Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Chưa xếp loại
Śrāvakabhūmi
- Thông tin
- GRETIL — Srāvakabhūmi, The First Chapter, Revised Sanskrit Text and Japanese Translation, ed. Śrāvakabhūmi Study Group (The Institute for Comprehensive Studies of Buddhism, Taisho University), Tokyo 1998 (Taisho University Sogo Bukkyo Kenyujo, 4). = Śbh I and Srāvakabhūmi, The Second Chapter with Asamāhitā bhūmiḥ, Śrutamayī bhūmiḥ, Cintāmayī bhūmiḥ, Revised Sanskrit Text and Japanese Translation, ed. Śrāvakabhūmi Study Group (The Institute for Comprehensive Studies of Buddhism, Taisho University), Tokyo 2007 (Taisho Daigaku Sogobukkyo Kenyujo, 18). = Śbh II.CC BY-NC-SA 4.0
tatra tāvatkālikaḥ / tadyathā gotrasthānāṃ parinirvāṇadharmakāṇāṃ pratyayavikalānām, te hi dūram api param api gatvā avaśyam eva pratyayān āsādayiṣyanti / yogaṃ ca saṃmukhīkṛtya bhāvayitvā parinirvāsyanti / tenaiṣa teṣāṃ tāvatkālika eva yogabhraṃśo bhavati /
tatra prāptiparihāṇiko yogabhraṃśaḥ / yathāpīhaikatye prāptād adhigatāj jñānadarśanasparśavihārāt parihīyante //
-ii-7-a-(4) ms.82a7r, sh.273-15, p.124b2, d.101b1, n.107a1, co.106a3, ch.437c5 tatra mithyāpratipattikṛto yogabhraṃśaḥ / yathāpīhaikatyo 'yoniśaḥ prayujyamāno nārādhako bhavati yogasya, nārādhayati nyāyyaṃ dharmaṃ kuśalam / yathāpīhaikatyo bahukleśo bhavati, prabhūtarajaskajātīyaḥ paṭuvijñānaś ca bhavati paṭubuddhiḥ sahajayā buddhyā samanvāgataḥ sa śrutam udgṛhṇāti śrutaṃ paryavāpnoty alpaṃ vā, prabhūtaṃ vā / araṇye vā punar viharati, āgatāgatānāṃ ca gṛhipravrajitānām, ṛjukānām, ṛjukajātīyānāṃ (śbh ii 148) dharmadeśanayā cittam ārādhayati kuhanānucaritayā ca ceṣṭayā kāyavākpratisaṃyuktayā / tasya tena hetubhāvena tena pratyayenotpadyate lābhasatkāraślokaḥ / sa jñāto bhavati mahāpuṇyo lābhī bhavati cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇām, satkṛtaś ca bhavati, gurukṛtaḥ, rājñāṃ rājamātrāṇām, yāvat sārthavāhānām, arhatsaṃmataḥ / tasyānvāvartante śrāvakāḥ, gṛhiṇaḥ, pravrajitā api, anvāvṛtteṣu gredhaṃ nigamayaty āvartate bāhulyāya /
tasyaivaṃ bhavati / "santi me śrāvakāḥ, gṛhipravrajitā ye, mayi saṃbhāvanā jātā yeṣām arhatsaṃmatas te cen mām upasaṃkramya yoge manasikāre śamathavipaśyanāyāṃ praśnaṃ pṛccheyuḥ / teṣāṃ cāhaṃ pṛṣṭo vyākuryāṃ na jānāmīty evaṃ sati yā saṃbhāvanā sā ca hīyet, na ca syām arhatsaṃmataḥ, yan nv ahaṃ svayam eva cintayitvā tulayitvopaparīkṣya yogaṃ vyavasthāpayeyam" / sa etam evārtham adhipatiṃ kṛtvā lābhasatkārābhigṛddha ekākī rahogataḥ svayam eva cintayitvā tulayitvopaparīkṣya yogaṃ vyavasthāpayati /
sa cāsya yogo na sūtre 'vatarati na vinaye saṃdṛśyate / dharmatāṃ ca vilomayati / sa ye te bhikṣavaḥ sūtradharā, vinayadharā, mātṛkādharās teṣaṃ tad yogasthānaṃ vinigūhati na prakāśayati / ye 'py asya śravakā (śbh ii 150) bhavanti gṛhiṇaḥ, pravrajitāś ca, tān api yogapratiguptaya ājñāpayati /
tat kasya hetoḥ / "mā haiva te sūtradharā, vinayadharā, mātṛkādharā, etad yogasthānaṃ śrutvā sūtre 'vatārayeyuḥ, tac ca nāvataret / vinaye saṃdarśayeyuḥ, tac ca na saṃdṛśyet / dharmatayā upaparīkṣeyuḥ, tac ca dharmatāṃ virodhayet / te ca tato nidānam apratītā bhaveyur apratītavacanaiś ca māṃ codayeyuḥ / adhikaraṇāni cotpādayeyuḥ" /
"evam ahaṃ punar api na satkṛtaḥ syāṃ na gurukṛtaḥ, rājñāṃ rājāmātrāṇāṃ yāvad dhanināṃ śreṣṭhināṃ sārthavāhānām, na ca punar lābhī syāṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇām" iti /
sa tām eva lābhasatkārakāmatām adhipatiṃ kṛtvā adharme dharmasaṃjñī, vinidhāya saṃjñāṃ rucim adharmaṃ dharmato dīpayati saṃprakāśayati /
tatra ye 'sya dṛṣṭyanumatam āpadyante te 'py adharme dharmasaṃjñino bhavanti mandatvān momuhatvāt te 'dharme dharmasaṃjñino yathānuśiṣṭā api pratipadyamānā mithyāpratipannā eva te veditavyāḥ / ayam evaṃrūpo mithyāpratipattikṛto yogabhraṃśaḥ saddharmapratirūpako hy asaddharmaḥ saddharmasyāntardhānāya /
itīme catvāro yogabhraṃśā dhyāyinā bhikṣuṇā yogācāreṇa parijñeyā varjayitavyāḥ //
(ii)-a-ii-8-a ms-82b7m, sh.275-23, w.92-31, choi.163-1, p.125b8, d.102b2, n.108a3, co.107a4, ch.438a16 tatra yogaḥ katamaḥ / āha / caturvidho yogaḥ / tadyathā śraddhā chando vīryam upāyaś ca //
-ii-8-a-(1) ms.82b7r, sh.276-2, w.92-32, choi.163-9, p.126a1, d.102b3, n.108a3, co.107a4, ch.438a17 tatra śraddhā dvyākārā dvividhādhiṣṭhānā, abhisaṃpratyayākārā prasādākārā ca, dharmayuktivicāraṇādhiṣṭhānā pudgalānubhāvādhimuktyadhiṣṭhānā ca //
-ii-8-a-(2) ms.82b8l, sh.276-5, w/92-35, choi.163-10, 7, p.126a2, d.102b4, n.108a4, co.107a5, ch.438a20 chando 'pi caturvidhaḥ / tadyathā prāptaye yathāpīhaikatya uttare vimokṣaspṛhām utpādayati, vistareṇa pūrvavat / paripṛcchāyai yathāpīhaikatyaḥ spṛhām utpādayaty ārāmaṃ gamanāya, vijñānāṃ sabrahmacāriṇāṃ yogajñānām antikam aśrutasya śravaṇāya, śrutasya ca paryavadānāya / saṃbhārasamudāgamāya cchando yathāpīhaikatyaḥ śīlasaṃvarapāriśuddhaye, indriyasaṃvarapāriśuddhaye, bhojane mātrajñatāyām, jāgarikānuyoge, saṃprajānadvihāritāyām uttarottarāṃ spṛhām utpādayati / anuyogāya cchando yathāpīhaikatyaḥ sātatyaprayogatāyāṃ satkṛtyaprayogatāyāṃ ca mārgabhāvanāyāṃ spṛhām utpādayaty abhilāṣaṃ kartukāmatām / ity ayaṃ caturvidhaś chandaḥ / yaduta prāptaye paripṛcchanāyai saṃbhārasamudāgamāya anuyogāya ca //
-ii-8-a-(3) ms.83a1r, sh.276-20, w.*93-1, choi.164-8, p.126a8, d.102b7, n.108b1, co.107b2, ch.438b1 tatra vīryam api caturvidhaṃ tadyathā śravaṇāya, cintanāyai, bhāvanāyai, āvaraṇapāriśuddhaye ca /
tatra śravaṇāya vīryaṃ / yad aśrutaṃ ca śṛṇvataḥ, paryavadāpayataḥ, cetaso 'bhyutsāhaḥ, avinyastaprayogatā / evaṃ yathāśrutānāṃ dharmāṇām ekākino rahogatasyārtham, cintayatas tulayata upaparīkṣamāṇasya / evaṃ pratisaṃlayanapraviṣṭasya kālena kālaṃ śamathavipaśyanāṃ bhāvayataḥ / evam ahorātrānuyuktasya caṃkramaniṣadyābhyāṃ nivaraṇebhyaś cittaṃ viśodhayataḥ, yaś cetaso 'bhyutsāhaḥ, avinyastaprayogatā //
-ii-8-a-(4) ms.83a3m, sh.277-10, w.*93-3, choi.165-1, p.126b5, d.103a4, n.108b5, co.107b5, ch.438b9 tatropāyo 'pi caturvidhaḥ / tadyathā śīlasaṃvaram indriyasaṃvaram adhipatiṃ kṛtvā sūpasthitasmṛtitā tathā copasthitasmṛter apramādaś cetasa ārakṣā / kuśalānāṃ dharmāṇāṃ niṣevaṇā / tathā vāpramattasyādhyātmaṃ cetaḥśamathayogaḥ / adhiprajñaṃ ca dharmavipaśyanā //
sa cāyaṃ yogaś caturvidhaḥ / ṣoḍaśākāro bhavati //
-ii-8-b ms.83a4m, sh.277-16, w.93-23, choi.165-10, p.126b8, d.103a6, n.108b7, co.107b7, ch.438b13 tatra śraddhayā prāptavyam artham abhisaṃpratyeti / prāptim (śbh ii 156) abhisaṃpratyayāt kartukāmatām utpādayati kuśaleṣu dharmeṣu / sa evaṃ kartukāmo 'horātrānuyukto viharati / utsāhī dṛḍhaparākramaḥ / tac ca vīryam upāyaparigṛhītam aprāptasya prāptaye, anadhigatasyādhigamāya asākṣātkṛtasya sākṣātkriyāyai saṃvartate / tasmād ime catvāro dharmā yoga ity ucyate41 //
(ii)-a-ii-9-a ms.83a5r, sh.278-1, w.94-1, p.127a3, d.103b1, n.109a2, co.108a2,ch.438b19 tatra manasikāraḥ katamaḥ / catvāro manaskārāḥ / katame catvāraḥ / tadyathā balavāhanaḥ, sacchidravāhanaḥ, niśchidravāhanaḥ, anābhogavāhanaś ca //
-ii-9-a-(1) ms.83a6r, sh.278-8, w.94-3, p.127a4, d.103b2, n.109a3, co.108a3, ch.438b21 tatra balavāhano manaskāraḥ katamaḥ / tadyathā ādikarmikasyādhyātmam eva cittaṃ sthāpayataḥ saṃsthāpayataś ca dharmān pravicinvataḥ, yāvan manaskāraṃ na prāpnoti, tāvad asya balavāhano manaskāro bhavati / balād avaṣṭabhya tac cittam ekāgratāyām avasthāpayati / tenocyate balavāhana iti //
-ii-9-a-(2) ms.83a7m, sh.279-5, w.94-8, p. 127a6, d. 103b3, n. 109a5, co. 108a4, ch.438b25 tatra sacchidravāhano manaskāraḥ katamaḥ / yo labdhamanaskārasyordhvaṃ laukikena mārgeṇa gacchato lokottareṇa vā yo lakṣaṇapratisaṃvedī manaskāraḥ / tathā hi samādhis tatra cintayā vyavakīryate, naikāntena bhāvanākāreṇa pravartate //
-ii-9-a-(3) ms.83a8l, sh.279-10, w.94-11, p.127b1, d.103b5, n.109a6, co.108a5, ch.438b28 tatra niśchidravāhano manaskāraḥ katamaḥ / lakṣaṇapratisaṃvedino manaskārād ūrdhvaṃ yāvat prayoganiṣṭhān manasikārāt //
-ii-9-a-(4) ms.83a8m, sh.279-12, w.94-13, p.127b2, d.103b5, n.109a7, co.108a6, ch.438c1 tatrānābhogavāhano manaskāraḥ katamaḥ / yaḥ prayoganiṣṭhāphalo manaskāraḥ //
-ii-9-b-(1),(2),(3),(4) ms.83a8r, sh.279-14, p.127b3, d.103b6, n.109a7, co.108a7, ch.438c3 apare catvāro manaskārāḥ / tadyathā ānulomikaḥ, prātipakṣikaḥ, prasadanīyaḥ, pratyavekṣaṇīyaś ca /
tatrānulomiko manaskāraḥ / yenālambanaṃ vidūṣayati samyakprayogaṃ cārabhate, no tu kleśaṃ prajahāti /
tatra prātipakṣikaḥ / yena kleśaṃ prajahāti /
tatra prasadanīyaḥ / yena līnaṃ cittaṃ pragrāhakair nimittair abhipramodayati saṃpraharṣayati pragṛhṇāti /
tatra pratyavekṣaṇīyo manaskāraḥ / tadyathā mīmāṃsāmanaskāraḥ, yam adhipatiṃ kṛtvā prahīṇāprahīṇatāṃ kleśānāṃ pratyavekṣate //
-ii-9-c ms.83b2l, sh.280-4, p. 127b8, d. 104a2, n. 109b4, co. 108b3, ch.438c10 tatrālambanaṃ manasikurvatā kati nimittāni manasikartavyāni bhavanti / āha / catvāri / tadyathālambananimittaṃ nidānanimittaṃ parivarjanīyaṃ nimittaṃ niṣevaṇīyaṃ ca nimittam //
-ii-9-c-(1) ms.83b2r, sh.280-7, p.128a1, d.104a3, n.109b5, co.108b4, ch.438c12 tatrālambananimittam / yaj jñeyavastusabhāgaṃ pratibimbaṃ pratibhāsaḥ //
-ii-9-c-(2) ms.83b3l, sh.280-10, p.128a2, d.104a3, n.109b5, co.108b4, ch.438c13 tatra nidānanimittam / tadyathā samādhisaṃbhāropacayaḥ, ānulomika (śbh ii 162) upadeśaḥ, bhāvanāsahagatas tīvracchandaḥ saṃvejanīyeṣu dharmeṣu saṃvegaḥ, vikṣepāvikṣepaparijñāvadhānam, parataś cāsaṃghaṭṭo manuṣyakṛto vāmanuṣyakṛto vā śabdakṛto vā vyāyāmakṛto vā / tathā vipaśyanāpūrvaṃgamo 'dhyātmaṃ cittābhisaṃkṣepa uttaptatarāyā vipaśyanāyā uttaratra nidānanimittam / tathā śamathapūrvaṃgamā vipaśyanā uttaptatarasya śamathasyottaratra nidānanimittam //
-ii-9-c-(3)-i,ii,iii,iv ms.83b4m, sh.280-19, p.128a6, d.104a6, n.110a1, co.108b6, ch.438c19 tatra parivarjanīyanimittaṃ caturvidham / tadyathā layanimittam auddhatyanimittaṃ saṅganimittaṃ vikṣepanimittaṃ ca /
tatra layanimittam / yenālambananimittena nidānanimittena cittaṃ līnatvāya paraiti /
tatra auddhatyanimittam / yenālambananimittena nidānanimittena cittam uddhanyate /
tatra saṅganimittam / yenālambananimittena nidānanimittena cittam ālambane rajyate saṃrajyate saṃkliśyate /
tatra vikṣepanimittam / yenālambananimittena nidānanimittena cittaṃ bahirdhā vikṣipyate /
tāni punar nimittāni yathā samāhitāyāṃ bhūmau //
-ii-9-d ms.83b6l, sh.281-8, p.128b2, d.104b2, n.110a4, co.109a2, ch.438c26 ebhir manaskārair ālambanam adhimucyataḥ katy adhimokṣā bhavanti / āha / navādhimokṣāḥ / tadyathā prabhāsvaraś cāprabhāsvaraś ca jaḍaḥ paṭuḥ parītto mahadgato 'pramāṇaḥ pariśuddho 'pariśuddhaś ceti /
tatra prabhāsvaro 'dhimokṣaḥ / ya ālokanimitte sūdgṛhīta ālokasahagataḥ /
tatrāprabhāsvaro 'dhimokṣaḥ / tadyathā ālokanimitte 'nudgṛhīte 'ndhakārasahagataḥ /
tatra jaḍo 'dhimokṣaḥ / yo mṛdvindriyasantānapatitaḥ /
tatra paṭur adhimokṣaḥ / yas tīkṣṇendriyasantānapatitaḥ /
tatra parītto 'dhimokṣaḥ / yaḥ parīttaśraddhāchandasahagataḥ parīttālambanaś ca / iti manaskāraparīttatayā cālambanaparīttatayā ca parītto 'dhimokṣaḥ /
tatra mahadgato 'dhimokṣaḥ / tadyathā yo mahadgataśraddhāchandasahagataḥ, mahadgataṃ vālambanam adhimucyate yo 'dhimokṣaḥ / iti manaskāramahadgatatayā cālambanamahadgatatayā ca mahadgato 'dhimokṣaḥ /
tatrāpramāṇo 'dhimokṣaḥ / apramāṇaśraddhāchandasahagataḥ, anantam vā aparyantam ālambanam adhimucyate yo 'dhimokṣaḥ / iti manaskārāpramāṇatayā cālambanāpramāṇatayā cāpramāṇo 'dhimokṣaḥ /
tatra pariśuddho 'dhimokṣaḥ / yaḥ subhāvitaḥ pariniṣpannaḥ paryavasānagataḥ /
apariśuddho vā punaḥ yo na subhāvito na pariniṣpanno na paryavasānagataḥ //
(ii)-a-ii-10 ms.84a1r, sh.283-2, w.*95-4, p.129a3, d.104b7, n.110b4, co.109b2, ch.439a16 tatra kati yogasya yogakaraṇīyāni / āha / catvāri / katamāni catvāri / tadyathāśrayanirodhaḥ, āśrayaparivartaḥ, ālambanaparijñānam, ālambanābhiratiś ca /
tatrāśrayanirodhaḥ prayogamanasikārabhāvanānuyuktasya yo dauṣṭhulyasahagata āśrayaḥ so 'nupūrveṇa nirudhyate, prasrabdhisahagataś cāśrayaḥ parivartate / ayam āśrayanirodho 'yam āśrayaparivarto yogakaraṇīyam /
tatrālambanaparijñānam ālambanābhiratiś ca / asty ālambanaparijñānam ālambanābhiratir āśrayanirodhaparivartapūrvaṃgamam, yac cālambanaparijñānam ālambanābhiratiṃ cādhipatiṃ kṛtvāśrayo nirudhyate parivartate ca / asty ālambanaparijñānam ālambanābhiratir āśrayaviśuddhipūrvaṃgamam āśrayaśuddhim adhipatiṃ kṛtvā suviśuddham ālambanajñānaṃ kāryapariniṣpattikāle pravartate, abhiratiś ca /
tenocyate catvāri yogasya yogakaraṇīyānīti //
(ii)-a-ii-11-a-(1),(2),(3) ms.84a4r, sh.284-4, w.95-11, p.129b2, d.105a5, n.111a2, co.109b6, ch.439b1 tatra kati yogācārāḥ / āha / trayaḥ / tadyathā ādikarmikaḥ, kṛtaparicayaḥ, atikrāntamanaskāraś ca /
tatrādikarmiko yogācāro manaskārādikarmikaḥ kleśaviśuddhyādikarmikaś ca /
tatra manaskārādikarmikas tatprathamakarmika ekāgratāyāṃ yāvan manaskāraṃ na prāpnoti cittaikāgratāṃ na spṛśati /
tatra kleśaviśuddhyādikarmikaḥ / adhigate 'pi manaskāre kleśasya cittaṃ viśodhayitukāmasya yaiiakṣaṇapratisaṃvedino manaskārasyārambhaḥ pratigrahaś cābhyāsaḥ / ayaṃ kleśaviśuddhyādikarmikaḥ /
tatra kṛtaparicayaḥ katamaḥ / lakṣaṇapratisaṃvedinaṃ manaskāram sthāpayitvā tadanyeṣu ṣaṭsu manaskāreṣu prayoganiṣṭhāparyanteṣu kṛtaparicayo bhavati /
tatrātikrāntamanaskāraḥ prayoganiṣṭhāphale manaskāre veditavyaḥ / atikrānto 'sau bhavati prayogabhāvanāmanaskāram, sthito bhavati bhāvanāphale / tasmād atikrāntamanaskāra ity ucyate //
-11-11-b-(1),(2),(3) ms.84a7m, sh.284-23, p.130a1, d.105b3, n.111a7, co.110a3, ch.439b15 api ca kuśalaṃ dharmacchandam upādāya prayujyamāno yāvan nirvedhabhāgīyāni kuśalamūlāni notpādayati tāvad ādikarmiko bhavati /
yadā punar nirvedhabhāgīyāny utpādayati, tadyathā ūṣmagatāni mūrdhānaḥ (śbh ii 170) satyānulomāḥ kṣāntayo laukikā agradharmāḥ, tadā kṛtaparicayo bhavati /
yadā punaḥ samyaktvaṃ nyāmam avakrāmati satyāny abhisamāgacchaty aparapratyayo bhavaty ananyaneyaḥ śāstuḥ śāsane, tadātikrāntamanaskāro bhavati / parapratyayaṃ manaskāram atikramyāparapratyaye sthitaḥ / tasmād, atikrāntamanaskāra ity ucyate //
(ii)-a-ii-12-a-(1) ms.84b1l, sh.285-11, w.96-14, p.130a6, d.105b6, n.111b4, co.110a6, ch.439b22 tatra yogabhāvanā katamā / āha / dvividhā / tadyathā saṃjñābhāvanā bodhipakṣyā bhāvanā ca /
tatra saṃjñābhāvanā katamā / tadyathā laukikamārgaprayuktaḥ sarvāsv adharimāsu bhūmiṣv ādīnavasaṃjñāṃ bhāvayati / nirvāṇāya vā punaḥ prayuktaḥ prahāṇadhātau virāgadhātau nirodhadhātau śāntadarśī prahāṇasaṃjñāṃ virāgasaṃjñāṃ nirodhasaṃjñāṃ ca bhāvayati / śamathāya vā punaḥ prayukta ūrdhvamadhaḥsaṃjñāṃ śamathapakṣyāṃ bhāvayati / vipaśyanāyāṃ prayuktaḥ paścātpuraḥsaṃjñāṃ vipaśyanāpakṣyāṃ bhāvayati //
-ii-12-a-(2) ms.84b2r, sh.287-2, p.130b1, d.106a2, n.111b7, co.110b1, ch.439b28 tatrordhvamadhaḥsaṃjñī imam eva kāyaṃ yathāsthitaṃ yathāpraṇihitam ūrdhvaṃ pādatalād adhaḥ keśamastakāt pūrṇaṃ nānāvidhasyāśuceḥ pratyavekṣate / santy asmin kāye keśā romāṇīti pūrvavat / tatra paścātpuraḥsaṃjñī / yathāpi tad ekatyena pratyavekṣaṇānimittam eva sādhu ca suṣṭhu ca sūdgṛhītaṃ bhavati sumanasīkṛtam sujuṣṭaṃ supratividdham / tadyathā sthito niṣaṇṇaṃ pratyavekṣate, niṣaṇṇo vā nipannam, purato vā gacchantaṃ pṛṣṭhato gacchan pratyavekṣate / sā khalv eṣā traiyadhvikānāṃ saṃskārāṇāṃ pratītyasamutpannānāṃ vipaśyanākārā pratyavekṣā paridīpitā /
tatra yat tāvad āha "sthito niṣaṇṇaṃ pratyavekṣata" ity anena paridīpitaṃ vartamānena manaskāreṇa_ anāgataṃ jñeyaṃ pratyavekṣate / vartamānāpi (śbh ii 174) manaskārāvasthā utpannā "sthite"ty ucyate / anāgatā punar jñeyāvasthā anutpannatvād utpādābhimukhatvāc ca "niṣaṇṇe"ty ucyate /
yat punar āha "niṣaṇṇo vā nipannaṃ pratyavekṣata" ity anena pratyutpannena manaskāreṇātītasya jñeyasya pratyavekṣaṇā paridīpitā / pratyutpannā hi manaskārāvasthā nirodhābhimukhā "niṣaṇṇe"ty ucyate / atītā punar niruddhatvāj jñeyāvasthā "nipanne"ty ucyate /
yat punar āha "purato vā gacchantaṃ pṛṣṭhato gacchan pratyavekṣata" ity anena pratyutpannena manaskāreṇānantaraniruddhasya manaskārasya pratyavekṣā paridīpitā / tatra ya utpannotpanno manasikāro 'nantaraniruddhah sa purato yāyī /
tatra yo 'nantarotpanno 'nantarotpanno manaskāro navanavo 'nantaraniruddhasyānantaraniruddhasya grāhakaḥ sa pṛṣṭhato yāyī /
tatra śamathaṃ ca vipaśyanāṃ ca bhāvayaṃs tadubhayapakṣyām ālokasaṃjñāṃ bhāvayati / iyaṃ saṃjñābhāvanā //
ii-12-b ms.84b7m, sh.288-19, w.*97-1, p.131a5, d.106b3, n.112b2, co.111a2, ch.439c18 tatra bodhipakṣyabhāvanā katamā / yaḥ saptatriṃśatāṃ bodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇām abhyāsaḥ paricaya āsevanā bhāvanā bahulīkāra iyam ucyate bodhipakṣyabhāvanā / tadyathā caturṇām smṛtyupasthānānām, caturṇāṃ (śbh ii 176) samyakprahāṇānām, caturṇām ṛddhipādānām, pañcanām indriyāṇām, pañcānāṃ balānām, saptānāṃ bodhyaṅgānām, āryāṣṭāṅgasya mārgasya /
kāyasmṛtyupasthānasya vedanācittadharmasmṛtyupasthānasya /
anutpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām anutpādāya cchandaiḥ janayati vyāyacchate vīryam ārabhate cittaṃ pragṛhṇāti pradadhātīti samyakprahāṇasya, utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya, anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāya, utpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām sthitaye 'saṃmoṣāya bhāvanāparipūraye bhūyobhāvavṛddhivipulatāyai chandaṃ janayati vyāyacchate vīryam ārabhate cittaṃ pragṛhṇāti pradadhātīti samyakprahāṇasya /
chandasamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgatasya ṛddhipādasya, vīryacittamīmāṃsāsamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgatasya ṛddhipādasya /
śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñendriyasya /
śraddhāvīryasmṛtisamādhiprajñābalānām /
smṛtisaṃbodhyaṅgasya dharmapravicayavīryaprītipraśrabdhisamādhyupekṣāsaṃbodhyaṅgasya ca /
samyagdṛṣṭeḥ samyaksaṃkalpasya samyagvākkarmāntājīvānām samyagvyāyāmasya samyaksmṛteḥ samyaksamādheś ca //
-ii-12-b-(1)-i-(a) ms.85a3r, sh.291-5, w.97-22, p.132a1, d.107a4, n.113a3, co.111b3, ch.440a13 tatra katamaḥ kāyaḥ / katamā kāye kāyānupaśyanā / katamā smṛtiḥ / katamāni smṛter upasthānāni / āha /
kāyaḥ pañcatriṃśatividhaḥ / tadyathā ādhyātmiko bāhyaś ca, indriyasaṃgṛhīto 'nindriyasaṃgṛhītaś ca, sattvasaṃkhyāto 'sattvasaṃkhyātaś ca, dauṣṭhulyasahagataḥ praśrabdhisahagataś ca, bhūtakāyo bhautikakāyaś ca, nāmakāyo rūpakāyaś ca, nārakas tairyagyonikaḥ paitṛviṣayiko mānuṣyako divyaś ca, savijñānako 'vijñānako vā, antaḥkāyo bahiḥkāyaś ca, vipariṇato 'vipariṇataś ca, strīkāyaḥ puruṣakāyaḥ paṇḍakakāyaś ca, mitrakāyo 'mitrakāya udāsīnakāyaś ca, hīnakāyo madhyakāyaḥ praṇītakāyaś ca, dahrakāyo yūnakāyo vṛddhakāyaś ca / ayaṃ tāvat kāyasya prabhedaḥ //
-ii-12-b-(1)-i-(b) ms.85a5r, sh.292-11, p.132a7, d.107b1, n.113a7, co.111b7, ch.440a21 tatrānupaśyanā trividhā / yā kāyam adhipatiṃ kṛtvā śrutamayī vā prajñā cintāmayī vā bhāvanāmayī vā, yayā prajñayā sarvaṃ kāyaṃ sarvākāraṃ samyag evopaparīkṣate saṃtīrayaty anupraviśaty anubudhyate //
-ii-12-b-(1)-i-(c) ms.85a6m, sh.292-15, p.132b1, d.107b2, n.113b1, co.112a1, ch.440a23 tatra smṛtir yad asya kāyam adhipatiṃ kṛtvā ye dharmā udgṛhītās teṣām eva ca dharmāṇāṃ yo 'rthaś cintito ye ca bhāvanayā sākṣātkṛtāḥ, tatra vyañjane cārthe ca sākṣātkriyāyāṃ ca taccetaso 'saṃmoṣaḥ, "sūdgṛhītā vā ma ete dharmāḥ", "na ve"ti, "sūpalakṣitā vā tatra tatra prajñayā", "na ve"ti, "susaṃsparśitāḥ tatra tatra vimuktyā", "na ve"ti smṛtir upasthitā bhavati / (śbh ii 180) idaṃ smṛter upasthānam //
-ii-12-b-(1)-i-(d) ms.85a7m, sh.293-6, p. 132b5, d. 107b5, n. 113b4, co. 112a3, ch.440a29 api ca smṛtyārakṣāyai smṛter upasthānaṃ viṣayāsaṃkleśāyālambanopanibandhāya ca /
tatra smṛtyārakṣā yathoktaṃ pūrvam ev"ārakṣitasmṛtir bhavati nipakasmṛtir" iti /
tatra viṣayāsaṃkleśāya / yathoktaṃ "smṛtyārakṣitamānasaḥ samāvasthācārako" "na nimittagrāhī nānuvyañjanagrāhī" yāvad vistareṇa "rakṣati mana-indriyaṃ mana-indriyeṇa saṃvaram āpadyate" /
tatrālambanopanibandhāya / yathoktaṃ caturvidha ālambane smṛtim upanibadhnataḥ / tadyathā vyāpiny ālambane caritaviśodhane kauśalyālambane kleśaviśodhane vā /
ebhis tribhir ākārair yā sūpasthitasmṛtitā, idam ucyate smṛter upasthānam //
-ii-12-b-(1)-ii ms.85b1r, sh.293-18, p.133a3, d.108a1, n.114a1, co.112b7, ch.440b8 tatra vedanā katamā / tadyathā sukhā duḥkhā aduḥkhāsukhā ca vedanā / tatra sukhāpi kāyikī duḥkhāpy aduḥkhāsukhāpi / yathā kāyikī, evaṃ caitasikī / sukhāpi sāmiṣā duḥkhāpy aduḥkhāsukhāpi / evaṃ nirāmiṣāpi, evaṃ gardhāśritā, naiṣkramyāśritā vedanā sukhāpi duḥkhāpy aduḥkhāsukhāpi /
saiṣā ekaviṃśatividhā vedanā bhavati, navavidhā vā //
-ii-12-b-(1)-iii ms.85b2r, sh.294-7, w.97-39, p.133a7, d.108a4, im.114a4, co.113a2, ch. 440b13 tatra cittaṃ katamat / tadyathā sarāgaṃ cittaṃ vigatarāgaṃ sadveṣaṃ vigatadveṣaṃ samohaṃ vigatamohaṃ saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ līnaṃ pragṛhītam uddhatam anuddhataṃ vyupaśāntam avyupaśāntaṃ samāhitam asamāhitaṃ subhāvitam asubhāvitaṃ suvimuktaṃ cittam asuvimuktaṃ cittam / tad etad abhisamasya viṃśatividhaṃ cittaṃ bhavati //
-ii-12-b-(1)-iv ms.85b3r, sh.294-13, p.133b2, d.108a6, n.114a7, co.112b5, ch.440b18 tatra dharmāḥ katame / rāgo rāgavinayaś ca, dveṣo dveṣavinayaś ca, moho mohavinayaś ca, saṃkṣepo vikṣepo layaḥ pragraha auddhatyam anauddhatyaṃ vyupaśamo 'vyupaśamaḥ, susamāhitatā na susamāhitatā subhāvitamārgatā na subhāvitamārgatā suvimuktatā na suvimuktatā ca / itīme kṛṣṇaśuklapakṣavyavasthitā viṃśatidharmā veditavyāḥ saṃkleśavyavadānapakṣyāḥ //
-ii-12-b-(1)-ii' ms.85b5l, sh.295-8, p.133b6, d.108b2, n.114b3, co.112b7, ch.440b23 tatra sukhā vedanā yat sukhavedanīyam sparśaṃ pratītyotpadyate sātaṃ veditaṃ vedanāgatam / sā punar yā pañcavijñānasaṃprayuktā sā kāyikī, yā punar manovijñānasaṃprayuktā sā caitasikī /
yathā sukhavedanīyam evaṃ duḥkhavedanīyam aduḥkhāsukhavedanīyam sparśaṃ pratītyotpadyate 'sātaṃ naiva sātaṃ nāsātaṃ veditaṃ vedanāgatam / idam ucyate duḥkhā aduḥkhāsukhā vedanā / sā punar yā pañcavijñānakāyasaṃprayuktā sā kāyikī, yā manovijñānasaṃprayuktā sā caitasikī /
yā nirvāṇānukūlā nairvedhikī atyantaniṣṭhatāyā atyantavimalatāyā atyantabrahmacaryaparyavasānāyai saṃvartate sā nirāmiṣā / yā punar dhātupatitā bhavapatitā sā sāmiṣā / yā punā rūpārūpyapratisaṃyuktā vairāgyānukūlā vā sā naiṣkramyāśritā / yā punaḥ kāmapratisaṃyuktā na ca vairāgyānukūlā sā gardhāśritā //
-ii-12-b-(1)-iii' ms.85b7r, sh.296-13, p.134a6, d.109a1, n.115a1, co.113a6, ch.440c5 tatra sarāgaṃ cittaṃ yad rañjanīye vastuni rāgaparyavasthitam / vigatarāgaṃ yad rāgaparyavasthānāpagatam / sadveṣaṃ yad dveṣaṇīye vastuni dveṣaparyavasthitam / vigatadveṣaṃ yad dveṣaparyavasthānāpagatam / tatra saṃmohaṃ yan mohanīye vastuni mohaparyauasthitam / vigatamohaṃ yad mohaparyavasthānāpagatam /
tāny etāni ṣaṭ cittāni cārasahagatāni veditavyāni / tatra trīṇi saṃkleśapakṣyāṇi trīṇi saṃkleśaprātipakṣikāṇi / tatra saṃkṣiptacittaṃ yac chamathākāreṇādhyātmālambanopanibaddham / vikṣiptaṃ yad bahirdhā pañcasu kāmaguṇeṣv anuvisṛtam /
tatra līnaṃ cittaṃ yat styānamiddhasahagatam / pragṛhītaṃ yat prasadanīyenālambanena saṃpraharṣitam / uddhataṃ cittaṃ yad atisaṃpragrahād auddhatyaparyavasthitam / anuddhataṃ cittaṃ yat pragrahakāle cābhisaṃkṣepakāle copekṣāprāptam /
tatra vyupaśāntaṃ cittaṃ yan nivaraṇebhyo vimuktam / avyupaśāntaṃ punar yad avimuktam /
tatra samāhitaṃ cittaṃ yan nivaraṇavimokṣān mauladhyānapraviṣṭam / asamāhitaṃ yad apraviṣṭam /
tatra subhāvitaṃ cittaṃ yat tasyaiva samādher dīrghakālaparicayān nikāmalābhī bhavaty akṛcchralābhy āśusaṃpattā / tatra na subhāvitam cittam etadviparyayeṇa veditavyam /
tatra suvimuktaṃ cittaṃ yat sarvataś cātyantataś ca vimuktam / na suvimuktaṃ cittaṃ yan na sarvato nāpy atyantato vimuktam /
itīmāni caturdaśa cittāni vihāragatāni veditavyāni / tatra nivaraṇaviśuddhibhūmim ārabhya vihāragatāny aṣṭau cittāni / saṃkṣiptaṃ vitkṣiptaṃ yāvad vyupaśāntam avyupaśāntam iti / kleśaviśuddhiṃ punar ārabhya vihāragatāni ṣaṭ cittāni / yāvat suvimuktaṃ cittaṃ na suvimuktam iti /
yat punaḥ saty adhyātmaṃ nivaraṇe "asti me nivaraṇam" iti jānāti, asati nivaraṇe "nāsti me nivaraṇam" iti janāti / yathā cānutpannasya nivaraṇasyotpādo bhavati tad api prajānāti, yathā cotpannasya vigamo bhavati tad api prajānāti /
tatra sati cakṣuḥsaṃyojane yāvan manaḥsaṃyojane "asti me yāvan manaḥsamyojanam" iti, asati yāvan manaḥsaṃyojane "nāsti me yāvan manaḥsaṃyojanam" iti prajānāti / yathā cānutpannasya yāvan manaḥsaṃyojanasyotpādo bhavati tad api prajānāti, yathā cotpannasya nirodho bhavati tad api prajānāti /
saty adhyātmam smṛtisaṃbodhyaṅge "asti me smṛtisaṃbodhyaṅgam" iti prajānāti, asati "nāsti me" prajānāti / yathā cānutpannasya smṛtisaṃbodhyaṅgasyotpādo bhavati tad api prajānāti, yathā cotpannasya sthitir bhavaty asaṃmoṣo bhāvanāparipūribhūyobhāvavṛddhivipulatā tad api prajānāti /
yathā smṛtisaṃbodhyaṅgam evaṃ dharmapravicayavīryaprītipraśrabdhisamādhyupekṣāsaṃbodhyaṅgaṃ veditavyam iti //
-ii-12-b-(1)-iv' ms.86a7m, sh.299-13, p.135b4, d.110a2, n.116a4, co.114a7, ch.441a13 yad evaṃ svabhāvanidānādīnavapratipakṣākāraiḥ saṃkliṣṭadharmaparijñānam idaṃ śarīraṃ dharmasmṛtyupasthānasya //
-ii-12-b-(1)-v ms.86a7r, sh.299-15, p.135b5, d.110a3, n.116a5, co.114a7, ch.441a14 yathā kāye kāyānupaśyanā smṛtyupasthānam uktam evaṃ vedanāyāṃ citte dharmeṣu yathāyogaṃ veditavyam /
tatra katham adhyātmaṃ kāye kāyānudarśī viharati, kathaṃ bahirdhā, katham adhyātmabahirdhā /
yadā adhyātmaṃ pratyātmaṃ sattvasaṃkhyāte kāye kāyānupaśyī viharati, evam adhyātmaṃ kāye kāyānudarśī viharati /
yadā bahirdhā asattvasaṃkhyātaṃ rūpam ālambanīkaroti, evaṃ bahirdhā kāye kāyānudarśī viharati /
yadā bahirdhā parakyaṃ sattvasaṃkhyātaṃ rūpam ālambanīkaroti, evam adhyātmabahirdhā kāye kāyānudarśī viharati /
tatrādhyātmaṃ rūpam upādāya svakyaṃ sattvasaṃkhyātaṃ yā utpannā vedanā cittaṃ dharmās tān ālambanīkurvann adhyātmaṃ vedanāsu citte dharmeṣu dharmānudarśī viharati / bāhyam asattvasaṃkhyātaṃ rūpam upādāya yā utpannā vedanā cittaṃ dharmās tān ālambanīkurvan bahirdhā vedanāyāṃ citte dharmeṣu dharmānudarśī viharati /
bahirdhā bāhyaṃ rūpaṃ sattvasaṃkhyātam upādāya yā utpannā vedanā cittaṃ dharmās tān ālambanīkurvann adhyātmabahirdhā vedanāyāṃ citte dharmeṣu dharmānudarśī viharati //
-ii-12-b-(1)-v-(a) ms.86b2r, sh.300-15, p.136a5, d.110b2, n.116b4, co.114b6, ch.441a29 aparaḥ paryāyaḥ / indriyasaṃgṛhītaṃ rūpam ālambanīkurvann adhyātmaṃ kāye kāyānupaśyī viharati / anindriyasaṃgṛhītaṃ rūpam anupagatam anupādattam ālambanīkurvan bahirdhā kāye kāyānudarśī viharati / anindriyasaṃgṛhītam eva rūpam adhyātmam upagatam upādattaṃ rūpam ālambanīkurvann adhyātmabahirdhā kāye kāyānupaśyī viharati / evaṃ pūrvaṃ trividhaṃ rūpam upādāya yā utpannā vedanā cittaṃ dharmās tān yathāyogam ālambanīkurvaṃs tathādarśī viharatīti veditavyam //
-ii-12-b-0)-v-(b) ms.86b4l, sh.301-6, p.136b1, d.110b4, n.116b6, co.115a1, ch.441b6 aparaḥ paryāyaḥ / yat samāhitabhūmikaṃ praśrabdhisahagataṃ rūpam ālambanīkaroty evam adhyātmaṃ kāye kāyānudarśī viharati / yat svakyam evādhyātmam asamāhitabhūmikaṃ dauṣṭhulyasahagataṃ rūpam ālambanīkaroty evaṃ bahirdhā kāye kāyānupaśyī viharati / parakyaṃ dauṣṭhulyasahagataṃ praśrabdhisahagataṃ ca rūpam ālambanīkurvann adhyātmabahirdhā (śbh ii 192) kāye kāyānudarśī viharaty evaṃ tad upādāyotpannā vedanā cittaṃ dharmā yathāyogaṃ veditavyāḥ //
-ii-12-b-(1)-v-(c) ms.86b5m, sh.301-14, p.136b5, d.110b7, n.117a2, co.115a4, ch.441b13 aparaḥ paryāyaḥ / adhyātmaṃ bhūtarūpam ālambanīkurvann adhyātmaṃ kāye kāyānudarśī viharati / bāhyaṃ bhūtarūpam ālambanīkurvan bahirdhā kāye kāyānudarśī viharati / tac ca bhūtarūpam upādāya yad utpannam indriyaviṣayasaṃgṛhītam upādāyarūpaṃ cālambanīkurvann adhyātmabahirdhā kāye kāyānudarśī viharati / evaṃ tad upādāya yā utpannā vedanā cittaṃ dharmās te 'pi yathāyogaṃ veditavyāḥ //
-ii-12-b-(1)-v-(d) ms.86b6r, sh.301-21, p.136b8, d.111a2, n.117a5, co.115a6, ch.441b19 aparaḥ paryāyaḥ / yadā savijñānakaṃ kāyam adhyātmam ālambanīkaroty evam adhyātmaṃ kāye kāyānudarśī viharati / avijñānakaṃ rūpaṃ sattvasaṃkhyātaṃ vinīlakādiṣv avasthāsv ālambanīkurvan bahirdhā kāye kāyānudarśī viharati / avijñānakasya ca rūpasyātīte kāle savijñānatāṃ savijñānakasya ca rūpasyānāgate kāle 'vijñānatāṃ tulyadharmatāṃ samadharmatām ālambanīkurvann adhyātmabahirdhā kāye kāyānudarśī viharati /
evaṃ tad upādāya yā utpannā vedanā cittaṃ dharmās te 'pi yathāyogaṃ veditavyāḥ //
aparaḥ paryāyaḥ / ātmano 'ntaḥkāyaṃ keśaromanakhādibhir ākārair ālambanīkurvann adhyātmaṃ kāye kāyānudarśī viharati / pareṣām antaḥkāyaṃ keśaromanakhādibhir ākārair ālambanīkurvan bahirdhā kāye kāyānudarśī viharati / ātmanaś ca bahiḥkāyam avipariṇataṃ vinīlakādibhir ākāraiḥ (śbh ii 194) pareṣāṃ ca bahiḥkāyaṃ vipariṇatam avipariṇataṃ ca vinīlakādibhir ākārais tulyadharmatayālambanīkurvann adhyātmabahirdhā kāye kāyānudarśī viharati /
tad upādāya yā utpannā vedanā cittaṃ dharmās te 'pi yathāyogaṃ veditavyāḥ /
ity evaṃbhāgīyāḥ kāyavedanācittadharmaprabhedena bahavaḥ paryāyā veditavyāḥ / ime tu katipayāḥ paryāyāḥ saṃprakāśitāḥ //
ms.87a2l, sh.303-4, w.*98-5, p.137b2, d.111b2, n.117b5, co.115b5, ch.441c6 tatra caturṇāṃ viparyāsānāṃ pratipakṣeṇa bhagavatā catvāri smṛtyupasthānāni vyavasthāpitāni /
tatrāśucau śucīti viparyāsapratipakṣeṇa kāyasmṛtyupasthānaṃ vyavasthāpitam / tathā hi bhagavatā kāyasmṛtyupasthānabhāvanāyām aśubhāpratisamyuktāś catasraḥ śivapathikā deśitāḥ, yā asya bahulaṃkurvanmanasikurvataḥ, aśucau śucīti viparyāsaḥ prahīyate /
tatra duḥkhe sukham iti viparyāsapratipakṣeṇa vedanāsmṛtyupasthānaṃ vyavasthāpitam / vedanāsu vedanānudarśī viharan "yat kiṃcid veditam idam atra duḥkhasye"ti yathābhūtaṃ prajānāti, evam asya yo duḥkhe sukham iti viparyāsaḥ sa prahāyate /
tatra anitye nityam iti viparyāsapratipakṣeṇa cittasmṛtyupasthānaṃ vyavasthāpitam / tasya sarāgādicittaprabhedena teṣāṃ teṣāṃ rātriṃdivasānām atyayāt kṣaṇalavamuhūrtānām anekavidhānāṃ bahunānāprakāratāṃ (śbh ii 196) cittasyopalabhya yo 'nitye nityam iti viparyāsaḥ sa prahīyate /
tatrānātmany ātmeti viparyāsapratipakṣeṇa dharmasmṛtyupasthānaṃ vyavasthāpitam / tasya yeṣām ātmadṛṣṭyādikānāṃ saṃkleśānāṃ sadbhāvād yeṣām anātmadṛṣṭyādikānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām asadbhāvāt skandheṣv ātmadarśanaṃ bhavati, nānyasya, svalakṣaṇataḥ sāmānyalakṣaṇataś ca dharmān dharmānudarśino yathābhūtaṃ paśyataḥ, yo 'nātmany ātmeti viparyāsaḥ sa prahīyate //
-ii-12-b-(1)-v-(f) ms.87a6l, sh.305-1, p.138a4, d.112a1, n.118a6, co.116a5, ch.441c22 aparaḥ paryāyaḥ / prāyeṇa hi loka evaṃ pravṛttaḥ / skandheṣu skandhamātraṃ dharmamātraṃ yathābhūtam aprajānan yathā "kāya āśritaḥ, yadāśritaś ca sukhaduḥkham upabhuñje", dharmādharmābhyām saṃkliśyate vyavadāyate ca / tatrātmana āśrayavastusaṃmohāpanayanārthaṃ kāyasmṛtyupasthānaṃ vyavasthāpitam / tasyaivātmano 'nubhavanavastusaṃmohāpanayanārthaṃ vedanāsmṛtyupasthānaṃ vyavasthāpitam / yatraiva ca te citte manasi vijñāna ātmagrāheṇa saṃmūḍhā ātmavastusaṃmohāpanayanārthena cittasmṛtyupasthānaṃ vyavasthāpitam / tasyaiva ca cittasaṃkleśavyavadānavastusaṃmohāpanayanārthaṃ dharmasmṛtyupasthānaṃ vyavasthāpitam //
-ii-12-b-(1)-v-(g) ms.87a7r, sh.305-10, w.98-22, p.138b2, d.112a5, n.118b3, co.116b2, ch.441c29 aparaḥ paryāyaḥ / yatra ca karma karoti, yadarthaṃ ca karoti, yaś ca karma karoti, yena ca karoti, tat sarvam ekadhyam abhisaṃkṣipya catvāri smṛtyupasthānāni vyavasthāpitāni, tatra kāye karoti vedanārthaṃ cittaṃ kuśalākuśalair dharmaiḥ //
-ii-12-b-(1)-v-(h) ms.87b1r, sh.306-4, p.138b4, d.112a7, n.118b4, co.116b4, ch.442a5 aparaḥ paryāyaḥ / yatra ca saṃkliśyate viśudhyate yataś ca yaś ca yena kliśyate viśudhyate, tad ekadhyam abhisaṃkṣipya catvāri smṛtyupasthānāni vyavasthāpitāni, tatra kāye saṃkliśyate viśudhyate ca vedanābhyaś cittaṃ dharmaiḥ saṃkliśyate viśudhyate ca //
-ii-12-b-(1)-vi ms.87b2m, sḥ 306-10, p.138b7, d.112b2, n.118b7, co.116b6, ch.442a10 tatra smṛtyupasthānam iti ko 'rthaḥ / āha / yatra ca smṛtim upasthāpayati yena ca smṛtim upasthāpayati tad ucyate smṛtyupasthānam / yatra smṛtim upasthāpayati tad ālambanasmṛtyupasthānam / yena smṛtim upasthāpayati tatra yā prajñā smṛtiś ca samādhisaṃgrāhikā tat svabhāvasmṛtyupasthānam / tadanye tatsaṃprayuktāś cittacaitasikā dharmāḥ saṃsargasmṛtyupasthānam /
api ca kāyavedanācittadharmādhipateyo yo mārgaḥ samutpannaḥ kuśalaḥ sāsravo 'nāsravaś ca tat smṛtyupasthānam / sa punaḥ śrutamayaś cintāmayo bhāvanāmayaś ca / tatra śrutacintāmayaḥ sāsrava eva, bhāvanāmayaḥ syāt sāsravaḥ syād anāsravaḥ //
-ii-12-b-(2) ms.87b4m, sh.307-5, p.139a5, d.112b6, n.119a4, co.117a3, ch.442a26 sa evaṃ caturṣu smṛtyupasthāneṣu kṛtaparicaya audārikaudārikaṃ viparyāsam apanīya kuśalākuśaladharmābhijñaḥ / tadanantaram "anutpannānāiḥ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām anutpādāya, utpannānāṃ prahāṇāya, anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāya, utpannānām sthitaya" iti vistareṇa pūrvavad yāvac cittaṃ pragṛhṇāti pradadhāti //
-ii-12-b-(2)-i-(a) ms.87b5m, sh.307-12, p.139a8, d.113a2, n.119a6, co.117a5, ch442b2 tatra katame pāpakā akuśalā dharmāḥ / yat kāmāvacaraṃ kliṣṭaṃ kāyakarma vākkarma manaskarma kāyavāṅmanoduścaritasaṃgṛhītam, ye ca tatsamutthāpakāḥ kleśās te punar ye 'samavahitā asaṃmukhībhūtās te 'nutpannāḥ, ye samavahitāḥ saṃmukhībhūtās ta utpannāḥ /
tatra kuśalā dharmā ye tatprātipakṣikā dharmā duścaritaprātipakṣikā nivaraṇaprātipakṣikāḥ saṃyojanaprātipakṣikā vā / te 'py anutpannās tathaiva veditavyā utpannāś ca yathā pāpakā akuśalā dharmāḥ //
-ii-12-b-(2)-i-(b)-(1) ms.87b6r, sh.308-5, p.139b4, d.113a5, n.119b3, co.117b1, ch.442b8 tatra yadānutpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām anutpādāya spṛhām utpādayati praṇidhatte "sarveṇa sarvaṃ sarvathā notpādayiṣyāmī"ti, evaṃ chandaṃ janayati / utpannān vā punaḥ samavahitān "sarveṇa sarvaṃ nādhivāsayiṣyāmi prahāsyāmi prativinodayiṣyāmi" /
yad anutpanneṣu pāpakeṣv akuśaleṣu dharmeṣu pūrvam evānutpādāya spṛhām utpādayati praṇidhatte nādhivāsayitukāmo bhavati, ayam anutpannānām (śbh ii 202) anutpādāya cchandaḥ / yad votpannān nādhivāsayati prahāṇayati, ayam utpannānāṃ prahāṇāya cchandaḥ //
-ii-12-b-(2)-i-(b)-(2) ms.88a2l, sh.308-14, p.139b7, d.113a7, n.119b5, co.117b4, ch.442b14 te punaḥ pāpakā akuśalā dharmā atītavastvālambanā vā anāgatavastvālambanā vā vartamānaviṣayālambanā votpadyante, te bhavanti parokṣaviṣayālambanāḥ pratyakṣaviṣayālambanāś ca / ye 'tītānāgatavastvālambanās te parokṣaviṣayālambanāḥ, ye vartamānaviṣayālambanās te pratyakṣaviṣayālambanāḥ //
-ii-12-b-(2)-i-(b)-(3) ms.88a2r, sh.308-20, p.140a2, d.113b2, n.119b7, co.117b5, ch.442b18 tatra parokṣaviṣayālambanānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām anutpannānām anutpādāya, utpannānāṃ ca prahāṇāya vyāyacchate / pratyakṣaviṣayālambanānāṃ punar anutpannānām anutpādāyotpannānāṃ ca prahāṇāya vīryam ārabhate /
tathā hi teṣāṃ dṛḍhatareṇa vīryārambheṇānutpattiḥ prahāṇaṃ vā bhavati / api ca mṛdumadhyānāṃ paryavasthānānām anutpannānām anutpādāya, utpannānāṃ prahāṇāya uyāyacchate / adhimātrāṇāṃ paryavasthānānām anutpannānām anutpādāya, utpannānāṃ ca prahānāya vīryam ārabhate /
saced atīta ālambane carati, tathā carati yathāsya tenālambanena kleśo notpadyate / sacet punaḥ smṛtisaṃpramoṣād utpadyate nādhivāsayati prajahāti vinodayati vyantīkaroti / yathātīta ālambana evam anāgate 'pi veditavyam / (śbh ii 204) evam ayam anutpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām anutpādāyotpannānāṃ ca prahāṇāya "vyāyacchata" ity ucyate /
saced ayaṃ vartamāna ālambane carati, tathā tathā carati yathā tenālambanena kleśo notpadyate / sacet punaḥ smṛtisaṃpramoṣād utpadyata utpannaṃ nādhivāsayati prajahāti vinodayati vyantīkaroti / evam anutpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām anutpādāyotpannānāṃ ca prahāṇāya "vīryam ārabhata" ity ucyate //
-ii-12-b-(2)-i-(b)-(4) ms.88a6m, sh.309-19, p.140b2, d.114a1, n.120a6, co.118a4, ch.442c7 santi pāpakā akuśalā dharmā ye saṃkalpavaśenotpadyante na viṣayabalena, santi ye saṃkalpabalena ca viṣayabalena ca /
tatra saṃkalpavaśenotpadyante na uiṣayabalena, tadyathā viharato 'tītānāgatālambanena ya utpadyante /
tatra saṃkalpavaśena ca viṣayabalena cotpadyante, tadyathā carato vartamānenālambanenotpadyante, avaśyaṃ tatrāyoniśaḥsaṃkalpo bhavati //
ms.88a7m, sh.310-4, p.140b5, d.114a3, n.118a6, co.120b2, ch.442c13 tatra ye saṃkalpabalenotpadyante teṣām anutpannānām anutpādāya, utpannānāṃ ca prahāṇāya vyāyacchate / tatra ye viṣayabalena saṃkalpabalena cotpadyante teṣām anutpannānām anutpādāya, utpannānāṃ ca prahāṇāya vīryam ārabhate //
-ii-12-b-(2)-i-(c) ms.88a8m, sh.310-10, p.140b7, d.114a4, n.118b1, co.120b3, ch.442c17 tatr"ānutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāya cchandaṃ janayatī"ti / ye kuśalā dharmā apratilabdhā asaṃmukhībhūtāś ca teṣāṃ pratilambhāya saṃmukhībhāvāya ca spṛhām utpādayati cittaṃ praṇidhatte, tīvrā pratilabdhukāmatā saṃmukhīkartukāmatā cāsya pratyupasthitā bhavati / ayam "anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpattaye chandaḥ" /
"utpannānāṃ ca kuśalānāṃ dharmāṇām sthitaye 'saṃmoṣāya bhāvanāparipūraye chandaṃ janayatī"ti, "utpannāḥ kuśalā dharmā" ye pratilabdhāḥ saṃmukhībhūtāś ca / tatra pratilambhāvigamaṃ pratilabdhāpārihāṇim adhikṛtyāha "sthitaya" iti / saṃmukhībhāvād adhandhāyitatvam adhikṛtyāha "asaṃmoṣāye"ti / teṣām eva ca kuśalānāṃ dharmāṇāṃ pratilabdhānāṃ saṃmukhībhūtānām āsevanānvayāt pariniṣpattiṃ niṣṭhāgamanam adhikṛtyāha "bhāvanāparipūraya" iti / tatra ca spṛhām utpādayati cittaṃ praṇidhatte tīvrā cāsya sthitikāmatā asaṃmoṣakāmatā bhāvanāparipūrikāmatā pratyupasthitā bhavati / ayam ucyata "utpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ sthitaye 'saṃmoṣāya bhāvanāparipūraye chandaḥ" //
ms.88b3m, sh.311-7, p.141a6, d.114b2, n.118b6, co.121a2, ch.443a2 tatra "vyāyacchata" iti pratilabdhānāṃ saṃmukhībhāvāya / "vīryam ārabhate" 'pratilabdhānāṃ pratilambhāya /
tatra "vyāyacchata" utpannānāṃ sthitaye 'saṃmoṣāya / "vīryam ārabhate" bhāvanāparipūraye /
api ca mṛdumadhyānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām anutpannānām utpādāya, utpannānāṃ ca sthitaye 'saṃmoṣāya vyāyacchate / adhimātrāṇāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām anutpannānām utpādāya, utpannānāṃ ca yāvad bhāvanāparipūraye vīryam ārabhate /
tatra "cittaṃ pragṛhṇāti" / yadā tac cittaṃ śamathabhāvanāyām ekāgratāyāṃ prayuktaṃ bhavati, anutpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām anutpādāya, (śbh ii 208) evaṃ vistareṇa yāvad utpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ sthitaye 'saṃmoṣāya bhāvanāparipūraye tac ca tathādhyātmam abhisaṃkṣiptaṃ līnatvāya paraiti, līnatvābhiśaṅki caivaṃ paśyati / tadānyatamānyatamena pragrāhakeṇa nimittena prasadanīyena pratigṛhṇāti saṃharṣayati / evaṃ cittaṃ pragṛhṇāti /
kathaṃ "pradadhāti" / punar uddhatam auddhatyābhiśaṅki vā pragrahakāle paśyati, tadā punar apy adhyātmam abhisaṃkṣipati śamathāya praṇidadhāti //
-ii-12-b-(2)-i-(d) ms.88b7m, sh.312-10, w.*98-32, p.141b6, d.115a1, n.121b1, co.119a5, ch.443a17 tāny etāni bhavanti catvāri samyakprahāṇāni / kṛṣṇapakṣyāṇāṃ dharmāṇām anutpannānām anutpādāya, utpannānāṃ ca prahāṇāya cchando vyāyāmo vīryārambhaś cittapragrahaḥ pradadhanam ime dve samyakprahāṇe / śuklapakṣyāṇāṃ dharmāṇām anutpannānām utpādāya, vistareṇa dve samyakprahāṇe veditavye / tadyathā kṛṣṇapakṣyāṇām /
tatraikaṃ saṃvaraṇaprahāṇam, yad "utpannānāṃ pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya cchandaṃ janayatī"ti vistareṇa /
dvitīyaṃ prahāṇaprahāṇam, yad "anutpannānām anutpādāya cchandaṃ janayatī"ti vistareṇa / utpannaṃ hi saṃvarayitavyaṃ pāpakaṃ vastu, anutpannaṃ ca yat tad asamudācārataḥ prahīṇam eva tad asaṃmukhībhāvataḥ prahātavyaṃ iti kṛtvā, prahīṇasya praḥāṇaṃ prahāṇaprahāṇam /
tatra bhāvanāprahāṇam ekam / yad āha / "anutpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇām utpādāye"ti vistareṇa yāvac "cittaṃ pragṛhṇāti pradadhātī"ti /
tathā hi kuśalā dharmā āsevyamānā bhāvyamānā, apratilabdhāś ca pratilabhyante, pratilabdhāś ca saṃmukhīkriyante / tatrānurakṣaṇāprahāṇam ekam / yad āha / "utpannānāṃ kuśalānāṃ dharmāṇāṃ sthitaye" vistareṇa yāvac "cittaṃ pragṛhṇāti, pradadhāti" / tathā hi pratilabdheṣu saṃmukhīkṛteṣu ca kuśaleṣu dharmeṣu yā pramādavarjanā apramādaniṣevaṇā ca sā kuśalānāṃ dharmāṇāṃ sthitaye, asaṃmoṣāya, bhāvanāparipūraye saṃvartate / evam utpannāḥ kuśalā dharmā anurakṣitā bhavanti / ayaṃ tāvat samyakprahāṇānāṃ vistaravibhāgaḥ //
-ii-12-b-(2)-ii ms.89a3r, sh.313-14, p.142a8, d.115b2, n.122a2, co.119b5, ch.443b8 samāsārthaḥ punaḥ katamaḥ / āha / kṛṣṇaśuklapakṣikasya tyāgādānavastuno 'dhyāśayasaṃpat prayogasaṃpac ca paridīpitā bhavati / tatrādhyāśayasaṃpac chandajananatayā, prayogasaṃpat punar vyāyāmavīryārambhacittapragrahapradadhanaiḥ / etāvac ca yoginā karaṇīyam / yat prahātavyasya vastunaḥ prahāṇāya prāptavyasya ca vastunaḥ prāptaye pūrvam eva spṛhājātena bhavitavyam, paryavasthānaprahāṇāya vīryam ārabdhavyam anuśayaprahāṇāya ca, kālena kālaṃ śamathapragrahopekṣānimittāni bhāvayitavyāni (śbh ii 212) / paryavasthānaprahāṇānuśayaprahāṇāya ca ye pratipakṣikā dharmāḥ kuśalās te samudānayitavyāḥ / tac caitat sarvaṃ caturbhiḥ samyakprahāṇaiḥ paridīpitaṃ bhavati / ayaṃ samāsārthaḥ //
-ii-12-b-(3) ms.89a6m, sh.314-5, p.142b5, d.115b6, n.122a6, co.120a2, ch.443b18 tatra catvāraḥ samādhayaḥ / tadyathā chandasamādhiḥ, vīryasamādhiḥ, cittasamādhiḥ, mīmāṃsāsamādhiś ca /
tatra cchandam adhipatiṃ kṛtvā yaḥ pratilabhyate samādhir ayaṃ chandasamādhiḥ / vīryam, cittam, mīmāṃsām adhipatiṃ kṛtvā yaḥ pratilabhyate samādhir ayaṃ mīmāṃsāsamādhiḥ //
-ii-12-b-(3)-i-(a) ms.89a7r, sh.315-4, p.142b7, d.115b7, n.122b1, co.120a4, ch.443b23 yadā tāvad ayaṃ chandam eva kevalaṃ janayati / chandajātaś ca tān pāpakān akuśalān dharmān svabhāvato nidānata ādīnavataḥ pratipakṣataś ca samyag evopanidadhyāti, ekāgrāṃ smṛtiṃ pravartayati / evaṃ kuśalān dharmān svabhāvato nidānato 'nuśaṃsato niḥsaraṇataḥ samyag evopanidadhyāti, ekāgrāṃ smṛtim avasthāpayati, tadbahulākārād ekāgratām spṛśati paryavasthānasamudācāradūrīkaraṇayogena / na tv adyāpy anuśayaṃ (śbh ii 214) samudghātayati pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām / ayam apy ucyate chandādhipateyaḥ //
-ii-12-b-(3)-i-(b) ms.89b2m, sh.316-10, p.143a3, d.116a3, n.122b4, co.120a7, ch.443b29 sa atīte vānāgatapratyutpanne vā punar ālambane pāpakākuśaladharmasthānīye mṛdumadhyādhimātrakleśaparyavasthānīye, anutpannasya vānutpādāya, utpannasya vā prahāṇāya, vyāyacchamāno vīryam ārabhamāṇaḥ / tatrālambane vicarataḥ, tasya vālambanasya svabhāvato nidānata ādīnavataḥ pratipakṣataś ca samyag upanidhyāyataḥ, ekāgrāṃ smṛtim upasthāpayataḥ, yat tadbahulavihāriṇaś cittaikāgratā utpadyate paryavasthānasamudācāradūrīkaraṇayogena / na tv adyāpy anuśayaṃ samudghātayati pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām / ayaṃ vīryādhipateyaḥ samādhiḥ //
-ii-12-b-(3)-i-(c) ms.89b4m, sh.316-19, p.143a7, d.116a6, n.122b7, co.120b3, ch.443c8 līnaṃ vā punaś cittaṃ pragṛhṇataḥ, pragṛhītaṃ cittaṃ samādadhataḥ, kālena ca kālam adhyupekṣito yat pāpakākuśalān dharmān pāpakākuśaladharmasthānīyānvayān, kuśalākuśalān dharmān kuśalākuśalasthānīyāṃś ca dharmān svabhāvato nidānata ādīnavato 'nuśaṃsataḥ pratipakṣato niḥsaraṇataḥ, samyag upanidhyāyataḥ, ekāgrāṃ smṛtim upasthāpayataḥ, (śbh ii 216) tadbahulavihāriṇo yā utpadyante cittasyaikāgratā / vistareṇa yāvat / ayam ucyate cittādhipateyaḥ samādhiḥ //
-ii-12-b-(3)-i-(d) ms.89b5r, sh.317-8, p.143b3, d.116b2, n.123a3, co.120b6, ch.443c15 tatra ye pāpakākuśaladharmasthānīyā dharmā bhavanty ayoniśomanasikurvataḥ / ta eva kuśaladharmasthānīyā bhavanti yoniśomanasikurvataḥ / tasyaivaṃ paryavasthāneṣu dūrīkṛteṣu, paryavasthānapratipakṣikeṣu ca samādhipramukheṣu dharmeṣv utpanneṣu, te pāpakā akuśalā dharmā na samudācaranti /
tasyaivaṃ bhavati / "kiṃ sataḥ saṃvidyamānān pāpakān akuśalān dharmān na pratisaṃvedayāmy āhosvid asato 'saṃvidyamānān yan nv ahaṃ parimīmāṃseyam" / sa mīmāṃsāmanaskāram adhipatiṃ kṛtvā prahīṇāprahīṇatāṃ mīmāṃsate, samyag evopanidhyāyati, ekāgrām smṛtim upasthāpayati / tadbahulavihārī ca spṛśati cittasyaikāgratām / yena nirabhimāno bhavati / "paryavasthānamātrakān me cittaṃ vimuktaṃ na tu sarveṇa sarvam anuśayebhyaḥ, tatpratipakṣāś ca me samādhipramukhāḥ kuśalā dharmāḥ pratilabdhā, bhāvitā, na tv anuśayaprātipakṣikā" iti yathābhūtaṃ prajānāti / ayam asyocyate mīmāṃsāsamādhiḥ //
-ii-12-b-(3)-i-(e) ms.90a1r, sh.318-5, p.144a2, d.116b7, n.123b2, co.121a4, ch.443c29 sa taṃ caturvidhaṃ samādhim adhipatiṃ kṛtvā paryavasthāneṣu dūrīkṛteṣu, sarveṇa sarvam anuśayasamudghātāya pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ tatprātipakṣikāṇāñ ca kuśalānāṃ dharmāṇāṃ samudāgamāya punar api chandaṃ janayati vyāyacchata iti vistareṇa caturbhiḥ samyakprahāṇaiḥ prayujyate //
-ii-12-b-(3)-ii-(a) ms.90a2r, sh.318-10, w*.99-1, p.144a4, d.117a2, n.123b4, co.121a5, ch.444a4 tathāprayuktasya tathābhūtasyāṣṭau praḥāṇasaṃskārā bhavanti / ye 'syānuśayasamudghātāya ca pravartante samādhiparipūraye ca /
tadyathā chandaḥ "kadācit samādhiṃ paripūrayiṣyāmi, anuśayāṃś ca prahāsyāmi pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇām" /
vyāyāmo yāvat pratipakṣabhāvanāyām avinyastaprayogatā /
śraddhā yā avinyastaprayogasya viharata uttare 'dhigame śraddadhānatā, abhisaṃpratyayaḥ /
tatra praśrabdhir yac chraddhāprasādapūrvaṃgamaṃ prāmodyaṃ prītiḥ, prītamanasaś cānupūrvā pāpakākuśaladharmapakṣasya dauṣṭhulyasya pratipraśrabdhiḥ / tatra smṛtir yā navākārā, navākārāyāś cittasthiteḥ śamathapakṣyāyāḥ saṃgrāhikā /
tatra saṃprajanyam yā vipaśyanāpakṣyā prajñā /
tatra cetanā yaś cittābhisaṃskāraḥ prahīṇāprahīṇatāṃ mīmāṃsamānasya yaś cittābhisaṃskāraḥ śamathavipaśyanānukūlaḥ kāyakarma vākkarma samutthāpayati /
tatropekṣā yātitānāgatapratyutpanneṣu pāpakākuśaladharmasthānīyeṣu carataś cittāsaṃkleśā cittasamatā / ābhyāṃ dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ prahīṇatām anuśayānāṃ paricchinatti jānāti / yaduta viṣayaviparokṣayā cetanayā viṣayāviparokṣayā copekṣayā /
ime 'ṣṭau prahāṇasaṃskārā bhavanti //
-ii-12-b-(3)-ii-(b) ms.90a6m, sh.320-17, w.*99-21, p.144b4, d.117b1, n.124a3, co.121b5, ch.444a21 sa caiṣo 'ṣṭaprahāṇasaṃskārayogo bhavaty anuśayasamudghātāya / tatra chandaś chanda eva, yo vyāyāma idaṃ vīryam, yā śraddhā sā śraddhā, yā ca praśrabdhir yā ca smṛtir yac ca saṃprajanyaṃ yā ca cetanā yā copekṣā ayam upāyaḥ / tad idaṃ sarvam abhisamasya, ye ca pūrvakāś chandasamādhayaḥ, ye ceme prahāṇasaṃskārāḥ prahīṇeṣv anuśayeṣu pariniṣpanne samādhau, chandasamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgata ṛddhipāda ity ucyate / vīryacittamīmāṃsāsamādhiprahāṇasaṃskārasamanvāgata ṛddhipāda ity ucyate /
-ii-12-b-(3)-iii ms.90b1l, sh.321-5, w.100-1, p.144b8, d.117b4, n.124a7, co.121b7, ch.444a29 kena kāraṇena ṛddhipāda ity ucyate / āha / tadyathā yasya pādaḥ saṃvidyate so 'bhikramapratikramaparākramasamartho bhavati / evam eva yasyaite dharmāḥ saṃvidyante, eṣa ca samādhiḥ saṃvidyate paripūrṇaḥ, sa evaṃ pariśuddhe citte, paryavadāte, anaṅgaṇe, vigatopakleśe, ṛjubhūte, karmaṇyasthite, āniñjyaprāpte, abhikramapratikramaparākramasamartho bhavati, lokottarāṇāṃ dharmāṇāṃ prāptaye sparśanāyai / eṣā hi parā ṛddhiḥ parā samṛddhiḥ, yaduta lokottarā dharmāḥ / tenocyata ṛddhipāda iti //
-ii-12-b-(4)-i-(a) ms.90b2r, sh.321-15, p.145a3, d.117b7, n.124b3, co.122a3, ch.444b8 sa evaṃ samādhipratiṣṭhitaḥ samādhiṃ niśrityādhicittaṃśikṣāyām adhiprajñaṃśikṣāyāṃ yogaṃ karoti / tatrāsya yogaṃ kurvataḥ pareṣāṃ cādhigame śāstuḥ śrāvakāṇāṃ ca yo 'bhisaṃpratyayaḥ prasādaḥ / śraddadhānatā adhipatyarthena śraddhendriyam ity ucyate /
kutra punar asyādhipatyam / āha / lokottaradharmotpattipramukhānāṃ vīryasmṛtisamādhiprajñānām utpattaya ādhipatyam / ye 'pi te vīryādayas teṣām api lokottaradharmotpattaya ādhipatyam / yāvat pratipattaya ādhipatyam / yāvat prajñāyā lokottaradharmotpattaya ādhipatyam / tenaitāni śraddhādīni pañcendriyāṇi bhavanti //
-ii-12-b-(4)-i-(b) ms.90b4m, sh.322-11, p. 145a8, d.118a4, n.124b6, co.122a7, ch.444b17 yā punaḥ pūrveṇāparaṃ viśeṣādhigamaṃ saṃjānatas tadanusāreṇa taduttaralokottaradharmādhigamāyābhisaṃpratyayaḥ prasādaḥ śraddadhānatā / sā anavamṛdyatārthena śraddhābalam ity ucyate / kena punar na śakyate 'vamṛditum / asaṃhāryā sā śraddhā devena vā, māreṇa vā, brahmaṇā vā, kenacid vā punar loke sahadharmeṇa, kleśaparyavasthānena vā / tena sānavamṛdyety ucyate / tatpramukhās tatpūrvaṃgamā ye vīryādayas te 'pi balānīty ucyante / taiḥ sa balair balavān sarvaṃ mārabalaṃ vijitya prayujyata āsravāṇāṃ kṣayāya / tasmād balānīty ucyante //
-ii-12-b-(4)-ii ms.90b6m, sh.323-7, w.*100-22, p.145b3, d.118a7, n.125a3, co.122b3, ch.444b26 tatra yac ca śraddhendriyaṃ yac ca śraddhābalaṃ caturṣv etad avetyaprasādeṣu draṣṭavyam / tat kasya hetoḥ / yo 'sau samyaktvanyāmāvakrāntasyāvetyaprasādaḥ sa taddhetukas tatpratyayas tannidānaḥ / tasmād dhetuphalasaṃbandhena tasyās tad adhipatiphalam iti kṛtvā tatra draṣṭavyam ity uktaṃ bhagavatā, na tu taccharīratā tallakṣaṇatā /
tatra vīryendriyaṃ caturṣu samyakprahāṇeṣu draṣṭavyam / tat kasya hetoḥ / yāni katamāni samyakprahāṇāni / yāni darśanaprahātavyakleśaprahāṇāya prāyogikāṇi samyakprahāṇāni, tāny atra samyakprahāṇāny abhipretāni / tāni hy atyantatāyai pāpakānām akuśalānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya saṃvartante /
tatra smṛtīndriyaṃ caturṣu smṛtyupasthāneṣu draṣṭavyam / itīmāni catvāri smṛtyupasthānāny aśeṣaviparyāsaprahāṇāya saṃvartante /
tatra samādhīndriyaṃ caturṣu dhyāneṣu draṣṭavyam / yāni dhyānāny anāgāmitāyāṃ prāyogikāṇi /
tatra prajñendriyaṃ caturṣv āryasatyeṣu draṣṭavyam / iti yat satyajñānaṃ caturṇām āryasatyānām abhisamayāya saṃvartate śrāmaṇyaphalaprāptaye / yathendriyāṇy evaṃ balāni veditavyāni //
-ii-12-b-(4)-iii ms.91a2r, sh.324-8, w.*101-5, p.146a3, d.118b6, n.125b2, co.123a2, ch.444c10 sa eṣām indriyāṇām eteṣāṃ ca balānām āsevanānvayād bhāvanānvayād bahulīkārānvayān nirvedhabhāgīyāni kuśalamūlāny utpādayati mṛdumadhyādhimātrāṇi / tadyathoṣmagatāni mūrdhānaḥ satyānulomāḥ kṣāntayo laukikāgradharmāḥ /
tadyathā kaścid eva puruṣo 'gnināgnikāryaṃ kartukāmo 'gninārthy adharāraṇyām uttarāraṇiṃ pratiṣṭhāpyābhimathnann utsahate ghaṭate vyāyacchate / tasyotsahato ghaṭato vyāyacchataś ca tatprathamato 'dharāraṇyām ūṣmā jāyate / saiva coṣmābhivardhamānā ūrdhvam āgacchati /
bhūyasyā mātrayābhivardhamānā nirarciṣam agniṃ pātayati, agnipatanasamanantaram eva cārcir jāyate / yathārciṣotpannayā jātayā saṃjātayāgnikāryaṃ karoti / yathābhimanthanavyāyāma evaṃ pañcānām indriyāṇām āsevanā draṣṭavyā / yathādharāraṇyā tatprathamata evoṣmagataṃ bhavaty, evam ūṣmagatāni draṣṭavyāni / pūrvaṃgamāni nimittabhūtāny agnisthānīyānām anāsravāṇāṃ dharmāṇāṃ kleśaparidāhakānām utpattaye / yathā tasyaivoṣmaṇa ūrdhvam āgamanam evaṃ mūrdhāno draṣṭavyāḥ / yathā dhūmaprādurbhāva evaṃ satyānulomāḥ kṣāntayo draṣṭavyāḥ / yathāgneḥ patanaṃ nirarciṣa evaṃ laukikāgradharmā draṣṭavyāḥ / yathā tadanantaram arciṣa utpāda evaṃ lokottarānāsravā dharmā draṣṭavyāḥ / ye laukikāgradharmasaṃgṛhītānāṃ pañcānām indriyāṇāṃ samanantaram utpadyante //
-ii-12-b-(5) ms.91a6r, sh.325-17, p.146b5, d.119a6, n.126a4, co.123b2, ch.444c29 te punaḥ katame / āha / saptabodhyaṅgāni / yo 'sau yathābhūtāvabodhaḥ samyaktvanyāmāvakrāntasya pudgalasya tasyaitāny aṅgāni / sa hi yathābhūtāvabodhaḥ saptāṅgaparigṛhītaḥ, tribhiḥ śamathapakṣyaiḥ, tribhir vipaśyanāpakṣyaiḥ, ekenobhayapakṣyeṇa / tasmād bodhyaṅgānīty ucyante /
tatra yaś ca dharmavicayaḥ, yac ca vīryam, yā ca prītir itīmāni trīṇi vipaśyanāpakṣyāṇi / tatra yā ca prasrabdhiḥ, yaś ca samādhiḥ, yā copekṣā (śbh ii 230) itīmāni trīṇi śamathapakṣyāṇi / smṛtir ubhayapakṣyā sarvatragety ucyate / sa tasmin samaye tatprathamato bodhyaṅgalābhāc chaikṣo bhavati dṛṣṭapadaḥ //
-ii-12-b-(6) ms.91b1r, sh.326-10, p.147a1, d.119b2, n.126a7, co.123b5, ch.445a8 darśanaprahātavyāś cāsya kleśāḥ prahīṇā bhavanti, bhāvanāprahātavyāś cāvaśiṣṭāḥ / sa teṣāṃ prahāṇāya triskandham āryāṣṭāṅgaṃ mārgaṃ bhāvayati /
tatra yā ca samyagdṛṣṭir, yaś ca samyaksaṃkalpaḥ, yaś ca samyagvyāyāmaḥ, ayaṃ prajñāskandhaḥ / tatra ye samyakvākkarmāntājīvāḥ, ayaṃ śīlaskandhaḥ / tatra yā ca samyaksmṛtiḥ, yaś ca samyaksamādhiḥ, ayaṃ samādhiskandhaḥ /
kena kāraṇenāryāṣṭāṅgo mārga ity ucyate / āha / āryasya śaikṣasya dṛṣṭapadasyāyaṃ mārga iyaṃ pratipad aṣṭābhir aṅgaiḥ saṃgṛhītaḥ, apariśeṣaḥ sarvakleśaprahāṇāya vimuktisākṣātkriyāyai / tenocyata āryāṣṭāṅgo mārgaḥ //
-ii-12-b-(6)-i ms.91b3m, sh.327-13, p.147a5, d.119b6, n.126b4, co.124a2, ch.445a15 tatra yaś ca bodhyaṅgakāle tattvāvabodhaḥ pratilabdhaḥ, pratilabhya ca yat tasyaiva prajñayā vyavasthānaṃ karoti yathādhigatasyāvabodhasya, tad ubhayam ekadhyam abhisaṃkṣipya samyagdṛṣṭir ity ucyate /
tāṃ samyagdṛṣṭim adhipatiṃ kṛtvā yan naiṣkramyasaṃkalpaṃ saṃkalpayaty avyāpādasaṃkalpam avihiṃsāsaṃkalpam / ayam ucyate samyaksaṃkalpaḥ /
sacet tāvad vitarkeṣu cittaṃ krāmati, sa evaṃrūpān vitarkān vitarkayati / sacet punaḥ kathāyāṃ cittaṃ krāmati, samyagdṛṣṭim adhipatiṃ kṛtvā tenaiva kuśalāt saṃkalpād dharmyāṃ kathāṃ kathayati / sāsya bhavati samyagvāk /
sacec cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārair arthī (śbh ii 232) bhavati, tatparyeṣaṇāṃ vāpadyate / so 'bhikramapratikrame saṃprajānadvihārī bhavaty ālokitavyavalokite, saṃmiñjitaprasārite sāṃghāṭīcīvarapātradhāraṇe 'śitapītakhāditāsvādite / vihāragato vā punaḥ paryeṣiteṣu cīvarādiṣu gate sthite niṣaṇṇe yāvan nidrāklamaprativinodane saṃprajānadvihārī bhavati / ayam asyocyate samyakkarmāntaḥ /
sa tac cīvaraṃ yāvad bhaiṣajyapariṣkāraṃ dharmeṇa paryeṣate / yāvan mithyājīvakarakadharmavivarjitaḥ / so 'sya bhavati samyagājīvaḥ /
ye punar viratisaṃgṛhītāḥ samyagvākkarmāntājīvāḥ, te 'nena pūrvam eva manaskāralābhād bodhyaṅgair eva saha labdhā bhavanti /
yo 'py āryakāntāni śīlāny ucyante / kena kāraṇena / dīrghakālaṃ hy etad āryāṇāṃ satāṃ samyaggatānām iṣṭaṃ kāntaṃ priyaṃ mana-āpaṃ "kaccid ahaṃ tad vāgduścaritasya kāyaduścaritasya mithyājīvasyākaraṇaṃ saṃvaraṃ pratilabheyam" / yad asya dīrgharātram iṣṭaṃ kāntaṃ priyaṃ mana-āpaṃ tad anena tasmin samaye pratilabdhaṃ bhavati / tasmād āryakāntam ity ucyate / tathā hi sa labdheṣv āryakānteṣu śīleṣu, na saṃprajāno mrṣāṃ vācaṃ bhāṣate, na saṃcintya prāṇinaṃ jīvitād vyaparopayati, nādattam ādatte, (śbh ii 234) na kāmeṣu mithyā carati, na cādharmeṇa cīvarādīni paryeṣate / iti tāny āryakāntāni śīlāny adhipatiṃ kṛtvā mārgabhāvanākāle yā vāk pravartate yac ca kāyakarma yaś cājīvaḥ, te 'pi samyagvākkarmāntājīvā ity ucyante /
tasya samyagdṛṣṭisamyaksaṃkalpavākkarmāntājīvasanniśrayeṇa bhāvanāprayuktasya yac chando vīryo vyāyāmo niṣkramaḥ parākramasthāmārambhaś cetasaḥ saṃpragrahaḥ sātatyam / ayam ucyate samyagvyāyāmaḥ / yac catvāri smṛtyupasthānāny adhipatiṃ kṛtvāviparyāsasaṃgṛhītā smṛtir navākārā navākāracittasthitisaṃgrāhikā / iyam ucyate samyaksmṛtiḥ samyaksamādhiś ca //
-ii-12-b-(6)-ii ms.92a4l, sh.330-1, p.148a7, d.120b6, n.127b5, co.125a3, ch.445b16 tad etat sarvam abhisamasyāryāṣṭāṅgo mārgaś cārakaraṇīye ca vihārakaraṇīye cāvasthitaḥ / tatra samyagvākkarmāntājīvāś cārakaraṇīye / vihārakaraṇīyaṃ punar dvividham / śamatho vipaśyanā ca / tatra yā ca samyagdṛṣṭiḥ, yaś ca samyaksaṃkalpaḥ, yaś ca samyagvyāyāma iyaṃ vipaśyanā / tatra yā ca samyaksmṛtir yaś ca samyaksamādhir ayaṃ śamathaḥ /
evaṃ pariśuddhān vākkarmāntājīvān niśritya śamathavipaśyanāṃ bhāvayati kālena kālaṃ niravaśeṣasaṃyojanaprahāṇaṃ sākṣātkaroty agraphalam arhattvaṃ (śbh ii 236) prāpnoti / prākarṣikaś ca bhāvanāmārgaḥ kālāntarābhyāsena kleśān prajahāti / jñānamātrapratibaddhas tu darśanamārgo jñānotpattimātrakeṇa kleśān prajahāti / anena kāraṇena vākkarmāntājīvā bhāvanāmārge vyavasthāpitāḥ /
iti ya evam eṣām anayānupūrvyā saptatriṃśatāṃ bodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇām abhyāsaḥ paricayaḥ / iyam ucyate bodhipakṣyā bhāvanā //
(ii)-a-ii-13-a ms.92a7m, sh.331-1, w.m02-4, p.148b5, d.121a5, n.128a4, co,125b1, ch.445b29 tatra bhāvanāphalaṃ katamat / āha / catvāri śrāmaṇyaphalāni / srota-āpattiphalaṃ sakṛdāgāmiphalam anāgāmiphalam agraphalam arhattvam /
tatra katamac chrāmaṇyam, katamat phalam / āha / mārgaḥ, kleśaprahāṇaṃ phalam / api ca pūrvotpannasya mārgasya paścād utpanno mārgaḥ phalaṃ madhyo viśiṣṭo vā sadṛśo vā / punas tatra kena kāraṇena catvāri vyavasthāpitāni / āha / caturvidhakleśaprahāṇapratipakṣatayā //
-ii-13-a-(1) ms.92b1r, sh.332-3, p.148b7, d.121a7, n.128a6, co.125b3, ch.445c5 tadyathā nirvastukānāṃ kleśānām apāyagamanīyānām apāyagamanahetubhūtānāṃ prahāṇāt pratipakṣotpādāc ca srota-āpattiphalaṃ vyavasthāpitam / trayāṇāṃ tu saṃyojanānāṃ prahāṇād vyavasthāpitaṃ bhagavatā triṣu pakṣeṣu, gṛhipakṣe, durākhyātadharmavinayapakṣe svākhyātadharmavinayapakṣe ca, trayāṇāṃ saṃyojanānāṃ mārgotpattaye vibandhakaratvāt /
tatra gṛhipakṣe satkāyadṛṣṭiḥ, yayāyam ādita eva na prayujyata ity ādita uttrāsikā satkāyadṛṣṭiḥ /
durākhyāte dharmavinaye śīlavrataparāmarśaḥ, uccalito 'pi mithyāṃ pratipādayati yenāryamārgo notpadyate /
svākhyāte dharmavinaye vicikitsā, tatroccalitaś ca bhavati, na ca mithyāpratipanno 'pi tv anabhyāsāt tasya yāvad yathābhūtadarśanaṃ na bhavati jñeye vastuni tāvat kāṅkṣā vimatayo vibandhakarā bhavanti (śbh ii 240) mārgasyotpattaye /
anena tāvat kāraṇena srota-āpattiphalavyavasthānam //
-ii-13-a-(2) ms. 92b4r, sh.333-1, p.149a5, d.121b5, n.128b4, co.126a1, ch.445c17 tasyāsya srota-āpannasya paraṃ sapta bhavā avaśiṣṭā bhavanti / sa cāsya janmaprabandho yadā ca janmaprābandhikān kleśān prajahāti devabhavasaṃgṛhītān manuṣyabhavasaṃgṛhītāṃś ca, yeṣāṃ prahāṇāt param ekaṃ devabhavam abhinirvartayaty ekaṃ manuṣyabhavam / tasmin samaye sakṛdāgāmiphalaṃ vyavasthāpyate //
-ii-13-a-(3) ms.92b5r, sh.333-7, p.149a7, d.121b6, n.128b5, co.126a2, ch.445c21 yadā tu devabhavam eva kevalam abhinirvartayati, ihapratyāgamajanmikaṃ kleśaṃ prahāya, tadānāgāmiphalaṃ vyavasthāpyate //
-ii-13-a-(4) ms.92b6l, sh.333-9, p.149a7, d.121b7, n.128b6, co.126a3, ch.445c23 sarvabhavopapattisaṃvartanīyakleśaprahāṇād agraphalam arhattvaphalaṃ vyavasthāpyate //
-ii-13-a-(5) ms.92b6l, sh.334-1, p.149a7, d.121b7, n.128b6, co.126a3, ch.445c24 tat punaḥ sakṛdāgāmiphalaṃ trayāṇām saṃyojanānāṃ prahāṇād rāgadveṣamohānāṃ ca tanutvād bhagavatā vyavasthāpitam, pañcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇād anāgāmiphalam, paryādāya sarvakleśaprahāṇād arhattvaphalam / idam ucyate bhāvanāphalam //
-ii-13-b ms.92b7l, sh.334-6, p.149b2, d.122a2, n.129a1, co.126a5, ch.445c28 tatra ye rāgadveṣamohamānavitarkacariteṣu pudgaleṣu pūrvaṃ tāvac (śbh ii 242) caritaviśodhana ālambane caritaṃ viśodhayitavyaṃ tataḥ paścāc cittasthitim adhigacchanti / teṣāṃ pratiniyatam eva tad ālambanam avaśyaṃ tais tenālambanena prayoktavyam /
samabhāgacaritasya tu yatra priyārohitā tatra tena prayoktavyaṃ kevalaṃ cittasthitaye, na tu caritaviśuddhaye / yathā samabhāgacarita evaṃ mandarajasko veditavyaḥ /
ayaṃ tv eṣāṃ viśeṣḥ / rāgādicaritaḥ prayujyamānaś cireṇādhigantā bhavati, samabhāgacarito nāticireṇa, mandarajaskas tv āśu tvaritatvaritaṃ cittasthitim adhigacchati //
-ii-13-b-(1) ms.93a2l, sh.334-16, p.149b6, d.122a6, n.129a5, co.126b1, ch.446a8 tatroktāni pūrvaṃ rāgādicaritānāṃ pudgalānāṃ liṅgāni / samabhāgacaritasya pudgalasya mandarajaskasya ca katamāni liṅgāni / āha / samabhāgacaritasya pudgalasya sarvāṇi tāni liṅgāni saṃvidyante yāni rāgādicaritānām, tāni rāgādīni tu nādhimātrāṇi na pradhānāni yathā rāgādicaritānām / samaprāptāni tāni bhavanti, pratyayeṣu satsu prajñāyante //
-ii-13-b-(2) ms.93a3l, sh.335-2, p.149b8, d.122a7, n.129a7, co.126b3, ch.446a13 tatra mandarajaskasya pudgalasya liṅgāni / anāvṛto bhavaty ādiśuddhasaṃbhārasaṃbhṛtaḥ / prasādabahulo medhāvī puṇyavān guṇānvitaś ca bhavati //
-ii-13-b-(2)-i ms.93a3m, sh.335-5, w.*102-18, p.150a1, d.122b1, n.129b1, co.126b4, ch.446a16 tatra trīṇy āvaraṇāni karmāvaraṇaṃ kleśāvaraṇaṃ vipākāvaraṇam /
tatra karmāvaraṇaṃ pañcānantaryāṇi karmāṇi / yac cānyad api kiṃcit karma saṃcetanīyaṃ gurukarma vipakvavipākaṃ mārgotpattaye nibandhakārakam /
tatra kleśāvaraṇaṃ tīvrakleśatāyatakleśatā ca / yā dṛṣṭe dharme caritaviśodhanenālambanaviśodhanena na śakyate viśodhayitum /
tatra vipākāvaraṇaṃ yatrāryamārgasyāpravṛttir apracāra upapattyāyatane, tatra vā vipākam abhinirvartayati / yatra vāryamārgasya pravṛttiḥ pracāraḥ, tatropapanno jaḍo bhavaty eḍamūko hastasaṃvācikaḥ, apratibalo bhavati subhāṣitadurbhāṣitānāṃ dharmāṇām artham ājñātum //
-ii-13-b-(2)-ii ms.93a5m, sh.335-17, p.150a5, d.122b5, n.129a4, co.126b7, ch.446a27 tatrādiśuddhiḥ śīlaṃ ca suviśuddhaṃ dṛṣṭiś ca ṛjvī /
tatra śīlaṃ suviśuddhaṃ daśabhiḥ kāraṇair veditavyam /
tatra dṛṣṭyṛjutā, śraddhāṃ saṃprayogāt, adhimuktisaṃprayogāt, vigatamāyāśāṭhyatayā, sucintitadharmārthasya niḥkāṅkṣānirvicikitsāprayoganiryāṇatayā / (śbh ii 246)
yā dṛṣṭiḥ śraddhayā saṃprayuktā, asmād dharmavinayād asaṃhāryā bhavati /
adhimuktyā ca saṃprayuktā, buddhānāṃ buddhaśrāvakāṇāṃ ca, acintyam anubhāvam, acintyāni copapattyāyatanāni, gambhīrāṃ ca deśanām, avyākṛtavastu cādhimucyate, nottrasati, na saṃtrāsam āpadyate /
vigatamāyāśāṭhyā ca yā dṛṣṭiḥ, yayā ṛjuko bhavati / ṛjukajātīyo yathānuśiṣṭaś ca pratipadyate, yathābhūtaṃ cātmānam āviṣkaroti /
dharmāṇāṃ vānityatām ārabhya duḥkhatāṃ śūnyatām anātmatām arthaḥ suvicintito bhavati sutulitaḥ sūpaparīkṣitaḥ, yaddhetor ayaṃ niḥkāṅkṣo bhavati nirvicikitsaḥ, dvedhāpathāpagato viśeṣāya paraiti /
itīyaṃ caturākārā dṛṣṭir yathoddiṣṭā dṛṣṭyṛjutety ucyate //
-ii-13-b-(2)-iii ms.93a8m, sh.336-19, p.150b3, d.123a3, n.130a3, co.127a5, ch.446b12 tatra saṃbhārasaṃbhṛtatā, vistareṇa saṃbhāraḥ pūrvam eva nirdiṣṭaḥ / samāsataḥ punaś caturvidho bhavati / puṇyasaṃbhāro jñānasaṃbhāraḥ pūrvako dṛṣṭadhārmikaś ca /
tatra puṇyasaṃbhāro yenāpy etarhy ānulomikāḥ pariṣkārāḥ pracurā bhavanti pradakṣiṇāḥ, kalyāṇamitrāṇi ca pratilabhate, anantarāyaś ca prayuktasya bhavati /
tatra jñānasaṃbhāro yena medhāvī bhavati, pratibalaḥ subhāṣitadurbhāṣitānāṃ (śbh ii 248) dharmāṇām artham ājñātum, lābhī bhavaty ānulomikāyā dharmadeśanāyāḥ, arthadeśanāyāḥ, avavādānuśāsanyāḥ /
tatra pūrvako yenaitarhi paripakvānīndriyāṇi labhate pūrvakuśalamūlopacayāt /
tatra dṛṣṭadhārmikas tadyathā kuśalo dharmacchandaḥ, tathā paripakvendriyasya śīlasaṃvara indriyasaṃvara iti vistareṇa pūrvavat //
-ii-13-b-(2)-iv ms.93b2r, sh.337-14, p.150b8, d.123a6, n.130a7, co.127b2, ch.446b22 tatra prasādabahulatā, na śāstari kāṅkṣati na vicikitsati prasīdaty adhimucyate, yathā śāstary evaṃ dharme śikṣāyām / iti vistareṇa pūrvavat //
-ii-13-b-(2)-v ms.93b3m, sh.337-17, p.151a1, d.123a7, n.130b1, co.127b3, ch.446b25 tatra medhā yayāśu dharmam udgṛhṇāti, cireṇa dharmam arthaṃ ca na vismārayati, āśu dharmam arthaṃ ca pratividhyati //
-ii-13-b-(2)-vi ms.93b3r, sh.338-1, p.151a2, d.123b1, n.130b1, co.127b4, ch.446b27 tatra kṛtapuṇyatā yayābhirūpo bhavati darśanīyaḥ prāsādiko dīrghāyur bhavati, ādeyavākyo maheśākhyo jñāto bhavati mahāpuṇyo lābhī cīvarādīnām, satkṛto gurukṛtaś ca rājādīnām //
-ii-13-b-(2)-vii ms.93b4m, sh.338-5, w.102-26, p.151a4, d.123b2, n.130b3, co.127b5, ch.446c2 tatra guṇānvita iti guṇā alpecchatādayo veditavyāḥ, yathoktāḥ śramaṇālaṃkāre, tair ayaṃ prakṛtyaiva samanvāgato bhavati /
itīmāny evaṃbhāgīyāni mandarajaskasya pudgalasya liṅgāni veditavyāni //
(ii)-a-ii-14-a ms.93b5l, sh.338-9, w.*103-1, p.151a5, d.123b3, n.130b4, co.127b6, ch.446c6 tatra ṣaṭ pudgalaparyāyāḥ / katame ṣaṭ / tadyathā śramaṇo brāhmaṇo brahmacārī bhikṣur yatiḥ pravrajitaś ceti //
-ii-14-a-(1) ms.93b5m, sh.338-11, w.*103-7, p.151a6, d.123b4, n.130b5, co.127b7, ch.446c8 tatra catvāraḥ śramaṇāḥ / mārgajinaḥ, mārgadeśikaḥ, mārgajīvī, mārgadūṣī ca /
tatra yaḥ sugataḥ sa mārgajinaḥ, yo dharmavādī sa mārgadeśikaḥ, yaḥ supratipannaḥ sa mārgajīvī, yo mithyāpratipannaḥ sa mārgadūṣī /
sugataś cocyate yo 'śeṣaṃ rāgadveṣamohakṣayam anuprāptaḥ / dharmavādī yo rāgadveṣamohavinayāya dharmaṃ deśayati / supratipanno yo rāgadveṣamohavinayāya pratipannaḥ / duḥśīlapāpadharmā mithyāpratipannaḥ /
api ca śaikṣāśaikṣā mārgajinā ity ucyante, darśanabhāvanāprahātavyānāṃ kleśānāṃ vijayāt /
tatra tathāgato bodhisattvāś cāyatyāṃ bodhāya pratipannāḥ / śrāvakāś ca sūtradharā vinayadharā mātṛkādharāś ca, ye sāṃketikaṃ dharmavinayaṃ dhārayanti, dharmanetrīṃ pravartayanti / ima ucyante mārgadeśikāḥ /
tatra ye pṛthagjanakalyāṇakā ātmahitāya pratipannā lajjināḥ kaukṛtikāḥ śikṣākāmāḥ / aprāptasya prāptaye, anadhigatasyādhigamāya, asākṣātkṛtasya sākṣātkriyāyai prayuktā, bhavyāś ca pratibalā yāvad asākṣātkṛtasya (śbh ii 252) sākṣātkriyāyai / ima ucyante mārgajīvinaḥ /
apy eṣām ūṣmā yenema āryasya prajñendriyasyotpattaye na mṛtā jīvantīty ucyante / tenocyante mārgajīvina iti /
tatra yo 'yaṃ pudgalo duḥśīlaḥ pāpadharmā yāvad abrahmacārī brahmacāripratijñaḥ / ayam ucyate mārgadūṣī / dūṣito 'nena mārgo bhavati mūlata āditaḥ / yenāyam abhavyo bhavaty apratibalaḥ, abhājanabhūto mārgasyotpattaye, satyāṃ saṃvidyamānāyāṃ mārgadeśanāyāṃ sati saṃvidyamāne 'dhigame / tasmān mārgadūṣīty ucyate /
idaṃ ca saṃdhāyoktaṃ bhagavatā / iha prathamaḥ śramaṇaḥ, iha yāvac caturthaḥ, śūnyāḥ parapravādāḥ śramaṇair brāhmaṇaiś ca / yatrāryāṣṭāṅgo mārgaḥ prajñāyate tatra prathamaśramaṇas tatra yāvac caturtha iti //
-ii-14-a-(2) ms. 94a2r, sh.340-6, w. 103-20, p.152a2, d.124a7, n.131b1, co.128b3, ch.447a6 tatra trayo brāhmaṇāḥ / tadyathā jātibrāhmaṇaḥ, saṃjñābrāhmaṇaḥ, pratipattibrāhmaṇaś ca /
tatra jātibrāhmaṇaḥ, yo 'yaṃ brāhmaṇakule jāto yonijo mātṛsaṃbhūtaḥ, upeto mātṛtaḥ pitṛtaḥ /
tatra saṃjñābrāhmaṇa iti loke nāma bhavati saṃjñā samajñā prajñaptir vyavahāraḥ /
tatra pratipattibrāhmaṇaḥ, yo 'tyantaniṣṭho bhavati kṛtārthaḥ / vāhitā bhavanty anena pāpakā akuśalā dharmāḥ / yathoktaṃ na kāryaṃ brāhmaṇasyāsti kṛtārtho brāhmaṇaḥ smṛta iti //
-ii-14-a-(3) ms.94a4m, sh,341-3, p.152a4, d.124b2, n.131b3, co.128b5, ch.447a13 tatra trayo brahmacāriṇaḥ / tadyathā viratisamādāyī tadantaraprahāyī tadatyantaprahāyī ca /
tatra viratisamādāyī, yo brahmacaryād maithunadharmāt prativirato bhavati samādattaśikṣaḥ / tatra tadantaraprahāyī, yo laukikena mārgeṇa kāmavītarāgaḥ pṛthagjanaḥ / tatra tadatyantaprahāyī, tadyathānāgāmī, arhan vā punaḥ //
-ii-14-a-(4) ms.94a5l, sh.341-10, p.152a7, d.124b4, n.131b6, co.128b7, ch.447a19 tatra pañca bhikṣavaḥ / bhikṣatīti bhikṣuḥ, pratijñābhikṣuḥ, saṃjñābhikṣuḥ, bhinnakleśatvād bhikṣuḥ, jñapticaturthena karmaṇopasaṃpādito bhikṣuḥ //
-ii-14-a-(5) ms.94a5r, sh.341-13, p.152a8, d.124b5, n.131b7, co.129a1, ch.447a21 tatra trayo yatayaḥ / dauḥśīlyasaṃyamād yatiḥ, yo 'kuśalāt kāyavākkarmaṇaḥ prativirataḥ /
viṣayasaṃyamād yatiḥ, ya indriyair guptadvāraḥ, ārakṣitasmṛtir nipakasmṛtir vistareṇa pūrvavat /
kleśasaṃyamād yatiḥ, yasya darśanabhāvanāprahātavyāḥ kleśāḥ prahīṇāḥ, (śbh ii 256) utpannotpannaṃ ca chandavitarkaṃ vyāpādavihiṃsāvitarkam, abhidhyāvyāpādamithyādṛṣṭikrodhopanāhamrakṣapradāśādīny āpāyikāni sthānāni nairayikāṇi durgatigāmīny aśramaṇakārakāṇy utpannotpannāni, nādhivāsayati prajahāti vinodayati vyantīkaroti / so 'yaṃ dvividhaḥ kleśasaṃyamo bhavati / paryavasthānasaṃyamaḥ, anuśayasaṃyamaś ca //
-ii-14-a-(6) ms.94a7m, sh.342-2, p.152b5, d.125a3, n.132a4, co.129a6, ch.447b2 tatra dvau pravrajitau / svākhyātadharmavinayo durākhyātadharmavinayaś ca /
tatra svākhyātadharmavinayaḥ / bhikṣubhikṣuṇī śikṣamāṇā śrāmaṇeraśrāmaṇerī, api ca pravrājayaty ātmanaḥ pāpakān akuśalān dharmān, sa pravrajita ity ucyate paramārthataḥ /
tatra durākhyātadharmavinayaḥ / tadyathā tīrthikaparivrājo nirgrantho vā parivrājakaḥ pāṇḍuraka iti, yo vā punar anyo 'py evaṃbhāgīyaḥ /
tenāha śramaṇo brāhmaṇo brahmacārī bhikṣur yatiḥ pravrajita iti pudgalaparyāyāḥ //
-ii-14-b ms.94a9l, sh.342-11, w.*104-33, p.153a1, d.125a6, n.132b1, co.129b2, ch.447b13 tatrāṣṭau pudgalāḥ / catvāri pudgalavyavasthānanidānāni /
katame 'ṣṭau pudgalāḥ / tadyathā samartho 'samarthaḥ / upāyajño 'nupāyajñaḥ / sātatiko 'sātatikaḥ / kṛtaparicayo 'kṛtaparicayaś ceti /
tatra catvāri pudgalavyavasthānanidānāni, eṣām evāṣṭānāṃ pudgalānāṃ vyavasthānāya catvāri prabhedanidānāni bhavanti / tadyathendriyaprabhedaḥ paripakvendriyo 'paripakvendriyaś ca / yogaprabhedo yogajño 'yogajñaś ca / prayogabhedaḥ sātatyasatkṛtya na sātatyasatkṛtya prayuktaś ca / kālaprabhedo dīrghakālabhāvitamārgo na dīrghakālabhāvitamārgaś ca /
itīme catvāraḥ prabhedāḥ kathaṃ nidānāni bhavanty aṣṭānāṃ pudgalānāṃ vyavasthānāya / tatra yaḥ paripakvendriyo 'yaṃ samarthaḥ / aparipakvendriyo 'samarthaḥ / yogajña upāyajñakuśalaḥ / ayogajño 'nupāyajñakuśala ity arthaḥ / sātatyasatkṛtya prayogī sātatiko nipaka ity ucyate / asātatyasatkṛtya prayogy asātatiko 'nipaka ity ucyate / dīrghakālabhāvitamārgaḥ kṛtaparicayaḥ / na dīrghakālabhāvitamārgo 'kṛtaparicayaḥ /
ity evam indriyaprabhedena yogaprayogakālaprabhedenāṣṭānāṃ pudgalānāṃ vyavasthānam /
yo yāvat pudgalo 'paripakvendriyaḥ, sa tāvad upāyajño 'pi sātatiko 'pi kṛtaparicayo 'pi, nārādhako bhavati nyāyyasya dharmasya kuśalasya /
tatra paripakvendriyaś ced bhavati na copāyajño bhavati, nārādhako bhavati /
paripakvendriyo bhavaty upāyajño na satatiko na kṣiprābhijño bhavati /
tatra paripakvendriyo bhavaty upāyajño sātatiko na kṛtaparicayaḥ, na tāvat kṛtasvārtho bhavati kṛtakṛtyaḥ /
yataś ca paripakvendriyo bhavaty upāyajñaḥ sātatikaḥ kṛtaparicayaś ca bhavati, evaṃ sa ārādhako bhavati, kṣiprābhijñaś ca, kṛtasvakārthaś ca bhavati kṛtakṛtyaḥ //
(ii)-a-ii-15 ms.94b5l, sh.343-10, w.*105-1, p.153b5, d.126a1, n.133a4, co.130a4, ch.447c15 tatra catvāro mārāḥ saṃbahulāni mārakarmāṇi veditavyāni yoginā yogaprayuktena / te ca parijñāya parivarjayitavyāḥ /
tatra catvāro mārāḥ / tadyathā skandhamāraḥ, kleśamāraḥ, maraṇamāraḥ, devaputramāraś ca / pañcopādānaskandhāḥ skandhamāraḥ / traidhātukāvacarāḥ kleśāḥ kleśamāraḥ / teṣāṃ teṣāṃ sattvānāṃ tasmāt tasmāt sattvanikāyād yan maraṇaṃ kālakriyā maraṇamāraḥ / yo 'sya kuśalapakṣaprayuktasya skandhakleśamṛtyusamatikramāya kāmadhātūpapanno devaputra aiśvaryaprāptaḥ, antarāyam upasaṃharati vyākṣepakaraṇe, ayam ucyate devaputramāraḥ /
tatra yatra ca mriyate, yena ca mriyate, yaś cāsau mṛtyuḥ, yena ca mṛtyuṃ na samatikrāmaty antarāyikena vastunā / ity etad adhikṛtya catvāro mārā vyavasthāpitāḥ / tatra pañcasūpādānaskandheṣu jāteṣu vartamāneṣu mriyate / kleśāj janayaty āyatyām, jātaś ca mriyate / cyutiś ca cyavanatā sattvānāṃ jīvitendriyanirodhaḥ kālakriyā svabhāvata eva mṛtyuḥ / devaputramāraś ca maraṇasamatikramāya prayuktasyāntarāyam upasaṃharati / yena naiva vā śaknoti maraṇadharmatāṃ samatikramitum, kālāntareṇa vā samatikrāmati /
tatrāvaśagato mārasya bhavati laukikamārgavītarāgaḥ pṛthagjana (śbh ii 264) ihasthas tatropapanno vā / vaśagataḥ punar yo 'vītarāgaḥ / tatra yo 'vītaragaḥ, sa eva hastagato yathākāmakaraṇīyaḥ / vītarāgo vā punar baddho mārabandhanaiḥ, aparimukto mārapāśaiḥ, yasmāt sa punar apy āgantā imāṃ dhātum //
(ii)-a-ii-16 ms.94b9m, sh.345-22, p.154a6, d.126b2, n.133b5, co.130b6, ch.448a7 tatra mārakarmāṇi, yasya kasyacit kuśalo dharmacchandaḥ samutpanno naiṣkramyopasaṃhitaḥ kāmagredham adhipatiṃ kṛtvā pravartate, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
indriyair guptadvārasya viharataḥ, yasya rañjanīyeṣu rūpeṣu śabdagandharasaspraṣṭavyadharmeṣu nimittagrāhitāyām anuvyañjanagrāhitāyāṃ cittaṃ praskandati, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
evaṃ bhojaneṣu mātrajñasya viharataḥ, praṇīteṣu raseṣu chandarāgam anunayena cittaṃ praskandati bhaktavaiṣamye /
evaṃ pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktasya viharataḥ, nidrāsukhe, śayanasukhe, pārśvasukhe cittaṃ praskandati, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
tathā saṃprajānadvihāriṇo viharataḥ, abhikramapratikramādiṣu śiśum udāravarṇaṃ rañjanīyaṃ mātṛgrāmaṃ dṛṣṭvāyoniśo nimittagrāheṇa cittaṃ praskandati / lokacitrāṇi vā dṛṣṭvā cittaṃ praskandati / bahvarthatāyāṃ bahukṛtyatāyāṃ cittaṃ praskandati / tadyathā gṛhasthapravrajitaiḥ saṃsargarāmatāyāṃ pāpamitraiḥ sahaikavyavasitāyāṃ dṛṣṭyanumataye cittaṃ praskandati / veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
tathā buddhe dharme saṃghe, duḥkhe samudaye nirodhe mārge, ihaloke paraloke, kāṅkṣā vimataya utpadyante, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
araṇyagato vā, vṛkṣamūlagato vā, śūnyāgāragato vā, mahāntaṃ bhayabhairavaṃ paśyati / uttrāsakaraṃ romaharṣaṇam, brāhmaṇaveṣeṇa vā, manuṣyaveṣeṇa vā, amanuṣyaveṣeṇa vā, kaścid upasaṃkramyāyoniśaḥ śuklapakṣād vicchindayati kṛṣṇapakṣe ca samādāpayati, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
yadā lābhasatkāre cittaṃ praskandati, mātsarye mahecchatāyām asaṃtuṣṭau krodhopanāhakuhanālapanādiṣu śramaṇālaṃkāravipakṣeṣu dharmeṣu cittaṃ praskandati, veditavyaṃ mārakarmaitad iti /
itīmāny evaṃbhāgīyāni mārakarmāṇi veditavyāni tāni caturṇāṃ mārāṇāṃ yathāyogam //
(ii)-a-ii-17 ms.95a5r, sh.347-9, w.*105-8, p.155a3, d.127a6, n.134b2, co.131b2, ch.448b4 tatra tribhiḥ kāraṇaiḥ samyakprayuktasyāpy ārambho viphalo bhavati / tadyathā indriyasamudāgamena, anulomāvavādena, samādhidurbalatayā ca /
indriyāṇi cen na samudāgatāni, ānulomikaś cāvavādo bhavati, samādhiś ca kevalavān, evam asyārambho viphalo bhavati /
indriyāṇi cen na samudāgatāni bhavanti, avavādaś ca nānulomiko bhavati, samādhiś ca balavān bhavati, evārambho viphalaḥ /
indriyāṇi cet samudāgatāni, nāvavādaś cānulomiko bhavati, samādhiś ca durbalo bhavati, evārambho viphalaḥ /
indriyāṇi cet samudāgatāni bhavanti, ānulomikaś cāvavādo bhavati, samādhiś ca durbalo bhavati, evārambho viphalaḥ /
indriyāṇi cet samudāgatāni bhavanti, ānulomikaś cāvavādaḥ, samādhiś ca balavān, evam asyārambhaḥ saphalo bhavati / ebhis tribhiḥ kāraṇair viphalo bhavati, tribhir eva kāraṇaiḥ saphalaḥ //
// uddānam //
pudgalās tadvyavasthānam atha ālambanena ca / avavādaś ca śikṣā ca tathā śikṣānulomikāḥ / yogabhraṃśaś ca yogaś ca manaskāraś ca yoginaḥ / karaṇīyaṃ bhāvanā ca phalaṃ pudgalaparyāyaḥ / māraś ca mārakarmāṇi ārambho viphalo bhavet //
// yogācārabhūmau śrāvakabhūmisaṃgṛhītāyāṃ dvitīyaṃ yogasthānam //
appendix i asamāhitā bhūmiḥ
ms. b*a1l-b*a6l, p. 181b7-182b7, d. 159a6-160a4, ch. 344b19-c15, del. 134-136. asamāhitā bhūmiḥ katamā / sā samāsato dvādaśākārā veditavyā /
asty asamāhitā bhūmiḥ svabhāvato 'samāhitā tadyathā pañca vijñānakāyāḥ /
asty asamāhitā bhūmiḥ prasrabdhivaikalyāt tadyathā kāmāvacārāś cittacaitasikā dharmāḥ, satyām api cittaikāgratāyāṃ te cittacaitasikā dharmā na prasrabdhyupagūḍhāḥ pravartante, iti yena sā asamāhitety ucyate /
asty asamāhitā bhūmir anārambhāt tadyathā kāmopabhoginām adhyavasitānāṃ kāmeṣu kāmān upabhuñjānānām /
asty asamāhitā bhūmir vikṣepāt tadyathādikarmikāṇāṃ samādhiprayuktānāṃ pañcasu kāmaguṇeṣv anuvikṣipte 'nuvisṛte cetasi /
asty asamāhitā bhūmiḥ saṃkṣepāt tadyathādikarmikāṇām eva samādhiprayuktānām adhyātmam abhisaṃkṣipte cetasi styānamiddhābhibhavataḥ /
asty asamāhitā bhūmir apratilambhāt tadyathā teṣām euādikarmikāṇāṃ samādhiprayuktānāṃ vikṣepasaṃkṣepānupakliṣṭe 'pi cetasy alabdhamanaskārāṇāṃ ye cittacaitasikā dharmāḥ /
asty asamāhitā bhūmir aparipūrṇatvāt tadyathā labdhamanaskārāṇām alabdhaprayoganiṣṭhāmanaskārāṇām alabdhatatphalānāṃ ca /
asty asamāhitā bhūmiḥ saṃkleśāt tadyathā labdhaprayoganiṣṭhāphalamanaskārāṇām anyatamānyatamenāsvādādikenopakleśenopakliṣṭe cetasi /
asty asamāhitā bhūmir avaśitvāt tadyathā labdhaprayoganiṣṭhāphalamanaskārāṇām (śbh ii 278) evāsaṃkliṣṭacetasām api samāpattisthitivyutthānanimitteṣv avaśitāprāptānāṃ nikāmākṛcchrākisarālābhinām /
asty asamāhitā bhūmir aviśuddhes tadyathā nikāmākṛcchrākisaralābhinām api laukikasamāpattṝṇām asamudghātitakleśānuśayāś cittacaitasikā dharmāḥ /
asty asamāhitā bhūmir vyutthānāt tadyathā pratilabdhāt samādher vyutthitasyāparihīṇasya /
asty asamāhitā bhūmiḥ parihāṇes tadyathā pratilabdhāt samādheḥ parihīṇasya //
yogācārabhūmāv asamāhitā bhūmiḥ samāptā // //
appendix ii śrutamayī bhūmiḥ
a. i-1 p.209a1,d.182b2, n.195b3, ch.354a6 [chos bdun po 'di dag ni bden pa yaṅ dag pa ji lta ba bźin du mṅon par rtogs śiṅ rnam par grol ba yoṅs su rdsogs par 'gyur ba yin te / lhag mthoṅ gi phyogs gsum ste / chos rnam par 'byed pa daṅ / brtson 'grus daṅ / dga' ba daṅ / źi gnas kyi phyogs gsum ste / śin tu sbyaṅs pa daṅ / tiṅ ṅe 'dzin daṅ / btaṅ sñoms daṅ / gcig ni źi gnas daṅ / lhag mthoṅ gi phyogs te / 'di sta ste dran pa'o //
a. i-2 p.209a3, d.182b3, n.195b5, ch.354a10 dbaṅ po daṅ / 'bras bu daṅ / rnam par thar ba las gaṅ zag bdun du rnam par bźag par rig par bya ste / źugs pa'i lam la dbaṅ po rtul po daṅ / dbaṅ po rnon po dad pa daṅ / chos kyi rjes su 'braṅ ba gñis daṅ / 'bras bu'i lam la / de gñis ñid dad pas mos pa daṅ / lta bas thob pa daṅ / sñoms par 'jug pa'i sgrib pa las ni rnam par grol la / ñon moṅs pa'i sgrib pa las ni rnam par ma grol ba ste / lus kyi mṅon sum du byed pa daṅ / ñon moṅs pa'i sgrib pa las ni rnam par grol la / sñoms par 'jug pa'i sgrib pa las ni rnam par ma grol ba ste / śes rab kyis rnam par grol ba daṅ / sñoms par 'jug pa daṅ / ñon moṅs pa gñi ga'i sgrib pa las rnam par grol ba ste / gñi ga'i cha las rnam par grol ba'o //
a. i-3 p.209a7, d.182b6, n.196a1, ch.354a16 rgyu gsum po rnam pa bdun po 'di dag ni naṅ gi sems mñam par 'jog ciṅ / yaṅ dag par sems rtse gcig tu byed par 'gyur ba ste / 'jug par byed pa daṅ / gnas pa daṅ mthun pa daṅ / sdud par byed pa'o //
'jig rten pa'i yaṅ dag pa'i lta ba sbyin pa yod do / źes bya ba la sogs pa'i rnam pa daṅ / de dag ñid la brten nas khyim gyi gnas ni kun tu (zśbh ii 286) gnod pa'o // khyim ni skyon yin no / źes bya ba la sogs pa'i rnam pa ste / mṅon par byuṅ ba daṅ ldan pa'i yaṅ dag pa'i rtog pa ni 'jug par byed pa'o) //
źugs zin nas yaṅ dag pa'i ṅag daṅ / las daṅ 'tsho ba yaṅ dag par blaṅs pa ni gnas pa daṅ mthun pa'o //
'jug par byed pa'i rgyu daṅ / gnas pa daṅ mthun pa'i rgyu de'i 'og tu tshul bźin yid la byed pa daṅ ldan pa na yaṅ dag pa'i rtsol ba daṅ / dran pa gaṅ yin pa de ni sdud par byed pa'i rgyu yin par rig par bya'o //
a. i-4 p.209b3, d.183a2, n.196a5, ch.354a23 ' ' 'dod pa la ñe bar spyod pa rnams ni 'di lta bu'i phyir nor sogs par 'dod de / 'di ltar bde ba 'dod pa kho na'i phyir yin la / bde ba bdun po 'di dag ni 'phags pa'i nor bdun las byuṅ ba ste / de dag ni phal pa'i nor kun tu bsags pa thams cad kyis thob par mi 'gyur ba ste /
dad pa daṅ ldan pa'i bde ba daṅ / bde 'gror skye ba las byuṅ ba daṅ / bdag gi cha ma yin pa la ltos nas / kha na ma tho ba kun tu mi spyod pas 'gyod pa med pa las byuṅ ba daṅ / de bźin du gźan gyis smad pa la ltos pa daṅ / chos daṅ don legs par rtogs pa daṅ ldan pa'i bde ba daṅ / phyi ma la yo byad daṅ mi ldan pa med pa las byuṅ ba daṅ / don dam pa rtogs pa las byuṅ ba'i bde ba ste / rnam pa du ma kha na ma tho ba med pa'i bde ba 'di dag ni / 'jig rten pa'i nor kun tu bsags pa las rnam pa thams cad kyi thams cad du thob par mi 'gyur te / gźan du na tshe 'di ñid la yo byad kyis mi brel ba las byuṅ ba tsam du zad la de yaṅ kha na ma tho ba daṅ bcas pa yin no //
a. i-5 p.209b8, d. 183a6, n. 196b2, ch.354b4 bdun po 'di dag ni bdud daṅ ñon moṅs pa'i phyogs kyi stobs yin te / bstan pa la gnod par byed pa daṅ / ṅan 'gror 'gro ba'i ñes par spyod pa kun (śbh ii 288) tu spyod pa daṅ / bdag gi cha ma yin par mi lta ste / bar du gcod pa'i chos bsten pa daṅ / gźan gyis smad pa las mi lta ste / bar du gcod pa'i chos bsten pa daṅ / dge ba daṅ / mi dge ba daṅ / kha na ma tho ba daṅ bcas pa daṅ / kha na ma tho ba med pa daṅ / ṅan pa daṅ / bzaṅ po daṅ / nag po daṅ / dkar po'i rab tu dbye ba daṅ bcas pa'i rten ciṅ 'brel bar 'byuṅ ba'i chos rnams mi rtogs pa daṅ / ser sna'i dri mas zil gyis non pa'i sems kyis / snod spyad daṅ / yo byad maṅ po 'chaṅ ba daṅ / blun źiṅ blo chuṅ la śin tu rmoṅs pa'o /
bdud daṅ ñon moṅs pa'i phyogs kyi stobs 'di dag zil gyis mnan pa daṅ / rnam par bstsal ba'i phyir 'phags pa'i chos 'dul ba la dad pa la sogs pa'i stobs bdun po kho na yod par rig par bya'o //
a. i-6,-7 p.210a5, d.183b2, n.196b5, ch.354b11 don dam pa'i chos mya ṅan las 'das pa'i mi mthun pa'i phyogs kyi chos bdun po 'di dag ni dam pa'i chos yoṅs su 'grib ciṅ / nub par 'gyur ba ste / de dag kyaṅ rgud pa rnam pa gsum du 'dus te /
ñe bar spyad pa rgud pa daṅ / lhag pa'i bsaṃ pa rgud pa daṅ / sbyor ba rgud pa'o /
de la chos gos la sogs pa bzaṅ po 'dod pa daṅ / maṅ po 'dod pa daṅ / de las byuṅ ba'i loṅs spyod ni ñe bar spyad pa rgud pa'o /
lam daṅ lam gyi 'bras bu mya ṅan las 'das pa la / mṅon par yid mi ches pa ni lhag pa'i bsam pa rgud pa'o //]
ms.15b6l, p.210a7, d.183b4, n.197a1, ch.354b16 kausīdyaṃ muṣitasmṛtitā vikṣiptacittatā dauṣprajñaṃ prayogavipattiḥ /
tatra upabhogavipattir lobhākuśalamūlapakṣyā / āśayaprayogavipattiḥ punar mohākuśalamūlapakṣyā / etadviparyayeṇa śuklapakṣo veditavyaḥ //
a. i-8 ms.15b6r, p.210b1, d183b6, n.197a2, ch.354b19 sapteme dharmāḥ paramārthanirvāṇapakṣyāḥ saddharmāparihāṇāya cirasthitikatāyai saṃvartante / śrutamayī prajñā, cintāmayī, bhāvanāmayī prajñā, āśrayasya viṣamapariharaṇatā, samyagāmiṣadharmaparyeṣṭiḥ, nirabhimānatā, satkārārhānarheṣu satkaraṇāsatkaraṇāya pudgalapravicayaḥ /
tatra śrutam avyutpannasyārthasya vyutpattaye, cintā suniścitārthābhyūhanatāyai, bhāvanā kleśaprahāṇāya, āśrayasya viṣamaparihāraḥ prahāṇakṣamakarmaṇyatāyai, samyagāmiṣadharmaparyeṣaṇā kṣiprābhijñatāyai, nirabhimānatāvaramātrādhigamāsaṃtuṣṭaye, pudgalavicayo jñātamahāpuṇyādīnām aspṛhaṇatāyai, alpecchādīnāṃ ca spṛhaṇatāyai //
a. i-9 ms.16a2m, p.210b7, d.184a3, n.197a7, ch.354c2 saptemāni sattvānām upapattyāyatanāni yeṣu sattvānāṃ vijñānāni pravāhataḥ saṃmukhīkurvante / apāyān asaṃjñisattvān naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ sthāpayitvā /
nirvitpadasthānabhūtatvād apāyā na vijñānasthitiḥ, ekāntena tatra vijñānasyāsamudācārān nāsaṃjñisattvāḥ / samudācārāsamudācārato 'naikāntikatvān na naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam /
tatra kāyavisabhāgatā kāyanānātvaṃ saṃjñāvisabhāgatā saṃjñanānātvam, etadviparyayād ekatvakāyatā, ekatvasaṃjñitā ca veditavyā /
tatra brahmalokād arvāg visabhāgakāyavicitrarūpakāyātmabhāvaprasavā / brahmaloke punas tatprathamābhinirvṛttā ye teṣām evaṃ bhavati / "brahmaṇā vayaṃ sṛṣṭāḥ" / brahmaṇo 'py evaṃ bhavati / "mayaite sṛṣṭā" itīyaṃ teṣāṃ saṃjñāsabhāgatā /
dvitīyadhyānād ūrdhvam sarve 'rciḥsaṃnibhakāyatvād ekatvakāyāḥ / ābhāsvare punar devanikāye pūrvapaścād upapannānāṃ bhayābhayasaṃjñā brahmalokadahārcirdarśanāt teṣāṃ visabhāgasaṃjñā veditavyā //
a. i-10 ms.16a5l, p.211a6, d.184b2, n.197b6, ch.354c17 saptabhiḥ sattvānāṃ dauṣṭhulyaiḥ sarvakleśapakṣyadauṣṭhulyasaṃgraho veditavyaḥ, hīnadhātukarāgadveṣapakṣyam, madhyapraṇītadhāturāgapakṣyam / hīnamadhyapraṇītadhātukamānāvidyādṛṣṭivicikitsāpakṣyaṃ ca dauṣṭhulyam //
a. i-11 ms.16a5r, p.211a8, d.184b3, n.198a1, ch.354c20 saptabhir ākārair itobāhyakānāṃ durākhyāto dharmavinayaḥ sadoṣo veditavyaḥ / vyutpattidoṣeṇa, cāritradoṣeṇa, sanniśrayadoṣeṇa, saṃkalpadoṣeṇa, vyavasāyadoṣeṇa, adhicittadoṣeṇa, adhiprajñadoṣeṇa /
kiṃcāpītobāhyakaḥ śrutam udgṛhṇāti / tat punaś caturviparyāsānukūlatvād upārambheti / vādapratimokṣānuśaṃsakathāpratyupasthāpanatvāc ca tatkṛtā vyutpattiḥ sadoṣā / śīlam ācārājīvavipattiparigṛhītatvāt svayaṃ vānairyāṇikatvāt sadoṣam / mitraṃ viparītamārgadeśikatvāt sadoṣam / (śbh ii 294) viveko mithyāsaṃkalpopahatacittatvāt sadoṣaḥ / vyavasāya upāyavirahitatvāt sadoṣaḥ / adhicittaṃ muṣitasmṛtes tṛṣṇāmānāvidyāvicikitsottarādhyāyitvāt sadoṣam / adhiprajñaṃ dvāṣaṣṭibhir dṛṣṭigatair upahatatvāt sadoṣam /
etadviparyayeṇa svākhyāte dharmavinaya etāny eva saptavastūni nirdoṣāṇi veditavyāni //
a. i-12 ms.16a8m, p.211b7, d.185a1, n.198a6, ch.355a4 sapteme bhikṣūṇām utpannasyādhikaraṇasya vyupaśamāya saṃvartante / śeṣaṃ tadyathā vastusaṃgrahaṇyām //
tatremāni saptety adhikaraṇāni / saṃmukhāpattivyutpādanādhikaraṇam, atītasaṃmuṣitāpattivyutpādanādhikaraṇam, asvatantryāpattivyutpādanādhikaraṇam, āpattivimarśādhikaraṇam, [ltuṅ ba gtan la 'bebs pas rtsod ba daṅ / bdag ñid kyis ltuṅ ba la 'gyod pa rtsod ba daṅ /] pakṣāparapakṣavyavasthitayor anyo'nyam āpatticodanāpakarṣaṇādhikaraṇam // //
saptakair buddhavacane jñeyādhiṣṭhānam // //
a. ii-1 ms.16b2l, p,212a3, d.185a3, n.198b2, ch.355a11 aṣṭabhir aṅgaiḥ saṃgṛhītā bhikṣor niravaśeṣasaṃprayojanaprahāṇāya tisro bhāvanā veditavyāḥ / śīlabhāvanā, samādhibhāvanā, prajñābhāvanā ca / samyagvākkarmāntājīvaiḥ śīlabhāvanā, samyaksmṛtisamādhibhyāṃ samādhibhāvanā, samyagdṛṣṭisaṃkalpavyāyāmaiḥ prajñābhāvanā //
a. ii-2 ms.16b2r, p.212a5, d.185a5, n.198b4, ch.355a20 saphalam samyakprayogam adhipatiṃ kṛtvā vyavadānapakṣyāṇām aṣṭānāṃ pudgalānāṃ vyavasthānaṃ veditavyam / pratipannakānāṃ caturṇāṃ phalasthānāṃ caturṇām //
a. ii-3 ms.16b3l, p.212a6, d.185a7, n.198b5, ch.355a21 dve ime dāne aṣṭākāre veditavye, sadoṣaṃ ca dānaṃ nirdoṣaṃ ca dānam /
tatra sadoṣaṃ saptākāram, ekākāraṃ punar nirdoṣam / asti dānaṃ kausīdyopahatatvāt sadoṣam / asty akāmakārāt sadoṣaṃ sāmiṣadoṣasya dāridrabhītasyeśvarābhilāṣiṇaḥ / asty atītasāpekṣyatayā sadoṣam / asty anāgatābhinandanatayā sadoṣam / asty avajñādoṣāt sadoṣam / asti jñātābhilāṣadoṣāt sadoṣam / asty upabhogābhilāṣāt sadoṣam /
nirdoṣaṃ punar dānaṃ nirvāṇaparināmitaṃ tatsaṃbhārabhṛtam / nirāmiṣacetaso 'pi sugatigamanāyāpi mahābhogatāyā api saṃvartate //
a. ii-4,-5 ms.16b4r, p.212b3, d.185b2, n.199a2, ch.355b6 catvāri sthānāny adhiṣṭhāyāṣṭasu kāleṣu kausīdyaṃ prāviṣkurvan vīryam anārabhamāno veditavyaḥ, kusīdajātīyo 'yaṃ pudgalo 'nārabdhavīryajātīya iti /
piṇḍapātasanniśrayam itikaraṇīyaṃ cārikavikramaṇaṃ dhātuvaiṣamyaṃ ca / itīmāni catvāri sthānāny adhiṣṭhāya praṇītaprabhūtabhojanakāyagauravakāle, parīttalūhabhojanakāyaklamakāle, itikaraṇīye prayoktukāmasya balānurakṣaṇakāle, itikaraṇīyaṃ kṛtavataḥ śramakāle, cārikāṃ viprakramitukāmasya balānurakṣaṇakāle, abhiprakrāntasyādhvapariśramakāle, vyādhitasya vyādhiduḥkhasannipātakāle, vyādhivyutthitasya śramyāgamanāśaṅkākāle, iti kusīdajātīyaḥ pudgalaḥ / yāvat kausīdyopadhiṃ na labhate, tāvad asya vīryamātrakaṃ prajñāyate / yadā kausīdyopadhiṃ labhate tadā tvaritatvaritaṃ kausīdyaṃ prāviṣkaroti / tasmāt kusīdajātīya ity ucyate / etadviparyayeṇa catvāry evaitāni sthānāny adhiṣṭhāya, eṣv evāṣṭasu kāleṣu vīryam ārabhamāṇaḥ, abhibhūya kausīdyam ārabdhavīryajātīyaḥ pudgalo veditavyaḥ / sa labhamāno 'pi kausīdyopadhiṃ vīryam ārabhate / prāg evālabhamānaḥ / tasmād ārabdhavīryajātīya ity ucyate //
a. ii-6 ms.16b8l, p.213a2, d.186a1, n.199b1, ch.355b21 aṣṭāv ime samyakpraṇidhānaparigṛhītā iṣṭopapattihetavaḥ / kāmeṣv abhyupapattikodayakāmānāṃ sarveṇa ca sarvaṃ kāmavivekam anabhilaṣatām aṣṭaprakāreṣṭopapattyāyatanopapattaye saṃvartante / manuṣyadurbhagapraṇihitaṃ parīttaṃ dānamayaṃ śīlamayam / evaṃ manuṣyasubhagacāturmahārājakāyikatrāyastriṃśayāmatuṣitanirmāṇaratiparanirmitavaśavartidevapraṇihitaṃ parīttaṃ dānamayaṃ ca śīlamayam //
a. ii-7 ms.17a1r, p.213a5, d.186a3, n.199b3, ch.355b25 caturbhiḥ kāraṇair manuṣyeṣu catasṛṇāṃ tathāgatasya parṣadāṃ vyavasthānaṃ veditavyam / tribhiḥ kāraṇair devabhūtānāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ vyavasthānaṃ veditavyam / agryābhidhānabhūtatvāt, dakṣiṇīyasamantatvāt, aparādhīnabhogavṛttitvāt, samutsṛṣṭabhogavṛttitvāt, ebhiś caturbhiḥ kāraṇair manuṣyabhūtānāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ vyavasthānaṃ veditavyam / bhūmibhāgasanniśritaparyantatvāt, kāmadhātuparyantatvāt, vāksaṃskāraparyantatvāt / devabhūtānāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ vyavasthānaṃ veditavyam //
a. ii-8 ms.17a3l, p.213b1, d.186a6, n.199b6, ch.355c2 triṣu laukikeṣu sthāneṣu vartamāno lokaḥ satatasamitam aṣṭābhir dharmaiḥ spṛśyate / icchāyām, vyavasāye, pratyaye ca / icchāyāṃ vartamāno lābhenāpi spṛśyate, alābhenāpi / vyavasāye vartamāno parābhimate vā parānabhimate vā, parokṣāgatena varṇāvarṇavādena spṛśyate, saṃmukhānugatena vā / pratyaye vartamānaḥ pūrvake dṛṣṭadhārmike vā sukhapratyaye duḥkhapratyaye vā sukhaduḥkhābhyām spṛśyate //
a. ii-9 ms.17a4m, p,213b4, d.186b1, n.200a1, ch.355c7 aṣṭāv ime 'nāgāminām arhatāṃ vādhimokṣā āryaprabhāvamahāvihārābhinirhārāya saṃvartante / avibhūyādhyātmaṃ rūpasaṃjñāṃ bahirasaṃkliṣṭarūpādhimokṣaḥ / vibhūyādhyātmaṃ rūpasaṃjñāṃ dvitīyaḥ / śubhāśubhādvayarūpaparamopekṣādhimokṣaḥ / itīme trayo 'dhimokṣāḥ sarvarūpavaśitvāyāryarddhinirhārāya (śbh ii 302) saṃvartante / yeyam ṛddhir asādhāraṇā sarvapṛthagjanaiḥ / ākāśānantādhimokṣaḥ, vijñānānantādhimokṣaḥ, ākiñcanādhimokṣaḥ, naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanādhimokṣaḥ, sūkṣmasūkṣmasvarasavāhicittādhimokṣaś ca, itīme pañcādhimokṣā anupūrveṇa suparikarmakṛtāḥ saṃjñāvedayitanirodhasamāpattiparamavihāranirhārāya saṃvartante //
a. ii-10 ms.17a6m, p.214a1, d.186b5, n.200a6, ch.355c16 yāni ca rūpāṇi paśyati yathā ca paśyati, triṣu vimokṣeṣu prathameṣu prayukta iti vimokṣatrayaprayogamārgaṃ saṃjānāti, aṣṭāv abhibhvāyatanāni veditavyāni / tatra parīttāni mahadgatāni suvarṇadurvarṇāni hīnapraṇītāni rūpāṇi paśyati bahirdhāsamāhitagocarāṇy ābhāsaprāptāni / samādhigocarālambanena manasikāreṇānābhāsagatāyām abhibhūya, śamathākāreṇa tāni samādhigocarāni [śes so / lhag mthoṅ gi rnam pas ni mthoṅ ste / tiṅ ṅe 'dzin gyi spyod yul de dag ji ltar] jānāti paśyati / yathā tāni tena vimṛṣṭāni bhavanty upalakṣitāni tathā saṃjñiteṣu bahirdhāsamādhigocareṣu bhavati / evaṃ tāni rupāṇi paśyati /
aṣṭakair buddhavacanajñeyādhiṣṭhānaṃ samāptam //
a. iil-1 ms.17a8r, p.214a6, d.187a1, n.200b3, ch.355c26 navānāṃ saṃyojanānāṃ vyavasthānaṃ veditavyam / vastusaṃgrahaṇyām /
a. iil-2 ms.17b1l, p.214a7, d.187a2, n.200b4, ch.355c27 navemāny upapattyāyatanāni yeṣūpapannānāṃ sattvānāṃ tatra tatra samānasaṃvāsatā prajñāyate / sthāpayitvāpāyān pūrvasmin nirvitpadasthānabhūtatvāt //
navakair buddhavacanajñeyādhiṣṭhānaṃ samāptam // //
a. iv-1 ms. 17b1 r, p.214a8, d. 187a3, n.200b5, ch.356a1 daśabhiḥ kṛtsnāyatanair vimokṣāṇāṃ kāryapariniṣpattir veditavyā / śeṣaṃ vimokṣābhibhvāyatanakṛtsnāyatanānāṃ tadyathā vastusaṃgrahaṇyām /
a. iv-2 ms.17b2l, p.214b2, d.187a4, n.200b6, ch.356a3 daśabhir aśaikṣair aṅgaiḥ pañcānām aśaikṣāṇāṃ skandhānāṃ saṃgraho veditavyaḥ / śīlasamādhiprajñāvimuktivimuktijñānadarśanaskandhānām //
daśakair buddhavacane jñeyādhiṣṭhānaṃ samāptam //
samāptaṃ ca buddhavacanajñeyādhiṣṭhānam // //
b. ms.17b2r, p.214b4, d.187a5, n.201a1, ch.356a8 cikitsā katamā, sā caturākārā veditavyā / tadyathābādhakauśalyam, ābādhasamutthānakauśalyam, utpannasyābādhasya prahāṇakauśalyam, prahīṇasyābādhasyāyātyām anutpādakauśalyam / eṣāṃ ca kauśalyānāṃ vibhaṅgo yathā sūtram eva veditavyaḥ // //
c. ms.17b3l, p,214b, d.187a7, n.201a2, ch.356c11
d. ms.23a3l, p.228b6, d.199b2, n.214a2, ch.360c21 śabdavidyā katamā / sā ṣaḍākārā draṣṭavyā / dharmaprajñaptivyavasthānataḥ / arthaprajñaptivyavasthānataḥ / pudgalaprajñaptivyavasthānataḥ / kālaprajñaptivyavasthānataḥ / saṃkhyāprajñaptivyavasthānataḥ / sakhilādhikaraṇavyavasthānataś ca //
uddānam //
dharmārthapudgalaḥ kālāḥ saṃkhyādhikaraṇaṃ ca yat / sakhilaṃ tad adhiṣṭhānaṃ śabdasyeha samāsataḥ /
d.i. ms.23a4l, p.229a1, d.199b4, n.214a4, ch.360c28 tatra dharmaprajñaptivyavasthānaṃ nāmakāyapadakāyavyañjanakāyāḥ / pañcaguṇayuktaś ca śabdaḥ / agrāmyalaghvojasvī saṃbaddhaḥ svarthaś ca /
d.ii. ms.23a4r, p.229a2, d.199b5, n.214a5, ch.361a2 tatrārthaprajñaptivyavasthānaṃ daśākāraṃ veditavyam / indriyavyavasthānataḥ / mahābhūtavyavasthānataḥ / karmavyavasthānataḥ / paryeṣaṇāvyavasthānataḥ / adharmavyavasthānataḥ / dharmavyavasthānataḥ / saṃpattivyavasthānataḥ / vipattivyavasthānataḥ / upabhogavyavasthānataḥ / anurakṣaṇāvyavasthānataś ca //
uddānam //
cakṣurādi pṛthivyādi kāyakarmādi caiṣaṇā / adharmadharmasaṃpattivipadbhogānurakṣaṇā /
d.ii-1 ms.23a5r, p.229b5, d.199b7, n.214b1, ch.361a8 tatrendriyavyavasthānatas tadyathā darśanārthaḥ śravaṇārtho jighraṇārthaḥ svādanārthaḥ sparśanārtho vijānanārthaś ca /
d.ii-2 ms.23a6m, p.229b6, d.200a1, n.214b2, ch.361a9 tatra mahābhūtavyavasthānataḥ / tadyathā pratiṣṭhādyarthaḥ / abhiṣyandanādyarthaḥ, dīpādyarthaḥ / kampanādyarthaś ca //
d.ii-3 ms.23a6r, p.229b7, d.200a2, n.214b2, ch.361a10 * 1 ḥ i tatra karmavyavasthānataḥ / tadyathā gamanādyartho bhāṣaṇādyarthaḥ / cetanāsmṛtibuddhyādyarthaś ca //
d.ii-4 ms.23a7l, p.229b8, d.200a2, n.214b3, ch.361a11 tatraiṣaṇāvyavasthānataḥ / tadyathā mārgaṇādyarthaḥ //
d.ii-5 ms.23a7l, p.230a1, d.200a3, n.214b3, ch.361a12 tatrādharmavyavasthānataḥ / tadyathā hiṃsāsteyādyarthaḥ //
d.ii-6 ms.23a7m, p.230a1, d.200a3, n.214b4, ch.361a12 tatra dharmavyavasthānataḥ / tadyathā dānasaṃyamādyarthaḥ //
d.ii-7 ms.23a7m, p.230a2, d.200a3, n.214b4, ch.361a13 tatra saṃpattivyavasthānataḥ / tadyathā prāptiprītiharṣādyarthaḥ //
d.ii-8 ms.23a7r, p.230a3, d.200a4, n.214b5, ch.361a13 tatra vipattivyavasthānataḥ / tadyathā nāśabhayadainyādyarthaḥ //
d.ii-9 ms.23a8l, p.230a3, d.200a4, n.214b5, ch.361a14 tatropabhogavyavasthānataḥ / tadyathā bhojanapānācchādanāliṅganopacārādyarthaḥ //
d.11-10 ms.23a8l, p.230a4, d.200a5, n.214b6, ch.361a15 tatrānurakṣaṇāvyavasthānataḥ / tadyathā pālanaposaṇabharaṇādyarthaḥ //
api khalu ṣaḍbhir ākāraiḥ samāsato 'rtho veditavyaḥ / svabhāvārtho hetvarthaḥ phalārthaḥ kriyārtho viśeṣasaṃyogārthaḥ pravṛttyarthaś ca /
uddānam //
svabhāvahetutatkāryatatkriyāyogavṛttibhiḥ /
d.iii. ms.23b1l, p,230a6, d.200a6, n.214b7, ch.361a21 tatra pudgalaprajñaptivyavasthānam / strīpuṃnapuṃsakavyavasthānataḥ / prathamamadhyamottamapuruṣavyavasthānataś ca //
d.iv. ms.23b1m, p,230a7, d.200a7, n.215a1, ch.361a24 tatra kālaprajñāptivyavasthānam / trividhaḥ kālo 'tīto 'tītaviśiṣṭaḥ, anāgato 'nāgataviśiṣṭaḥ, vartamāno vartamānaviśiṣṭaś ca /
d.v. ms.23b1r, p,230a8, d.200a7, n.215a2, ch.361a27 tatra saṃkhyāprajñaptivyavasthānam / trividhā saṃkhyā / ekasaṃkhyā dvisaṃkhyā bahusaṃkhyā ca /
d.vi. ms.23b2l, p.230b1, d.200b1, n.215a2, ch.361a29 tatrādhikaraṇavyavasthānam / khilavyavasthānaṃ ca / pañcādhikaraṇāni sandhināmasamāsas taddhitam ākhyātaṃ ca / khilaṃ punar dhātupāṭhādi tad ubhayam api samasya sakhilam adhikaraṇam ity ucyate /
e. ms.23b2r, p.230b2, d.200b2, n.215a4, ch.361b4 tatra śilpakarmasthānavidyā katamā / samāsato dvādaśākāraṃ śilpaṃ / tatra yaj jñānaṃ sā śilpakarmasthānavidyety ucyate / dvādaśākāraṃ śilpaṃ katamat / tadyathā kṛṣiśilpaṃ vaṇijyaśilpaṃ rājapauruṣyaśilpaṃ (śbh ii 312) lipigaṇanasaṃkhyāmudrāśilpaṃ naimittikaśilpaṃ mantriśilpaṃ ghaṭānaśilpaṃ saṃjananaśilpaṃ vānaśilpaṃ saṃyojanaśilpaṃ pākaśilpam gāndharvaśilpaṃ ca //
// yogācārabhūmau śrutamayī bhūmiḥ //
appendix iii cintāmayī bhūmiḥ
ms.23b4l, p.230b6, d.200b5, n.215a6, ch.361b11 cintāmayī bhūmiḥ katamā / sā samāsatas tryākārā veditavyā / svabhāvaviśuddhito jñeyapravicayato dharmapravicayataś ca //
a. ms.23b4m, p.230b7, d.200b5, n.215a7, ch.361b18 tatra svabhāvaviśuddhiḥ katamā / sā navākārā veditavyā / yathāpi tad ekatyo yathāśrutān yathāparyāptān dharmān ekākī rahogataś cintayati / acintyaṃ parivarjayitvā cintyaṃ cintayati / kālāpadeśamahāpadeśaṃ ca parijānāti / arthapratisaraṇaś ca cintayati, na vyañjanapratisaraṇaḥ / kiṃcic ca śraddhayādhimucyate, kiṃcit prajñayā vyavacārayati dṛḍhaṃ ca cintayati / sthiraṃ ca cintayati / pratanuṃ ca cintayati / tāṃ ca cintāṃ paryavasānagatāṃ karoti, nāntarāviṣādam āpadyate / ity anayā navākārayā viśuddhyā suviśuddhā cintety ucyate //
b. ms.23b6l, p.231a3, d.201a1, n.215b4, ch.361d ḥ .0 tatra jñeyapravicayaḥ katamaḥ / yaḥ parīkṣyasyārthasya pravicayaḥ / parīkṣyo 'rthaḥ katamaḥ / sac ca sato 'sac cāsataḥ parīkṣyo 'rtha ity ucyate //
b. i. ms.23b6m, p.231a5, d.201a2, n.215b5, ch.361c4 't parīkṣyaṃ sadvastu katamat / tat pañcavidhaṃ draṣṭavyam / svalakṣaṇasat sāmānyalakṣaṇasat saṃketalakṣaṇasad dhetulakṣaṇasat phalalakṣaṇasac ca //
b. i-1 ms.23b7l, p,231a6, d.201a3, n.215b6,ch.361c7 svalakṣaṇasat katamat / tat trividhaṃ draṣṭavyam / paramārthalakṣaṇasan nimittalakṣaṇasad vartamāṇalakṣaṇasac ca /
paramārthalakṣaṇasat katamat / yo nirabhilapyo 'rthaḥ sarvadharmeṣu lokottarajñānagocaro 'vyavasthāpyalakṣaṇaḥ /
nimittasat katamat / tac caturbhir ākārair draṣṭavyam / yatra nāmopalabhyate / vastūpalabhyate / tac ca nāma tasmin vastuni na vyabhicarati bhrāntivyabhicārato vānityavyabhicārato vā / tac ca nāma tasmin vastuny avyāhataṃ pravartate / na kvacid anuvartate kvacid vyāvartate /
vartamānasat katamat / yad utpannaṃ hetuphalabhūtaṃ ca / tad etat sarvam ekadhyam abhisaṃkṣipya svalakṣaṇasad ity ucyate //
b. i-2 ms.23b8r, p.231b2, d.201a7,n.216a3, ch.361c16 sāmānyalakṣaṇasat katamat / tad api pañcavidhaṃ draṣṭavyam / jātisāmānyalakṣaṇaṃ kṛtyānuṣṭhānasāmānyalakṣaṇaṃ sarvasaṃskārasāmānyalakṣaṇam sarvasāsravasāmānyalakṣaṇaṃ sarvadharmasāmānyalakṣaṇam ca /
jātisāmānyalakṣaṇaṃ katamat / rūpavedanāsaṃjñāsaṃskāravijñānānāṃ svajātiḥ / saikadhyam abhisaṃkṣipya jātisāmānyalakṣaṇam ity ucyate /
kṛtyānuṣṭhānasāmānyalakṣaṇaṃ katamat / kuśalasāsravā dharmā iṣṭaphalābhinirvṛttau kṛtyānuṣṭhānasāmānyalakṣaṇena sāmānyalakṣaṇāḥ / yathā (śbh ii 322) kuśalā dharmā iṣṭaphalābhinirvṛttāv evam akuśalā dharmā aniṣṭaphalābhinirvṛttau, smṛtyupasthānāni samyakprahāṇāny ṛddhipādānīndriyāṇi balāni bodhyaṅgāni mārgāṅgāni bodhipakṣyadharmā bodhiprāptau kṛtyānuṣṭhānasāmānyalakṣaṇena sāmānyalakṣaṇāḥ /
sarvasaṃskārasāmānyalakṣaṇaṃ katamat / anityatā sarvasaṃskārāṇām / sarvasāsravasāmānyalakṣaṇaṃ katamat / duḥkhatā sarvasāsrāvāṇām / sarvadharmasāmānyalakṣaṇaṃ katamat / śūnyatā nairātmyaṃ ca sarvadharmāṇām / tad idam ucyate sāmānyalakṣaṇam //
b. i-3 ms.24a3r, p.232a2, d.201b5, n.216b1, ch.362a1 saṃketalakṣaṇaṃ katamat / yatra ṣaḍvidho vādaḥ pravartate tat saṃketalakṣaṇaṃ veditavyam / ṣaḍvidho vādaḥ katamaḥ / svāmisaṃbandhayukto vādaḥ, tattadanyānyavarjito vādaḥ, sāṃketiko vādaḥ, sāṃghātiko vādaḥ, asarvatrago vādaḥ, manityaś ca vādaḥ //
b. i-3-a ms.24a4m, p.232a5, d.201 b7, n.216b4, ch.362a5 svāmisaṃbandhayukto vādaḥ katamaḥ / yo vādaḥ svāmisaṃbandhena lakṣaṇapratyavagamyo bhavati / nāntareṇa svāmisaṃbandham / tadyathā "jātir" ity uktaḥ "kasyeyaṃ jātir" iti, svāmisaṃbandham apekṣate vādaḥ / rūpasya jātir vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇāṃ vijñānasya jātir no tu "rūpam" ity ukte "kasyedaṃ rūpam" iti svāmisaṃbandham apekṣate vādaḥ /
yathā jātir evaṃ jarā sthitir anityataivaṃbhāgīyāś cittaviprayuktāḥ saṃskārā yathāyogaṃ veditavyāḥ / ayam ucyate svāmisaṃbandhayukto vādaḥ / sa ca (śbh ii 324) yatra vartate tat saṃketalakṣaṇaṃ veditavyam //
b. i-3-b ms.24a6l, p.232b1, d.202a3, n.216b4, ch.362a12 tattadanyānyavarjito vādaḥ katamaḥ / yo vādo naiva tena tasya naivānyenānyasya nirdeśāya bhavati / sa tattadanyānyavarjita ity ucyate /
yas tenaiva tasya vyapadeśāya vādaḥ sa dravyalakṣaṇe 'pi vartate saṃketalakṣaṇe 'pi / yaś cānyenānyasya vyapadeśāya vādaḥ so 'pi dravyalakṣaṇe 'pi vartate saṃketalakṣaṇe 'pi / yaś cāyaṃ naiva tena tasya naivānyenānyasya vyapadeśāya vāda ekāṃśena saṃketalakṣaṇa eva pravartate /
katamaś ca tena tasyaiva vyapadeśāya vādo dravyalakṣaṇe pravartate / tadyathā pṛthivyāḥ kāṭhinyam ity yo vādaḥ / kathaṃ saṃketalakṣaṇe 'pi pravartate / aśmano māṇḍalyam ity yo vādaḥ / yathā pṛthivyāḥ kāṭhinyam aśmano māṇḍalyam evam apāṃ dravatvaṃ tailasya piṇḍas tejasa auṣṇyam agner arci vāyoḥ samudīraṇatvam anilasya vegaḥ /
katham anyenānyasya vyapadeśāya vādo dravye sati vartate / tadyathā cakṣuṣor vijñānaṃ kāyasya sparśa ity evamādi / kathaṃ prajñaptisati / tadyathā buddhadattasya guṇamitrasya vā bhojanaṃ pānaṃ yānaṃ vastram alaṃkāra ity evamādi /
kathaṃ naiva tena tasya nāpy anyenānyasya vyapadeśāya vāda ekāntena saṃketalakṣaṇa eva pravartate / tadyathā gṛhasya dvāraṃ gṛhasya kuḍyaṃ kumbhasya mukhaṃ kumbhasya pārśvaṃ senāyā ratho vanasya vṛkṣaḥ śatasya daśakaṃ daśakasya tṛkam ity evamādi /
ayam ucyate tattadanyānyavarjito vādaḥ //
b. i-3-c ms.24b2l, p.233a2, d.202b3, n.217b1, ch.362a29 sāṃketiko vādaḥ katamaḥ / ṣaḍvidhanimittalakṣaṇe vyāvahārikaḥ svabhāvaprajñaptivādaḥ / ṣaḍvidhaṃ nimittalakṣaṇaṃ katamat / vastulakṣaṇaṃ vijñeyalakṣaṇaṃ śubhādilakṣaṇam anugrahādilakṣaṇaṃ vyavahāranimittalakṣaṇam mithyāpratipattyādinimittalakṣaṇaṃ ca /
vastulakṣaṇaṃ katamat / yad vijñānena gṛhṇāti /
vijñeyalakṣaṇaṃ katamat / yan manaskāreṇa vijñānasyotpattaye saṃvartate / śubhādilakṣaṇaṃ katamat / yat sparśena gṛhṇāti /
anugrahādilakṣaṇaṃ katamat / yad vedanayā gṛhṇāti /
vyavahāranimittalakṣaṇaṃ katamat / yat saṃjñayā gṛhṇāti /
mithyāpratipattyādinimittalakṣaṇaṃ katamat / yac cetanayā gṛhṇāti //
b. i-3-d ms.24b4l, p.233a7, d.202b7, n.217b6, ch.362b7 sāṃghātiko vādaḥ katamaḥ / yaḥ prabhūteṣu samagreṣu samuditeṣu svabhāvavyavasthānavādaḥ / tadyathādhyātmaṃ rūpavedanāsaṃjñāsaṃskāravijñāneṣv ātmādivādo bahirdhā vā rūpagandharasaspraṣṭavyeṣu tathā tathā sanniviṣṭeṣu gṛhakumbhasenāvanādivādaḥ //
b. i-3-e ms.24b4r, p.233b2, d.203a2, n.218a1, ch.362b11 asarvatrago vādaḥ katamaḥ / yo vādaḥ kvacid anuvartate, kvacid vyāvartate / tadyathā gṛhe gṛhavādo grāmanagararāṣṭrādibhyo vyāvartate / kumbhe kumbhavādo ghaṭaghaṭīśarāvādibhyo vyāvartate / senāvādaḥ pṛthakstrīpuruṣadārakadārikādibhyo vyāvartate / vanavādaḥ pṛthagvṛkṣamūlagaṇḍapatrapuṣpaphalādibhyo vyāvartate //
b. i-3-f ms.24b6l, p.233b5, d.203a4, n.218a3, ch.362b18 anityo vādaḥ katamaḥ / sa caturbhir ākārair draṣṭavyaḥ / bhedato 'bhedato 'bhisaṃskārataḥ pariṇāmataś ca /
kathaṃ bhedataḥ / tadyathā kumbhe bhagne yaḥ kumbha iti vādaḥ so 'vahīyate / kapālavādaḥ prādurbhavati /
katham abhedataḥ / tadyathā nānādravyasamavāyavihite cūrṇe vā dhūpe vā yo nānādravyavādaḥ so 'vahīyate / dhūpacūrṇavādaḥ prādurbhavati /
katham abhisaṃskārataḥ / tadyathānabhisaṃskṛte suvarṇapiṇḍe harṣakaṭakakeyūrādyā abhisaṃskārapariṇate yaḥ suvarṇapiṇḍavādaḥ so 'vahīyate / harṣakaṭakakeyūravādaḥ prādurbhavati /
kathaṃ pariṇāmataḥ / tadyathā pariṇate bhojanapāne yo bhojanapānavādaḥ so 'vahīyate / uccāraprasrāvavādaḥ prādurbhavati /
ity ayam evaṃbhāgīyo 'nityo vādo veditavyaḥ /
ity ayaṃ ṣaḍvidho vādo yatra pravartate tat saṃketalakṣaṇaṃ veditavyam / idam ucyate saṃketalakṣaṇam //
b. i-4 ms.24b8m, p.234a4, d.203b2, n.218b2, ch.362b28 hetulakṣaṇaṃ katamat / tat samāsataḥ pañcavidhaṃ draṣṭavyam / iṣṭahetur aniṣṭahetuḥ puṣṭihetuḥ pravṛttihetur nivṛttihetuś ca /
iṣṭahetuḥ katamaḥ / kuśalasāsravā dharmāḥ /
aniṣṭahetuḥ katamaḥ / akuśalā dharmāḥ /
puṣṭihetuḥ katamaḥ / pūrvotpannāḥ kuśalākuśalāvyākṛtā dharmā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtāḥ paścādutpannānāṃ kuśalākuśalāvyākṛtānāṃ dharmāṇām uttarottarāṇāṃ puṣṭatarāṇāṃ puṣṭatamānāṃ puṣṭihetur ity ucyante //
pravṛttihetuḥ katamaḥ / yena bījena yayā vāsanayā yena sahāyena yeṣāṃ dharmānāṃ pravṛttir bhavati sa teṣāṃ pravṛttihetur ity ucyate /
nivṛttihetuḥ katamaḥ / saṃskāranivṛtteḥ saṃkleśanivṛtteḥ sarvaupaśamiko mārgaḥ pārinirvāṇikaḥ saṃbodhigāmī sasaṃbhāraḥ saprayogaḥ sotpattikaḥ saniṣpattiko nivṛttihetur ity ucyate /
idaṃ samastaṃ hetulakṣaṇaṃ vistareṇa vibhāgaḥ punar hetuphalacintāyāṃ draṣṭavyaḥ //
b. i-5 ms.25a3l, p.234b2, d.203b7, n.218b7, ch.362c11 phalalakṣaṇaṃ katamat / yad asmāt pañcavidhād dhetor utpannaṃ prāptaṃ siddhaṃ niṣpannaṃ pravṛttaṃ tat phalalakṣaṇaṃ veditavyam //
b. ii. ms.25a3m, p.234b3, d.204a1, n.219a1, ch.362c14 parīkṣyam asadvastu katamat / tad api pañcalakṣaṇaṃ draṣṭavyam / anutpannāsan niruddhāsad itaretarāsat paramārthāsad atyantāsac ca /
anutpannāsat katamat / anāgatāḥ saṃskārāḥ /
niruddhāsat katamat / atītāḥ saṃskārāḥ /
itaretarāsat katamat / yad itaralakṣaṇenetareṣāṃ dharmāṇāṃ virahitatā avidyamānatā, itaradharmāsamavadhānatā vā punar itareṣāṃ dharmāṇām /
paramārthāsat katamat / vyāvahārikeṇa svabhāvaprajñaptivādena yaḥ svabhāvo vyavasthāpitaḥ /
atyantāsat katamat / vandhyāputrādi yat kiṃcid evaṃbhāgīyam //
b. iii. ms.25a5l, p.234b7, d.204a4, n.219a5, ch.362c21 api khalu pañcavidhāstitā pañcavidhaiva nāstitā //
b. iil-1 ms.25a5m, p.234b7, d.204a4, n.219a5, ch.362c21 pañcavidhāstitā katamā / pariniṣpannalakṣaṇāstitā paratantralakṣaṇāstitā parikalpitalakṣaṇāstitā viśeṣalakṣaṇāstitā avaktavyalakṣaṇāstitā ca /
tatra prathamā pāramārthikaṃ lakṣaṇam /
anu dvitīyā pratītyasamutpannalakṣaṇam /
anu tṛtīyā saṃketalakṣaṇam /
anu caturthy adhvalakṣaṇaṃ jātilakṣaṇaṃ jarālakṣaṇaṃ sthitilakṣaṇam anityalakṣaṇaṃ duḥkhalakṣaṇaṃ śūnyalakṣaṇaṃ nairātmyalakṣaṇaṃ vastulakṣaṇaṃ vijñeyalakṣaṇaṃ grāhyalakṣaṇaṃ śubhādilakṣaṇam anugrahādilakṣaṇaṃ vyavahāranimittalakṣaṇaṃ mithyāpratipattyādinimittalakṣaṇam ity evaṃbhāgīyaṃ lakṣaṇaṃ viśeṣalakṣaṇaṃ veditavyam /
anu pañcamā caturākārayā avaktavyatayā avaktavyalakṣaṇam / asattvāt tadyathā pudgalaḥ skandhebhyo 'nyo 'nanya iti / gambhīratvān nirabhilapyadharmatā, acintyas tathāgatānāṃ dharmakāyaḥ, acintyo buddhaviṣayaḥ / tathā bhavati tathāgataḥ paraṃmaraṇād ity evamādi / anarthopasaṃhitatvāt tadyathā ye te dharmā adharmārthabrahmacaryopasaṃhitās te 'bhisaṃbuddhā api noktā bhagavatā / tathādharmalakṣaṇavyavasthānatas tadyathā tathatā saṃskārebhyo 'nyānanyatvenāvaktavyā //
b. iil-2 ms.25b1m, p.235b7, d.204b4, n.219b6, ch.363a8 pañcavidhā nāstitā katamā / paramārthalakṣaṇanāstitā svatantralakṣaṇanāstitā sarveṇa sarvaṃ svalakṣaṇanāstitā aviśeṣalakṣaṇanāstitā vaktavyalakṣaṇanāstitā ca // //
appendix iv ābhiprāyikārthagāthānirdeśa
a. i-1 ms1*a1l, msg.26b1m, p.245a6, d.212b5, n.228b4, ch.367a6 (1) śikṣāsu pāramiprāptaḥ sarvasaṃśayanāśakaḥ / śikṣāṃ prabrūhi me pṛṣṭo yā ca śikṣāsu śikṣaṇā // iti //
brahmaṇā bhagavān sarvaśikṣāpadaparyantaprāptitaś ca svārthasaṃpadam asādhāraṇām ārabhyotpannotpannasarvasattvasaṃśayacchedakatvena cāsādhāraṇāṃ parārthapratipattim ārabhya stutipūrvaṃ pṛṣṭaḥ "kāḥ kiyatyaś ca śikṣāḥ, kathaṃ ca tāsu śikṣitavyam" //
a. i-2 ms1*a1r, msg.26b1m, p.245b1, d.212b7, n.229a1, ch.367a13 tato bhagavān bahukṛtyatābhīṣaṇā alasajātīyānāṃ protsāhanābhiprāyaḥ sarvaśikṣāḥ samasya saṃkṣepatas tisṛbhiḥ śikṣābhir nirdiśati /
(2) adhiśīlam adhicittam adhiprajñaṃ ca māriṣa / tisraḥ śikṣāḥ samāsena śṛṇu yā tāsu śikṣaṇā // iti //
tatra śīlacittaprajñā adhikṛtya vikṣiptacittasya avikṣepāyogopadeśato 'dhiśīlaṃśikṣayā, asamāhitacittasya samādhānāyogopadeśato 'dhicittaṃśikṣayā, samāhitāvimuktacittasya vimokṣāyogopadeśato 'dhiprajñaṃśikṣayā ca, yoginām sarvakṛtyaparisamāpteḥ, tāsv eva tisṛṣu śikṣāsv antarṇīyābhiprāyato bhagavatā deśitāḥ //
a. i-3 ms 1*a3m, msg.26b1r, p.245b7, d.213a4, n.229a5, ch.367a22 tāsu punaḥ śikṣaṇā yena yogena tāḥ śikṣā niṣpādayati / tatra
(3) bhavet ṣaḍaṅgasaṃpannaś catuḥsthitisukhānvitaḥ / caturṣu caturākārajñānaśuddhaḥ sadā bhavet // iti //
anayā gāthayā yathākramaṃ tāsāṃ tisṛṇāṃ śikṣāṇāṃ prayogaṃ darśayati / "ṣaḍaṅgasaṃpanna" ity adhiśīlaṃśikṣām adhikṛtya śikṣāṇāṃ ṣaḍaṅgāni / śīlavān viharati, prātimokṣasaṃvarasaṃvṛtaḥ, ācārasaṃpannaḥ, gocarasaṃpannaḥ, aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī, samādāya śikṣate śikṣāpadeṣv ity ebhiś ca ṣaḍbhir aṅgaiś caturvidhā śīlaviśuddhiḥ paridīpitā/
tatra "śīlavān viharatī"ty adhikṛtya "prātimokṣasaṃvarasaṃvṛta" ity anena nairyāṇikaśīlatā viśuddhiḥ, mokṣādhikārikaṃ hi nairyāṇikam / "ācāragocarasaṃpanna" ity etābhyām anutkṛṣṭaśīlatā viśuddhiḥ / "aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśī"ti niśchidraśīlatā viśuddhiḥ / "samādāya śikṣate śikṣāpadeṣv" ity aviparyastaśīlatā viśuddhiḥ /
evaṃ ṣaḍaṅgasaṃpannatayādhiśīlaṃśikṣāprayogaṃ niśritya "catuḥsthitisukhānvita" ity adhicittaṃśikṣāprayogaṃ darśayati /
catvāri dhyānāni caturvidhā cittasthitiḥ, sā ca dṛṣṭadharmasukhavihāratvāt sukhety ucyate /
"caturṣu caturākārajñānaśuddhaḥ sadā bhaved" ity adhiprajñaṃśikṣām adhikṛtyāha / caturṣu duḥkhasamudayanirodhamārgasatyeṣv ekaikasminn anityādicaturākārajñānaśuddhiprabhāṣitatvād adhiprajñaṃśikṣāyāḥ //
a. i-4 ms.1*a7r, msg,26b2l, p.246b2, d.213b5, n.230a1, ch.367b13 (4) supratiṣṭhitamūlaḥ syāc cittasyopaśame rataḥ / saṃyukto 'tha visaṃyukto dṛṣṭyā dṛṣṭyāryapāpayā // iti //
anayā gāthayā śikṣātrayasya krameṇotpattiṃ darśayati / mūlaṃ hy adhiśīlaṃ (śbh ii 344) prathamā śikṣā / tadanvayatvād uttarayoḥ /
tataḥ śīlavato 'vipratisārādyanupūrvyā cittasamādhānābhiratyā dvitīyā /
tataḥ samāhitacittasya yathābhūtadarśanād āryadṛṣṭisaṃyogataḥ pāpadṛṣṭiviyogataś ca tṛtīyā //
a. i-5 ms.rb2l, msg,26b2m, p.246b5, d.214a1, n.230a4, ch.367b19 (5) ādiśuddho dhyānarataḥ satye ca kuśalo bhavet / utpādayed varjayec ca bṛṃhayet satyam eva ca // iti //
anayā gāthayā tāsām eva tisṛṇāṃ śikṣāṇāṃ yathākramaṃ śuddhiviśeṣaṃ darśayati / tatra "ādiśuddha" iti prathamāyāḥ / "dhyānarata" iti dvitīyāyāḥ / "satye ca kuśala" iti tṛtīyāyāḥ / tat punaḥ "satyakauśalyam utpādayed" iti mārgasatyasyotpādanāt / "varjayed" iti duḥkhasamudayasatyayor varjanāt / "bṛṃhayed" iti nirodhasatyasya punaḥ punar mṛdumadhyādhimātrakleśaprahāṇanirodhena brṃhaṇāt /
a. i-6 ms.1*b3r, msg,26b3l, p.247a1, d.214a4, n.230a7, ch.367b26 (6) śikṣāpadeṣu vidyante catasro gatayas triṣu / vivarjayitvā dve gatī dve gatī samudānayet // iti //
anayā gāthayā śīlacittaprajñākhyeṣu śikṣādhiṣṭhāneṣu śikṣāṇāṃ saṃpādanavipādanād, yathāsaṃbhavaṃ tatphalabhūtā yāś catasro gatayaḥ,
kāmadhātau devamanuṣyasaṃgṛhītā sugatir adhiśīlasaṃpattiphalā, kāmadhātāv eva tadanyagatisaṃgṛhītādhiśīlavipattiphalā durgatiḥ, rūpārūpyadhātau devagatisaṃgṛhītādhicittaphalā ūrdhvagatiḥ, traidhātukāparyāpannā cādhiprajñaphalā nirvāṇagatiḥ /
etābhyo gatibhya ādye dve sugatidurgatī varjayitvā, uttare dve ūrdhvagatinirvāṇagatī samudānayel laukikalokottarābhyāṃ mārgābhyām ity etad darśayati //
a. ii ms. 1 *b5r, msg.26b3m, p.247a7, d.214b1 n.230b5, ch.367c7 (7) dve dvayapratyupasthāne ekā nirvāṇagāminī / anupūrvopaniṣadabhinnasaṃbhinnabhāvitā // iti //
asyāṃ gāthāyāṃ yathādhiśīlādhicittaśikṣayoḥ prathamāyāś cānupūrveṇādhicittādhiprajñaśikṣādvayopaniṣadbhāvena pratyupasthānam / madhyamāyāś cādhiprajñadhyānasaṃvarasaṃgṛhītādhiśīlaśikṣā dvayopaṇiṣadbhāvena pratyupasthānam / uttamāyāś caikasyā nirvāṇopaniṣadbhāvena pratyupasthānam / vyastasamastānaṃ ca yathāsaṃbhavaṃ bhāvanām / tad darśayati //
a. ii-1 ms.rb7r, msg.26b3m, p.247b3, d.214b4, n.231a1, ch.367c14 (8) niṣkaukṛtyo bhaved ādau paścāc ca sukhito yataḥ / ādyāsau sarvaśikṣāṇāṃ yatra śikṣeta paṇḍitaḥ // iti //
anayā gāihayā yathādhiśīlaṃśikṣā avipratisārādyānupūrvyā, uttaropaniṣadbhāvena vartate / tad darśayati //
a. ii-2 ms.2'a1m, msg.26b3r, p.247b4, d.214b5, n.231a2, ch.367c16 (9) yato viśodhayej jñānaṃ śubhotpattisamanvitaḥ / madhyāsau sarvaśikṣāṇāṃ yatra śikṣeta paṇḍitaḥ // iti //
adhicittaṃśikṣāyā bhāvanāmayaviśiṣṭakuśalamūlotpattyādyānupūrvyā (śbh ii 348) uttamaśikṣopaniṣattvaṃ darśayati //
a. ii-3 ms.2*a2l, msg.26b4l, p.247b6, d.214b6, n.231a4, ch.367c20 (10) yato vimocayec cittaṃ prapañcaṃ ca nirodhayet / śreṣṭhāsau sarvaśikṣāṇāṃ yatra śikṣeta paṇḍitaḥ // iti //
adhiprajñaṃśikṣāyā nirvāṇopaniṣattvāc chreṣṭhatvaṃ darśayati //
a. ii-4-a ms.2*a2m, msg.26b4m, p.247b7, d.214b7, n.231a5, ch.367c23 (11) aśuddhigāminī pratipat tathā sugatigāminī / ādyā pratipad ukteyaṃ sā ca niṣkevalā matā // iti //
yathādhiśīlaṃśikṣā vipāditā durgatihetuḥ, saṃpāditā ca sugatihetuḥ, kevalāpi ca vinottarābhyāṃ śikṣābhyāṃ śakyate saṃpādayitum / tad darśayati //
a. ii-4-b ms.2*a3m, msg.26b4r, p.248a1, d.215a2, n.231a6, ch.367c26 (12) viśuddhigāminī pratipan na sarvātyantagāminī / madhyā pratipad ukteyaṃ māpi niṣkevalā matā // iti //
yathā madhyamā pratipat kāmadhātuvairāgyaviśuddhyā viśuddhagāminī, ūrdhvadhātvavairāgyāt kāmarāgānuśayasya cātyanta [ma phyin pa'i phyir / thams cad gtan du rnam par dag par 'gro ba ma yin pa daṅ / ji ltar mchog med ciṅ daṅ po med par 'ba' źig gis 'grub par mi 'gyur ba de ston to //]
a. ii-4-c ms-, msg.26b5l, p.248a4, d.215a4, n.231b1, ch.368a2 (13) viśuddhagāminī pratipad yā sarvātyantagāminī / śreṣṭhā pratipad ukteyaṃ sa naivādvayakevala // [ces bya ba ni /
khams gsum pa'i 'dod chags daṅ bral ba daṅ / bag la ñal yaṅ gtan phyin pa daṅ ji ltar mchog de thams cad gtan du 'gro ba yin la / sṅa ma gñis med par yaṅ gcig pus 'grub par mi 'gyur ba de ston to //]
a. iil-1 ms.2*a4l, msg.26b5m, p.248a6, d.215a5, n.231 b3, ch.368a5 (14a) śikṣeta yo na śikṣeta ubhau tau paṇḍitau matau /
[zes bya ba'i tshigs su bcad pa phyed kyis ni bslab pa gsum po 'di dag la bslab pa rnams yaṅ dag par slob kyi / log par mi] śikṣaṇāt paṇḍitalakṣaṇaṃ darśayati /
(14b) śikṣeta yo na śikṣeta ubhau tau bālasaṃmatau // iti //
uttarārdhena mithyāśikṣāṇāṃ naiva ca śikṣāṇāṃ bālalakṣaṇaṃ darśayati //
a. iil-2 ms.2*a4m, msg.26b5m, p.248a8, d.215a7, n.231b5, ch.368a11 (15) parigrahaparityāgād dauṣṭhulyāpagamāt tathā / pratyakṣatvāc ca jñeyasya śikṣādānaṃ tridhā bhavet // iti //
yasya gṛhakalatrādiparigṛhītaparityāgād yasya samādhivipakṣasya dauṣṭhulyasya prahāṇād yasya ca catuḥsatyalakṣaṇasya jñeyatattvasya pratyakṣīkaraṇād yathākramaṃ śikṣātrayaṃ saṃpadyate, tad darśayati //
a. iil-3 ms.2*a5m, msg.26b5r, p.248b3, d.215b1, n.231b7, ch.368a16 (16a) sālambanānālambanāḥ sūkṣmaudārikasaṃhitāḥ // iti //
anena gāthārdhenottamayoḥ prathamāyāś ca yathākramaṃ sālambanānālambanatvena sūkṣmaudārikatvena prabhedaṃ darśayati //
(16b) samādānaprāvivekyaghoṣa-ābhogasaṃhṛtāḥ // iti //
uttarārdhena prathamamadhyamottamānāṃ yathākramaṃ pratijñānābhinirhṛtatvaṃ kāyacittavivekābhinirhṛtatvaṃ paraghoṣādhyātmayoniśomanaskārābhinirhṛtatvaṃ ca darśayati //
a. iil-4 ms.2*a6r, msg.26b6l, p.248b6, d.215b4, n.232a3, ch.368a21 (17) ekā ekā bhavec chikṣā sadvitīyāparā bhavet / ekā syāt satṛtīyaiva tā budhaḥ samatikramet // iti //
prathamām ekāṃ kevalām upadarśayati / madhyamā tu na vinā tām, uttamā na vinā te / tābhyaś ca samatikramo 'śaikṣasyārhato veditavyaḥ //
a. iv-1 ms.2*a7m, msg.26b6m, p.248b8, d.215b5, n.232a4, ch.368a24 (18) abhraṣṭaśīlaḥ śikṣāsu pratijñopagato bhavet / agarhitasamācāraḥ pañcasthānavivarjitaḥ // iti //
"abhraṣṭaśīlaḥ śikṣāsv" iti śīlavān viharatīty etad darśayati / "pratijñopagato bhaved" iti pratimokṣasaṃvarasaṃvṛtatvam / "agarhitasamācāra"' ity ācārāvipattim / "pañcasthānavivarjita" iti gocarāvipattim / pañcasthānāni bhikṣor agocaraḥ, rājakulaṃ ghoṣaḥ pānāgāraṃ veśaś caṇḍālakaṭhinaṃ ca / tatra ghoṣaḥ sūnā draṣṭavyā / tatrodghoṣaurabhrikādibhir abhyastāvadyaṃ pāpakarmorabhrādivadhaḥ kriyate //
a. iv-2 ms.2*b1l, msg.26b6r, p.249a5, d.216a2, n.232b1, ch.368b4 (19a) anāpattātha vyutthātā niṣkaukṛtyo 'tha kaukṛtī / iti //
aṇumātreṣv avadyeṣu bhayadarśitāṃ darśayati / tatra yathā vyutthātā tathā niṣkaukṛtyaḥ, yathā kaukṛtī tathānāpattā //
(19b) śikṣām āgamayet tatra pratipadyeta bhāvataḥ // iti //
samādāya śikṣate śikṣāpadeṣv iti, etad darśayati //
a. iv-3 ms.2*b1r, msg.26b7l, p.249a7, d.216a3, n.23b3, ch.368b7 (20) pratyākhyānaṃ na kurvīta jīvitārthaṃ na nāśayet / pratipattau sthito nityaṃ pravṛttavinayo bhavet // iti //
anayā gāthayā caturbhiḥ padair yathākramaṃ dhruvaśīlatāṃ dṛḍhaśīlatāṃ sātatakāritāṃ sātatavartitāṃ ca darśayati //
a. iv-4 ms.2*b2m, msg.26b7m, p.249b1, d.216a4, n.232b4, ch.368b10 (21a) pratijñāṃ śodhayet pūrvam ājīvam api śodhayet / iti /
anena gāthārdhena ācārājīvaviśuddhiṃ darśayati / ācārasya hi pratijñāpūrvakam ācaraṇam iti pratijñety ucyate /
(21b) antadvayaṃ varjayitvā praṇidhānaṃ vivarjayet // iti //
kāmasukhallikānuyogāntātmaklamathānuyogāntayoḥ svargādipraṇidhānasya ca vivarjanāc chīlaviśuddhim eva darśayati //
a. v-1-a ms.2*b3m, msg.26b7r, p.249b3, d.216a6, n.232b6, ch.368b15 (22) antarāyakarān dharmān nābhigṛdhyet kathaṃcana / cittakṣobhakarān dharmān utpannān nādhivāsayet // iti //
anayā gāthayā, indriyāguptadvāratādīnāṃ śikṣāviśuddhyantarāyakarāṇām aguṇadarśitvenānadhyavasānāt / akuśalānāṃ ca kāmavyāpādavitarkādīnāṃ manaḥsaṃkṣobhakarāṇām utpannānām anadhivāsanena śikṣāviśuddhiṃ darśayati //
a. v-1-b ms.2*b4m, msg.26b7r, p.249b6, d.216b1, n.233a1, ch.368b20 (23) nātilīno nātisṛtaḥ sadā sūpasthitasmṛtiḥ / mūlasāmantakaiḥ śuddhaṃ brahmacaryaṃ cared api // iti //
mandakaukṛtyāsthānakaukṛtyavivarjanayā smṛtisaṃpramoṣavivarjanayā ca niṣṭhākālaprayogakālayor brahmacaryaśuddhiṃ paridīpayati //
a. v-1-c ms.2*b5l, msg.26b8l, p.249b7, d.216b2, n.233a3, ch.368d (24) bhaved ārabdhavīryaś ca nityaṃ dṛḍhaparākramaḥ / niṣevetāpramādaṃ ca pañcāṅgaṃ supratiṣṭhitaḥ // iti //
saṃnāhaprayogāvyāvartyavīryatayā pañcavidhāpramādaniṣevaṇatayā ca śikṣāviśuddhiviśeṣam evaṃ darśayati / tatra pañcāṅgo 'pramādo 'tītānāgatapratyutpannapūrvakālakaraṇīyasahānucaraḥ //
a. v-1-d ms.2*b6l, msg.26b8m, p.250a2, d.216b4, n.233a5, ch.368c10 (25) bhavet pracchannakalyāṇas tathā vivṛtapāpakaḥ / lūhena vā praṇītena tuṣṭaḥ syāc cīvarādinā //
(26) alpena vartayed yātrāṃ lūhenāpi ca vartayet / dhūtān guṇān samādadyāt śamārthaṃ kleśavarjitaḥ //
etābhyāṃ gāthābhyāṃ jñātrakāmatāyā mahecchatāsaṃtuṣṭihetubhūtāyāḥ, tayoś ca mahecchatāsaṃtuṣṭyoḥ śikṣāviśuddhivibandhahetvoḥ parivarjanena śikṣāviśuddhiṃ darśayati //
a. v-1-e ms.2*b7m, msg.27a1m, p.250a5, d.216b6, n.233a7, ch.368c15 (27) syād īryāpathasaṃpanno mātrāṃ kuryāt pratigrahe / tadarthaṃ kalpitām īryāṃ kuryān naiva kathaṃcana // iti //
īryāpathasaṃpattyā pareṣām akuhanārthayā pratigrahamātrajñatayā ca yāvad brahmacaryavāsāj jīvitasthityupakaraṇopādānāc chikṣāviśuddhim eva darśayati //
a. v-1-f ms.2*b8l, msg.27a1m, p.250a7, d.216b7, n.233b2, ch.368c19 (28) ātmanaś ca guṇān bhūtān na lapen nāpi lāpayet / tān guṇān atha cārthitvaṃ nimittena na darśayet //
(29) pareṣām antikāt kuryān noparodhena yācanām / dharmaṇopagataṃ lābhaṃ lābheneha na saṃcayet // iti //
etābhyāṃ gāthābhyāṃ lapanānaimittikatānaiṣpeśikatālābhenalābhaniścikīrṣukatāparivarjanena śikṣāviśuddhiviśeṣaṃ darśayati //
a. v-1-f-(1) ms.3*a1l, msg.27a2l, p.250b1, d.217a1, n.233b4, ch.368c24 (30) lābhaṃ naivābhigṛdhyeta satkāraṃ ca kathaṃcana / dṛṣṭiṃ ca nābhiniviśet samāropāpavādikām // iti //
lābhasatkārāgṛddhatayā pañcavidhakudṛṣṭyanabhiniveśataś ca viśuddhiviśeṣaṃ darśayati //
a. v-1-f-(2) ms.3*a1m, msg.27a2m, p.250b3, d.217a3, n.233b5, ch.368c27 (31) lokāyatāṃs tathā mantrān nirarthān na parāmṛśet / apārthaṃ dhārayen naiva utsadaṃ pātracīvaram // iti //
kudṛṣṭihetūnām itobāhyakakuśāstrāṇāṃ pañcopādānaskandhavipratibandhārthena lokāyatakṛtānām aparāmarṣataḥ, lābhasatkāragṛddhihetoś ca utsadapātracīvaradhāraṇasya parivarjanato hetuviśuddhyā śikṣāviśuddhiṃ darśayati //
a. v-1-g ms.3*a2m, msg.27a2r, p.250b6, d.217a5, n.234a1, ch.369a5 (32) gṛhasthaiḥ sahasaṃsargaṃ na kuryāt kleśavardhanam / āryais tu sahasaṃsargaṃ kuryāj jñānaviśodhanam // iti //
vipakṣahetoḥ pratipakṣahetoś ca varjanāt sevanāc ca viśuddhiṃ darśayati //
(33) kuryān mitrakulaṃ naiva śokavyākṣepakārakam / duḥkhasya janakān kleśān utpannān nādhivāsayet // iti //
yathā gṛhasthaiḥ sahasaṃsargaḥ śokavyākṣepaṃ kṛtvā kleśavivardhano duḥkhahetuḥ, yathā cāryasaṃsargo duḥkhajanakakleśotpannānadhivāsanayā pratipakṣahetuḥ, tad darśayati //
a. v-1-h ms.3*a3r, msg.27a3m, p.251a2, d.217b1, n.234a4, ch.369a13 (34) śraddhādeyaṃ na bhuñjīta kathaṃcic ca kṣatavrataḥ / pratyākhyānaṃ na kurvīta saddharmasya kathaṃcana // iti //
lābhasatkārānabhigṛddheḥ kudṛṣṭyanabhiniveśasya ca śraddhādeyāvinipātanena saddharmāpratikṣepaṇena cāyatyām api kāmādhyavasānakudṛṣṭyutpādahetuparivarjanato viśuddhiviśeṣaṃ darśayati //
a. v-1-i ms.3*a4r, msg.27a3m, p.251a4, d.217b3, n.234a6, ch.369a18 (35) pareṣāṃ skhalite doṣe anābhogaḥ sukhī bhavet / ātmanaḥ skhalitaṃ doṣaṃ jñātvā vivṛṇuyāt punaḥ // iti //
pareṣāṃ ca doṣadarśanābhogavivarjanena, svakuśalapakṣāvikṣepasaumanasyotpattyā, ātmadoṣaparijñānāviṣkaraṇena ca nirabhimānatayā śikṣāviśuddhiṃ darśayati //
a. v-1-j ms.3*a5r, msg.27a3r, p.251a6, d.217b4, n.234a7, ch.369a23 (36) āpattiṃ ca tathāpanno yathādharmaṃ prakalpayet / tathetikaraṇīyeṣu svayaṃkārī paṭur bhavet // iti //
āpattivyutthānataḥ parebhyaś copasthānaparicaryāsvīkaraṇakāmatāparivarjanato 'pi viśuddhiṃ darśayati //
a. v-1-k ms.3'a6m, msg.27a4l, p.251a8, d.217b5, n.234b2, ch.369a26 (37) buddhānāṃ śrāvakāṇāṃ ca anubhāvaṃ ca deśanām / śrāddho 'vadyadarśī ca nābhyācakṣīta sarvathā // iti //
śraddhāsaṃpattyā abhyākhyāne cāvadyadarśitayā viśuddhiḥ paridīpitā //
a. v-1-l ms.3*a6r, msg.27a4m, p.251b1, d.217b6, n.234b3, ch.369a29 (38) sugambhīreṣu dharmeṣu atarkāvacareṣu ca / paurāṇam āgamaṃ tyaktvā svadṛṣṭiṃ na parāmṛśet // iti //
svayaṃdṛṣṭiparāmarṣasthāyitvaparivarjanato 'pi viśuddhiviśeṣaḥ paridīpitaḥ //
a. v-2-a ms.3*a7m, msg.27a4r, p.251b3, d.217b7, n.234b4, ch.369b3 (39) vyavakṛṣṭavihārī syāt prānte hi śayanāsane / kuśalān bhāvayed dharmān dṛḍhavīryaparākramaḥ // iti //
kāyacittasya vyavakṛṣṭatayā samādhyanukūlaśayanāsanāsevanatayā akuśalavitarkavarjitaikāntaśukladharmabhāvanayā layauddhatyādyupakleśānabhibhavanīyatvena ca susaṃnaddhaprayogatayādhicittaṃśikṣaṇopāyaviśeṣaṃ darśayati //
a. v-2-b ms.3*a8l, msg 27a5l, p.251 b6, d.218a2, n.234b6, ch.369b8 (40) acchandikaś chandajātaḥ apraduṣṭo vidūṣaṇaḥ / nirmiddhaś caiva middhīva kāle śānto na ca sthitaḥ //
(41) niṣkaukṛtyaḥ sakaukṛtyo niḥkāṅkṣo 'tha ca kāṅkṣati / sarvathā sarvadā yukto bhavet saṃyakprayogavān // iti //
ābhyāṃ gāthābhyārh* kāmacchandavyāpādastyānamiddhauddhatyakawkṛtyavicikitsānivaraṇaparivarjanāt kuśaladharmacchandikatayā kāmavidūṣaṇena, kuśalapakṣaprayogakalyatānimittaṃ ca kāle middhaniṣevaṇena, cittaṃ śamayataś ca līyamāne citte tadāśaṅkini vā prasadanīyanimittamanasikārāc chamānavasthitatvena, cāragatasya ca prāg āpattes tadanadhyācārataḥ sakaukṛtyatayā, uttarottaraviśeṣākāṅkṣaṇatayā ca satkṛtyasātatyena ca saṃyakprayuktasya cādhicittaṃśikṣāviśuddhiṃ darśayati //
a. v-2-c ms.3*b1m, msg.27a5m, p.252a3, d.218a6, n.235a3, ch.369b18 (42) nudano bodhanaś caiva tathā saṃyojano 'paraḥ / naimittikasnehanaś ca tathā vilasano 'paraḥ //
(43) niṣpīḍanaś ca paramaḥ snehanaḥ kalpa ucyate / kāmarāgasya janakas taṃ budhaḥ parivarjayet // iti //
atrāṣṭavidhasya vikalpasya maithunarāgajanakasyādāv ārabhya krameṇotpadyamānasya yāvan niṣṭhāgamanataḥ parivarjanayā śikṣāviśuddhiviśeṣaḥ paridīpitaḥ /
tatra nudano vikalpo yo rañjanīye vastuny ayoniśomanaskārasaṃprayuktaś cittasya prerakaḥ / bodhano yas tasminn eva vastuni prabuddharāgaparyavasthānasaṃprayuktaḥ / (śbh ii 366) saṃyojanas tasyaiva vastunaḥ paryeṣakaḥ / naimittikas tasminn eva vastuni vicitraśubhanimittagrahakaḥ / snehanaḥ prāpte tasmin vastuny adhyavasānasaṃprayuktaḥ / vilasano yas tasminn eva vastuni vicitraparibhogābhilāṣanānāmukhapravṛttaḥ / niṣpīḍano yo dvayadvayendriyasamāpattikāle / paramasnehano yo 'śucivipramokṣakāle //
a. v-2-d-(1) ms.3'b3r, msg.27a6l, p.252b2, d.218b3, n.235b1, ch.369c4 (44) atṛptikarakāḥ kāmāḥ bahusādhāraṇās tathā / adharmahetavaś caiva tathā tṛṣṇāvivardhakāḥ //
(45) satāṃ vivarjanīyāśca kṣipraṃ vilayagāminaḥ / pratyayeṣv āśritāḥ kāmāḥ pramādasya ca bhūmayaḥ // iti //
aṣṭābhir ākārair dṛṣṭe dharme saṃparāye ca yathāyogaṃ kāmānām ādīnavadarśanena kāmacchandaprahāṇopāyaṃ darśayati //
a. v-2-d-(2) ms.3*b4m, msg.27a6r, p.252b4, d.218b5, n.235b3, ch.369c8 (46) karaṅkasadṛśāḥ kāmāḥ māṃsapeśyupamās tathā / tṛṇolkāsadṛśāś caiva tathā agniśikhopamāḥ //
(47) āśīviṣopamāś caiva tathā svapnopamāḥ punaḥ / yācñālaṃkārasadṛśās tathā vṛkṣaphalopamāḥ //
(48a) evaṃ kāmān parijñāya nābhigṛdhyet kathaṃcana // iti //
atra pūrvoktānām aṣṭānām atṛptikaratvādināṃ kāmeṣv ādīnavānām sarvalokasiddhair upamopanyāsair ādīnavatvaṃ darśayati / ye nāmaivaṃ bahuṣv āviṣkṛtādīnavāḥ kathaṃ nāma teṣu paṇḍito gṛdhyed iti saṃdarśanārtham /
tatrātṛptikarakāḥ karaṅkasadṛṣatvāt / bahusādhāraṇā māṃsapeśyupamatvāt / adharmahetavas tṛṇolkāsādṛśyenātyaktādahanapratyupasthānatayā / tṛṣṇāvivardhanā agnikhadopamatayā tṛṣṇāsaṃjananasādharmyeṇa / (śbh ii 368) satāṃ varjanīyā āśīviṣopamatayā / kṣipraṃ vilayagāminaḥ svapnopamatayā / pratyayāśritā yācñālaṃkārasadṛśatayā / pramādabhūmayo vṛkṣāgraphalopamatayā //
a. v-3 ms.3*b6r, msg.27a7m, p.253a2, d.219a3, n.236a1, ch.369c22 (48b) saddharmaṃ śṛṇuyān nityaṃ cintayed bhāvayed api / (49) śāntaudārikadarśī prāg bhāvanaikāntiko bhavet / vijahya kleśadauṣṭhulyaṃ prahāṇe ca rato bhavet //
(50) mīmāṃsakaḥ syān nimitte prayogaparamo bhavet / kuryāc ca kāmavairāgyaṃ rūpavairāgyam eva ca //
(51) satyābhisamayaṃ kuryāt sarvavairāgyam eva ca / dṛṣṭe dharme ca nirvāyāt tathā upadhi saṃkṣayāt // iti //
atra lakṣaṇapratisaṃvedyādibhiḥ saptabhir manaskārair laukikalokottaramārgaviśuddhyā sopadhinirupadhinirvāṇaphalādhiprajñaṃśikṣāviśuddhiḥ paridīpitā /
tatra lakṣaṇapratisaṃvedī saddharmaśravaṇacintanavacanena paridīpitaḥ / adhimokṣiko bhāvanāvacanena / tadadhimuktibhāvanataḥ / śāntaudārikadarśī prāg iti prāvivekyaḥ / bhāvanaikāntiko bhaved iti ratisaṃgrāhakaḥ / mīmāṃsakaḥ syān nimitta iti mīmāṃsāmanaskāraḥ / prayogaparamo bhaved iti prayoganiṣṭhaḥ / kuryāc ca kāmavairāgyaṃ rūpavairāgyam eva ca / satyābhisamayaṃ kuryāt sarvavairāgyam eva ceti laukikalokottaraprayoganiṣṭhāphalaṃ ca //
// ābhiprāyikārthagāthānirdeśaḥ samāptaḥ //
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
