土出過三界，具縛凡夫云何得生？

(Luận: Mối nghi thứ năm, Hỏi: Phàm phu đầy dẫy triền phược, ác nghiệp sâu nặng, hết thảy phiền não chưa đoạn mảy may, Tây Phương Tịnh Độ vượt khỏi tam giới, phàm phu đầy dẫy triền phược làm sao sanh về đó cho được?)

Nêu câu Hỏi: Phàm phu đầy dẫy triền phược, ác nghiệp rất sâu nặng, hết thảy phiền não chưa đoạn mảy may nào, nhưng Tây Phương Tịnh Độ là cõi thánh vượt khỏi tam giới, phàm phu đầy dẫy triền phược làm sao có thể sanh về đó cho được?

Đây là nêu ra nghi ngờ chất vấn [về vấn đề] nhân và quả chẳng phù hợp: Chỉ cần có Hoặc Nghiệp chừng bằng mảy tóc, sẽ thọ sanh trong tam giới, chẳng có cách nào sanh vào Tịnh Độ ở ngoài tam giới được. Hiện thời, ác nghiệp sâu dầy dường ấy, phiền não chẳng đoạn tí nào, làm sao có thể sanh về cõi Tịnh Độ ở ngoài tam giới cho được? Đơn giản là chuyện viễn vông!

Khi giải trừ [nghi vấn] này, trước hết sẽ chỉ ra, nhận thức của quý vị đối với luật nhân quả hãy còn rất hẹp hòi. Luật nhân quả không chỉ giới hạn trong nhân quả thuộc về tự lực, mà còn có nhân quả do tha lực thêm vào đó. Hơn nữa, xét theo tha lực, Phật lực đã đạt tới mức tối cao vô thượng. Nếu chỉ nói theo tự lực, đương nhiên là nhân quả chẳng phù hợp, nhưng nói theo [phương diện được] tha lực thêm vào, sẽ hết sức hợp lý. Giống như kẻ mù tịt về kiến thức khoa học, chỉ cậy vào sức mình mà toan phát minh máy bay, computer v.v… làm các chuyện thuộc về khoa học kỹ thuật, đương nhiên là nhân quả chẳng phù hợp. Kẻ đó ngay cả định luật vật lý đơn giản còn chẳng hiểu, làm sao có thể nắm vững nguyên lý khoa học phức tạp, tiến tới phát minh, khai phá cho được? Thế nhưng, dựa vào tha lực làm Tăng Thượng Duyên, kẻ mù tịt về kiến thức khoa học cũng có thể ngồi phi cơ bay lên trời xanh, có thể nghe điện thoại vượt ngoài biển thẳm và đại dương, có thể dùng computer tốc độ cao để tính toán, hoàn toàn có thể lý giải được. Cũng giống như thế, phàm phu đầy dẫy triền phược có thể phối hợp sức tín nguyện với sức oai thần của Phật mà có thể vãng sanh Tịnh Độ.

Đối với nghi vấn này, [Trí Giả đại sư] đã chia thành ba đoạn để giải thích:

a) Trong tình hình như vậy, chỉ cậy vào tự lực sẽ chẳng thể vãng sanh, kiêm nhờ vào tha lực thì sẽ có thể vãng sanh.

b) Dựa theo luận Tỳ Bà Sa để nhận định Nan Hành Đạo và Dị Hành Đạo.

c) Dùng thí dụ để chứng thực.

5.1. Trong tình hình như vậy, chỉ cậy vào tự lực sẽ chẳng thể vãng sanh, kiêm nhờ vào tha lực thì sẽ có thể vãng sanh

Đối với tình hình như thế này, phải chia ra hai loại tình huống là tự lực và tha lực. Chỉ cậy vào tự lực, sẽ chẳng thể sanh về Tịnh Độ; cậy thêm tha lực thì sẽ có thể sanh về Tịnh Độ.

(Luận) Đáp: Hữu nhị chủng duyên, nhất giả tự lực, nhị giả tha lực. Tự lực giả, thử thế giới tu đạo, thật vị đắc sanh Tịnh Độ. Thị cố, Anh Lạc kinh vân: “Thỉ tùng cụ phược phàm phu vị thức Tam Bảo, bất tri thiện ác nhân chi dữ quả. Sơ phát Bồ Đề tâm, dĩ tín vi bổn. Trụ tại Phật gia, dĩ giới vi bổn, thọ Bồ Tát giới, thân thân tương tục, giới hạnh bất khuyết, kinh nhất kiếp, nhị kiếp, tam kiếp, thỉ chí Sơ Phát Tâm Trụ. Như thị tu hành Thập Tín, Thập Ba La Mật đẳng, vô lượng hạnh nguyện, tương tục vô gián, mãn nhất vạn kiếp, phương thỉ chí đệ lục Chánh Tâm Trụ. Nhược cánh tăng tấn chí đệ thất Bất Thoái Trụ, tức chủng tánh vị”. Thử ước tự lực, tốt vị đắc sanh Tịnh Độ.

(論)答：有二種緣，一者自力，二者他力。自力者，此世界修道，實未得生淨土。是故瓔珞經云：「始從具縛凡夫，未識三寶，不知善惡因之與果，初發菩提心。以信為本住在佛家，以戒為本受菩薩戒。身身相續戒行不闕，經一劫二劫三劫，始至初發心住。如是修行十信十波羅蜜等無量行願，相續無間滿一萬劫，方始至第六正心住。若更增進，至第七不退住，即種性位。」此約自力，卒未得生淨土。

(Luận: Đáp: Có hai thứ duyên, một là tự lực, hai là tha lực. Tự lực là tu đạo trong thế giới này thì quả thật chưa thể sanh về Tịnh Độ được! Do đó, kinh Anh Lạc nói: “Thoạt đầu từ địa vị phàm phu đầy dẫy triền phược, chưa hiểu biết Tam Bảo, chẳng biết nhân và quả thiện ác, mới phát Bồ Đề tâm, lấy tín làm gốc, trụ trong nhà Phật, lấy giới làm gốc, thọ giới Bồ Tát, đời này liên tiếp sang đời kia, giới hạnh chẳng khuyết, trải qua một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, mới đạt đến Sơ Phát Tâm Trụ. Tu hành Thập Tín, Thập Ba La Mật v.v… vô lượng hạnh nguyện như thế liên tục, chẳng gián đoạn, trọn đủ một vạn kiếp thì mới đạt đến địa vị thứ sáu là Chánh Tâm Trụ. Nếu tăng tấn hơn, đạt tới địa vị thứ bảy là Bất Thoát Trụ, tức địa vị thuộc vào chủng tánh”. Đấy là xét theo tự lực, rốt cuộc chưa sanh về Tịnh Độ được).

Nhân duyên thành tựu Tịnh Độ có hai loại là tự lực và tha lực. Xét theo tự lực, tu đạo trong thế giới này, [chúng sanh] ở mức độ này chẳng thể nào sanh về Tịnh Độ. Vì thế, kinh Anh Lạc đã miêu tả cụ thể tiến trình tu đạo. Tịnh Độ là quả vị xuất tam giới đặc biệt cao, nhưng phàm phu do thuộc tình trạng trọn đủ triền phược (phiền não), cậy vào sức của chính mình để phát triển từng bước, sẽ là một quá trình phải tốn thời gian rất lâu dài, đạt tới trình độ tu chứng đặc biệt cao mới vượt thoát tam giới, sanh vào Tịnh Độ. Nói cụ thể, sẽ là như thế này:

Một phàm phu đầy đủ phiền não triền phược, thoạt đầu từ chẳng nhận biết Tam Bảo, chẳng biết thiện ác, nhân quả, sau khi gặp gỡ thiện duyên, bắt đầu quy y, tin nhân quả. Đấy là phàm phu khởi sự nhập đạo. Nhưng phải biết: Trong tâm thật sự kiến lập [niềm tin để] quy y và [thấu hiểu] nhân quả, đặc biệt khó khăn! Phải là sau khi [đã kiến lập tín tâm và sự hiểu biết] như vậy thì mới có thể phát Bồ Đề tâm, dùng tín tâm làm căn bản, mà cũng là đã chân thật phát khởi đạo tâm, tiến nhập Đại Thừa đạo. Sau đó, thọ Bồ Tát giới làm căn bản, trụ trong nhà Phật, từ đời này tiếp nối sang đời khác, giới hạnh chẳng khuyết, trải qua một kiếp, hai kiếp, ba kiếp, mới đạt tới địa vị Sơ Phát Tâm Trụ. Quá trình chuyển từ cái tâm phàm phu thành cái tâm của bậc Sơ Phát Tâm Trụ rất lâu dài. Sau đấy, tu tập Thập Tín, Thập Ba La Mật v.v… vô lượng hạnh nguyện, liên tục, chẳng gián đoạn, trọn hết một vạn kiếp, mới đạt tới địa vị thứ sáu là Chánh Tâm Trụ. Lại tăng tấn đến địa vị thứ bảy là Bất Thoái Trụ. Tới đây mới được coi là “chủng tánh vị” (địa vị thuộc vào chủng tánh Phật). Có thể thấy rằng, xét theo phương diện cậy vào tự lực, rốt cuộc chẳng thể do trạng huống kém cỏi như thế mà sanh vào Tịnh Độ được! Nhìn từ trạng huống trước mắt của phàm phu, ác nghiệp rất nặng, chẳng đoạn một mảy phiền não, thậm chí còn chưa thể đè nén [phiền não] nổi. Trong tình huống này, tất nhiên là sẽ tiếp tục luân hồi, ngay cả thân người còn khó thể giữ được, làm sao có thể sanh về Tịnh Độ cho nổi?

Xem tiếp, tuy chưa đoạn một mảy phiền não, nhưng nếu cậy thêm tha lực, tức nguyện lực đại bi của A Di Đà Phật, sẽ có thể ngay trong một đời vượt khỏi khổ luân, sanh vào Tịnh Độ ở ngoài tam giới.

(Luận) Tha lực giả, nhược tín A Di Đà Phật đại bi nguyện lực, nhiếp thủ niệm Phật chúng sanh, tức năng phát Bồ Đề tâm, hành Niệm Phật tam muội, yếm ly tam giới thân, khởi hành Thí, Giới, tu phước, ư nhất nhất hạnh trung, hồi nguyện sanh bỉ Di Đà Tịnh Độ, thừa Phật nguyện lực, cơ cảm tương ứng, tức đắc vãng sanh.

(論)他力者，若信阿彌陀佛大悲願力攝取念佛眾生，即能發菩提心行念佛三昧，厭離三界身。起行施戒修福，於一一行中，回願生彼彌陀淨土，乘佛願力機感相應即得往生。

(Luận: Tha lực là nếu tin vào đại bi nguyện lực của A Di Đà Phật nhiếp thủ chúng sanh niệm Phật, liền có thể phát Bồ Đề tâm, hành Niệm Phật tam muội, chán lìa cái thân trong tam giới, thực hành Thí, Giới, tu phước, trong mỗi một hạnh, đều hồi hướng nguyện sanh về cõi Di Đà Tịnh Độ kia, nương vào nguyện lực của Phật, cơ cảm tương ứng, liền được vãng sanh).

Xét theo trạng huống của tha lực, dẫu là phàm phu đầy dẫy triền phược, nhưng do có đủ nội hàm Tín, Nguyện, Hạnh, tương ứng với Phật lực, thì sẽ được vãng sanh. Nói đến Tín thì chủ yếu là tin tưởng vào đại bi nguyện lực của A Di Đà Phật có thể nhiếp thủ chúng sanh niệm Phật. Vì thế, một dạ gieo mình vào biển nguyện của Phật Di Đà. “Nguyện” là tùy sức phát tâm xuất ly, Bồ Đề tâm dẫn về Tịnh Độ. Cũng là phát khởi cái tâm “ta muốn thành Phật”, chán lìa cái thân trong tam giới, mong sanh về Tịnh Độ ở ngoài tam giới. Đối với mỗi loại thiện hạnh đã hành như Thí, Giới, tu tam phước, đều hồi hướng nguyện vãng sanh Di Đà Tịnh Độ. Đấy là nội dung của Nguyện. Hành Niệm Phật tam muội, vì để vãng sanh thành Phật mà nhất tâm niệm A Di Đà Phật. Đã có nội hàm ba tư lương Tín, Nguyện, Hạnh, sẽ có thể cảm ứng Phật, được Phật lực nhiếp trì, bèn sanh vào thế giới Cực Lạc. Đấy là tình hình nơi tha lực.

5.2. Dựa theo luận Tỳ Bà Sa để nhận định Nan Hành Đạo và Dị Hành Đạo

(Luận) Thị cố Thập Trụ Bà Sa Luận vân: “Ư thử thế giới tu đạo, hữu nhị chủng, nhất giả Nan Hành Đạo, nhị giả Dị Hành Đạo. Nan Hành giả, tại ư ngũ trược ác thế, ư vô Phật thời cầu A Bệ Bạt Trí, thậm nan khả đắc. Thử nan vô số trần sa, thuyết bất khả tận. Lược trần hữu ngũ”.

(論)是故十住婆沙論云：「於此世界修道有二種，一者難行道，二者易行道。難行者，在於五濁惡世，於無佛時，求阿裨跋致甚難可得。此難無數塵沙說不可盡，略陈有五。

(Luận: Do vậy, Thập Trụ Bà Sa Luận viết: “Tu đạo trong thế giới này có hai loại, một là đạo khó hành, hai là đạo dễ hành. Khó hành là ở trong đời ác ngũ trược, nhằm lúc không có Phật mà cầu Bất Thoái Chuyển, rất khó thể đạt được. Sự khó khăn này [dẫu sánh ví nhiều] như vô số bụi cát, vẫn chẳng thể nói trọn hết được. Trần thuật đại lược thì có năm điều”).

Như trong phần trên đã nói, có hai phương thức tu hành là chỉ cậy vào tự lực và [tự lực] cậy thêm Phật lực! Vì thế, Thập Trụ Tỳ Bà Sa Luận có nói: Tu đạo trong thế giới này hòng đạt Bất Thoái Chuyển thì có hai loại là Nan Hành Đạo và Dị Hành Đạo. “Nan hành” (Khó hành) là nói trong đời ác ngũ trược, nhằm thời kỳ không có Phật, cầu Bất Thoái Chuyển đặc biệt khó thể thành tựu. Những chỗ khó khăn nhiều lắm, dẫu dùng số lượng lớn như vô số trần sa [để sánh ví] vẫn chẳng thể nói trọn hết được. Nếu với mỗi điều đều nêu cặn kẽ sự khó khăn này, sự khó khăn nọ, đúng là ngàn muôn nỗi khó khăn, có vô số khó khăn. Ở đây, trần thuật giản yếu năm chỗ khó khăn:

(Luận) Nhất giả, ngoại đạo tương thiện, loạn Bồ Tát pháp.

(論)一者外道相善，亂菩薩法。

(Luận: Một là ngoại đạo đem những “điều lành” làm loạn pháp Bồ Tát).

Một là trong chánh pháp của đức Phật, Tiểu Thừa có ba pháp ấn là Vô Thường, Vô Ngã, Tịch Diệt, Đại Thừa có một pháp ấn là Thật Tướng, một mực tu hành, ắt đều đạt được thánh quả. Ngoại đạo chẳng vậy, mê hoặc, tà kiến. Những điều họ nói là tương tự thiện, chẳng phải là thiện chân thật, dùng tà loạn chánh. Ai chẳng thể phân biệt, biện định, sẽ trở thành nhân duyên chướng đạo rất sâu, phá hoại Bồ Tát pháp của người ta.

(Luận) Nhị giả, vô lại ác nhân, phá tha thắng đức.

(論)二者無賴惡人，破他勝德。

(Luận: Hai là kẻ ác vô lại phá hoại đức thù thắng của người khác).

Hai là trong đời ô trược, kẻ ác trông thấy người tu đạo sẽ chẳng giúp cho họ thành tựu, mà ngược ngạo tuyên nói những lời gièm chê, báng bổ, phá hoại, hủy báng, [đấy] cũng là [người tu đạo] bị kẻ ác nhiễu loạn.

(Luận) Tam giả, điên đảo thiện quả, năng hoại phạm hạnh.

(論)三者顛倒善果，能壞梵行。

(Luận: Ba là điên đảo thiện quả có thể phá hoại phạm hạnh).

Chữ “thiện quả” chỉ quả báo nhân thiên, hoàn toàn chẳng phải là vô lậu thiện. Tạm thời hưởng vui, rốt cuộc rơi vào khổ thì gọi là “điên đảo”. Trong thế gian này, thường có những kẻ chấp lấy phước báo nhân thiên, phá hỏng pháp hạnh xuất thế tiến hướng Niết Bàn tịch tĩnh!

(Luận) Tứ giả, Thanh Văn tự lợi, chướng ư đại từ.

(論)四者聲聞自利，障於大慈。

(Luận: Bốn là Thanh Văn do tự lợi mà chướng ngại lòng đại từ).

Thường bị rơi vào tự lợi, đấy chính là sự tác ý chủ yếu của hàng Tiểu Thừa, chướng ngại tâm đại từ bi dấy khởi.

(Luận) Ngũ giả, duy hữu tự lực, vô tha lực trì.

(論)五者唯有自力，無他力持。

(Luận: Năm là chỉ có tự lực, chẳng có tha lực nhiếp trì).

Dẫu tiến nhập hạnh Đại Thừa, nhưng vì khuyết thiếu tha lực, chỉ cậy vào tự lực, lại có rất nhiều chỗ khó khăn, chính mình chẳng thể làm chủ, có thể đi vào ngõ rẽ, chẳng có sức giúp đỡ, khó thể khai phát v.v…

(Luận) Thí như bả nhân bộ hành, nhất nhật bất quá sổ lý, cực đại tân khổ, vị tự lực dã.

(論)譬如跛人步行，一日不過數里，極大辛苦，謂自力也。

(Luận: Ví như người thọt chân đi bộ, một ngày bất quá được vài dặm, tột cùng khó nhọc, đó là nói đến tự lực vậy).

Cũng giống như vậy, sẽ gặp phải ngoại đạo chướng, phàm phu chướng, Tiểu Thừa chướng, duy tự lực chướng (chướng ngại do chỉ cậy vào tự lực). Giống như một người thọt chân tập tễnh muốn đi đường rất xa, một ngày chẳng đi được mấy dặm, đặc biệt vất vả. Đó gọi là “tự lực”.

(Luận) Dị Hành Đạo giả, vị tín Phật ngữ, giáo Niệm Phật tam muội, nguyện sanh Tịnh Độ, thừa Di Đà Phật nguyện lực nhiếp trì, quyết định vãng sanh bất nghi dã. Như nhân thủy lộ hành, tạ thuyền lực cố, tu du tức chí thiên lý, vị “tha lực” dã. Thí như liệt phu tùng Chuyển Luân Vương, nhất nhật nhất dạ, châu hành Tứ Thiên Hạ, phi thị tự lực, Chuyển Luân Vương lực dã.

(論)易行道者，謂信佛語，教念佛三昧，願生淨土。乘彌陀佛願力攝持，決定往生不疑也。如人水路行，藉船力故須臾即至千里，謂他力也。譬如劣夫從轉輪王，一日一夜周行四天下，非是自力，轉輪王力也。

(Luận: Đạo dễ hành tức là tin tưởng lời đức Phật dạy Niệm Phật tam muội, nguyện sanh về Tịnh Độ, nương vào nguyện lực của Phật Di Đà nhiếp trì, quyết định vãng sanh, chẳng ngờ chi. Như người đi đường thủy, nhờ vào sức thuyền, nên trong khoảnh khắc có thể đến ngàn dặm, đấy gọi là “tha lực”. Ví như kẻ kém cỏi, do theo Chuyển Luân Vương, trong một ngày một đêm có thể đi trọn khắp Tứ Thiên Hạ, chẳng phải là tự lực, mà là do sức của Chuyển Luân Vương).

“Dị Hành Đạo” là nói tới chuyện tin nhận pháp môn Niệm Phật tam muội do đức Phật đã dạy, nguyện sanh về Tịnh Độ, nương vào nguyện lực của A Di Đà Phật nhiếp trì, quyết định vãng sanh, chẳng ngờ chi nữa! Trong đó, “tin lời Phật” là nói đã trọn đủ Tín, “nguyện sanh” là trọn đủ Nguyện, “thừa Di Đà Phật nguyện lực nhiếp trì” chính là sức tín nguyện kết hợp với Phật lực, “quyết định vãng sanh” là nói tới cái quả sanh vào Tịnh Độ. Đây là chỉ dạy rành rẽ hành tướng của Dị Hành Đạo: Bản thân chỉ cần có đủ tín nguyện, do Phật lực gia bị, chắc chắn sẽ đạt được cái quả sanh về cõi Tịnh Độ thù thắng nhiệm mầu, có thể thấy chỗ sai khác vời vợi so với Nan Hành Đạo. Giống như người theo đường thủy, do mượn dùng sức thuyền, cho nên trong giây lát có thể đi được ngàn dặm. Đấy là tha lực.

Dùng thí dụ để nói thì ví như có một người hết sức gầy gò, yếu ớt, chẳng có một tí năng lực gì, nhưng người ấy đi theo Chuyển Luân Vương, vì Ngài có đủ đức tướng tín, nguyện v.v… Người ấy bằng lòng quy phục, theo hầu Chuyển Luân Vương. Chuyển Luân Vương do lòng từ bi có thể dẫn người ấy theo. Nếu người ấy đã không tin, lại chẳng nguyện, dẫu có năng lực to lớn như chư thiên, Chuyển Luân Vương cũng chẳng dẫn người ấy theo. Nếu năng lực nhỏ yếu, chỉ cần có lòng tín thuận, có đức phát nguyện, mong muốn, sẽ được Chuyển Luân Vương nhiếp thọ, được dẫn lên Luân Bảo, trong một ngày, một đêm, có thể dạo trọn khắp Tứ Thiên Hạ. Đấy chẳng phải là sức mình, mà là do sức của Chuyển Luân Vương. Điều này hiển thị tướng trạng của tha lực.

5.3. Dùng thí dụ để chứng thực

(Luận) Nhược ngôn hữu lậu phàm phu bất đắc sanh Tịnh Độ giả, diệc khả hữu lậu phàm phu ưng bất đắc kiến Phật thân. Nhiên Niệm Phật tam muội, tịnh vô lậu thiện căn sở khởi. Hữu lậu phàm phu, tùy phần đắc kiến Phật thân thô tướng dã, Bồ Tát kiến vi tế tướng, Tịnh Độ diệc nhĩ, tuy thị vô lậu thiện căn sở khởi, hữu lậu phàm phu phát Vô Thượng Bồ Đề tâm, cầu sanh Tịnh Độ, thường niệm Phật cố, phục diệt phiền não, đắc sanh Tịnh Độ, tùy phần đắc kiến thô tướng, Bồ Tát kiến vi diệu tướng, thử hà sở nghi? Cố Hoa Nghiêm kinh thuyết: “Nhất thiết chư Phật sát, bình đẳng phổ nghiêm tịnh, chúng sanh nghiệp hạnh dị, sở kiến các bất đồng”, tức kỳ nghĩa dã.

(論)若言有漏凡夫不得生淨土者，亦可有漏凡夫應不得見佛身。然念佛三昧並無漏善根所起，有漏凡夫隨分得見佛身粗相也，菩薩見微細相。淨土亦爾，雖是無漏善根所起，有漏凡夫發無上菩提心，求生淨土，常念佛故伏滅煩惱，得生淨土，隨分得見粗相，菩薩見微妙相，此何所疑？故華嚴經說：「一切諸佛剎，平等普嚴淨，眾生業行異，所見各不同。」即其義也。

(Luận: Nếu nói phàm phu hữu lậu chẳng được sanh vào Tịnh Độ, lẽ ra phàm phu hữu lậu cũng sẽ chẳng trông thấy thân Phật. Nhưng Niệm Phật tam muội hoàn toàn do vô lậu thiện căn dấy lên. Phàm phu hữu lậu tùy phần được thấy thô tướng nơi thân Phật, Bồ Tát thấy tướng vi tế. Tịnh Độ cũng thế, tuy do vô lậu thiện căn dấy khởi, nhưng phàm phu hữu lậu phát tâm Vô Thượng Bồ Đề, cầu sanh Tịnh Độ, do thường niệm Phật, chế phục, diệt trừ phiền não, được sanh về Tịnh Độ, tùy phần được thấy thô tướng, Bồ Tát thấy tướng vi diệu, chuyện này có gì đáng nghi? Do đó, kinh Hoa Nghiêm nói: “Hết các cõi Phật bình đẳng, trang nghiêm, thanh tịnh trọn khắp, do nghiệp hạnh của chúng sanh sai khác mà mỗi người thấy mỗi khác”, chính là nói về ý nghĩa này vậy).

Đây là dùng chánh báo để suy ra y báo. Nếu nói phàm phu hữu lậu chẳng thể sanh vào Tịnh Độ, vậy thì nói theo cùng một lý, lẽ ra phàm phu hữu lậu cũng sẽ chẳng thể thấy thân Phật! Thế nhưng, tuy Niệm Phật tam muội do thiện căn vô lậu dấy khởi, nhưng phàm phu hữu lậu có thể tùy phần trông thấy thô tướng nơi thân Phật, còn Bồ Tát có thể thấy tế tướng nơi thân Phật. Cùng một lý mà suy, tuy Tịnh Độ do thiện căn vô lậu dấy khởi, nhưng phàm phu hữu lậu phát tâm Vô Thượng Bồ Đề cầu sanh Tịnh Độ, do thường niệm Phật, có thể chế phục, diệt trừ phiền não, được sanh về Tịnh Độ, sẽ tùy phần thấy thô tướng của Tịnh Độ, Bồ Tát thấy tướng vi tế; chuyện này có gì đáng để hoài nghi? Vì thế, kinh Hoa Nghiêm nói: “Hết thảy các cõi Phật bình đẳng, thanh tịnh, trang nghiêm, chúng sanh do nghiệp hạnh khác biệt mà mỗi người thấy khác nhau”. Phàm phu vãng sanh thấy thô tướng, Bồ Tát vãng sanh sẽ thấy tế tướng. Do được Phật lực gia bị, hữu lậu phàm phu cũng có thể sanh về Tịnh Độ.

Tóm lại, nếu chỉ nhìn theo tự lực, phàm phu đầy dẫy triền phược sẽ chẳng thể sanh về Tịnh Độ ở ngoài tam giới vì chưa đoạn Hoặc nghiệp. Nhưng do pháp môn này kiêm cậy vào tha lực, do thần lực của Phật chẳng thể nghĩ bàn, kẻ có đủ tín nguyện niệm Phật chắc chắn sẽ có thể vãng sanh.