Thiền Uyển Tập Anh

31. THIỀN SƯ Giác Hải

Chùa Diên phúc, Hải thanh, người Hải thanh, họ Nguyễn¹. Nhỏ thích đánh cá đi câu, thường dùng một chiếc thuyền con làm nhà, sống lênh đênh khắp sông biển. Năm 25 tuổi, Sư bỏ nghề, xuống tóc làm Tăng.

Ban đầu, Sư và Không Lộ cùng thờ Hà Trạch. Sau Sư lại kế thừa dòng pháp của Không Lộ. Đời vua Lý Nhân Tông, Sư thường cùng Thông Huyền chân nhân, bị triệu vào nhà hóng mát Liên [35a1] manh hầu hạ, bỗng có tiếng cắc kè kêu nhau chối tai, đáng ghét. Vua khiến Huyền làm cho nó đừng kêu. Huyền bèn lâm râm niệm chú, làm rơi trước một con. Huyền cười Sư, Sư bảo "Đang còn một con, để đó cho Sa Môn". Sư chú mục nhìn, trong giây lát, nó cũng rơi theo. Vua lấy làm lạ, làm một bài thơ khen:

"Giác Hải tâm như hải Thông Huyền đạo lại huyền

Thần thông cùng biến hóa Một Phật, một thần tiên"² Từ đó, tiếng tăm Sư vang khắp thiên hạ, Tăng tục ngưỡng chuộng. Vua thường đối đãi Sư như bậc thầy. Mỗi lần ra chơi hành cung Hải thanh, vua tất đến chùa Sư trước. Một hôm, vua hỏi Sư: "Phép ứng chân thần túc, có thể được nghe chăng? Sư bèn làm tám phép thần biến rồi vung thân lên hư không, cách đất vài trượng rồi lại hạ xuống. Vua và các quan đều vỗ tay khen ngợi. Do đó, vua ban cho Sư một kiệu vai, để ra vào cửa khuyết. Đến đời Thần Tôn, nhiều lần triệu vào, nhưng Sư từ chối, viện cớ già bệnh mà không tới.

Có vị Tăng hỏi:

"Phật và chúng sanh ai khách, ai chủ?". Sư dùng bài kệ đáp: "Gái tơ chỏm tóc bạc³ Báo ngươi tác giả biết [35b1] Nếu hỏi cảnh giới Phật

Long môn gặp điểm trán".⁴ Lúc sắp tịch, Sư gọi chúng đến dạy kệ.

"Xuân đến bướm hoa khéo biết thì, Cần nhau hoa bướm biết nhau khi Bướm hoa vốn thảy đều hư huyễn Chớ đem hoa bướm giữ lòng chi".

Đêm ấy có ngôi sao lớn rớt ngay góc Đông nam phương trượng của Sư. Nói xong, Sư ngồi ngay ngắn mà mất¹. Vua xuống chiếu cho thuế 30 hộ để cúng hương hỏa và cho hai người con của Sư làm quan để tỏ lòng khen thưởng.²

32. THIỀN SƯ Nguyện Học³ (?- 1181)

Chùa Quảng báo, làng Chân hộ, Như nguyệt⁴. Người Phù cẩm⁵, họ Nguyễn. Thuở nhỏ Sư thọ pháp với Viên Trí chùa Mật nghiêm⁶.Khi được yếu chỉ, trước tiên Sư đến ẩn ở núi Vệ linh⁷ chuyên tu phạm hạnh trải 12 năm. Mỗi khi nhập thiền quán đến 3 ngày mới dậy. Sư thường trì Hương hải đại bi đà la ni, nên việc cầu mưa, trị bệnh, không việc gì là không hiệu nghiệm tức khắc.

Vua Lý Anh Tôn, thấy các điều thần hiệu của Sư, ban chiếu cho vào ra cung cấm, để dùng chú chữa bệnh.

Sau Sư cáo lão về trụ trì chùa Quảng Báo. Môn đồ không dưới 100 người (36a1). Đến ngày 11 tháng 6 năm Thiên Cảm Chí Bảo thứ 2 (1175)¹, lúc sắp thị tịch Sư gọi chúng đến dạy: Đạo không hình tượng Trước mắt chẳng xa, Xoay lại tìm kiếm, Chớ cầu người ta Dẫu cho cầu được² Được chẳng thật đâu,

Ví có được thật Thật đó vật nào?

Vì thế chư Phật ba đời

Lịch đại sư tổ Ấn thọ tâm truyền Cũng nói thế cả.

Hãy nghe ta nói kệ: "Rõ hiểu thân, tâm mắt tuệ khơi Linh thông biến hoá, hiện thật tướng Ngồi, nằm, đi, đứng riêng siêu nhiên

Ứng hiện hoá thân chẳng thể lượng.

Hư không đầy dẫy tuy lấp khắp, Xem qua chẳng thấy như có bóng Thế gian không vật hay kịp sánh Mãi hiện ảnh thiêng sáng rạch ròi Thời thường dạy dỗ bất tư nghị

Không được một câu đáng làm lời"¹ Nói kệ xong, Sư ngồi kiết già mà mất. {Truyện này với truyện của Huệ Tư trong Truyền đăng ² đại khái giống nhau. Nay cứ vào những gì do Liệt tổ yếu nghĩa của Huệ Nhật chép}.

Thế Hệ Thứ Mư ờ i Mộ t ( 9 n g ư ờ i , 8 n g ư ờ i k h u y ế t l ụ c )

33. THIỀN SƯ Quảng Nghiêm (1122 - 1190)

Chùa Tịnh quả, Trung thụy, Trương canh¹. Người Đan phụng, họ Nguyễn (36b1). Sớm mất cha mẹ, Sư theo người cậu là Bảo Nhạc thọ nghiệp, đấy là bước đầu phát tâm. Nghe Trí Thiền² giáo hóa ở chùa Phúc thánh tại Điển lãnh. Sư liền đến đó tham vấn.

Một hôm, nghe Thiền giảng Tuyết đậu ngữ lục³ đến chuyện hai vị tôn túc Đạo Ngô và Tiệm Nguyên, tới nhà người chết hỏi việc sống chết⁴, Sư như có điều tỏ ngộ, liền hỏi: "Một câu thoại đầu ấy, cổ nhân nói, nhân trong sống chết còn có lý không?".

Thiền đáp: "Người thể nhận được lý do đó chăng?"

Sư thưa: "Thế nào là lý không sinh tử?"

Thiền đáp: "Chỉ ở trong sinh tử, mới khéo hiểu được nó"

Sư thưa: "Thế là đã vô sinh rồi"

Thiền bảo: "Tức cũng tự mình hiểu lấy"

Nghe xong, Sư hoàn toàn được giải đáp, bèn hỏi: "Làm cách nào để quyết chắc?"

Thiền đáp: "Rõ rồi cũng giống như chưa rõ".

Sư sụp lạy, Từ đấy, tiếng tăm Sư vang khắp Thiền lâm.

Lúc đầu Sư đến chùa Khánh ân tại Siêu loại trác tích. Binh bộ Thượng thư Bằng Giáng Tường nghe danh kính mộ, thỉnh Sư về trụ trì chùa Tịnh quả. Sư nêu cao tôn chỉ, Thiền (37a1) lữ đến học đều không đến suông⁵ .

Một hôm có đệ tử nhập thất là Thường Chiếu, nêu kinh Kim cang ra hỏi: "Pháp mà Như Lai đạt được, pháp đó không thật, không hư vậy nó là pháp gì?"⁶

Sư đáp : "Người đừng có chê khéo đức Như Lai" Chiếu đáp: "Hoà thượng đừng có chê khéo lời kinh".

Sư hỏi: "Kinh đó do ai nói?"

Chiếu đáp: "Hoà thượng đừng có đùa lâu với con, há chẳng phải Phật nói sao?"

Sư đáp: "Nếu là Phật nói, tại sao trong kinh lại bảo: "Nếu nói Như Lai có chỗ thuyết pháp, tức là huỷ báng Như Lai"¹ Chiếu không nói được.

Có vị Tăng đến hỏi: "Pháp thân là gì?"

Sư đáp: "Pháp thân vốn không tướng".

Lại hỏi: "Thế nào là Bát nhã?"

Sư đáp: "Bát nhã không hình" Hỏi: "Thế nào là cảnh Tịnh quả?".

Sư đáp: "Cây thông, cây thu bên bãi tha ma xưa".

Hỏi: "Thế nào là người trong cảnh?"

Đáp: "Một mình ngồi bít miệng bình".

Lại thưa: "Chợt gặp tri âm, làm sao tiếp đây?"

Sư đáp: "Tuỳ duyên nhướng đôi mày".

Lại thưa: "Làm sao mới là con cháu Kiến sơ và dòng dõi Âu công?"²

Sư đáp: "Người Ngu nước Sở".

Vị Tăng không đáp được.

Đến ngày rằm tháng 2 năm Canh Tuất Thiên Tư Gia Thụy thứ 5 (1190), lúc sắp tịch, Sư nói bài kệ sau:

"Lìa tịch mới bàn câu tịch diệt Được vô sinh sau nói vô sinh Làm trai có chí xông trời ấy Chở hướng Như Lai hành xứ hành"³.

Nói kệ xong, Sư chấp tay ngay ngắn mà mất, thọ 69 tuổi. Bằng công làm lễ hỏa táng, dựng tháp thờ.

Thế Hệ Thứ Mư ờ i Hai ( C ó 7 n g ư ờ i , 6 n g ư ờ i k h u y ế t l ụ c )

23. THIỀN SƯ Thường Chiếu (? - 1203)

Chùa Lục tổ, làng Dịch bảng, phủ Thiên đức¹. Người làng Phù ninh², họ Phạm. Triều Lý Cao Tôn, Sư làm quan Lệnh đô tào ở cung Quảng từ³. Sau từ quan, đi học pháp xuất thế với Quảng Nghiêm chùa Tịnh quả, bèn chính thân được tâm ấn. Sư hầu thầy nhiều năm, rồi đến ở ngôi chùa xưa tại làng Ông mạc⁴ để giảng diễn giáo chỉ. Sau đó dời sang chùa Lục tổ. Môn đồ Sư càng ngày càng đông. Có vị Tăng hỏi: "Khi vật và ta duyên nhau thì làm thế nào?"

Sư đáp:

"Ta vật (38a1) đều quên,

Tâm tính vô thường Dễ sinh dễ diệt Giây phú không ngừng,

Ai kẻ vin bắt?

Sinh thì vật sinh Diệt thì vật diệt Pháp kia có được Thường không sinh diệt"

Vị Tăng thưa: "Người học chưa hiểu, xin thầy dạy lại". Sư bảo: "Rõ tâm tình mà tu đạo, thì ít sức mà dễ thành; không rõ tâm mình mà tu đạo, thì chỉ phí công vô ích mà thôi".

Lại hỏi: "Pháp thân biến khắp mọi nơi là thế nào?"

Sư đáp: "Như một lỗ chân lông, biến khắp cả pháp giới, tất cả lỗ chân lông thảy đều như thế. Nên biết không có một chút nào mà không có thân Phật. Vì cớ sao? Vì pháp thân ứng hóa thành Đẳng chánh giác, không chỗ nào không đến. Phải biết như vầy: Đức Như Lai dùng sức tự tại của tâm, không khởi, không chuyển mà chuyển pháp luân, vì biết tất cả pháp thường không khởi. Dùng ba thứ pháp nói đoạn nên không đoạn, mà chuyển pháp luân, vì biết tất cả pháp đều lìa biên kiến. Lìa cõi Dục và cõi Phi Dục mà chuyển pháp luân, vì vào cõi hư không của tất cả các pháp (38b1). Không có ngôn thuyết mà chuyển pháp luân, vì biết tất cả các pháp đều không thể nói. Rốt ráo tịch diệt mà chuyển pháp luân, vì biết rõ tất cả các pháp là tính Niết bàn¹ . Ấy gọi là không có tính tướng, không có tính tận, không có tính sinh, không có tính diệt, không có tính ngã, không có tính phi ngã, không có tính chúng sinh, không có tính phi chúng sinh, không có tính Bồ tát, không có tính pháp giới, không có tính hư không cũng không có tính thành Đẳng chánh giác² . Bèn nói tiếp bài kệ sau:

"Tại thế làm thân người Tâm là tạng Như Lai Chiếu ngời khắp mọi cõi Vắng bóng lúc tìm tòi".

Đến ngày 24 tháng 9 năm Thiên Gia Bảo Hựu thứ 2 (1203), Sư tỏ ra đau tim, nhóm chúng nói kệ rằng:

" Đạo vốn không nhan sắc Ngày ngày mới mới khoe Ngoài đại thiên sa giới Nơi đâu chẳng phải nhà". Nói kệ xong, Sư ngồi kiết già mà mất. Đệ tử Thần Nghi làm lễ trà tỳ, thu thập xá lợi, dựng tháp phụng thờ. Sư thường soạn Nam tôn tự pháp đồ 1 quyển¹, còn lưu hành ở đời. (39a1)

Thế Hệ Thứ Mư ờ i Ba ( C ó 5 n g ư ờ i , 3 n g ư ờ i k h u y ế t l ụ c )

35. CƯ SĨ Thông Sư¹ (? - 1228)

Ốc hương, An la². Người Ốc hương, họ Đặng. Ban đầu Sư cùng Quách Thần Nghi, chùa Thắng quang, thờ Thường Chiếu chùa Lục tổ làm thầy.

Một hôm Sư vào thất, hỏi thỉnh ích³ rằng: "Làm thế nào để hiểu rõ Phật pháp?" Thường Chiếu đáp: "Phật pháp không thể hiểu được. Rõ được điều đó thì cần gì hiểu Phật pháp. Chư Phật như vậy tu hành. tất cả các pháp vốn là bất khả đắc". Sư nhờ câu nói ấy mà lĩnh hội yếu chỉ.

Sau đó Sư trở về làng mình giảng pháp. Học giả theo học rất đông. Phàm có ai hỏi, Sư đều lấy tâm ấn mà ấn truyền.

Hoặc có kẻ hỏi: "Thế nào là người xuất thế?"

Sư đáp: "Há không thấy người xưa nói: Chỉ xem ngũ uẩn đều không, tứ đại vô ngã, chân tâm không tướng, không đi không lại, khi sinh tánh không đến, khi chết tánh không đi, tròn đầy vắng lặng, tâm cảnh như một. Chỉ cần trực nhận tức khắc như thế thì không còn bị ba đời ràng buộc. Đó là bậc xuất thế, dứt khoát không được có chút gì (39b1) nhắm tới nữa".

Lại hỏi: "Nghĩa vô sinh là gì?"

Sư đáp: "Phân biệt các uẩn đây Tính nó vốn vắng trơn Trống không, nên không diệt Đấy là nghĩa vô sinh".

Lại hỏi: "Thế nào là lý vô sinh?"

Sư đáp: "Điều phục được các uẩn Mới tỏ được tánh không Tánh không, không thể diệt Đấy là lẽ vô sinh"

Tăng hỏi: "Phật là?"

Sư đáp: "Bản tâm là Phật, cho nên Đường tam tạng Huyền Trang¹ nói:

"Chỉ rõ tâm địa Nên gọi Tổng trì

Hiểu pháp vô sinh Tên gọi Diệu Giác".

Sau đó, vào tháng 7 năm Mậu tý Kiến Trung thứ 4 (1228) của Hoàng triều², Sư viên tịch.

36. THIỀN SƯ Thần Nghi (? - 1216)

Chùa Thắng quang, làng Thị trung, Kim bài³. Người Ngoại trại⁴, họ Quách, con nhà đời đời phạm hạnh. Lúc mới xuống tóc, Sư thờ Thường Chiếu chùa Lục tổ làm thầy. Đến khi Chiếu sắp tịch, Sư hỏi: "Người ta tới giờ phút đây, làm sao lại chết theo lối thế tục?".

Chiếu đáp: "Ngươi nhớ được mấy người, mà không chết theo lối thế tục?".

Sư thưa: "Chỉ có Đạt Ma (40a1), một người."

Chiếu hỏi: "Ngài có cái gì lạ lùng đâu?"

Sư thưa: "Một mình thong dong về Tây".

Chiếu hỏi: "Thế Hùng nhĩ là cái gì?"¹ Sư thưa: "Là chỗ chôn quan tài của chiếc giày".

Chiếu nói: "Gạt kiếm lời là Thần Nghi"

Sư thưa: "Chớ bảo Tống Vân truyền nhảm, đến khi Trang Đế quật mồ thì sao?"² .

Chiếu quát lớn: "Đó là chuyện chó sủa suông"³ Sư thưa: "Hoà thượng cũng theo thế tục sao?"

Chiếu nói: "Theo thế tục".

Sư thưa: "Vì sao như thế?" Chiếu nói: "Để cho giống với mọi người".

Sư hốt nhiên tỉnh ngộ, liền sụp lạy thưa: "Con đã hiểu lầm rồi".

Chiếu liền hét.

Sư lại thưa: "Con hầu Hoà thượng đã nhiều năm, mà không biết người truyền đạo này đầu tiên là ai, cúi xin chỉ dạy thứ lớp truyền pháp, khiến cho người học biết được nguồn gốc". Chiếu khen Sư có lòng tha thiết thành khẩn, bèn đem Chiếu đối bản⁴ của Thông Biện ra và ghi lại những điều về tôn phái, để làm đồ biểu phân Tôn tự pháp, đưa cho Sư xem.

Sư xem xong, liền hỏi: "Sao không thấy nói đến hai phái Nguyễn Đại Điên và Nguyễn Bát Nhã?"⁵ (40b1) Chiếu nói: "Ắt Thông Biện có một ức ý nào đó". Ngày 18 tháng 2 năm Bính tý Kiến Gia thứ 6 (1216), Sư đem Nam tôn tự pháp đồ và Chiếu đối bản do Thường Chiếu trao⁶ mà dặn lại đệ tử là Ẩn Không rằng: "Ngày nay tuy loạn lạc, nhưng ngươi khéo giữ gìn chúng, cẩn thận chớ để cho binh hỏa thiêu hủy, thì Tổ phong ta mới không bị suy sụp vậy". Nói xong Sư vĩnh viễn ra đi, *{Ẩn Không trước ở tại huyện Na ngạn⁷ của Lạng châu, nên thời bấy giờ gọi là Na Ngạn Đại sư}.

Thế Hệ Thứ Mư ờ i Bố n ( G ồ m 5 n g ư ờ i , 3 n g ư ờ i k h u y ế t l ụ c )

37. THIỀN SƯ Tức Lự (Một tên là Tĩnh Lự)

Chùa Thông thánh, làng Chu Minh¹, phủ Thiên đức, người làng Chu minh. Lúc nhỏ thông minh, đọc khắp sách đời. Một hôm Sư bỏ sở học của mình đến thờ cư sĩ Thông Thiền làm thầy, học hỏi chỗ huyền yếu. Thường vào ngày giải hạ, Sư đặt bẫy bắt được con chim Mãi quỷ² đem vào dâng thầy. Thiền kinh ngạc hỏi: "Ngươi đã làm thầy tu, sao lại phạm sát? Quả báo ngày sau thời sao?". Sư thưa: "Chính khi ấy con chẳng thấy có con vật đó, cũng chẳng thấy có thân con và cũng chẳng biết có quả báo sát sinh, cho nên mới làm như thế".

(41a1) Thiền biết Sư là pháp khí, bèn cho vào hàng nhập thất, mật truyền tâm ấn rằng: "Ông nếu dùng đến chỗ đất ấy, thì dù có tạo tội ngũ nghịch, thất già cũng được thành Phật"³ Có vị Tăng bên cạnh trộm nghe lời này, bèn kêu to lên rằng: "Khổ thay ! Dẫu có việc như thế tôi cũng không thể tin được !".

Thiền lên tiếng quát: "Đồ giặc ! Đồ giặc ! Đâu để cho loài phi nhân⁴ được sự tiện lợi của nó?" Sư nghe câu nói ấy liền giác ngộ. Sau Sư trở về chùa mình, nghiên giảng tôn chỉ Thiền để dạy học trò. Cư sĩ Ứng Thuận là kẻ kế thừa Sư vậy.

38. THIỀN SƯ Huyền Quang (? - 1221)

Núi Yên Tử⁵, người Kinh sư, họ Lê, tên Thuần. Là người có tiếng nói dịu dàng, dung mạo đẹp đẽ, mồ côi từ bé trải nhiều gian khổ.

Năm vừa 11 tuổi, Thường Chiếu chùa Lục tổ thấy đem về nuôi, cho làm đệ tử. Sư học vấn thông tuệ, mỗi ngày học hàng vạn chữ, không đầy 10 năm, gồm thông Tam học. Nhưng tôn chỉ môn thiền Sư chưa kịp suy cứu thì Thường Chiếu đã qui tịch. Về sau, cùng người biện luận (41b1) tâm yếu tất bị bắt bẻ. Sư thường tự trách mình rằng: "Ta đây ví như con nhà giàu, lúc cha mẹ còn sống, ăn chơi lêu lổng, đến khi cha mẹ chết thì mờ mịt ngu muội, không biết châu báu trong nhà nằm ở đâu, đến nỗi cuối cùng thành nghèo thiếu".¹ Từ đó, Sư dạo khắp tòng lâm, tham học các hàng tri thức, gặp Trí Thông chùa Thánh quả dạy cho một câu, Sư chợt rõ tâm địa của mình, bèn ở lại đấy hầu hạ Thông. Sau vì nhân sự cúng dường của công chúa Hoa Dương² mà tiếng đời phỉ báng nổi lên như ong. Sư nghe được, nói: "Phàm được người thế tục ngưỡng mộ tất không tránh khỏi bị hủy nhục. Nay ta là như thế sao? Vả, con đường Bồ tát thì rộng lớn, còn pháp Phật thì vô lượng, kẻ sĩ giữ đạo trung dung còn nhiều khi phải buồn tẻ khóc thầm³ . Nếu như không dõng mãnh tự xét, dùng sự nhẫn nhục làm giáp trụ, lấy việc tinh tấn làm khí giới, thì làm sao tránh được ma quân, phá được phiền não, cầu được giác ngộ vô thượng?"

Rồi Sư vào thẳng trong núi Uyên trừng, phủ Nghệ an, theo Thiền sư Pháp Giới thọ giới Cụ túc. Một hôm, Sư thấy thị giả dâng cơm, sẩy tay làm đổ xuống đất. Sợ quá, thị giả lấy tay hốt cơm lộn đất (42a1), Sư tự hối nói: "Ta sống vô ích cho người, chỉ nhọc cho họ cúng cấp để đến nỗi như thế kia". Từ đấy bèn mặc áo lá, thôi nhận lương, trải hơn 10 năm. Lúc sắp tìm chỗ riêng để an dưỡng tuổi già, Sư bèn vào sâu trong núi ấy, kết cỏ làm am mà ở. Mỗi khi xuống núi kinh hành, Sư tất dùng gậy quảy một đẫy vải⁴ . Đến ngồi nằm nơi nào, thú rừng trông thấy không con nào là không thuần phục.

Lý Huệ Tôn khâm phục đời sống cao thượng của Sư, đã nhiều lần lần sắp lễ đi đón. Sư lánh mặt, sai thị giả bảo lại với sứ giả rằng: "Bần đạo sinh trên đất vua, ăn lộc vua, ở trong núi thờ Phật trải đã nhiều năm, mà công đức chưa thành, rất lấy làm thẹn. Nay nếu về thăm vua thì không những không có ích gì cho việc trị an, mà lại bị chúng sinh bài báng. Huống chi bây giờ Phật pháp đang thịnh hành, Sư trưởng trong đạo đã nhóm cấm túc ở gác điện Vũ nghi⁵ thì sao phải chiếu cố một ông thầy tu thô hèn gởi mình trong núi đến thế?". Từ đó, Sư quyết không xuống núi nữa.

Có vị Tăng hỏi: "Hoà thượng ở trong núi bấy lâu làm được những việc gì" (42b1)

Sư đáp: "Dùng đức Hứa Do⁶ ấy

Sao biết đời mấy xuân Vô vi sống đồng rộng Tự tại người thênh thang" Mùa xuân năm Tân tỵ Kiến Gia thứ 11 (1221), khi sắp thị tịch, Sư ngồi trên một tảng đá nói kệ:

Pháp huyễn đều là huyễn,

Tu huyễn cũng là huyễn, Chẳng là hai huyễn ấy Tức trừ được mọi huyễn".

Nói xong, Sư an nhiên mà tịch. Môn đồ Đại Viên sắm đủ lễ an táng Sư trong hang núi. {Lại Tự ngu tập¹ nói Sư mất, không biết ở đâu}

Thế Hệ Thứ Mư ờ i Lă m ( C ó 7 n g ư ờ i , ở đ â y c h ỉ c ó 1 n g ư ờ i )

39. CƯ SĨ Ứng Vương¹

.

Người phường Hoa thị², kinh đô Thăng long, họ Đỗ, tên Văn, tính tình giản dị, khoáng đạt, không bôn chôn theo việc đời. Ban đầu làm quan dưới triều Chiêu Lăng ta³, chức đến Trung phẩm phụng ngự. Những khi rảnh việc quan, ông dốc chí học Thiền, tay không rời sách, tìm hết ý tổ, hiểu rõ Tâm tông. Ở cửa trường của Tức Lự chùa Thông thánh, ông thấu hết bí quyết của Lự. Do đó, Sư gió thiền không nghẽn, mắt đạo càng cao.

(43a1) Khi được truyền tâm ấn rồi, ông là người tai mắt của tòng lâm, như những vị quốc sư Nhất Tôn, Thiền sư Tiêu Diêu⁴, Giới Minh và Giới Viên ấy vậy.

T h i ề n U y ể n T ậ p A n h N g ữ L ụ c

Quyển Hạ

[44a1] Dòng Pháp củ a Tỳ Ni Đ a Lư u Chi - Chùa Pháp

Vân

40. THIỀN SƯ Tỳ Ni Đa Lưu Chi¹

Chùa Pháp vân, làng Cổ châu, Long biên². Người nước Nam Thiên trúc¹, dòng Bà la môn. Nhỏ đã mang chí xuất tục, đi khắp Tây trúc, cầu tâm ấn Phật. Nhân duyên đạo chưa gặp, bèn cầm gậy sang

Đông Nam.

Đời trần Đại Kiến thứ 6 (574), năm Giáp ngọ², Sư mới đến Trường an. Gặp lúc Chu Võ Đế phá diệt Phật pháp³, Sư muốn sang đất Nghiệp⁴. Bấy giờ đệ tam tổ Tăng Xán vì tị nạn, nên mang y bát ở ẩn trong núi Tư không⁵. Sư đến gặp Tổ, thấy cử chỉ phi phàm, trong lòng phát niềm kính mộ, bèn đến trước, chấp tay đứng ba lần. Tổ vẫn ngồi yên không nói. Sư suy nghĩ giây lát, bỗng nhiên lòng như có sở đắc, liền sụp lạy ba lạy. Tổ gật đầu ba cái mà thôi. Sư lùi ba bước, thưa rằng: "Đệ tử bấy lâu không gặp thuận tiện, nay nhờ Hoà thượng đại từ bi, cúi xin cho con theo hầu hạ hai bên".

Tổ dạy "Ngươi nên mau qua phương Nam (44b1) giáo hóa, không nên ở đây lâu".

Sư từ biệt ra đi, đến Quảng châu trác tích chùa Chế chỉ. Trải qua 6 năm, Sư dịch được kinh Tượng đầu⁶ báo nghiệp sai biệt⁷ . Đến tháng 3 năm Canh tý đời Chu Đại Tường thứ 2 (580), Sư đến nước ta ở tại chùa đó, lại dịch ra kinh Tổng tri, 1 quyển (8).

Một hôm, Sư gọi đệ tử nhập thất là Pháp Hiền dạy rằng:

"Tâm ấn chư Phật Tất không lừa dối Tròn đồng thái hư không thiếu không dư⁸ Không đi không đến Không được không mất Chẳng một chẳng khác Chẳng thường chẳng đoạn

Vốn không chỗ sinh thành để cầu mưa". Chùa Pháp vân ở Cổ châu, Long Biên tức chùa Diên ứng hay chùa Dâu tại xã Khương tự huyện Thuận thành tỉnh Bắc ninh Cũng không chỗ diệt Cũng chẳng lìa xa Chẳng không lìa xa Vì đối vọng duyên.

Nên giả đặt tên Bởi thế chư Phật ba đời Cũng dùng như thế mà được

Tổ sư nhiều đời Cũng dùng như thế mà được Ta cũng dùng như thế mà được Ngươi cũng dùng như thế mà được Cho đến hữu tình, vô tình

Cũng dùng như thế mà được Vả, Tổ ta Xán công Khi ấn cho ta tâm đó Bảo ta mau Nam hành giáo hóa Không nên (45a1) ở lại đây lâu Từng trải nhiều nơi Mới đến được đây Nay gặp phải ngươi Quả hợp huyền ký Ngươi khéo giữ gìn Giờ đi ta đến. Nói xong, Sư chấp tay mà mất. Pháp Hiền làm lễ trà tỳ, thu xá lợi 5 sắc, xây tháp để thờ. Khi ấy là năm Giáp dần, đời Tùy Khai Hoàng thứ 14 (594).

Vua Lý Thái Tông có làm bài kệ truy tán:

"Mở lối sang nước Nam Nghe ông giỏi tập Thiền Mở bày niềm tin Phật Xa hợp một nguồn tim Trăng Lăng già vằng vặc

Sen Bát nhã ngát thơm Bao giờ được gặp mặt

Cùng nhau bàn đạo huyền¹ Và tặng phong.

Văn quân cửu tập thiền Ứng khai chư Phật tín Viễn hiệp nhất tâm nguyên Hạo hạo Lăng già nguyệt Phần phần bát nhã liên Hà thời tái đắc kiến Tương dự thoại trùng huyền. Những chữ in nghiêng là khác với chữ trong bản in 1715 ở đây.