Viên Ngộ Phật Qủa Thiền Sư Ngữ Lục

---------------------------- HÒA THƯỢNG MẬÏT AM TIỂU THAM

Tiểu sư tham học là Sùng Nhạc, Liễu Ngộ v.v… biên soạn. Giải hạ, tiểu tham nói: Đức Thích-ca không nói, Ca-diếp không nghe, trời yên sóng lặng, sao đẩu phân chia. Đúng thế đúng thế, có giải có kiết. Không đúng, không đúng, không giải không biết. Đúng thế, không đúng, trong kết có giải. Không đúng lại đúng, trong giải có kết. Bỗng như đều không đúng, trước không đến thân, sau không đến quán. Muôn người, ngàn người hội họp không vào. Như vầng mặt trời lên trên hư không, người có mắt thấy sáng suốt thanh thịnh, không hư hoại không lẫn lộn. Tuy ở trong các sắc, không hòa hợp với tất cả, linh giác diệu minh chẳng phải đào luyện, đương lúc như thế, còn được hai chữ thế pháp hay không. Còn được mấy chữ đúng sai, ưu khuyết hay không. Còn được hai chữ thế pháp hay không, còn được hai chữ Phật pháp hay không?

Rõ ràng không được, vì sao? Hà không thấy đạo, Bát-nhã như đống lửa, gần thì cháy sạch nhà cửa. Lại như mặt trống có xoa chất độc, đánh lên người nghe đều mất mạng. Dù Chư Phật ba đời, Tổ sư sáu đời thay nhau ra đời, hiển đại uy quyền, hiện lưỡi dài rộng, nói ngang nói dọc, đều phát hiện trong bóng ánh sáng. Về phần nạp Tăng hoàn toàn không liên quan. Hãy nói: nạp Tăng có ưu điểm gì? Mệt đến khoanh tay chân ngủ, không sợ người đến trộm gối đầu.

Lại nêu: Vân môn hỏi Đỗng Sơn: Vừa rời chỗ nào?

- Tra độ.

- Hạ ở đâu? - Báo Từ ở Hồ Nam.

- Rời đó bao lâu rồi? - Ngày 25 tháng 8.

- Cho ông ba gậy. Hôm sau, Sơn lại lên hỏi thăm, hôm qua nhờ cho ba gậy, không biết lời ở chỗ nào?

Môn đáp: cái túi cơm! Giang Tây Hồ Nam bàn luận như thế.

Đỗng Sơn hoát nhiên đại ngộ.

Sư nói: Đại sư Vân Môn bỏ xa xỉ lấy tiết kiệm, cuối cùng hết lòng, đâu không cho ông ta lo liệu việc nhà, dẫn đến khiến hòa bùn hợp nước. Đỗng sơn ngộ như thế cũng là đoán nghe hư thinh.

Mùa Đông đến, tiểu tham, Sư nói: ngược với vật là thượng, theo SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC801 vật là hạ. Nếu luận chiến sức ở chỗ chuyển, người xưa lấy một cỏ, dạy một cảnh, đều thấu suốt chỗ sâu kín, rỗng rang, phàm Thánh, như tráng sĩ đeo cung nặng ngàn quân, trăm phát trăm trúng. Vì họ trên hết, chỗ tay chân bền chắc, ngoại vật không lay động được, đều có lúc thành lập. Nạp Tăng xuất gia tòng lâm, vào một bảo xã, trải qua nhiều năm, mà việc lớn chính mình không thể phát hiện. Bởi trên hết chỗ mặc tay chân chậm trễ, ngồi ở đầu chân cuối chân, nghe không hơn tiếng, thấy không vượt sắc, như tằm làm kén. Tự giăng tự buộc, trong mười hai thời, không một thời nào vui, cuối cùng thành người tàn phế. Mà nay nếu muốn dứt khoát, đối đầu với sanh tử, đều hướng về một niệm muốn khởi, chưa đề khởi thì đề khởi, một dao hai đoạn, tự nhiên trong không ngoài không, hữu vi không, vô vi không, bốn phương tám hướng không tan tác. Tìm được chỗ không, hữu chẳng thật có. Đến đây, quay đầu vừa nhìn bỗng nhiên lửa cháy trong tro lạnh. Như quan tướng quân vào đại trận, liều tánh mạng, không thấy có trăm muôn binh chúng. Đương lúc ấy, làm sao cùng nói, làm sao bàn bạc, có chịu nói hướng về người hay không? Cầm dao giết người, kiếm cứu sống người, và tất cả chỗ là lành là tốt, là ban là hại, chính là trên đảnh môn. Thời thời một khi chiều lại đến. Ngày ngày muôn loại phát sanh, vạch cỏ tìm gió, có được mặt của người xuất gia, tại gia, cái cân cân định lạng, hào ly không sai, tất cả chỗ khớp hợp. Trời tự cao, đất tự dày, đói ăn khát uống, tất cả bình thường. Đến cảnh giới này chính là một đạo nhân vô sự, mới dám xưng là cao sĩ hành cước. Nếu chưa được như vậy, chớ đem cái học hiểu nhàn mà chôn vùi tâm Tổ sư. Lại nêu Tổ sư nói: Tâm theo muôn cảnh chuyển, chỗ chuyển thật tối tăm, theo dòng nhận được tánh, không vui cũng không buồn. Sư nói: Đại tiểu Tổ sư gãi đầu không biết chỗ ngứa.

Xán Thiền Nhân Tiến Khảo thỉnh tiểu tham. Phật pháp rất mầu nhiệm, mầu nhiệm ở minh tâm. Nếu tâm sáng suốt lần lượt dứt sanh tử, ba kỳ kiếp là không, tìm chỗ không ấy hoàn toàn không thật có. Như hạt tuyết trong lò lửa. Đến đây sanh cũng sanh không được, chết cũng chết không được.

Đã sống chết không được thì chẳng có sanh tử để ra khỏi, cũng không có Bồ-đề để cầu, người và phi nhân, tánh tướng bình đẳng, toàn thể là môn đại giải thoát. Trong mười hai thời, thọ dụng dần dần phát sinh, ra sống vào chết, không phạm mảy may, hoặc đi hoặc ở, hoàn toàn vượt số kiếp. Cho nên nói: một niệm quán khắp vô lượng kiếp, không đến không đi cũng không trụ. Hiểu được việc ba đời như thế, vượt các phương bèn thành mười tuệ.

Lại nói: sanh diệt đến đi, bổn Như lai tạng, ngay chỗ sanh ra, ngay đó diệt tận.

Tổ sư lại nói: Khởi các nghiệp lành cũng là huyễn, tạo các nghiệp ác cũng là huyễn, thân như bọt nước, tâm như gió. Huyễn phát xuất không có gốc không có tự tánh. Các bậc Thánh trước đây đều hướng vào biển sanh tử, đầu ra đầu vào, kích thích nhau, chỉ cần đương nhân dứt khoát gánh vác, tự thấy các người, không chịu xoay trở lại mình, trôi theo sóng sanh tử. Lại như núi sông đất đai là huyễn, ngày tháng trăng sao là huyễn.

Sáng tối, sắc không là huyễn, bốn Thánh sáu phàm là huyễn, Sơn Tăng nói nước trong miệng môi giọt là huyễn. Mọi người vắng lặng sợ hãi nghe trong tai là huyễn, làm sao nói đạo lý ra khỏi huyễn. Hướng về đây lần lượt được thông một cơ, thấu được một cơ. Về phần Chư Phật không thêm mảy lông, ra sanh vào tử, được tự tại hoàn toàn, chẳng phải chỉ biết thừa việc. Lại biết được tâm khởi một niệm của Xán thiền nhân, là chỗ nghiêm phụ tìm tu thế nào, công không lãng thí. Có khi được như thế, có khi không được như thế. Có khi như thế không như thế đều được, hoặc tinh còn hạn lượng, rơi vào trước thinh sau cú. Đêm nay không khỏi hòa bùn hợp nước, lại vì mọi người nói kệ.

Núi sông đất đai chẳng phải huyễn Ngày tháng trăng sao chẳng phải huyễn Sáng tối, sắc không chẳng phải huyễn Bốn Thánh sáu phàm chẳng phải huyễn Điều sơn Tăng nói chẳng phải huyễn Điều mọi người nghe chẳng phải huyễn.

Hội được như thế, lại biết được đạo lý ra khỏi huyễn, rõ ràng tuy như thế, lại dẫn đến chính gánh vác việc, tức nay ở chỗ nào an thân lập mạng. Hồi lâu Sư nói: Mặt trời mọc tâm phát sáng, sáng sáng không che lấp. Lại nêu Tổ sư nói: Cha mẹ chẳng phải người thân của ta.

Sư nói: trong mắt trong tai bặt mảy trần, Chư Phật chẳng phải đạo của ta. Sư nói: Mắt sắt, tròng đồng nhìn không rõ.

Lời nói và tâm ông tha thiết.

Sư nói: con muỗi cắn đinh sắt, hạnh ông hợp với đạo.

Sư nói: trên dưới bốn phương đều khắp cùng, chỉ dùng lời nầy đáp SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC803 ân sâu, đóa sen hồng mọc trong lò lửa.

Tiểu tham, hết mặt đất tóm lấy, lớn như hạt lúa hạt gạo, ném trước mặt người có mắt thấy, người có tai nghe. Nhưng lại chẳng phải tâm chẳng phải Phật chẳng phải vật, chẳng phải thiền đạo Phật pháp, cũng chẳng phải thiếu thất truyền riêng. Kẻ lanh lợi nghe nói như thế, như quen chiến ngựa giỏi, nghe tiếng trống, tiếng phèn la ngứa ngáy khắp thân. Ngàn người muôn người lồng lưới không trụ, có miệng nói không được, có tai nghe không được, có mắt nhìn không thấy. Chư Phật ba đời ngưỡng vọng không kịp, tổ sư sáu đời nắm lấy không nổi, lão Hòa thượng trong thiên hạ sờ mó không được, một đại tạng giáo chú thích không được. Đức Phật gậy sẵn trong tay bèn nói: chưa rời Đâu-suất đã giáng cung vua, chưa ra thai mẹ, đã độ người hết. Đại sư Đạt-ma, được tin tức bèn nói: chỉ truyền tám ấn, không lập văn tự, chỉ thẳng tâm người, thấy kiến tánh thành Phật.

Sau này một người truyền hư, muôn người truyền thật, kích thích qua lại, như trời che khắp, như đất chở khắp, vắng lặng chẳng phải trong, rộng lớn chẳng phải ngoài. Cho đến Đức Sơn, Lâm Tế mỗi vị một oai quyền, là đánh là hét, bên cạnh như không có người. Tuyết phong côn tam cầu, câu-chỉ dựng một ngón tay, Phần Châu chớ vọng tưởng,

Huyền Sa nhân ta được lễ ông.

Cho đến từ thượng lão trước đây mũi đóng lại, toàn nêu nửa nêu, chính là thiên hạ vô địch. Chính mắt nhìn đối với việc bổn phận mình giống như cách giày gãi ngứa. Có chỗ nào vui, ở đây xuất cách một chút. Trừ phi đương nhân tự chịu biết trái. Thối bước là xem xét dưới gót chân mình, đến từ cùng lý tận, không chỗ cáo tố, bổn địa phong quang chợt hiện tiền.

Bốn đại năm uẩn một lúc thoát ra. Hư không tan tác như người lấy được của báu, cuối cùng không nói với người. Của báu ta nặng mấy lạng, giá mấy tiền, kẻ mắt sáng không rập khuôn, nghĩa không nghĩ lại chém làm ba khúc. Lại nói: Nhớ lúc trước Ứng Am ở Tưởng Sơn, nhân Thiền sư Đại Tuệ đến, thăng tòa nêu: Hòa thượng Phật Nhãn làm quân hóa chủ vô vi, giữa đường bỗng té, bèn tỉnh ngộ. Trở về nêu cho Ngũ tổ. Sau đó ở khách ty, nhân ban đem tìm lửa bỗng nhiên tỉnh ngộ, tuy như thế, nhưng thường vào thất, chưa thể đi sâu vào chỗ sâu kín. Lại thưa thỉnh Ngũ tổ, Tổ nói: Ta nói một dụ này cho ông, ví như có một người kéo một con trâu, từ trong cửa chuồng đi ra, hai sừng bốn chân đều qua rồi, chỉ có đuôi qua không được, mỗ giáp ở chỗ tiên sư Hổ Khưu nghe lời này trong lòng tin chắc, nay thiên hạ không có người lý hội được. Cho nên ba tấc kín đáo. Ngày nay không vì sư thúc lão sư đến, cháu ở đời này không nhân đâu mà niêm ra, xin hỏi đại chúng đã là qua rồi vì sao đuôi qua không được? Ở đây nói ngoa ngụy chỗ nào?

Cháu ngày nay đối trước chúng lấy ra cúng dường đại Hòa thượng Sư thúc, xin cùng Triệu Châu đồng năm, vì Phật pháp làm đại chủ trương, làm cho nạp Tăng trong thiên hạ thấu suốt một việc lớn đặc biệt này.

Sư bèn nói: lão sư nêu rồi, cũng là hồ đồ nuốt quả táo, đến nay chưa có người động được. Đêm nay từ đầu nói rõ, cũng phải cùng biết. Ngũ Tổ Hòa thượng nêu lầm, tiên sư cũng lại truyền lầm.

Sơn Tăng không khỏi từ lầm đến lầm. Giơ gậy dộng xuống, nói:

lầm lầm trong hư không thớt cối sinh tám góc, hét một tiếng, ném gậy, xuống tòa. Giải hạ, tiểu tham, Sư dựng phát trần nói: có thấy không? Gõ vào giường thiền hỏi: có nghe không? Chỉ đây thấy nghe chẳng thấy nghe, không ngoài sắc thinh có thể trình với anh. Trong đó, nếu rõ hoàn toàn vô sự, thể dụng đâu ngại phân hay không phân, lông mày người xưa đã mở rồi, thấy được như thế bèn thấy Thượng tọa Kiệt.

Nay hạ trong chín mươi ngày. Nhận trong tạng Đại quang minh, kêu gọi sum la muôn tượng, sáng tối sắc không, tình và vô tình, trên đến trời Phi Phi tưởng, dưới đến biển cả hư không, tất cả xuẩn động hàm linh đều an cư trên đầu phất trần này. Đồng thời cấm túc, chẳng nói Phật, chẳng nói tổ, chẳng nói huyền, chẳng nói diệu, chẳng giữ băng của thợ săn, không thương ngỗng giữ tuyết. Chỉ là ứng thời ứng tiết, không mất tiện nghi. Lớn tận ba mươi ngày, nhỏ tận hai mươi chín ngày, đói ăn khát uống, mặc cho vung vẫy. Cõi Phật không thâu, cõi ma không nhiếp, đáng được gió lành thổi. Đạo vua bình binh. Lão nhà quê cất tiếng ca, ngư ông thôi xướng.

Mà nay một hạ đã xong, mỗi người trở về chỗ mình ở, tuy nhà giàu nghèo. Người cao pháp thân cao, người thấp pháp thân thấp, tiêu diêu tự tại, mặc tánh tròn vuông không hề câu nệ. Trong chúng bỗng có vị nạp Tăng bước ra nói: Trưởng lão! Trưởng lão! Ta tự hành cước đi khắp thiên hạ, thấy thiện tri thức, tiểu tham phổ thuyết đều là hội họp gấm hoa, kết góc vằn lưới nói được đầy nước không gỉ.

Hoặc đại cơ đại dụng, đuổi trâu của người cày, cướp thức ăn của người đói, quở trách các Tổ, đè lấp bậc tiên Thánh, như gió sấm quyện, SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC805 người khán không được nháy mắt. Đêm nay nêu lên như thế, hoàn toàn không mũi, hoàn toàn không mùi vị. Như mũi trên trâu sắt, chính là không có chỗ xen vào. Cũng làm cho người nghi, đến đây làm sao đáp với ông ta là đúng? Gậy lấy đi được không, tiếng hét mang đi được không? Chẳng phải nhảy xuống giường, về phương trượng được không? Không như vậy, chớ đem hai lời chuyển thành mới, đáp đem đi được không? Như lý luận này đều là phương thuốc các nơi dùng qua. Chẳng những chữa bịnh cho người mù không được, mà càng làm cho bệnh nặng thêm, đã không như thế, thì làm sao là đúng. Nhưng nay nói Phật Tổ không đến nơi, lão Hòa thượng trong thiên hạ bay xuống không cần đối đáp. Chẳng những đối đáp mà còn người thấy người nghe, quét sạch tri kiến Phật pháp thiền đạo ở trong bụng. Người người như sư tử đầu đàn thổi đất cát, rống một tiếng, vách đứng muôn thước như họ nói làm cho người nghi, chỉ đáp với họ trong đại nghi sẽ có đại ngộ. Lại nêu Tăng hỏi Vân Môn: Đầu thu cuối hạ, đường trước bỗng có người hỏi, chẳng hay đáp với họ thế nào?

Môn nói: Đại chúng lui về sau.

Tăng hỏi: lỡi ở chỗ nào? Môn nói: Trả tiền cơm chín mươi ngày cho ta đây!

Sư nói: Bằng như mặt gương, hiểm như núi đao.

Vị Tăng này còn tìm cách phá cửa lao. Vân Môn khéo dùng thủ đoạn không chiến đấu mà khuất phục binh Tuy như thế, nhưng mũi trong tay Linh Ẩn.

Đêm cuối năm tiểu tham: Năm cùng tháng tận, hoặc cười, hoặc cau mày. Người no no suốt ngày, người đói đói suốt ngày. Chỉ có nhà nạp Tăng không cày mà có cơm ăn, không dệt mà có áo mặc, siêng năng chăm chỉ như ngu như si. Bỗng nghe lời ngay trái tai bèn thấy tâm động thần mệt. Thiền hòa tử thiền hòa tử không nên nghi. Hoặc đi hoặc đứng, đều là khi cha mẹ chưa sanh, Sơn Tăng báo cáo như thế chưa khỏi rừng Phượng thổi.

Lại nêu bài tụng: Một năm ba trăm sáu mươi ngày, đêm nay chính là đầu kết giao, dời thân đổi bước không có nhiều, sáu hợp gió mát đến chưa thôi.

-------------------------------- GIẢNG CHUNG CHO ĐẠI CHÚNG

Sư ban đầu ở Ô Cự giảng chung cho đại chúng. Mỗ Giáp tự khuân vác vào phương trượng, suốt năm mươi ngày, không hề nói cho phương trượng biết. Bởi lúc này có mấy vị cần cựu đều thấy đại tôn túc tiền bối, đi qua trong lò lửa, đào luyện qua lại cho nên co tay lại, ở đây có mấy vị mới phát tâm Bồ-đề đến, không khỏi nói Đông nói Tây cho họ. Hễ gặp treo bảng, chư cần cựu không nhọc hỏi đến. Huynh đệ mới phát tâm có ưu điểm, mọi người bố thí vô ngại. Nếu không đến cũng chẳng nhất định. Nếu bàn về phần mọi người khi chưa vào thai cha mẹ, còn trần truồng. Khi vào thai cha mẹ cũng còn trần truồng. Một hôm ra đời cũng trần truồng. Ngàn Thánh mắt nhìn không đến. Muôn linh chiêm ngưỡng không có cửa. Ngày đi tháng đến, không hay không biết. Tâm một niệm mới động, đọa lạc hai duyên nhiễm tịnh bèn thấy có cõi trời, địa ngục, chín cõi bốn loài, có thiền đạo để tham, có Phật tổ đáng kính. Có dị loại (chúng sanh) đáng khinh, đúng đúng sai sai như thế, rõ ràng hoài lo. Giữa ban ngày bị nói sai sử được, bảy điên tám đảo, mờ đi bổn địa sáng suốt, mặt mũi xưa nay. Bèn bị chư Phật ba đời lừa dối, tổ sư sáu đời lừa dối, sum la muôn tượng lừa dối, hàm linh xuẩn động lừa dối, nếu là kẻ đại trượng phu, đất lạnh quay đầu vừa nhìn, bỗng như vách núi đá một phen bị vỡ. Nói gì Chư Phật ba đời, tổ sư sáu đời. Lại thấy Chư Phật ba đời nói mộng, tổ sư sáu đời nói mộng, lão Hòa thượng trong thiên hạ nói mộng. Mới thấy Hòa thượng Triệu Châu nói: Lão Tăng sai được trong mười hai thời, các ông bị mười hai thời sai khiến. Xem người được đến ấy thổ lộ một lời nửa câu, rốt cuộc khác nhau xa. Hòa thượng Vĩnh Liêu bị Mã tổ đạp vào ngực, đứng dậy bèn nói: Trăm ngàn pháp môn, vô lượng nghĩa mầu, đều ở trên đầu sợi lông.

Biết được cội nguồn, tuy như thế, chính là ăn gậy sắt.

Hòa thượng Đức Sơn giảng kinh luận ở đất Thục, âm thanh đến

Tứ Xuyên.

Nghe phương nam có nói bất lập văn tự, truyền riêng tâm ấn, thấy tánh thành Phật, tức giận không chịu nổi, chở một xe sớ sao muốn đến khám phá một đội ma. Mới chống cự Long Đàm ở Lễ Châu, thấy tin Hòa thượng bèn hỏi: nghe tiếng Long Đàm đã lâu, cho nên đến đây, nhưng Đàm không thấy, Long cũng không hiện, tin Hòa thượng cũng không bận, cũng không dùng gậy, cùng không dùng hét, chỉ nói với ông SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC807 ta từ từ, ông đích thân đến Long Đàm lời này thật độc. Ông ta tuy là Tọa chủ, không dám quỳ chấp loạn, nên hãy thôi đi. Nếu là chủ trương ngang bướng, chỉ sợ miệng khống, ngang bướng đem đi, có chỗ nào cứu.

Đức Sơn vén rèm đi ra bèn nói: Bên ngoài tối đen, Long Đàm bèn đốt đèn đưa cho Đức Sơn, Đức Sơn định lấy, Đàm bèn thổi tắt. Đức Sơn lễ bái.

Đàm nói: Ông thấy đạo lý gì mà lễ bái?

Đức Sơn nói: từ nay về sau không nghi thoại đầu lão Tăng trong thiên hạ. Hòa thượng Long Đàm rất có tâm lão bà, nếu thấy lễ bái liền kéo đuổi ra ngoài ba lớp cửa.

Phật pháp đến nay chưa đến quét đất đã phóng qua.

Hôm sau, Đức Sơn bèn vung vãi phẩn tiểu, chất đống một xe sớ sao trước pháp đường, châm lửa đốt nói: Cùng các huyền biện, nếu một sợi lông đặt ở thái hư, kiệt thế xu cơ, như một giọt nước vào hang lớn bèn đốt đi, sau này làm hết quỷ quái, không thể nói hết. Nếu là huynh đệ thật tham thiền lại từ đâu tham khởi. Chỉ hướng về chỗ nghi không rõ, gặm ngang gặm dọc như gặm cục sắt sống. Ngàn muôn chớ dạy thấm vào răng. Mới thấm vào răng liền biết không được. Bỗng nhiên mất đi, miệng cắn phá bèn thấy trăm mùi không đủ. Về phần mình như mười mặt trời cùng chiếu, vui sống không ngại. Mỗ bình thường tham kiến các vị thiện tri thức. Cuối cùng mới tham kiến Ứng Am, mỗi khi thấy huynh đệ, ở bên thân tôn túc, được chỗ ngộ, được người nói, được nối pháp, Mỗ yết kiên tiên sư Ứng Am cũng không có chỗ ngộ, cũng không hề được tham thiền, cũng không được Ngài nói một lời nửa câu, chỉ bị ngài mắng. Thân tâm ngang bướng, hôm nay bị người suy tôn làm Trưởng lão, chỉ cứ điều này bàn luận với huynh đệ. Tuy thế, Thượng tọa Kiệt nói chẳng nhớ một chữ. Ngày khác bèn thành trùng độc, hãy cẩn thận.

Giảng chung cho đại chúng: Thời gian như tên bắn, mới thấy Kiết chế lại qua hai mươi ngày. Việc của huynh đệ thế nào, đều là bỏ lìa cha mẹ, quảy túi mang bát, chân đi giày cỏ. Phải phá bỏ sống lưng, nghiên cứu giáo lý cùng tột, thấu suốt đầu đuôi. Chẳng chỉ nửa xanh nửa vàng, dường như có dường như không. Ở mãi trên giường, nhắm mắt mở mắt, chẳng phải mịt mù không biết. Chính là sợ hãi rõ ràng. Trên không thấy có Chư Phật đáng kính ngưỡng, dưới không thấy có chúng sanh đáng độ.

Giữa không thấy mình đáng yêu, chỉ biết trong bụng rạo rực, vui không thể tả, lặng lẽ hơn hết trong thiên hạ. Mới bước xuống giường, đều không thấy gì, bị người cắt đứt cổ họng suy khám, lại đi không được vì sao? Vì không hề đích thân chứng ngộ, chỉ là tạm dứt trần duyên, nhận được ánh sáng trước mắt, cho là rốt ráo, bệnh này rất khổ. Cho nên Vân Môn nói: Ánh sáng không thấu thoát, có hai thứ bệnh: Tất cả chỗ không sáng, trước mặt có vật là lạ, thấu được pháp không ẩn ẩn dường như có vật, cũng là ánh sáng không thấu thoát. Lại pháp thân cũng có hai thứ bệnh: là pháp chấp không quên mà thấy còn, ngồi bên pháp thân là một. Dù thấy được pháp thân, phóng qua thì không thể, xem xét cẩn thận xem có hơi thở gì cũng là bệnh. Đại sư Vân Môn hướng về chỗ mọi người tay chân không kịp, đau xuống một chùy cũng chỉ cần mọi người quay đầu chuyển não. Nếu là người đích thân chứng ngộ đại pháp minh, thì nói gì cắt đứt cổ họng, họ tự có cuộc sống vượt tông khác mắt. Khi mở mắt cũng sáng suốt như thế. Leo núi đao, vịn cây kiếm cũng sáng suốt như thế, lên tầng trời ba mươi ba cũng sáng suốt như thế, không có hai dạng với người bình thường, không làm nhiều loại quỷ quái chỉ là không có khác nhau. Đợi nhà người khác bị ép ngặt bèn như sao lửa đều tán. Lại như bỏ hồ lô trên nước, chuyển lộc cộc ai có thể ngăn đứt được trụ. Đến cảnh giới này, chư Phật ba đời cũng nhìn không rõ. Bọn ma sanh tử sở mó chỗ nào, đúng sai hướng về đâu mà lay chuyển. Thông trên suốt dưới rõ ràng như vậy. Toàn thể là đương nhân thọ dụng môn đại giải thoát. Phật pháp thế pháp đã thành một khối. Có khi lấy cọng cỏ làm thân vàng trượng sáu. Có khi lấy thân vàng trượng sáu làm cọng cỏ. Co duỗi tự tại, dù đoạt tạm thời, thật không có phương thuật nào khác. Chỉ là thân chứng ngộ, liễu đạt ba kỳ kiếp là không, không bị các trần chuyển. Mà nay huynh đệ chưa đến mảnh ruộng này, núi sông đất đai, sáng tối sắc không, tình và vô tình, sắp đặt sai lệch, phải trở về chính mình há chẳng phải lầm lớn, thấy người đánh cũng đánh theo, thấy người hét cũng hét, không nói thì chẳng phải. Nhẹ nhàng khám phá dưới gót chân lại không biết thế nào. Chỉ thành thoát không. Nghiệp thức mênh mang, không có gốc để y cứ, thật đau lòng thay. Lúc đến đèn lẽ chiếu riêng một điểm hơi bay lên một điểm, hơi rơi xuống, trước mặt tối như sơn, cầu chết không được, cầu sống không xong. Ngay lúc ấy, hối hận đâu kịp. Chớ bảo không nói, cho nên nói: Tham phải thật tham, ngộ phải thật ngộ.

Vua Diêm-la không sợ nhiều lời, huynh đệ đã đến núi cùng hang thẳm nhóm họp, Thượng tọa Kiệt ở đây cũng không có thiền đến tham, cũng không có đạo đến ông học, cũng không có tiền đến ông sai. Cũng không có thức ăn đến ông ăn, cũng không biết thuận để tìm ông, chỉ có một lợi.

SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC809 Vào hông ngực, nếu ông tham thấy được, thì tận đời vị lai, thọ dụng vô tận. Nếu tham không thâu, định trái hướng bàn luận. Nắm tay nầy như lưới trời cao rộng, chỉ cần mọi người nhảy ra được. Như lý luận này, thì có gì liên quan. Mỗi khi thấy huynh đệ vào thất hạ ngữ, phần nhiều đến ở đầu sáu căn. Chân bước rộng hẹp, đêm nay đều vào bùn vào nước, cứ bình thường thấy bằng ống nhìn, nói lại với đại chúng, xưa khi hành cước, vào một thất của vị tôn túc nọ, bèn hỏi: Hương Nghiêm leo lên cây như thế nào? Chỉ thấy đầu chùy bén, không thấy đầu đục vuông. Lại nói: Vì sao Thượng tọa mất thân mạng? Mỗ giáp ngày nay nhào lui ba ngàn dặm.

Hỏi: đây là nói trên cây hay nói dưới cây?

Trưởng lão Đỗ Soạn, như gai như thóc tiếng chưa dứt.

Vị tôn túc bèn đánh.

Mỗ giáp nhận cột trụ nói: Chưa ở bèn nói, tôn túc cười lớn. Lại gặp một vị tôn túc bèn dựng phất trần, nói: núi sông đất đai, sáng tối sắc không đều ở trên đầu phất trần.

Đáp rằng: Ngoài ba ngàn dặm bán cho tôi. Vị tôn túc phẩy phất trần nói: Rõ ràng rõ ràng.

Mỗ giáp nắm phất trần nói: Hòa thượng lìa phất trần nói riêng. Vị tôn túc cười, phất trần này làm sao lìa?

Mỗ giáp liền chúc phất trần xuống phất một cái, rồi đi ra.

Hôm sau vào thất, bèn hỏi: Trời người chúng sanh đều có chỗ vui mừng. Mỗ vỗ tay tới trước nói mỗ giáp không có chỗ vui mừng.

Vị tôn túc nói: vì sao Thượng tọa vào cửa liền cười? Mỗ Giáp bèn chỉ nói nhìn Hòa thượng này bại trận trước mắt.

Vị tôn túc vỗ tay, Mỗ giáp cười.

Túc nói: Giặc cỏ đại bại.

Mỗ bèn đi ra.

Xem đến vị tôn túc này hạ đao chậm rồi. Nếu là Thượng tọa Kiệt thấy ông ta vỗ tay tiến tới trước. Mỗ giáp không có chỗ vui mừng hoan hỷ, bèn cho một loi vào hông. Đợi ông ta định mở miệng lại cho một loi.

Tuy như thế, cũng cần mọi người xem xét. Lại thấy một vị tôn túc khác bèn hỏi: Thế nào là Đệ-nhất-nghĩa Thánh đế?

Một đôi giày cỏ ba chiếc.

Túc nói vẫn là đệ nhị nghĩa.

Già già lớn lớn, cuống hoặc người nam nữ, có lúc hiểu rõ.

Vị tôn túc cười lớn: Hòa thượng làm người như thế, có ngày ăn gậy sắt trước mặt lão Diêm, lại có nhiều sắn bìm, không muốn nói hết. Chỗ bình thường bại trận tận tình phủi dũ, đêm khuya đứng lâu.

Tụng tán.

- Đức Sơn đi khất thực.

Chặt đứt cây khuê trong trăng, sáng trong chuyển càng nhiều, chồn hoang che dấu vết, sư tử đoạt lông vàng.

- Con chó không có Phật tánh.

Con chó không có phật tánh, giết người lại đền mạng, đau đớn trăm ngàn thứ, nhân tà lại đánh chánh.

- Cô gái xuất định:

Xuất được vì sao lúc chưa xuất, lừa mù thành đàn mất toàn cơ.

Mà nay bốn biển bằng như đá, cỏ lau mặc đón gió thổi loạn.

Triệu Châu rửa bát.

Dùng cháo rồi lại dạy rửa bát, thuyền sắt không cần người đỡ, mảnh buồn treo cao thừa gió tiện, cắt biển phải cần đại trượng phu.

- Lâm Tế ba gậy.

Một trận toàn nhà diệt hết cửa, lại thêm hai trận lụy con cháu, núi bạc vách sắt đều xuyên thấy, muôn dặm không mây vũ trụ phân.

- Bách Trượng và con chồn.

Trước năm trăm đời đã mất rồi, sau năm trăm đời đại sai lầm, lầm lầm ai nói tường lân chỉ một sừng.

- Một lớp uống hết nước Tây Giang.

Tây giang vừa uống rồi không khác, bỗng xuất hiện đại trượng phu đường đường. Đều nói thế gian người râu đỏ, phải biết lại có hàm râu đỏ.

- Tức tâm là Phật. Biển lớn sóng bao la, ngàn núi khí tượng hùng, xưa nay không xen hở, đường Nam Bắc đều thông.

- Triệu Châu khám bà. Trời cao đất dầy người khó thấy, biển rộng núi xa chỉ tự biết, khám phá lại về thôi chớ hỏi. Được tiện nghi lại rời tiện nghi. Một hôm, Sư nhân Ứng Am hết Thượng tọa Cung nói rằng: ông thường ở đây làm gì? Cùng phiền não khởi chiến, Sư nghe bèn làm bài tụng gởi.

Trong trường chiến đấu múa cờ tiết, chỗ tướng quân lập mười phần nguy, người chơi chỉ xem đầu chùy bén, mất đi thổi lông đều chẳng biết.

Vị Tăng hỏi: khi Phiến Dương Châu trong thất là sao?

SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC811 Sư dùng tụng đáp: Phiến Dương Châu trong thất, sông sâu núi lại thẳm, quanh năm không khách đến, trăng sáng tự đến đây. - Tán Hòa thượng Bố Đại.

Thiền không tham đạo không hội, suốt ngày bận rộn, làm Bố-đại ở ngã tư đường đợi người, ai biết ông ấy quyến luyến, cúi đầu Di-lặc Thế tôn. Nước có hiến chương, ba ngàn điều tội.

- Tán Thiền sư Khai Minh.

Giang Lang nhập định, ô cự khai sơn, rừng sâu đường xa, lửa tắt mây lạnh, đạo lớn không biết ai giải thích. Đế vương tay cầm phó kim lan. - Tán Tú bảo công.

Kim nhọn thẳng lên vào, trông chỉ khâu nhảy ra, thước dao nhọn tự mang theo thân, hiệu lệnh trời đất bằng muôn vật. - Tán Hòa thượng Đại Tuệ.

Ba mắt lòa đỉnh môn, đúng sai Phật pháp đều dứt, đầu cây trúc thả không đầu mối, chính là từ sáu gánh bản gỗ.

- Tán Hòa thượng Ứng Am.

Mắt to như cái vòng, đầu nhỏ như cái quạt, xưa nay chẳng biết mình trái, thiên tiếu chương tuyền phúc kiến, chỗ thật, không dùng bảy dọc tám ngang. Khi thoát không nói có muôn ngàn biến hóa, đốt hương cúi đầu tán dương cũng là đầu thần mặt quỷ.

- Tán Hòa thượng Mộc Am.

Mặt mũi nghiêm trang, ngôn ngữ ít sai, vượn không rời khỏi núi.

Nói tiếng vang thiên hạ, làm sống dậy, tông Am không truyền, nạp Tăng chết hư đầu thoại bá, năm lần ngồi đạo tràng, tòng lâm Tăng giá, cúi đầu chắp tay, hư không gán treo.

- Tán kính Thủ tọa Sơn Âm.

Khí độ mây nhàn, thân tâm khô héo. Chính mắt đỉnh môn. Trời hồng sáng rực, chính là cơ Trường lô cắt cỏ. Tối phân tòa đo trời người, danh sơn nhiều lần vời mà không đến, một am siêu nhiên nằm trên cao, đều là điển hình tiền bối tòng lâm. Nên cùng tuổi vá tiết tháo với Triệu

Châu.

Ước trai Trường trực các họa sư đảnh tướng thỉnh tán. Mở ra môn không hai, ngàn Thánh phải bước. Thẳng xuống liền gánh vác, lược thông thẳng một đường, Phật cũng không sao làm được, ai dám đương đầu nó. Nói thì đầu sừng mọc, một chấm đen nháy, tận tình phân phó đại cư sĩ Ước trai, cùng với nhân gian mặc mở mang. - Đạo nhân Chân tế thỉnh tán. Một câu toàn nêu không hề trái hướng, Lâm Tế chánh Tông, tha hồ phá nát, tội lỗi đầy trời, không cho sám hối. Xanh đỏ họa ra hướng trước người, nhà khác tự có người thích thông.

- Thiền nhân thỉnh tán.

Tôi không trì giới, oai nghi phá hết, bụng rỗng tâm cao. Lời không đáng tin, đem gỗ mục loạn hồ đồ, nạp Tăng thêm bị bệnh.

Trời không che riêng, đất không chở riêng. Làm sao hình dung. Sanh ra kỳ quái này. Là Tăng mà không giữ nghi Tăng, sức học Phật phá giới Phật, cắn lưỡi bậm môi, tòng lâm ương hại. Nếu không có toàn thân trong già-lê, chính là năm nay khuất che hết. Tại già không đọc sách, hành cước không tham thiền, tùy dòng nhàn mở rộng, đào đất tìm trời xanh. Nay lão mới biết tình. Chỗ người bệnh lại thêm soi. Mắt ngang mũi dọc thôn Tăng, trong bụng không hầm hố.

Hai lần phụng dân chỉ trụ trì, thêm được tòng lâm náo nhiệt, Nếu nói chỉ thẳng truyền riêng, chính là ngủ mộng chưa thức. Vào thất thích dùng quả đấm. Phật đến cũng không vượt qua. Biết ông ta là Thánh hay phàm, bèn dám làm loạn như thế, biết được phá, Ngựa Hải Đàn giống như con lừa.

Đức Sơn, Lâm Tế, gậy hét giao nhau. Vân môn soi gương đều là kẻ ngu, chỉ có Kính Sơn không khéo léo, nắm tay ngồi thẳng mắt như mày. Nước đen nhuộm thành chính là chân, cứ ngồi giường Hồ. Hồ vung làm loạn. Sau ba mươi năm lời này lưu bố, sổ mất chắc chắn hàng hóa đọng.

- Trưởng lão Phật Nhật Thường thỉnh tán.

Tay không toàn nêu, vòng vòng gai góc, nhảy ra ba yếu ba huyền.

Phá đảng hang hố Tổ Phật. Thử hỏi thần thông gì. Hết sức thổ lộ không ra ơi ơi, trưởng lão Phật Nhật lấy ra như thế.

- Trưởng lão Long Báo Trước thỉnh tán.

Ngồi đầu hổ nắm đuôi hổ, câu thứ nhất hạ rõ tông chỉ, hoàn toàn không có thiền đạo và người tham. Giọt nước liền thấy sóng nổi. Thật tỉnh táo khó suy lường, giao phó trưởng lão Long Báo Trước. Chính là hướng về tòng lâm chấn động giềng mối.

Kệ tụng: Phi của Hoàng Thái tử đến Kính Sơn thăng tòa, cuối cùng nói kệ.

Thân Phật vô vi, không rơi vào các số, tùy cơ thị hiện, ứng vô sở trụ, như trăng trên không, chiếu sáng vũ trụ, thấu suốt tín tâm, trang nghiêm SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC813 nhóm phước, nhớ bậc tiên hiền có nói Hoàng Thiên không thân, chỉ đức là phụ, Trương Trực các thỉnh lên tòa, sau đó làm kệ.

Một câu toàn nêu pháp giới rộng. Đại thiên thu hết quán trong tay, mặc ngang dọc vượt ba cõi, Ca-diếp lao nhọc gượng mỉm cười. - Tặng Mãn Thanh Hoàng Thích Hạt sơ phó thượng đường.

Mũi nhọn gặp nhau mặt cười tươi, cũng biết đất bằng dậy sống, chính là lấy một giọt nước khe nai, làm mưa dầm dề khắp đồng hoang. Hòa Vô Trước tán Đại Tuệ răng tóc xá-lợi. Lưng xúc toàn nêu nói đã viên, cô phong lạnh buốt lan đến hoàng thiên, vô cớ lại lấy lông răng nhàn, lấy được miệng tai truyền tòng lâm.

- Tiễn Duy Na Ngang xuống núi, và trình Ứng Am.

Thành phước được đến hỏi, khi lời biết trước núi tượng cốt, bỗng đá nổi, người mở mắt sắt, tựa cây trúc nghe tiếng vượn xa kêu.

Mây vàng dưới núi lão thiền am, lăng nhục tông phong đỗi lời nhiều, nếu anh đến cửa sâu nhỏ, xem ông ấy khéo léo thế nào. - Tiễn Khuyết Am trụ Hồng Phúc.

Lừa mù sanh được con lừa mù, hẹp hòi tiếng đồn khắp bốn phương, lại lấy sáo Thiếu Lâm không lỗ, gặp người phải là nghịch gió thổi.

- Bài minh tiễn thị giả Hội khai tháp Ứng Am.

Hơn ba mươi năm ở Sa-ma, mười lăm chỗ thoát không, muốn rõ nhà từ trước, đêm ngại khắc đá lưu thông.

- Tiễn Duy Na Quyền về đạo tràng.

Gió cuốn muôn cây thu rừng bằng, đến đường tiễn biệt nghĩ xa xăm, cũng biết nước trong ao tám đức. Không gì bằng khe tầm thường chảy.

- Tiễn Thủ tọa Thông gồm giản Trần Tự thừa.

Mười năm theo nhau lời năm lạnh, núi dao cây kiếm quen vịn lên, gió mây hội họp cơ luân chuyển, đi xem tri âm lại mỉm cười.

- Tiễn Thủy đầu Như. Như như mới giải thoát, lời này nếu là thông, mắt ma-hê bị nhặm, lật ngược vũ trụ không, củi khô mãi để dùng, lửa sống bày gia phong, đi đi thôi nói biệt, tri âm nụ cười đồng.

Kính Sơn về quê, trong thuyền gởi hai bài kệ dạy chung.

Ba mùa Đông trên thuyền đánh đu, cành trúc trăm thước chèo thuyền câu, gởi lời đầy nhà chúng rồng voi, không nhọc đào đất thấy trời xanh.

Bậc đại trượng phu phải tự biết, được tiện nghi rơi vào tiện nghi, chỗ dụng vô tâm mau quay đầu, chớ đợi trời sáng mất đi tiếng gà. - Tặng Hà Thần Đồng.

Khi cha mẹ chưa sanh, Văn chương ở đâu cho, và rồi thế nhảy ra, ánh sáng chiếu vũ trụ, mắt bàng quan khó lòa, thu lấy Tần Minh chúa, vừa thấy khen kỳ lạ, dương án làm hàng ngũ, ban hốt và áo xanh, để nói lên tông tổ. Người sống giữa trời đất, thôi lấy số niên kỷ, dù sống được trăm năm, không nghe bổ ích gì, vĩ đại thay, bậc trượng phu cao cả, vua tôi gia hội nay phù hợp, hãy xem tay không nâng tông xã, đại thiên tụ lại một lò cừ.

- Tiễn Tiên tri khách.

Muôn dặm từ nam sông rối ren, chảy mạnh qua gổ vào cửa huyền, điển môn mắt kim cương lòa, không đi ở trở về ngọc đến bàn.

- Tiễn Lân Thủ tọa trụ định thủy.

Một gậy một vết sẹo, một kéo một tay máu, chẳng phải hướng lên then chốt, cũng phải đơn truyền diệu quyết. Phật Tổ thấy cau mày, ngoại ma nghe gan vỡ, lập ra cương tông này, quý nhất phải dứt khoát, lân Thị năm mươi năm, phong độ lại siêu tuyệt, tùy tay bẻ vuông tròn, lưỡi nói không thấm bùn, trời xanh nổi sắm sét, gió mây hội thời tiết, nhìn định thủy nổi sóng, mới tin đến nguồn cao.

- Tiễn thị giả Khôi.

Mang sừng đầu đội đến như thế, đương cơ vùa đẩy đỉnh môn mở, đi đi chớ nói không tri kỷ, ngoài nhà oai quyền khéo tự cắt.

- Đưa Tuyết phong hóa chủ. Tay kéo cửa am lại thả cảm, ngàn câu nặng gánh cần người gánh. Xa xăm quét sạch đỉnh cô phong, vân nạp cũng từ ngày đêm tham - Thư ký Hòa bích.

Ném kiếm vung không, chẳng trụ không, vòng trời không vết kiếm mũi nhọn, không mũi nhọn dấu vết nương ai hội, hội được vàng cát rơi vào mắt.

- Tiễn luân thiền nhân về hải đàn.

Nhà quê đến ngày cho ai biết, im lặng gặp nhau bặt lối đi, chớ bảo cửa biển gió sóng dữ, chiến tranh vốn nền tảng thái bình.

- Tiễn Tuệ Tri khách về đất Thục.

Đạp phá cửa kiếm, mười phương không vách rơi, tùy bước lại đến Nam, lấy lầm lại làm lầm, sương gió táp mặt lạnh, mai tiêu ban đầu phá, đi đi lại nói gì, đâu phụ hẹn mây đơn.

SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC815 - Chỉ dạy Đạo Nhân Trí Ngộ. Trí Ngộ ngộ tự tâm, không ở tất cả chỗ, lúc quay đầu nhìn xem, chính là cõi nước Phật.

- Chỉ dạy Đạo Nhân Thiện Ứng.

Thiện Ứng vô tư, chính có chuẩn mực, ngay đó gánh vác, vào cửa

Phật Tổ.

Hai bài Kính Sơn, Trà Thang hội thủ cầu tụng Kính Sơn đại thí môn khai, Trưởng lão san tham đều phá, nấu nướng thịt rồng tủy phượng, cúng dường ngàn cái muôn cái, nếu là bàn luận Phật pháp, biết ta như lãnh hội qua.

Đại trượng phu có trí, phát tâm quý chân thật, tâm chân muôn pháp không, khắp nơi không dấu vết, nên gọi đại không vương, hiển lực không nghĩ bàn.

Huống chi nghĩ thế gian, người đến thật mỏi mệt, một trà một nước hương công đức, làm cho nguời tin từ đây vào.

- Chỉ dạy Tăng Bí Hiệu. Câu Thiên Đồng đắc lực, không lay ba tấc lưỡi, khi cha mẹ chưa sanh đã đến Ma-kiệt-đà, ngay đó lại gánh vác, dám bảo còn chưa suốt, phóng xuống trăm không biết, lớp cửa nào chống đỡ, chỉ là quá lượng người, một quyền không nói hai.

Tường Phú xây dựng Tăng Đường Châu Độ Liệu cầu tụng.

Chỗ mầu làm sao nói cạn sâu. Ứng nơi tay mà được nơi tâm, vuông tròn không dùng có tính lực, dài ngắn thôi tìm nói hoặc nín, một rìu trở thành kế sống chân, suy nghĩ kỹ thấy phí thời gian, sơn Tăng dứt khoát nói nhiều lớp, phải tin đồng thau không bằng vàng.

- Khai thị Bính Thiền Nhân.

Môn hạ Tổ sư, dứt khoát quan trọng, không qua thứ lớp, ngay đó thành Phật, người học đạo phần nhiều không rõ điều này, bệnh ở chỗ nào? Chỉ vì sát sanh quá nhiều mà thành, không chịu gánh vác, giống như đầu mũi khoan vào trong lưới tri kiến, tìm Phật tìm Tổ, tìm huyền tìm diệu, hướng lên hướng xuống, vì sao như thế? Như ruồi xanh đậu mâm thức ăn, dính tay dính chân tự làm khổ.

Xem Lâm Tể ba năm ở trong hội Hoàng Bá, suốt ngày chỉ ngồi một chỗ, hoàn toàn không biết đạo lý Phật pháp, Thủ tọa khuyên ông ấy hỏi đại ý về Phật pháp.

Lâm Tế ba lần hỏi ba lần đều bị đòn sáu mươi gậy, cuối cùng đến Đại Ngu Tham Đầu, bỗng tự biết là sai, bèn nói: Thì ra Phật pháp của Hoàng Bá không nhiều, loại lời nói nầy đâu phải là tâm cơ ý thức, dự biết an bài mà có thể dẫn đến như vậy?

Lại trở về Hoàng Bá, Bá thấy đến liền hỏi, gã này đến đến đi đi có gì mong hiểu? Tế nói: Chỉ vì tâm lão bà. Bá nói: kẻ đại ngu lắm lời, đợi đến cho một gậy nữa.

Tế nói: Nói gì đợi đến, tức nay bèn hét, tùy sau bèn đánh Bá nói: Kẻ phong cuồng này lại đến đây tìm râu hổ.

Tế bèn hét.

Người tham học phải được một lần như thế, mới có thể nhập vào thực hành cũng chưa phải rốt ráo, từ trên có người sức mạnh, cuối cùng không chịu dễ, nhỏ nhỏ lại đi, mới được soi này, vào tay chính là vạch cỏ tìm gió, tìm thủ đoạn ác cắn chó heo, làm kẻ thù với họ, lông mày kết chặt, cấm được quyền xấu, ăn không có mùi vị, ở trong lò lửa ngàn tôi muôn luyện triệt tịnh đều nhảy không ra, không một sợi tơ lãnh lãm, vượt tình lìa kiếp chấp, còn sợ đi làm, đánh đập nam nữ trong nhà, đâu chịu tách hợp trên đất bằng phẳng, tìm biết tiên đạt một nắm cỏ dại, một cảnh, đều là thoát lưới lồng không rập khuôn, không hề hứa một mũi kim làm đạo lý cho người, há không thong thả mà có thoải mái khác ư.

- Khai Đạo Thiền Nhân.

Kẻ tiên đạt mang đạo, ở núi ở hang, không phải dễ dàng, dùng một lời nửa câu, mong cho người biết, lâu ngày lâu năm chứa đựng thành thục, người tự biết lấy, là lương thực đã đủ rồi, đến gõ cửa hỏi sanh tử việc lớn của mình. Bất đắc dĩ, tiết lộ tài năng, đâu chỉ trời xanh sấm lại chớp. Chỉ cần đương nhân đối trước tiếng lãnh lược, được một được nửa, gánh vác được, bèn hiểu biết ngồi đầu hổ nắm đuôi hổ, là hạt giống Như lai, há có thể hồ loạn, sáng chú chiều chú mà muốn cho như vậy được sao?

Những năm gần đây đạo này phần nhiều không làm chấn động người khác, bởi là thầy của người, mắt não không chính đáng, tự không có chỗ thấy, nhưng chỉ ôm ấp danh lợi được mất, rất sợ người nói cơ duyên chẳng khác. Đêm ba ngày ba, trong phương sách của người xưa, tâm điên đảo thành thục, rong ruổi trong ruộng thức thứ tám, người học chuẩn bị đến hỏi, miệng tính chẳng phải không, như đống phân dê, mới dựng đuôi lên bèn có trăm ngàn hột rơi xuống đất, mắt người học không rõ làm sao biện bạch, tận tình tín sâu, một người mù dẫn đám mù, kéo nhau vào hầm lửa, gọi là ban đầu không gặp tác giả, đến nỗi thành láo nháo, nếu là con cháu Đạt-ma, quyết muốn rõ việc trong nhà tổ ông, SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC817 cần phải một dao hai đoạn, trong bụng không một mảy may buộc niệm, chỉ đến chỗ không buộc niệm xem thoại đầu, Lục tổ dạy Thượng tọa Minh rằng:

Chẳng nghĩ thiện chẳng nghĩ ác, chính lúc ấy thế nào là mặt mũi xưa nay khi cha mẹ chưa sanh của Thượng Tọa Minh? Chỉ khán đi khán lại như thế đến khi từ cùng lý tận, không có chỗ nào để được, bỗng nhiên xem thấy, chính là việc một đời tham học đã xong.

- Khai Thị cho Quang Thiền Nhân.

Mã Tổ nói: “Tức tâm tức Phật, phi tâm phi Phật, chẳng phải tâm, chẳng phải Phật chẳng phải vật”. Kệ dạy người học như thế giống như đào hầm chôn sống người, lại hướng lên mặt trên cúng tế.

Đức Sơn một cây gậy trắng, Phật đến cũng đánh, Tổ đến cũng đánh. Lại nói ba mươi năm nay không hề đánh một người, đâu từng mộng thấy khi Đạt-ma chưa đến mùi mồ hôi vẫn còn, ở nhà nạp Tăng trong mười hai thời, đi đứng nằm ngồi như lửa nấu nước, chớ khoe mạnh khỏe, thôi nói về bậc lão thành, một chỗ lầm đạp lật ngược, ngàn chỗ trăm chỗ cùng lúc thấy, như sư tử đầu đàn thổi cát đất rống một tiếng, vách đứng muôn thước há không vui bình sanh? Đương nhân may có oai quang như thế, may có thọ dụng như thế, không chịu quay đầu tự xem. Phần nhiều ở nhà người nói nín, cho đến trọn đời không có chỗ thành lập. Nếu muốn dễ hội, không hẳn bùn ở dưới ba đòn tay, chỉ hướng đến đống nghịch thuận, đánh đập không nát, tự sức giác tỉnh, chính là đến lúc phá nhà phá cửa.

- Khai thị Giác thiền nhân.

Uẩn Tông dạy khí hào hùng, bản sắc hành cước dòng đạo. Không ở huyện Du thuộc Châu Lạp, quán cảnh đến quá thời. Quan trọng phải làm cùng hai chữ sanh tử. Dứt khoát gánh vác, nhảy ra sự rập khuôn đoạn thường, biết được ruộng vườn tổ phụ rơi lạc, thu được khế hợp mỗi một phần hiểu, không bị người khác xâm phạm ranh giới. Sau đó, thấy Phật giết Phật, thấy Tổ giết Tổ, phá hết cuộc sống thượng Tổ, đều không đoái hoài. Mặc y dơ nhớp, vào trong bầy quỷ, chẳng việc gì không làm, ngưỡng lên không thẹn với trời, cúi xuống không hổ với đất. Mập mập mờ mờ, gậy lớn đánh không quay đầu. Ngàn người muôn người lồng lưới không ở. Một sáng nọ, nghiệp duyên thành tựu, bị người đẩy ra. Ở trên giường khúc lục, ngôn ngữ người Hồ, khinh Hiền chẳng phải Thánh. Người đời nói không đến chỗ, mỗi mỗi nói ra. Người đời làm không đến chỗ, mỗi mỗi làm ra. Người bàng quan vì ông ta mà mặt đầy mồ hôi nóng, ông ta chỉ nhàn nhàn thần sắc nghiễm nhiên. Người đến mảnh ruộng này, cũng chưa xưng dương chánh tông ý khí, huống gì trên bị tà sư dẫn vào hang cỏ, bỗng cát đường mật liếm ở đầu lưỡi mới có một chút hoàng liên khí vị liền tự kiêng kî. Như thế mãi là phế nhân. Học đạo quan trọng thật không có phương thuật gì khác. Phải nương vào thủ đoạn cắn chó heo, ăn không được mùi vị, cấm được tưởng gậy chùy.

Ngàn tôi muôn luyện, trong bụng rỗng rang, hoàn toàn không có đạo lý Phật pháp. Chỉ nghiên cứu như thế, như người học bắn, lâu ngày tự nhiên bắn trúng đích, thành thật không dối.

- Dạy Ứng Thiền Nhân:

Xưa, Đức Thế tôn ở trong hội Linh Sơn, trước trăm muôn chúng, đưa cành hoa sen lên, chỉ có Tôn giả Ca-diếp mỉm cười.

Đức Thế tôn liền nói: Ta có chánh pháp nhãn tạng, Niết-bàn diệu tâm phó chúc cho Ma-ha Ca-diếp, mở ra một lần, cho đến ngày nay, đời đời truyền nhau, chia tông phân phái, nương hư không nhận tiếng vang, rồi cho Thế Tôn có thiền đạo Phật pháp để phó chúc cho người. Người chưa học phân vân không có nguồn gốc, bỏ nhà mất nghiệp. Thật là khổ cực, bôn ba nam bắc. Hướng đến thoại đầu của các lão Hòa thượng khắp nơi tìm thiền tìm đạo, tìm Phật tìm pháp. Đem tâm chờ người khác phó chúc, thật không biết kiếm lâu rồi, bèn khắc thuyền. Nếu là đại trượng phu, dưới da có máu thì không bao giờ ăn bánh lạnh canh tàn của người khác. Ngay đó tự gia dựng đứng xương sống. Như núi bạc vách sắt, ở trong tất cả các cảnh thiện ác, nghịch thuận, không hề bị lay động.

Trong mười hai thời, mặc mặc xoay trở lại chính mình, mắt lạnh nhìn thẳng. Bỗng nhiên nhìn thấy mặt mũi xưa nay khi cha mẹ chưa sanh, thoát thể bất động, vắng lặng thường tịch. Hết đại địa đô lô là môn giải thoát. Đến cảnh giới này, trong bóng tối gật đầu tự chịu. Đã gọi là thế gian, xuất thế gian, không có người thứ hai, đâu biết chính là đọa vào hầm sâu giải thoát, hang pháp Vô sanh. Lại gọi là dưới núi đèn, hồn người chết không tán. Giữ định chuột già, ba tấc tắc nhãn quang, cho là rốt ráo cùng tột, kiến giải như thế có chỗ nào vui. Nếu đạp đất không nghi, từng trải qua bản sắc trong lò lửa đào luyện ra. Như chim cánh vàng vỗ cánh, hổ dữ dựng lông, đâu có nhiều chỗ đến. Ngày chỉ nhàn nhàn muốn dùng thì dùng, tùy tay cầm đến. Như núi treo đá lở ai có thể cấm chỉ được ư? Cho nên Hòa thượng Phổ Hóa thường ở đầu đường nói:

Sáng đến sáng đánh. Tối đến tối đánh, bốn phương tám hướng đến toàn gió đánh. Hư không đến lấy giá đánh. Lâm Tế sai thị giả chặt cột nói:

SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC819 Đều không như thế thì thế nào?

Hóa nói: trong viện Minh Nhật đại bi có thọ trai, cái gọi là: như người bắn giỏi, mũi tên không phát bậy. Lâm Tế tuy ngồi ở hông rèm quyết thắng ngàn dặm. Thị giả đánh vào lớp vây, dường như thâu thân không lên.

Phổ hòa dù tám mặt bị địch bao vây nhưng lại không có thân tâm với Phật pháp.

Ô Cự nếu càng sợ hãi, chắc chắn vời lấy địa ngục Kéo Lưỡi.

- Khai thị Trưởng Lão Bạch Vân Nhiên.

Lãnh vực Phật Tổ, mũi nạp Tăng như đống lửa lớn, không cho một chút tinh xảo làm đạo lý cho người. Chỉ quý đương nhân, siêu quần không chịu khuất phục. Dứt khoát gánh vác. Thí như sư tử đầu đàn rống một tiếng, vách đựng muôn thước mới thấy nanh vuốt từ trước không đơn lẽ. Trước khi Linh Sơn đưa lên cành hoa, sau khi Thiếu lâm chỉ thẳng, tiếp nối nhau như gương soi bóng, sợi tóc không sai, đều là trước đây thừa nguyện lực nắm lấy một điều này, chẳng riêng cho người trong thiên hạ, kéo đinh kéo cửa cho đến chín cõi bốn loài đều giúp cho thấu suốt, chánh tri chánh kiến, đây là đại trượng phu, thành tựu việc đại trượng phu.

Thần quang không rõ, muôn xưa tốt đẹp, chỉ linh phong này, ai dám nghĩ.

Tóm lại, kẻ siêu tông, rũ tay vì người, đợi nhàn bày một cơ một cảnh. Nhanh như kiếm tựa trời, thẳng xuống lấy mạng căn của người, hoàn toàn không dấu vết khác, cuối cùng không hướng lên đất bằng.

Cùng người hòa bùn hợp nước. Nham Đầu nói là mỗi mỗi từ lòng mình phát ra. Trời che đất chở, há là nói rồng ư?

- Tấn trướng khai thị hai thiền nhân Triết và Mân.

Có Tổ đã đến, nhưng chưa từng lấy thiền đạo Phật pháp chỉ cho người học, gọi là đường tắt học đạo, chỉ cần đương nhân bỏ đi thời nay, hướng về khi cha mẹ chưa sanh, cảnh giới hỗn độn chưa phân, dứt khoát gánh vác, như rồng được nước, như hổ mọc sừng, tất cả chỗ sáng suốt, tất cả chỗ tự do sát sanh, tất cả chỗ tự có thể sanh gió nổi cỏ, không đắm vào hữu vi, không ngồi vô vi, như chặt một sợi tơ, một chặt tất cả đứt. Như nhuộm một sợi tơ, một nhuộm thấm tất cả, trên thông dưới suốt, toàn thể là môn đại giải thoát. Phật pháp, thế pháp đã thành một khối, chỗ nào có sợi tơ làm chướng ngại cho ngoại vật, sức học của người học đạo mà không ngộ bệnh ở nơi bùn, nơi ngôn cú của người xưa, bệnh ở chỗ đắm vào cảnh giới cao siêu, bệnh ở chỗ hang trống không voi, bệnh là ban đầu không gặp thiên tri thức, dẫn vào chỗ hang sắn bìm, các bệnh này chẳng những kẻ sơ cơ tiến chậm, còn các tôn túc từ trên, ngộ suốt bổn tâm, thấy suốt bổn tánh, bổn địa phong quang của mình hiện tiền. Đại pháp không rõ cũng bị bệnh này. Xem Hòa thượng Hưng Hóa nói cho chúng rằng.

Ta nghe trước hét sau cũng hét, các vị chớ hét mù hét loạn. Dù hét được như Hưng Hóa, lên tầng trời ba mươi ba, đánh xuống một chút hơi thở cũng không. Đợi Hưng Hóa sống lại nói với ông là chưa. Vì sao? Ta chưa từng rải chân châu trong trướng đỏ cho các ông đi. Hưng Hóa dứt khoát gánh vác, cưỡi ngựa giặc, chỉ là chưa được cắt đứt, đường trước đánh tri âm, rõ ràng nêu lên ắt là viện thành lời này.

- Khai thị cho chùa Nguyên Giám.

Chùa Nguyên Giám anh em tục môn ta. Khi chưa ra bào thai mẹ, tuy đều không biết danh tự là ai, nhưng dùng pháp tướng nghĩa như nước vào nước. Cho đến khi ra thai mẹ và trưởng thành, bỏ nhà xuất gia đầu tròn áo vuông, ra tòng lâm, vào xã hội, gặp thiện tri thức, thuần thục pháp nghĩa, chia ra đen trắng, mảy may không sai, nghiệp duyên ta hội họp đủ viên cổ tự núi sâu, không xa ngàn dặm mà đến, vì đạo tụ hội, lâu ngày lâu năm, là cánh tay phải trái, góp sức tán thành, càng thấy pháp nghĩa chiếu sâu. Ta năm nay cảnh già đã đến, mới lại xin nhàn, chợt đến cáo biệt rằng: Sư bá La Am, tháp trứng tuy thành, bốn mặt tường vách chưa xong, sợ dê trâu dẫm đạp, với nghĩa không tiện, muốn đến yết kiến các đàn việt giống như tròn đủ, ta thích pháp nghĩa này, càng vững chắc như vàng đá. Cho nên không dám giữ, xưa vua Túc Tông hỏi

Trung Quốc Sư:

Sau trăm năm cần làm việc gì?

Quốc sư nói: Vì lão Tăng xây tháp vô phùng. Vua nói xin sư cho kiểu tháp.

Quốc sư hồi lâu nói: hội không?

Đế nói: không hội.

Quốc sư nói: Ta có thị giả Đam Nguyên am hiểu việc này xin đến đó hỏi. Sau khi Quốc sư tịch, vua vời Đam Nguyên hỏi điều đó.

Đam nói phía Nam sông Tương, phía Bắc sông Đàm, trong đó có hoàng kim đủ một nước. Dưới cây không bóng hợp với thuyền, trên điện lưu ly không tri thức.

Sư nói kiểu tcủa Quốc sư bị một câu của Đam Nguyên lật ngược lại. Đáng được bảy hang tám hố, mô tả, cũng không thành, vẽ cũng SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC821 không thành, bèn thành lời thoại tòng lâm. Lại cuối cùng gọi cái gì là kiểu tháp của Quốc sư. Có kẻ thường mè bèn nói tức chỗ này lâu rồi. Bèn dẫn ngoại đạo hỏi Phật: Thế tôn từ lâu cho là chứng cứ như thế đâu khác người mù sờ voi. Muốn thấy kiểu tháp của Quốc sư, xa của xa. Đường trước có hỏi chùa Nguyên Giám, kiểu tháp vô Phùng của Sư Bá, làm sao đáp. Vội vàng tinh thần, hạ lấy một chuyển ngữ.

Cát chủ Bạc Thỉnh Bạt, Tiên Tri Phủ Tín Trai Di Kệ.

Có kẻ trượng phu sức mạnh, dạo chơi nhân gian. Tự thơ sách do giàu sang, cho đến vua nhờ dân, không bị cửa lợi danh ràng buộc. Trong mười hai thời, nhất động nhất tĩnh một xương sống được như sắt sống đúc xong. Tất cả thế gian, cảnh giới nghịch thuận, lung lay không động.

Vì sao như thế?

Vì ban đầu phát một niệm, đánh vào trong thai mẹ, bèn có chánh nhân chánh kiến, mài luyện thành thục, mới xuất đầu. Vừa bỏ liền chuyển, bổn địa phong quang chợt hiện tiền. Không nhờ người tìm. Cho đến ra sanh vào tử, vượt hơn mọi người, bàn luận nói kệ, giống như ngày thường, đều không có đạo lý khác. Chính gọi là: Sống như mặc áo, chết như mặc khố. Chết bày tín trai ngày nay há là nói suông ư? Lại như một chữ Tín làm sao nắm lấy, làm sao thọ dụng, bèn linh nghiệm như thế. Tin này đạo này là mẹ của nguồn công đức, nuôi lớn tất cả gốc lành, có thể như thế ư? Lại chẳng hội lầm muốn thấy chỗ dứt khoát tín trai, rất kî bói toán trên giấy.

- Khai thị cho Thiền Nhân Thù.

Đạt-ma chưa rời Tây Trúc, bèn dùng một đoạn dây xỏ lỗ mũi người trong thiên hạ, cho đến thuyền lẽ xa xăm dạo đất Lương, qua đất Ngụy, thấy Vũ Đế cười nói bất giác mất đi sợi dây nầy, chính là không xử lý toàn thân. Cho nên chẳng lên núi cao chín năm xoay mặt vào vách, cầu sống không được, cầu chết không được, bị người gọi là Bà-la-môn Bích Quán. Đâu biết trong tuyết sâu, có kẻ không biết tốt xấu tìm được sơi dây này, lại xỏ vào lỗ mũi. Ông ta không có mặt mũi được thấy người, chẳng có lý do gì gọi là Tây lai truyền riêng tâm ấn, chỉ thẳng tâm người, thấy tánh thành Phật. Thật có việc như thế, ba ngày ba đêm bỏ liều tánh mạng, đến cái chết cuối cùng thật không lầm ư?

Thiền Nhân Thù ngay thẳng không hư ngụy, biết rõ sợi dây này. Chẳng phải miệng tai truyền thọ mà được, đi đến trong núi sâu cùng cốc, tụ tập nghiên cứu. Muốn biết rơi vào phần hữu thật không dễ được. Trở lại nhìn núi này, thức ăn đã nhiều, thường trụ không cấp, chẳng nỡ ngồi nhìn phát tâm, vì chúng trì bát, chí của ta bất phàm, vừa đến muốn nói.

Cho nên sách này để tặng, nhưng hướng về hồng trần thuận nghịch, mặc mặc nắm giữ. Bỗng đều mất đi, trở về cho ông ba mươi gậy. Năm vị Tỳ-kheo trong hội Linh Ẩn Phật Hải đi xin cầu Pháp ngữ. Cao sĩ hành cước, thoát ra rừng gai, dẵm hang sư tử, khắp nơi không dấu vết. Bốn lần nhìn bặt điều ngăn này. Thấy Phật Tổ như sanh kẻ thù, nghe thiền đạo như gió qua cây. Hướng đến môn hạ Tổ Sư còn chưa được phảng phất. Huống chi trên lập chí không bền, nâng rào đổ vách cao vòi vọi. Hai mươi bốn hơi một lúc phát hiện, theo quần theo bầy, cũng nói phát cỏ tìm gió, thấy thiện tri thức, nhẹ nhàng báo đi, bèn thấy hồn bay gan rớt. Nếu không định mắt rồng rắn, làm sao biện khác. Há chẳng thấy Vân Phong. Duyệt thấy Đại Ngu Chi, trước nghe mọi người nói nhóm họp ăn tỏi, bèn xô ngã nhào. Sau đó, trải qua thử các nạn, lúc đầu, không có lời huyền diệu để thương lượng, chỉ nói Phật pháp không sợ mục nát, khảo tim gan mình, thấy chí tráng lệ hơn khối sắt, bèn dẫn vào đường ty.

Một hôm, ngồi sau giá vòng sắt quấn thùng gỗ rơi xuống, kích phát bổn địa phong quang, thấy rõ mặt mũi xưa nay. Đi đến phương trượng, miệng như tảng đá, biết trong đây thế nào. Mật Am cửa miệng chật không thể nói cho ông nghe về đến rừng gai, khảo ắt là nói rõ.

- Khai thị cho Trung Thị giả.

Đắc ở nơi tâm, ứng ở nơi tay, như hạt ngọc bỏ vào mâm, không xoay tự chuyển. Trong mười hai thời phát hết cúi ngưỡng. Vào cùng ma tìm hang hổ, lên núi đao, vịn cây kiếm, chính là đương nhân được năng lực chở hành lý. Bèn có thể dùng tâm này vào hồng trần, trong cảnh thuận nghịch với tất cả người, hòa bùn hợp nước, kéo cửa đinh, khiến cho người không hay không biết.

Bỗng thấy suốt bổn tâm, ngộ được bổn tánh, không ở trong, không ở ngoài, không ở giữa. Người người mũi đều xa trời, mỗi mỗi vách đứng muôn thước mới dám xưng là dòng đạo hành cước. Nếu chỉ giữ một cơ một cảnh, suốt ngày tranh cơ thiền tọa, đợi ngộ đến, thì đó là quỷ chôn mất chánh tông Đạt-ma, cho nên phải khéo suy nghĩ. - Đáp Bốc Vận Thuộc.

Vừa rồi không dám hướng ra ngoài, bèn lấy lời dùng cái thấy bằng ống không có tình, trên nghe buồn vui, lại nhờ không bỉ lâu. Lại có lời hỏi: Chỉ y cứ vào trước mắt rồi nêu một, hai. Xưa Bàng cư sĩ, Lý Đô Úy đều thành tâm dốc tin, về phần mình có trời che đất chở, xuất cách siêu lượng. Từ trên như Phật, như Tổ cùng nhau ra, nói ngang nói dọc, không hề nói chỗ dính mắc, chính là gõ khắp Tông sư, mong chứng ngộ SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC823 thấu suốt làm đất, sau đó đều được cầm cán roi vào tay, không nhờ lồng lưới thế gian xuất thế gian mà được trụ. Bàng cư sĩ có bài kệ: Mười phương đồng tụ hội, người người học vô vi. Đây là trường chọn Phật, tâm không thi đậu về.

Lý đô Úy nói tham thiền phải là kẻ sắt, tùy tay tâm đầu bèn phán, hướng lên vô thượng bồ-đề, tất cả đúng sai chẳng quản. Xem kệ của hai bậc hiền dạy: lỗi như que sắt sống, rốt cuộc không chịu vọng thông tin tức, chính gọi là một giọt sữa sư tử làm tan mười đấu sữa lừa. Thường thấy sĩ đại phu, tùy ý học đạo này rất nhiều, chỉ sợ trên đánh vào mắt đạo không rõ tông sư, nói lầm nói loạn. Dùng ngôn cú xưa nay, vọng ý xuyên tạc, cho là rốt ráo, lại xưng là hội thiền. Đây là bệnh nặng thứ nhất, giống như một vật tốt, mười phần hiện thành, bị người điêu khắc, làm ngàn thứ kỳ quái, làm mất sự chân chánh của nó, thật là đáng thương. Nếu muốn thật lý hội việc khi cha mẹ chưa sanh, đến ngày ba mươi tết đi đến bờ mé đắc lực, không bị hai chỗ sanh tử quấy nhiễu, chính là xoay trở lại nhà mình, hướng đến dưới gót chân, luôn luôn suy khám, xem thế nào suy đi suy lại, suy đến chỗ không cậy nhờ, bình sanh cơ trí khéo léo sạch hết. Bỗng nhiên một niệm đốn tiêu, hoa tâm phát hiện, việc nhiều kiếp đến nay đều ở đây, như tốt thêm một mảy may cũng không được, xấu thêm một mảy may cũng không được. Chính là từ trước vị quan ăn cơm mặc áo, thật không có lý tánh đặc biệt huyền diệu đáng nói, không ngại vui thích bình thường, dưới đèn viết đại khái để giúp nguồn chơn biết ta tội ta hết là vậy.

- Khai thị cho Huy Thiền Nhân.

Trước đây gieo trồng hạt giống trí Bát-nhã, thượng sĩ anh tuấn, mới ra thai mẹ, lập chí cao vời và thời lưu đã dứt, hành cước gặp tri thức, quyết muốn thấu thoát việc lớn sinh tử, từ xa đến không chịu tự tôn đại, tìm liệu xá ẩn, tự sự phong nhiêu đã mưu thành. Nhưng thấu thoát một việc này, đúng sai nghe nhiều gượng nhớ, tri thức hơn người có thể hy vọng đạt được. Cũng chẳng giống như vọng hoài, trăm điều không biết, trăm việc không hội mà có thể đến nơi.

Trong mười hai thời, đi đứng nằm ngồi, thí như đoàn người tội khoán án đã xong, bình thường có đại cơ trí đến đây đều dùng không được, chỉ đợi chết mà thôi. Một sáng giam dữ đến chợ, hồn phách đều không biết ra sao. Bỗng bị người từ sau lưng một dao hai đoạn chính là trăm liễu ngàn đương, tham thiền thực hành công phu, không có phương thuật khác. Phải nắm lấy như thế mới có được thời tiết ngộ rõ ràng, nếu theo sự lôi kéo thì năm lừa cũng không nằm mộng thấy.

- Khai thị cho lâm thiền nhân.

Bản sắc tham học dòng đạo, vào tòng lâm thấy tri thức, quyết muốn rỏ rõ việc lớn sanh tử của chính mình, đều có khí khái giết người không nháy mắt. Lại trước không suy sau tính toán, liền tát mạng đều không cố ghi vào sổ sách, một bề hùng dũng, đem tâm đến một chỗ nghiên cứu, không bỏ một ngày đêm, bỗng nhìn thì nhìn thấu, một khi cắn là cắn đứt, thông trên suốt dưới, toàn thể là môn đại giải thoát. Sống thoải mái, thấy Phật thấy Tổ như giày cỏ hư. Nghe thiền và đạo như gió qua cây, cũng chưa phải là chỗ dùng lại. Chính là vào trong lò lửa, tôi luyện, trực giác Thánh phàm tinh hết, thấu hết, thấu được vòng kim cương, nuốt được cỏ gai, đến trường rất thôi rất nghỉ. Thân tâm như cây khô tro lạnh, gậy lớn đánh không quay đầu.

Ngàn người muôn người lồng dưới không ở, ngày chỉ nhàn nhàn, phát một lời nửa câu vu nhanh như kiếm tựa trời, có khả năng giết người, cũng có khả năng cứu sống người. Ngàn biến muôn hóa, vời vời siêu cách, thì các Thánh dõi mắt không đến. Muôn linh chiêm ngưỡng không cửa. Cũng chưa thể cùng nói tông chỉ chánh tông. Phải biết có việc vào rừng không động cỏ, vào biển không lay sóng, hãy nói: thế nào là việc vào rừng không lay cỏ, vào biển không động sóng, hỏi lấy thượng nhân.

- Khai thị cho Giác thiền nhân.

Người người tự có, một con đường sống thông trời. Lúc chưa từng đạp, đi đứng nằm ngồi, như người say rượu, đông tây không phân biệt, nam bắc không rõ. Cho đến một ngày dẫm vào đầu đường trơn trợt, đi Đông cũng do ta, đi Tây cũng do ta. Cuối cùng không bị người hồ loạn chỉ dẫn, lầm đường chánh.

Cho nên Đức Phật trước hết đạp trên đường này liền nói chưa rời Đâu-suất mà giáng xuống cung vua, chưa ra thai mẹ đã độ người xong.

Cho đến trong hội Linh Sơn, trước trăm muôn chúng, co duỗi tự tại, dù đoạt tạm thời. Các vị trời dâng hoa không có đường, ngoại đạo nhìn lén không thấy, cũng chẳng phải phát xuất từ con đường này. Lưu lạc nhân gian, năm tháng đã lâu, học thành thói quen, phân nhánh bày phái, mỗi người một tông, làm chủ pháp mình không theo đường chánh, chuyên làm điều tà ngụy, lời khéo lộ làm người tin cậy, dắt dẫn nam nữ nhà người, ở trong hang cỏ, từ kiếp đến kiếp, luống chịu luân hồi. Lúc này một lời nói, tâm địa khai thông, như mặt trời trên hư không, chẳng có SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC825 một áng mây che, lo gì đường không chánh. Đầu đường có hỏi thượng nhân thế nào là đường chính của Kính Sơn.

Chỉ đáp với họ: Chỉ chịu khẳng định tâm mình, ắt không lừa dối nhau.

- Khai thị cho cư sĩ Chân ẩn Chu.

Thừa dụ, lúc hai mươi tuổi đã biết một việc lớn của chính mình. Đây chính là vô lượng kiếp đến nay, huân tập trong ánh sáng Bát-nhã. Đời này xuất đầu. Lại nói: Thường cùng với bậc tôn túc đến đi, hơi chút thuần thục, không đến phí sức, xem nhìn đến giáo, ngỡ y lớp lớp. Chẳng phải là lầm dùng tâm ấy. Nhưng vì nói dụ giống như người dẫn trên đường ngựa trạm đại quan. Nhắm mắt ngày cũng đi ngàn muôn dặm đều không nghi lo, nhưng không đánh thủ đoạn xấu. Theo trước mặt kiếm nhọn cứng lấp mặt sau đuổi binh chạy, chính là lên trời không có đường, xuống đất không có cửa. Cầu sống không được, cầu chết không được. Bình sanh học được cơ trí, đến đây một chút dùng cũng không được. Quả trước đây có năng lực, hăng hái tinh thần. Bỗng đè một đường thông, bốn phương tám hướng vui nhộn. Ngàn muôn người lồng lưới không trụ. Lúc này mới có phần tự do tự tại. Suất ngày ra vào trong thinh sắc, mà thinh sắc chẳng thể nhiễm ô. Thế gian xuất thế gian như hoa sen không dính nước, há chẳng phải vui bình sanh hay sao?

Nếu chỉ mặc hướng đến miệng người thủ biện mới tìm trong sự sách tấn. Muốn khế hợp với ruộng tâm, dù tham học đến lúc Phật Di-lặc hạ sanh cũng không thể ngộ được, cũng không thể được an vui. Vì sao? Vì tâm khởi niệm liền bị tình thức lôi kéo trước tiên là lụy. Cho nên Nhị tổ tham Sơ Tổ nói tâm, nói tánh vô số.

Tổ bèn nói một bài kệ: Ngoài dứt các duyên, trong tâm không thở, tâm như tường vách, sẽ được vào đạo. Ban đầu như không có lời kỳ dị.

Ngoài dứt các duyên trong tâm không thở hãy bỏ qua một bên chớ luận bàn. Thế nào là nói tâm như tường vách, sẽ được vào đạo? Ở đây nghi không phá, chỉ ở đây nghi. Người xưa nói: Trong đại nghi sẽ có đại ngộ, thật không lừa dối.

- Nhóm lửa cho Nam Thượng tọa.

Một người phát tâm về nguồn, hư không mười phương, tiêu tan hết, bèn lấy bốn đại làm chánh thể, lấy sanh tử làm diệu dụng, lấy tuổi thọ ngắn lại, làm trường du hý, lấy vắng lặng hết rồi làm quy căn, được chỗ hướng về, bèn dùng ngọn lửa vẽ một đường nói: Đều từ đây chảy ra. Thượng tọa Nam mau lắng nghe, chớ chậm nghi, chặt đi cũng không bóng bên kia lại kéo cành vào trong lửa.

- Vì Long Dục chủ nhập tháp. Những thứ xương này, tạp nham, kỳ quái, chỗ người khác ở không chịu ở, chỗ người khác thích không chịu thích. Thường đến trong thất, chữ đinh dính chân của trên cửa dưới, dường như thiếu nợ thiền. Mà nay hết chiến binh, chỉ là một loại vẻ vang. Long Dục chủ! Long dục chủ! Hãy nói vinh quang chỗ nào? Trước tháp Đa Tử mây thơm biển giăng.

- Bài minh trên tháp.

Chánh nghị đại phu Hình bộ thượng thư thị độc kiêm thái tử chiêm sự. Quảng Lăng Quận Khai Quốc Hầu, thực Ấp một ngàn hộ cát tâm tuyển. Sau khi Đức Thích-ca Như lai diệt độ, đệ tử Ngài không khỏi chấp vào danh tướng. Cho đến Đạt-ma từ phương Tây đến không lập văn tự, chỉ thẳng tâm người, thấy tánh thành Phật, mà người mới biết nguồn gốc của Phật là Phật truyền rồi đến Lục Tổ. Ngữ Tông thì được Lâm Tế. Nhưng đạo của Phật càng sáng tỏ thịnh hành không thể vùi dập được. Tông Lâm Tế dứt khoát nguồn gốc, không liên quan giai cấp, toàn cơ đại dụng, đánh hét đều làm.

Hoặc thích lối tắt mà được mau, nhưng không khỏi nương hư không nhận tiếng vang, nhận lầm thoại đầu, bác bỏ không có nhân quả, sanh đại ngã mạn, lại rơi vào tà kiến, hoàn toàn không giác biết, tự chẳng có Tông sư mắt sáng. Chỗ thấy rõ ràng, chỗ làm ẩn thật thì lấy gì dùng ngược làm ngang, được đại tổng trì, hậu học lò lửa, đều thành pháp khí.

Người đời nay tài giỏi hơn người, rõ việc này thì là sư Mật Âm Thiên Đồng. Mật Âm đắc pháp với Ứng Am Hoa. Hoa đắc pháp với Hổ Khưu Long, Long đắc pháp với Viên Ngộ Cần. Bởi chánh tông của Lâm Tế, lỗi lạc của tòng lâm. Sư húy Hàm kiệt, họT, người ở Phúc Thanh thuộc Phúc Châu, Mật Am là tự hiệu. Mẹ có lần mộng thấy lão Tăng Linh Sơn vào nhà bèn thọ thai mà sinh Ngài. Sư từ nhỏ thông minh khác người, thường chán trần nhiễm, muốn cầu pháp xuất thế gian, và thọ giới làm Tăng không nản chí du hành, tham học các thiện tri thức.

Lúc đầu yết kiến Ứng Am, cứng cỏi khó vào. Hễ gặp liền quát mà tâm không lui sụt, hồi lâu mới khế hợp, bèn được ấn khả, từ đây đạo cả càng tuyên. Người trời suy tôn, chia tòa cho ngài nói pháp, rồi yết kiến Vạn Thọ ở Ngô môn, Thiên Đồng ở Tứ Minh, ngồi ngay mà nói pháp. Rồi yết kiến Ô Cự ở Tam Cù, đến Tưởng Sơn ở Kim Lăng, Tường Phù, Hoa SỐ 1999 - MẬT AM HÒA THƯỢNG NGỮ LỤC827 Tạng ở Vô Tích, nơi Ngài đến đều nêu tông chỉ, rõ ràng, bảy ngang tám dọc, không một chút quái ngại, nhưng trong mười hai thời, bước bước đều đi trên đất thật.

Tuy không đợi tu chứng, mà tu chứng không hề quên. Tuy không nhờ tinh tấn, mà tinh tấn không hề lười. Giọt nước đông chiếu rõ sáng suốt thì sao không lễ sư đi?

Văn chương đã rõ, thanh danh thượng đạt. Niên hiệu Thuần Hy thứ tư có chỉ thị ở Kính Sơn, vời đến đối đáp ở điện Tuyển Đức, hỏi đại yếu Phật pháp, khai đường Linh Ẩn, lại sai Trung Sư giáng hương. Đạo tục xem rất đông. Niên hiệu Thuần Hy thứ 7 sư từ Kính Sơn đến Linh Ẩn, vua đích thân sửa sang nhà cửa, hỏi han pháp yếu. Lại sai vị quan hầu hỏi về bốn thứ bệnh trong kinh Viên Giác. Sư đều dùng thật ngữ đáp, vua rất trọng vọng. Niên hiệu thứ 11, Sư về quê ở Thiên Đồng. Tháng 6, năm thứ 13, Sư thị hiện bệnh. Ngày 12, Sư ngồi kiết già thị tịch. Sư ứng cơ tiếp vật, oai nghi nghiêm chỉnh. Ban ngày ngồi ngay, lấy biểu xem, ban đêm thì tuần đường soi đuốc để cảnh thức người mê. Việc làm thuần bạch đến già không đổi. Thân cứng chắc, đến chết không hoại. Cho nên để lại răng tóc xá lợi rất nhiều.

Người đời lấy làm lạ nói: cư sĩ Ước Trai Trương Tư thường tham học với Sư, Sư mất lại lo liệu hậu sự, người nối pháp mấy mươi vị mà người liễu ngộ là Sùng Nhạc Vưu Kiệt Nhiên, bí hiệu Quan Trung Đô gặp sư, hoặc nói suốt ngày, miệt mài không biết mệt. Sư thường lấy sách để nghe, sắp tịch lấy sách làm biệt, đã an táng Sư rồi, đệ tử tham học như Tuệ Quang lấy bài minh tháp để thỉnh, từ thỉnh càng vững chắc, bèn làm bài minh rằng:

Tào khê một giọt, nguồn sâu chảy dài, mãi đến Lâm Tế Đạo này càng lớn, như chạm lửa đá, như điện sấm chớp Không lìa đương xứ, nhìn mặt gánh vác, Kỳ Dư Kiệt Công Thẳng làm nhà này, hạnh giải tương ưng, chẳng đoạn chẳng thường Một âm giảng nói, bảy ngồi đạo tràng, chúng sanh bệnh não Ta làm thầy thuốc, chúng sanh đắm chìm, ta làm thuyền bè Quét sạch báo hóa, không can Chu Chương, người nghe người thấy.

Vui mừng vô kể, nghi tình bỗng tan, như lá sương tàn Tông phong không đọa, làm hội kỳ đặc, chẳng phí bàn luận Một chuyển ngữ này, vì sư nêu lên.