Quy Sơn Cảnh Sách

QUY SƠN CẢNH SÁCH

â

N guye n t a ù c Ha ù ê n va n Thiền sư Quy Sơn Linh Hựu ø dịch va chu ù gia û i Nguyễn Minh Tiến Lời nói đầu

Bài văn này được thiền sư Quy Sơn Linh Hựu1 viết ra nhằm sách tấn việc tu học của đồ chúng, nên gọi là văn cảnh sách, và lấy tên ngài để làm tựa. Từ xưa nay vẫn gọi là “Quy Sơn cảnh sách văn”. Mặc dù đã ra đời từ hơn ngàn năm qua nhưng bài văn vẫn còn được truyền tụng, nhờ vào nội dung vô cùng sâu sắc, thâm áo và văn chương súc tích, lưu loát. Không những thế, đây còn là một áng văn rất được trân trọng trong chốn thiền môn, hầu như bất cứ ai khi mới bước chân vào con đường tu học cũng đều phải học thuộc nằm lòng.

Tuy khá ngắn gọn, nhưng tính hàm súc của văn chương đã cho phép bài văn nêu lên rất trọn vẹn chủ đề muốn nói. Bằng một cách diễn đạt gây nhiều xúc cảm thay vì là răn đe, quở trách, những lời khuyên dạy của Tổ sư thật gần gũi và thân thiết, khiến người nghe không khỏi rung động trong lòng.

Hơn thế nữa, cấu trúc văn từ cũng hết sức hoàn chỉnh, âm vận hài hoà, vừa đọc lên đã có thể cảm nhận được phần nào ý văn qua âm điệu. Quả thật là một áng văn trác tuyệt xưa nay ít có.

853.

Với mong muốn giới thiệu cùng quý độc giả một bản văn hay trong văn chương Phật giáo, cũng là để nhắc nhở cho nhau nghe những lời răn dạy của bậc Tổ sư ngày trước, nên chúng tôi không nệ chỗ học kém cỏi, cố gắng chuyển dịch bản văn này sang tiếng Việt để nhiều người có thể dễ dàng tìm đọc.

Ngoài ra, chúng tôi cũng giới thiệu đôi nét về hành trạng của Tổ Quy Sơn – người đã sáng lập ra tông Quy Ngưỡng, một trong các tông phái quan trọng của Thiền Trung Hoa. Qua đó, chúng ta có thể hiểu thêm về giá trị và bối cảnh ra đời của tác phẩm.

Đồng thời, nhằm giúp cho những ai chưa quen thuộc lắm với chữ Hán cũng có thể sử dụng được phần nguyên tác để hiểu sâu hơn nội dung bản văn, chúng tôi cũng biên soạn thêm phần Tham khảo chữ Hán.

Do sở học có giới hạn, chúng tôi biết chắc sẽ không sao tránh khỏi ít nhiều sai sót khi thực hiện công việc này. Tuy nhiên, với tâm nguyện mong muốn cho hết thảy mọi người đều được lợi lạc nhờ nơi sự giáo hóa của chư Phật Tổ, chúng tôi mong rằng sẽ nhận được sự tha thứ, chỉ dạy từ các bậc tôn túc và quý độc giả xa gần. Mùa Vu Lan, PL 2547 NGUYỄN MINH TIẾN Lời nói đầu NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN

Quy Sơn Đại Viên Thiền sư cảnh sách văn

Phù nghiệp hệ thọ thân, vị miễn hình lụy. Bẩm phụ mẫu chi di thể, giả chúng duyên nhi cộng thành. Tuy nãi tứ đại phù trì, thường tương vi bội.

Vô thường lão bệnh bất dữ nhân kỳ. Triêu tồn tịch vong, sát-na dị thế. Thí như xuân sương, hiểu lộ, thúc hốt tức vô; ngạn thọ, tỉnh đằng, khởi năng trường cửu!

7 8 NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN Niệm niệm tấn tốc, nhất sát-na gian, chuyển tức tức thị lai sanh. Hà nãi yến nhiên không quá?

Phụ mẫu bất cung cam chỉ, lục thân cố dĩ khí ly. Bất năng an quốc trị bang, gia nghiệp đốn quyên kế tự. Miến ly hương đảng, thế phát bẩm sư. Nội cần khắc niệm chi công, ngoại hoằng bất tránh chi đức, huýnh thoát trần thế, kí kỳ xuất ly.

Hà nãi tài đăng giới phẩm, tiện ngôn ngã thị tỳ-kheo? Đàn việt sở tu, khiết dụng thường trú, bất giải thỗn tư lai xứ, vị ngôn pháp nhĩ hiệp cúng. Khiết liễu tụ đầu huyên huyên, đãn thuyết nhân gian tạp thoại. Nhiên tắc nhất kỳ sấn lạc, bất tri lạc thị khổ nhân!

Nẵng kiếp tuần trần, vị thường phản tỉnh. Thời quang yểm một, tuế nguyệt sa đà, thọ dụng ân phồn, thí lợi nùng hậu, động kinh niên tải bất nghĩ khí ly.

Tích tụ tư đa bảo trì huyễn chất. Đạo sư hữu sắc, giới húc tỳ-kheo, tiến đạo nghiêm thân tam thường bất túc. Nhân đa ư thử đam vị bất hưu, nhật vãng nguyệt lai, táp nhiên bạch thủ. Hậu học vị văn chỉ thú, ưng tu bác vấn tiên tri, tương vị xuất gia quý cầu y thực.

NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN

Phật tiên chế luật, khải sáng phát mông; quỹ tắc uy nghi tịnh như băng tuyết. Chỉ trì tác phạm, thúc liễm sơ tâm, vi tế điều chương cách chư ổi tệ.

thừa khởi năng chân biệt. Khả tích nhất sanh hoài, huyền đạo vô nhân khế ngộ!

Tỳ ni pháp tịch tằng vị thao bồi, liễu nghĩa thượng không quá, hậu hối nan truy. Giáo lý vị thường thố

Cập chí niên cao lạp trưởng, không phúc cao tâm, bất khẳng thân phụ lương bằng, duy tri cứ ngạo. Vị am pháp luật, tập liễm toàn vô. Hoặc đại ngữ cao thanh, xuất ngôn vô độ. Bất kính thượng trung hạ tọa, bà-la-môn tụ hội vô thù. Oản bát tác thanh, thực tất tiên khởi. Khứ tựu quai giác, tăng thể toàn vô; khởi tọa chung chư, động tha tâm niệm.

Bất tồn ta ta quỹ tắc, tiểu tiểu uy nghi, tương hà thúc liễm hậu côn, tân học vô nhân phỏng hiệu.

Tài tương giác sát, tiện ngôn ngã thị sơn tăng.

Vị văn Phật giáo hành trì, nhất hướng tình tồn thô tháo. Như tư tri kiến cái vị sơ tâm dung đọa, thao thiết nhân tuần, nhẫm nhiễm nhân gian, toại thành sơ dã. Bất giác lủng chủng lão hủ, xúc sự diện tường. Hậu học tư tuân vô ngôn tiếp dẫn. Túng hữu đàm thuyết bất thiệp điển chương. Hoặc bị khinh ngôn, tiện trách hậu sinh vô lễ, sân tâm phẫn khởi ngôn ngữ cai nhân.

NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN

Nhất triêu ngọa tật tại sàng, chúng khổ oanh triền bức bách, hiểu tịch tư thỗn, tâm lý hồi hoàng.

Tiền lộ mang mang vị tri hà vãng. Tùng tư thỉ tri hối quá, lâm khát quật tỉnh hề vi! Tự hận tảo bất dự tu, niên vãn đa chư quá cữu. Lâm hành huy hoắc, phạ bố chương hoàng. Hộc xuyên tước phi, thức tâm tùy nghiệp. Như nhân phụ trái, cường giả tiên khiên, tâm tự đa đoan, trọng xứ thiên trụy. Vô thường sát quỷ niệm niệm bất đình, mạng bất khả duyên, thời bất khả đãi. Nhân thiên tam hữu ưng vị miễn chi, như thị thọ thân phi luận kiếp số.

Cảm thương thán nhạ, ai tai thiết tâm, khởi khả giam ngôn, đệ tương cảnh sách. Sở hận đồng sanh tượng quý, khứ thánh thời diêu, Phật pháp sanh sơ, nhân đa giải đãi, lược thân quản kiến dĩ hiểu hậu lai. Nhược bất quyên căng, thành nan luân hoán.

Phù xuất gia giả, phát túc siêu phương, tâm hình dị tục. Thiệu long thánh chủng, chấn nhiếp ma quân. Dụng báo tứ ân, bạt tế tam hữu. Nhược bất như thử, lạm xí tăng luân, ngôn hạnh hoang sơ, hư triêm tín thí. Tích niên hành xứ thốn bộ bất di, hoảng hốt nhất sanh tương hà bằng thị.

Huống nãi đường đường tăng tướng, dung mạo khả quan, giai thị túc thực thiện căn cảm tư dị báo.

Tiện nghĩ đoan nhiên củng thủ, bất quý thốn âm. Sự nghiệp bất cần, công quả vô nhân khắc tựu.

NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN Khởi khả nhất sanh không quá, ức diệc lai nghiệp vô tì.

Từ thân quyết chí phi tri, ý dục đẳng siêu hà sở. Hiểu tịch tư thỗn, khởi khả thiên diên quá thời.

Tâm kỳ Phật pháp đống lương, dụng tác hậu lai quy cảnh. Thường dĩ như thử, vị năng thiểu phần tương ứng.

Xuất ngôn tu thiệp ư điển chương, đàm thuyết nãi bạng ư kê cổ. Hình nghi đĩnh đặc, ý khí cao nhàn.

Viễn hành yếu giả lương bằng, sác sác thanh ư nhĩ mục. Trú chỉ tất tu trạch bạn, thời thời văn ư vị văn. Cố vân: Sanh ngã giả phụ mẫu, thành ngã giả bằng hữu. Thân phụ thiện giả, như vụ lộ trung hành, tuy bất thấp y thời thời hữu nhuận.

Hiệp tập ác giả, trưởng ác tri kiến, hiểu tịch tạo ác, tức mục giao báo. Một hậu trầm luân, nhất thất nhân thân vạn kiếp bất phục! Trung ngôn nghịch nhĩ, khởi bất minh tâm giả tai? Tiện năng tháo tâm dục đức, hối tích thao danh.

Uẩn tố tinh thần, huyên hiêu chỉ tuyệt.

NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN Nhược dục tham thiền học đạo, đốn siêu phương tiện chi môn, tâm khế huyền tân, nghiên cơ tinh yếu. Quyết trạch thâm áo, khải ngộ chân nguyên, bác vấn tiên tri, thân cận thiện hữu. Thử tông nan đắc kỳ diệu, thiết tu tử tế dụng tâm, khả trung đốn ngộ chánh nhân, tiện thị xuất trần giai tiệm.

Thử tắc phá tam giới nhị thập ngũ hữu, nội ngoại chư pháp tận tri bất thật, tùng tâm biến khởi tất thị giả danh. Bất dụng tương tâm tấu bạc, đãn tình bất phụ vật, vật khởi ngại nhân. Nhậm tha pháp tính châu lưu, mạc đoạn mạc tục. Văn thanh kiến sắc cái thị tầm thường, giá biên na biên ứng dụng bất khuyết. Như tư hành chỉ, thật bất uổng phi pháp phục, diệc nãi thù báo tứ ân, bạt tế tam hữu. Sanh sanh nhược năng bất thối, Phật giai quyết định khả kỳ.

Vãng lai tam giới chi tân, xuất một vị tha tác tắc.

Thử chi nhất học tối diệu tối huyền. Đãn biện khẳng tâm, tất bất tương trám.

Nhược hữu trung lưu chi sĩ, vị năng đốn siêu.

Thả ư giáo pháp lưu tâm, ôn tầm bối diệp, tinh sưu nghĩa lý, truyền xướng phu dương, tiếp dẫn hậu lai báo Phật ân đức.

Thời quang diệc bất hư khí, tất tu dĩ thử phù trì.

Trú chỉ uy nghi, tiện thị tăng trung pháp khí.

NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN Khởi bất kiến ỷ tùng chi cát, thướng tủng thiên tầm, phụ thác thắng nhân, phương năng quảng ích.

Khẩn tu trai giới, mạc mạn khuy du. Thế thế sanh sanh thù diệu nhân quả.

Bất khả đẳng nhàn quá nhật, ngột ngột độ thời, khả tích quang âm bất cầu thăng tiến. Đồ tiêu thập phương tín thí, diệc nãi cô phụ tứ ân. Tích lụy chuyển thâm, tâm trần dị ủng. Xúc đồ thành trệ, nhân sở khinh khi.

Cổ vân: bỉ ký trượng phu, ngã diệc nhĩ. Bất ưng tự khinh nhi thối khuất. Nhược bất như thử, đồ tại tri môn, nhẫm nhiễm nhất sanh, thù vô sở ích. Phục vọng hưng quyết liệt chi chí, khai đặc đạt chi hoài. Cử thố khán tha thượng lưu, mạc thiện tùy ư dung bỉ.

Kim sanh tiện tu quyết đoán, tưởng liệu bất do biệt nhân. Tức ý vong duyên, bất dữ chư trần tác đối. Tâm không cảnh tịch, chỉ vị cửu trệ bất thông.

Thục lãm tư văn, thời thời cảnh sách. Cường tác chủ tể, mạc tuần nhân tình. Nghiệp quả sở khiên, thành nan đào tî. Thanh hòa hưởng thuận, hình trực ảnh đoan. Nhân quả lịch nhiên, khởi vô ưu cụ.

NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN Cố kinh vân: Giả sử bá thiên kiếp sở tác nghiệp bất vong. Nhân duyên hội ngộ thời, quả báo hoàn tự thọ. Cố tri tam giới hình phạt, oanh bán sát nhân, nỗ lực cần tu, mạc không quá nhật. Xuất thử một bỉ, Thăng trầm bì cực.

Vị miễn tam luân, Hà thời hưu tức?

Thâm tri quá hoạn, phương nãi tương khuyến hành trì. Nguyện bá kiếp thiên sanh, xứ xứ đồng vi pháp lữ.

Nãi vi minh viết: Tham luyến thế gian, Ấm duyên thành chất,

Tùng sanh chí lão,

Nhất vô sở đắc.

Huyễn thân mộng trạch Không trung vật sắc.

Tiền tế vô cùng, Hậu tế ninh khắc? Căn bản vô minh, Nhân tư bị hoặc.

Quang âm khả tích,

Sát-na bất trắc. NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN

Kim sanh không quá, Lai thế trất tắc. Tùng mê chí mê, Giai nhân lục tặc.

Lục đạo vãng hoàn, Tam giới bồ bặc.

Tảo phóng minh sư, Thân cận cao đức.

Quyết trạch thân tâm, Khứ kỳ kinh cức.

Thế tự phù hư, Chúng duyên khởi bức.

Nghiên cùng pháp lý, Dĩ ngộ vi tắc.

Tâm cảnh câu quyên, Mạc ký mạc ức.

Lục căn di nhiên, Hành trú tịch mặc.

Nhất tâm bất sanh, Vạn pháp câu tức.

NGUYÊN VĂN CHỮ HÁN

PHẦN VIỆT DỊCH

Bài văn cảnh sách của ngài Quy Sơn

Do nghiệp lực trói buộc mà có thân này, không khỏi bao điều khổ lụy. Thân thể từ cha mẹ sanh ra, vốn thật chỉ là giả hợp các duyên. Dù là nương nơi bốn đại mà tồn tại,1 nhưng bốn đại ấy chẳng lúc nào là không xung khắc.2 Chuyện vô thường già chết không hề hẹn trước. Sớm còn tối mất, thoắt chốc3 đã sang đời khác; như sương như móc, thoạt có thoạt không; như cây ven bờ vực, như dây leo vách giếng,4 có chi bền chắc? PHẦN VIỆT DỊCH Niệm niệm nhanh chóng nối nhau, chỉ trong chớp mắt, trút hơi thở đã qua kiếp khác. Sao lại có thể yên lòng mà bỏ phí cuộc đời trôi qua vô ích? Làm người xuất gia, chẳng thể dâng cho cha mẹ miếng ăn ngon ngọt, cho đến quyến thuộc cũng đều dứt bỏ. Không lo việc nước, cũng chẳng kế tục nghiệp nhà; xa lìa xóm giềng thân tộc, xuống tóc theo thầy học đạo. Vậy nên trong lòng phải biết chuyên cần sớm tối công phu, ngoài học lấy đức hiền hòa không tranh chấp; xa lánh chốn thế tục mà một lòng cầu giải thoát.

Lẽ nào vừa được thọ giới phẩm liền tự xưng là bậc tỳ-kheo, ăn hạt cơm của tín thí thập phương chẳng chịu xét cho cùng do đâu mà có, chỉ nói bừa rằng việc ấy là lẽ tự nhiên.1 Ăn xong dụm đầu trò chuyện huyên thuyên; cứ vậy chạy theo cái vui trong chốc lát, không biết rằng vui đó chính là nguyên nhân của khổ. Lăn lóc bao đời theo thói tục, chưa từng nhìn lại chính mình. Thời gian năm tháng lần lữa luống qua, thọ nhận càng nhiều, lợi dưỡng càng lắm, chẳng lúc nào nghĩ đến việc dứt bỏ. Tích tụ ngày càng nhiều, chung quy cũng chỉ là nuôi giữ lấy xác thân phù phiếm. Đấng đạo sư 1 đã có lời khuyên răn khuyến khích, tỳ-kheo phải tiến lên trên đường đạo, chớ nên buông thả thân mình; chuyện ăn mặc ngủ nghỉ đừng bao giờ hưởng thụ cho đầy đủ. Người ta vốn phần đông tham đắm vào những chuyện ấy, chỉ quanh quẩn mãi thoắt chốc đã hết đời. Vậy nên kẻ hậu học chưa hiểu sâu tông chỉ cần phải siêng năng cầu học với người đã biết. Sao lại toan nói rằng việc xuất gia quý cầu no cơm ấm áo?

Phật trước kia chế định giới luật, mở bày chỉ dạy người tăm tối; oai nghi phép tắc trong sạch như băng tuyết. Kẻ mới phát tâm nương theo đó mà ngăn chặn mọi điều sai phạm. Phép tắc tinh vi, dẹp bỏ hết những điều tồi tệ. Nơi truyền dạy giới luật chưa từng lạm được nương theo,2 thì pháp rốt ráo thượng thừa làm sao có thể hiểu thấu được? Thật đáng tiếc thay, bỏ phí một đời trôi qua vô ích, sau dù hối tiếc cũng không còn kịp nữa. Lời Phật dạy PHẦN VIỆT DỊCH không chịu ghi lòng tạc dạ thì đạo nhiệm mầu không thể do đâu mà tỏ ngộ.

Cho đến khi tuổi tác về già, dù xuất gia trải đã nhiều năm mà trong tâm thật chẳng được gì. Vì chẳng chịu gần gũi học người hiền đức, chỉ biết ngông nghênh cao ngạo. Chưa thông giới luật, chẳng biết tự chế phục mình. To tiếng nặng lời khoác lác huyênh hoang, chẳng biết kính nhường kẻ trên người dưới, so ra khác gì ngoại đạo? Đến bữa ăn khua bát ồn ào, ăn vội vàng đứng dậy đi trước. Đi ở không tuân phép tắc, chẳng ra dáng vẻ bậc xuất gia; đứng ngồi hoảng loạn, náo động tâm người khác. Phép tắc ít nhiều chẳng giữ, oai nghi lớn nhỏ đều không, chẳng dựa vào đâu để răn đe kẻ dưới, mà người mới nhập đạo nhìn vào cũng chẳng thấy có gì để noi theo học.

Như có ai vừa chỉ ra chỗ sai sót, liền bảo rằng:

Như ta đây mới thật bậc ẩn tu! Chưa nghe làm theo lời Phật dạy, chỉ một lòng ôm giữ tánh tình thô thiển. Chỗ thấy biết như vậy, chung quy cũng là vì khi mới nhập đạo biếng nhác chẳng tinh cần, tham đắm thế tục, lần lữa qua ngày. Thấm thoát hết đời thành ra buông lung thô lỗ. Thoắt chốc đã già nua lụm cụm, gặp việc đành bế tắc. Người mới học đến thưa hỏi chẳng có chi để chỉ bày. Như có gượng nói ra cũng chỉ là sai kinh lệch nghĩa. Vậy mà có bị trận lôi đình to tiếng với người.

Một mai nằm trên giường bệnh, khổ não đau đớn bức bách không kể xiết. Bấy giờ mới sớm tối lo sợ, tâm tưởng hoang mang. Đường sắp tới u ám mê mờ chẳng biết về đâu! Trong lòng hối tiếc cũng không còn kịp nữa, như kẻ khát nước mới đi đào giếng, có ích lợi gì? Tự hận mình trước đã không sớm lo tu tập, để khi tuổi già chất chứa đầy tội lỗi.

Cái chết gần kề trong thoáng chốc, hãi hùng khiếp sợ biết bao! Trút hơi thoát khỏi cuộc đời, như con chim bay xuyên qua dải lụa,1 nghiệp lực dắt dẫn thần thức trôi lăn. Như người nhiều nợ lắm chủ theo đòi, ai mạnh được trước; tạo nghiệp đã nhiều, phải tùy theo chỗ nặng nề nhất mà thọ thân gánh chịu. Con quỷ vô thường luôn chực cướp đi sinh mạng của mình, chẳng lúc nào ngưng. Đời người hạn cuộc chẳng thể kéo dài, thời gian trôi qua không hề chờ đợi. Ba cõi luân hồi chưa thoát được ra thì cứ phải như thế mà mãi mãi thọ thân lưu chuyển.

Lạ lùng thương cảm biết bao! Trong lòng thương xót thống thiết, há có thể ngậm miệng không nói?

Nên muốn nhắc nhở cảnh tỉnh cho nhau. Đáng buồn là chúng ta sanh ra cuối thời tượng pháp, cách xa các bậc thánh hiền, pháp Phật chẳng mấy ai am ra ngay. PHẦN VIỆT DỊCH hiểu, nhiều người giải đãi. Vì vậy lược nói ra đây đôi chút thấy biết hẹp hòi để khuyên răn những người hậu học. Nếu chẳng từ bỏ sự kiêu căng cao ngạo, nết cũ thật khó chuyển đổi!

Người đã xuất gia, cất bước vượt lên cao xa; tâm tánh, cốt cách khác người thế tục. Tiếp nối mà làm hưng thịnh đạo pháp, nhiếp phục hết thảy những thói hư tật xấu. Lấy việc ấy mà báo đáp bốn ơn, bạt khổ cứu nguy khắp trong ba cõi. Nếu không được vậy, chỉ là kẻ lạm mang hình tướng xuất gia, lời nói việc làm phóng túng lơ đễnh, uổng nhận sự cúng dường của thập phương tín thí. Như người dậm chân tại chỗ, dù nhiều năm qua một tấc chẳng dời!

Mơ màng thoắt chốc qua hết một đời, chẳng biết nương vào đâu làm chỗ dựa! Huống chi, đường đường mang hình tướng của một vị tăng, dáng vẻ tốt đẹp, đều là quả báo có được nhờ căn lành gieo trồng từ thuở trước. Lẽ đâu lại khoanh tay ngồi yên để thời gian trôi qua không hối tiếc? Sự nghiệp nếu chẳng chuyên cần, dựa vào đâu mà mong thành đạo quả? Chẳng những một đời vô ích, cho đến kiếp sau cũng chẳng được gì!

Quyết tâm rời bỏ mẹ cha, khoác áo nâu sòng là ý muốn vượt trên thế tục. Sớm tối khắc ghi việc ấy, lẽ đâu để luống ngày qua? Nguyện làm được bậc trụ cột trong Phật pháp, nêu gương hậu thế. Thường mong muốn như thế nhưng chưa được ít nhiều như nguyện.

Mở miệng nói ra phải hợp kinh điển. Luận bàn phải dựa theo những gương sáng thuở xưa. Hình tướng oai nghi đĩnh đạc, tâm ý khí lực cao cả thanh thoát. Đi xa phải có bạn hiền, thường giữ cho tai mắt được trong sạch. Trú ngụ phải chọn cùng người tốt, thường nghe những việc chưa nghe. Cho nên nói:

“Sinh ta ra là cha mẹ, giúp ta thành người là bạn hữu.” Được gần người hiền như đi giữa đám hơi sương, tuy không ướt áo nhưng lúc nào cũng được ẩm mát. Gần kẻ ác thì nuôi lớn thêm điều ác trong chỗ thấy biết; sớm tối làm việc ác liền phải chịu lấy quả báo trước mắt. Sau khi chết rồi phải chịu chìm đắm; thân người một khi mất đi, muôn kiếp khó lòng được lại.

Lời nói thẳng trái tai, sao không khắc ghi vào tâm khảm? Theo đó liền có thể lắng sạch tâm trí, nuôi dưỡng đức hạnh, lui về chỗ vắng vẻ không còn hình tích danh tánh, giữ lòng chuyên chú trong sạch mà dứt hết sự ồn ào nhiễu loạn.

Như muốn tham thiền học đạo, vượt thẳng qua những pháp môn dùng làm phương tiện, tâm phải hợp được với tôn chỉ huyền diệu, cứu xét chi ly chỗ tinh yếu, quyết định chọn lấy chỗ sâu xa, hiểu thấu cội nguồn chân thật.

Rộng đường học hỏi với những người đi trước, gần gũi bạn hiền. Cách tu này rất khó đạt đến chỗ PHẦN VIỆT DỊCH kỳ diệu, nên phải khẩn thiết dụng tâm tinh tế, mới có thể do trong ấy mà tức thời hiểu được chỗ cốt yếu nhất, liền nương theo đó mà dần dần ra khỏi trần tục.

Như vậy tức là phá sạch hết hai mươi lăm cảnh có trong ba cõi.1 Hết thảy các pháp trong ngoài đều rõ biết là không thật. Do tâm khởi hiện, tất cả đều là tên gọi không thật. Chẳng cần dùng tâm để hiểu thấu, chỉ cần tâm không đắm nhiễm nơi vật, thì vật cũng không ngăn ngại được người. Mặc tình cho muôn pháp chuyển xoay, không dứt bỏ cũng không nối tiếp.

Nghe biết âm thanh hình sắc, thảy đều là những chuyện bình thường; dù bên này hay bên kia, chỗ ứng dụng thảy đều đầy đủ. Chỗ làm nếu được như thế, thật không uổng đã mặc áo xuất gia. Báo đáp được bốn ơn, bạt khổ cứu nguy khắp trong ba cõi. Như trong nhiều kiếp vẫn có thể không thối chí, thì quả Phật nhất định đạt tới. Đối với ba cõi không còn ràng buộc, chỉ như người khách đến đi, lúc hiện lúc ẩn đều có thể làm khuôn phép cho kẻ khác.

Tu theo phép học đạo tham thiền như vậy, quả là pháp môn huyền diệu hơn hết. Chỉ cần có đủ quyết tâm, pháp không sai dối.

Như với người ở mức bình thường, không thể nhất thời vượt thoát, thì nên hết sức chú tâm tìm tòi học hỏi giáo pháp. Thông thuộc kinh điển, nghiền ngẫm cứu xét nghĩa lý tinh tường, rồi truyền rộng ra khắp nơi, dẫn dắt người hậu học, báo đáp ơn đức Phật. Thời gian trôi qua, chớ nên luống mất, phải nên lấy sự tu tập như trên mà làm chỗ dựa đời mình.

Giữ lấy oai nghi, thành bậc pháp khí1 giữa chúng tăng.

Chẳng thấy như dây leo kia, nhờ dựa vào thân cây tùng mà lên được đến tầng cao chót vót. Hãy chọn nhân lành cao trổi mà ký thác đời mình, mới có thể rộng làm lợi ích. Phải hết lòng tu tập, giữ gìn trai giới, đừng khinh thường mà giảm bớt hoặc bỏ qua. Đời đời kiếp kiếp về sau nhờ đó mà được PHẦN VIỆT DỊCH Qua đời khác chẳng thông. Tiếp nối mãi mê lầm, Đều do sáu tên giặc.1 Lăn lóc giữa sáu đường,2 Loanh quanh trong ba cõi. Sớm cầu bậc minh sư, Gần gũi người đức hạnh.

Thân tâm khéo chọn lựa, Quét hết bao gai góc.

Đời nổi trôi phù phiếm, Sao để duyên thúc bức?

Phải xét cùng pháp lý, Quyết chứng ngộ đạo mầu. Tâm cảnh đều mất sạch, Không nhớ, không tưởng đến.

Sáu căn tùy tự nhiên, Đi ở đều vắng lặng.

Tâm định không sanh khởi,

Muôn pháp tự dứt lìa.

Viết sau khi dịch Bản dịch này tôi viết xong đã nhiều năm nay, từng đưa cho nhiều vị tôn túc xem qua, đều nói là rõ ràng, dễ hiểu. Tuy nhiên, bản thân tôi mỗi lần đọc lại vẫn thấy một khoảng cách nhất định giữa bản dịch và nguyên tác. Cho dù đã cố gắng hết sức mình, tôi vẫn không sao hài lòng được với việc đã làm. Tuy nhiên, điều làm tôi cảm thấy phần nào được an ủi là, đây không phải trường hợp duy nhất đối với các bản văn hay bằng chữ Hán. Còn nhớ cách đây gần hai mươi năm, bài thơ Hoa cúc của thiền sư Huyền Quang cũng đã từng làm tôi suy nghĩ mãi, vì không sao dịch hết được ý thơ trong nguyên tác. Chỉ riêng một câu “Phần hương độc tọa tự vong ưu” ( ) đã là một thách thức gần như không thể vượt qua! Thế rồi, nhiều năm sau, được đọc các bản dịch của những bậc tiền bối lão thành, uyên bác ... tôi mới vỡ lẽ ra là, ngay cả các vị cũng không xóa bỏ được khoảng cách giữa bản dịch và nguyên tác. Và tôi còn nhận ra một điều: nguyên tác càng hay thì khoảng cách này Viết sau khi dịch hạn nhất định rất khó lòng vượt qua. Vì thế, để thật sự có thể cảm nhận được cái hay của nguyên tác, quả thật không gì bằng đọc hiểu được trực tiếp từ chữ Hán. Theo lời cha tôi kể lại, những người xuất gia ngày trước buộc phải đọc hiểu được và học thuộc lòng bản văn này bằng chữ Hán. Đây cũng là một trong những lý do khiến cho ít người nghĩ đến việc dịch sang tiếng Việt.

Ngày nay có khác. Lớp trẻ bây giờ không mấy người đọc được chữ Hán. Vì thế, việc chuyển dịch sang tiếng Việt có lẽ là cách tốt nhất để giới thiệu bản văn hay này đến với nhiều người. Cho dù có những hạn chế nhất định như đã nói, nhưng tâm huyết của người xưa cũng có thể nhờ đó mà không đến nỗi phải mai một. Tuy nhiên, để bù đắp phần nào cho những thiếu sót khi chuyển dịch, việc diễn giải thêm một vài ý chính có lẽ cũng là một việc nên làm.

N h a â û ø n q ua v a v o â t h ư ờ n g

Nhân quả là một trong những nguyên lý cơ bản quan trọng nhất trong Phật pháp. Khổ não đời này tất yếu là do nghiệp lực từ đời trước. Vì thế mà có thân là có khổ, bởi thân này vốn là do nghiệp lực mà sinh ra, chịu sự chi phối, dắt dẫn của nghiệp lực. Nghiệp đã buộc nơi thân, vấn đề không phải là làm sao tránh né, mà là phải đối mặt và vượt qua như thế nào.

Soi rọi vào bản chất thật sự của thân này, mới hay rằng bốn đại vốn đều không thật. Có người cho rằng quan niệm về “bốn đại” của thời xa xưa nay không còn đúng nữa. Thật ra, về mặt nguyên lý thì vấn đề vẫn không có gì thay đổi cả. Tính giả hợp của bốn đại, hay tính giả hợp của các nguyên tử, phân tử, tế bào... vẫn là như nhau, có khác chăng chỉ là tên gọi cho phù hợp với sự hiểu biết về vật chất của mỗi giai đoạn. Còn tính triết lý hàm chứa trong quan niệm này quả thật không thay đổi, vẫn luôn đúng đắn. Nghĩ mà xem, rõ ràng là chúng ta không thể, và cũng sẽ không bao giờ có thể tìm được một “cái ta thật có” trong những yếu tố giả hợp đó, cho dù có gọi đó là “bốn đại”, hay “phân tử”, hay “tế bào”... gì gì đi nữa. Sự giả hợp của chúng để tạo thành xác thân vật chất này là một sự gá mượn hoàn toàn nơi các nhân duyên. Nhân duyên đầy đủ thì hội tụ, nhân duyên hết thì tan rã... dù muốn hay không ta cũng chẳng thể nào làm chủ được sự tồn vong của xác thân này.

Trong rất nhiều kinh Phật, tính không thật của “thân tứ đại” này luôn được nhắc đến như một thực tế cần ghi nhớ. Tuy nhiên, cái nguyên lý “tứ đại giai không” vốn dĩ rất ít người thật sự cảm nhận được, mà cái “có thật” của thân này thì không ai là không biết. Cái gọi là “có thật” đó, chính là những Viết sau khi dịch khổ lụy mà mỗi người chúng ta đều phải gánh chịu ngay từ thuở lọt lòng. Những khổ lụy ấy, nhìn xa là do nơi nghiệp lực, mà nhìn gần thì chính là do bởi sự “xung khắc” thường xuyên của các yếu tố cấu thành thân này. Bởi vậy, có thân là có khổ! Điều này thật sâu sắc biết bao! Ở đây lời văn chỉ gợi nhắc chỗ cốt tủy để mở đầu cho những ý hướng khác, nếu đi sâu vào phân tích lý nhân duyên, nghiệp quả thì còn biết bao nhiêu điều để nói!

Tuy là cội nguồn của khổ lụy, nhưng thân này lại chẳng lấy gì làm bền chắc. Dù muốn dù không, chúng ta hầu như cũng hoàn toàn không thể đảm bảo được sự tồn tại của nó, dù là chỉ trong thoáng chốc. Bởi vậy, kinh Tứ thập nhị chương dạy rằng, mạng người còn mất chỉ trong hơi thở. Sớm còn, tối mất, mỏng manh “như sương như móc”, “như cây ven bờ vực, như dây leo vách giếng”... Quả là những hình ảnh so sánh rất rõ ràng minh bạch. Mạng người đã thế, có chi là bền chắc?

Trong thực tế quanh ta, chuyện sống chết cũng không ít trường hợp diễn ra hoàn toàn không báo trước. Hôm nay gặp nhau, ngày mai không còn nữa.

Vừa mới chuyện trò vui vẻ cùng nhau, phút chốc đã nghe tin dữ... Những chuyện như thế, quả thật không lạ lùng gì đối với bất cứ ai. Tuy nhiên, điều lạ lùng nhất là rất ít người thường xuyên nghĩ đến, nhớ đến thực tế ấy! Nếu người ta luôn nhớ đến điều này, cuộc sống hẳn đã tốt đẹp hơn nhiều lắm, bởi chẳng mấy ai lại còn có hứng thú để lao vào những cuộc tranh chấp hơn thua, gây gỗ cùng nhau khi biết rằng cuộc sống quý giá này vốn rất mong manh, ngắn ngủi. Tính chất vô thường hóa ra lại là một cái gì đó “rất thường” mà không mấy người chịu để tâm suy ngẫm.

Nêu lên lý nhân quả, sự giả hợp của các duyên và tính cách tạm bợ của đời sống, bài văn đã phác thảo được một tiền đề quan trọng cần thiết cho những ý tưởng sách tấn sẽ được trình bày nối tiếp theo sau.

C h í h ư ớ n g x ua á t g i a

Cuộc sống đã mong manh ngắn ngủi, sự nghiệp một đời biết dựa vào đâu để gọi là đại sự? Bởi vậy, người có đủ trí tuệ và ý chí không thể không chọn con đường xuất thế. Nếu không được vậy, thật là “bỏ phí cuộc đời trôi qua vô ích” vậy. Nhưng đại nghiệp xuất thế không phải một sớm một chiều đã có thể làm nên. Huống chi có được xác thân này vốn là nhờ ơn sinh thành dưỡng dục của mẹ cha như trời biển, lại thêm sự dạy dỗ, nâng đỡ của thầy cô, bạn hữu... cho đến sự bảo bọc, cậy nhờ nơi xóm giềng, xã hội... Đã vậy, nếu không biết nghĩ đến phần trách nhiệm của mình đối với tất cả, thì dẫu chuyện nhỏ cũng chưa thể gọi là thành tựu, huống hồ là đại sự! Viết sau khi dịch Nhưng đây vốn là tâm niệm rất dễ mắc phải của người xuất gia! Một khi lập chí xuất trần, thường xem nhẹ hết thảy những gì thuộc về thế tục.

Vấn đề thật ra không đúng là như vậy. Dù quả thật đã không còn có thể “dâng cho cha mẹ miếng ăn ngon ngọt”, cũng “không lo việc nước”, “chẳng kế tục nghiệp nhà”... nhưng những điều đó hoàn toàn không có nghĩa rằng người xuất gia là rủ bỏ mọi bổn phận, trách nhiệm làm người. Sự khác biệt ở đây là cần phải dốc chí “làm nên đại sự” như một phương tiện để báo đáp công ơn của những ai đã từng thương yêu, bảo bọc cho mình. Bởi vậy, người xuất gia phải canh cánh bên lòng trách nhiệm nặng nề là phải vượt lên trên mọi chuyện tầm thường thế tục mà một lòng cầu đạo giải thoát.

N h ữ à n g đ i e â ù u ne n t ra nh

Tuy rằng tâm nguyện, ý chí của người xuất gia là to lớn không cùng, nhưng nếu không khéo nghiêm trì giới luật, vâng theo lời giáo huấn của bổn sư thì thật rất dễ lầm đường lạc lối. Trong văn này, Tổ sư nêu lên những ý chung, mà khi xét lỗi riêng đời nay không ít người mắc phải.

Lỗi đầu tiên dễ mắc phải nhất là sự tự mãn, kiêu căng. Người xuất gia vừa thọ đại giới xong, oai nghi hình tướng đầy đủ thì ai ai cũng đều cung kính, trân trọng, cho đến những bậc quyền thế của thế gian đôi khi cũng quỳ lạy lễ bái. Nhiều người không biết rằng sự cung kính đó bước đầu vốn dĩ có được chỉ là nhờ nơi hình tướng tăng sĩ, còn oai nghi đức hạnh thật sự của mỗi người là việc không phải tự nhiên có được. Vì không phân biệt được chỗ khác biệt này, nên thay vì chuyên cần tu tập, tinh chuyên giới luật để xứng đáng với cương vị bậc xuất gia, lại sanh tâm kiêu mạn tự cho rằng mình đã có được oai đức hơn người. Nghĩ như thế nên xem việc thập phương tín thí cúng dường chu cấp vật thực cho mình chỉ là chuyện đương nhiên phải vậy! Tâm đã kiêu mạn như thế nên không thể theo con đường khổ hạnh tinh chuyên, chỉ biết sống buông thả theo vật dục, theo những tình cảm thế tục thông thường không khác, quên mất rằng những điều ấy thảy đều là những nguyên nhân chuốc lấy khổ não về sau!

Nếu biết nhớ lại chí hướng lúc xuất gia, nhớ lại những trách nhiệm nặng nề khi bước chân vào con đường xuất thế, thì chẳng thể nào lơ là buông thả được. Phật dạy rằng, người xuất gia lấy đạo nghiệp thay cho sự nghiệp của thế tục, phải biết tự thân tiến mãi không ngừng trên đường tu tập. Bởi vậy luôn phải ghi nhớ trong lòng câu “tam thường bất túc”, “chuyện ăn mặc, ngủ nghỉ đừng bao giờ hưởng thụ đầy đủ”. Nếu chỉ biết mong cầu “no cơm ấm áo” thì thật là uổng phí cả một đời, cho dù có sớm kinh tối kệ thì rốt cùng cũng chẳng có được chút ích lợi gì. Viết sau khi dịch Chỗ nương dựa trước tiên của người xuất gia nhất thiết phải là giới luật. Trước khi Phật nhập Niết-bàn cũng đã ân cần dặn dò hàng đệ tử về sau phải lấy giới luật làm thầy, xem đó như Phật còn tại thế. Thật đáng tiếc có những người tự cho mình là lợi căn thượng trí, chỉ muốn nghiên tầm những nghĩa lý sâu xa mà không chú trọng đến việc tinh chuyên giới luật. Đây là một sai lầm rất lớn mà bất cứ ai khi đã mắc vào đều khó lòng tăng tiến trên đường tu tập. Bởi vì giới luật vốn dĩ là cái nền móng chắc chắn nhất định phải có để thực hành bất cứ pháp môn nào.

Chỉ riêng một việc không nghiêm trì giới luật là gốc của muôn ngàn lỗi lầm sai trái khác. Tự thân chẳng giữ được phép tắc oai nghi, trí huệ cũng không do đâu mà sinh khởi; chẳng những đã không có chút lợi lạc cho riêng mình, lại còn gây cản trở việc tu tập của mọi người chung quanh. Một mai tuổi cao tác lớn, thành bậc lão thành trong tăng chúng nhưng lại chẳng có gì để cho kẻ hậu học noi theo. Có ai đến hỏi nghĩa lý sâu mầu trong kinh điển cũng chẳng biết lấy gì mà giảng giải. Hơn thế nữa, vì tâm kiêu mạn chưa được dứt trừ, nên không thể tự thấy biết lỗi mình, thường đem tâm sân hận mà đáp lại với người muốn giúp mình sửa lỗi. Những sai lầm này, tuy là đối với mỗi người đều có chỗ khác biệt tinh tế, nhưng tựu trung cũng không ngoài những điều mà Tổ sư đã nêu ra trong văn này. Điều quan trọng được nhấn mạnh ở đây không phải là sự so sánh hơn thua cùng người khác, mà là tính chất khẩn thiết, nhanh chóng của cuộc sống vô thường ngắn ngủi này. Thoắt chốc đời sống đã qua đi, thọ mạng không còn, cái khổ già nua, bệnh hoạn lại có thể ập đến tưởng như trong chớp mắt.

Một khi lìa bỏ kiếp này, vốn liếng một đời chẳng có gì để mang theo, liền chịu sự dắt dẫn của nghiệp lực mà trôi lăn vào ác đạo.

N h ữ â n g v i e ä c ne ø n l a m

Vì thế, một khi đã quyết chí xuất gia, không sợ thân mình nhiều lỗi, chỉ sợ nết cũ khó chừa. Dù có bao nhiêu thói hư tật xấu mà chịu một lòng nghiêm trì giới luật, học hỏi chuyên cần, thì chẳng lo gì ngày một tinh tấn hơn. Bởi Phật chế giới luật vốn dĩ là vì người có lỗi, không phải dành cho các bậc thánh tịnh hạnh. Chỉ cần một lòng tin tưởng giữ theo, cho dù người có nhiều tật xấu đến đâu rồi cũng dần dần sẽ được trở nên oai nghi thanh tịnh.

Người xuất gia phải xem việc cúng dường của thập phương tín thí như món nợ lớn. Một lòng cầu đạo giải thoát thì không lo gì nợ kia không trả hết;

nhưng nếu lơ là giải đãi, quyết chẳng tránh đâu được có ngày phải trả lại đủ cho người từng hạt gạo, cọng rau đã từng thọ nhận. Viết sau khi dịch Tự mình có đủ nhân duyên để đứng vào hàng tăng chúng vốn đã là một phước báu phải tích lũy từ nhiều đời nhiều kiếp, không phải ai cũng dễ dàng có được. Vì vậy mà người xuất gia phải ngày đêm ghi nhớ mục đích đã đề ra cho cả một đời mình, phải rèn luyện cho mình thành bậc pháp khí trụ cột trong đạo pháp. Có như vậy mới không uổng đi chí nguyện ban đầu.

Việc tu tập tuy là phải nương theo sự dẫn dắt của bổn sư, nhưng được gần gũi với những người bạn tốt cũng là điều lợi lạc vô cùng to lớn. Bởi vậy mà so sánh như người “đi giữa đám hơi sương, tuy không ướt áo nhưng lúc nào cũng được ẩm mát”.

Với sự dẫn dắt của bậc minh sư, nếu được thêm những bạn đồng tu khéo biết cùng nhau sách tấn thì việc tiến tới trên đường đạo có thể nói là không khó lắm. Người tục nói: “Chọn bạn mà chơi”, cũng không ngoài ý này.

Người bạn hiền thường hay nói thẳng, vì là muốn giúp điều tốt cho mình. Vì thế, phải biết tự răn mình, biết nhận nghe những lời can gián, phê phán từ người khác. Nếu chỉ muốn được nghe toàn những lời ngon ngọt êm tai, thì việc sa đọa chắc chắn không bao lâu sẽ đến mà thôi.

à

T h i e n h o ø c v a ï g i a ù o h o c ï

Người xuất gia nếu có đủ quyết tâm và trí tuệ, có thể chọn theo con đường thẳng tắt của Thiền môn. Đây là con đường cực kỳ khó khăn, nhưng cũng là con đường có thể giúp người tu nhanh chóng thẳng đến bờ giải thoát, vì thế mà nói là “vượt thẳng qua những pháp môn dùng làm phương tiện”.

Điều quan trọng cần nói ở đây là người tu nhất thiết phải hết sức tỉnh táo trong việc tự biết lấy mình. Phải có đủ năng lực, trí tuệ và ý chí quyết tâm trong việc cầu đạo. Chuyên cần nỗ lực trong công phu hành trì, hiểu sâu được tông chỉ, ý thú của Thiền đạo thì mới có thể đi đúng đường mà đạt đến chỗ giải thoát. Bằng như tự cho mình là bậc thượng căn thượng trí nhưng thật ra lại không đủ sức để vượt thẳng đến cội nguồn, thì việc lầm đường lạc lối rất dễ xảy ra.

Thử hình dung như một người quyết chí muốn qua sông, tự lượng biết sức mình rồi mới lao xuống dòng nước để bơi thẳng qua mà chẳng cần nhờ cậy đến thuyền bè. Nếu quả là người trí lực đầy đủ, tất nhiên sẽ rút ngắn được thời gian mà điểm đến cũng không khác chi người đi thuyền. Tuy nhiên, nếu không lượng đúng sức mình thì rõ ràng là bờ kia chẳng bao giờ đến được. Viết sau khi dịch Người tu thiền tự dựa vào sức mình, cầu đạo giải thoát cũng bằng phương tiện thẳng tắt cũng giống như người bơi qua sông kia vậy.

Bằng như tự biết sức mình không thể bơi thẳng qua sông, thì tốt hơn nên nhờ đến thuyền bè, đến người đưa đò... Bằng cách này dù có chậm chạp hơn, nhưng nếu đã quyết tâm thì chắc chắn cũng sẽ có ngày đến được bờ bên kia.

Vì thế, việc tu thiền xưa nay vẫn được thừa nhận là pháp môn tối thượng, huyền diệu hơn hết, nhưng không phải ai cũng có thể có đủ khả năng để nương theo.

Đối với những người không đủ trí lực để nương theo Thiền đạo, nên chọn lấy việc chuyên cần học hỏi, hành trì theo giáo pháp. Theo con đường này cần phải hiểu rõ tông chỉ, nắm vững nghĩa lý trong kinh giáo và theo đó mà rộng truyền giáo hóa cho người khác. Nhờ nương theo việc giáo hóa mà tự mình cũng được phần lợi ích tăng tiến. Như vậy gọi là “tự giác, giác tha”. Cũng lấy việc tự mình tu tập và giáo hóa người khác mà làm phương tiện báo đền ơn đức Phật.

á

K h u y e n t u

Việc đại sự của người xuất gia, những gì nên làm, không nên làm đến đây đều đã nêu rõ. Nắm hiểu được như vậy rồi thì chỉ còn một việc là tự thân mỗi người phải cố gắng quyết chí tu tập hành trì. Ý chí đó phải được xác lập từ lúc xuất gia và không ngừng vun bồi, củng cố qua năm tháng. Có như thế mới mong thành tựu được ý nguyện ban đầu. Bằng không được vậy, thời gian nhanh chóng trôi qua thì hết một đời cũng không thể hé mở được cánh cửa giải thoát.

Như dây leo nương thân cây cao mà lên được tầng cao chót vót, người xuất gia phải biết vững niềm tin nơi Tam bảo, ký thác cả đời mình nương theo Chánh pháp, nhờ đó mới có thể được phần lợi ích cho mình cũng như rộng làm lợi ích cho bao nhiêu người khác. Nếu không gấp rút lo việc tu tập, chẳng những một đời này mất phần lợi lạc mà nhiều kiếp về sau cũng phải chìm đắm trôi lăn trong khổ não.

Được sinh làm người, chỉ cần có quyết tâm thì đạo giải thoát dù khó khăn cũng không phải là không thực hiện được. Nếu người khác đã có thể đạt đến, thì mình cũng nên lập chí làm nên. Không nên tự hạ thấp mình mà nhụt tâm, thối chí.

K e

ù

á t y

Tổ sư viết bài văn này, lời lẽ khẩn thiết, chân thành, nêu việc lỗi để răn dạy, nói điều hay để khuyến khích. Bởi vậy đọc qua có thể cảm nhận được ngay tấm lòng từ bi vô lượng của người, rộng Viết sau khi dịch vì tất cả đồ chúng và hàng hậu học chúng ta mà khuyên dạy. Dù thời gian năm tháng nối tiếp trôi qua, mà giờ đây đọc lại văn này vẫn thấy trong lòng đầy cảm xúc. Nếu không phải nguyện lực của bậc Bồ Tát độ sinh, hẳn không thể viết ra bài văn kiệt xuất này được.

Tiếc rằng những kẻ hậu học đời nay, nhiều người quên mất chí hướng xuất trần. Lắm khi mang hình tướng của một vị tăng mà chỗ học, chỗ hành không khác chi người thế tục. Một khi đọc đến văn này, chẳng lấy làm xấu hổ lắm sao? Mong rằng nhờ sức từ bi nhiếp độ của Tổ sư, hết thảy những ai đã lầm đường lạc lối khi xem đến bản văn này đều sẽ tự mình thức tỉnh mà phấn chấn sửa mình, chuyên cần tu tập, nhanh chóng vượt lên bến bờ giải thoát, chỗ lợi ích cho mình cho người đều nhờ đó mà được thành tựu viên mãn. ° ° °

Hành trạng Tổ Quy Sơn Linh Hựu Tổ sư vốn người họ Triệu, quê ở Trường Khê, Phúc Châu. Ngài xuất gia năm 15 tuổi, theo thầy là Pháp Thường ở chùa Kiến Thiện. Năm 20 tuổi thọ giới Cụ túc tại chùa Long Hưng thuộc Hàng Châu, pháp hiệu là Linh Hựu.

Từ khi xuất gia, ngài chuyên cần học tập kinh điển của cả Đại thừa và Tiểu thừa. Năm 23 tuổi đến Giang Tây tham bái tổ Bách Trượng. Tổ Bách Trượng vừa gặp ngài đã biết ngay là bậc pháp khí, liền thu nhận làm đệ tử, cho được sớm tối kề cận để tham học. Một hôm, ngài đang đứng hầu tổ Bách Trượng. Tổ hỏi: “Ai đó?” Ngài đáp: “Con là Linh Hựu.” Tổ nói:

“Ông khơi trong bếp xem có lửa hay không?” Ngài đến khơi trong bếp thấy đã tắt hết, bèn nói là không có lửa. Tổ sư thân tới bên bếp lửa, bới sâu trong tro lấy ra được chút than còn đỏ, đưa lên mà hỏi rằng:

“Ông nói không có lửa, vậy đây là cái gì?” Ngài nhân lúc đó bừng tỉnh ngộ, lễ tạ thầy trình chỗ sở kiến. Tổ Bách Trượng nói: “Đây chỉ là chỗ rẽ tạm thời trên đường đi. Trong kinh nói: Muốn hiểu nghĩa Phật tánh phải xem nơi thời tiết nhân duyên. Một khi thời tiết đến, như mê chợt ngộ, như quên chợt nhớ, mới biết ra đó là vật của mình, không phải do bên ngoài mà có được. Vì thế, Tổ sư nói rằng: Ngộ52 Hành trạng Tổ Quy Sơn Linh Hựu Hành trạng Tổ Quy Sơn Linh Hựu Tổ Bách Trượng lại hỏi ngài. Ngài đá cái tịnh bình ngã nhào rồi đi ra. Tổ Bách Trượng cười nói:

“Ông đệ nhất tòa thua mất hòn núi này rồi.” Liền sai ngài đến Quy Sơn.

° ° ° Quy Sơn là ngọn núi cao chót vót, không có bóng người, vượn khỉ tụ tập thành bầy. Ngài nhặt những trái sung, trái dẻ mà làm thức ăn. Được chừng năm bảy năm qua, chẳng có ai lui tới. Ngài tự nghĩ: “Ta đến đây làm trụ trì là muốn làm lợi ích cho người.

Nay đường xá đến đây chẳng được, làm sao có người tụ họp?” Liền rời khỏi am thất mà tìm xuống núi. Ra đến cửa núi, thấy những rắn độc, hổ báo, lang sói chặn đầy ngang đường. Ngài nói: “Này các giống thú, đừng chặn đường đi của ta. Như ta có duyên với núi này, các ngươi hãy nên đi nơi khác. Như ta không có duyên với núi này, các ngươi không cần đi, ta theo đường mà đến cho các ngươi ăn thịt vậy.”

Nói xong, tất cả các giống thú dữ ấy liền tứ tản đi mất hết. Ngài lại quay về am thất. Chưa được một năm sau, thượng tọa Lại An cùng với một số tăng chúng từ chỗ ngài Bách Trượng tìm đến mà trợ giúp với ngài. Lại An nói: “Tôi xin vì Hòa thượng mà làm chức Điển tòa, đợi tăng chúng được 500 vị mới thôi.”

Từ đó về sau dân cư dưới núi mới dần dần biết đến, lập nên cảnh chùa. Liên soái Lý Cảnh Nhượng có tâu lên vua xin ban hiệu chùa là Đồng Khánh. Tướng quốc Bùi Hưu cũng thường đến thưa hỏi những chỗ sâu xa huyền diệu. Người trong thiên hạ đến học thiền ngày càng đông đúc. Trong những vị đắc pháp có thiền sư Ngưỡng Sơn Huệ Tịch là bậc cao trổi, nên người đời tôn xưng tông này là tông Quy Ngưỡng.

Ngài rộng truyền giáo pháp được hơn 40 năm.

Vào niên hiệu Đại Trung thứ 7 đời nhà Đường, tức là năm 853 theo Tây lịch, ngày mồng 9 tháng Giêng, ngài tắm gội sạch sẽ rồi ngồi an nhiên vui vẻ mà thị tịch, thọ 83 tuổi, trải 64 tuổi Hạ. Vua ban thụy hiệu là Đại Viên Thiền sư, dựng tháp thờ tại Quy Sơn, đặt tên tháp là Thanh Tịnh. Vì thế, pháp hiệu của ngài là Linh Hựu nhưng người đời thường tôn kính gọi là Quy Sơn Đại Viên Thiền sư.

Bài văn cảnh sách do ngài làm ra được truyền tụng khắp chốn thiền môn, trải qua nhiều đời sau vẫn còn được trân trọng. ° ° ° Bài văn cảnh sách này, tính cả tiêu đề, có cả thảy 1 .665 chữ. Tuy nhiên, tổng số chữ được dùng chỉ có 728 chữ mà thôi, vì có những chữ được dùng nhiều lần. Chúng tôi biên soạn phần tham khảo này để giúp thêm cho quý độc giả nào chưa từng học chữ Hán có thể dễ dàng làm quen với nguyên tác. Nếu tham khảo phần này, hoặc dùng để học, sẽ có thể đọc trực tiếp được toàn văn bằng chữ Hán.

Các chữ được sắp xếp theo thứ tự từ dễ đến khó để tiện cho việc học, và được giải nghĩa giới hạn theo nghĩa dùng trong bài văn mà thôi.

nhất o số một, đứng đầu, như nhất sát-na gian (trong khoảng thời gian một sát-na)

nãi o là, lại... tiếng trợ từ dùng để đặt câu, như hà nãi... (sao lại...), tuy nãi... (dù là, tuy là...), nãi chí... (cho đến như...) liễu o hiểu biết, hiểu rõ, như liễu nghĩa thượng thừa (hiểu rõ được ý nghĩa của pháp môn rốt ráo cao nhất) nhị o số hai, dùng trong số đếm, như nhị thập ngũ (hai mươi lăm) nhân sở khinh khi (người ta đều khinh chê)

sức)

phương)

nhân o người, con người, người ta, như lực o sức lực, sức mạnh, như nỗ lực (gắng thập o số mười, như thập phương (mười tam o số ba, thứ ba, như tam thường bất túc (ba việc thường không đầy đủ)

hạ o dưới, phía dưới, thấp kém hơn hết, như bất kính thượng trung hạ tọa (không cung kính người trên kẻ dưới)

trượng o người, được dùng với ý tôn xưng, kính trọng, như lão trượng (cụ già), trượng phu (đấng nam nhi)

thượng o trên, phía trên, cao trổi hơn hết, như thượng thừa (pháp cao trổi hơn hết)

cửu o lâu xa, như trường cửu (lâu dài), cửu trệ (sự ngăn ngại đã lâu) vong o mất đi, như giả sử bá thiên kiếp sở tác nghiệp bất vong (giá như có những điều đã làm trong trăm ngàn kiếp, nghiệp quả cũng không mất đi)

ngột o mơ hồ, không hiểu rõ, như ngột ngột độ thời (mơ hồ để thời gian trôi qua) (trăm ngàn kiếp)

vong (sớm còn tối mất)

người quan trọng)

thiên o một ngàn, như bá thiên kiếp sĩ o người thuộc một giai cấp, hạng loại nào, như nho sĩ (người học đạo Nho), trung bình chi sĩ (người thuộc hạng trung bình)

tịch o chiều tối, như triêu tồn tịch đại o lớn, quan trọng, như tứ đại (bốn chất quan trọng), đại nhân (tiếng tôn xưng thốn o tấc (một phần mười thước), hoặc chỉ khoảng cách rất ngắn, như thốn bộ bất di (bước ngắn cũng chẳng dời đi)

tiểu o nhỏ bé, nhỏ nhặt, như tiểu tiểu oai nghi (oai nghi nhỏ nhặt)

sơn o núi, như sơn tăng (vị tăng tu ở núi, nghĩa là ẩn tu)

chi o tiếng nối các danh từ để chỉ nghĩa sở hữu, thuộc về, như phụ mẫu chi di thể (thân thể của cha mẹ truyền lại cho), bất tránh chi đức (cái đức không tranh chấp) bất o không, dùng để phủ định, như bất kính (không cung kính)

trung o ở giữa, khoảng giữa, như vụ lộ trung hành (đi giữa đám hơi sương) vân o nói rằng, như cổ vân (người xưa nói rằng), kinh vân (trong kinh nói rằng)

tỉnh o cái giếng nước, như tỉnh đằng (dây bò miệng giếng) quật tỉnh (đào giếng)

ngũ o số năm, dùng trong số đếm, như nhị thập ngũ (hai mươi lăm) kim o bây giờ, lúc này, như kim sanh (trong đời này), kim nhật (ngày nay)

lục o số sáu, như giai nhân lục tặc (đều do nơi sáu tên giặc)

phần o thành phần, phần trong tổng số, như thiểu phần tương ưng (có ít phần phù hợp theo)

thiết o khẩn thiết, quyết lòng, như thiết tu tử tế dụng tâm (khẩn thiết dụng tâm tinh tế)

thăng o lên cao, tiến lên, như bất cầu thăng tiến (không cầu được tiến bộ)

hữu o bạn bè, như thành ngã giả bằng hữu (giúp ta nên người là bằng hữu)

cập o đến, tới, như do biểu cập lý (từ ngoài đến trong), cập chí (cho đến khi)

(ba cõi trời người)

(đấng nam nhi)

phần)

căn nhà mộng)

tiếp dẫn đường đi) thiên o trời, như nhân thiên tam hữu phu o người đàn ông, như trượng phu phù o từ dẫn nhập vào câu, như phù xuất gia giả (phàm là người xuất gia)

thiểu o ít, thiếu, như thiểu phần (có ít huyễn o hư huyễn, không thật, như huyễn thân mộng trạch (thân hư huyễn trong dẫn o dắt dẫn, đưa đi, như tiếp dẫn (đón tâm o tâm tư, tình cảm, tấm lòng... như sân tâm (lòng nóng giận)

thủ o tay, như củng thủ (khoanh tay)

văn o văn chương, bài văn, như thục lãm tư văn (đọc kỹ bài văn này)

phương o 1. phương hướng, như thập phương (mười phương), 2. trợ từ, mới ... như phương nãi tương khuyến (mới khuyên bảo lẫn nhau) 3. phương thế, cách thức, như phương tiện (phương cách thuận tiện) trôi qua)

sạch)

nhật o ngày, như bất khả đẳng nhàn quá nhật (không thể nhàn nhã để ngày viết o nói rằng, viết rằng như Khổng Tử viết (Khổng Tử nói rằng), nãi vị minh viết (nên có bài tụng rằng)

nguyệt o tháng, như tuế nguyệt (năm tháng), nhật vãng nguyệt lai (ngày qua tháng lại, ý nói thời gian nhanh chóng trôi qua)

chỉ o dừng lại, như chỉ tuyệt (dừng lại dứt tỳ o trong danh từ tỳ-kheo, phiên âm tiếng Phạn là bhiku, để chỉ người xuất gia đã thọ giới Cụ túc, có người đọc là tỉ-khâu hay tỉ-khưu.

phụ o cha, như phụ mẫu (cha mẹ)

thế o đời, kiếp, như dị thế (đời khác), trần thế (cõi trần)

thả o hãy (làm điều gì), như thả ư giáo pháp lưu tâm (hãy để tâm vào giáo pháp) kheo o trong danh từ tỳ-kheo, đúng ra chữ này đọc là khâu hay khưu trong các nghĩa khác, nhưng do thói quen ta vẫn đọc chữ này là kheo trong cụm từ tỳ-kheo để chỉ người xuất gia đã thọ giới Cụ túc (phiên âm theo tiếng Phạn là bhiku) . Vì thế có một số người cũng đọc danh từ này là tỉ-khâu hay tỉ-khưu.

chủ o người làm chủ, đứng đầu, như chủ nhân (người chủ), chủ tể (chúa tể, đứng đầu) dĩ o lấy đó, dùng đó, như thường dĩ như thử (thường lấy như thế), dĩ độc trị độc (lấy độc trị độc)

tử o kỹ càng, thận trọng, như tử tế (kỹ lưỡng tinh tế)

tha o (người hay vật) khác động tha tâm niệm (xao động tâm niệm người khác), tha nhân (người khác)

xuất o ra khỏi, hiện ra, sinh ra, như xuất gia (ra khỏi gia đình, nghĩa là đi tu), xuất thử một bỉ (sinh ra chỗ này, mất đi chỗ kia)

công o công sức, công phu, như khắc niệm chi công (công phu khắc chế tâm ý)

khứ o 1. trừ bỏ đi, như khứ kỳ kinh cức (trừ bỏ hết những gai góc ấy) 2. đi, đến, như khứ tựu (đi khỏi, tựu đến) 3. đã qua, như khứ niên (năm ngoái) khứ thánh thời diêu (thời của bậc thánh đã qua lâu rồi)

khả o có thể, có khả năng, như dung mạo khả quan (hình dung dáng vẻ có thể xem được, nghĩa là đẹp đẽ dễ coi)

rằng)

(lạm được nương theo) không thông suốt)

cổ o chuyện xưa, người xưa, như kê cổ (xét các chuyện xưa), cổ vân (người xưa nói thao o lạm được, dùng với ý khiêm tốn, tự cho mình là không xứng đáng, như thao tại tri kỷ (lạm được làm người tri kỷ), thao bồi chỉ o chỉ... mà thôi, được dùng để nhấn mạnh, như chỉ hội thuyết bất hội tố (chỉ biết nói mà không biết làm), chỉ vi cửu trệ bất thông (chỉ là ngăn ngại lâu ngày tứ o số bốn, như tứ đại (bốn chất quan trọng)

ngoại o bên ngoài, như ngoại hoằng bất tránh chi đức (bên ngoài mở rộng cái đức không tranh chấp) thất o mất đi, như nhất thất nhân thân vạn kiếp bất phục (một khi mất đi thân người thì vạn kiếp không được lại)

ni o chữ dùng phiên âm trong nhiều danh từ, như Tỳ-ni (phiên âm tiếng Phạn là Vinaya, tức là Luật tạng), Lam-t -ni (phiên âm tiếng Phạn là Lumbin, tên vườn Lam-tỳ-ni )

hoằng o rộng, mở rộng, như ngoại hoằng bất tránh chi đức (bên ngoài mở rộng cái đức không tranh chấp)

tất o chắc chắn, chắc là, như tất bất tương trám (chắc chắn là không lừa dối nhau) bản o gốc, nguồn, như căn bản vô minh (gốc rễ ở nơi vô minh)

vị o chưa, không, như vị miễn hình lụy (không thoát khỏi được sự trói buộc thân hình)

chánh o chính yếu, chân chánh, như đốn ngộ chánh nhân (tức thời hiểu rõ được nguyên nhân chính yếu, tức là chỗ cốt yếu) mẫu o mẹ, như phụ mẫu (cha mẹ) phạm o phạm vào, như tác phạm (làm việc phạm vào)

huyền o nhiệm mầu, huyền diệu, như huyền đạo vô nhân khế ngộ (đạo nhiệm mầu không do đâu để hợp ý hiểu ra)

cam o vị ngọt, như cam chỉ (món ngon ngọt)

sanh o sống, đời sống, như nhất sanh không quá (một đời không luống qua)

dụng o dùng, sử dụng, như dụng báo tứ ân (dùng để báo đáp bốn ơn)

do o do nơi, nhờ nơi, như bất do biệt nhân (không do nơi người khác)

bạch o trắng, bạc trắng, như táp nhiên bạch thủ (thoắt đã bạc trắng mái đầu)

mục o con mắt, như nhĩ mục (tai mắt)

giao o trao cho, mang đến cho, như , hiểu tịch tạo ác, tức tự giao báo (sớm tối làm việc ác, tức tự mang lấy quả báo)

diệc o cũng vậy, lại cũng, như diệc nãi thù báo tứ ân (lại cũng báo đáp được bốn ơn), , bỉ ký trượng phu, ngã diệc nhĩ (người kia đã là đấng nam nhi, ta đây cũng như vậy)

hưu o thôi, dừng nghỉ, như đam vị bất hưu (mê đắm mùi vị không thôi)

phục o cúi xuống, như phục vọng (cúi mong)

nhậm o tiếp nhận, chấp nhận, như nhậm chức (nhận chức), nhậm tha pháp tánh châu lưu (đón nhận sự xoay chuyển của các pháp)

tiên tri (biết trước)

chế phục)

giả hợp mà thành)

quang o ánh sáng, dùng theo nghĩa bóng để chỉ thời gian, như thời quang diệc bất hư khí (thời gian cũng không bỏ phí) tiên o trước, trước kia, như Phật tiên chế luật (trước kia Phật chế định ra giới luật), toàn o hoàn toàn, trọn vẹn, như tập liễm toàn vô (hoàn toàn không có sự câu thúc, cộng o hợp, cọng lại, như giả chúng duyên nhi cộng thành (các nhân duyên hình o hình phạt, như tam giới hình phạt (hình phạt trong ba cõi) đồng o cùng nhau, như đồng sanh (cùng sanh ra)

hướng o nghiêng về, hướng về, như nhất hướng tình tồn thô tháo (chỉ nghiêng về giữ lấy những thói tật thô thiển)

danh o tên, gọi tên, như tùng tâm biến khởi tất thị giả danh (do nơi tâm biến hóa mà ra tất cả đều là tên gọi không thật) hợp o phù hợp, hợp lẽ, như pháp nhĩ hợp cúng (theo pháp cúng dường như thế là hợp)

(bệnh nằm tại giường)

vong (sớm còn tối mất)

nhân o nguyên nhân, do nơi, như lạc thị khổ nhân (vui là nguyên nhân của khổ)

tại o ở tại, như ngọa tật tại sàng đa o nhiều, như niên vãn đa chư quá cữu (tuổi già nhiều tội lỗi)

như o như là, giống như, như như nhân phụ trái (giống như người mắc nợ)

tồn o còn, tồn tại, như triêu tồn tịch trạch o cái nhà, như huyễn thân mộng trạch (thân hư huyễn trong căn nhà mộng) an o yên ổn, làm cho yên ổn, như an quốc (làm cho đất nước được yên ổn)

niên o năm, dùng chỉ tuổi tác, như niên cao lạp trưởng (lớn tuổi, nhiều tuổi hạ) thổn o suy nghĩ kỹ, ngẫm nghĩ, như hiểu tịch tư thổn (sớm tối lo nghĩ)

thành o thành tựu, làm thành, như xúc đồ thành trệ (đường đi đến thành ra ngưng trệ)

tảo o sớm, như tảo phóng minh sư (sớm tìm cầu bậc thầy sáng suốt)

cam chỉ (món ngon ngọt)

đạo sư có lời dạy)

chỉ o ngon, như chỉ tửu (rượu ngon), hữu o có, như đạo sư hữu sắc (đấng hủ o mục nát, vô dụng, như lão hủ (già yếu chẳng làm được gì nữa)

thử o thế, vậy, ấy, đó, như nhược bất như thử (nếu không được như vậy), dĩ thử phù trì (lấy đó làm chỗ gìn giữ nương theo) thử tông nan đắc (tông ấy khó được) bá, bách o một trăm, như bá tánh (trăm họ), bá kiếp (trăm kiếp)

lão o già, người già, như tùng sanh chí lão (sanh ra cho đến lúc già)

nhi o liên từ, mà..., như giả chúng duyên nhi cộng thành (các nhân duyên giả hợp mà thành), bất ưng tự khinh nhi thối khuất (không nên tự coi thường mình mà thối lui)

nhĩ o lỗ tai, như nhĩ mục (tai mắt)

tự o tự mình, như tự khinh (tự coi thường mình), quả báo hoàn tự thọ (quả báo trở lại tự mình nhận lấy)

chí o đến, đến khi, như tùng sanh chí lão (sanh ra cho đến khi già), cập chí niên cao (cho đến khi tuổi tác đã cao)

sắc o hình sắc, như văn thanh kiến sắc (nghe âm thanh, thấy hình sắc)

hành o đi, làm, như viễn hành (đi xa), hành trì (giữ làm theo) ngôn hành hoang sơ (lời nói việc làm đều phóng túng lơ đễnh) y o cái áo, y phục, như thấp y (ướt áo)

trụ, trú o ở tại, cư ngụ, như hành trụ tịch mặc (đi ở đều vắng lặng)

trạch o chọn lựa, tuyển chọn, như trạch bạn (chọn bạn)

Phật o đức Phật, những gì liên quan đến đức Phật, như Phật tánh (tánh Phật), Phật pháp (giáo pháp của Phật)

hà o sao, thế nào, chỗ nào... (dùng trong các câu hỏi), như hà nãi (sao lại như vậy), vị tri hà vãng (chưa biết đến nơi đâu)

thân o trình bày, nói ra, như thân oan (nói rõ nỗi oan khúc), lược thân (lược nói ra)

nghiệp (tạo ra nghiệp)

niệm (khắc phục tâm ý)

người)

tọa o ngồi, như khởi tọa (đứng ngồi)

đãn o chỉ cần, như đãn tình bất phụ vật (chỉ cần lòng không nương theo vật)

tác o làm, thực hiện, tạo ra, như tác khắc o khắc phục, khắc chế, như khắc miễn o miễn trừ, thoát khỏi, như nhân thiên tam hữu ưng vị miễn chi (ba cõi trời người chưa thoát khỏi được)

biệt o 1. phân biệt, thấy rõ sự khác nhau, như khởi năng chân biệt (làm sao có thể xem xét phân biệt rõ) 2. riêng, khác, như bất do biệt nhân (chẳng do nơi người khác), biệt nghiệp (nghiệp quả riêng của mỗi lợi o lợi, điều lợi, như thí lợi nùng hậu (mang cho các món lợi to lớn)

nỗ o cố gắng, như nỗ lực (gắng sức)

tức o tức là, như thúc hốt tức vô (thoáng chốc đã là không)

diệu o hay, khéo, tuyệt diệu, như kỳ diệu (tuyệt diệu lạ lùng)

hiện điều gì)

giới (giữ giới chay lạt)

diệc nhĩ (ta cũng vậy)

hình o hình dáng, như hình trực ảnh đoan (hình ngay bóng thẳng)

vong o quên, không còn nhớ, như vong duyên (quên mất các duyên)

chí o ý chí, như quyết chí (dốc chí thực chung o tâm ý tán loạn thất thường, như khởi tọa chung chư (đứng ngồi hoảng loạn)

giới o điều ngăn cấm không làm, như trai ngã o ta, tôi, tiếng tự xưng, như ngã phù o nương, dựa, như phù trì (nương giữ nhau)

ức o liên từ, nhưng, mà..., dùng trong cụm từ ức diệc (không những... mà còn), như , nhất sanh không quá, ức diệc lai nghiệp vô tì (không những một đời trôi qua chẳng được gì, mà sự nghiệp sau này cũng không ích lợi)

thúc o bó buộc, ràng buộc lại, như thúc liễm sơ tâm (gom buộc chế phục tâm ban đầu)

ngắn cũng chẳng dời đi)

chỗ này, chết đi chỗ kia)

nhau)

bộ o bước đi, như thốn bộ bất di (bước cầu o cầu mong, muốn được, như bất cầu thăng tiến (không cầu được tiến bộ)

trầm o chìm đắm, mê đắm, như thăng trầm bì cực (nổi chìm mệt mỏi cực nhọc)

một o chết, biến mất, như xuất một (ẩn hiện), thời quang yểm một (thời gian trôi qua mất), xuất thử một bỉ (sinh ra dục o nuôi dưỡng, làm cho tăng trưởng, như dục đức (nuôi dưỡng đức hạnh)

lương o tốt, hiền, như thân phụ lương bằng (gần gũi nương theo bạn tốt)

kiến o thấy biết, nhìn thấy, như như tư tri kiến (chỗ thấy biết như thế)

giác o tranh hơn thua nhau, như khẩu giác (cãi cọ), quai giác (hơn thua nghịch ngôn o nói, lời nói, như tiện ngôn ngã thị sơn tăng (liền nói rằng ta là thầy tăng ở núi)

để chỉ kinh điển. người)

nhanh chóng)

biên (bên này bên kia)

bối o tên một loại cây thuở xưa dùng lá để chép kinh, nên bối diệp (lá bối) được dùng túc o đầy đủ, như tam thường bất túc (ba việc thường không đầy đủ)

thân o thân thể, như nhân thân (thân tấn o nhanh chóng, như tấn tốc (hết sức bang o nước, như trị bang (trị nước)

na o ấy, đó, kia..., như giá biên na quai o trái ngược, nghịch nhau, như quai giác (hơn thua nghịch nhau), nội ngoại quai giả (trong ngoài trái nghịch nhau)

sự o việc, chuyện, vấn đề, như xúc sự diện tường (gặp việc quay mặt vào vách, nghĩa là không biết cách đối phó, bế tắc) ta o một ít, tí chút, như bất tồn ta ta quỹ tắc (không giữ được chút ít phép tắc nào)

sử o khiến cho, làm cho..., như giả sử (giá như là ..., nghĩa là việc chưa xảy ra nhưng cứ giả định cho là như vậy)

ngọt)

kinh điển)

cung o cung cấp, chu cấp cho, như bất cung cam chỉ (không chu cấp cho món ăn ngon lai o sắp đến, tương lai, như lai xứ (nơi sẽ đến), lai sanh (đời sau)

kỳ o ấy, đó... tiếng trợ từ, như , kỳ nhân, kỳ sự (người ấy, chuyện ấy), khứ kỳ kinh cức (dẹp bỏ những gai góc ấy)

điển o kinh điển, như bất thiệp điển chương (không liên quan gì đến điều chương chế o đặt, định ra, như Phật tiên chế luật (Phật trước kia chế định ra giới luật) thọ o nhận lấy, nhận lãnh, như quả báo hoàn tự thọ (quả báo trở lại tự nhận lấy)

vị o mùi vị, như đam vị bất hưu (đắm mê mùi vị không thôi)

hòa o hòa hợp, hài hòa, như thanh hòa hưởng thuận (âm thanh hài hòa thì tiếng vọng thuận theo)

chu o khắp vòng, như châu lưu (xoay vòng)

(nhiều sai lầm tội lỗi)

ân (phụ bạc cả bốn ơn)

đổi) mạng o mạng sống, như mạng bất khả duyên (mạng sống không thể kéo dài)

cữu o tội lỗi, như đa chư quá cữu cố o đã rồi, vốn dĩ, như cố hữu (vốn đã có từ trước rồi), lục thân cố dĩ khí ly (sáu thân vốn đã dứt bỏ xa lìa rồi) thủy o mới, vừa mới, như tùng tư thủy tri hối quá (từ đây mới biết ăn năn hối lỗi)

cô o bội bạc, phụ bạc, như cô phụ tứ quý o cuối, như quý thế (đời cuối), đồng sanh tượng quý (cùng sinh ra vào cuối đời tượng pháp) tông o tông phái, phép tu, như thử tông nan đắc (phép tu này khó được)

định o chắc chắn không thay đổi, như quyết định (quyết lòng làm điều gì, không thay khuất o chịu khuất phục, chịu kém hơn, như thối khuất (chịu kém mà thối lui)

ngạn o bờ, như hà ngạn (bờ sông), ngạn thụ (cây đứng ven bờ)

nam nhi, ta cũng vậy)

động tâm ý người khác)

duyên o kéo dài ra, như mạng bất khả duyên (mạng sống không thể kéo dài ra) vãng o đến, như vãng lai tam giới chi tân (người khách đến đi trong ba cõi) bỉ o người kia, như , bỉ ký trượng phu, ngã diệc nhĩ (người kia đã là đấng trung o ngay thật, hết lòng vì ai, như trung ngôn nghịch nhĩ (lời nói thẳng khó nghe)

hốt o đột nhiên, bỗng nhiên, như thúc hốt tức vô (thoắt chốc đã là không)

niệm o 1. khoảng thời gian rất ngắn, như vô thường sát quỷ niệm niệm bất đình (con quỷ vô thường giết người không một chút thời gian nào dừng nghỉ) 2. suy nghĩ, ý nghĩ, như động tha tâm niệm (làm dao phẫn o giận tức, như sân tâm phẫn khởi (lòng sân hận tức tối nổi lên) bố o sợ hãi, sợ sệt, như phạ bố (hãi hùng khiếp sợ)

phạ o khiếp sợ, như phạ bố (hãi hùng khiếp sợ) vẻ tự nhiên)

(tính chất của các pháp)

di o vui vẻ, thoải mái, như di nhiên (vui tính o tính chất, tính tình, như pháp tính hoặc o hoặc là, như hoặc đại ngữ cao thanh (hoặc to tiếng nặng lời)

sở o 1. nơi chốn, như ý dục đẳng siêu hà sở (ý muốn vượt cao đến nơi nào) 2. đều, khắp, như sở tại giai thị dã (đâu đâu cũng vậy cả), nhân sở khinh khi (người ta đều khinh khi) 3. trợ từ, điều thuộc về cái gì, như nghiệp quả sở khiên (nghiệp quả dắt dẫn), sở tác (điều đã làm) phi o mặc áo, khoác áo, như phi y hạ sàng (khoác áo bước xuống giường), phi truy (khoác áo người tu hành)

bạt o đánh thắng, đánh bạt đi, như bạt nhị thập thành (đánh chiếm được 20 thành), dùng trong cụm từ bạt tế tức là nói tắt của bạt khổ tế nạn (đánh bạt khổ não, cứu giúp nạn tai)

ư o 1. với, đối với, như thiệp ư điển chương (liên quan với kinh điển) 2. nơi, chỗ...

như thanh ư nhĩ mục (trong sạch nơi tai mắt), thả ư giáo pháp lưu tâm (nên để tâm vào nơi giáo pháp)

tích o lâu dài, như , tích niên hành xứ thốn bộ bất di (năm dài đi mãi, tấc bước chẳng dời)

dị o dễ, như dị ủng (dễ bị ngăn lấp)

côn o hàng con cháu nối dõi, như hậu côn con cháu về đời sau minh o ánh sáng, sự sáng suốt, như vô minh (không sáng – nghĩa là ngu tối) phục o y phục, như pháp phục (y phục của người tu)

bằng o bạn bè, như lương bằng (bạn hiền, bạn tốt)

quả o kết quả, thành quả, như nhân quả lịch nhiên (nhân quả rõ ràng như vậy)

uổng o uổng phí, không đáng, như uổng phi pháp phục (uổng mặc y phục người tu hành, nghĩa là không xứng đáng)

tùng o cây tùng, như ỷ tùng chi cát (dây leo dựa theo cây tùng)

một o chết mất, như một hậu trầm luân (sau khi chết phải chìm đắm)

giáo pháp) viết sai cụm từ Hán-Việt này là phiêu bạt.

vật)

pháp o 1. các pháp, sự việc, như nội ngoại chư pháp tận tri bất thật (các pháp trong ngoài đều biết rõ là không thật) 2.

giáo pháp, những gì do Phật truyền dạy, như Phật pháp (giáo pháp của Phật), thả ư giáo pháp lưu tâm (nên để tâm vào nơi trị o cai trị, như trị bang (cai trị đất nước) bạc o dùng trong cụm từ tấu bạc với nghĩa là hiểu thấu, như tương tâm tấu bạc (dùng tâm để hiểu thấu). Xem thêm ở chữ tấu – Thuyền ghé vào bến cũng gọi là bạc, vì thế có cụm từ phiêu bạc chỉ việc trôi nổi bất định qua nhiều nơi, có từ điển tiếng Việt vật o sự vật, như đãn tình bất ngại vật (chỉ cần trong lòng không ngăn ngại nơi sự hiệp o thân cận, gần gũi ai, như bất bàng hiệp (không tùy tiện thân gần người khác), hiệp tập ác giả (gần gũi quen theo kẻ ác)

trực o ngay thẳng, như hình trực ảnh đoan (hình ngay thì bóng thẳng)

theo mà giết hại người)

không được gì)

tri o biết, hiểu rõ, như cố tri tam giới hình phạt oanh bán sát nhân (vậy nên biết rằng hình phạt trong ba cõi luôn bám không o không có gì, không được gì, như mạc không quá nhật (đừng để ngày qua giả o 1. người, kẻ, như xuất gia giả (người xuất gia), ác giả (kẻ ác) 2. trợ từ, ấy, đó... như , sanh ngã giả phụ mẫu, thành ngã giả bằng hữu (sinh ra ta ấy là cha mẹ, làm cho ta nên người ấy là bè bạn) 3. trợ từ, để đặt câu hỏi, như Khởi bất minh tâm giả tai? (Lại không ghi khắc vào trong lòng hay sao?)

khẳng o bằng lòng, chịu làm, như bất khẳng thân phụ lương bằng (không chịu gần gũi thân cận bạn hiền), đãn biện khẳng tâm (chỉ cần chịu quyết tâm)

ngọa o nằm, như ngọa tật tại sàng (bệnh nằm tại giường) sơ o ban đầu, mới bắt đầu, như sơ tâm (lúc phát tâm ban đầu)

đổi những điều xấu ác)

(phiên âm tiếng Phạn là br hmana)

phi luận kiếp số (không tính được số kiếp)

tin)

phản o trở lại, ngược lại, như phản tỉnh (tỉnh lại, nghĩa là biết xem lại mình mà thay cận o gần, như thân cận thiện hữu (thân gần người bạn hiền)

trường o dài, như trường cửu (lâu dài) môn o 1. cửa, như truy môn (cửa nhà chùa) 2. cách thức, phương pháp, như phương tiện chi môn (pháp phương tiện) 3.

tiếng dùng để phiên âm, như bà-la-môn phụ o nương cậy, dựa vào, như thân phụ thiện giả (gần gũi nương cậy người hiền)

phi o không, dùng để phủ định, như tín o tin, tin cậy, như bất tín (không tin), tín thí (người cúng dường tài vật vì có lòng tiện o nhân đó, liền đó, như tiện ngôn ngã thị tỳ-kheo (liền nói rằng ta đây là tỳ-kheo), tiện trách hậu sanh vô lễ (liền trách những kẻ sinh sau là vô lễ)

bảo o giữ lấy, như bảo trì (giữ gìn không để mất), bảo vệ (giữ cho an toàn)

khác với kẻ thế tục)

thế mao (cạo lông)

(oai nghi phép tắc) lữ o bạn, người cùng chung với nhau việc gì, như pháp lữ (bạn đồng tu)

tục o tầm thường, dung tục, thế tục, như tâm hình dị tục (tâm tánh và hình dáng thế o cắt, cạo, như thế phát (cắt tóc), tiền o trước, phía trước, như tiền lộ mang mang (đường phía trước mờ mịt)

tắc o phép tắc, như quỹ tắc oai nghi bồ o dùng trong từ ghép bồ bặc (dáng bò lổm ngổm, nghĩa bóng chỉ việc đi lại chậm chạp, khó khăn)

hậu o dày, lớn, như thí lợi nùng hậu (mang cho các món lợi to lớn)

ai o đau xót, bi ai, như ai tai thiết tâm (lòng thương xót biết bao nhiêu)

tư o bàn luận, như , hậu học tư tuân vô ngôn tiếp dẫn (kẻ hậu học thưa hỏi bàn bạc chẳng có lời nào để tiếp nhận dẫn dắt)

tai o thán từ, biểu lộ cảm xúc, như thiện tai (lành thay), ai tai thiết tâm (lòng thương xót biết bao nhiêu)

phẩm (bậc đã thọ giới)

ngộ (hợp ý mà hiểu ra )

kính phục)

phẩm o hạng, bậc, phẩm hàm, như giới khế o hợp ý, tương hợp nhau, như khế oai o làm cho người khác phải kính phục hoặc sợ hãi, như oai nghi (dáng vẻ làm người ta độ o 1. trôi qua, như độ thời (để thời gian trôi qua) 2. mức độ, hạn độ, như xuất ngôn vô độ (lời nói ra không có sự hạn định, nghĩa là tùy tiện, bừa bãi)

đãi o chờ đợi, như thời bất khả đãi (thời gian không thể chờ đợi được)

luật o luật, điều phải tuân theo, cũng chỉ giới luật nhà Phật, như Phật tiên chế luật (Phật trước kia chế định ra giới luật)

tuần o theo, chiều theo, như mạc tuần nhân tình (đừng chiều theo tình thường của con người)

hậu o sau, về sau, như hậu học (người học sau)

tư o nghĩ, nhớ đến, như hiểu tịch tư thổn (sớm tối nghĩ nhớ, suy ngẫm)

biếng nhác)

vào đâu làm chỗ dựa.)

trước việc tu hành)

đãi o lười biếng, như giải đãi (chậm trễ hoảng o bỗng nhiên, bất chợt, dùng trong từ ghép hoảng hốt với nghĩa là nhìn thấy không rõ ràng, đích xác, như , Hoảng hốt nhất sanh tương hà bằng thị. (Mơ màng thoắt chốc qua hết một đời, biết nương hận o oán hận, hờn giận, như tự hận tảo bất dự tu (tự giận mình sớm không lo thị o ỷ lại, nương dựa vào, như tương hà bằng thị (biết nương dựa vào đâu)

trì o cầm nắm, giữ lấy, như thọ trì (nhận giữ lấy), dĩ thử phù trì (lấy đó mà giữ gìn nương dựa)

cố o cho nên, như cố kinh vân (cho nên trong kinh nói rằng), cố tri (cho nên biết rằng)

thí o cho, bố thí, cúng dường cho chư tăng cũng gọi là thí, như thí lợi nùng hậu (cúng dường các món lợi rất lớn)

xuân o mùa xuân, như xuân sương (sương mùa xuân)

tỳ-kheo (liền nói rằng ta đây là bậc tỳ-kheo) (xoay chuyển khắp nơi)

huyền quan yếu)

cõi)

tướng (hình tướng của vị tăng) thị o là, chính là, như tức thị lai sanh (tức là đời sau), tiện ngôn ngã thị lưu o chảy, lưu chuyển, như châu lưu tân o bến đò, nghĩa bóng chỉ những vị trí quan trọng, cần yếu, như tân yếu (những người nắm giữ quyền chính), huyền tân (chỗ diệu giới o thế giới, cõi nước, như tam giới (ba giai o đều, khắp, như giai nhân lục tặc (đều do sáu tên giặc), giai thị túc thực thiện căn (đều là nhờ gieo trồng căn lành từ trước)

tỉnh o tự xét lại chỗ lỗi lầm, sai trái của mình, như phản tỉnh (quay lại xét lỗi mình mà sửa đổi)

tương o cùng nhau, qua lại với nhau, như tương ưng (hợp nhau, tương ứng với nhau)

tướng o hình dạng, tướng mạo, như tăng khán o xem, nhìn, như khán giả (người xem), khán tha thượng lưu (xem theo những bậc cao thượng khác)

căng o kiêu căng, cao ngạo, như , khó mà thay đổi được)

nhau)

đời không được chút ích lợi gì)

nhược bất quyên căng, thành nan luân hoán (nếu như không dứt bỏ sự kiêu căng, thật nghiên o xem xét cặn kẽ, nghiên cứu, như nghiên cơ tinh yếu (xem xét cặn kẽ những chỗ cốt lõi tinh yếu)

xuyên o thủng lỗ, như hộc xuyên tước phi (dải lụa thủng lỗ con chim bay qua)

bội o trái nghịch, xung khắc, như thường tương vi bội (thường trái nghịch với khổ o đau khổ, như lạc thị khổ nhân (vui là nguyên nhân của đau khổ)

nhược o nếu như, như nhược bất quyên căng (nếu như không dứt bỏ sự kiêu căng)

nhiễm o dùng trong từ ghép nhẫm nhiễm để nói về thời gian thấm thoát trôi qua rất nhanh, như nhẫm nhiễm nhất sanh thù vô sở ích (thoắt chốc đã qua hết một yếu o cần thiết, thiết yếu, như viễn hành yếu giả lương bằng (đi xa cần thiết phải có bạn hiền) tứ ân (phụ cả bốn ơn)

(oai nghi phép tắc)

phụ o phụ bạc, phụ rẫy, như cô phụ quân o quân đội, lực lượng, như ma quân (lực lượng của ma, nghĩa là những điều xấu ác)

quỹ o phép tắc, như quỹ tắc oai nghi bách o thúc ép, buộc phải làm gì, như bức bách (dùng sức mạnh thúc ép buộc phải làm gì) trọng o nặng, như trọng xứ thiên trụy (nghiêng rơi về phía nặng)

diện o mặt, quay mặt nhìn, như xúc sự diện tường (gặp việc quay mặt vào tường, nghĩa là không biết cách ứng phó)

cách o dẹp, bỏ đi, như cách chức (bỏ không cho giữ chức vụ hiện tại nữa), cách chư ổi tệ (dẹp bỏ những điều tồi tệ)

phi o bay, như tước phi (chim sẻ bay)

thực o ăn, thức ăn, như y thực (chuyện ăn mặc)

thủ o đầu, như bạch thủ (bạc đầu)

hồi o tâm ý mê loạn, nghi ngờ không quyết, như tâm lý hồi hoàng (trong lòng hoảng sợ, mê loạn nghi ngờ)

tỳ o dùng trong cụm từ Tỳ-ni để phiên âm tiếng Phạn là Vinaya, tức là Luật tạng. thừa o chiếc xe, dùng theo nghĩa bóng để chỉ các pháp môn tu tập, như xe chở người, nên Đại thừa là pháp cứu độ được nhiều người, Tiểu thừa xem việc tự giải thoát là chính, không hướng đến độ thoát tất cả chúng sanh, thượng thừa chỉ cho pháp môn rốt ráo cao nhất.

phỏng o bắt chước, làm theo, như phỏng hiệu (bắt chước theo giống như)

ỷ o dựa vào, nương theo, như kỷ ỷ (ghế dựa), ỷ tùng chi cát (dây leo dựa theo cây tùng)

cứ o ngông nghênh xấc láo, như duy tri cứ ngạo (chỉ biết ngông nghênh cao ngạo) câu o đều, đủ cả, cùng nhau, như tâm cảnh câu quyên (tâm với cảnh đều cùng quên cả), phụ mẫu câu tồn (cha mẹ đều còn đủ cả)

tu o tu sửa, tu tập, như nỗ lực cần tu (chuyên cần nỗ lực tu tập), tu thân (tu sửa tự thân cho tốt hơn)

luân o loại, bậc, như tăng luân (hàng ngũ những người xuất gia)

giếng làm gì?) vẻ mặt)

đồ o không có gì, như đồ thủ (tay không), hề o trợ từ, dùng đặt câu hỏi, như lâm khát quật tỉnh hề vi? (lúc khát nước đi đào tể o người đứng đầu, giữ chức vụ cao nhất, như chủ tể (vị chủ nhân đứng đầu)

gia o nhà, gia đình, như xuất gia (lìa bỏ, rời khỏi gia đình), gia nghiệp (sự nghiệp của gia đình, nghiệp nhà)

dung o dáng vẻ, như dung mạo (vẻ người, tịch o chiếc chiếu, chỗ ngồi, dùng nghĩa bóng chỉ chức vụ hoặc nơi chốn, như chủ tịch (người giữ chức vụ đứng đầu), Tỳ-ni pháp tịch (nơi đến để học hỏi giới luật)

sư o thầy dạy, như minh sư (bậc thầy dạy sáng suốt), thế phát bẩm sư (cắt tóc, vâng theo lời thầy, nghĩa là theo thầy học đạo)

tòa, tọa o chỗ ngồi, dùng chỉ vai vế, cấp bậc, như thượng tọa (vị trưởng thượng, cao niên)

đồ tiêu (mất sạch không được gì)

ân o ơn, như tứ ân (bốn ơn)

tức o 1. hơi thở, như sổ tức (đếm hơi thở), chuyển tức tức thị lai sanh (đổi hơi thở đã sang qua kiếp khác) 2. dứt bỏ, cắt đứt, dừng lại, như hưu tức (dừng nghỉ), tức ý vong duyên (lắng dừng tâm ý, quên hết các duyên)

ngộ o hiểu ra, biết rõ được, như khế ngộ (hợp ý mà hiểu ra)

hối o hối tiếc, ân hận, như hậu hối nan truy (về sau hối tiếc khó lòng quay trở lại) đĩnh o vượt trội, hơn người, như thiên đĩnh chi tư (tư chất trời sinh vượt trội), đĩnh đặc (đặc biệt hơn người)

quyên o dứt bỏ, quên đi, như tâm cảnh câu quyên (tâm và cảnh đều quên sạch), nhược bất quyên căng (nếu như không dứt bỏ sự kiêu căng)

liệu o tính trước, lường trước sự việc, như liệu định (tính trước để quyết định sự việc), tưởng liệu (suy xét và tính trước sự việc)

thời o thời gian, lúc, như hà thời hưu tức (có lúc nào dừng nghỉ đâu), thời quang yểm một (ngày giờ qua đi mất)

yến o yên ổn, bình yên, như yến nhiên (yên ổn như vậy)

đẹp)

rất nhiều, đầy đủ)

lực)

mất chẳng được gì)

điển)

thế tự phù hư (đời trôi nổi không thật)

căn o gốc rễ, căn do, như thiện căn (căn lành, nghĩa là những điều thiện đã làm trước đây giờ được hưởng quả báo tốt đẹp)

thù o rất, hết sức, như thù diệu (rất tốt ân o đầy đủ, như ân phú (giàu có thịnh vượng), thọ dụng ân phồn (nhận dùng khí o tinh thần, khí lực, như (tâm ý khí tiêu o tiêu mất, tiêu tan, như đồ tiêu (tiêu thiệp o có liên quan đến, như bất thiệp điển chương (không liên quan đến kinh phù o trôi nổi, không chắc chắn, như liệt o cứng rắn, không khuất phục, như liệt sĩ (người chết vì không chịu khuất phục), quyết liệt (quyết tâm mạnh mẽ, không chịu khuất phục, thối chí)

đặc o đặc biệt, khác người, như đặc đạt chi hoài (hoài bão lớn lao khác người)

tâm lưu ý đến điều gì)

(bệnh nằm tại giường)

(già bệnh)

lưu o chú ý, để ý đến, như lưu tâm (để tật o bệnh tật, như ngọa tật tại sàng bệnh o đau ốm, có bệnh, như lão bệnh bì o mỏi mệt, như thăng trầm bì cực (chìm nổi hết sức mỏi mệt)

ích o lợi ích, tăng thêm, như quảng ích (rộng làm lợi ích cho nhiều người)

chân o chân thật, như chân nguyên (cội nguồn chân thật). Chữ này thường viết là .

phá o phá vỡ, phá tan, như phá tam giới nhị thập ngũ hữu (phá tan hai mươi lăm cảnh có trong ba cõi)

thần o thần, trong tinh thần, để chỉ phần ý chí, khí lực của con người, như uẩn tố tinh thần (tích chứa sự trong sạch tinh thần)

tố o tinh khiết, trong sạch, như nguyên tố (chất tinh khiết không pha trộn), tố tâm (tấm lòng trong sạch)

năng o có khả năng, có thể làm được điều gì, như nhược năng bất thối (như có thể không thối lui), vị năng đốn siêu (chưa thể tức thời vượt thoát)

mang o mịt mờ, không rõ, như tiền lộ mang mang (đường phía trước mịt mờ không rõ)

hoang o phóng túng, không giữ gìn phép tắc, như ngôn hành hoang sơ (lời nói và việc làm phóng túng, lơ đễnh)

nhẫm o dùng trong cụm từ nhẫm nhiễm để chỉ thời gian thấm thoát qua nhanh, như nhẫm nhiễm nhất sanh thù vô sở ích (thấm thoát qua hết một đời thật không chút ích lợi)

tư o đây, này, ấy..., như nhân tư bị hoặc (do nơi đây mà chịu mê lầm)

tảo o sớm, như tự hận tảo bất dự tu (tự hận mình sớm không lo tu)

ký o ghi nhớ, như mạc ký mạc ức (không ghi nhớ, không tưởng đến)

thác o ký thác, nhờ vào, như phụ thác thắng nhân (ký thác nương cậy vào nhân lành cao trỗi)

khởi o nghi vấn từ, như khởi bất kiến (chẳng thấy hay sao?), khởi vô ưu cụ (không lo lắng sợ sệt hay sao?)

nghĩa là khó nghe)

mê lầm)

tî (thật khó trốn lánh)

được)

khi tuổi đời cao, tuổi hạ nhiều)

khởi o đứng lên, đứng dậy, như thực tất tiên khởi (ăn xong đứng dậy trước) nghịch o trái, ngược, không thuận, như trung ngôn nghịch nhĩ (lời nói thẳng trái tai, mê o mê lầm, không biết, không thức tỉnh, như tùng mê chí mê (từ mê lầm đến thối o lui, lùi lại, như nhược năng bất thối (nếu như có thể không lùi lại)

đào o trốn, lánh, như thành nan đào truy o quay lại chuyện đã qua, như truy niệm (tưởng niệm chuyện đã qua), hậu hối nan truy (về sau hối tiếc khó lòng quay lại cao o cao, vượt trội hơn, như cao đức (có đức độ hơn người), cao niên (lớn tuổi), cập chí niên cao lạp trưởng (cho đến quỷ o ma quỷ, như vô thường sát quỷ (con quỷ vô thường giết người)

đình o dừng lại, như niệm niệm bất đình (phút giây không hề dừng lại) nặng nề)

người khác)

bồ.

giả o không thật, không đúng, như giả chúng duyên nhi cộng thành (các nhân duyên giả hợp mà thành), giả sử (chuyện không có thật nhưng đưa ra để ví dụ)

thiên o thiên lệch, nghiêng về một bên, như trọng xứ thiên trụy (rơi theo về chỗ thúc o rất nhanh, như thúc hốt (thoáng chốc), thúc vãng thúc lai (chợt qua chợt lại, nghĩa là di chuyển rất nhanh chóng)

động o lay động, làm lay động, như động tha tâm niệm (làm lay động trong lòng bặc o trong cụm từ bồ bặc, xem ở chữ xướng o nói ra, đề xướng, như truyền xướng (nói ra cho nhiều người biết)

vấn o hỏi, như bác vấn tiên tri (rộng hỏi những người đã biết trước)

quốc o nước, như quốc gia (nước nhà, chỉ chung cả đất nước), an quốc (làm cho đất nước được an ổn)

đường o rỡ ràng, như đường đường tăng tướng (rỡ ràng hình tướng một vị tăng)

lặng)

đã trồng từ trước)

rằng xuất gia quý ở việc cầu ăn mặc)

bà o dùng trong cụm từ bà-la-môn để phiên âm tiếng Phạn là Br hmana.

tịch o lặng lẽ, yên vắng, như tâm không cảnh tịch (tâm rỗng rang, cảnh vắng túc o đã có trước đây, xưa kia, như túc vật (đồ cũ), túc thực thiện căn (căn lành tương o muốn, định làm gì, như tương vị xuất gia quý cầu y thực (toan nói thường o thường, lúc nào cũng vậy, như thường dĩ như thử (thường lấy việc như thế), vô thường (không thường tồn)

dung o tầm thường, như dung nhân (người tầm thường), dung bỉ (thấp hèn, tầm thường)

đắc o được, có được, như sở đắc (những gì có được), nan đắc (khó được) tùng o từ nơi, do nơi, như tùng tâm biến khởi (từ nơi tâm biến hiện ra)

hoạn o mối lo, sự nguy hại, như thâm tri quá hoạn (hiểu thấu sự nguy hại của tội lỗi)

tất o hết thảy, toàn bộ, như tùng tâm biến khởi tất thị giả danh (từ nơi tâm biến hiện, hết thảy đều là giả danh)

tình o tánh tình, cảm xúc, như tình tồn thô tháo (còn giữ những tánh tình thô thiển)

tích o quý tiếc, không muốn để mất, như khả tích quang âm (thời gian đáng tiếc, nghĩa là không nên để luống qua vô ích)

duy o chỉ, chỉ có, như duy nhất (chỉ có một), duy tri cứ ngạo (chỉ biết ngông nghênh cao ngạo)

hốt o dùng trong cụm từ hoảng hốt, xem ở chữ hoảng.

tiếp o đón nhận, tiếp đón, như tiếp dẫn (tiếp nhận dẫn dắt)

quật o đào, như quật tỉnh (đào giếng)

thố o bắt tay làm việc gì, như thố thủ bất cập (ra tay làm không kịp), cử thố (chỉ chung mọi hành động, việc làm)

giáo o lời dạy, như giáo lý (những điều răn dạy), Phật giáo (những điều Phật dạy) khải o khai mở, làm lộ ra, như khải ngộ chân nguyên (mở thấy cội nguồn chân thật) xuống cũng gọi là sắc.

tên tuổi)

kheo (khuyến khích ngăn ngừa các vị tỳ-kheo)

mong)

sắc o lời dạy, mệnh lệnh phải làm theo, như đạo sư hữu sắc (bậc đạo sư đã có lời dạy phải làm theo), chiếu mệnh của vua ban vãn o muộn, hết, như niên vãn (lúc tuổi già), tuế vãn (cuối năm)

hối o ẩn, không cho người khác biết đến, như hối tích thao danh (ẩn giấu hình tích, húc o khuyến khích, như giới húc tỳ- vọng o mong mỏi, như phục vọng (cúi lương o cái xà nhà, dùng với chữ đống (trụ cột) thành cụm từ đống lương (cũng dùng lương đống) để chỉ người quan trọng, gánh vác chuyện trọng yếu.

khí o bỏ đi, như hư khí (luống bỏ đi chẳng được gì), khí ly (dứt bỏ rời đi)

điều o điều khoản, mục trong các văn bản, như điều chương (phân thành điều khoản rõ ràng)

dục o muốn, như nhược dục tham thiền học đạo (nếu như muốn tham thiền học đạo)

sát o giết chết, như sát nhân (giết người) thanh o trong sạch, làm trong sạch, như thanh ư nhĩ mục (làm trong sạch tai mắt, nghĩa là chỉ nghe thấy những điều hay lẽ phải)

yểm o mất, như thời quang yểm một (thời gian trôi qua mất hết)

luân o chìm đắm, như một hậu trầm luân (sau khi chết phải bị chìm đắm)

thâm o sâu, như thâm áo (sâu xa kín đáo, nghĩa là rất khó hiểu được thấu hết)

tịnh o trong sạch, như tịnh như băng tuyết (trong sạch như băng tuyết)

khiên o dắt, dẫn đi, như cường giả tiên khiên (người mạnh dắt đi trước)

lý o lý lẽ, điều hợp lý lẽ, như nghĩa lý (lý lẽ và ý nghĩa), giáo lý (những lý lẽ đưa ra để dạy dỗ)

tất o hoàn tất, làm xong, như thực tất tiên khởi (ăn xong đứng dậy trước)

dị o khác, không giống, như dị tục (khác với người thế tục)

di o di chuyển, dời đi, như thốn bộ bất di (tấc bước chẳng dời đi) (trói buộc vây quanh)

nhiều)

trất o vướng mắc, như trất ngại nan hành (vướng mắc, trở ngại khó đi), lai thế trất tắc (đời sau phải vướng mắc, ngăn lấp)

thô o thô sơ, như khứ thô tồn tinh (bỏ cái thô sơ, còn lại cái tinh tế), dùng trong từ ghép thô tháo để chỉ những gì chưa được tinh luyện, làm kỹ, như tình tồn thô tháo (còn giữ những tánh tình thô thiển)

bán o trói buộc, ngăn trở, như oanh bán thiệu o nối tiếp, như thiệu long thánh chủng (nối tiếp làm hưng thịnh dòng giống thánh, tức là đạo pháp)

tế o tinh tế, như vi tế (nhỏ nhặt tinh tế), tử tế (cẩn thận, kỹ lưỡng từng chút một)

lũy o chồng chất thêm lên, như tích lũy (gom chứa lại, chồng chất lên nhau ngày càng tập o lập đi lập lại nhiều lần để thành quen thuộc, thông thạo, như học tập (học biết và tập luyện), hiệp tập (thường quen biết gần gũi, làm theo)

thoát o thoát ra khỏi, như giải thoát (cứu thoát ra khỏi nơi nào, điều gì), quýnh thoát trần thế (xa rời, thoát khỏi nơi trần thế)

đồng tu) (hoặc bị người khinh chê) gian)

mạc o đừng, không nên, như mạc đoạn mạc tục (không cắt đứt cũng không nối tiếp), mạc tuần nhân tình (đừng chiều theo tình thường của con người)

xứ o nơi chốn, chỗ, như xứ xứ đồng vi pháp lữ (ở nơi nào cũng đều làm bạn bị o bị, chịu, như hoặc bị khinh ngôn phóng o tìm cầu, như tảo phóng minh sư (sớm tìm cầu bậc thầy sáng suốt)

nhạ o lấy làm lạ, ngạc nhiên, như cảm thương thán nhạ (lạ lùng thương cảm biết bao)

trách o trách móc, như tiện trách hậu sanh vô lễ (liền trách kẻ hậu sanh vô lễ)

tham o tham, ham muốn, như tham luyến thế gian (ham muốn lưu luyến chốn thế giá o này, đây, như giá biên na biên

(bên này bên kia)

thông o thông suốt, như chỉ vi cửu trệ bất thông (chỉ là ngăn ngại lâu ngày không thông suốt)

nhanh chóng)

đến phải ngưng trệ)

tốc o nhanh chóng, như tấn tốc (hết sức tạo o làm ra, gây nên, như , hiểu tịch tạo ác tức mục giao báo (sớm tối làm việc ác tức nhận lấy quả báo ngay trước mắt)

đồ o đường lối, đường đi, như quy đồ (đường về), xúc đồ thành trệ (đường đi dã o thô lỗ, không thuần thục, như thuyết thoại thái dã (ăn nói hết sức thô lỗ), sơ dã (buông lung thô lỗ)

bồi o nương theo, cùng theo, như ngã bồi nhĩ chí (tôi cùng đi theo với anh), phụng bồi (kính hầu theo), thao bồi (lạm được nương theo, cách nói khiêm tốn, tự cho là mình không xứng được)

âm o bóng mặt trời, nghĩa bóng chỉ thời gian, như bất quý thốn âm (không quý trọng tấc bóng trôi qua, nghĩa là bỏ phí thời gian) tước o con chim nhỏ, chim sẻ, như hộc xuyên tước phi (dải lụa thủng lỗ con chim bay qua)

tuyết o tuyết, hơi nước đông lại thành tuyết khi trời quá lạnh, như băng tuyết (tuyết và băng)

chung các điều giới luật)

(nương tựa vào)

chước theo giống như)

chương o một phần trong văn bản, được chia ra rõ ràng, rành mạch, như điển chương (chỉ chung kinh điển), điều chương (chỉ bạng o dựa theo, nương theo, như đàm thuyết nãi bạng ư kê cổ (luận bàn phải dựa theo những chuyện tích xưa), y bạng hiệu o giống như, như phỏng hiệu (bắt tối o cao nhất, hơn hết, như tối diệu tối huyền (huyền diệu hơn hết)

sáng o mới, khởi đầu, như sáng tạo (vừa mới làm ra lần đầu), khải sáng (khai mở lần đầu tiên)

thắng o hơn xa, hơn hết, như thắng cảnh (cảnh đẹp hơn xa những nơi khác), thắng nhân (tác nhân cao trỗi hơn hết, nghĩa là điều có thể nhân nơi đó nương theo mà được tiến bộ, lợi lạc, dùng để chỉ giáo lý do Phật truyền dạy)

bác o rộng, như uyên bác (kiến thức sâu rộng), bác vấn tiên tri (rộng hỏi những bậc đã biết trước) nhiễu loạn)

Tam bảo) huyên o huyên náo, ồn ào, như huyên hiêu chỉ tuyệt (dứt sạch những sự ồn ào khiết o ăn uống, như khiết dụng thường trụ (ăn dùng của thường trụ, tức là của báo o báo đáp, đền đáp, như dụng báo tứ ân (dùng để báo đáp bốn ơn)

tầm o 1. đơn vị đo chiều dài thời trước, bằng 8 thước cổ, như thướng tủng thiên tầm (lên cao ngàn tầm) 2. dùng với chữ thường là một đơn vị khác, bằng 2 thước cổ, thành từ ghép tầm thường để chỉ một chỗ đất rất nhỏ, nghĩa bóng là vật hay người bình thường, nhỏ nhặt, không mấy giá trị. 3. tìm kiếm, như ôn tầm bối diệp (ôn tìm kinh điển)

tựu o đến, tới, như khứ tựu quai giác (đến đi không theo phép tắc)

xí o tham gia, dự phần vào, như lạm xí tăng luân (không xứng mà đứng vào hàng ngũ tăng chúng)

phục o trở lại, như phục thư (viết thư trả lời), nhất thất nhân thân vạn kiếp bất phục (một khi đã mất thân người, vạn kiếp không trở lại)

điều gì nơi đây mà bị mê lầm)

tạo ác (làm việc ác)

lười nhác)

tuần o dùng trong nhân tuần để chỉ sự rụt rè, lưỡng lự, lần lữa không chịu thực hiện hoặc o mê hoặc, mê lầm, như kiến hoặc (chỗ thấy mê lầm), nhân tư bị hoặc (do ác o ác, xấu, như ác giả (người ác), đọa o biếng nhác, như dung đọa (uể oải hoàng o hoảng hốt sợ hãi, như tâm lý hồi hoàng (trong lòng hoảng sợ, mê loạn nghi ngờ)

huy o dùng trong cụm từ huy hoắc để chỉ khoảng thời gian thay đổi trong chớp nhoáng, nhanh chóng, như lâm hành huy hoắc (giờ ra đi chỉ trong thoáng chốc – nói đến lúc lâm chung)

dương o khen ngợi, như xưng dương (ngợi khen xưng tụng), phu dương (khen ngợi rộng ra khắp nơi)

tư o này, đây, như tư văn (bài văn này), cảm tư dị báo (cảm ứng được quả báo khác thường này)

vong (sáng còn tối mất)

là hội ý, hiểu thấu, như , tằng o đã từng, như vị tằng (chưa từng), bất tằng (chưa bao giờ), tằng vị thao bồi (chưa từng lạm được nương theo)

kỳ o mong mỏi, kỳ vọng, như tâm kỳ Phật pháp đống lương (trong lòng mong mỏi trở thành rường cột trong Phật pháp)

triêu o buổi sáng, như triêu tồn tịch cức o gai góc, dùng trong cụm từ kinh cức để chỉ sự gian khó, hiểm trở đống o cột nhà, dùng trong cụm từ đống lương (cũng dùng lương đống) để chỉ người gánh vác được trách nhiệm nặng nề, quan trọng.

thực o trồng cây, nghĩa bóng chỉ việc làm điều gì mang lại kết quả sau này, như túc thực thiện căn (vốn đã gieo trồng căn lành từ trước)

khi o lấn át, coi thường ai, như trượng thế khi nhân (ỷ thế lấn át người), khinh khi (khinh rẻ coi thường)

tấu o dùng trong cụm từ tấu bạc với nghĩa . Tổ sư ý tuấn ngạnh cô tiễu, hữu như kỳ bình sanh nan ư tấu bạc. (Ý tổ sư cao vút bí hiểm, như có đem cả đời ra cũng khó mà hiểu thấu. – Đại Quang Minh Tạng), . Trực hạ tiệt đoạn cát đằng, hậu học sơ cơ nan vi tấu bạc. (Xuống tay dứt tuyệt bao ràng buộc, người sau mới học dễ thấu đâu? – Cảnh Đức Truyền Đăng Lục), , thả mạc tương tâm tấu bạc, đản hướng tự kỷ tánh hải như thật nhi tu (hãy đừng dùng tâm để mong hiểu thấu, chỉ cần hướng vào tự tánh mênh mông chân thật của mình mà tu – Cảnh Đức Truyền Đăng Lục), tương tâm tấu bạc (dùng tâm để hiểu thấu)

khát o khát nước, như lâm khát quật tỉnh (lúc khát đào giếng – ý nói việc quá chậm trễ, không còn kịp nữa)

trắc o lường, ngờ trước, như bất trắc (không ngờ trước được)

tư o thêm, càng hơn nữa, như tích tụ tư đa (gom góp lại ngày càng nhiều hơn nữa) vô o không, không có, như vô nhân khế ngộ (không do đâu để hợp ý mà hiểu ra), tăng thể toàn vô (hoàn toàn không có dáng vẻ một vị tăng)

nhiên o như thế, như vậy, như yến nhiên

(yên ổn như thế), nhân quả lịch nhiên (nhân quả rõ ràng như vậy)108 giới)

để ngày trôi qua)

hiền)

ổi o hèn, xấu, thấp kém, như cách chư ổi tệ (dẹp bỏ những điều tồi tệ)

đăng o lên, bước lên, như đăng quang (lên ngôi vua), tài đăng giới phẩm (vừa mới bước lên hàng giới phẩm, nghĩa là mới thọ phát o 1. phát khởi, đưa ra, như phát túc siêu phương (cất bước vượt lên chỗ cao xa) 2.

vạch ra, làm lộ rõ, như phát quật (khai quật lên), phát mông (vạch rõ chỗ tối tăm)

đẳng o cùng, đều là, như bất khả đẳng nhàn quá nhật (không thể cùng nhàn nhã sách o cái roi để thúc ngựa, nghĩa bóng chỉ sự thúc giục, khuyến khích, như thời thời cảnh sách (thường xuyên răn dạy khuyến khích)

tuyệt o dứt hẳn, như chỉ tuyệt (ngăn lại và dứt sạch)

thiện o tốt, lành, như thiện căn (căn lành, nghĩa là những điều tốt đã làm để mang lại quả báo tốt đẹp), thiện giả (người tốt, người quý o quý trọng, quý ở, cốt ở, như quý cầu y thực (quý cầu ở việc ăn mặc)

cúng dường cho chư tăng. phương tiện)

mà làm đẹp cho mình)

việt o dùng trong cụm từ đàn việt để phiên âm tiếng Phạn là dnapati, cũng phiên âm là đàn na, chỉ những người phát tâm siêu o vượt qua, vượt trội, như siêu đẳng (vượt hơn tất cả), đốn siêu phương tiện chi môn (tức thời vượt qua các phép tu sấn o đua theo, đuổi theo, như nhất kỳ sấn lạc (đua vui trong chốc lát)

đà o dùng trong cụm từ sa đà để chỉ việc lần lữa bỏ phí thời gian, như tuế nguyệt sa đà (năm tháng lần lữa trôi qua, nghĩa là chẳng làm được việc gì hữu ích)

tiến o tiến bộ, tiến tới, như tiến đạo nghiêm thân (lấy việc tiến bộ trên đường đạo hương o người cùng quê hương, như hương đảng (xóm giềng thân tộc)

khai o mở rộng, như khai đặc đạt chi hoài (mở rộng hoài bão đặc biệt khác người) gian o trong khoảng, ở giữa, như thế gian (ở trong cõi thế), nhất sát-na gian (trong khoảng thời gian một sát-na)

trôi qua)

tiếng vọng thuận theo)

nhàn o nhàn rỗi, không làm gì cả đẳng nhàn quá nhật (cùng nhàn nhã để ngày giai o bậc thềm, đường lối để dẫn đến nơi nào, nghĩa bóng chỉ phương thức để đạt được điều gì, như xuất trần giai tiệm (chỗ nương theo để dần dần ra khỏi trần tục)

long o làm cho hưng thịnh, phát triển, như thiệu long thánh chủng (nối tiếp làm hưng thịnh dòng giống thánh)

thuận o thuận theo, hợp với, như thanh hòa hưởng thuận (âm thanh hài hòa thì quy o tên núi, là ngọn Quy Sơn nơi ngài Linh Hựu giảng dạy giáo pháp, nhân đó lấy làm danh xưng của ngài là Quy Sơn Linh Hựu, sau cũng dùng trong tên của tông phái do ngài mở đầu là tông Quy

Ngưỡng.

hoán o thay đổi, sửa đổi, như luân hoán

(chuyển đổi)

trái o món nợ, như phụ trái (mắc nợ, mang nợ)

ngạo o cao ngạo, như duy tri cứ ngạo (chỉ biết ngông nghênh cao ngạo) chuyên cần)

Viên Thiền sư.

truyền o truyền trao, truyền lại, như truyền xướng (truyền nói ra)

thương o có lòng thương, như cảm thương thán nhạ (lạ lùng thương cảm biết bao) cần o chuyên cần, siêng năng chăm chỉ, như sự nghiệp bất cần (sự nghiệp không tự o nối dõi, nối dòng, như tự tử (con nối dòng), kế tự (nối tiếp dòng dõi)

viên o hình tròn, dùng trong thụy hiệu vua ban cho ngài Linh Hựu là Đại tắc o ngăn kín, bít lấp, như lai thế trất tắc (đời sau phải vướng mắc, ngăn lấp)

vi o rất nhỏ, như hiển vi (làm rõ những vật rất nhỏ, kính phóng đại thường gọi là kính hiển vi), vi tế (rất nhỏ nhặt tinh tế)

ý o ý nghĩ, tâm ý, như tức ý vong duyên (lắng dừng tâm ý, quên hết các duyên)

cảm o 1. tình cảm, cảm xúc, như cảm thương (thương cảm) 2. cảm ứng, chiêu cảm, như cảm tư dị báo (chiêu cảm được quả báo khác thường ấy) liệu (suy tính liệu lường)

thật kỹ lưỡng)

kính trọng. tưởng o suy tưởng, suy nghĩ, như tưởng tập o chế phục, chặn đứng, dùng trong tập liễm để chỉ việc chế phục, thâu nhiếp tâm ý.

sưu o tìm kiếm, như tinh sưu (tìm kiếm kính o kính trọng, như bất kính (không kính trọng). Trong thái độ đối với người khác, giữ cho dáng vẻ nghiêm trang kính cẩn gọi là cung; giữ cho trong lòng không một chút khinh nhờn gọi là kính. Nên nói cung kính là hàm ý đủ cả trong lòng, ngoài mặt đều tân o mới, như tân học (người mới học) hội o hội lại, hợp lại, như hội ngộ (gặp gỡ, hội lại một nơi) nghiệp o 1. nghiệp quả, những điều đã làm từ trong quá khứ mang lại kết quả trong hiện tại, như nghiệp hệ thọ thân (nghiệp quả trói buộc mà có thân này), thức tâm tùy nghiệp (tâm thức theo nơi nghiệp lực dắt dẫn) 2. sự nghiệp, thành quả đã làm ra được, như gia nghiệp (cơ nghiệp của gia đình), diệc lai nghiệp vô tì (sự nghiệp sau này cũng không có ích lợi) mệt cực nhọc)

(cội nguồn chân thật sự vật)

cực o khốn khổ, cực nhọc, như bì cực (mỏi tuế o năm, như tuế nguyệt sa đà (năm tháng lần lữa trôi qua)

nguyên o cội nguồn, như chân nguyên vạn o vạn, mười ngàn, dùng với nghĩa tượng trưng để chỉ số lượng rất nhiều, như vạn pháp (tất cả các pháp), vạn vật (hết thảy kinh o 1. trải qua, như động kinh niên tải (trải qua nhiều năm) 2. kinh điển, như kinh vân (trong kinh nói rằng)

nghĩa o ý nghĩa, như liễu nghĩa (hiểu rõ ý nghĩa)

thánh o bậc thánh, như khứ thánh thời diêu (thời của bậc thánh đã qua lâu rồi, tức là cách xa thời có Phật ra đời)

phúc o bụng dạ, tấm lòng, như không phúc cao tâm (trong lòng trống rỗng mà tâm ý cao ngạo)

diệp o lá cây, như bối diệp (lá cây bối), ngày xưa dùng để ghi chép kinh điển, nên bối diệp dùng để chỉ cho kinh điển.

(không tìm hiểu rõ)

nhân (người ấy)

(thật sự là khó)

cát o dây sắn, dây leo, như ỷ tùng chi cát (dây leo dựa theo cây tùng)

giải o phân tích để hiểu rõ, như tường giải (giải thích thật tường tận), bất giải cai o đó, ấy, như cai xứ (nơi đó), cai thành o thật, thật sự là, như thành nan thoại o câu chuyện, lời nói, như đối thoại (nói chuyện với nhau), tạp thoại (câu chuyện hỗn tạp, lộn xộn không chủ đích, không đề mục)

tuân o hỏi, nhờ người khác nói cho mình biết điều chưa biết, như tư tuân (bàn luận, thưa hỏi)

tặc o kẻ giặc, như tróc tặc (bắt kẻ giặc), lục tặc (sáu tên giặc)

tích o dấu chân, vết tích, hình tích, như hối tích thao danh (che giấu hình tích của mình không cho ai biết đến)

lộ o đường đi, như , tiền lộ mang mang, vị tri hà vãng (đường phía trước mịt mờ, chưa biết về đâu)

một lần) hợp ý hiểu ra) tải o năm, cùng nghĩa như chữ niên nhưng hay dùng chung với nhau trong văn, như tam niên ngũ tải (chừng năm ba năm), động kinh niên tải (trải qua nhiều năm), thiên tải nhất thời (ngàn năm mới có đạo o đạo, đường tu tập, như Phật đạo (đạo Phật), huyền đạo vô nhân khế ngộ (đạo nhiệm mầu không nhân đâu để toại o xong việc, kết cục, như toại sự bất gián (việc đã xong rồi không can gián nữa), toại thành (rốt cục thành ra)

đạt o thông suốt, không ngăn ngại, như trực đạt (thẳng suốt), đặc đạt chi hoài (hoài bão rộng lớn khác người)

bức o ép, đè ép, như bức bách (thúc ép, bức bách)

vi o trái nghịch, chống lại, như thường tương vi bội (thường trái nghịch chống lại nhau)

ngộ o gặp gỡ, như hội ngộ (gặp gỡ, hội lại một nơi)

quá o 1. trôi qua, như mạc không quá nhật (đừng để ngày trôi qua vô ích) 2. tội lỗi, lỗi lầm, như cải quá (sửa lỗi), quá hoạn (mối nguy hại của tội lỗi)

thù o đền đáp, như thù tạ (trả ơn, trả công), thù báo tứ ân (báo đáp bốn ơn)

dự o dự phòng, chuẩn bị trước khi việc gì xảy ra, như dự án (bản sắp xếp phân bố công việc trước khi thi hành), dự tu (lo tu tập từ trước, nghĩa là khi còn chưa quá muộn)

đốn o tức thời, ngay lập tức, như đốn khởi (thình lình phát khởi ra), đốn siêu (tức thời vượt qua)

lý o bên trong, như thủ lý (trong tay), tâm lý (trong lòng, ta dùng chữ này chỉ chung về những gì liên quan đến tình cảm, cảm xúc)

tăng o người xuất gia, vị tăng, như tăng luân (hàng ngũ những người xuất gia)

tượng o tương tợ, giống nhưng không còn như thật, đây chỉ thời tượng pháp, nghĩa là khi mà giáo pháp vẫn còn tồn tại nhưng không hoàn toàn giống như lúc Phật tại thế, chỉ còn tương tợ mà thôi, như tượng quý (cuối thời tượng pháp)

thường o từng, đã từng, như vị thường văn chi hỹ (chưa từng nghe qua việc ấy), lại chính mình)

(thuận theo trần tục)

giả dối không thật)

kiểm sát (kiểm tra xem có lỗi hay không), vị thường phản tỉnh (chưa từng nhìn trần o trần tục, trần thế, như tuần trần cảnh o cảnh sắc, những gì nhìn thấy quanh ta đều gọi chung là cảnh, như tâm không cảnh tịch (tâm trống rỗng, cảnh lặng yên) mộng o mộng, giấc mơ, như ác mộng (giấc mơ dữ, nghĩa là thấy những điều ghê sợ);

những gì không thật có gọi là mộng, như mộng trạch (căn nhà mộng, nghĩa là hư huyễn, ninh o nghi vấn từ, như ninh khả dĩ nhượng da (há có thể nhường được sao?), ninh khắc (há định trước được sao?) thật, thực o có thật, đúng thật, như tận tri bất thật (biết rõ là không thật)

sát o xem xét kỹ để tìm sai phạm, lỗi lầm, như giác sát (xem xét phát hiện ra lỗi)

đối o qua lại với nhau, như đối chất (xét hỏi qua lại với nhau, nghĩa là bên nào cũng có hỏi và có trả lời), dữ chư trần tác đối (cùng qua lại với các trần)

trệ)

khỏi trần tục)

tệ o xấu xa, tệ hại, như cách chư ổi tệ (dẹp bỏ những điều tồi tệ)

dung o uể oải, không muốn làm việc, như dung đọa (uể oải lười nhác)

trệ o ngưng trệ, vướng mắc, như xúc đồ thành trệ (đường tới phải vướng mắc ngưng tiệm o dần dần, từ từ, như tiệm tu (tu tập dần dần, nghĩa là tiến bộ dần dần), xuất trần giai tiệm (thềm bậc để dần dần ra nhĩ o vậy, ấy... như nhĩ thời (vào lúc ấy), ngã diệc nhĩ (ta cũng vậy)

chân o xem xét làm rõ, như chân biệt (xét rõ phân biệt tốt xấu, hay dở)

tận o hết mức, tận cùng, như tận tri (biết rõ hết, nghĩa là không còn gì thiếu sót)

chủng o hạt giống, loài giống, như hoàng chủng (giống da vàng), thánh chủng (dòng giống thánh, chỉ đạo pháp do Phật truyền lại) đoan o 1. ngay thẳng, như hình trực ảnh đoan (hình ngay thì bóng thẳng) 2. manh mối, đầu mối, như đa đoan (nhiều mối)

trọng nhất)

tội)

quản o cái ống tròn nhỏ. Dùng từ này trong quản kiến với ý khiêm nhường, tự cho rằng chỗ kiến thức của mình chỉ nhỏ hẹp như nhìn thấy trong cái ống, xuất phát từ thành ngữ dĩ quản khuy thiên (lấy ống nhìn trời) để chỉ người kiến thức nông cạn.

tinh o 1. thuần túy, không xen lẫn, như tinh thần (những gì hoàn toàn vô hình, thuộc về tình cảm, trí tuệ...) 2. tinh túy, chỗ hay đẹp nhất, như tinh yếu (chỗ tinh túy quan tự o suy nghĩ, ý tưởng, như tình tự (suy nghĩ về tình cảm), ý tự (ý nghĩ), tâm tự đa đoan (trong lòng suy nghĩ nhiều mối) truy o vải màu đen, dùng nghĩa bóng để chỉ người tu hành, vì mặc y phục đen xấu, như phi truy (khoác áo người tu), truy môn (cửa chùa, nhà chùa)

phạt o xử phạt, có tội bị trừng trị gọi là phạt, như hình phạt (các biện pháp để trị kẻ có văn o nghe, như vị văn (chưa được nghe)

tụ o gom về một nơi, như tụ hội (hội họp lại một nơi)

chuyện bình thường)

mặt)

dữ o 1. cùng với, như dữ chư trần tác đối (cùng qua lại với các trần) 2. đưa cho, như bất dữ nhân kỳ (không cho người kỳ hẹn, nghĩa là không thể biết lúc nào)

mông o bị che lấp, tối tăm, như phát mông (vạch rõ chỗ tối tăm)

cái o 1. do, bởi, như cái vị sơ tâm dung đọa (bởi vì lúc phát tâm ban đầu uể oải lười nhác) 2. bao trùm, hết thảy, như văn thanh kiến sắc cái thị tầm thường (nghe biết âm thanh hình sắc, hết thảy đều là tì o ích lợi, như diệc lai nghiệp vô tì (sự nghiệp sau này cũng không có ích lợi)

ngữ o tiếng, lời nói, như Việt ngữ (tiếng Việt), đại ngữ cao thanh (lớn tiếng nặng lời)

thuyết o nói ra, giảng giải, như đàm thuyết (bàn luận giảng giải) mạo o dáng vẻ bên ngoài, như lễ mạo (dáng vẻ lễ phép), dung mạo (vẻ người, vẻ tân o người khách, như vãng lai tam giới chi tân (đến đi trong ba cõi như người khách, nghĩa là không trói buộc, chìm đắm) khinh o khinh rẻ, như nhân sở khinh khi (người ta đều khinh chê)

viễn o xa xôi, như viễn hành (đi xa) diêu, dao o lâu xa, như khứ thánh thời diêu (thời của bậc thánh đã qua lâu rồi)

đệ o theo thứ tự, như đệ tiến (lần lượt theo thứ tự tiến tới), đệ tương cảnh sách (lần lượt răn dạy khuyến khích cho nhau, nghĩa là theo thứ tự người trước răn dạy nhắc nhở người sau)

bỉ o thô bỉ, hèn kém, như bỉ phu (kẻ thô bỉ), dung bỉ (tầm thường thấp kém)

minh o bài văn để tự khuyên răn, nhắc nhở, thường viết treo ở gần chỗ ngồi, nơi đọc sách..., như tòa hữu minh (lời răn nhắc để bên phải chỗ ngồi, nghĩa là để thường nhìn thấy)

tế o giới hạn xa nhất về thời gian hoặc không gian, như lâm tế (nơi rừng núi xa xôi), biên tế (cõi biên cương xa nhất), tiền tế (những việc đã xảy ra về trước), hậu tế (những việc xảy ra về sau)

táp o tiếng gió thổi qua nhanh, cũng dùng táp nhiên, nghĩa bóng là việc gì xảy đến rất nhanh, như táp nhiên bạch thủ (thoắt chốc đã bạc đầu)

chương o dùng trong cụm từ chương hoàng để chỉ tâm trạng rất sợ sệt.

nghi o dáng vẻ, hình tướng, như hình nghi (hình tướng oai nghi)

trụy o rơi xuống, như trọng xứ thiên trụy (nghiêng rơi về bên nặng)

quảng o rộng, như quảng ích (rộng làm lợi ích cho người người)

ảnh o hình chiếu, cái bóng, như hình trực ảnh đoan (hình ngay thì bóng thẳng)

đức o như tháo tâm dục đức (làm cho lòng dạ trong sạch, nuôi dưỡng đạo đức)

ưu o lo lắng, như ưu cụ (lo lắng sợ sệt)

phu o ban bố, mở rộng ra, như phu dương (khen ngợi nói rộng ra)

số o số lượng, con số, như phi luận kiếp số (không tính được số kiếp, nghĩa là nhiều vô cùng)

sác o nhiều lần, thường gặp, như sác kiến (thường thấy), sác sác thanh ư nhĩ mục (thường thường giữ trong sạch tai mắt, nghĩa là không nghe nhìn những điều xấu ác.)

khổ) (lòng giận)

các chuyện tích xưa)

lạc o vui, như bất tri lạc thị khổ nhân (không biết rằng vui là nguyên nhân của thán o than thở, bày tỏ cảm xúc, như thán nhạ (than thở sự lạ lùng)

nhuận o ẩm ướt, như thời thời hữu nhuận (lúc nào cũng ẩm ướt)

thục o kỹ lưỡng, thuần thục, như thục lãm tư văn (hãy đọc kỹ bài văn này)

sân o nóng giận, giận dữ, như sân tâm kê o kê cứu, xem xét, như kê cổ (xét theo cùng o hết mức, cuối cùng, như vô cùng (không cùng, không có mức cuối)

giam o ngậm kín, khép lại, như giam ngôn (ngậm miệng không nói)

miến o cách xa, như miến hoài (nhớ nhung xa cách), miến ly (rời bỏ cách xa)

duyên o 1. duyên cớ, nguyên nhân, chỉ cho tất cả trần cảnh vướng mắc là duyên cớ sinh khởi vọng tâm, như tức ý vong duyên (dứt ý quên duyên) 2. những điều kiện cần thiết để nhân kết thành quả, như , nhân duyên hội ngộ thời, quả báo hoàn tự thọ (khi nhân duyên hội đủ, quả báo phải tự chịu lấy)

đàm o bàn bạc, trò chuyện, như đàm thuyết (bàn luận giảng giải)

chư o các, những, chỉ số nhiều, như đa chư quá cữu (nhiều sự lầm lỗi)

luận o bàn, tính, như luận thiên phó tiền (tính theo ngày mà trả tiền), phi luận kiếp số (không tính được số kiếp, nghĩa là nhiều vô kể)

tránh, tranh o tranh chấp, giành lấy phần thắng, như bất tránh không tranh chấp chất o tính chất, bản chất, như bảo trì huyễn chất (giữ gìn lấy cái tính chất hư huyễn không thật)

thú o chỗ hướng đến, mục đích, như chỉ thú (tôn chỉ, mục đích)

luân o xoay vòng, chuyển đổi, như luân lưu (thay nhau xoay vòng, nghĩa là hết người này đến người khác), luân hoán (thay đổi sửa chữa, nghĩa là bỏ điều xấu mà theo điều tốt)

thiên o thay đổi, dùng trong thiên duyên để chỉ việc lần lữa, kéo dài thời gian, như qua)

công)

thiên duyên quá thời (lần lữa để ngày trôi chấn o chấn động, như chấn nhiếp (làm cho chấn động khiếp phục)

phát o tóc, như thế phát (cắt tóc)

kí o mong muốn, mong mỏi, như kí kỳ xuất ly (mong muốn đến lúc thoát ra khỏi), kí kỳ thành công (mong muốn được thành khí o dụng cụ, đồ dùng, như thạch khí (đồ đá), vũ khí (công cụ để chiến đấu), pháp khí (dùng theo nghĩa bóng để chỉ người có thể làm cho hưng thịnh đạo pháp)

ủng o che lấp, như dị ủng (dễ bị che lấp)

học o học, như học đường (trường học), hậu học (người học sau)

đạo o chỉ đường, dẫn dắt, như đạo diễn (người chỉ dẫn cách diễn xuất cho tất cả diễn viên trong vở kịch, bộ phim...), đạo sư (bậc thầy dẫn đường, dùng để tôn xưng đức Phật)

bằng o nương tựa, như bằng thị (nương tựa cậy nhờ)

không tưởng)

nhác trễ nãi)

ức o nhớ, tưởng đến, như tương ức (nhớ nhau), mạc ký mạc ức (không nhớ giải o trễ nãi, lười, như giải đãi (biếng thiện o tự ý làm theo điều gì, như thiện quyền (chuyên quyền, nghĩa là tự quyết không nghe ai), mạc thiện tùy ư dung bỉ (đừng tự ý noi theo những kẻ thấp hèn)

trạch o chọn lựa, như trạch bạn (chọn bạn), quyết trạch thâm áo (quyết định chọn lấy những chỗ sâu kín)

hiểu o sáng sớm, như hiểu tịch (sớm tối), hiểu lộ (sương buổi sáng sớm)

thụ o cây, như ngạn thụ (cây đứng ven bờ)

cơ o điểm then chốt, quan yếu, như quân cơ (điểm quan yếu trong việc quân), nghiên cơ tinh yếu (nghiên cứu kỹ những chỗ then chốt, tinh yếu)

lịch o rõ ràng, rành mạch, như lịch ký thành bại tồn vong (ghi lại rõ ràng những sự thành bại tồn vong), nhân quả lịch nhiên (nhân quả rõ ràng như vậy)

tháo o tắm rửa, nghĩa bóng là làm cho trong sạch, như tháo tâm dục đức (làm cho lòng dạ trong sạch, nuôi dưỡng đạo đức) nùng o đậm đặc, mức độ nhiều, như thí lợi nùng hậu (được cho những món lợi rất nhiều)

tích o góp, chứa lại, như tích tụ tư đa (gom chứa lại ngày càng nhiều hơn) oanh o xoay quanh, vòng quanh, như oanh triền (ràng rịt bao quanh)

hưng o nổi lên, dấy lên, như hưng quyết liệt chi chí (bừng khởi ý chí quyết liệt)

thân o thân thiết, thường gặp nhau, như thân cận cao đức (thường gần gũi các bậc cao đức)

vị o rằng, nói rằng, như vị ngôn (nói rằng), tương vị xuất gia quý cầu y thực (muốn nói rằng việc xuất gia quý ở chỗ cầu được ăn mặc)

am o thông thạo, am hiểu, như vị am pháp luật (chưa thông hiểu giới luật)

chủng o gót chân – dùng trong từ ghép lủng chủng để chỉ dáng đi lóng cóng của người già, như lủng chủng lão hủ (già yếu lóng cóng vô dụng)

biện o có đủ, như đãn biện khẳng tâm (chỉ cần có đủ quyết tâm)

di o truyền lại, để lại, như di chúc (lời dặn lại của người chết), phụ mẫu chi di thể (thân thể của cha mẹ truyền lại)

tùy o đi theo, thuận theo, như thức tâm tùy nghiệp (tâm thức tùy theo nghiệp lực)

triêm o nhận chịu, như triêm ân (chịu ơn), hư triêm tín thí (uổng nhận của tín thí)

hoắc o bỗng chốc, bất chợt, như hoắc nhiên (bỗng nhiên), dùng trong cụm từ huy hoắc để chỉ khoảng thời gian thay đổi trong chớp nhoáng, nhanh chóng, như lâm hành huy hoắc (giờ ra đi chỉ trong thoáng chốc – nói đến lúc lâm chung)

đầu o cái đầu, như khiết liễu tụ đầu huyên huyên (ăn rồi dụm đầu nói chuyện huyên thuyên)

mặc o lặng yên tịch mặc (vắng lặng)

quy o con rùa, dùng trong cụm từ quy cảnh để chỉ đến khuôn phép giáo hóa, vì nghĩa dùng mai rùa để đoán việc tương lai và dùng cái gương để chiếu xét việc tốt xấu trong hiện tại.

hộc o lụa, như hộc xuyên tước phi (lụa thủng chim bay)

qua)

những người biết trước)

dụng (dùng vào chỗ thích hợp)

tập)

nghĩ o nghĩ đến, định làm, như , (gom lại để dứt bỏ)

(cứu giúp người trong lúc nguy cấp, khốn cùng), du o nhảy qua, bỏ qua, như mạc mạn khuy du (đừng khinh thường mà giảm bớt, bỏ ưng o nên làm, như bất ưng tự khinh

(không nên tự coi thường mình), ưng tu bác vấn tiên tri (nên phải rộng hỏi ứng o ứng theo, phù hợp theo với, như tương ứng (phù hợp qua lại với nhau), ứng khẩn o chân thành, hết lòng, như khẩn cầu (hết lòng cầu xin), khẩn tu (hết lòng tu động kinh niên tải, bất nghĩ khí ly (nhiều năm trôi qua, không nghĩ đến chuyện dứt bỏ)

liễm o gom lại, rút lại, như thúc liễm (gom lại một mối để chế ngự), tập liễm đàn o dùng trong đàn việt hay đàn na để phiên âm tiếng Phạn là dnapati, chỉ những người phát tâm cúng dường cho chư tăng.

tế o cứu giúp, như tế khổn phù nguy tế độ (giúp người vượt qua cơn hoạn nạn), trong ba cõi)

không biết cách ứng phó)

bạt tế tam hữu (bạt khổ cứu nguy khắp lạm o bừa bãi, quá mức, như lạm dụng (dùng quá nhiều, đến mức không hợp lý), lạm xí tăng luân (bừa bãi đứng vào hàng tăng chúng, nghĩa là không xứng đáng)

thấp o ướt, như thấp y (ướt áo)

tường o vách, tường, như xúc sự diện tường (gặp việc quay mặt vào vách, nghĩa là thiền o phép tu thiền, như tham thiền (học thiền), thiền sư (bậc thầy tu thiền)

tháo o thô sơ, không kỹ lưỡng, thường dùng thô tháo để chỉ những gì chưa được tinh luyện, làm kỹ, như tình tồn thô tháo (còn giữ những tánh tình thô thiển)

túng o cho dù, giá như, như , túng hữu đàm thuyết, bất thiệp điển chương (giá như có bàn luận giảng giải cũng không liên quan gì đến kinh điển)

phồn o rất nhiều, như phồn tinh mãn thiên (sao đầy trên trời), thọ dụng ân phồn (nhận dùng quá nhiều)

thanh o âm thanh, tiếng động, như oản bát tác thanh (chén bát tạo thành tiếng, nghĩa là khua đụng vào nhau), văn thanh kiến sắc (nghe âm thanh, thấy hình sắc)

tủng o cao ngất, cao vút, như cao sơn tủng lập (núi đứng cao chót vót), thướng tủng thiên tầm (lên cao vút đến ngàn tầm)

lâm o vào lúc, đến lúc, như lâm khát quật tỉnh (đến lúc khát đào giếng), lâm hành (lúc lên đường, ra đi), cử o cử động, hành vi, như cử thố (hành động, việc làm nói chung)

khuy o giảm bớt, không còn đủ, như mạc mạn khuy du (đừng khinh thường mà giảm bớt, bỏ qua)

trám o lừa dối, lường gạt, như bị trám (bị lừa dối), tương trám (lừa dối nhau) sa o dùng trong từ ghép sa đà để chỉ việc lần lữa, bỏ phí thời gian, như tuế nguyệt sa đà (tháng năm lần lữa luống qua)

tị o tránh né, như tị vũ (tránh mưa), đào tị (trốn tránh)

hoàn o trở lại, như hoàn gia (trở lại nhà), quả báo hoàn tự thọ (quả báo trở lại tự chịu lấy)

sương mùa xuân)

trai giới)

tuy o tuy nhiên, tuy là, như tuy bất thấp y (tuy là không ướt áo)

sương o giọt sương, như xuân sương (giọt trai o ăn chay, người xuất gia ăn món ăn chay lạt và đúng giờ trong ngày gọi là trai, như khẩn tu trai giới (hết lòng tu tập giữ gìn đoạn o dứt đoạn, cắt đứt, như đoạn tuyệt (cắt đứt hoàn toàn), mạc đoạn mạc tục (không cắt đứt cũng không nối tiếp)

đoán o dứt khoát, rạch ròi, như quyết đoán (quyết định dứt khoát, không chần chừ lưỡng lự)

lễ o lễ nghi, phép tắc trong việc ứng xử, như vô lễ (không giữ lễ phép) chuyển o thay đổi, trở nên, như tích lụy chuyển thâm (chất chứa phiền lụy thành ra sâu dày), chuyển tức tức thị lai sanh (thay đổi hơi thở tức sang kiếp khác)

khuyết o thiếu khuyết, không đầy đủ, như ứng dụng bất khuyết (chỗ dùng không thiếu khuyết)

ly o rời bỏ, rời đi, như cố dĩ khí ly (vốn đã dứt bỏ rời đi)

đích, không đề mục)

muốn, tham đắm)

qua)

rộng lớn khác người)

quả ràng buộc thọ nhận lấy thân)

tạp o hỗn tạp, nhiều thứ khác nhau không có sự chọn lọc, như tạp sắc (nhiều màu lẫn lộn), tạp sự (công việc linh tinh), tạp thoại (câu chuyện hỗn tạp, lộn xộn không chủ thiết o tham ăn, như thao thiết (ham mạn o khinh thường, như mạc mạn khuy du (đừng khinh thường mà giảm bớt, bỏ hoài o hoài bão, sự mong muốn ôm ấp trong lòng, như đặc đạt chi hoài (hoài bão ngại o ngăn trở, làm vướng víu, như ngại thủ ngại cước (vướng víu tay chân), vật khởi ngại nhân (vật làm sao ngăn trở được người)

hệ o trói buộc, ràng buộc, như bị hệ (bị trói buộc), nghiệp hệ thọ thân (nghiệp la o dùng trong cụm từ bà-la-môn để phiên âm tiếng Phạn là br hmana.

lạp o tuổi hạ, như niên cao lạp trưởng (tuổi đời cao, tuổi hạ nhiều) – Người xuất gia mỗi năm tham gia an cư một lần vào ba tháng trong mùa hạ, gọi là một tuổi hạ, ở Việt Nam là từ rằm tháng tư cho đến rằm tháng bảy. Như vậy, tuổi hạ tức là tuổi đạo, thể hiện thời gian xuất gia lâu hay mau. đằng o thực vật thân bò, dây leo, như tỉnh đằng (dây leo trong miệng giếng) – Cụm từ này lấy điển tích trong kinh Đại Tập: Có người bị hai con voi say đuổi, bám theo sợi dây mà xuống giếng. Nhìn xuống bên dưới thấy có ba con rồng phun lửa giương vuốt, liền bám chặt dây dừng lại. Bên trên liền có hai con chuột, một trắng một đen, cùng nhau gặm nhấm sợi dây, thức o thần thức, như thức tâm tùy nghiệp (tâm thức phải theo nơi nghiệp lực dắt dẫn) từ o từ biệt, từ giã, như từ thân quyết chí phi truy (từ biệt những người thân, quyết chí khoác áo người tu)

biên o bờ, bên, như giá biên na biên (bên này bên kia) cảnh o cái gương soi, dùng trong cụm từ quy cảnh để chỉ đến khuôn phép giáo hóa, vì nghĩa dùng mai rùa để đoán việc tương lai và dùng cái gương để chiếu xét việc tốt xấu trong hiện tại.

(đi trong sương móc)

cần cho ai biết đến)

nan o khó, như hậu hối nan truy (về sau hối tiếc cũng không kéo lại được), thử tông nan đắc (phép tu này khó được)

vụ o sương mù, như vụ lộ trung hành thao o giấu kín, không cho người khác biết, như thao hối (người có tài mà giữ kín không cho người khác biết), hối tích thao danh (ẩn giấu hình tích tên tuổi, không nguyện o mong muốn, cầu cho được, như , nguyện bá kiếp thiên sanh, xứ xứ đồng vi pháp lữ (nguyện cho trăm ngàn kiếp, dù ở đâu cũng được cùng làm bạn tu)

khuyến o khuyên bảo, như tương khuyến (khuyên bảo nhau)

nghiêm o nghiêm khắc, như kỷ luật ngận nghiêm (kỷ luật rất nghiêm khắc), nghiêm thân (nghiêm khắc với thân mình, nghĩa là không buông thả)

kế o nối dõi, tiếp theo, như kế tự (nối dõi dòng tộc)

uẩn o tích tụ, cất chứa lại, như uẩn tố tinh thần (tích chứa sự trong sạch tinh thần)

trệ)

sương mùa xuân)

giác o phát giác, nói ra, như tài tương giác sát (vừa tìm biết nói ra chỗ lỗi lầm) xúc o tiếp xúc, gặp, như xúc sự diện tường (gặp việc quay mặt vào vách), xúc đồ thành trệ (đường đi tới thành ra ngưng thí o thí dụ, lấy điều giống nhau để so sánh, như thí như xuân sương (giống như cảnh o răn dạy, như cảnh chúng (răn dạy mọi người), cảnh sách (răn dạy khuyến khích – cảnh nghĩa là lấy điều đúng sai, lẽ hơn thiệt để dạy bảo cho biết việc nên làm, nên bỏ;

sách nghĩa là khuyến khích, sách tấn, thúc giục người ta phải nỗ lực tiến lên)

đảng o họ hàng thân tộc, như phụ đảng (họ hàng bên nội), thê đảng (họ hàng bên vợ), hương đảng (xóm giềng thân tộc)

hiêu o ồn ào, ầm ĩ, như khiếu hiêu (gọi ầm lên), huyên hiêu chỉ tuyệt (ngăn dứt sự ồn ào huyên náo) cụ o sợ sệt, như hào vô sở cụ (không sợ sệt chút nào), ưu cụ (lo lắng sợ sệt)

nẵng kiếp (kiếp trước) tiếp)

nhiếp o nhiếp phục, làm cho khuất phục, như chấn nhiếp ma quân (làm cho quân ma phải chấn động khuất phục)

nẵng o trước đây, xưa kia, như nẵng thời (thời trước), nẵng nhật (ngày trước), triền o ràng rịt quấn quít không dứt ra được, như triền nhiễu (buộc quanh), triền miên (kéo dài mãi không dứt), chúng khổ oanh triền (các nỗi khổ ràng rịt vây quanh)

tục o nối tiếp, như kế tục (tiếp nối theo), liên tục (nối tiếp không dứt), mạc đoạn mạc tục (không dứt bỏ cũng không nối lãm o xem, nhìn thấy, như bác lãm (rộng xem nhiều việc), triển lãm (bày ra cho mọi người đều có thể xem), duyệt lãm thất (phòng đọc sách), thục lãm tư văn (hãy xem thật kỹ bài văn này)

lộ o sương, móc, như xan phong túc lộ

(ăn gió ngủ sương – nghĩa là dầm sương dãi gió), hiểu lộ (sương buổi sớm) hưởng o tiếng vọng của âm thanh, như thanh hòa hưởng thuận (âm thanh hài hòa thì tiếng vọng thuận theo)

(tham muốn không dứt)

mới thọ giới)

ma o ma quỷ, điều xấu ác, như ma quân (quân của ma, nghĩa là những điều xấu ác)

thao o người tham ăn, dùng trong cụm từ thao thiết để chỉ sự ham muốn, tham đắm.

luyến o nhớ tưởng đến điều gì không thể dứt được, như lưu luyến (bịn rịn hoài không dứt), luyến gia (nhớ nhà), tham luyến tài o vừa mới, như tài kiến (vừa mới trông thấy đây), tài đăng giới phẩm (vừa biến o hóa ra, biến đổi thành, như tùng tâm biến khởi (từ nơi tâm hóa ra)

thể o thân thể, như phụ mẫu chi di thể (thân thể do cha mẹ truyền lại) lủng o dùng trong từ ghép lủng chủng để chỉ dáng đi lóng cóng của người già, như lủng chủng lão hủ (già yếu lóng cóng vô dụng)

quan o xem, nhìn thấy, như dung mạo khả quan (hình dung dáng vẻ có thể xem được, nghĩa là đẹp đẽ, dễ coi)

nội o bên trong, trong lòng, như quốc nội (trong nước), nội cần khắc niệm chi công (trong lòng lấy việc chuyên cần khắc phục tâm tưởng làm công phu)

quyết o dứt khoát, kiên quyết, như quyết tâm (lòng kiên quyết làm điều gì), quyết chí (dốc lòng), thường viết là huống o huống chi, liên từ để nhấn mạnh, như huống nãi đường đường tăng tướng (huống chi đường đường mang hình tướng một vị tăng)

sát o dùng trong cụm từ sát-na để phiên âm tiếng Phạn là kaa, nghĩa là khoảng thời gian rất ngắn, như nhất sát-na gian (trong thời gian một sát-na)

kiếp o kiếp, đời người, như nhất thất nhân thân vạn kiếp bất phục (một khi mất thân người, vạn kiếp không được lại)

tham o xem để tìm hiểu, học hỏi, như tham khán (tìm xem, tham khảo thêm), tham thiền (học hỏi phép tu thiền, tu thiền)

khải o mở ra, như khai môn (mở cửa), khải sáng (mở bày ra, sáng lập ra)

áo o kín đáo, uyên áo, không dễ hiểu được, như thâm áo (sâu kín khó hiểu)

ninh khắc (há định trước được sao?)

sức mạnh)

điển)

khắc o định thời gian chính xác, như khắc nhật hoàn thành (định ngày hoàn thành), cường o mạnh, như cường giả (người có ký o đã là, đã vậy, như ẩm thực ký tất (ăn uống đã xong rồi), bỉ ký trượng phu (người kia đã là trượng phu)

oản o chén, bát nhỏ, như nhất oản phạn (một chén cơm), oản bát tác thanh (chén bát khua động thành tiếng)

băng o băng, nước đông lại thành khối, như kết băng (đông lại thành băng), băng tuyết (băng và tuyết)

ôn o ôn lại, học lại chuyện cũ, như ôn cố tri tân (ôn lại chuyện cũ biết được chuyện mới), ôn tầm bối diệp (ôn tìm kinh vi o là, làm, như chỉ vi cửu trệ bất thông (chỉ là ngăn ngại lâu không thông suốt), xứ xứ đồng vi pháp lữ (ở đâu cũng cùng làm bạn tu với nhau)

vị o vì, bởi vì, như cái vị sơ tâm dung đọa (bởi vì lúc phát tâm ban đầu uể oải lười nhác), xuất một vị tha tác tắc (lúc hiện lúc ẩn đều vì người khác mà làm khuôn phép, nghĩa là nêu gương cho người khác noi theo)

sàng o giường nằm, như ngọa tật tại sàng (bệnh nằm trên giường)

lược o sơ lược, chọn lấy một số điểm cốt yếu nhất, như sử lược (chỉ tóm tắt những điểm chính trong lịch sử), lược thân quản kiến (trình bày sơ lược chỗ thấy biết hẹp hòi) sơ o lưa thưa, có ít, như Phật pháp sanh sơ (pháp Phật chỉ có ít người hiểu được)

bẩm o 1. nhận, có được, như thiên bẩm (tính trời cho, nghĩa là tự nhiên sinh ra đã có), bẩm phụ mẫu chi di thể (có được thân thể do cha mẹ truyền lại cho) 2. vâng lời, nghe theo, như bẩm thừa (vâng lệnh), thế phát bẩm sư (cạo tóc nghe theo thầy, nghĩa là theo thầy học đạo)

kinh o cây mận gai, dùng với chữ cức để chỉ chung sự khó khăn, ngăn trở, như kinh thiên cức địa (khắp nơi đều chông gai ngăn trở, ý nói thời loạn lạc), khứ kỳ kinh cức (quét sạch hết những sự khó khăn, ngăn trở)

hư o không có kết quả gì, uổng, luống, như thử hành bất hư (chuyến đi này chẳng uổng công, nghĩa là có kết quả), hư triêm tín thí (uổng nhận của tín thí, nghĩa là nhận hưởng mà không được gì), thời quang diệc bất hư khí (thời gian cũng không luống mất) 2. trống không, giả dối không thật, như thế tự phù hư (đời chỉ là phù phiếm không thật)

chúng o các, những, chỉ số nhiều, như chúng duyên (các duyên), chúng khổ (các nỗi khổ não)

đam o mê đắm, như đam lạc (mê vui), đam vị bất hưu (mê đắm mùi vị không thôi)

quýnh o xa xôi vắng vẻ, cách biệt hẳn, như quýnh thoát trần thế (lánh xa chốn trần thế)

bát o cái bát, bình bát để xin cơm của người xuất gia, như oản bát tác thanh (chén bát khua động thành tiếng)

Bảng tra nhanh theo âm Hán-Việt ai am an ảnh ác áo âm ân ân bang bà bản bảo bá bác bách bách bán báo bát bạc bạch bạng bạt bặc băng bằng bằng bẩm bất bệnh biên biến biện biệt bì bỉ bỉ bị bồ bố bộ bồi bối Bảng tra nhanh theo âm Hán-Việt bội bức cai cam cao cảm cảnh cảnh cảnh cách cái cát căn căng cần cận cập câu cầu cô cổ cố cố côn công cộng cơ cụ cung cùng cử cứ cức cực cường cửu cữu chánh chân chân chân chấn chất chế chi chỉ chỉ chỉ chí chí chu chủ chung chủng chủng chúng chuyển chư chương chương danh dao dã dẫn di di di diệc diện diệp diêu diệu dĩ dị dị do du dục dục dung dung dung dụng duy duyên duyên dữ dự dương đa đam đà đàm đàn đào đảng đãi đãi đãn đại Bảng tra nhanh theo âm Hán-Việt đạo đạo đạt đắc đặc đăng đằng đẳng đầu đệ điển điều đình đĩnh định đọa đoan đoán đoạn đồ đồ độ đối đốn đồng đống động đức đường gia giai giai giam gian giao giả giả giải giải giá giác giác giáo giới giới hà hành hạ hận hậu hậu hề hệ hiệp hiêu hiểu hiệu hình hình hòa hoang hoài hoàn hoàng hoảng hoán hoạn hoắc hoặc hoặc hoằng học hộc hồi hối hối hội hốt hốt hợp hủ húc huống huy huyên huyền huyễn hư hưng hương hưởng hướng hưu hữu hữu ích kê kế kiến kiếp Bảng tra nhanh theo âm Hán-Việt kim kinh kinh kí kính kỳ kỳ ký ký khai khả khải khải khán khát khắc khắc khẳng khẩn kheo khế khi khiên khiết khinh khí khí khí khổ không khởi khởi khuất khuy khuyến khuyết khứ la lai lãm lão lạc lạm lạp lâm lễ liễm liệt liễu liệu lịch long lộ lộ lợi luân luân luân luận luật lục lủng lũy luyến lữ lực lược lương lương lưu lưu ly lý lý ma mang mạc mạn mạng mạo mặc mẫu mê miễn miến minh minh môn mông mộng một một mục na nan nãi năng nẵng ni niệm Bảng tra nhanh theo âm Hán-Việt niên ninh nỗ nội nùng ngã ngại ngạn ngạo nghi nghiêm nghiên nghiệp nghĩ nghĩa nghịch ngọa ngoại ngộ ngộ ngôn ngột ngũ nguyên nguyện nguyệt ngữ nhàn nhạ nhẫm nhậm nhân nhân nhất nhật nhi nhiễm nhiên nhiếp nhĩ nhĩ nhị nhuận như nhược oai oanh oản ổi ôn phản phá pháp phát phát phạ phạm phạt phẩm phần phẫn Phật phi phi phi phỏng phóng phồn phu phu phù phù phù phụ phụ phụ phúc phục phục phục phương quai quan quang quả quản quảng quá quân quật quốc quy quy quỷ quỹ quý quý quyên quyết quýnh Bảng tra nhanh theo âm Hán-Việt sa sanh sàng sác sách sáng sát sát sát sắc sắc sân sấn siêu sĩ số sơ sơ sở sơn sư sử sự sương sưu ta tai tam tài tải tảo tảo tác táp tại tạo tạp tắc tắc tặc tăng tằng tâm tầm tân tân tân tấn tận tập tập tất tất tất tật tấu tể tế tế tế tệ tiệm tiên tiền tiến tiện tiếp tiêu tiểu tinh tì tình tỉnh tỉnh tích tích tích tích tín tính tị tịch tịch tịch tịnh tọa tọa tòa toàn toại tố tốc tối tồn tông tu tụ tuân tuần tuần Bảng tra nhanh theo âm Hán-Việt túc túc tục tục tuế tùng tùng tủng túng tuy tùy tuyết tuyệt tư tư tư tư tư từ tử tứ tự tự tự tức tức tước tương tương tường tưởng tướng tượng tựu tỳ tỳ tha tham tham thanh thanh thao thao thao thành thành thả thác thán thánh tháo tháo thăng thắng thâm thân thân thân thần thấp thập thất thật thể thế thế thiên thiên thiên thiên thiền thiện thiện thiệp thiết thiết thiểu thiệu thí thí thị thị thọ thoát thoại thô thố thối thổn thốn thông thời thù thù thủ thủ thú thụ thuận thúc Bảng tra nhanh theo âm Hán-Việt thúc thục thủy thuyết thử thừa thức thực thực thực thương thường thường thượng trai tranh trách trái trám tránh trạch trạch trạch trắc trầm trần trất trệ tri triêm triền triêu trì trị trọng trụ trú trung trung truy truy trụy truyền trực trường trượng uẩn ủng uổng ư ức ức ưng ứng ưu vãn vãng vạn văn văn vân vấn vật vi vi vi viên viễn viết việt vị vị vị vị vong vong vọng vô vụ xí xuân xuất xúc xuyên xứ xướng y ỷ ý yểm yến yếu