Luận Đại Thừa Trăm Pháp Minh Môn

Thế nào là tất cả pháp?

Sao gọi là vô ngã?

Tất cả các pháp là gì? Thế nào là vổ ngã?

Tất cả pháp lược gồm có 5 loại:

1. Tâm pháp (Pháp tối thắng)

2. Tâm sở hữu pháp (Tương ưng với tâm pháp) 3. Sắc pháp (Pháp sở hiện ảnh)

4. Tâm bất tương ưng hành pháp (Tam vị sai biệt) 5. Vô vi pháp (Tứ sở hiển hiện)

Đây sơ lược tất cả pháp gồm có 5 loại và chỉ có thể giảng đại khái chớ không thể đi sâu vào. Nếu giảng cho tận tường thì có quá nhiều chi tiết.

“Một là tâm pháp.” Thứ nhất là tâm pháp (citta- dharmah), cũng tức là tâm vương, là vua của tất cả pháp. Vì tất cả các pháp đều do từ tâm pháp này khởi ra. Nếu không có tâm vương thì không có các pháp. Nên nói “Phật thuyết tất cả pháp để độ tất cả tâm, nếu không có tất cả tâm, dùng chi tất cả pháp?” Tâm pháp tức là pháp của tâm vương, gồm có tám. Sau đây sẽ giảng rõ hơn.

“Hai là tâm sở hữu pháp” cũng tức ỉà tâm sở pháp (chaitashika-dharmah), lại gọi là tâm sử. Sử là một sự sai bảo người, cũng như là công nhân của tâm. Tâm là vua, tâm sở tựa như quan quân đại thần hay công nhân thay vua làm việc. Lúc làm việc cần phải dùng đến tâm sở này. Tâm sở cũng gọi là “tâm sô””, gồm có 51 thứ, những pháp này đều y chiếu theo tâm mà khởi ra. Là sỡ hữu của tâm gia, tức là tâm vương. Cho nên gọi là tâm sở hữu pháp.

“Ba là sắc pháp.” Phàm những gì có hình chất, có thực thể đều gọi là sắc pháp (rupa-dharmah). Chẳng phải chỉ đơn thuần có màu sắc mới gọi là sắc pháp, những gì có chướng ngại, sờ mó được đều gọi là sắc pháp. Có tất cả là 11 thứ. Phần sau sẽ giảng rõ. “Bôn là tâm bất tương ưng hành pháp (cừta- viprayukta-samskara-dharmahPháp này không tương ứng với bôn pháp kia, tức nó không có hợp tác với nhau. Tự nó đơn độc, từ tâm sanh khởi ra nên không tương ưng. Pháp này thuộc về tất cả hành, có biểu hiện riêng của nó.

“Thứ năm là vô vi pháp.” Bổn pháp trước là pháp hữu vi, còn pháp sau này thuộc về pháp vô vi (asamskrita-dhcirmah). Pháp vô vi là một loại pháp Đại thừa tu xuất thế. Cho nên cần phải tu pháp xuất thế” mới có thể chứng đắc cảnh giới Vô vi này.

Phần trên đã nói về 5 pháp. Khi giảng đến chánh văn, chúng ta sẽ phân tích tỉ mỉ hơn.

Trong tất cả các pháp, bôn pháp trước là pháp hữu vi, pháp sau hết là pháp vô vi. Nếu như chỉ nhận thức bôn pháp ữước thì đó là phàm phu ngoại đạo. Còn nếu chỉ nhận biết có pháp vô vi thì đó là Tiểu thừa thiên (nghiêng) “không”, chẳng đạt đến cảnh giới của Đại thừa. Thế nào là cảnh giới của Đại thừa? Tức hữu vi mà là vô vi. Có nghĩa là nơi hữu vi pháp thể hội hiểu biết pháp vô vi. Không phải là xa rời pháp hữu vi để lại đi tìm một pháp vô vi khác. Hữu vi, vô vi chỉ là một chuyển biến của tâm niệm. Ngay nơi pháp hữu vi mà quý VỊ có thể liễu giải hiểu được pháp vô vi tức là ở thế gian mà xuất thế gian, là sông trên thế giới này quý vị đã minh bạch hết tất cả: không ừanh, khổng tham, khổng quái, không ngại, viên dung tự tại. Đó là cảnh giới mà quý vị có thể cho là rất khoái lạc. Nếu có thể đạt đến cảnh giới như vậy tức là Đại thừa Bồ Tát. Nếu như ngay nơi “vô ngã” mà lại có thể ra công phu dũng mãnh tinh tấn, thời sẽ đạt đến quả vị cứu cánh Diệu giác.

Thứ nhất, pháp tối thắng: Tâm pháp

Thứ hai, tương Ưng với tâm pháp (thứ nhất)

Thứ ba, pháp sở hiện ảnh (hai pháp trước)

Thứ tư, tam vị sai hiệt (ba pháp trên)

Thứ năm, pháp sở hiển thị (bôn pháp trên)

Các pháp thứ lớp như thế

“Thứ nhất, pháp tối thắng.” Câu này chỉ cho tâm pháp thứ nhứt. Nhân vì trong tất cả các pháp nó là tâm vương, cũng là tối thắng trong tất cả các pháp.

“Thứ hai, tương ưng với tâm pháp.” Chi về loại thứ hai là tâm sở hữu pháp. Tâm sở hữu pháp cùng với tâm vương thì tương ưng và nghe theo sự chỉ huy của tâm vương.

“Thứ ba, pháp sở hiện ảnh.” Tức về loại thứ ba là Sắc pháp. Sắc pháp là một thứ hình bóng do tâm vương và tâm sở hữu pháp biểu hiện ra, cũng là một tướng phần trong thức thứ tám. Nó vốn không có tự thể, nhân vì chúng ta nhìn thấy tất cả hình tướng, nhưng căn bản là không tồn tại, chỉ chẳng qua- nó là sự sanh khởi vọng chấp phân biệt của kiến phần trong thức thứ tám. Sự thủ chấp là do “tướng phần” trong thức thứ tám biến hiện ra các hình tượng rồi cho là cảnh thật.

“Thứ tư, tam vị sai biệt.” Đây nói về cái phần thứ tư : tâm bất tương ưng hành pháp. Tâm bất tương ưng hành pháp cũng do tâm vương sanh ra và cũng do tâm sở hữu pháp, sắc pháp rồi phân biệt phát sanh. “Vì bốn thứ cùng hiển bày. ” Đây chỉ về sự đặc biệt rất cao siêu của phần thứ năm là vô vi pháp. Nó rất khó hiểu, vì không có cách nào để minh bạch, cho nên phải mượn pháp hữu vi để hiển bày pháp vô vi. “Thứ lớp như thế.” Nói về thứ tự của các pháp là: Tâm pháp, tâm sở hữu pháp, tâm bất tương ưng hành pháp và vô vi pháp.

Thứ nhất: Tâm pháp lược gồm 8:

1. Nhãn thức.

2. Nhĩ thức.

3. Tỷ thức. 4. Thiệt thức.

5. Thân thức 6. Ý thức 7. Mạt-na thức

8. A-lại-da thức Bây giờ giảng về Tâm pháp thứ nhất. Tâm pháp lược gồm có tám:

1. Nhãn thức (cakshur-vijnana).

Mắt có thể thấy nhưng khổng phải là con mắt tự nó thấy, mà do cái thức của mắt thây (nhãn thức). Nếu quý vị nói là con mắt có thể thây, vậy nếu móc con mắt để qua một bên thì con mắt đó có thể thấy hay không? Ví như quý vị nói, tôi không đi xem xi-nê, nhưng tôi móc con mắt của tôi đưa cho anh để anh đem nó đi xem xi-nê. Quý vị thử nói, nó có thấy hay khổng? Đương nhiên là nó không thây được. Cho nên mắt không thể thấy. Vậy cái gì có khả năng thấy? Đó là cái thức. Cái thức này đến từ chỗ nào? Nó đến từ nơi tâm thức.

2. Nhĩ thức (shrotra-vijnana).

Nhĩ thức để nghe chẳng phải là cái lỗ tai có khả năng nghe. Vì nếu quý vị cắt cái lỗ tai để qua một bên thì nó không nghe được.

3. Tỷ thức (ghrana-vijnana).

4. Thiệt thức (jihva-vijnana).

5. Thân thức (kaya-vijnana).

Tất cả đều đồng với đạo lý trên.

6. Ý thức (mano-vijnana).

Vừa rồi giảng về lục thức, là do sáu căn (nhãn, nhĩ, tỷ, thiệt, thân, ý) bên trong, đốì với sáu trần bên ngoài (sắc, thanh, hương, vị, xúc, pháp) mà sanh ra. Sáu căn, sáu trần và sáu thức hợp lại thành 18 giới. Mười tám giới này đã giảng qua ừong “Tâm Kinh”. Muôn nghiên cứu rõ ràng hơn, quý vị có thể tham khảo quyển “Bát Nhã

Ba La Mật Đa Tâm Kinh Phi Đài Tụng Giải. ” Thức thứ 6 là ý

thức cũng chẳng phải là bển thể của ý thức, mà thể chân chính của ý thức là thức thứ 7. Nghĩa là thức thứ 6 chỉ là cái dụng của ý mà thôi.

7. Mạt-na thức (manas-vijnana). Loại thứ 7 của Tâm pháp là thức thứ 7: Mạt-na, (Manas) là tiếng Phạn dịch ra tiếng Hoa là “nhiễm ô,” cũng gọi là “thức nhiễm ô”.

Nhiệm vụ của thức thứ 7 là đem cái dụng của thức thứ 6 giao cho thức thứ 8, nển còn gọi là “Thức Truyền tông. ”

Thức thứ 6 nương nơi thức thứ 7 mà có. Thức thứ 7 là căn bản. Ý thức căn bản là căn của ý thức. Thức thứ 6 là cái dụng của ý thức.

Thức thứ 7 còn gọi là “nhiễm tịnh y”. Nhiễm là ý thức thứ 6 nhiễm ô y nương vào (nhiễm y). Thức thứ 8 là tịnh, cũng y vào thức thứ’7, cho nên thức thứ 7 gọi là nhiễm tịnh y. 8. A-lại-đa thức (alaya-vijnan.a).

Khi A-lại-da (Alaya) thức chuyển qua, thì là Như Lai Tạng Tánh. Có nghĩa là chuyển tám thức (bát chủng thức) thành bôn trí (Đại viên cảnh trí, Bình đẳng tánh trí, Diệu quán sát trí, Thành sở tác trí). Cách thức chuyển biến ra sao? Chỉ cần quý vị ra công tu hành tự sẽ biết lấy. Bây giờ tôi không thể nói cho quý vị được. Nếu nói cho quý vị thì trong tương lai quý vị lại không biết. Cho nên nói: “Ngộ giả tự đắc”. Quý vị nên tự tu hành thì tự mình sẽ biết. Lúc trước, nếu chưa biết thì dù biết cũng không xài được. Nếu sau mà biết được thì tự nhiên sẽ có chỗ dụng của nó.

A-lại-da thức (Alaya) là tiếng Phạn, dịch sang tiếng Hoa là “hàm tạng”. Hàm tạng tựa như hạt giông chôn dưới đất. Lúc chưa nẩy mầm nó còn ẩn tàng dưới đất bùn. Chúng ta thường nói “tâm điền”, cũng tức là đem tâm ví như điền địa, ruộng đất. Nên có câu:

“Tài bồi tâm thượng địa, hàm dưỡng tánh trung thiên.” Khi chúng ta tiếp xúc với tất cả cảnh giới, không luận là thiện, ác hay nhiễm tịnh, đều được chứa vào thức thứ tám, nên gọi là hàm tạng thức.

Qua quá trình tu hành, hàm tạng thức sẽ biến thành Như Lai Tạng Tánh, chỉ biết dùng nó thì nó là hiện tiền Đại viên cảnh trí. Nếu như chẳng biết sử dụng nó, lại cứ khởi vọng tưởng, mà mỗi vọng tưởng cũng đều do thức thứ tám sanh ra. Những thứ niệm nhỏ vi tế này, quý vị không phát hiện được. Cho nên có câu:

Nhất niệm bất giác sanh tam tế.

Lúc ấy chính là đem Như Lai Tạng Tánh biến thành thức thứ 8 rồi. Nếu đem thức thứ 8 mà biến trở lại thành Như Lai Tạng Tánh, thời đó chính là phản bổn hoàn nguyên vậy. Hàm Tạng thức có ba nghĩa:

1. Năng tạng: năng tạng là thường chứa những gì?

Nó có thể chứa những chủng tử, tất cả hạt giống thiện và ác.

2. Sở tạng (chỗ chứa): Tất cả các nghiệp thiện ác đều được chứa, hàm tạng chấp chứa bên trong.

3. Chấp tạng: Các chỗ chấp trước đều chấp chứa trong thức thức 8. Tất cả những hành động tạo tác của chúng ta từ một niệm thiện hay một niệm ấc đều gồm chứa vào Tạng thức này. Tất cả các pháp ỉứện hành đều do từ thức thứ 8 mà ra. Những gì chúng ta thấy được đều do thức thứ 8 này biến hiện ra. Nghĩa là tất cả các vật thấy được đều là tướng phần của thức thứ 8. Những gì mà chúng ta thấy là kiến phần của thức. Cho nên nói: “Vạn pháp duy thức,” nghĩa là tất cả đều do thức sanh xuất ra. Khi tịnh là Chân như, lúc nhiễm gọi là thức. Cái thức này cũng là những gì mà chúng ta cho là Phật tánh, cũng là bổn nguyên, nguồn gốc của thiện ác, cũng là căn nhà của tất cả phàm phu và thánh nhân. Cũng là cố hương của mỗi người.

A-lại-da thức còn dịch là “vô một. ” Cái gì là vô một? Tức là Chân như tùy thuộc vào sanh tử mà nó chẳng hề bị mai một, chẳng hề bị thất thoát mất, cũng chẳng bị suy đồi. Đại khái thức thứ 8 có nghĩa như vậy.

Thứ hai: Tâm sở hữu pháp lược gồm có 51, phân ra làm sáu hạng:

I. Biến hành (sarvatraga), có 5.

II. Biệt cảnh (viniyana), có 5.

III. Thiện (kushala), có 11.

IV. Căn bản phiền não (klesha), có 6.

V. Tùy phiền não (upaklesha), có 20.

VI. Bất định (aniyata), có 4.

Tâm sở hữu pháp thuộc về tâm pháp nhưng chẳng qua là tâm sở chớ không phải tâm pháp. Tâm vương chính là thức thứ 8. Nếu như lúc tâm pháp hiện lượng (hiện lượng tức là Chân tánh hiện tiền, cái thể lượng châu biến khắp pháp giới), thì không có trần lao, đó là lúc mà tất cả các nghiệp báo đình chỉ. Nhưng vì có tâm sở, mà tâm sở lại trợ giúp cho tâm vương làm nhiều điều thiện ác, cho đến tạo thành nghiệp thiện, nghiệp ác. Cũng giông như một vị Hoàng đế thì chẳng làm gì, mọi việc đều do toàn bộ bá quan văn võ, các quan đại thần trợ giúp vua.

Tâm vương ví như vị hoàng đế, tâm sở giông như các vị tể tướng đại thần, cộng gồm có tất cả 51 đại thần đó cũng ví như là 51 tâm sử vậy. Tâm sở có nghĩa là cung nhân sai sử, cũng gọi là “tâm sô””, vì có không biết là bao nhiêu tư tưởng trong tâm, nhiều đến không có sô” lượng mà nói hay đếm được là bao nhiêu. Những tâm sô” trọng yếu, đại lược có 51 thứ. Cũng như trong Luận nói, tâm sở lược gồm có 51.

Lại nói, “phân ra làm sáu hạng”. Đó tức là nói, 51 thứ tâm sỡ hữu pháp có thể chia ra sáu đơn vị như sau:

I. Biến hành có 5 – Nghĩa là nó biến khắp mọi nơi, không chỗ nào mà nó không đến. Biến hành tâm sở pháp có năm loại.

45 II. Biệt cảnh có 5 – Nghĩa là nó khổng đi khắp tất cả chỗ mà có cảnh giới cá biệt, đơn độc và đặc biệt, cộng gồm có năm loại.

III. Thiện có 11 – thuộc về thiện pháp.

IV. Căn bản phiền não có 6 – Con người chúng ta không có một giờ một phút nào mà không có phiền não! Hiện tại quý vị có thứ phiền não nào? Và cái phiền não này từ đâu đến? Sáu loại phiền não này có thể cho quý vị một câu giải đáp. Sáu loại phiền não này tức là sáu loại thuốc độc.

V. Tùy phiền não có 20 – Ngoại trừ sáu loại căn bản phiền não, lại còn có tùy phiền não. Tùy phiền não là ngọn cành cuối chót của 20 thứ. Phân loại ra tiểu phiền não, trung phiền não và đại phiền não.

VI. Bất định có 4 – Đơn vị thứ sáu là tâm sở hữu pháp bất định, gồm có bốn loại.

I. Năm biến hành:

1. Tác Ý (manaskara), 2. Xúc (sparsha), 3. Thọ (vedana), 4. Tưởng (samịna),

5. Tư (cetana).

Bây giờ nói rõ về năm biến hành.

1. Tác ý (manaskara). Tác ý là thủ chấp (nắm giữ, nắm bắt) cảnh tượng. Vì sao phải tác ý? Tức là muôn tìm cảnh giới. Tâm vương vốn không thể tác ý nhưng vì chủng tử thiện ác, nghiệp và tập khí từ nhiều kiếp huân nhập vào thức thứ 8, giông như bị xông khói.

Rồi do nhân duyên đó, tâm bị thúc động khởi tác ý mà mình chẳng hay chẳng biết. Đó là sự bắt đầu của tâm sanh cảnh. Cảnh giới của Bồ Tát, không đâu mà chẳng biết. Không cần phải tác ý mà các Ngài vẫn biết hết những điều thiện ác nhân quả. Còn A-la-hán thì sao? Các Ngài còn phải tác ý. Tác ý là khởi suy nghĩ một chút. Đối với những sự việc, các Ngài đều phải khởi lên tác ý quán sát mới biết rõ rành gốc ngọn, nhân quả.

Thí dụ như tại sao 32 con bồ câu trước thềm đều bay đi hết? Nguyên vì đời trước chúng nó đã gieo nghiệp, khi làm người chẳng biết dụng công tu hành, đáng lẽ xuất gia mà cũng không chịu xuất gia, nên tu hành cũng không chịu tu hành, nên ăn chay cũng không chịu ăn chay, nên niệm Phật cũng không niệm Phật. Tóm lại, là chẳng hết lòng chân thật làm việc. Đừng nói chi đến những con bồ câu đó mà bây giờ nói về mấy người ở đây! Có người đến Phật Giáo Giảng Đường mà không bỏ đi. Có người vừa đến cổng đã bỏ chạy. Lại có người ngay cả cổng chùa mà còn không thể vào. Quý vị chớ cho rằng đó là những việc rất bình thường. Kỳ thật, nó đều có nhân quả đặc biệt ở bên trong. Phàm những người đến Giảng Đường, nếu khổng có thiện căn thời không có cách nào bước vào cửa chùa được. Nếu người không có thiện căn cũng khó mà đến để nghe kinh. Thông thường những người đến nghe kinh đều là những người có thiện căn, nhưng chẳng qua thiện cãn đó, họ có nhiều ít hay lớn nhỏ mà thôi. Muốn phát tâm Bồ-đề nhất định phải nghe Phật pháp nhiều hơn, và tìm hiểu Phật pháp rõ hơn thì tự nhiên sẽ phát được tâmBồ-đề.

2.. Xúc (sparsha). Tác ý là châu biến khắp. Xúc cũng châu biến khắp. Xúc là thọ, tưởng, tư, ba thứ tâm sở được nương vào. Trước có xúc rồi sau mới có thọ, tưởng, tư. Cho nên xúc là chỗ y chỉ của thọ, tưởng, tư. Có chỗ xúc cảnh tức có chỗ cho tâm thọ, tưởng và tư. Trước đã nói tác ý là do sự bắt đầu của tâm mà sanh ra cảnh, còn xúc là do sự mở đầu của cảnh mà sanh ra tâm.

3. Thọ (vedana). Có nghĩa là một khi tâm vọng tưởng phát sinh là đối với cảnh giới, tâm có một loại nạp thọ, lãnh vào rồi sanh ra thọ tâm sở pháp.

4. Tưởng (samjna). Nghĩ tưởng có lãnh thọ là có tưởng về các hình tướng. Khi quý vị tưởng nghĩ đến những cảnh giới nào tức là đã chạy theo cảnh giới đó.

5. Tư (cetana). Do cảnh mà sanh ra tâm vọng tưởng. Do vọng tưởng ra các hình tướng tức sẽ có “tư. ” Thế nào gọi là tư? Tư có thể chi phối khiến tâm này sanh ra sự trù liệu, tính toán tìm cách làm thế nào để được cảnh giới đó cũng như là nghĩ ra cách thức.

Như trước đã nói qua về 5 biến hành. Tức là nói sự biến khắp trong ba tánh. Sao gọi là ba tánh? Đó là tánh thiện, tánh ác và tánh vô ký. Ý nghĩa của tánh thiện và ác thì rất minh hiển rõ ràng. Tánh vô ký giải thích là không có ghi nhớ, không biết là thiện là ác. Đại khái, vô ký không khác như là nói: “I don’t know.” (tôi khổng biết). Tánh vô ký lại thông cả ba thời và cũng gọi tất cả thời, tức là bao gồm cả quá khứ hiện tại và vị lai. Ba thời cũng gọi là ba thế: thế quá khứ, thế hiện tại cùng thế vị lai. Lược như hôm nay là thế hiện tại, hôm qua là quá khứ, ngày mai là thế vị lai. Quá khứ là thời gian đã qua rồi. Hiện tại là thời gian chẳng thể đình chi. Còn vị lai là thời gian vẫn chưa đến. Cho nên nói không có quá khứ, không có hiện tại và cũng khổng có vị lai. Tuy nói là thông cả ba thế nhưng cũng không thể được (bất khả đắc).

Nếu như quý vị có thể ở mọi thời mọi lúc mà có thể đình chỉ năm loại biến hành này, thì quý vị sẽ không tạo thành các nghiệp.

Nhưng nếu không đình chỉ nó, thì chúng lại có các nghiệp. Cho nên gọi là biến hành có năm. Thật ra, khi năm món biến hành này phát sinh quý vị vẫn chưa có tạo các nghiệp thiện ác, nhưng đến lúc năm món biệt cảnh khởi dụng thì không thể đình chỉ tạo nghiệp được.

II. Năm Biệt cảnh:

1. Dục (chanda), 2. Thắng Giải (adhimoksha), 3. Niệm (smriti), 4. Tam-Ma-Địa (samađhi),

5. Huệ (prajna).

“Biệt cảnh”. Biệt là phân biệt, đặc biệt, cá biệt; chỗ bất đồng giữa biến hành và năm biệt cảnh là ở tại cảnh giới của năm biến hành. Mỗi một loại dù bất cứ loại nào cũng đều có sự liên hệ chặt chẽ giữa năm loại với nhau. Năm biệt cảnh là cá biệt mà không có biến hành, nó tương phản với năm biến hành. Mỗi một cảnh giới đều phát sinh riêng biệt, độc lập không có sự liên hệ mật thiết nào với bôn cảnh giới kia cả. Sự phát sinh của năm biệt cảnh cũng là tâm phan duyên vì duyên mà tạo thành mỗi thứ cảnh giới. Còn năm biến hành do niệm thiện ác sanh ra.

Khi tâm biến hành sở pháp vừa muôn nẩy sanh thì còn có thể không chế bảo nó đừng sanh. Nếu dụng công tu hành thì sẽ đình chỉ sự phát sanh các niệm thiện ác. Nếu không, khi năm thứ “biệt cảnh” tâm sở pháp đã phát sanh thời các niệm thiện ác không thể đình chỉ được. Cho nên năm thứ biệt cảnh là một khởi đầu của việc thiện và việc ác. 49 1. Dục Là hy vọng. Có hy vọng là muốn chiếm hữu, cho nên gọi là hy vọng muôn thủ giữ. Muôn thủ giữ cái gì? Tức muốn thủ giữ thứ cảnh giới khoái lạc, rồi muôn đạt đến cảnh giới đó.

2. Thắng giải Thế nào là thắng giải? Thắng giải là đang khi cảnh giới đến bèn thẩm quyết. Thẩm là thẩm sát, xem xét kỹ. Xem coi sự việc này nên giải quyết làm sao, rồi mới đi đến quyết định. Đó là thẩm quyết. Khi tâm này đang thẩm quyết thì dù có bất cứ nhân duyên nào đi nữa cũng không thể ngăn cấm được cái tâm thẩm quyết này. Đó là “thắng giải.”

3. Niệm Là minh ký, tức nhớ rõ, chẳng quên. Nhớ rõ cái chi? Minh ký, ghi nhận rõ những cảnh mà ta đã từng học tập lúc trước. Thí dụ như quý vị là học sinh, tình hình hiện tại ở trong lớp ra sao quý vị đều ghi rõ cả. Đó là niệm, là nhớ rõ không quên.

4. Bịnh, Tam Ma Địa (samadhi) Chữ Định này không phải là định trong Giổi Định Huệ, mà định này là “chuyên chú ư bị” tức chuyên chú vào một nơi, tâm không tán loạn. “Chú” là chú ý, “bị”

là chỗ phương hướng khác. Thí dụ như ừong tâm quý vị chú ỹ đến một sự kiện nào đó thì không có nghĩ đến những sự kiện khác.

Đây gọi là chuyên nhất. Chuyên nhất là nói về một sô” người tập trung tinh thần khi làm việc gì đó với hy vọng sẽ được thành công. Đó tức là “Định”. Có khi loại định này cũng có thể sinh ra trí huệ và tri thức.

5. Huệ Đây chẳng phải là huệ của trí huệ xuất thế gian. Là trí huệ thế gian thường phàm, chớ chẳng phải trí huệ do tu hành mà có.

Trí huệ thế gian bao gồm một loại tâm giản trạch, chọn lựa. Giản là tuyển chọn. Trạch là tư lường suy tính, tức là lựa chọn xem những gì có thể được hay chẳng thể được. Đây thí dụ như, quỷ vị đã làm xong một việc gì, sau đó quý vị lại suy xét coi việc mình làm có kết quả tốt đẹp hay không tốt đẹp, đúng hoặc không đúng. Đó đều là trí huệ của thế gian. Nếu là trí huệ của pháp xuất thế gian thì sao? Định và Huệ của pháp xuất thế gian thì luôn luôn có sự hỗ tương giúp đỡ lẫn nhau. Định trợ giúp cho Huệ và Huệ trợ giúp cho Định. Còn định huệ của pháp thế gian thì được thành lập một cách đơn độc. Nó không thể đồng thời có định là có huệ, có huệ là có định. Nghĩa là, có huệ thì không có định, có định thì không có huệ. Cho nên định và huệ là cảnh giới cá biệt phân khai tách rời nhau, chớ chẳng phải có một loại cảnh giới mà có đủ năm loại cảnh giới biến hành. Cũng chẳng phải có một thứ tâm mà gồm phụ thêm cả năm thứ tâm.

Biệt cảnh là cảnh đơn độc, mỗi loại cảnh giới đều chẳng đồng nhau. Nhân vì chẳng đồng cho nên ngay nơi cảnh giới vui thích thì phát sinh ra một thứ “dục”. Khi ở cảnh giới cần quyết định lại phát sanh ra một thứ “thắng giải”. Gặp lại cảnh giới thông thạo, thuần thục lúc trước thời phát sanh ra một thứ ‘niệm”. Lúc ở cảnh giới nhất tâm quán tưởng sẽ sanh ra “định”, rồi phát sanh

“huệ

III. Mười một Thiện:

1. Tín (shraddha), 2. Tinh tấn (virya), 3. Tàm (hri), 4. Quý (apafrapya), 5. Vô tham (alobha), 6. Vô sân (advesha), 7. Vô si (amoha), 8. Khinh an (prashrabdhi), 9. Bất phóng dật (apramada), 10. Hành xả (upeksha),

11. Bất hại (ahimsa)

Năm mươi mốt loại tâm sở này phân làm sáu đơn vị.

“11 thiện” này thuộc đơn vị thứ ba. Thiện đều là tốt cả cho nên gọi là thiện. Thiện là trợ giúp cho chúng ta tu hành, giúp đỡ chúng ta thành công. Thế thì 11 loại thiện tâm sở này là gì?

1. Tín Không luận làm những điều gì cũng cần phải có lòng tin. Trước nhất phải tự tin mình. Tự tin mình như thế nào? Phải tự tin mình, quyết địrứi có thể thành Phật? Tự tin mình và Phật không cổ gì phân biệt. Không có phân biệt là ngay trên Phật tánh không có phân biệt. Nhưng còn phải tu hành, vì tu hành mới có thể thành Phật được. Chúng ta nhất định phải tin theo đạo lý này. Chẳng những tin tự mình có thể thành Phật mà cũng phải tin luôn tất cả người khác đều có thể thành Phật. Chẳng những tin rằng tất cả người khác có thể thành Phật mà cũng tin tất cả chúng sanh đều có Phật tánh, đều có khả năng thành Phật.

Có lòng tin như thế rồi, tự mình phải trì giữ quy củ, tức giữ giới luật, có trì giữ giới luật thì mới có thể thành Phật được. Tự mình được vậy, giáo hóa người khác cũng như vậy và giáo hóa tất cả chúng sanh cũng giông như vậy. Lòng tin này cần phải giữ cho vững bền, kiên cố’, cứng chắc như đá, chớ chẳng phải có lồng tin như đống tro, tay đụng tới một cái là tan rã ngay.

2. Tinh tấn Có lòng tin rồi, cần phải thực hành, tức là tinh tấn.

Tinh tấn như thế nào? Tinh tấn tu hành, niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng đều phải tinh tấn. Cứ hướng tới trước mà tiến thẳng, chẳng nên thối lùi về phía sau, tinh tấn- càng ngày lại càng thêm tinh tấn. 3. Tàm Là tự nói với mình, tự mình sinh ra một thứ tàm, tâm hổ thẹn: “ôi! Chuyện tôi làm thật là chẳng đúng, tôi nên sửa đổi sai lầm để làm lại cuộc đời.”

4. Quý Hổ thẹn là đôi với người mà nói, đối diện với người mà sanh tâm hổ thẹn, luôn cảm thấy tự mình chẳng bằng ai. Không nên cho mình hơn người. Trong tâm nghĩ rằng: “À người này thật tüw hơn mình đấy, gương mặt lúc nào cũng hòa nhã, chẳng lo âu, phiền não. Còn ta vì sao mà có nhiều phiền muộn như thế?” Nên có lòng hổ thẹn như vậy, tự biết mình chẳng bằng người.

5. Vô tham Không nên sanh khởi một thứ tâm tham nào. Lúc không có thì muôn có, khi có rồi lại sỢ mất, đó là tâm tham. Hy vọng mọi người đều chẳng có tâm tham. Chẳng nên tham tài, tham sắc, tham danh, tham ăn, tham ngủ. Tôi bảo quý vị chớ có tâm tham, nhưng tự tôi phải có tâm tham. Tôi sanh lòng tham thế giùm cho quý vị đó, vì tất cả những người tu hành ở nước Mỹ này mà tham. Tôi tham những gì? Tham muôn xây dựng một ngôi chùa, kiến lập một đạo tràng thanh tịnh trên đất Mỹ cho người đến tu hành. Tất cả mọi người cùng chung có một đạo tràng mới có thể tu hành. Nếu không có đạo tràng thì việc tu hành sẽ gặp khó khăn. Đã có đạo thì cần phải có tràng, cho nên phải tham có một đạo tràng. Đạo tràng này nhất định phải có trong tương lai. Tại sao lại muốn có? Đó chính là do tôi khởi sanh tâm tham mà phát ra. Tôi vốn chẳng muôn sanh ra tâm tham này, như nếu tôi không vậy thì cơ hội cho quý vị thành Phật rất chậm, cho nên tôi sanh ra tâm tham này đó. Tham cho tất cả mọi người mau được thành Phật một chút. Quý vị nên giúp tôi sanh lòng tham này. Tại sao nói- không nên tham, mà nay lại nói tham chớ? Đây là vì người mà tham, vì chúng sanh mà tham, chớ chẳng phải vì mình mà tham, cho nên không ngại gì mà chẳng tham nhiều thêm một chút. Tham sân si là ba thứ độc, không tham, không sân, không si là ba thiện căn. Tuần trước tôi có nói, quý vị không nên tham mà tôi phải tham, nhưng cái tham đó chẳng phải tham cho tôi, nên không kể là tham. Nếu tham cho chính mình, đó mới là tham. Nếu chẳng phải vì minh mà vì chúng sanh, đó chẳng phải là tham. Nhưng điều này rất dễ sanh ra bệnh tật, dễ làm cho người không nhận ra rõ ràng, cũng rất dễ khiến người giả mượn đề mục này để tham. Nói không tham cho mình mà tham cho người, nhưng trên thực tế vẫn là vì mình. Nếu vì mình tức là tham đấy!

Phải như thế nào mới là không phải vì mình? Tức là chẳng vì danh cho riêng mình, chẳng vì lợi cho riêng mình. Đó tức là chẳng phải vì mình. Tại sao tham là điều không tốt? Vì nó chính là một loại pháp ổ nhiễm, nhiễm trước tức là không trong sạch. Có tham tức là không trong sạch, bị ô nhiễm, có chấp trước. Cái tham này làm cho ta phải rước lây cái quả khổ đau và thọ quả báo khổ. Đó là vì có tham mà tạo nên.

6. Vô sân Sân là sân khuể. Trong tâm mang một mối hận. Chúng ta không nên có tâm sân.

7. Vô si Si là hôn ám, lấy ám là tướng, hôn ám tức là vô minh.

Nếu như có thể vô tham, vô sân, vô si này thì đó chính là thành tựu được ba thiện căn.

8. Khinh an Là một phương tiện khởi đầu của thiền định. Lúc chưa đắc thiền định thì có một cảnh giới khinh an. Cảnh giới khinh an này đến từ chỗ nào? Nó đến từ sự tinh tấn. Tinh tấn ở trong thiện pháp, có thể đình chỉ tất cả các ác pháp lại gia tăng thêm ba thiện căn (vô tham, vô sân, vô si) nữa. Như vậy mới có được công đức, rồi sẽ cảm giác được khinh an – cảm thấy thân tâm thư thái nhẹ nhàng, thân tự tại, tâm cũng tự tại. Đến được cảnh giới như vậy rồi sẽ cảm thấy vô cùng an lạc. Đó là cảnh giới an lạc vô thượng khi tham thiền.

9. Bất phóng dật Chẳng phóng dật tức là thủ giữ quy củ. Không giữ quy củ tức là phóng dật. Bất phóng dật tức là thủ giữ quy củ, y theo pháp mà tu hành, thời thời khắc khắc đều không được tùy tiện. Thế nào gọi là phóng dật? Giông như trong khoá hè, có người khi mới tới, thì có lúc duỗi thẳng chân gát lên ghế. Đó là biểu hiện của sự phóng dật. Còn nay thì sao? Y đã không có tình trạng đó nữa, nên gọi là bất phóng dật.

10. Hành xả Là xả bỏ hết tất cả pháp nhiễm ô của hành uẩn trong năm uẩn. Xả bỏ những gì? Xả đi những ác pháp chẳng hợp với quy củ. Xẳ trong hành uẩn và xả ừong thọ uẩn thì chẳng đồng nhau. Xả trong thọ uẩn tức là khi vừa giác liền mới xả, tùy giác tùy xả, giác đến đâu thì bỏ đến đó. Còn xả trong hành uẩn thì niệm niệm trôi chảy, chẳng dừng sự huân hóa. Những niệm chẳng hợp với quy tắc nên khiến xả bỏ đi. Nếu xả được một chút thì tương ưng với đạo một chút. Cho nên niệm niệm xả thì niệm niệm nhập, nhập ià nhập đạo.

11. Bất hại Chẳng não hại tất cả chúng sanh.

Bất hại và sân chẳng đồng nhau. Sân là vì có người chẳng làm theo ý ta nên ta sanh sân hận. Còn bất hại là tự minh khắc chế, không làm tổn hại người khác. Tóm lại, sân là khi người khác làm trái ý ta nên ta sanh tâm sân hận, còn bất hại là ta chẳng hại người.

IV. Sáu Căn bản phiền não:

1. Tham (raga), 2. Sân (pratigha), 3. Si (moha), 4. Mạn (mana), 5. Nghi (vicikitsa), 6. Bất chánh kiến (drìshti).

“Sáu phiền não” nên thểm hai chữ căn bản vào là căn bản phiền não. Phiền não là vô minh, vô minh cũng là si và si đứng hạng thứ ba trong sáu phiền não. Vì vậy dùng hai chữ “căn bản” để phân biệt. Căn bản phiền não là Thập sử. Thập sử gồm có năm độn sử và năm lợi sử. Năm độn sử là tham, sân, si, mạn, nghi. Năm lợi sử là thân kiêh, biên kiến, kiến thủ kiến, giới cấm thủ kiến và tà kiến. Đó là năm loại bất chánh kiến. Sao gọi là độn? Nhân vì đối với sự việc, nó không có sáng suốt quyết định lại còn rất chậm chạp cho nên gọi là độn sử. Thế nào là lợi sử? Lợi là rất lanh lẹ, gặp việc- nhanh chóng quyết định liền, cho nên gọi là lợi sử.

1. Tham Là tham muôn không chán. Cho nên tham tất cả những tài, sắc, danh, thực, thùy. sắc, thanh, hương, vị, xúc đều cũng tham luổn.

2. Sân Nhân vì tham chẳng được nên sanh ra tâm sân hận. Sau đó biêh thành vô minh.

3. Si Chính là vô minh, có vô minh tức là nói càn, làm bậy, cái chi cũng dám làm hết.

4. Mạn Là kiêu mạn, khinh người ngạo vật, coi mọi người chẳng ra gì rất ư kiêu ngạo.

5. Nghi Nghi là khi gặp chuyện thì hay nghi ngờ nên không quyết định được gì.

6. Bất chánh kiến

– Thân kiến. Chấp ữước thân này là của ta, chấp trước vật sở hữu của ta. Do thân kiến nên mới phát sanh ra biên kiến.

– Biên kiến. Thiên về một bên, nếu chẳng nghiêng bên tả thì nghiêng bên hữu. Nếu không thái quá thì cũng bất cập, không vừa. Nó không tương hợp, không phù hợp với trung đạo.

– Kiến thủ kiến. Là chấp trước thủ giữ những tri kiến của mình, tức là muốn chiếm hữu, cũng tức là “thủ” trong Thập Nhị Nhân Duyên. Kiến thủ kiến như, chẳng phải quả mà cho là quả, chưa được quả vị nhưng vọng nhận là đạt được.

– Giới cấm thủ kiến. “Giới” là thủ giữ giới. “Cấm thủ” là giữ những giới không nên giữ mà lại giữ. Giông như bên Ấn độ có phái giữ Ngưu giới và Cẩu giới. Đó chẳng phải nhân mà cho là nhân và nhân này vốn khống chánh đáng mà họ cho là chánh đáng.

– Tà kiến. Tức tà tri tà kiến. Với người có đầy tà kiến, nếu quý vị bảo họ nói chánh pháp, họ không thể nói mà chỉ nói pháp nhiễm ô. Thế nào là pháp nhiễm ô? Tức nói về những chuyện nam nữ, nói nam như thế này, nữ như thế kia. Đó là tà kiến.

Họ có thể nói với người rằng: “Không cần giữ giới. Giữ giới luật chẳng có ích gì, kẻ ngu si mới giữ giới luật. Người có trí huệ hà tất phải giữ! ” Họ giảng nói những pháp nhiễm ô như thế để làm rối loạn tâm đạo của những người trước vốn thanh tịnh, không có dục niệm, cũng không có tâm nhiễm ô. Khi tu hành sắp đạt đến cảnh giới thiền định, các khách trần đều rủ bỏ. Nhưng nếu ngay lúc đó mà đến nghe pháp nhiễm ô là lại bị khách trần dán dính vào, sanh ra rất nhiều dục niệm. Cho nên khi thuyết pháp không luận là người tại gia, xuất gia, nam hay nữ đều không nên nói bất cứ pháp nhiễm ô nào. Ngược lại, nên nói những pháp thanh tịnh, dạy người làm sao thanh tịnh sáu căn và chẳng nên dẫn dụ người sanh lòng dâm dục. Nếu không vậy, trong tương lai sẽ bị ác báo. Như trên là nói về “sáu căn bản phiền não.”

V. Hai mươi Tùy phiền não:

1. Phẩn (krodha), 2. Hận (upanaha), 3. Não (pradasa), 4. Phúc (mraksha),

5. Cuồng (maya), 6. Siểm (shathya), 7. Kiêu (mada), 8. Hại (vihimsa), 9. Tật (irshya), 10. San (matsarya), 11. Vô Tàm (ahrikya), 12. Vô Quý (anapatrapya), 13. Bất Tín (ashraddhya), 14. Giải Đãi (kansidya), 15. Phóng Dật (pramada), 16. Hôn Trầm (styana), 17. Trạo cử (auddhatya), 18. Thất Niệm (mushitasmrìti), 19. Bất Chánh Tri (asamprạịanya), 20. Tán Loạn (vikshepa). Sau đây chúng ta nói đến 20 tùy phiền não. Tùy phiền não nương vào căn bản phiền não mà phát sanh, cho nên được phân ra làm ba loại:

A. Tự loại câu khởi:

– Đại tùy phiền não cùng với đại tùy phiền não là một loại.

– Trung tùy phiền não cùng với trung tùy phiền não là một loại.

– Tiểu tùy phiền não cũng như vậy.

Đó là nói:

Người theo loại mà tụ tập, còn vật thì theo đàn mà phân chia.

Ví như người học Phật pháp sẽ cùng người học Phật pháp tụ họp một chỗ. Người học ma pháp thì chạy tới chỗ ma pháp để học. Người học thế gian pháp sẽ chạy tới chỗ thế gian pháp mà học. Đó chính là “người theo loại mà tụ tập.” Lại nói đến câu “vật thì theo đàn mà phân chia”. Sinh vật có rất nhiều loại, nói không hết được, nhưng đồng loại thì tụ họp vào một nơi.

Tự loại câu khởi là trung phiền não với trung phiền não đồng nhất sanh khởi, đại phiền não với đại phiền não đồng nhất sanh khởi.

B. Biến bất thiện tánh. Biến tức là biến khắp, loại bất thiện tánh này hỗ thông với nhau.

Thí dụ như quý vị không “tàm” thì sẽ dẫn đến không có “quý”.

Quý vị có “bất tín” thì “giải đãi, phóng dật” đều phát sanh theo, C. Biến nhiễm tâm. 59 Cái tâm biến nhiễm này có hai, đó là hữu phúc và vô ký.

– “Hữu phúc” là có chỗ phú tàng, che giấu, chẳng cho ai biết.

– “Vô ký” là cũng chẳng nhớ thiện, cũng chẳng nhớ ác, cũng chẳng biết là thiện hay là ác.

Nếu có đầy đủ ba loại này thì được kể như là đại tùy phiền não. Còn như chỉ có hai loại thì được xem như trung tùy phiền não. Nhưng chỉ có đơn độc một loại thì là tiểu tùy phiền não.

Tiểu tùy phiền não gồm có 10:

1. Phẩn Chữ phẩn là chữ phân ở trên (jfr) và chữ tâm ở dưới, cũng tức là phân tâm, đổ là nếu có một loại cảnh giới trái ngược, chẳng thuận tâm ý thế là tâm sân liền nổi lên. Khi loại tâm sân này đột nhiên phát khởi, tức là phẩn.

2. Hận Là tâm sân không phát ra mà nó ẩn tàng sâu kín bên trong tâm, vĩnh viễn không thể quên được. Giôhg như dùng một sợi dây thừng thắt gút buộc chặt với nhau rồi chôn tận đáy lòng, đó gọi là hận.

3. Não Tức phiền não vậy. Não gồm cả phẩn và hận. Phẩn hận đêh cực điểm, nhẫn mà không thể nhẫn được tức phiền não phát sanh. Phẩn và Hận thì không có hại nhiều bằng Não. Vì “não” sẽ phát khởi vô cùng lợi hại nếu nhẫn không nỗi.

4. Phúc Là phú tàng che giấu. Trong tâm vốn sấn đầy đủ phiền não, phẩn, hận. Nhưng một khi nghĩ đến mà vẫn không phát sanh ra thì tốt, nhưng nếu đem phiền não giấu kín trong tâm, tức là phúc. Người này có ý niệm như: “Tôi chẳng thích anh nhưng tôi chẳng nói cho anh biết, tôi không muôn bộc bạch thẳng với anh đâu!” Hắn không lộ vẻ giận hờn ra bên ngoài mà cái gì cũng giấu kín bên trong. Che dấu lại để làm gì? Là tính lúc đối phương không đề phòng, hắn sẽ lén bắn một mũi tên hay chém một nhát. Vì biết rõ là hắn không thắng nỗi nên ở phía sau mà ám sát để đôi phương không biết ai là thủ phạm.

5. Cuống Là giả nhân giả nghĩa, ngoài mặt thì biểu lộ rất tốt, nhưng thật ra khổng phải vậy. Thí dụ có người nói rằng: “Anh muốn hút thuốc không? Tôi có nè, không cần phải trả tiền, cứ lấy mà dùng đi!” Nhưng đợi khi quý vị đã mê ghiền rồi và không mua thuốc của họ thì khổng được. Đó là những người buôn thuốc phiện, giả nhân giả nghĩa cũng là “cuống”.

6. Siểm Tức la siem mỵ, ninh bợ, tục goi bơ đít” cũng gọi là “a dua”, “tâng bốc”. Hạng người này mỗi khi gặp quý vị bèn nói: “ô! Bây giờ anh muốn đi đâu vậy? Tôi đang muốn tìmanh đây. Tôi có người bạn rất nể ứọng anh đấy.” Đại khái như những người này có nhiều tính toán để dụ dẫn đối phương đến chuyện hùn hạp làm ăn, cho nên lúc nào họ cũng tâng bốc hết mình như vậy. Siểm là nịnh hót, cho người “đội mũ cao ” như lúc nào cũng hướng đến đối phương nói những lời tốt đẹp. Thí dụ như người bần cùng chẳng có tiền, mà khi thấy người giàu liền xưng hô là “Đại gia gia, Đại phu nhân, Lão thái gia…” Rồi đưa họ tuốt lên cao bằng những lời: “Ông (hay Bà) thật là quý hóa…” Giống như người dân khi gặp Tổng thông thì luýnh quýnh, luông cuông không biết nổi lời gì cho hay cho phải. Hành động như vậy, tức là siểm nịnh.

7. Kiêu Tự minh khổng có trí thức, nhưng lại chẳng khâm phục người. Tự mình không có học nhưng lại kiêu ngạo nói rằng: “Hứ!

Mấy người có học thì hiểu được gl chớ! Tôi không học cũng sống được vậy, cũng có cơm ăn, áo mặc cũng có tiễn nhiều như vậy thôi.” Người kiêu rất tự phụ, tự cho mình là người cao quý hơn bất cứ ai.

8. Hại Là làm tổn hại người. Trong 11 loại thiện đã nói ở trên, có một loại là “bất hại,” bây giờ nói “hại” là một ác pháp tương phản vổi thiện pháp (bất hại).

9. Tật Là tật đô”, ganh tỵ người hơn mình. Thí dụ một người có trí nhớ dai, cho nên bị người có tâm ganh ghét, sanh lòng đô” kỵ, tự phụ nói rằng: “Nếu không có y ở đây thì tôi là người hạng nhâ”t đó! Còn có y ỡ đây thì tôi chẳng được hạng nhất!” Lại còn đô” kỵ cả với người có học vân rất cao thâm, trong tâm nghĩ rằng: “Nếu không có y ở đây thì học vấn của tôi là cao nhất, tôi là sô” một đó! ” Nói tóm lại, tật đô” là luôn luôn đô” kỵ với những ai hơn mình. 10. San Là biển lận, keo bẩn, khổng dám xả, không dám bố thí, keo kiệt, khổng rộng rãi. Tuy họ có tiền nhiều, nếu như quý vị bảo họ bô” thl thì họ tuyệt đối không bằng lòng. Họ muôn nắm chặt lấy tiền trong tay, đến nỗi chảy ra nước, rịn qua kẽ tay, tuột mất hết. Rồi buồn bực, mà chạy đi tìm, bảo: “Tiền của tôi đi đâu mất hết hết rồi? Tại sao lại biến thành ra nước như vậy?” Những hạng người này thì keo bẩn như thế đó. Đối với phương diện tiền tài, họ không thể xả được, đấy là “san”. Những con bồ câu hiện tại cũng vì tạo cái nhân quá khứ san tham, chẳng những đã không chịu xả bỏ bố thí mà lại còn ăn đồ của người.

Vừa rồi là giảng về 10 loại tiểu tùy phiền não.

Trung tùy phiền não có 2:

11. Vô tàm Là chẳng biết tàm, cũng chẳng biết quý, tức hổ thẹn. Tự cảm thây mình cao hơn tất cả, tự cho mình là phi phàm nhất đời, tự đánh giá mình quá cao. Tự cho mình là người cao thượng.

12. Vô quý Hạng người này không biết rằng chuyện gì của mình cũng đều chẳng bằng ai, họ lại cũng chẳng sợ bị người cười chê, châm biếm.

Đại tùy phiền não có 8:

13. Bất tín Phía trên giảng về phần thứ nhất của thiện pháp là “tín”. Bây giờ giảng “bất tín”, tức tương phản với tín. Bất tín là cái chi cũng không tin. Sư phụ cũng chẳng tin, đồ đệ cũng chẳng tin. Sư phụ chẳng tin đồ đệ. Đồ đệ cũng chẳng tin Sư phụ. Cha chẳng tin con, con cũng chẳng tin cha. Hà huống giữa huynh đệ với nhau thi càng miễn bàn. Hạng người này sẽ nói như: “Tại sao tôi phải tin tưởng anh, anh phải tin cậy tôi mới đúng chớ!” Toàn nghĩ là minh tốt hơn người. Nói làm sao đi nữa họ cũng chẳng tin.

Quý vị mà nói pháp với họ, họ liền nói: “Toàn là lời giả dối, giảng pháp ư? Giảng pháp gì hả? Đều là dối gạt người thôi!” Chẳng sai, tôi nói pháp, một câu chơn thật cũng khổng có. Như nếu quý vị không muốn nghe thì hãy mau chạy đi chỗ khác. ‘Giống như những người ngoài cổng chùa, y đấ tự nói trước rất rõ ràng rằng:

“Tôi chỉ muốn ở bên ngoài cổng chùa thôi.” Nếu quý vị kêu họ vào, họ sẽ chạy mất.

14. Giải đãi Bê Trái ngược với tinh tấn. Chữ giải đãi cũng là một tên khác của giải nọa (lười), cũng là không được tinh tấn.

15. Phóng dật Như trên đã giảng về thiện tâm sở pháp thứ 9 là “Bất phóng dật” tức là tương phản với “phóng dật”. Phóng dật là chẳng giữ quy củ, muôn làm gì thì làm. ở nước Mỹ đề xướng tự do. Quý vị hiểu lầm, cho phóng dật là tên khác của tự do nên dạy người khổng cần phải giữ quy củ, chẳng cần nghe lời khuyên răn, mặc tình mặc ý, muốn làm gì thì làm. Cho nên tôi thật đau đầu đốì với việc giáo dục người Mỹ. Quý vị cười à, nhưng sự thật là vậy đó!

16. Hôn trầm Ngồi nghe kinh là ngủ, không luận làm thế nào cũng đều ngủ gục. Xem kinh, lạy Phật, phiên dịch, đều buồn ngủ. Nghe kinh lại càng muôn ngủ. Hôn trầm cũng chính là tên khác của thùy giác (ngủ). Hôn ưầm và “si” chẳng đồng nhau. “Si” là ám muội, vô minh – tướng của ngu si là đốì với sự việc thì không minh bạch, khống thấu rõ chút nào; còn hôn trầm là mù mờ, do mù mờ làm tướng của si. Mù mờ tức cái chi cũng không biết hết. Hôn trầm là lấy ngẩn ngơ làm tướng, ngẩn ngơ mê muội những gì mà minh chẳng biết. Mới ngồi xuống đó, là quên mất, nghe kinh rồi cũng quên, nói chuyện rồi cũng quên liền, giông như chiêm bao mà chẳng phải chiêm bao, chẳng giông như nằm mộng nhưng trong tâm khổng rõ ràng. Đó là mộng đổng. Nên có câu:

Mộng đổng truyền mộng đổng Nhất truyền lưỡng bất đổng Sư phụ hạ địa ngục

Đồ đệ vãng lý cỗng.

Mù mờ dạy mù mờ Cả hai đều trống rỗng Sư phụ xuống địa ngục

Đệ tử lại theo vào.

17. Trạo cử Thế nào là trạo cử? Hôm đó quý vị có thây ma vương đến khổng? Hành vi của y chính là trạo cử. Y khổng thể yên tịnh một chút nào và cũng khổng thể an tọa trong cảnh giới thanh tịnh.

Thân thể của y khổng dừng được sự loạn động: mới ngồi xuống lại muốn đứng lên, vừa đứng lên lại muôn ngồi xuống, lạng tới lạng lui, chạy đi đông tây nam bắc lung tung. Thân thì loạn động. Miệng thì loạn ngôn, nói nhiều và nói toàn những chuyện đâu đâu. Tâm nghĩ tưởng loạn xạ, cứ tưởng mông lung, chút tưởng cái này, chút nghĩ cái khác, chi cũng tưởng nghĩ ra

Như nói: ‘Tôi đã lên trời rồi, hôm đó ổng trời nói với tôi rằng, qua ba hôm nữa tôi sẽ được sanh lên trời.”

Cũng có kẻ khắc cũng do loạn tưởng vẩn vơ mà nói: “Tôi không biết tôi đến nơi nào để ngồi thiền và giông như tôi ngồi giữa hư không, trong hư không, không có gì hết, có phải không?” Họ luôn nghĩ tưởng lơ mơ khổng bao giờ dừng nghỉ. Đố là trạo cử. Quỹ vị thấy những người như thế có đáng thương hay không?

18. Thất niệm Tức là đánh mất chánh niệm, cồn lại tà niệm. Tà niệm đó là suy nghĩ đến những điều không tốt; những điều không hợp với quy củ mà họ cứ tưởng nhớ. Còn những điều hợp với quy củ thì họ không tưởng nhớ.

19. Bất chánh tri Những hiểu biết của các người này đều là tà, còn điều chánh thì họ không hề biết tới. 20. Tán loạn iícBL Nó là cái tâm tán loạn, rối rắm lung tung. Tán loạn và trạo cử chẳng đồng nhau.

Hôm nay nói về phiền não, tôi hy vọng quý vị cứ sanh phiền não cho nhiều, lấy phiền não làm cơm ăn đi, ăn no rồi thì khống cần phải ăn nữa, Trong thời buổi khó khăn này, quý vị sẽ không sợ bị đói vì đã có phiền não đễ ăn rối!

VI. Bốn Bất định:

1. ThùyMiên(middha), 2. Ác Tác (kaukritya), 3. Tầm (vừarica), 4. Tứ (vicara).

Năm mươi mốt tâm sở này phân chia ra ố đơn vị, năm phần trước đã giảng xong. Bây giờ giảng đến phần thứ ố là phần cuối cùng của 4 tâm sở. Thế nào bất định?

Không cỏ một sự nhất định nào cả nên gọi bất định. Nếu có nhất định thì đã gọi là “định” rồi. Bất định là thiện pháp, chẳng hạn như phát tâm Bồ-đề. Bất định cũng là nhiễm pháp, ví như sanh tâm ái dục. Có 4 thứ bất định:

1. Thùy miên Là một thứ ám muội. Thế nào là ám muội? Ám là hắc ám, tốì đen, muội là chẳng sáng. Nói tóm lại, ám muội là chẳng được minh bạch, chẳng phải là trong tâm không trong sáng mà chính là mọi hành vi, mọi động tác vốn hắc ám. Thùy miên như vậy dẫn đến: Giảm sút ngoại duyên, tức là giảm mất đi nhân duyên mình với người khác. Bên ngoài khổng có duyên với người, bên trong lại không có trí huệ. Đây gọi là ám muội, cũng tức là thùy miên.

2. Ác tác Cũng chính là Hối (hối hận), hối hận những gì? Thi dụ như quý vị hốì hận nghĩ: “Vì sao mà lúc trước mình đối.xữ với người này như vậy, nếu không thì đã khuất phục được y rồi.” Đó là sự hốì hận – sao mình khổng làm như vậy. Nhưng, khi thật làm được như vậy thì hối hận, nói: “À! Tại sao ta lại làm như thế chớ.”

Làm rồi hối hận, chẳng làm cũng hốì hận. Thí như có ý nghĩ như thế này: “Tại sao mà chẳng chém cho nó một dao. Nếu chém cụt tay nó thì nó sẽ không đánh ta nữa. Tại sao ta không chém nó trước mà để cho nó đánh ta một cú như vậy.” Sự việc qua rồi mà cứ hối hận mãi, tự mình đối với chính mình chẳng dứt được sự hối hận. Tự cho việc làm của mình không đúng, không theo ý của mình.

Khi nghe Pháp, quý vị cần phải chú ý lưu tâm nghe giảng, không nên giống như gió thổi từ lỗ tai này sang lỗ tai kia đi mất, rồi mặc kệ. Tôi giảng giải cho quý vị nghe nhiều pháp như thế, nhưng giảng xong rồi quý vị lại chẳng hiểu. Khi gặp chuyện trái ý muốn nổi giận, thì cũng nổi giận. Gặp chuyện muôh phát sân thì cũng nổi sân như thường. Vậy những pháp này đối với quý vị 67 chẳng có ích chi, nghe qua xong cũng như gió thổi mây bay, tiêu tan hết chỉ uổng công thôi. Như vậy dù có nghe pháp đến một trăm đại kiếp thì cũng chỉ vô dụng mà thôi.

Quý vị nhất định cần phải tự cảnh tỉnh lấy mình: “À! Kinh điển dạy ta không nên phiền não thì ta phải tuân theo. Sáu căn bản phiền não, ta bảo nó chẳng nên có mới phải.” Đó mới chính thật là người phát tâm Bồ-đề nên học tập. Chớ đừng vì biết nhiều danh từ phiền não, thì quý vị càng khởi nhiều phiền não thêm, phát sân càng dữ tợn hơn. Chẳng hạn như khi quý vị gặp việc phát sân hận, quý Vị lại nói: “A! Tôi biết là hiện giờ tôi nên ‘phẩn’ đó.” Hoặc nói: “Hổm nay tôi phát sân cũng tại vì tôi ‘hận’ đấy.” Từ ữước quý vị chưa rõ, lại không biết là nó thuộc loại nào. Bây giờ quý vị đã minh bạch rồi, quý vị biết rằng phải dùng “não”, hoặc dùng “phú”, một phương pháp che giấu sau lưng người, tức là sai lầm rồi. Đó coi như là quý vị không có nghe kinh gì cả!

3. Tầm Chính là tầm cầu, sự suy xét thổ thiển.

4. Tứ Chính là tư sát, tính toán, xem xét, là sự suy lường vi tế.

Tầm và tứ là một thô, một tế. Đối với lúc làm việc thiện ác, tự mình tính tới tính lui. Dụng cái ỷ thức minh thảo luận với chính mình: “Sự kiện này mình thấy làm có đúng hay không, có cần làm như thế không?” Suy lường thô là “tầm”, suy lường “tế” là tứ. Hai thứ này đều thuộc tâm sở bất định, đều lấy tư hoặc làm bổn thể.

Thứ ba, Sắc pháp lược gồm có mười một:

1. Nhãn (cakhus), 2. Nhĩ (shrotra), 3. Tỷ (ghrana), 4. Thiệt (ịihva), 5. Thân (kaya), 6. Sắc (rupa), 7. Thanh (shabda), 8. Hương (ghanda), 9. Vị (rasạ), 10. Xúc (sprashtavya), 11. Pháp Xứ Sở Nhiếp Sắc (dharmayatanikani rupani).

Phần trên đã giảng tám thứ tâm pháp, năm mươi mốt tâm sở hữu pháp. Tất cả cộng lại là 59. Bây giờ giảng đến ngôi thứ ba là sắc pháp gồm có 11. Thế nào là sắc pháp? Chính là những gì có hình sắc, có thể thấy, có chướng ngại, có thể tìm. Sau đây là 11 sắc pháp: 1. Nhãn sắc pháp Con mắt có thể thấy mọi hình sắc. Con mắt của mình vốn là sắc pháp, nó có hình chất, có hình dáng của con mắt, chúng ta có thể thấy được. 2. Nhĩ Sắc pháp Tai nghe được mọi thứ âm thanh. Tai có nhĩ pháp. Như con mắt muốn nhìn những gì mà nó thích và nhìn hoài không chán. Những gì mà nó không thích thì vừa nhìn qua đã thấy ghét không ưa. Tất cả đó đều do sắc pháp sanh ra. Cái lỗ tai cũng giống như vậy. Những gì mà nó thích nghe, nó có thể nghe suốt ngày, còn những âm thanh mà nó chẳng thích nghe thì mới nghe qua là đã chán, không muôn nghe nữa.

3. Tỷ sắc pháp Lỗ mũi thích ngửi mùi thơm, không chán chút nào và muôn ngửi hoài. Nhưng với mùi hôi thì nó ghét không thích ngửi. 69 4. Thiệt sắc pháp Cái lưỡi để nếm mùi ngon ngọt. Nó thích nếm những vị nó luôn ưa muốn và đối với những món chẳng vừa ý thì nói: “A! Cái này đắng quá, tôi không muôn ăn đâu.”

5. Thân sắc pháp Là thân thể cũng thuộc về sắc pháp; nếu nó hoan hỷ tiếp xúc thì muốn gần gũi thân cận, còn như chẳng thích thì muôn tránh xa.

Đó là sắc pháp trong năm căn. Vì sao không nói đến ý căn? Nhân vì ý căn thuộc về thức thứ 7 (thức thứ 7 không thuộc về sắc pháp). 6. Sắc pháp Là những gì có hình sắc.

7. Thanh pháp Những gì có âm thanh.

8. Hương pháp Là những gì có mùi hương.

9. Vị pháp Những gì có mùi vị.

10. Xức pháp Là những gì có cảm giác.

11 .Pháp xứ sở nhiếp sắc pháp

Cũng chính là pháp trần. Pháp trần này ngoài năm trần: sắc, thanh, hương, vị, xúc, chúng là những bóng dáng còn lưu lại ở trong ý thức (lạc ảnh tử). Cho nên thuộc về sắc phấp.

Phần trên đã nói về 11 loại sắc pháp, đều là có hình sắc, có thể tìm thấy.

Chúng ta hãy thử tìm xem nguyên lai của các sắc pháp này. Chúng nó từ đâu đến? sắc pháp vôn từ Như Lai Tạng Tánh đến, do tứ đại: địa, thủy, hỏa và phong hợp thành. Nhãn, nhĩ ,tỷ, thiệt, thân và ý cũng do tứ đại hòa hợp mà thành, sắc, thanh, hương, vị, xúc và pháp cũng do tứ đại này mà sanh ra. Địa, thủy, hỏa, phong sung mãn khắp pháp giới, cho nên ở trong pháp giới chúng nó hỗ tương trợ giúp lẫn nhau.

Kinh Lăng Nghiêm nói rằng: “Tứ đại chính là Như Lai Tạng Tánh, vì địa thủy hỏa phong, tất cả đều châu biến pháp giới, không hề chướng ngại nhau.” Như chúng ta thấy thủy hỏa thì chẳng dung hợp với nhau. Nhưng trong pháp giới thủy hỏa đều lại cùng khắp, rồi gió với đất cũng cùng khắp pháp giới. Tất cả những thứ ấy hỗ tương, trợ giúp lẫn nhau mà không hề chướng ngại nhau. Tại vì sao? Nhân vì chúng nó đều là Như Lai Tạng Tánh. Thân thể của chúng ta cũng do tứ đại mà hình thành nên mới sinh ra nhiều pháp như thế. Quý vị có thể lấy làm lạ, vì sao thân thể chúng ta cũng do tứ đại mà thành. Người không rõ đạo lỹ này, khi nghe như thế thì tuyệt đối khổng thể tin được. Nhưng đối với ai đã nghe qua Phật pháp sẽ hiểu được, sự thật là như vậy. Trong thân thể quý vị, có mồ hôi đó là khí ướt. Tánh ướt thuộc về nước, đại tiểu tiện cũng thuộc về nước. Trong thân thể có hơi ấm, hơi ấm thuộc về hỏa. Chúng ta cũng có khí để hô hấp, đó thuộc về phong. Da thịt gân xương của chúng ta rắn chắc thuộc về đất. Bôn đại này hòa hợp với nhau mới cho ra 11 sắc pháp như phần trên đã nói.

Đây chỉ nói đơn giản về nguồn gốc của sắc pháp mà thôi. Nếu quý vị muôn biết một cách rõ ràng hơn thì cần phải tu hành, đến khi khai ngộ rồi, mới triệt để thấu hiểu mọi việc. Tối mai sẽ giảng xong quyển “Bách Pháp Minh Môn Luận” này, nghe qua quý vị hiểu rõ hay chẳng rõ đó là việc của quý vị, còn tôi giảng có rõ hay không rõ là việc của tôi. Nói tóm lại, nếu quý vị hiễu rõ tức là minh bạch luận 100 pháp. Nếu không hiểu rõ là không minh bạch 100 pháp này. Nếu hiểu rõ được 100 pháp này tất sẽ minh bạch tất cả đạo lý trọng yếu của Phật giáo. Tôi mai sẽ biết chúng ta có hiểu rõ hay không? Nếu minh bạch được 100 pháp này thì có thể nói là được khai ngộ chút ít. Còn như không minh bạch được thì phải từ từ học nữa.

Thứ tư, Tâm bết tương ưng hành pháp lược gồm có hai mươi bốn: 1. Đắc (prapi), 2. Mạng Căn (jivitendriya), 3. Chúng Đồng Phận (nikaya-sabhaga), 4. Dị Sanh Tánh (visabhaga), 5. Vô Tưởng Định (asamjinisampatti), 6. Diệt Tận Định (nỉrodha-samapatti), 7. Vô Tưởng Báo (asamjnika),

8. Danh Thân (namakaya), 9. Cú Thân (padakaya), 10. Văn Thân (vyanjanakaya), 11. Sanh (jati), 12. Trụ (sthiti), 13. Lão (jara), 14. Vô Thường (anỉtyana), 15. Lưu Chuyển (pravrìtti), 16. Định Dị (pratiniyama), 17. Tương Ưng (yoga), 18. Thế Tốc (java), 19. Thứ Đệ (anukrama), 20. Thời (kala), 21. Phương (desha), 22. Số (shamkhya), 23. Hòa Hợp Tánh (samagrỉ), 24. Bất Hòa Hợp Tánh (anyathatva).

Hai mươi bốn loại này gọi là tâm bất tương ưng hành pháp. Tại sao là bất tương ưng hành? Nói theo danh từ hiện đại, bất tương ưng hành nghĩa là chẳng hợp tác. Quý vị chẳng hợp tác với tôi, tôi cũng chẳng hợp tác với quý vị. Thí dụ, tôi nói: “Chúng ta hãy đi về hướng đông.” Nhưng quý vị lại đi về hướng tây. Đó gọi là không hợp tác, đó cũng là không tương ưng. Muôn tương ứng thì phải hợp tác. Tôi nói đi về hướng đông thì quý vị phải đi theo hướng đông. Tôi nói đi về hướng tây thì quý vị phải theo về hướng tây. Giông như trong tay tôi có một nắm gạo cho bồ câu ăn, các con bồ câu liền bay đến ăn. Đó là tương ưng. Nếu chúng nó chẳng ăn thì chẳng phải là tương ưng. Hai mươi bôn loại bất tương ưng này cùng ai chẳng hợp tác đây? Nó cùng với Tâm pháp quý vị không hợp tác, cùng với Tâm sở hữu pháp, sắc pháp và Vô vi pháp đều không hợp tác. Tại sao lại nói vậy? Vì công dụng của Tâm và Tâm sở đều hay duyên ngoại cảnh bên ngoài, ttong khi hai mươi bôn món bất tương ưng này không có cái công dụng như vậy, tức là nó không thể duyên với ngoại cảnh. Cho nên cùng với Tâm và Tâm sở khổng có tương ưng với nhau. Và tại sao nó cũng chẳng tương ưng với sắc pháp? Vì các thứ tương ưng này không có hình chất, không có chướng ngại, không có tự tướng và bổn thể, hoàn toàn hư giả. Vì chính nó là hư giả cho nên đối với các phương diện vừa kể đều không thể tương ứng.

Pháp thì có chơn có giả. Hiện giờ tôi đang giảng pháp giả cho quý vị nghe đây. Biết được các pháp giả thì mới hiện ra chân tánh. Nếu các pháp giả không biết thì làm sao đắc được các tánh thật? Nhận giả làm chơn, đó gọi là giả trong cái giả, hư vọng trong cái hư vọng. Tất cả cấc pháp xưa nay vốn là hư vọng mà quý vị lại gia thêm một lần hư vọng nữa. Cũng như Tôn giả A- nan muốn được chơn pháp, nhưng lại sợ mất cái giả. Bỏ không đành cái giả thì cái chơn không thể hiện bày. Cho nên nói:

Xả bất liễu giả, thành bất liễu chơn Xả bất liễu tử, hoán bất liễu sanh.

Bỏ chẳng xong cái giả thì không thành được cáichơn Bỏ không xong cái chết thì đổi không được cái sống.

Tuy hai mươi bốn món giả pháp không có hình tướng, nhưng nó có sanh diệt. VI có sanh diệt nên cùng với pháp Vô vi lại chẳng tương ưng với nhau. Pháp Vô vi không có sanh diệt, hai mươi bổn thứ pháp giả đều có sanh diệt ở bên trong. Chúng do Tâm phấp, Tâm sở hữu pháp và Sắc pháp, ba thứ này hỗ tương với nhau hiển ra hình bóng của chúng, cho nên nói là giả, không có một cái nào thật cả. Có người nói: “Hôm nay tôi tới chùa muôn nghe pháp thật mà vị Pháp sư này giảng toàn pháp giả. Nếu tôi biết là giảng pháp giả thì tôi chẳng thèm đi nghe đâu! ” Quý vị không nghe pháp giả cũng không có pháp chơn, nhưng quý vị trước tiên cần phải nghe pháp giả rồi sau mới có thể nhận ra được pháp chơn. Đó chính vì chơn mà nói giả, bỏ được cái giả thì cái chơn sẽ hiện bày.

Bây giờ chúng ta nói đến 24 pháp bất tương Ưng: 1. Đắc Vì sao gọi là “đắc”? “Đắc” từ đâu ra? Nó đến từ tâm tham, do tâm tham sanh ra. ở trong trạng huống không thể được mà mong mỏi có được. Như có một người tưởng tượng rằng mình đã được một thỏi vàng, nhưng có thật là họ đã được thỏi vàng chưa?

Thỏi vàng này thật không thể đắc được, cái “đắc” này chỉ là hư danh, là giả. Cho nên pháp này cũng là giả luôn. 2. Mạng căn nplg Mạng sống của chúng ta. Từ chủng tử thức thứ tám đầu thai ra là đã có sanh mạng. Cái sanh mạng này phải có đủ ba điều kiện là thọ, noãn và thức. Thọ là sô” năm tuổi. Noãn là hơi ấm của thân, thức là thần thức, tức thức thứ 8. Có thức thứ 8 ở trong thân thì có mạng căn, còn thức đi khỏi là mạng căn không còn. Cho nên nói mạng căn cũng là giả, không phải thật vậy. Chớ nên tưởng mạng căn của chúng ta là chơn thật. – Bất kể như thế nào tổi cũng quý cái thân này, không để ai đụng chạm đến, cũng như không muốn nghe ai nói đến tổi một lời không tốt nào. Đó là vì còn chưa buông xả được mạng căn này! Cho nên chẳng được khai ngộ, chẳng được thành Phật.

Cái mạng căn này đã làm hại chúng ta rồi mà chúng ta vẫn quý họng như của báu. Trong tâm lúc nào cũng tưởng: “Thân mạng tôi đây thật là quý giá vô cùng! ” Đó chính là chấp trước, nhận giả làm chơn và nào biết rằng: Mạng căn chỉ là giả, còn tự tánh mới là chơn thật. 3. Chúng đồng phận là mọi người (đại chúng) đều có một phần tương đồng với nhau. Thí dụ, quý vị có cái thân thể này thì quý vị là một phần, tôi cũng có thân thể này, là tôi có một phần. Tất cả mọi người đều đồng có thân thể này, đấy gọi là chúng đồng phần.

Phàm phu với phàm phu là chúng đồng phần, Nhị thừa với

Nhị thừa là chúng đồng phần, Bồ Tát với Bồ Tát là chúng đồng phần. Trong chúng đồng phần có chỗ bất đồng, như người phương Bắc nói: người cuồng với người nhát, hai chữ đều có bộ khuyển bên cạnh.

Trong “Luận Ngữ” nói: “Người cuồng hay chiếm hữu bừa bãi, người nhát không làm vậy.” Người cuồng thì tích cực bất kể tất cả, làm việc hấp tấp bừa bãi, còn người nhát thì tiêu cực, cái chi cũng chẳng muôn làm. Người cuồng phê bình người nhát rằng: “Anh thây họ có hữu dụng gì đâu? Suốt ngày từ sáng đến tối chẳng làm gì chỉ biết ăn ngủ thôi. Những hạng người này chẳng bằng giết quách cho rồi. ” Người nhát liền nói: “Anh xem người này cái gì cũng làm, thế giới này có thể bị nó làm hư hại mất, cái người như vậy nên sớm tiêu diệt nó đi.” Hai người này đều có ý tiêu diệt lẫn nhau, tật đ(í với nhau, luốn lụôn chướng ngại và hủy báng lẫn nhau.

Giống như chuyện của người bán khôi giáp và người làm cây mâu. Người làm khôi giáp, cứ sợ khôi giáp chẳng đủ kiên cô” chắc chắn, có thể bị đao thương kiếm kích đâm thấu. Người làm đao thương kiếm kích cứ sợ rằng vũ khí mình làm khổng có đâm thâu được khôi giáp. Đó là hai cái loại vũ khí củá người tập luyện võ thuật, nến gọi đó là chúng đồng phần. Nhưng một loại dùng để bảo vệ người và một loại thì dùng để giết người. Đó là chúng đồng phần ở trong cái chỗ bất đồng.

Lấy vấh đề tu Thiền và học Giáo không tương dung làm thí dụ.

Hôm qua có một vị tới nghe pháp, hỏi tôi thuộc tông phái nào. Tôi nói, tôi không thuộc tổng phái nào hết. Tại sao lại nói không thuộc tông phái nào? Vì nói không có tông phái thì người ta không có cách nào để công kích. Nếu có tông phái thì Thiền tông nói Giáo tông chẳng hay, Giáo tông nói Thiền tông chẳng đúng mà hủy báng lẫn nhau. Đó là để chứng minh cho câu chúng đồng phần ở trong chỗ bất đồng.

Lại thêm nữa, từ xưa nay có những người rảnh rỗi thường hay bài báng, nói: Khổng tử vốn không có tri thức. Hoặc có người kia lại cho rằng: Mạnh tử thì chẳng hiểu gì, so ra tôi còn có trí tuệ hơn.

Quý vị xem, tất cả đều là người nhưng lại bài xích lẫn nhau, nào là anh không tốt với tôi, tôi cũng chẳng tốt với anh. Đấy cũng là chúng đồng phần trong cái bất đồng của nó,

4. Dị sanh tánh Trong tương đồng có sự khác biệt, trong sự khác biệt có sự tương đồng, đó gọi là dị sanh tánh. Như đồng là người nhưng mỗi người đều có một sở thích và tập quán khác nhau.

5. Vô tưởng định Đó là lối tu của ngoại đạo. Họ chán sanh tử tìm cầu xuất ly, giải thoát. Họ dùng một sức mạnh để khống chế tâm và tâm sở không cho hoạt động, đình chi tư tưởng. Nhưng thực hành biện pháp như vậy chỉ là cách miễn cưỡng. Cũng như dùng tảng đá để đè lên cỏ, làm cho cỏ không tăng trưởng được, nhưng gốc rễ nó vẫn còn đó. Câu sanh ngã chấp của thức thứ bảy (tức là cái chấp ngã đeo đuổi ta từ vổ thủy kiếp cùng với ta sanh ra ngày hôm hay) cùng tồn tại với thức thứ 8, “mạng căn”, khi đó gọi là vô tưởng định. Tu vô tưởng định thì được sanh lên cõi trời vô tưởng.

6. Diệt, tận định Cũng là pháp tu của ngoại đạo, cũng là dùng phương pháp miễn cưỡng để tu. Cũng đồng với phương pháp trước là đình chỉ ý thức thứ 6 và tâm sở không khỡi vọng tưởng nữa, miễn cưỡng không sanh vọng tưởng. Tưởng như vọng tưởng đã diệt hết rồi. Tuy nhiên, lúc này câu sanh pháp chấp của thức thứ bảy (tức cái chấp pháp này cũng theo ta từ vô thủy cùng với ta sanh ra ngày hôm nay và so với chấp ngã, sự chấp pháp này vi tế hơn một chút) cùng với thức thứ tám xen tạp lẫn nhau không thể phân ra được. Thứ định này chẳng phải là chơn định, chỉ có thể gọi là diệt tận định.

7. Vô tưồng báo Vô tưởng định và vô tưởng báo chẳng đồng nhau. Vô tưởng định là nhân, vô tưởng báo là quả. Vô tưởng định là cảnh giới trước khi xả thân. Vô tưởng báo là khi đã xả thân để thọ quả báo. Sau khi xả thân sanh về cõi trời tứ thiền chính là cõi trời Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Có thể nói là đến cảnh giới vô tưởng, nhưng vẫn còn thức thứ 8 vi tế, chấp sắc là sanh mạng. Sự chấp sắc vi tế này là do một thứ rất là vi tế ở bên trong sanh ra, tướng phần của thức thứ 8. Cho nên mới có sanh mạng tồn tại, đó là vô tưởng báo. Cái sanh mạng này vẫn có khi phải chấm dứt và có thể bị đọa lạc. Khi ưước tôi đã từng giảng có một người tu chứng được định Phi tưởng phi phi tưởng xứ. Khi người này bị một con cá quấy nhiễu nên sanh tâm sân hận: “Ta sẽ biến thành một con chim bói cá để bắt ngươi ăn thịt. ” Do đó sau khi sanh lên cõi trời, hưởng hết phước liền bị đọa lạc làm loài chim bói cá. Cho nên tôi đã nói, trưốc Phật Giáo Giảng Đường có hai con chim bồ câu vì từ trước nó đã chẳng giữ quy củ, chẳng giữ giới luật của người xuất gia.

Nên bây giờ mới bị quả báo làm thân chim bồ câu. Sự việc này cũng cùng một đạo lý trên.

Khóa mùa hè này sắp bắt đầu rồi. Mùa hè năm nay và năm rồi chẳng giông nhau. Hai mùa hè năm trước đều có giảng kinh, tọa thiền, luyện tập diễn giảng rất cực nhọc. Năm nay chúng ta đem chữ “hẩn” (rất) biến thành chữ “cánh” (càng) vì so với năm rồi có phần cực khổ hơn. Như vừa mới bắt đầu khóa là khai Thất Quán Âm rồi, sau đó mở lớp giảng kinh vào mùa hè. Sau mười tuần lại đả Thiền Thất. Hai Thất là 14 ngày, thêm một ngày là 15. Ngày 15 là ngày trăng rằm ừòn sáng, thì tánh quang minh của chúng ta cũng tròn sáng như mặt ữăng vậy.

Tham gia khóa tu mùa hè, cuối cùng được lợi ích gì? Nếu quỹ vị muốn tìm sự lợi ích đó thì chẳng nên đến. Ở đây không có lợi ích gì cả. Nếu khống có sự lợi ích, vậy nơi đây có cái gì? Có cực khổ, ngày ngày rất là cực khổ từ sáng đến chiều, không có thời giờ nghỉ ngơi. Tuy không có lợi ích, chỉ có cực khổ, nhưng có cái chỗ “Đạo,” là cái tu đạo trong khóa hè này. Chữ Đạo này lại có thể đổi thành chữ “Đáo” tức là đến nơi (đáo xứ). Đến được chỗ nào? Đến chỗ Phật, chỗ Pháp, chỗ Tăng. Vậy mùa hè này là chúng ta đến được ba chỗ đó. Tôi xin nhắc cho quý vị rõ ràng hơn một chút, là quý vị chẳng nên có tâm tưởng nghĩ sẽ được lợi ích. Vì sao thế? Nếu quý vị có cái tâm đó thì biến thành tâm tham hong 100 pháp rồi. Ai mong muôn có được lợi ích cho riêng mình, thì chẳng hợp với pháp, chẳng hợp với Đạo.

Thế thì làm sao mới hợp với Đạo? Đó là phải vô nhân vô ngã, vì tu hành phải chịu kham khổ, vì pháp quên thân. Cũng như Nhị Tổ vì cầu pháp mà tự chặt cánh tay của mình. Đó mổi thật chân chánh vì pháp! Trong chúng ta đây có ai vì cầu Phật pháp mà dám chặt cánh tay của mình không? Chắc trừ phi là đấ uống rượu say thôi!

8. Danh thân (namakaya). Danh (generalnouns) chính là danh xưng, như chúng ta đều gọi là “người”, đó là cái tên chung. Các vật cũng có tên của nó, cũng như cái lư có danh tự của cái “lư”, cái bình có danh tự của cái “bình”, cái nào có tên theo cái nấy.

Còn Danh thân (compound nouns) thì sao? Là đủ có hai chữ, như lư hương, bình bông v.v… Cái lư đốt hương này, cái bình cắm hoa kia, các thứ đều có danh thân, có tên gọi cả.

9. Cú thân (padakaya). Danh và cú đều là để hiển thị, sáng tỏ pháp. Thế nào là cú? Đó chính là một câu, câu từ của một câu.

Thí dụ: “Các hạnh vô thường là pháp sanh diệt.” Đấy chính là cú thân. Tóm lại, nếu lấy một câu để hiển rõ pháp ra, ấy chính là cú thân.

10. Văn thân (vyanjanakaya). Là văn tự, từ chữ một gọi là chữ, nhưng các chữ liên kết lại thành có ý nghĩa nên gọi đó văn thân (phonemes). Tất cả các kinh điển là văn thân, tất cả các sách vở là văn thân. Phàm là văn chương đều được gọi là văn thân.

11. Sanh Phàm là vật thì đều có sanh. Có sanh thì có lão, khổng luận người hay súc sanh hoặc là vật chất đều có sanh, có lão. “Sanh” chính là trước không có bây giờ lại có nên gọi là sanh.

12. Trụ Là đình trụ một chỗ bất động nơi bổn vị của nó. Sau khi trụ qua rồi sẽ thành lão.

13. Lão Phàm vật trải qua một thời gian sanh, trụ thì liền dần dần suy lão. Lão là biến hoại, biến dị, đó là theo định luật tuần hoàn: sanh trụ dị diệt.

14. Vô thường Là hoại diệt, sanh trụ dị diệt cũng chính là thành trụ hoại không. Khi sanh tức là thành, khi trụ tức là đình lưu, khi lão là hoại, vô thường là không.

15. Lưu chuyển (pravritti). Đây nói chúng ta từ vô thủy cho đến nay ở ữong lục đạo luân hồi lưu chuyển ưong sanh tử muôn kiếp chẳng thôi.

16. Định dị (pratiniyama). Định là khẳng đinh, cố định. Dị là biến dị. Như đạo lý nhân quả luân hồi là điều khẳng định, gieo nhân lành thì kết quả lành, gieo nhân ác thì kết quả ác. ở nhân thì đồng nhân một thứ với’ nhau, còn về quả thì có chỗ bất đồng, biến dị mà ra.

17. Tương ưng (yoga). Trong 24 bất tương ưng vì sao lại có loại tương ưng này? Điều này thật khiến cho người khó hiểu. Không sai! Thật khiến cho người ta không rõ ràng.

80 Hai mươi bôh món phân rành là bất tương ưng nhưng bỗng nhiên lại có một loại tương ưng xuất hiện. Đâu chẳng phải là điều mâu thuẫn với nhau sao? Nhưng hai mươi bốn “bất tương ưng” này là cùng tâm pháp, tâm sở pháp, sắc pháp với Vô vi pháp bất tương ưng với nhau. Nhưng bây giờ lại nói “tương ưng” là tương ưng cùng với hai mươi- bốn loại “bất tương ưng pháp”. Tương ưng những gì? Tức tương ưng với nhân quả luân hồi. Nhân là mở đầu, quả là chung cuộc, trung gian là nghiệp tướng. “Tương ưng” là tương ưng với nhân quả. Gieo nhân như thế nào thì gặt quả như thế ấy, nghiệp tướng ở khoảng giữa thì nó tương ưng với cái nhân mở đầu, cũng tương ưng với cái quả sau chót. Cho nên giữa lưu chuyển và định dị thì quyết đinh có sự tương ưng, như bóng theo hình một chút cũng không sai chạy.

18. Thế tốc (java). Là cái sự biến dịch không dừng nghi mau chóng, nhanh chóng phi thường giống như điện chớp, như gió thổi. Không khác chi chim bay, thỏ chạy, nhanh chóng cực kỳ, đây là biểu hiện cho thế tốc. 19. Thứ đệ (anukrama). Theo thứ lớp có trên dưới, trước sau, tất cả pháp đều có tầng bậc, thứ lớp- tuyệt đối không thể hỗn loạn được.

20. Thời (kala). Là tánh của thời gian, như năm, tháng, ngày, giờ.

Thời gian ngắn nữa gọi là sát- na, dài thêm là vô lượng kiếp. Toàn thể chữ kiếp của tiếng Phạn gọi là “kiếp ba” (kalpa), nó thuộc về thời.

21. Phương (desha). Là phương hướng. Trước sau, tả hữu, trên dưđi mỗi mỗi đều có phương hướng của nó.

22. Số (samkhya). Là số mục.

23. Hòa hợp tánh (samagri). “Hòa” là điều hòa, ví như đem nước mà hòa hợp với sữa, thì không còn phân ra nước và sữa nữa, đó gọi là hòa. “Hợp” là vừa vặn, ăn khớp với nhau, như tách trà có nắp đậy lại, thì cái nắp ở trên đậy vừa đúng với tách ở dưới, hai cái hợp nhau, đó là hợp.

24. Bất hòa hợp tánh (anyathatva).

Hòa và bất hòa hợp tương phản với nhau. Hòa hợp là nhân duyên, bất hòa hợp là tự nhiên. Ngoại đạo chấp trước tự nhiên là bất hòa hợp, đó là thiên kiến. Nhị thừa chấp nhân duyên hòa hợp. Còn Như Lai Tạng Tánh thì phi nhân phi duyên, phi hòa hợp, phi bất hòa hợp, phi tự nhiên.

Hai mươi bốn loại bất tương ưng này, chẳng thuộc sắc cũng chẳng thuộc tâm, chẳng thuộc tâm sở và cũng chẳng thuộc vô vi pháp. Cho nến nó riêng lập thành 24 bất tương ưng như vậy.