Trùng Đính Tây Phương Công Cứ

53. Lược giải về Tam Chuyển Tứ Đế Pháp Luân

Trước tiên, nói về tướng chuyển, tức là: đây là Khổ, tánh bức bách; đây là Tập, tánh chiêu cảm; đây là Diệt, tánh có thể chứng; đây là Đạo, tánh có thể tu.

Hai là khuyên tu chuyển, tức là: đây là Khổ, ông nên biết; đây là Tập, ông nên đoạn; đây là Diệt, ông nên chứng; đây là Đạo, ông nên tu.

Ba là chứng chuyển, tức là: đây là Khổ, ta đã biết; đây là Tập, ta đã đoạn; đây là Diệt, ta đã chứng; đây là Đạo, ta đã tu.

Khuyên người niệm Phật cầu sanh Tây phương chỉ cốt ở chỗ giản minh, trực tiếp, chẳng cần phải dẫn rộng pháp môn Tứ Đế, nhưng vì muốn chỉ bày rõ về 2 phương diện tự lực và Phật lực, hai thứ rốt ráo sanh tử khó và dễ nên đặc biệt lấy Tứ Đế làm luận cứ so sánh. Khi đã hiểu được nghĩa này thì có còn đành chịu bỏ Phật lực để chuyên cậy vào tự lực hay chăng? Ở đây, chỉ lược giải ý nghĩa; trong phần so sánh sẽ giảng thêm khi giải thích ý nghĩa.

Tam Chuyển Tứ Đế pháp luân đây là do lúc Phật mới thành Chánh Giác, nơi vườn Lộc Dã, đức Phật vì các ông Kiều Trần Như - bọn họ là những người theo Phật đi tu như: Át Bệ, Bạt Đề, Thập Lực Ca Diếp, Câu Lợi - mà nói pháp môn này. Những người đó nghe xong đều đắc quả A La Hán. Khi ấy, Tăng bảo hiện hữu trong thế gian.

Tứ Đế là bốn pháp Khổ, Tập, Diệt và Đạo; bốn pháp thảy đều chơn thật chẳng dối, trọn chẳng có lầm lạc.

Chuyển nghĩa là xoay vần truyền thọ.

Luân là ví dụ. Ví như trong đời, bánh xe hay nghiến nát hoặc vận tải các vật. Phật dùng pháp này giảng cho chúng sanh; chúng sanh tu tập theo đó liền có thể phá trừ phiền não hoặc nghiệp; ấy là nghĩa Nghiến Nát. Khi hoặc nghiệp đã phá thì liền có thể tự chứng lý chơn thật bất sanh bất diệt Niết Bàn, đấy là nghĩa Chuyên Chở.

Do những nghĩa ấy nên gọi là Pháp Luân.

a. Trước hết, giảng về Tướng Chuyển, nghĩa là chỉ bày tánh tướng của Tứ Đế như thế nào để biết lợi hại, hầu quyết định lấy hay bỏ.

Trong câu “Đây là Khổ, tướng bức bách”: chữ “đây” chính là chữ chỉ cho cái khổ quả đang chịu; nghĩa là: cái chánh báo sắc thân này cùng với y báo quốc độ.

Nếu nói về phương diện sắc thân thì cứ hễ có sắc thân này ắt phải có sanh, lão, bịnh, tử, khổ vì thương yêu mà phải xa lìa, khổ vì oán ghét phải gặp gỡ, khổ vì cầu mà chẳng được, khổ vì năm ấm lừng lẫy, tức là tám điều khổ. Tám điều khổ này dù phú quí hay bần tiện ai nấy đều cùng có.

Ngoài ra, do nghiệp báo nên mỗi người còn phải cảm lấy những cái khổ riêng biệt. Do các khổ ấy bức bách phiền loạn cả thân lẫn tâm nên cả một đời người chẳng được tự tại.

Trong câu ‘Đây là Tập, tánh chiêu cảm’, chữ “đây” chỉ cho cả hai thứ: Kiến Hoặc và Tư Hoặc. Hai thứ hoặc này chính là căn bổn sanh tử, danh tướng rất nhiều, chẳng thể nói trọn.

Nói vắn tắt, Kiến Hoặc và Tư Hoặc chính là tham sân si do thấy cảnh mà khởi lên cũng như tham sân si tự khởi lên tuy không thấy cảnh. Phiền não tuy nhiều nhưng chẳng ngoài ba thứ tham, sân, si.

Tập có nghĩa là tụ tập. Do vì có hai thứ Hoặc ấy nên có thể tụ tập hết thảy phiền não, chiêu cảm hết thảy khổ báo. Do khởi các tâm thiện, ác nên liền tạo các nghiệp thiện, ác... Có nghiệp thời ắt phải chịu báo cho nên mãi luân hồi trong đường thiện, ác nơi tam đồ, lục đạo; muôn kiếp chẳng thoát ra được.

Trong câu “Đây là Diệt, tánh chứng được”, chữ “đây” chỉ cho việc diệt cái Khổ và Tập vừa nói ở trên, đạt được lý thể Bất Sanh Bất Diệt. Do tu đạo Giới, Định, Huệ nên dứt được cái nhân sanh tử là tham, sân, si. Do đấy, chẳng còn phải chịu quả khổ luân hồi sanh tử nữa, chứng được Niết Bàn bất sanh, bất diệt. Vì thế, gọi là Diệt.

Diệt là không. Đã chẳng có sanh thì sẽ cũng chẳng có diệt; bất sanh bất diệt mà cưỡng gọi là Diệt.

Ví như mây, sương mù che lấp hư không; một cơn gió mạnh nổi lên khiến mây mù bị tiêu trừ, hư không sẵn có nhân đấy sẽ hiển hiện. Lúc mây mù che ngăn, hư không vốn chẳng hề diệt. Lúc mây mù tan, hư không vốn chẳng hề sanh. Bổn thể của hư không là luôn thường hằng bất biến. Tướng sáng, tối, thông, tắc thật là cách biệt nghìn trùng. Hiểu rõ điều này rồi mà chẳng phát tâm tu đạo để chứng Diệt thì thật chẳng đúng vậy.

Lý ấy ai cũng có đủ, nếu chịu tu đạo thì không có ai là chẳng đạt được; bởi thế mới nói là “tánh có thể chứng”.

Trong câu “Đây là đạo, tánh có thể tu”, chữ “đây” chỉ Giới - Định - Huệ. Phật pháp tuy là vô lượng vô biên nhưng hoàn toàn nằm gọn trong ba thứ Giới, Định, Huệ.

Đạo có nghĩa là thông đạt; tức là: dựa vào Giới, Định, Huệ này mà tu thì ắt sẽ có thể đoạn được cái nhân sanh tử là tham, sân, si, chẳng thọ cái quả sanh tử luân hồi trong tam đồ, lục đạo, đích thân đạt được Niết Bàn bất sanh, bất diệt vốn sẵn có trong tự tâm.

Nhưng tâm ta cũng vốn sẵn đủ đạo Giới, Định, Huệ này; chứ chẳng phải là chẳng tu thì ta tuyệt nhiên chẳng có; còn nếu tu thì Giới Định Huệ ấy cũng chẳng phải từ bên ngoài đến. Bởi vậy mới nói là“tánh có thể tu”

Bốn pháp này đều trước hết nêu lên cái quả, sau mới trình bày cái nhân. Khổ là quả của Tập; Tập là nhân của Khổ. Diệt là quả của Đạo; Đạo là nhân của Diệt.

Nói như vậy là để cho biết Khổ mà đoạn Tập, hâm mộ Diệt nên tu Đạo vậy.

b. Thứ hai, Khuyên Tu Chuyển là đã biết tánh tướng, lợi hại; nhưng nếu chẳng chơn thật tu trì thì chẳng thể đạt được lợi ích ấy, xa rời khỏi họa hại đó nên Phật khuyên rằng: “Đây là Khổ ông nên biết; đây là Tập, ông nên đoạn; đây là Diệt, ông nên chứng; đây là Đạo, ông nên tu”. Muốn rời khổ quả thì trước hết phải đoạn Tập nhân; muốn chứng Diệt lý thì phải tu đạo phẩm trước.

c. Ba là Tác Chứng Chuyển. Trước khi chư Phật xuất thế, không hề có giáo nghĩa này; nay đức Phật nói ra sợ có kẻ hoài nghi nên ngài nêu ra điều chính mình đã trải qua để làm chứng cứ, bèn nói là:‘Đây là Khổ, ta đã biết. Đây làTập, ta đã dứt. Đây là Diệt, ta đã chứng. Đây là Đạo, ta đã tu”.

Muốn biết con đường dưới núi, cần phải hỏi người qua lại; Phật là người qua lại, lời ngài nhất định đáng nên tuân theo. Vì thế, năm người nghe [khi ấy] đều chứng quả A La Hán. Năm người này đều do vì túc căn đã chín, lại thêm được oai thần của Phật gia bị nên mới được như thế.

Nếu căn cứ trên đa số tùy ý đắc chứng mà luận thì sự chứng đắc khó, dễ sai khác rất lớn:

Bậc Sơ Quả đã đoạn kiến hoặc, còn phải bảy lần sanh lên trời, bảy lần trở lại nhân gian rồi mới chứng Tứ Quả.

Nhị Quả một lần sanh thiên, một lần sanh trong nhân gian mới chứng Tứ Quả.

Tam Quả sanh khắp trong năm cõi Bất Hoàn Thiên rồi chứng Tứ Quả, hoặc sanh trong hết thảy các cõi trời Tứ Không.

Thời gian thọ sanh ấy chẳng thể tính đếm dễ dàng. Sơ Quả, Nhị Quả, Tam Quả tuy phải tốn thời gian lâu xa như thế mà vẫn chưa đoạn được kiến hoặc. Tuy khó khăn bội phần ngần ấy nhưng quả A La Hán vẫn còn thuộc về Tiểu Thừa, đạt đến địa vị Bồ Tát còn phải lâu xa hơn nữa. Nếu có thể hồi Tiểu hướng Đại thì mới vào được Bồ Tát vị, tấn tu dần dần cho đến khi thành Phật.

Đây là xét về mặt nương vào Giới, Định, Huệ của tự lực để liễu thoát sanh tử, thật là khó khăn, thật khó như lên trời. Vì thế, Như Lai đặc biệt mở ra một pháp môn Tín, Nguyện, Niệm Phật Cầu Sanh Tịnh Độ để hàng Bồ Tát chứng Đẳng Giác lẫn phàm phu gây tạo ác nghiệp cùng ngay trong hiện đời được vãng sanh Tây phương.

Xét theo giáo lý phổ thông mà luận, phàm phu đủ cả hoặc nghiệp, tuyệt chẳng có cơ hội dứt hết sanh tử; nhưng chỉ có pháp môn Tịnh Độ: nếu đủ lòng tin chơn thật, nguyện thiết tha, thành tâm trì Phật hiệu thì liền có thể nương nhờ Phật từ lực, mang nghiệp đi vãng sanh. Một phen được vãng sanh thì chẳng còn có hoặc nghiệp nữa vì Tây phương cảnh duyên thù thắng như lò luyện lớn, một nhúm tuyết chưa rớt đến bên trong đã bị tiêu mất, cũng như kiếp hỏa đốt sạch thế giới, tìm tro còn chẳng được. Cả ba thứ: Phật lực, Pháp lực, Chúng Sanh Tâm lực đều chẳng thể nghĩ bàn.

Vì thế, chỉ có mỗi pháp môn này là có thể ban cho lợi ích đặc biệt. Phải nên biết rằng pháp môn Tịnh Độ chính là pháp môn thành thỉ thành chung vô thượng của mười phương tam thế hết thảy chư Phật: trên thành Phật đạo, dưới độ chúng sanh.

Đời lắm kẻ quen thói chẳng suy xét kỹ, cứ cho là đây chỉ là pháp môn đặt ra cho bọn ngu phu, ngu phụ, còn mình là bậc thượng sĩ tự tại nên chẳng chịu thuận tu tập theo, đành nhường cho kẻ ngu phu, ngu phụ nương nhờ vào Phật lực được vãng sanh Tây phương liễu sanh thoát tử, siêu phàm nhập thánh.

Còn bậc trí tự lực thì trí lực chẳng thể đối phó nổi hoặc nghiệp; khi hoặc nghiệp chưa hết thì chẳng thể tránh khỏi thọ sanh trong tam đồ, lục đạo. Đem so tam đồ, lục đạo với kẻ hạ hạ phẩm vãng sanh Tịnh Độ thì đã khác nhau một trời một vực, huống hồ là so với bậc thượng thượng phẩm!

Kẻ ngu phụ, ngu phụ đáng bị xem thường, nhưng há có nên xem thường kẻ ngu phu, ngu phụ niệm Phật cầu sanh Tây phương hay chăng? Xem thường họ tức là xem thường pháp phổ độ trên là thánh, dưới là phàm của mười phương chư Phật! Tự mình lầm, lại làm người khác lầm lạc rất lớn, chẳng đáng sợ lắm thay, chẳng đáng hãi lắm thay!

54. Lược giải về Tứ Liệu Giản (tức Tịnh Độ Quyết Nghi luận)

Thuốc không quý tiện, thuốc trị lành bịnh là thuốc hay. Pháp không hơn, kém, pháp khế hợp căn cơ là diệu.

Thuở xưa, căn tánh con người thù thắng, tri thức như rừng, hễ tu một pháp liền đều có thể chứng đạo. Người đời nay, căn tánh kém cỏi, tri thức hiếm hoi, nếu bỏ Tịnh Độ thì chẳng nhờ vào đâu để được giải thoát.

Tôi tự thẹn nhiều đời, nhiều kiếp, ít gieo căn lành, phước mỏng, huệ cạn, chướng nặng, nghiệp sâu; lúc đang cầu học hỏi lại chẳng gặp thiện hữu, chưa được nghe đạo truyền tân ⁹ của thánh hiền, lậm cái độc của Hàn, Âu ¹⁰ phế Phật. Học vấn chưa thành, nghiệp lực đã hiện ra trước. Từ đấy, bệnh nặng cả mấy năm, chẳng làm gì được.

Nghĩ kỹ thiên địa quỷ thần chiếu soi như thế, cổ kim thánh hiền đông nhiều đến thế, huống chi là Phật vốn tự chẳng có quyền lực để ép người thuận theo; ắt là nhờ vào vua thánh, tôi hiền hộ trì nên đạo Phật mới có thể lưu truyền khắp thiên hạ vậy.

Nếu quả thật đúng như lời họ Hàn, họ Âu: Phật pháp trái nghịch thánh đạo, tổn hại Trung Quốc thì chẳng những riêng vua thánh, tôi hiền xưa nay chẳng dung thứ cho Phật pháp tồn tại nơi đời mà thiên, địa, quỷ thần cũng tru diệt chẳng còn sót từ lâu rồi; nào phải đợi Âu, Hàn dùng lời hư vọng để bác bỏ nữa!

Đạo quân tử nói trong sách Trung Dung, kẻ ngu phu, ngu phụ còn có thể biết được, hành được; còn như cái đạo đạt đến mức cùng cực thì ngay cả thánh nhân cũng có điều chẳng hay biết, chẳng lãnh hội nổi. Ông Âu, ông Hàn tuy hiền, nhưng còn kém xa thánh nhân rất nhiều thì làm sao biết được những điều thánh nhân còn chẳng biết chẳng hay! Phật pháp nào có phải là pháp mà phàm tình, trí thế gian suy lường được nổi.

Tôi bèn nhanh chóng sửa đổi tâm trước, xuất gia làm Tăng, tự lượng sức mình: nếu chẳng nương vào sức thệ nguyện của đức Như Lai thì quyết khó có thể ngay trong đời này thoát khỏi sanh tử. Từ ấy, chỉ niệm Phật, chỉ cầu Tịnh Độ.

Từ nhiều năm qua, tôi đã lạm dự vào chốn giảng pháp, nhiều phen tham vấn các bậc Thiền Đức, chẳng qua là muốn phát minh Đệ Nhất Nghĩa Đế Tịnh Độ để làm tư lương thượng phẩm vãng sanh mà thôi. Hận rằng sức lực yếu ớt nên hạnh khó dũng mãnh; nhưng tôi tín, nguyện kiên cố, chẳng phải chỉ các sư giảng Thiền trong đời không lay chuyển nổi tôi chút nào mà dẫu cho chư Phật hiện thân dạy tu pháp khác, tôi cũng chẳng chịu bỏ pháp này nhận lấy pháp khác, trái nghịch cái tâm ban đầu. Vì túc nghiệp gây chướng ngại nên tôi trọn chưa đạt được nhất tâm bất loạn để đích thân chứng được Niệm Phật Tam Muội, thẹn thùng vô kể.

Một ngày nọ có một Thượng Tọa, học Thiền tông đã lâu, kiêm thông giáo lý, mắt xem bốn biển rỗng không, thề chứng Nhất Thừa, noi gương Thiện Tài tham học khắp các tri thức, đến Loa Sơn gõ cửa thất tôi.

Khi ấy, tôi vừa xem tập Di Đà Yếu Giải thấy văn sâu lý thẳm, chẳng tiện cho kẻ sơ cơ, mông muội nên muốn thâu thập những giáo lý của tông Thiên Thai để viết lời giải thích, ngõ hầu giúp bậc sơ học dễ bề tiến tu, chứ chẳng dám bắt chước cổ đức hoằng xiển đạo mầu mà chỉ toan tạo thắng duyên cho hậu học. Mừng có vị Thượng Tọa ấy đến nên tôi liền tặng ông ta một cuốn Yếu Giải, rồi thuật ý muốn viết lời giải thích. Nhân đấy, Thượng Tọa bảo tôi:

- Một cuốn Yếu Giải tôi trước đã từng xem, thấy trong ấy viết rằng: “Tạng sâu Hoa Nghiêm, cốt tủy kín nhiệm của Pháp Hoa, tâm yếu của hết thảy chư Phật, kim chỉ nam cho vạn hạnh của Bồ Tát đều chẳng ra khỏi kinh này”. Như vậy là chẳng phải là đề cao mà là chèn ép Tông (Thiền), Giáo (các tông phái khác như Hoa Nghiêm, Thiên Thai...), quá khen Tịnh Độ, báng chánh pháp luân, khiến chúng sanh nghi lầm!

Chẳng hiểu đại sư Ngẫu Ích đã có cái học thức thiên cổ hy hữu sao lại không trực chỉ nhân tâm, hoằng dương Chỉ Quán. Trái lại, ngài chấp vào thứ kiến giải ấy khiến kẻ ngu phu, ngu phụ dùng đó như bùa hộ thân, chỉ mong hàng Tăng, tục trong đời giữ một pháp buông bỏ vạn hạnh; lấy vũng nước, bỏ cả biển rộng, cùng bước vào nẻo mê, vĩnh viễn quay lưng với đường chánh, đoạn diệt giống Phật, tội ngập cả trời.

Muốn báo ân Phật thì trước hết nên hủy diệt sạch sách này, sao ngài còn tính viết lời giải thích để giúp cho sách được lưu thông vậy! Tâm giận ngùn ngụt, như đối diện cừu thù.

Tôi đợi cho ông ta bình tĩnh lại, thong thả bảo rằng:

- Ông coi lời giải thích này của ngài Ngẫu Ích là tội lỗi quá nặng; ấy là chỉ biết ngọn, nhánh, chứ chẳng biết đến cội gốc, như con chó khờ chạy theo hòn đất, như con ngỗng chúa chẳng chọn sữa.

Phải biết là cái lỗi ấy chẳng do cuốn Yếu Giải này của ngài Ngẫu Ích mà thật là do Phật Thích Ca, Phật Di Đà, mười phương chư Phật và ba kinh Tịnh Độ, kinh Hoa Nghiêm, Pháp Hoa, các kinh Đại Thừa và các vị đại Bồ Tát, tổ sư: Văn Thù, Phổ Hiền, Mã Minh, Long Thọ, Trí Giả, Thiện Đạo, Thanh Lương, Vĩnh Minh v.v...

Nếu ông có thể làm đại pháp vương trừng trị tội ấy thì lời ông sẽ được cả thế gian phụng hành; bằng không thì là kẻ dân ngu nơi rừng núi vọng xưng hoàng đế, tự chế pháp luật, bội phản luật vua: đã chẳng ra gì còn lại bị diệt môn tru tộc vậy. Ông nói như thế là báng Phật, báng Pháp, báng Tăng, ngay đời này sẽ đọa A Tỳ địa ngục thọ khổ bao kiếp, trọn không có lúc thoát ra. Cậy chút phước trong quá khứ, tạo khổ báo muôn đời. Hạng người được tam thế chư Phật gọi là đáng thương xót chính là ông vậy.

Ông ta giật mình, nói:

- Thầy bảo tội nơi đức Thích Ca, Di Đà v.v... Sao mà lại trái nghịch lý thường đến như thế? Xin thầy giải thích cho. Nếu lý ấy thật sự thù thắng, tôi đâu dám chẳng tuân theo?

Tôi bảo:

- Như Lai vì một đại sự nhân duyên nên xuất hiện trong đời. Đại sự nhân duyên vừa nói đó chính là muốn cho chúng sanh khai, thị, ngộ, nhập tri kiến của Phật, thẳng đến khi thành Phật mà thôi; đâu còn có gì khác nữa đâu!

Khốn nỗi chúng sanh căn tánh có lớn nhỏ, mê có cạn sâu, chẳng thể tỏ bày trực tiếp bổn hoài của Phật. Do đó, đức Phật mới thuận theo căn cơ đặt bày giáo pháp, đối bịnh phát thuốc, vì lẽ thật mà bày ra phương tiện quyền biến, khai quyền hiển thật; [chỉ một pháp] Nhất Thừa mà bèn nói ra các thuyết.

Giả như có kẻ thiện căn thành thục thì sẽ làm cho họ nhanh chóng lên được bờ kia; còn đối với kẻ ác nghiệp sâu dày, sẽ khiến họ dần dần thoát khỏi trần lao, rủ lòng tiếp dẫn; khéo khuyến dụ dần dần. Dẫu có dùng các ví dụ như trời, đất, mẹ cha… cũng chẳng diễn tả nổi chút phần [từ ân của Phật].

Hơn nữa, do hết thảy pháp môn đều nhờ vào tự lực. Dẫu là kẻ túc căn thâm hậu triệt ngộ tự tâm, nhưng hai thứ: kiến hoặc, tư hoặc vẫn còn sót chút ít chưa hết nên vẫn y như cũ sanh tử trong luân hồi chưa ra được khỏi!

Huống hồ là kẻ đã thọ thai ấm, đối cảnh liền sanh chấp trước, từ giác đến giác thì ít nhưng từ mê vào mê lại nhiều. Bậc thượng căn còn như vậy, đối với kẻ trung căn, hạ căn còn biết nói sao nữa!

Đoạn kiến hoặc giống như cắt dứt dòng sông rộng bốn mươi dặm, huống hồ là tư hoặc! Liễu sanh thoát tử há có dễ đâu!

Do vậy, [các pháp môn khác] chẳng thể độ trọn ba căn, tuyên dương bổn hoài của Phật; chỉ có một pháp Niệm Phật Cầu Sanh Tịnh Độ, chuyên cậy vào hoằng thệ nguyện lực của Phật Di Đà là chẳng cần biết đến thiện căn thành thục hay chẳng thành thục, ác nghiệp là nặng hay nhẹ; cứ hễ sanh lòng tin, phát nguyện, trì danh hiệu Phật thì lúc lâm chung sẽ quyết định được Phật Di Đà thùy từ tiếp dẫn, vãng sanh Tịnh Độ. Người thiện căn thuần thục sẽ nhanh chóng viên thành Phật quả; kẻ ác nghiệp nặng nề cũng được dự vào dòng thánh. Đấy chính là đạo cốt yếu để độ sanh của tam thế chư Phật, là pháp mầu nhiệm để thượng thánh lẫn hạ phàm cùng tu.

Do vậy, các kinh Đại Thừa đều tuyên bày pháp quan yếu này; lịch đại tổ sư không vị nào chẳng tuân hành. Ông tự phụ Thiền, Giáo, bảo xằng rằng hoằng dương Tịnh Độ là báng chánh pháp luân, là đoạn diệt giống Phật, đủ chứng tỏ ông đã bị ma dựa vào thân, táng tâm bịnh cuồng, nhận mê là giác, chỉ chánh bảo tà, là chủng tử địa ngục vậy!

Trong kiếp xưa, đức Thích Ca, đức Di Đà từng phát đại thệ nguyện độ thoát chúng sanh. Một vị thì hiện nơi uế độ, dùng cái uế, dùng điều khổ để chiết phục và thúc đẩy chúng sanh tiến tu; một vị an cư Tịnh Độ, lấy tịnh, lấy lạc để nhiếp thọ hòng đào luyện chúng sanh.

Ông chỉ biết là ngu phu, ngu phụ vẫn có thể niệm Phật nên đến nỗi miệt thị Tịnh Độ, sao chẳng xét suy: trong phẩm Nhập Pháp Giới của kinh Hoa Nghiêm, sau khi ngài Thiện Tài đã chứng ngộ gần bằng chư Phật, Phổ Hiền Bồ Tát bèn dạy ngài phát mười đại nguyện vương, hồi hướng vãng sanh Tây phương Cực Lạc thế giới, ngõ hầu viên thành Phật quả. Nhân đấy, khuyên dạy khắp Hoa Tạng hải chúng hay sao?

Trong toàn thể Hoa Tạng hải chúng, chẳng có một ai là phàm phu, Nhị Thừa, mà đều là bậc Pháp Thân Đại Sĩ ở địa vị bốn mươi mốt cùng phá vô minh, cùng chứng pháp tánh. Các ngài đều có thể nương vào bổn nguyện luân mà hiện thân làm Phật trong thế giới không có Phật.

Hơn nữa, trong biển Hoa Tạng có vô lượng Tịnh Độ, nhưng các ngài đều hồi hướng vãng sanh Tây phương Cực Lạc thế giới thì phải biết là Vãng Sanh Cực Lạc chính là huyền môn để thoát khổ, là đường tắt để thành Phật.

Vì vậy, tự cổ chí kim, trong tất cả tùng lâm dù Thiền hay Giáo, không nơi nào là chẳng sớm chiều trì danh hiệu Phật cầu sanh Tây phương. Ông đã tham bái khắp các tùng lâm, ắt hẳn hằng ngày cũng tu tập, thế sao lại sanh hủy báng đến thế!

Sách Nho có nói: “Tu tập mà chẳng xem xét, dùng hằng ngày mà không biết”, há không phải là nói đến hạng người như ông hay sao?

Hơn nữa, Hoa Nghiêm là vua của các kinh, vua trong Tam Tạng; chẳng tin Hoa Nghiêm thì là nhất xiển đề. Dẫu cho chẳng đọa vào A Tỳ ngay khi còn sống thì khi báo hết sẽ quyết định rớt vào Vô Gián.

Tôi muốn thoát khổ nên cầu sanh Tịnh Độ, ông muốn được khổ nên hủy báng Hoa Nghiêm. Ông cứ giữ cái chí của ông, tôi hành cái đạo của tôi. Tướng quân chẳng xuống ngựa, ai nấy tự ruổi theo đường mình.

Đạo đã khác thì chẳng thể bàn luận được! Ông đi đi, tôi chẳng muốn trò chuyện với ông nữa!

Ông ta đáp:

- Đạo quý ở chỗ hoằng thông, hễ nghi thì cần phải đoạn nghi, sao thầy lại cự tuyệt đến thế? Tôi thường nghe Tỳ Lô Giá Na Như Lai ở khắp hết thảy chỗ, nơi đức Phật ở gọi là Thường Tịch Quang; chỉ cần chứng được pháp thân thì đương xứ chính là Tịch Quang Tịnh Độ. Sao lại phải dùng cái tâm sanh diệt bỏ Đông lấy Tây mới coi là được vậy?

Tôi đáp:

- Ông nói sao dễ dàng quá! Tịch Quang Tịnh Độ tuy chính là đương xứ; nhưng nếu chẳng phải là đoạn trí đã đạt đến rốt ráo, đã viên chứng pháp thân Tỳ Lô thì chẳng thể đích thân thọ dụng triệt để nổi! Các địa vị như: Thập Trụ, Thập Hạnh, Thập Hồi Hướng, Đẳng Giác, cả bốn mươi mốt địa vị trong Viên Giáo vẫn là phần chứng!

Nếu ông đã chứng được Tỳ Lô pháp thân thì nói đương xứ chính là Tịch Quang cũng chẳng hại gì; còn nếu chưa được như thế thì dẫu có nói đến thức ăn cùng tính đếm của cải vẫn chẳng thể tránh khỏi bị chết vì đói lạnh được!

Ông ta hỏi:

- Duy tâm Tịnh Độ, tự tánh Di Đà là điều trong Tông môn thường nói chẳng lẽ là sai lầm hay sao?

Tôi nói:

- Thuyết đó của nhà Thiền chuyên chỉ về lý tánh chứ chẳng bàn đến sự tu. Vì sao vậy? Nhà Thiền muốn cho người ta trước hết biết đến cái lý phàm, thánh, chúng sanh và Phật tu chứng, chẳng dính mắc nhân quả. Sau đấy mới y theo lý đó mà phát khởi tu nhân hòng chứng quả, siêu phàm nhập thánh. Đấy chính là mặt sự: chúng sanh chứng thành Phật đạo.

Sao ông lẫn lộn sự và lý, tri kiến điên đảo đến thế? Ông lại bảo bỏ Đông lấy Tây là sanh diệt, nhưng chẳng biết chấp Đông bỏ Tây lại là đoạn diệt. Phàm còn chưa chứng Diệu Giác thì có ai thoát khỏi thủ, xả? Ba a tăng kỳ kiếp chọn lựa hạnh nghiệp, trăm kiếp tu nhân, thượng cầu, hạ hóa, đoạn hoặc chứng chơn, có việc gì chẳng phải là thủ xả đâu?

Phải nên biết là do đức Như Lai muốn cho hết thảy chúng sanh mau chứng đắc pháp thân và Tịch Quang, cho nên Phật mới đặc biệt khuyên trì danh hiệu Phật, cầu sanh Tây phương vậy!

Hỏi:

- Sách Hoa Nghiêm Hợp Luận của Táo Bá Lý Trưởng Giả nhận định Tây phương Tịnh Độ chỉ [dành cho] hàng phàm phu còn có một phần chấp tướng, chưa tin nổi thật lý của Pháp Không. Nếu chuyên ức niệm cõi ấy thì tâm sẽ được tịnh một phần, sẽ được sanh Tịnh Độ. Pháp đó là Quyền pháp chứ chẳng phải Thật pháp; cớ sao Hoa Tạng hải chúng lại cùng nguyện vãng sanh?

Ngài Táo Bá chứng thánh quả ngay trong hiện đời, thần thông trí huệ chẳng thể nghĩ bàn; nhất quyết ngài phải là Bồ Tát trong hội Hoa Nghiêm thị hiện thì lời ngài nói nhất định chẳng sai lầm quyết chẳng sai lầm!

Đáp:

- Tuy ngài Táo Bá là Bồ Tát thị hiện, nhưng khi ấy kinh Hoa Nghiêm chưa được truyền đến [Trung Hoa] trọn vẹn, ngài chẳng dự đoán được nên mới lập thuyết như vậy.

Xét ra, ngài Táo Bá tạo luận vào năm Khai Nguyên đời vua Đường Huyền Tông. Sau khi viết xong luận, ngài liền nhập diệt; phải hơn năm mươi năm sau, mãi đến năm Trinh Nguyên thứ mười một đời vua Đức Tông, vua nước Ô Trà ở Thiên Trúc mới dâng bộ Hoa Nguyên Phổ Hiền Hạnh Nguyện Phẩm gồm bốn mươi cuốn bằng Phạn văn.

Đến năm Trinh Nguyên thứ mười bốn, kinh mới dịch xong để lưu thông. Ba mươi chín quyển trước tương ứng với phẩm Nhập Pháp Giới [của bản Hoa Nghiêm] tám mươi cuốn, nhưng văn nghĩa [trong bản Hoa Nghiêm bốn mươi quyển] có phần tường tận hơn.

Trong cuốn thứ tám mươi, ngài Thiện Tài nương vào sức oai thần lực ngài Phổ Hiền, sở chứng đã ngang với đức Phổ Hiền nên ngài Phổ Hiền bèn đọc cho nghe bài kệ khen ngợi công đức thắng diệu của Như Lai. Tuy kinh văn đến đây đã hết, nhưng chưa có phần kết nên pháp hội vẫn chưa kết thúc. Bởi vậy, mới có phẩm Hạnh Nguyện.

Trong cuốn thứ bốn mươi, ngài Phổ Hiền dùng mười đại nguyện vương để khuyến tấn Thiện Tài và Hoa Tạng hải chúng khiến cho họ hồi hướng vãng sanh Tây phương Cực Lạc thế giới; nói xong, Như Lai khen ngợi, đại chúng phụng hành. [Đến đây], kinh văn mới hoàn bị. Vì lẽ đó, cổ đức mới đem quyển này đặt nối theo sau tám mươi quyển kia để kẻ hậu học đều được thọ trì toàn bộ bản kinh vậy.

Cổ đức cho rằng một pháp Niệm Phật Cầu Sanh Tịnh Độ chỉ Phật với Phật mới biết trọn vẹn, bậc Đăng Địa Bồ Tát còn chẳng biết nổi ít phần, chính là ý này. Pháp Tịnh Độ gồm tóm trọn hết thảy bậc thượng căn lợi khí chẳng còn sót vậy.

Kinh Đại Tập dạy: ‘Đời mạt pháp ức ức kẻ tu hành, hiếm một ai đắc đạo. Chỉ nương theo pháp Niệm Phật thì mới thoát khỏi sanh tử’; như vậy, pháp Tịnh Độ cũng thâu nhiếp hết thảy thiên nhân, lục đạo cụ phược phàm phu chẳng còn sót gì!

Ông tin ngài Táo Bá mà chẳng tin phẩm Hạnh Nguyện và kinh Đại Tập, tức là tuân theo cáo thị oai quyền một thuở của quan huyện, trái nghịch sắc chỉ của hoàng đế muôn đời chẳng đổi. Sao mà chẳng biết tôn, ty, khinh, trọng đến như thế ấy!

Hỏi:

- Nếu đã là hải chúng thị hiện, sao lại phải đợi có kinh mới biết?

Đáp:

- Hoằng dương Phật pháp thật chẳng phải là việc dễ! Cần phải có chứng cứ thì mới gây được lòng tin. Một bộ kinh Hoa Nghiêm siêu việt các kinh, chẳng thể không có dẫn chứng mà tự lập thuyết được!

Hỏi:

- Lúc kinh Niết Bàn chưa truyền đến Trung Hoa, sao ngài Đạo Sanh đã đề xướng trước là Nhất Xiển Đề cũng có Phật tánh. Há có nên bảo là ngài Táo Bá chẳng bằng ngài Đạo Sanh ư?

Đáp:

- Xiển Đề nguyên là chúng sanh mà hết thảy chúng sanh đều có Phật tánh thì sao riêng Xiển Đề lại chẳng có? Bậc có trí thức đều có thể dự đoán được điều này; còn chuyện vãng sanh sẽ viên mãn Phật quả thì các kinh tuyệt chưa tuyên nói, ai dám tự ý xướng xuất nên giáo nghĩa đó?

Điều thứ hai là sự và lý tuyệt đối chẳng mâu thuẫn nhau nên chẳng thể dẫn trường hợp này làm chứng. Còn về sở chứng của hai vị thì chẳng phải điều bọn phàm phu thấp sát đất ta biết được nổi, dám đâu hý luận! Phải biết là Bồ Tát hoằng pháp hoặc thuận hoặc nghịch, dùng các thứ phương tiện chẳng thể nghĩ bàn. Biết đâu ngài Táo Bá thị hiện không biết cốt là để đôn đốc sự tin tưởng nơi người đời sau.

Hỏi:

- Các sư Thiền tông đa số chê bỏ Tịnh Độ, đó là vì lẽ gì?

Đáp:

- Các sư Thiền tông chỉ truyền Phật tâm nên tất cả ngôn thuyết đều quy hướng về đấy. Ông đã tham Thiền nhiều năm mà còn chẳng biết lẽ này thì cái hiểu biết của ông đều là ác tri kiến phá hoại Thiền tông vậy.

Hỏi:

- Tôi còn đang là phàm phu sát đất, dám đâu lung lăng. Đấy thật là lời lẽ của chư Tổ, quyết có thể lấy làm bằng chứng. Lục Tổ nói: “Người Đông phương tạo tội niệm Phật cầu sanh Tây phương. Người Tây phương tạo tội niệm Phật cầu sanh cõi nào?” Ngài Triệu Châu nói: “Lão tăng niệm Phật một tiếng, súc miệng ba ngày”. Phần nhiều các sư Thiền tông có những câu nói thế ấy thì thầy lại bảo sao đây?

Đáp:

- Lục Tổ trực chỉ hướng thượng để cho người ta biết giữ lấy tự tâm, còn ông lại chẻ văn giải nghĩa, biện luận pháp môn tu trì; đấy là coi cái yên của người cưỡi lừa chính là cái cằm của người cưỡi, lầm lẫn quá thể!

Ông phải biết là người ở Tây phương đã hết sạch kiến hoặc và tư hoặc, tiến lên phá được trần sa hoặc và vô minh hoặc. Họ chỉ có tấn tu, tuyệt không có việc tạo tội. Tổ nói “kẻ ấy cầu sanh cõi nào?” là nếu trong lúc ấy mà chưa đoạn được kiến hoặc, tư hoặc thì nương nhờ Phật từ lực, kẻ đới nghiệp vãng sanh sẽ được sanh vào cõi Phàm Thánh Đồng Cư Tịnh Độ. Một phen đã sanh trong cõi kia rồi thì hai hoặc: kiến và tư sẽ triệt để tiêu diệt, giống như quăng miếng tuyết vào lò lửa lớn, tuyết chưa rơi đến nơi đã biến mất. Thân cận người đức hạnh thì ý niệm thô lậu sẽ tiêu hết.

Nếu như kiến hoặc, tư hoặc đã hết sạch thì sẽ sanh vào Phương Tiện Hữu Dư Tịnh Độ; phá được một phần vô minh thì sanh vào Thật Báo Vô Chướng Ngại Tịnh Độ. Khi vô minh hết sạch, phước huệ viên mãn thì sẽ sanh Thường Tịch Quang Tịnh Độ. Tại cõi này hiện chứng như thế thì tại cõi kia tấn tu cũng sẽ như thế.

Sao ông quá lo họ không có chốn để sanh về để rồi tự chướng mình, chướng người, chẳng chịu cầu sanh? Nghe nói [người khác] ăn bị mắc nghẹn nên bèn bỏ cả ăn đến nỗi chết mất thì đúng là kẻ si trong thiên hạ, ông đừng có giống như vậy!

Ông chỉ biết một câu của ngài Triệu Châu: “Một chữ Phật, ta chẳng thích nghe” mà chẳng dẫn luôn câu kế tiếp. Ông tăng hỏi: “Hòa thượng có vì người không?” Triệu Châu nói: “Phật, Phật!”

Ông chỉ muốn căn cứ vào câu ‘Niệm Phật một tiếng, súc miệng ba ngày’ mà chẳng dựa theo câu:“Hòa thượng nhận của cúng dường của đại vương như thế, sẽ dùng gì để báo đáp?” Triệu Châu nói: “Niệm Phật”.

Lại chẳng y theo câu: “Tăng hỏi: ‘Mười phương chư Phật, lại có thầy chăng?’ Triệu Châu nói: ‘Có’. Hỏi: ‘Thầy của chư Phật là gì?’ Triệu Châu đáp: ‘A Di Đà Phật, A Di Đà Phật’.

Ông bảo phần nhiều các sư Thiền tông nói như thế, nhưng chẳng biết lời đáp tương ứng căn cơ được gọi là cơ phong, gọi là chuyển ngữ. Hỏi ở nơi đáp, đáp ở nơi hỏi. Ông chẳng biết phản chiếu hồi quang, tham cứu nơi chính mình, chỉ một bề nhai bã hèm, chạy theo đất cục, bao giờ mới thấy tánh được!

Tôi xuất gia hơn ba mươi năm, luôn nghe chư Tăng nhắc một câu “Niệm Phật súc miệng ba ngày’, còn câu “lấy Phật, Phật để độ người”, “dùng niệm Phật báo ân”, “A Di Đà Phật là thầy chư Phật”tuyệt chưa từng nghe có ai nhắc đến một lần.

Ôi! Những câu trên đều cùng từ một miệng thốt ra, nếu đã cho câu trước là thật đáng tin thì câu sau cũng phải là thật đáng tin, cớ sao chỉ chấp nhận lời tổn, còn lời ích lại bỏ đi! Một thuận, một chống, tự mâu thuẫn nhau.

Phàm lời nói của ngài Triệu Châu đều quy về bổn phận; câu ‘Phật chẳng thích nghe’ cùng câu ‘Niệm Phật báo ân’ đều là chuyển ngữ. Nếu có thể ngay trong những câu đó mà biết được tự tâm thì mới biết rằng đạo của ngài Triệu Châu vượt khỏi thường tình, ý nghĩa vượt ngoài ngôn ngữ, thì sẽ siêng năng niệm Phật suốt cả ngày còn thấy là chưa đủ vậy!

Nếu như đã không được đích thân gặp ngài Triệu Châu thì sao chẳng lấy việc Niệm Phật làm sự tu trì, há có nên chấp lấy câu bác Phật làm căn cứ! Hễ niệm Phật thì ngay trong đời này sẽ thoát khỏi luân hồi, trong tương lai quyết định thành Phật. Còn nếu nương theo lời bác Phật thì là báng Phật, báng Pháp, báng Tăng; hiện đời tội nghiệp chất như núi, phước huệ băng tiêu, khi mạng chung sẽ vĩnh viễn đọa trong A Tỳ chịu khổ nhiều kiếp. Lẽ lợi hại, được mất như thế ấy thật là một trời, một vực.

Người đời nay toàn là hạng phước mỏng, huệ cạn, nghiệp nặng, chướng sâu; đối với điều được lợi ích thì khủng khỉnh nghe; đối với điều khiến mình bị tổn hại lại toàn thân rạp lạy. Lời chư Tổ đáp theo căn cơ thảy đều như thế, chẳng phiền phải giải thích cặn kẽ.

Ông bảo là lời chơn thành của Tổ quyết có thể dùng làm bằng chứng thì sao chẳng tuân theo lời ngài Bách Trượng: “Tu hành thì niệm Phật là ổn đáng!”

Sao ông cũng lại chẳng tuân những quy củ ngài Bách Trượng đã lập: cầu thọ cho vị tăng mắc bệnh, tống tiễn, thiêu hóa vị tăng đã mất, [những quy củ ấy] chẳng phải đều là hồi hướng vãng sanh Tịnh Độ đó ư?

Có nên bảo là: Ngài Bách Trượng chỉ muốn cho kẻ chết được vãng sanh, chứ chẳng muốn kẻ sống cầu sanh hay sao!

Sao ông chẳng thuận theo tổ thứ mười bốn ở trời Tây là ngài Long Thọ Bồ Tát: Như Lai huyền ký Bồ Tát sẽ vãng sanh, khôi phục kinh Hoa Nghiêm từ long cung. Ngài tạo nhiều bộ luận để riêng khen ngợi Tây phương như luận Tỳ Bà Sa khen ngợi Tịnh Độ là đạo dễ tu chóng đến đó ư!

Sao ông lại chẳng tuân theo tổ thứ mười hai là Mã Minh Bồ Tát: Trong phần cuối của luận Khởi Tín, ngài có dạy phương tiện tối thắng khiến người niệm Phật cầu sanh Tây phương thường hầu Di Đà, trọn chẳng thối chuyển?

Sao ông lại chẳng làm theo Nhị Tổ A Nan, Sơ Tổ Ca Diếp kết tập Tam Tạng và các kinh Tịnh Độ?

Nếu Tịnh Độ chẳng đáng là pháp, là có hại cho đời thì các ngài há chẳng phân biệt tốt xấu vẫn giữ lại khiến cho hậu thế tạo tội hay sao?

Thêm nữa, các kinh Đại Thừa đều khen ngợi Tịnh Độ, chỉ có kinh Tiểu Thừa là không có lấy một chữ nhắc đến. Há nên bảo các kinh Đại Thừa chẳng đáng là pháp sao?

Hơn nữa, lúc đức Phật nói kinh Di Đà, sáu phương hằng sa số chư Phật đều hiện tướng lưỡi rộng dài khuyên tin kinh này; ông có nên nói là sáu phương chư Phật cũng khiến người mắc tội hay sao?

Nếu như ông bảo chẳng thể không tin các vị Lục Tổ, Triệu Châu... thì cũng chẳng thể chẳng tin các ngài Long Thọ, Mã Minh, A Nan, Ca Diếp, Thích Ca, Di Đà, sáu phương chư Phật, các kinh Đại Thừa! Nếu bảo chư Phật, chư Tổ, các kinh đều chẳng đáng tin thì sao lại tin lời Lục Tổ, Triệu Châu...?

Thấy gần mà chẳng thấy xa, biết nhỏ chẳng hay lớn, giống như kẻ nhà quê chỉ nể thế lực ông huyện, chẳng biết oai đức hoàng đế; trẻ nhỏ thấy tiền đồng bèn chộp lấy, gặp ma ni bảo châu chẳng thèm đoái hoài. Ông lại có biết bài Tứ Liệu Giản của ngài Vĩnh Minh chỉ bày lẽ có không, lợi hại, được mất của Thiền và Tịnh hay chăng?

Ngài Vĩnh Minh là hóa thân của Phật Di Đà, há lẽ nào ngài đành để người khác mắc tội báng chánh pháp luân, đành khiến chúng sanh nghi lầm, đoạn diệt Phật chủng hay sao?

Ông ta đáp:

- Bài Liệu Giản của ngài Vĩnh Minh quá chi ly, chẳng đáng để làm khuôn phép, vì sao vậy?

Ông ấy nói: Có Thiền, có Tịnh Độ, ví như cọp mọc sừng, hiện đời làm thầy người, đời sau làm Phật, Tổ. Nếu đúng như lời ông ta nói thì phần đông các Thiền giả hiện tại đều khán câu Người Niệm Phật Là Ai? Lại có vị trụ trong Niệm Phật Đường niệm Phật bao năm, họ có đều hiện đời là thầy của người ta, kiếp sau liền thành Phật, Tổ đâu?

Lại nói: “Không Thiền có Tịnh Độ, muôn người tu muôn người đỗ, nếu gặp Phật Di Đà, lo gì chẳng khai ngộ?” Nay kẻ ngu phu, ngu phụ chuyên niệm danh hiệu Phật đâu đâu cũng có; chưa thấy mấy kẻ khi lâm chung hiện các tướng lành, được Phật tiếp dẫn vãng sanh Tây phương. Bởi vậy, tôi biết là Liệu Giản của ngài Vĩnh Minh là pháp chẳng đầy đủ!

Tôi nói:

- Sao ông hấp tấp nuốt trộng quả táo, chẳng nếm mùi vị của nó như thế. Liệu Giản của tổ Vĩnh Minh chính là cương tông của Đại Tạng, là khuôn phép tu trì.

Trước hết phải nhận thức đích xác thế nào là Thiền, thế nào là Tịnh? Thế nào là hữu, thế nào là vô? Rồi mới phân tích theo lời văn thì sẽ biết mỗi một chữ đều như trời tạo, đất dựng, không chữ nào chẳng xác đáng, không chữ nào có thể thay đổi được!

Trong vòng mươi năm lại đây, tôi thấy lời lẽ các sư giảng Thiền đều giống hệt lời của ông, chẳng có chút gì khác. Kiến thức như thế thì đúng là Thiền cùng Tịnh Độ mỗi ngày một suy tàn.

Hỏi: - Sao gọi là Thiền, Tịnh cùng với hữu, vô, cúi xin dạy rõ cho!

Đáp:

- Thiền chính là Chơn Như Phật tánh vốn sẵn có của chúng ta. Trong nhà Thiền gọi đó là cái “bổn lai diện mục trước lúc cha mẹ chưa sanh ra”; nhưng nhà Thiền chẳng nói rõ ra, chính là để người khác tham cứu tự chứng ngộ lấy nên mới nói như vậy. Đó chính là tâm thể thuần chơn, không năng, không sở, tức tịnh, tức chiếu vậy, linh tri ly niệm vậy (Linh tri ly niệm nghĩa là trọn chẳng có ý niệm nhưng luôn nhận thức rõ ràng cảnh vật hiện tiền).

Tịnh Độ là tín nguyện, trì danh, cầu sanh Tây phương, chứ chẳng phải chỉ nói đến Duy Tâm Tịnh Độ, Tự Tánh Di Đà.

“Có Thiền” là tận sức tham cứu, niệm tịch, tình vong, thấy thấu suốt cái bổn lai diện mục trước khi cha mẹ sanh ra, minh tâm kiến tánh.

“Có Tịnh Độ” là chơn thật phát Bồ Đề tâm, sanh tín, phát nguyện, trì danh hiệu Phật, cầu sanh Tây phương. Thiền và Tịnh Độ chỉ là ước theo giáo, ước theo lý.

Còn “có Thiền” và “có Tịnh Độ” là ước theo căn cơ, ước về tu.

Về giáo lý thời hằng nhiên như thế; Phật chẳng thể tăng, phàm chẳng thể giảm. Xét về căn cơ, tu hành thì phải nương vào giáo để khởi hạnh; hành cho đến khi chứng ngộ tột cùng lý, sao cho mình thiệt được, thiệt có.

Hai điều ấy (Thiền Tịnh và Có Thiền Có Tịnh) xét về văn từ tuy tương tự nhưng thật ra rất khác nhau, phải suy xét kỹ càng chớ có lẫn lộn.

Nếu như tham Thiền nhưng chưa ngộ hoặc ngộ chưa triệt để thì đều chẳng được gọi là Có Thiền.

Nếu như niệm Phật nhưng chỉ chấp duy tâm, không có tín, nguyện; hoặc có tín nguyện nhưng chẳng chơn thành, thiết tha, lơ lơ là là, làm cho lấy có; hoặc hạnh tuy tinh tấn nhưng tâm mến luyến trần cảnh, hoặc cầu đời sau sanh trong nhà phú quý để hưởng vui ngũ dục, hoặc cầu sanh lên trời để hưởng phước lạc cõi trời, hoặc cầu đời sau xuất gia làm Tăng, nghe một ngộ cả ngàn, được đại tổng trì, hoằng dương pháp đạo, phổ lợi chúng sanh thì đều chẳng được gọi là Có Tịnh.

Hỏi:

- Xuất gia làm Tăng hoằng pháp lợi sanh lại có lỗi chi mà cũng bị loại trừ?

Đáp:

- Nếu đã đoạn kiến tư hoặc, đã liễu sanh tử, nương theo nguyện Đại Thừa thị hiện sanh trong đời trược, thượng hoằng hạ hóa độ thoát chúng sanh thì được.

Còn nếu tuy có trí nguyện nhưng chưa đoạn được kiến, tư hoặc thì dẫu cho lúc ban đầu thọ sanh chẳng mê, cũng lại khó giữ [không mê] trọn đời, nhiều đời. Tuy có thể hoằng pháp nhưng chưa chứng vô sanh, tình chủng vẫn còn nên khi gặp cảnh đối duyên sẽ khó tránh khỏi bị mê hoặc.

Kẻ đã mê theo cảnh mà còn có thể mau giác ngộ thì trong cả vạn người chẳng có được một, hai; từ mê vào mê, chẳng thể tự độ, trọn kiếp trầm luân thì thật là vô số!

Vì nghĩa ấy, đức Như Lai mới dạy người vãng sanh Tịnh Độ, gặp Phật, nghe pháp, chứng vô sanh nhẫn. Sau đó, nương theo Phật từ lực và tâm nguyện của mình trở vào Sa Bà độ thoát chúng sanh. Đấy chính là có tiến chẳng thoái, có được không mất vậy. Chưa đoạn kiến tư hoặc mà trụ trong cõi này hoằng pháp thì các tông khác còn chấp nhận, chứ Tịnh Tông dứt khoát ngăn cấm.

Đời lắm kẻ cho rằng tham Thiền là Có Thiền, niệm Phật là có Tịnh Độ; như vậy thì chẳng những đã không hiểu Thiền, Tịnh mà còn chẳng hiểu văn nghĩa, cô phụ tấm lòng đại từ bi của ngài Vĩnh Minh Cổ Phật, cắt đứt con đường tắt thoát khổ cho hành nhân đời sau. Tự mình lầm, làm người lầm, há chẳng là gây hại quá sức hay sao? Đấy chính là nhận lầm hướng la bàn, sai suyển hào ly thì xa cách đến một trời một vực vậy.

Ông ta nói:

- Tôi đã tạm hiểu ý nghĩa của Thiền, Tịnh và có - không; xin thầy giảng giải rành mạch lời văn sâu nhiệm của cả bốn bài kệ cho!

Tôi nói:

Có thiền, có tịnh Tịnh Độ.

Như cọp mọc thêm sừng.

Hiện tại làm thầy người,

Đời sau làm Phật, Tổ

Nghĩa là: Người ấy triệt ngộ Thiền tông, minh tâm kiến tánh, lại còn thâm nhập Kinh tạng, hiểu trọn vẹn các pháp môn Quyền, Thật của Như Lai; nhưng trong các pháp lại chỉ chọn lấy một pháp Tín Nguyện Niệm Phật để làm chánh hạnh tự lợi, lợi người.

Bậc thượng phẩm thượng sanh đọc tụng Đại Thừa, hiểu Đệ Nhất Nghĩa như đã nói trong Quán Kinh chính là hạng người này vậy. Người ấy có đại trí huệ, có đại biện tài; tà ma, ngoại đạo nghe tên vỡ mật. Người ấy như cọp đeo thêm sừng oai mãnh không chi sánh bằng.

Đối với kẻ đến học sẽ thuyết pháp tùy theo căn cơ: Thấy nên dùng Thiền Tịnh Song Tu để tiếp dẫn thì sẽ dùng Thiền Tịnh Song Tu tiếp độ; chỉ nên dùng chuyên tu Tịnh Độ để tiếp dẫn thì sẽ dùng chuyên tu Tịnh Độ tiếp độ. Chẳng luận thượng, trung, hạ căn không ai là chẳng được nhuận trạch, há chẳng phải là bậc đạo sư của trời, người hay sao?

Đến lúc lâm chung, người ấy được Phật tiếp dẫn vãng sanh thượng phẩm; trong khoảng khảy ngón tay hoa nở gặp Phật, chứng vô sanh nhẫn; thấp nhất thì cũng chứng bậc Sơ Trụ trong Viên giáo; cũng có người đốn siêu các địa vị, đạt đến bậc Đẳng Giác. Bậc Sơ Trụ trong Viên giáo đã có thể hiện thân làm Phật trong trăm ngàn cõi, huống hồ là các địa vị kế tiếp đó lại càng lần lượt thù thắng hơn; nhất là địa vị Đẳng Giác thứ bốn mươi mốt! Vì vậy Tổ mới nói: “Đời sau làm Phật Tổ”.

Không thiền có Tịnh Độ.

Vạn người tu, vạn đỗ.

Nếu gặp Phật Di Đà,

Lo gì chẳng khai ngộ

Nghĩa là:

Hành nhân tuy chưa minh tâm, kiến tánh, nhưng đã quyết chí cầu sanh Tây phương. Do vì trong kiếp xưa, đức Phật đã phát đại thệ nguyện nhiếp thọ chúng sanh như mẹ nhớ con; nếu chúng sanh thật sự có thể [nhớ Phật] như con nhớ mẹ, chí thành niệm Phật thì sẽ cảm ứng đạo giao, liền được đức Phật nhiếp thọ. Vì ra sức tu Định, Huệ nên được vãng sanh.

Kẻ ngũ nghịch, thập ác lúc lâm chung bị các sự khổ bức bách bèn sanh lòng hổ thẹn lớn lao, xưng niệm danh hiệu Phật đến mười tiếng hoặc chỉ một tiếng thì ngay trong lúc lâm chung, họ đều sẽ được Phật hóa thân tiếp dẫn vãng sanh. Đấy há chẳng phải là vạn người tu, vạn đỗ hay sao?

Những kẻ đó tuy niệm Phật chẳng lâu nhưng do niệm Phật cực kỳ mãnh liệt nên có thể đạt được lợi ích lớn lao ấy, chẳng nên so với kẻ tu hành lơ lơ là là mà luận là niệm nhiều hay ít.

Đã sanh về Tây phương thì tuy gặp Phật, nghe pháp có nhanh, chậm chẳng đồng, nhưng đều đã cao dự dòng thánh, trọn chẳng thối chuyển. Tùy theo căn tánh sâu, cạn, hoặc tiệm hay đốn mà chứng các quả vị. Đã được chứng quả thì cần gì bàn đến khai ngộ nữa.

Ấy chính là: Nếu gặp Phật Di Đà, lo gì chẳng khai ngộ vậy.

Có Thiền không Tịnh Độ,

Mười tu, chín lần chần,

Ấm cảnh nếu hiện tiền,

Chớp mắt đi theo nó.

Nghĩa là:

Hành nhân tuy triệt ngộ Thiền tông, minh tâm kiến tánh, nhưng kiến, tư, phiền não chẳng dễ đoạn trừ, phải trải qua nhiều kiếp trui luyện mới trừ sạch hết chẳng sót, mới có thể xuất ly phần đoạn sanh tử. Người chưa đoạn một mảy nào thì chẳng cần bàn đến!

Còn nếu dẫu chỉ còn một mảy chưa đoạn sạch hết thì lục đạo luân hồi vẫn y như cũ khó thoát. Biển sanh tử sâu thẳm, đường Bồ Đề xa vời; còn chưa về được đến nhà thì đã mạng chung! Người đại ngộ mười người hết chín đều như vậy. Cho nên mới nói: Mười người, chín lần chần. Lần chần (ta đà) là chần chờ.

Ấm cảnh là cảnh của trung ấm thân; tức là những cảnh được hiển hiện trong khi lâm chung bởi nghiệp lực thiện, ác trong đời này và bao kiếp. Một khi những cảnh ấy hiện ra, trong chớp mắt sẽ liền đi theo nghiệp lực thiện, ác nào mạnh mẽ nhất để đi thọ sanh trong đường thiện hay ác; chẳng thể làm chủ tình thế dẫu chút mảy may nào! Giống như người mắc nợ, chủ nào mạnh sẽ kéo đi trước. Tâm tình lắm mối đa đoan, chỗ nào nặng hơn thì sẽ rớt vào đấy. Ngũ Tổ Giới Nhiễm sanh làm Tô Đông Pha, Thảo Đường Thanh lại sanh làm Lỗ Công đều là do lẽ trên vậy. Bởi thế mới nói: Ấm cảnh nếu hiện tiền, chớp mắt đi theo nó.

Chữ Ấm: âm và nghĩa đồng với chữ Âm, nghĩa là che đậy; tức là: do nghiệp lực này che lấp nên chơn tánh chẳng thể hiển hiện. Chớp mắt (ế) nghĩa là nháy mắt, chớp mắt.

Có người hiểu chữ Ta là lầm, Ấm Cảnh là ngũ ấm ma cảnh, chung quy vì chẳng hiểu chữ Thiền và chữ Có nên đến nỗi giảng nói hồ đồ như vậy. Lẽ nào những bậc đại triệt đại ngộ mười người tu chín người lạc đường đi theo ngũ ấm ma nên bị ma dựa phát cuồng?

Phàm những kẻ bị ma dựa phát cuồng đều là kẻ chẳng biết giáo lý, chẳng minh tự tâm, là giống tăng thượng mạn, tu mù luyện đui mà thôi. Sao chẳng biết hay dở, lại đem gán cho bực đại triệt đại ngộ! Điều này quan hệ rất lớn, chẳng thể chẳng biện luận rõ.

Không Thiền không Tịnh Độ.

Giường sắt và cột đồng.

Vạn kiếp cùng muôn đời.

Không một ai nương dựa.

Có kẻ bảo không Thiền, không Tịnh tức là vùi đầu tạo nghiệp ác, chẳng tu pháp lành. Lầm to, lầm to!

Dù pháp môn vô lượng nhưng chỉ có Thiền và Tịnh là thích hợp cho các căn cơ hơn hết. Hành nhân chưa được triệt ngộ, lại chẳng cầu sanh, lơ lơ là là tu các pháp môn khác, Định - Huệ đã chẳng thể quân bình để đoạn hoặc chứng chơn, lại chẳng nương vào Phật từ lực để mang nghiệp vãng sanh; đem công đức trọn đời tu trì để cảm lấy phước báo sanh trong trời, người. Hiện đời đã không chánh trí thì đời sau ắt sẽ theo phước chuyển chìm đắm trong ngũ dục, tạo đủ các ác nghiệp.

Đã tạo ác nghiệp sẽ khó thoát ác báo. Khi một hơi thở chẳng hít vào được nữa thì liền đọa địa ngục, rành rành sẽ ở trong bao kiếp dài lâu nằm lăn nơi giường sắt, ôm ấp cột đồng để đền trả lòng tham thanh sắc, giết hại sanh mạng v.v... các thứ ác nghiệp. Tuy chư Phật, Bồ Tát rủ lòng xót thương, nhưng do ác nghiệp ngăn chướng, người ấy vẫn chẳng thể được huởng lợi ích.

Người xưa nói: “Người tu hành nếu chẳng chánh tín, cầu sanh Tây phương, tu hành đủ các việc thiện khác thì gọi là kẻ oán đời thứ ba”, chính là ý này.

Ấy là vì đời nay tu hành, đời sau hưởng phước; vì ỷ phước làm ác nên liền bị đọa lạc. Đạt được cái vui giả tạm trong đời kế mà muôn kiếp phải vĩnh viễn chịu khổ. Ví dù nghiệp địa ngục tiêu thì lại chuyển sanh làm quỷ, súc; muốn có lại được thân người thì thật là điều khó nhất trong những điều khó.

Vì vậy, Phật lấy tay chấm đất rồi hỏi A Nan rằng: “Đất trong tay ta là nhiều, hay đất trong đại địa là nhiều?” A Nan bạch Phật: “Đất trong đại địa nhiều”. Phật nói: “Được thân người như đất trong tay, mất thân người như đất trong đại địa”. [Xét theo lời Phật] thì muôn kiếp, ngàn đời, không một người nương dựa vẫn là lời luận rất gần vì câu ấy còn hạn cuộc vào âm vận của bài kệ.

Ôi, hết thảy pháp môn chuyên cậy vào tự lực; pháp môn Tịnh Độ chuyên nhờ Phật lực. Trong hết thảy pháp môn, phải trừ sạch hoặc nghiệp thì mới liễu sanh tử; còn trong pháp môn Tịnh Độ: do đới nghiệp vãng sanh liền dự dòng thánh. Đại sư Vĩnh Minh sợ đời chẳng hiểu biết nên mới đặc biệt viết ra Liệu Giản để chỉ bày cho tương lai.

Liệu Giản đáng gọi là chiếc bè báu nơi bến mê, là đạo sư nơi đường hiểm. Đáng tiếc người đời chỉ đọc lướt qua, chẳng chịu nghiên cứu kỹ. Có phải là do chúng sanh ác nghiệp đồng phận nên xui khiến thế chăng?

Ông ấy nói:

- Tôi xưa tội gì mà mê mất chơn thuyên, xưa có phước gì nay được nghe lời xuất yếu? Xin được ghé dự vào Tăng chúng, cầm nắm bình, khăn ¹¹.

Tôi bảo:

- Tôi nào có đức gì mà dám nhận lời ấy. Những lời tôi nói đều là tuân theo ý chư Phật, chư Tổ. Nếu ông có thể ngưỡng tín Phật, Tổ, hoằng dương Tịnh Độ thì không đức gì chẳng báo được, không tội gì chẳng diệt được. Xưa ngài Thiên Thân Bồ Tát lúc ban đầu báng Đại Thừa, sau hoằng dương Đại Thừa để chuộc lỗi. Nếu ông có thể noi theo dấu chân ngài thì tôi nguyện xả thân cúng dường.

Thượng tọa bèn lễ Phật, phát nguyện rằng:

- Con tên là... từ nay trở đi chuyên tu Tịnh nghiệp, chỉ cầu khi lâm chung vãng sanh thượng phẩm, gặp Phật, nghe pháp, đốn chứng vô sanh. Sau đấy, chẳng rời An Dưỡng, vào khắp mười phương, dùng các thứ phương tiện: nghịch, thuận, ẩn, hiển để hoằng thông pháp này, độ thoát chúng sanh đến tột cùng vị lai chẳng hề gián đoạn. Hư không có tận, con nguyện vô cùng. Nguyện Phật Thích Ca, Phật Di Đà, Thường Trụ Tam Bảo thương xót tấm lòng ngu thành của con, cùng rủ lòng nhiếp thọ.

Tôi bảo:

- Về sự, Tịnh Độ là đại nhân duyên; về lý, Tịnh Độ là bí mật tạng. Ông có thể tin nhận phụng hành được thì chính là lấy sự trang nghiêm của chư Phật để tự trang nghiêm.

Thượng Tọa dạ dạ lui ra. Nhân đấy chép lại cuộc vấn đáp này để khuyên bảo người chưa biết đến pháp này.

A Di Đà Phật bách tụng

(Một trăm bài kệ tán thán A Di Đà Phật)

Xưa kia, ngài Triệt Ngộ thiền sư dùng các giáo nghĩa trong tông thừa viết ra một trăm bài kệ niệm Phật, văn từ và nghĩa lý đều viên diệu khiến người khác khai ngộ được tự tâm. Bạn tôi là Hòa Thượng Dật Nhân khi sưu tập các pháp ngữ Tịnh Độ xưa nay để soạn quyển Tây Phương Công Cứ này liền căn cứ vào các nghĩa trọng yếu trong nhân địa, quả vị của đức Phật A Di Đà mà soạn thành trăm bài tụng, mỗi bài bắt đầu bằng câu A Di Đà Phật, ngõ hầu tạo lợi lạc cho kẻ sơ cơ.

Những bài tụng này khen ngợi đức A Di Đà trong lúc tu nhân đã bỏ nước xuất gia, phát ra bốn mươi tám nguyện, tu trọn lục độ vạn hạnh cho đến khi viên mãn ba Giác, chứng được mười ba danh hiệu. Sau đấy, còn khen ngợi sơ lược về sự trang nghiêm của cõi nước, Phật từ độ khắp, lợi ích của pháp môn Tịnh Độ.

Dẫu văn từ nghĩa lý kém xa một trăm bài kệ niệm Phật của Tổ Triệt Ngộ, nhưng những lời nguyện và danh hiệu trong những bài tụng này rất có ích, giúp cho kẻ sơ cơ dễ bề ghi nhớ nên tôi đặc biệt đăng kèm vào đây.

Thích Ấn Quang ghi

1. A Di Đà Phật,

Nhân địa quả vị

Công đức khó nêu

Đành tạm điểm xuyết

2. A Di Đà Phật

Vô lượng kiếp trước

Làm kim luân vương

Nhân từ thương dân

3. A Di Đà Phật

Xem thường phù vinh

Bỏ nước lìa ngôi

Mong chứng Đại Hùng

4. A Di Đà Phật

Lễ Thế Tự Tại

Xả tục xuất gia

Pháp giới mãi nhờ

5. A Di Đà Phật

Pháp hiệu Pháp Tạng

Nêu lên một pháp

Bao hàm vô lượng

6. A Di Đà Phật

Đối Phật phát nguyện

Đại bi hoằng từ

Ân đức trọn khắp

7. A Di Đà Phật

Đệ nhất đại nguyện:

Nguyện trong nước tôi

Không tam ác đạo

8. A Di Đà Phật

Đệ nhị đại nguyện:

Nước tôi thọ hết

Chẳng đọa ác đạo

9. A Di Đà Phật

Đệ tam đại nguyện:

Trời, người nước tôi

Thân chơn kim sắc

10. A Di Đà Phật

Đệ tứ đại nguyện:

Trời, người nước tôi

Hình dáng giống nhau

11. A Di Đà Phật

Đệ ngũ đại nguyện:

Trời, người nước tôi

Đều biết túc mạng

12. A Di Đà Phật

Đệ lục đại nguyện:

Trời người nước tôi

Thiên nhãn thấy khắp

13. A Di Đà Phật

Đệ thất đại nguyện:

Trời người nước tôi

Thiên nhĩ nghe khắp

14. A Di Đà Phật

Đệ bát đại nguyện:

Trời, người nước tôi

Đều biết tha tâm

15. A Di Đà Phật

Đệ cửu đại nguyện:

Trời người nước tôi

Thần túc vô ngại

16. A Di Đà Phật

Đệ thập đại nguyện:

Trời người nước tôi

Chẳng tham chấp thân

17. A Di Đà Phật

Đại nguyện mười một:

Trời người nước tôi

Trụ Định, chứng Diệt

18. A Di Đà Phật

Đại nguyện mười hai:

Thân tôi quang minh

Chẳng có hạn lượng

19. A Di Đà Phật

Đại nguyện mười ba:

Thân tôi, thọ mạng

Chẳng có hạn lượng

20. A Di Đà Phật

Đại nguyện mười bốn:

Thanh Văn cõi tôi

Chẳng tính nổi số

21. A Di Đà Phật

Đại nguyện mười lăm:

Người nước tôi thọ

Dài ngắn tùy nguyện

22. A Di Đà Phật

Đại nguyện mười sáu:

Trời người nước tôi

Chẳng nghe tiếng ác.

23. A Di Đà Phật

Đại nguyện mười bảy:

Chư Phật khen ngợi

Danh hiệu của tôi

24. A Di Đà Phật

Đại nguyện mười tám:

Chí tâm tin ưa

Mười niệm ắt sanh

25. A Di Đà Phật

Đại nguyện mười chín:

Phát tâm vãng sanh

Lâm chung tiếp dẫn

26. A Di Đà Phật

Đại nguyện hai mươi:

Muốn sanh nước tôi

Không ai chẳng thỏa

27. A Di Đà Phật

Đại nguyện hăm mốt:

Trời, người nước tôi

Đủ băm hai tướng

28. A Di Đà Phật

Nguyện hai mươi hai:

Sanh về ắt chứng

Nhất sanh bổ xứ

29. A Di Đà Phật

Nguyện hai mươi ba:

Bồ Tát lúc ăn

Cúng khắp chư Phật

30. A Di Đà Phật

Nguyện hai mươi bốn:

Bồ Tát cúng Phật

Đồ cúng tùy ý

31. A Di Đà Phật

Nguyện thứ hăm lăm:

Bồ Tát thảy đều

Diễn thuyết diệu trí

32. A Di Đà Phật

Nguyện thứ hăm sáu:

Bồ Tát đều đắc

Thân Na La Diên

33. A Di Đà Phật

Nguyện thứ hăm bảy:

Nước tôi vạn vật

Thảy đều nghiêm tịnh

34. A Di Đà Phật

Nguyện thứ hăm tám:

Bồ Tát đều biết

Đạo thọ cao rạng

35. A Di Đà Phật

Nguyện hai mươi chín:

Bồ Tát tụng kinh

Đều đắc huệ biện

36. A Di Đà Phật

Nguyện thứ ba mươi:

Bồ Tát huệ biện

Chẳng có hạn lượng

37. A Di Đà Phật

Nguyện ba mươi mốt:

Nước sạch như gương

Soi thấy mười phương

38. A Di Đà Phật

Nguyện ba mươi hai:

Cung điện, lầu, quán

Bảo hương diệu nghiêm.

39. A Di Đà Phật

Nguyện ba mươi ba:

Được quang minh chiếu

Thân tâm nhu nhuyễn

40. A Di Đà Phật

Nguyện ba mươi bốn:

Nghe danh hiệu tôi

Đắc vô sanh nhẫn

41. A Di Đà Phật

Nguyện ba mươi lăm:

Gái nghe tên tôi

Thoát khỏi thân nữ.

42. A Di Đà Phật

Nguyện ba mươi sáu:

Bồ Tát nghe tên

Ắt thành Phật đạo

43. A Di Đà Phật

Nguyện ba mươi bảy:

Nghe danh hiệu tôi

Trời người cung kính

44. A Di Đà Phật

Nguyện ba mươi tám:

Nước tôi y phục

Nghĩ tới liền có

45. A Di Đà Phật

Nguyện ba mươi chín:

Dân chúng hưởng vui

Đều như lậu tận

46. A Di Đà Phật

Nguyện thứ bốn mươi:

Cây báu trong nước

Hiện các cõi Phật

47. A Di Đà Phật

Nguyện bốn mươi mốt:

Nghe danh hiệu tôi

Các căn chẳng khuyết

48. A Di Đà Phật

Nguyện bốn mươi hai:

Nghe danh hiệu tôi

Đắc tịnh giải thoát

49. A Di Đà Phật

Nguyện bốn mươi ba:

Nghe danh hiệu tôi

Được phước thắng diệu

50. A Di Đà Phật

Nguyện bốn mươi bốn:

Bồ Tát tùy nguyện

Đầy đủ cội đức

51. A Di Đà Phật

Nguyện bốn mươi lăm:

Nghe danh hiệu tôi

Đắc các tam muội

52. A Di Đà Phật

Nguyện bốn mươi sáu:

Bồ Tát tùy nguyện

Đều nghe diệu pháp

53. A Di Đà Phật

Nguyện bốn mươi bảy:

Nghe danh hiệu tôi

Được bất thối chuyển

54. A Di Đà Phật

Nghe danh hiệu tôi:

Đắc tam pháp nhẫn

55. A Di Đà Phật

Phát thệ nguyện xong

Đất động trời kinh

Phật, thánh hoan hỷ

56. A Di Đà Phật

Nguyện tuy bốn tám

Nhưng trong mỗi nguyện

Số đến trần sát

57. A Di Đà Phật

Thệ nguyện không ngằn

Dọc khắp ba đời

Ngang trọn mười phương

58. A Di Đà Phật

Từ bi khó lường

Đức vượt thiên địa

Ân hơn cha mẹ

59. A Di Đà Phật

Riêng dạy Tịnh tông

Cửu giới chúng sanh

Thảy đều kính tuân

60. A Di Đà Phật

Khởi vô duyên từ

Khiến khắp phàm thánh

Cùng chứng Bồ Đề

61. A Di Đà Phật

Vận đồng thể bi

Cửu giới chúng sanh

Cùng được dắt dìu

62. A Di Đà Phật

Lúc còn tu nhân

Tu trọn vạn hạnh

Hòng thỏa sơ tâm

63. A Di Đà Phật

Tu hạnh Tịnh Độ

Nhất tâm hư tịch

Tam nghiệp thanh tịnh

64. A Di Đà Phật

Tu hành Thí Độ

Trong ngoài đều xả

Tâm không chỗ trụ

65. A Di Đà Phật

Tu hành Giới Độ

Dứt trì lẫn phạm

Chơn tánh triệt ngộ

66. A Di Đà Phật

Tu hành Nhẫn Độ

Ngã kiến đã không

Còn chi thuận, chống

67. A Di Đà Phật

Tu hành Tấn Độ

Nhất niệm chẳng sanh

Vạn hạnh trọn vẹn

68. A Di Đà Phật

Tu hành Thiền Độ

Động tịnh thể ly

Chẳng vướng tịch, động

69. A Di Đà Phật

Tu hành Trí Độ

Ngũ uẩn đều không

Chẳng phân mê, ngộ

70. A Di Đà Phật

Viên thí tứ nhiếp

Bình đẳng tiếp dẫn

Thượng, trung, hạ căn

71. A Di Đà Phật

Tu trọn vạn hạnh

Ân đẫm cửu giới

Không đâu chẳng trọn!

72. A Di Đà Phật

Sở hành vô ngại

Trong hết thảy pháp

Được đại tự tại

73. A Di Đà Phật

Viên mãn tam Giác

Thượng thánh hạ phàm

Đồng lên Cực Lạc

74. A Di Đà Phật

Hiệu Vô Lượng Thọ

Nhân dân cõi ấy

Thọ cũng vô số.

75. A Di Đà Phật

Hiệu Vô Lượng Quang

Sanh trong Lạc Bang

Quang chẳng lường được!

76. A Di Đà Phật

Hiệu Vô Biên Quang

Chiếu khắp, nhiếp trọn

Ba đời, mười phương

77. A Di Đà Phật

Hiệu Vô Ngại Quang

Sơn hà đại địa

Không chi ngăn ngại

78. A Di Đà Phật

Hiệu Vô Đối Quang

Chư Phật chẳng bằng

Huống là hơn được!

79. A Di Đà Phật

Hiệu Viêm Vương Quang

Quang minh thanh lương

Rạng rỡ sáng ngời

80. A Di Đà Phật

Hiệu Thanh Tịnh Quang

Lìa trọn không, hữu

Tỏ rõ thường chơn

81. A Di Đà Phật

Hiệu Hoan Hỷ Quang

Triệt chứng thường lạc

Trọn không hoặc ương

82. A Di Đà Phật

Hiệu Trí Huệ Quang

Tột chơn, sạch hoặc

Chiếu khắp mười phương

83. A Di Đà Phật

Hiệu Bất Đoạn Quang

Tam đức viên chứng

Đoạn, Tục đều mất

84. A Di Đà Phật

Hiệu Nan Tư Quang

Cửu giới chúng sanh

Ai tán dương nổi

85. A Di Đà Phật

Hiệu Vô Xưng Quang

Trừ mười phương Phật

Ai diễn tả nổi?

86. A Di Đà Phật

Siêu Nhật Nguyệt Quang

Một quang chiếu khắp

Từ tế vô ương

87. A Di Đà Phật

Tịnh Độ hoằng khai

Chúng sanh cô độc

Lên liên hoa đài

88. A Di Đà Phật

Độ sanh niệm thâm

Dùng Quả Địa Giác

Làm tâm tu nhân

89. A Di Đà Phật

Ân đức vô biên

Mười phương tam thế

Đều được vỗ về

90. A Di Đà Phật

Cõi nước trang nghiêm

Chánh báo, y báo

Đều lìa cơ hiềm

91. A Di Đà Phật

Mở cửa lầu gác

Ai đến đều vào

Há riêng Thiện Tài!

92. A Di Đà Phật

Khí hậu điều hòa

Trọn không nóng lạnh

Núi cao, sông dài!

93. A Di Đà Phật

Lý sự thậm thâm

Gồm Thiền, Giáo, Luật

Dứt xưa, tuyệt nay!

94. A Di Đà Phật

Tay vàng luôn xòe

Tiếp mọi căn cơ

Chẳng hề lỡ thời

95. A Di Đà Phật

Bạch hào tướng quang

Chiếu kẻ chơn tu

Chẳng thiếu cơm, áo

96. A Di Đà Phật

Tâm này là Phật

Tâm này làm Phật

Chấp đó chẳng tu

Là giống địa ngục!

97. A Di Đà Phật

Như trăng giữa trời

In khắp dòng nước

Diệu khôn diễn tả!

98. A Di Đà Phật

Lò lớn, mảnh tuyết

Vô biên tội chướng

Ngay đấy tiêu diệt

99. A Di Đà Phật

Tu trì diệu đế

Nhiếp trọn sáu căn

Tịnh niệm tiếp nối

100. A Di Đà Phật

Vạn pháp bao la

Tựa hồ biển cả

Như thuốc Già Đà

Trùng Đính Tây Phương Công Cứ hết

(Phật lịch 2545, ngày 28 tháng 06 năm 2001, Bửu Quang tự đệ tử Như Hòa kính dịch)

HẾT

. Ý của Tổ Sư từ phương Tây đến: Ðây là một cách diễn tả khác câu thoại đầu thường dùng để tham công án trong nhà Thiền: “Như hà thị Tổ Sư Ðông lai ý?”(Tổ Sư đến phương Ðông là có ý gì?) Chữ Tổ Sư ở đây chỉ Sơ Tổ Bồ Ðề Ðạt Ma.

. Gởi tiền kho kiếp sau (ký khố lai sanh): Một hình thức mê tín của dân Tàu, đốt giấy tiền vàng bạc gởi tiền xuống âm phủ để chết đi có cái tiêu dùng dưới âm cung.

. Bất tiếu: Con không được như cha gọi là bất tiếu. Con hư cũng gọi là bất tiếu. Tiếu nghĩa là suy vi, hư hỏng, mất mát.

. Ðây là dựa theo ý câu nói của La Thiện Uy đời Ngũ Ðại: “Hợp lục châu, tứ thập tam huyện thiết bất năng chú thử thác” (Ðem sắt cả sáu châu, bốn mươi ba huyện đúc không nổi lỗi lầm ấy), ý nói lỗi to lắm. Tổ Ấn Quang viết: Chánh sở vị tụ vạn quốc cửu châu chi thiết, dã đào bất thành thử nhất cá đại thác.

. Ba vị Tăng, Trần, Vương đều là bậc danh thần đời Tống. Ông họ Sử đầu đời nhà Thanh đỗ trạng nguyên. Bốn vị này đều tin Phật, nhưng ông Trần Trung Tú hiểu đạo sâu sắc hơn cả. Do đời trước họ đều là cao tăng, nên tuy ở trong phú quý chẳng lầm nhân quả vậy (chú thích của ngài Ấn Quang)

. Chơn đễ: đối xử phải đạo, hòa thuận với anh chị em trong nhà gọi là đễ.

. Dẫn khánh: một pháp khí thường bằng đồng có cán, thường đánh lên để giữ nhịp khi đảnh lễ trong các chùa miền Trung, Nam. Ta chỉ gọi là Khánh; Tàu gọi là dẫn khánh để phân biệt với đại khánh (tức là chuông gia trì) và nại khánh (cái chuông nhỏ, còn được gọi là điếu chung, treo ở phía trên trống tán, thường được đánh nhịp với trống khi xướng tụng phạm tán)

. An Sĩ tiên sinh là một vị cư sĩ nổi tiếng đời Thanh. Ông tên thật là Châu Mộng Nhan (1656-1739), người xứ Côn Sơn, tên tự là An Sĩ, hiệu là Hoài Tây Cư Sĩ. Ông thông hiểu pháp môn Tịnh Ðộ. Các trước tác của ông rất đặc sắc vì khéo dung hội những quan điểm của Nho, Ðạo, Thích để hướng dẫn quần chúng hướng về Phật đạo, chuyên tu pháp môn Tịnh Ðộ. Các tác phẩm của ông được in chung thành một bộ mang tên là An Sĩ Toàn Thư. Bộ này gồm các tác phẩm: Văn Xương Ðế Quân Âm Chất Văn Quảng Nghĩa (giải thích rộng ý nghĩa bài Âm Chất Văn của Văn Xương Ðế Quân), Vạn Thiện Tiên Tư, Dục Hải Hồi Cuồng và Tây Quy Trực Chỉ. Cuốn Tây Quy Trực Chỉ được xem là một tác phẩm giá trị trong các văn bản Tịnh Ðộ.

. Truyền tân: Củi tuy cháy hết mà lửa vẫn được tiếp nối. Ðây là hình ảnh dùng để ví cho sự truyền thừa học thuyết, đạo pháp giữa thầy trò.

. Hàn Dũ, Âu Dương Tu là những nhà Nho kịch liệt bài xích Phật giáo

. Cầm nắm bình, khăn: ý nói hầu hạ như thị giả hầu thầy.