Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Chưa xếp loại
Śrāvakabhūmi
- Thông tin
- GRETIL — Srāvakabhūmi, The First Chapter, Revised Sanskrit Text and Japanese Translation, ed. Śrāvakabhūmi Study Group (The Institute for Comprehensive Studies of Buddhism, Taisho University), Tokyo 1998 (Taisho University Sogo Bukkyo Kenyujo, 4). = Śbh I and Srāvakabhūmi, The Second Chapter with Asamāhitā bhūmiḥ, Śrutamayī bhūmiḥ, Cintāmayī bhūmiḥ, Revised Sanskrit Text and Japanese Translation, ed. Śrāvakabhūmi Study Group (The Institute for Comprehensive Studies of Buddhism, Taisho University), Tokyo 2007 (Taisho Daigaku Sogobukkyo Kenyujo, 18). = Śbh II.CC BY-NC-SA 4.0
de la rgyu ba daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa gaṅ źe na / 'di lta ste / lus kyi las daṅ / mig gi las daṅ / yan lag daṅ / ñiṅ lag thams cad kyi las daṅ / chos gos daṅ / lhuṅ bzed kyi las daṅ / bsod sñoms kyi las te / de ni rgyu ba daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa źes bya'o //
de la re źig ldog pa daṅ 'gro ba źes bya ba gaṅ gsuṅs pa des ni rgyu ba daṅ ldan pa'i lus kyi las bstan to // "chuṅ zad bltas pa daṅ / rnam par bltas pa" źes gaṅ gsuṅs pa des ni rgyu ba daṅ ldan pa'i mig gi las bstan to // (śbh i 208) "bskum pa daṅ / brkyaṅ ba" źes bya ba gaṅ gsuṅs pa des ni rgyu ba daṅ ldan pa'i yan lag daṅ ñiṅ lag thams cad kyi las bstan to // "snam sbyar daṅ / chos gos daṅ / lhuṅ bzed bcaṅ ba" źes gaṅ gsuṅs pa des ni rgyu ba daṅ ldan pa'i chos gos daṅ / lhuṅ bzed kyi las bstan to // "zos pa daṅ / 'thuṅs pa daṅ / 'chos pa daṅ / myaṅs pa" źes gaṅ gsuṅs pa des ni rgyu ba daṅ ldan pa'i bsod sñoms kyi las bstan to //
spyod pa daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa gaṅ źe na / 'di lta ste / lus kyi las daṅ / ṅag gi las daṅ / yid kyi las daṅ / ñin mo'i las daṅ / mtshan mo'i las te / de ni spyod pa daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa źes bya'o //
de la re źig "soṅ ba daṅ / sdod pa daṅ / 'dug pa" źes gaṅ gsuṅs pa des ni spyod pa daṅ ldan pa'i lus kyi las bstan to // "smra ba" źes gaṅ gsuṅs pa des ni spyod pa daṅ ldan pa'i ṅag gi las bstan to // "ñal ba daṅ / mi smra ba daṅ / gñid kyi sñom pa bsaṅ ba" źes gaṅ gsuṅs pa des ni spyod pa daṅ ldan pa'i yid kyi las bstan to // "mi ñal ba" źes gaṅ gsuṅs pa des ni spyod pa daṅ ldan pa'i ñin mo'i las daṅ / mtshan mo'i las daṅ / lus kyi las daṅ / ṅag gi las kyaṅ bstan to // "ñal ba" źes gaṅ gsuṅs pa des ni spyod pa daṅ ldan pa'i mtshan mo'i las daṅ yid kyi las kho nar yaṅ bstan te / de ni spyod pa daṅ ldan pa'i las rnam pa lṅa yin par rig par bya'o //
(i)-c-iil-8-b-(2) ms.-, sh.-, p.61b6, d.52a1, n.54b1, co.56a3, ch.417a6 de la rgyu ba daṅ ldan pa daṅ / spyod pa daṅ ldan pa'i las la śes bźin du spyod pa rnam pa bźi gaṅ źe na / daṅ po kho nar "las 'di lta bu źig brtsam mo" źes rgyu ba'i las sam / spyod pa'i las śig rtsoṃ par byed pa na / las de ñid la dran pa ñe bar gźag ciṅ / bag yod par spyod la / las de dran pas yoṅs su zin ciṅ bag yod pas kyaṅ yoṅs su zin pas / gźi gaṅ la phyogs gaṅ du / dus gaṅ gi tshe ji sñed cig rnam pa gaṅ gis ji ltar brtag par bya ba'i gźi de la / phyogs der dus de'i tshe / de sñed cig rnam pa des de ltar rtog par byed ciṅ rab tu śes par byed pa ste / de ltar rtog par byed ciṅ / rab tu śes par byed pa na tshe 'di ñid la kha na ma tho ba med pa daṅ / lhuṅ ba med pa (śbh i 210) daṅ / 'gyod pa med pa daṅ / yid la gcags pa med pa daṅ / rjes su gduṅ ba med par 'gyur ba daṅ / tshe phyi ma la yaṅ kha na ma tho ba med ciṅ lus źig ste / śi ba'i 'og tu ṅan son ṅan 'gro log par ltuṅ ba sems can dmyal ba rnams su skye bar mi 'gyur ba daṅ / ma thob pa thob par bya ba'i tshogs kyi rgyu byas par 'gyur ba yin no //
de ni śes bźin du spyod pa ñid kyi don mdor bsdus pa yin te / rnam par dbye ba rgyas par sṅa ma gaṅ yin pa daṅ / don mdor bsdu ba gaṅ yin pa de ni śes bźin du spyod pa ñid ces bya'o //
(i)-c-iil-9-a-(1) ms.-, sh.-,w.*74-24(englisḥ tr.),p.62a4,d.52a6,n.54b6,co.56a7, ch.417a19 de la dge ba'i bśes gñen gaṅ źe na / rgyu rnam pa brgyad kyis rnam pa thams cad yoṅs su rdzogs pa'i dge ba'i bśes gñen yin par rig par bya'o //
brgyad gaṅ źe na / 'di ltar 'di na la la daṅ po kho nar tshul khrims la gnas pa yin pa daṅ / maṅ du thos pa yin pa daṅ / rtog pa daṅ ldan pa yin pa daṅ / rjes su sñiṅ brtse ba daṅ ldan pa yin pa daṅ / yid yoṅs su mi skyo ba yin pa daṅ / bzod pa daṅ ldan pa yin pa daṅ / mi 'jigs pa daṅ ldan pa yin pa daṅ / tshig gi bya ba daṅ ldan pa yin no //
(i)-c-iil-9-a-(1)-i ms.-, sh.-, p.62a6, d.52b1, n.55a1, co.56b2, ch.417b1 de la ji ltar na tshul khrims la gnas pa yin źe na / rgyas par sṅa ma bźin du tshul khrims daṅ ldan par gnas pa daṅ / so sor thar ba'i sdom pas bsdams pa daṅ / dge sbyoṅ gi lam 'dod pa daṅ / bram ze'i lam 'dod pa daṅ / bdag dul bar bya ba daṅ / bdag źi bar bya ba daṅ / bdag yoṅs su mya ṅan las 'da' bar bya ba'i phyir źugs pa yin te / de ltar na tshul khrims la gnas pa yin no //
(i)-c-iil-9-a-(1)-ii ms.57b2r, sh.127-2, p.62a8, d.52b3, n.55a2, co.56b3, ch.417b5 ji ltar na maṅ du thos pa yin źe na / des chos tshaṅs par spyod pa daṅ / thog mar dge ba / bar du dge ba / tha mar dge ba / don bzaṅ po / tshig 'bru bzaṅ po / ma 'dres pa / yoṅs su rdzogs pa / yoṅs su dag pa / yoṅs su byaṅ ba gaṅ dag yin pa de dag mṅon par brjod pas mṅon par rjod par byed pa daṅ / evaṃrūpā anena bahavo dharmā udgṛhītā bhavanti dhṛtā vacasā parijitā manasā cānvīkṣitā dṛṣṭyā supratividdhāḥ / evaṃ bahuśruto bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(1)-iii ms.57b3l, sh.129-1, p.62b3, d.52b5, n.55a4, co.56b5, ch.417b9 katham adhigantā bhavati / lābhī bhavaty anityasaṃjñāyā anitye duḥkhasaṃjñāyā duḥkhe 'nātmasaṃjñāyā āhāre pratikūlasaṃjñāyāḥ sarvaloke 'nabhiratisaṃjñāyā ādīnavasaṃjñāyāḥ prahāṇasaṃjāyā virāgasaṃjñāyā nirodhasaṃjñāyā maraṇasaṃjñāyā aśubhasaṃjñāyā vinīlakasaṃjñāyā vipūyakasaṃjñāyā vipaḍumakasaṃjñāyā vyādhmātakasaṃjñāyā vikhāditakasaṃjñāyā vilohitakasaṃjñāyā vikṣiptakasaṃjñāyā asthisaṃjñāyāḥ śūnyatāpratyavekṣaṇasaṃjñāyāḥ / lābhī bhavati prathamasya dhyānasya dvitīyasya tṛtīyasya caturthasyākāśānantyāyatanavijñānānantyāyatanākiṃcanyāyatananaivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasya maitryāḥ karuṇāyā muditāyā upekṣāyāḥ srotaāpattiphalasya sakṛdāgāmiphalasyānāgāmiphalasya carddhiviṣayasya pūrvanivāsasya divyasya śrotrasya cyutyupapādasya cetaḥparyāyasyārhattvasyāṣṭavimokṣadhyāyitvasya / śakto bhavati pratibalaś ca pareṣāṃ tribhiḥ prātihāryair avavaditum, ṛddhiprātihāryeṇa, ādeśanāprātihāryeṇa, anuśāsanāprātihāryeṇa / evam adhigantā bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(1)-iv ms.57b5m, sh.129-16, p.63a3, d.53a4, n.55b4, co.57a5, ch.417b22 katham anukampako bhavati / pareṣām antike kāruṇiko bhavati dayāpannah / arthakāmo bhavati hitakāmaḥ sukhakāmaḥ sparśakāmo yogakṣemakāmaḥ / evam anukampako bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(1)-v ms.57b5r, sh.129-20, p.63a5, d.53a5, n.55b5, co.57a6, ch.417b25 katham aparikhinnamānaso bhavati / saṃdarśako bhavati samādāpakaḥ samuttejakaḥ saṃpraharṣakaḥ / ayāsī catasṛnāṃ parṣadāṃ dharmadeśanāyai dakṣo bhavaty analasa utthānasaṃpanna ārabdhavīryajātīyaḥ / evam aparikhinnamānaso bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(1)-vi ms.57b6r, sh.130-2, p.63a7, d.53a7, n.55b7, co.57b1, ch.417b29 kathaṃ kṣamāvān bhavati / ākruṣṭo na pratyākrośati / roṣito na pratiroṣayati / tādito na pratitāḍayati / bhaṇḍito na pratibhaṇḍayati / ākoṭānapratyākoṭānakṣamo bhavati / pragāḍheṣv api bandhaneṣu rodhaneṣu tāḍaneṣu kutsaneṣu tarjaneṣu chedaneṣv ātmāparādhī bhavati / karmavipākaṃ ca pratisarati / na pareṣām antike kupyati / nāpy anuśayaṃ vahati / iti vimānito 'pi vivarṇito 'pi vijugupsito 'pi na vikṛtim āpadyate / nānyatrārthāyaiva cetayate / kṣamaś ca bhavati śītasyoṣṇasya jighatsāyāḥ pipāsāyā daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasaṃsparśānām / parato duruktānām durāgatānāṃ vacanapathānām utpannānāṃ śārīrikāṇāṃ vedanānāṃ duḥkhānāṃ tīvrāṇāṃ kharāṇāṃ kaṭukānām amanaāpānāṃ prāṇahāriṇīnāṃ kṣamo bhavaty adhivāsanajātīyaḥ / evaṃ kṣamāvān bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(1)-vii ms.58a2l, sh.130-18, p.63b5, d.53b5, n.56a5, co.57b6, ch.417c9 kathaṃ viśārado bhavati / asaṃlīnacittaḥ parṣadi dharmaṃ deśayaty agadgadasvaro 'saṃpramuṣitasmṛtipratibhānaḥ / na cāsya śāradyahetoḥ śāradyanidānaṃ bhayaṃ vākrāmati samāviśati / nāpi kakṣābhyāṃ svedo mucyate romakūpebhyo vā / evaṃ viśārado bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(1)-viii ms.58a2r, sh.131-4, p.63b6, d.53b6, n.56a6, co.57b6, ch.417c13 kathaṃ vākkaraṇenopeto bhavati / pauryā vācā samanvāgato bhavati, valgvā, vispaṣṭayā, vijñeyayā, śravaṇīyayā, apratikūlayā, aniśritayā, aparyantayā / evaṃ vākkaraṇenopeto bhavati kalyāṇavākyaḥ //
(i)-c-iil-9-a-(2) ms.58a3m, sh.131-9, w.*74-33, p.63b8, d.57b7, n.56a7, co.58a1, ch.417c17 sa ebhir aṣṭābhiḥ kāraṇaiḥ samanvāgataś codako bhavati, smārakaḥ avavādakaḥ, anuśāsakaḥ, dharmadeśakaḥ //
(i)-c-iil-9-a-(2)-i ms.58a3r, sh.131-12, p.64a1, d.54a1, n.56b1, co.58a1, ch.417c18 kathaṃ cokado bhavati / yad utādhiśīle ca śīlavipattyā, adhyācara ācāravipattyā, dṛṣṭena śrutena pariśaṅkayā codayati, bhūtena nābhūtena kālena nākālenārthopasaṃhitena nānarthopasaṃhitena ślakṣṇena na paruṣeṇa mitravattayā na dveṣāntareṇa / evaṃ codako bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(2)-ii ms.58a4r, sh.131-18, w.*75-1, p.64a3, d.54a3, n.56b3, co.58a3, ch.417c23 kathaṃ smārako bhavati / āpattiṃ vā smārayati dharmaṃ vārthaṃ vā / katham āpattim smārayati / yathāpi tadāpattim adhyāpadyamāno na smarati tam enaṃ smārayati, "āyuṣmann amuṣmin deśe, amuṣmin vastuni, amuṣmin kāle, evaṃrūpaṃ caivaṃrūpām āpattim āpanna" iti / evam āpattiṃ smārayati /
kathaṃ dharmaṃ smārayati / yathāpi tacchrutānugṛhitān dharmān ekākī na smarati, smartum icchati / tadyathā sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇam iti vistareṇa pūrvavan na smarati tam enaṃ smārayati / utsmāraṇikāṃ vāsyānuprayacchati, āpṛcchanaparipṛcchanikāṃ vā / evaṃ dharmaṃ smārayati /
katham arthaṃ smārayati / yathāpi tadarthaṃ vismarati tam enaṃ smārayati / punar api pratinavīkaroti, uttānīkaroti, deśayati, saṃprakāśayati, yac cāpi kuśalam arthopasaṃhitaṃ brahmacaryopasaṃhitaṃ cirakṛtaṃ cirabhāṣitam apy anusmārayitā bhavati / evaṃ smārako bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(2)-iii ms.58a7m, sh.132-16, p.64b1, d.54b1, n.57a1, co.58b1, ch.418a8 katham avavādako bhavati / prāvivekye pratisaṃlayane yoge manasikāre śamathavipaśyanāyāṃ kālena kālam ānulomikam avavādaṃ pravartayati / kālena ca kālaṃ tatpratisaṃyuktāṃ kathāṃ karoti / tadyathā cetovinivaraṇasāṃpreyagāminīṃ śīlakathāṃ vā samādhikathāṃ vā prajñākathāṃ vā vimuktikathāṃ vā vimuktijñānadarśanakathāṃ vālpecchākathāṃ vā saṃtuṣṭikathāṃ vā prahāṇakathāṃ virāgakathāṃ nirodhakathām apacayakathām asaṃsargakathām daṃpratyayatāpratītyasamutpādānuiomāṃ kathāṃ karoti / evam avavādako bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(2)-iv ms.58b2l, sh.133-3, p.64b5, d.54b4, n.57a4, co.58b4, ch.418a15 katham anuśāsako bhavati / dharmeṇa vinayena śāstuḥ śāsane samanuśāsako (śbh i 222) bhavati / ācāryo vopādhyāyo vā sahadhārmiko vā gurur vā gurusthānīyo vānyatamānyatamasminn adhikaraṇe 'trisṛtaṃ vyatikrāntaṃ viditvā, kālena kālam avasādayati daṇḍakarmānuprayacchati pravāsayati cainaṃ / punar api ca dharmeṇa samaye pratisaṃstarasāmīcīsaṃjñapitiṃ pratigṛhṇāti saṃgrāhakaś ca bhavati / karaṇīye cākaraṇīye vādhyācārānadhyācārād adhyācīrṇe 'nadhyācīrṇe ca śāsty anuśāsti / evam anuśāsako bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(2)-v ms.58b3m, sh.133-13, p.64b8, d.54b6, n.57a7, co.58b7, ch.418a23 kathaṃ ca dharmadeśako bhavati / kālena kālaṃ pūrvakālakaraṇīyāṃ kathāṃ karoti, tadyathā dānakathāṃ śīlakathām svargakathām / kāmeṣv ādīnavaniḥsaraṇān vyavadānapakṣān dharmān vistareṇa saṃprakāśayati / kālena kālaṃ sāmutkarṣikīṃ caturāryasatyapratisaṃyuktāṃ kathāṃ kathayati / duḥkhaṃ vārabhya samudayaṃ vā nirodhaṃ vā mārgaṃ vā / sattvaparipākāya vā sattvavyavadānāya vā saddharmasya vā cirasthitaye / yuktaiḥ padavyañjanaiḥ sahitair ānulomikair ānucchavikair aupāyikaiḥ pratirūpaiḥ pradakṣiṇair nipakasyāṅgasaṃbhāraiḥ /
tāṃ ca punaḥ kathāṃ kālena karoti, satkṛtyānupūrvam anusaṃdhim anusahitaṃ harṣayan rocayan toṣayann utsāhayann anavasādayaṃs ca yuktāṃ sahitām avyavakīrṇāṃ dhārmikīṃ yathāparṣan maitracitto hitacitto 'nukampācitto 'niśrito lābhasatkāraśloke na cātmānam utkarṣayati, na parān paṃsayati / evaṃ dharmadeśako bhavati //
(i)-c-iil-9-a-(3) ms.58b6l, sh.134-9, p.65a7, d.55a5, n.57b6, co.59a5, ch.418b7 yaś caibhir aṣṭābhir aṅgaiḥ samanvāgato bhavati, evaṃ ca kālena kālaṃ codako bhavati smārako 'vavādako 'nuśāsako dharmadeśakah, tasmāt sa kalyāṇamitra ity ucyate / ayaṃ tāvat kalyāṇamitratāyā vistaravibhāgaḥ//
(i)-c-iil-9-b ms.58b6r, sh.134-14, p.65b1, d.55a6, n 57b7, co.59a7, ch.418b10 samāsārthaḥ punaḥ katamaḥ / saced ayaṃ mitrasuhṛdanukampaka ādita eva hitakāmo bhavati, sukhakāmaś ca / tac ca punar hitasukhaṃ yathābhūtaṃ prajānāti, aviparyasto bhavaty aviparītadṛṣṭiḥ / pratibalas ca bhavaty upāyakuśalaḥ yad utāsyaiva hitasukhasya samudāgamāyopasaṃhārāya / dakṣas ca bhavaty analasa utthānasaṃpanna ārabdhavīryajātīyaḥ, yad uta tam eva hitasukhopasaṃhāram ārabhya / ebhiś caturbhiḥ kāraṇaiḥ sarvākāraparipūrṇaḥ / samāsataḥ kalyāṇamitro veditavyaḥ / ayaṃ ca punaḥ kalyāṇamitratāyāḥ samāsārthaḥ /
yaś ca pūrvako vistaravibhāgo yaś cāyaṃ samāsārtha iyam ucyate kalyāṇamitratā //
(i)-c-iil-10-a-(1) ms.59a2r, sh.135-6, w.*75-6, p.65b5, d.55b3, n.58a4, co.59b3, ch.418b19 saddharmaśravaṇacintanā katamā / saddharma ucyate buddhaiś ca buddhaśrāvakaiś ca sadbhiḥ samyaggataiḥ satpuruṣair ākhyāto deśita uttāno vivṛtaḥ saṃprakāśitaḥ /
sa punaḥ katamaḥ / tadyathā sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇam iti vistareṇa pūrvavad dvādaśāṅgavacogatam saddharma ity ucyate //
(i)-c-iil-10-a-(1)-i ms.59a3m, sh.136-1, w.*75-18, p.66a1, d.55b6, n.58a7, co.59b6, ch.418b23 tatra sūtraṃ katamat / yat tatra tatra bhagavatā tāṃs tān vineyāṃs tāni tāni vineyacāritāni cārabhya skandhapratisaṃyuktā vā kathā kṛtā, dhātupratisaṃyuktā vā kathā kṛtā, dhātusaṅgaṇapratisayuktā vā, āyatanapratisaṃyuktā vā, pratītyasamutpādapratisaṃyuktā vā, āhārasatyapratisaṃyuktā vā, śrāvakapratyekabuddhatathāgatapratisaṃyuktā vā, smṛtyupasthānasamyakprahāṇa rddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgāṅgapratisaṃyuktā vā, aśubhānāpānasmṛtiśikṣāvetyaprasādapratisaṃyuktā kathā kṛtā / sā ca kathā saṃgītikāraiḥ parigṛhya śāsanacirasthitaye yathāyogam (śbh i 228) anupūrveṇa racitānupūrveṇa samāyuktā pratirūpair nāmakāyapadakāyavyañjanakāyair, yad uta teṣāṃ teṣām arthānāṃ sūcanāya kuśalānām arthopasaṃhitānāṃ brahmacaryopasaṃhitānām / idam ucyate sūtram //
(i)-c-iil-10-a-(1)-ii ms.59a5r, sh.137-3, w.'76-16, p.66a6, d.56a3, n.58b4, co.60a4, ch.418c5 geyaṃ katamat / yasyānte paryavasāne gāthābhigītā, yac ca sūtraṃ neyārtham / idam ucyate geyam //
(i)-c-iil-10-(1)-iii ms.59a6l, sh.137-5, w.v6-20, p.66a7, d.56a4, n.58b5, co.60a4, ch.418c7 vyākaraṇaṃ katamat / yasmiñ chrāvakebhyo 'bhyatītakālagata upapattau vyākriyate, yac ca sūtraṃ nītārtham / idam ucyate vyākaraṇam //
(i)-c-iil-10-(1)-iv ms.59a6m, sh.137-8, w.*76-26, p.66a8, d.56a4, n.58b5, co.60a5, ch.418c9 gāthā katamā / yā na gadyena bhāṣitā, api tu pādopanibandhena dvipadā vā tripadā vā catuṣpadā vā pañcapadā vā ṣaṭpadā vā / iyam ucyate gāthā //
(i)-c-iil-10-a-(1)-v ms.59a7l, sh.137-11, w.*76-32, p.66b1, d.56a5, n.58b6, co.60a6, ch.418c12 udānaṃ katamat / yat pudgalasya nāma gotram aparikīrtayitvānuddiśya bhāṣitam āyatyāṃ vā saddharmacirasthitaye śāsanacirasthitaye (śbh i 230) ca / idam ucyate udānam //
(i)-c-iil-10-a-(1)-vi ms.5937m, sh.138-2, w.*77-1, p.66b2, d.56a6, n.58b7, co.60a7, ch.418c14 nidānaṃ katamat / yat pudgalasya nāma gotraṃ parikīrtayitvoddiśya bhāṣitam, yac ca kiṃcid vinayapratisaṃyuktaṃ sotpattikaṃ sanidānaṃ prātimokṣasūtram / idam ucyate nidānam //
(i)-c-iil-10-a-(1)-vii ms.59b1l, sh.138-6, w.*77-9, p.66b3, d.56a7, n.59a1, co.60b1, ch.418c17 avadānaṃ katamat / yat sadṛṣṭāntakam udāhṛtam, yena dṛṣṭāntena yasya prakṛtasyārthasya vyavadānaṃ bhavati / idam ucyate 'vadānam //
(i)-c-iii-10-a-(1)-viii ms.59b1m, sh.138-9, w.*77-15, p.66b4, d.56b1, n.59a2, co.66b1, ch.418c18 vṛttakaṃ katamat / yat kiṃcit pūrvayogapratisaṃyuktam / idam ucyate vṛttakam //
(i)-c-iil-10-a-(1)-ix ms.59b1r, sh.138-11, w.*77-20, p.66b5, d.56b1, n.59a2, co.60b2, ch.418c20 jātakaṃ katamat / yad atītam adhvānam upādāya tatra tatra bhagavataś cyutyupapādeṣu bodhisattvacaryā duṣkaracaryākhyātā / idam ucyate jātakam //
(i)-c-iil-10-a-(1)-x ms.59b2m, sh.138-14, p.66b6, d.56b2, n.59a3, co.60b4, ch.418c22 vaipulyaṃ katamat / yatra bodhisattvānāṃ mārgo deśyate 'nuttarāyai samyaksaṃbodhaye daśabalānāvaraṇajñānasamudāgamāya / idam ucyate vaipulyam //
(i)-c-iil-10-a-(1)-xi ms.59b2r, sh.139-1, w.*77-26, p.66b7, d.56b3, n.59a4, co.60b4, ch.418c25 adbhutā dharmāḥ katame / yatra buddhānāṃ ca buddhaśrāvakāṇāṃ ca bhikṣūṇāṃ ca bhikṣuṇīnāṃ ca śikṣamāṇānāṃ śrāmaṇerāṇāṃ śrāmaṇerikāṇām upāsakānām upāsikānāṃ sādhāraṇāsādhāraṇāś ca tadanyaprativiśiṣṭāś cāścaryādbhutasaṃmatā guṇaviśeṣā ākhyātāḥ / ima ucyante 'dbhutā dharmāḥ //
(i)-c-iil-10-a-(1)-xii ms.59b3r, sh.139-7, w.*77-36, p.67a2, d.56b5, n.59a6, co.60b6, ch.419a1 upadeśāḥ katame / sarvamātṛkābhidharmaḥ sūtrāntaniṣkarṣaḥ sūtrāntavyākhyānam upadeśa ity ucyate //
(i)-c-iil-10-a-(2) ms.59b4l, sh.139-10, w.*78-4, p.67a3, d.56b6, n.59a7, co.60b6, ch.419a3 tac caitad dvādaśāṅgavacogatam, asti sūtram, asti vinayaḥ asty abhidharmaḥ / tatra yat tāvad āha, sūtraṃ geyaṃ vyākaraṇaṃ gāthodānāvadānavṛttakajātakavaipulyādbhutadharmā iti, idaṃ tāvat sūtram / yat punar āha, nidānam iti, ayam ucyate vinayaḥ / yat punar āha, upadeśā iti, ayam ucyate 'bhidharmaḥ /
tac caitad dvādaśāṅgavacogataṃ piṭakatrayasaṃgṛhītaṃ sadbhiḥ samyaggatair deśitaṃ saddharma ity ucyate //
(i)-c-iil-10-a-(3) ms.59b5m, sh.139-17, w.*78-12, p.67a7, d.57a1, n.59b3, co.61a2, ch.419a10 tasya śravaṇaṃ saddharmaśravaṇam / tat punaḥ katamat / yathāpīhaikatyaḥ sūtradharo vā bhavati, vinayadharo vā, mātṛkādharo vā, sūtravinayadharo vā, sūtrābhidharmadharo vā, vinayamātṛkādharo vā, sūtravinayamātṛkādharo vā / idam ucyate saddharmaśravaṇam /
tat punaḥ śravaṇaṃ dvividham / vyañjanaśravaṇam arthaśravaṇaṃ ca //
(i)-c-iil-10-b-(1) ms.59b6l,sh.140-6,w.*78-18,**78-20f.67a8,d.57a3n.59b4,co.61a4,ch.419a17 cintanā katamā / yathāpīhaikatyas tān eva yathāśrutān dharmān ekākī rahogataḥ, ṣaḍ acintyāni sthānāni tadyathā, ātmacintāṃ sattvacintāṃ lokacintāṃ sattvānāṃ karmavipākacintāṃ dhyāyināṃ dhyāyiviṣayaṃ buddhānāṃ buddhaviṣayaṃ varjayitvā, svalakṣaṇataḥ sāmānyalakṣaṇataś ca cintayati //
(i)-c-iil-10-b-(2) ms.59b7l, sh.140-12, w.*78-31, p.67b3, d.57a5, n.59b6, co.61a6, ch.419a22 sā punaś cintā dvividhā / gaṇanākārā saha gaṇanāyogena dharmāṇām / tulanākārā yuktyā guṇadoṣopaparīkṣaṇākārā / sacet skandhapratisaṃyuktāṃ deśanāṃ cintayati, saced anyatamānyatamāṃ pūrvanirdiṣṭāṃ deśanāṃ cintayati, ābhyāṃ dvābhyām ākārābhyāṃ cintayati //
(i)-c-iimo-b-(2)-i ms.59b7r, sh.140-16, p.67b5, d.57a6, n.60a1, co.61b1, ch.419a27 yathā punaḥ katham iti / rūpam ucyate daśa rūpīṇy āyatanāni yac ca dharmāyatanaparyāpannaṃ rūpam sa ca rūpaskandhaḥ / tisro vedanā vedanāskandhaḥ / ṣaṭ saṃjñākāyāḥ saṃjñāskandhaḥ / ṣaṭ cetanākāyāh saṃskāraskandhaḥ / ṣaḍ vijñānakāyā vijñānaskandhaḥ / ity evaṃ gaṇanāsaṃkhyākārayā skandhadeśanāṃ cintayati / uttarottaraprabhedena yena vā punar asyāḥ saṃkhyāgaṇanākārāyāś cintāyā apramāṇaḥ praveśanayo veditavyaḥ //
(i)-c-iil-10-b-(2)-ii ms.60a2l, sh.141-7, w.78-37, p.68a1, d.57b2, n.60a4, co.61b3, ch.419b5 kathaṃ yuktyupaparīkṣākārayā cintayā skandhadeśanāṃ cintayati / catasṛbhir yuktibhir upaparīkṣate /
katamābhiś catasṛbhiḥ / yad utāpekṣāyuktyā, kāryakaraṇayuktyā, upapattisādhanayuktyā, dharmatāyuktyā //
(i)-c-iil-10-b-(2)-ii-(a) ms.60a2r, sh.141-11, w.*79-8, p.68a2, d.57b3, n.60a5, co.61b4, ch.419b8 apekṣāyuktiḥ katamā / dvividhāpekṣā, utpattyapekṣā prajñaptyapekṣā ca / tatrotpattyapekṣā yair hetubhir yaiḥ pratyayaiḥ skandhānāṃ prādurbhāvo bhavati, tasyāṃ skandhotpattau te hetavas te pratyayā apekṣyante / yair nāmakāyapadakāyavyañjanakāyaiḥ skandhānāṃ prajñaptir bhavati, tasyām (śbh i 238) skandhaprajñaptau te nāmakāyapadakāyavyañjanakāyā apekṣyante / iyam ucyate skandheṣūtpattyapekṣā prajñaptyapekṣā ca / yā cotpattyapekṣā yā ca prajñaptyapekṣā sā yuktir yoga upāyaḥ skandhotpattaye skandhaprajñaptaye / tasmād apekṣāyuktir ity ucyate //
(i)-c-iil-10-b-(2)-ii-(b) ms.60a4m, sh.142-3, w.*79-15, p.68a7, d.57b6, n.60b1, co.61b7, ch.419b16 kāryakaraṇayuktiḥ katamā / yad utpannānāṃ skandhānāṃ svena hetunā svena pratyayena tasmiṃs tasmin svakāryakaraṇe viniyogaḥ / tadyathā, cakṣuṣā rūpāṇi draṣṭavyāni, śrotreṇa śabdāḥ śrotavyāḥ, yāvan manasā dharmā vijñeyā iti / rūpeṇa cakṣuṣo gocare 'vasthātavyam, śabdena śrotrasya, evaṃ yāvad dharmair manas iti / yad vā punar anyad apy evaṃbhāgīyaṃ, tatra tatra dharmāṇām anyonyaṃ kāryakaraṇe prati yuktir yoga upāyaḥ / iyam ucyate kāryakaraṇayuktiḥ //
(i)-c-iil-10-b-(2)-ii-(c) ms.60a5r, sh.142-12, w.*79-17, p.68b3, d.58a1, n.60b4, co.62a3, ch.419b23 upapattisādhanayuktiḥ katamā / anityāḥ skandhā iti, pratītyasamutpannā duḥkhāḥ śūnyā anātmāna iti tribhiḥ pramāṇair upaparīkṣate / yad utāptāgamena pratyakṣeṇānumānena ca / ebhis tribhiḥ pramāṇair upapattiyuktaiḥ satāṃ hṛdayagrāhakair vyavasthāpanā sādhanā kriyate / yad uta skandhānityatāyā vā pratītyasamutpannatāyā vā duḥkhatāyā vā (śbh i 240) śūnyatāyā vanātmatāyā vā / iyam ucyata upapattisādhanayuktiḥ //
(i)-c-iil-10-b-(2)-ii-(d) ms.60a7l, sh.143-4, w.*79-19, p.68b6, d.58a4, n.60b6, co.62a5, ch.419b28 dharmatāyuktiḥ katamā / kena kāraṇena tathābhūtā ete skandhāḥ, tathābhūto lokasaṃniveśaḥ / kena kāraṇena kharalakṣaṇā pṛthivī dravalakṣaṇā āpa uṣṇalakṣaṇaṃ tejaḥ samudīraṇalakṣaṇo vāyuḥ / kena kāraṇenānityāḥ skandhāḥ kena kāraṇena śāntaṃ nirvāṇam iti / tathā kena kāraṇena rūpaṇalakṣanaṃ rūpam, anubhavanalakṣaṇā vedanā, saṃjānanālakṣaṇā saṃjñā, abhisaṃskaraṇalakṣaṇāḥ saṃskārāḥ, vijānanālakṣaṇaṃ vijñānam iti / prakṛtir eṣāṃ dharmāṇām iyam, svabhāva eṣa īdṛśaḥ, dharmataiṣā / yaiva cāsau dharmatā saivātra yuktir yoga upāyaḥ / evaṃ vaitat syāt, anyathā vā, naiva vā syāt, sarvatraiva ca dharmataiva pratisaraṇaṃ dharmataiva yuktiḥ / cittanidhyāpanāya cittasaṃjñāpanāya / iyam ucyate dharmatāyuktiḥ /
evaṃ catasṛbhir yuktibhiḥ skandhadeśanopaparīkṣyate yāvat punar anyā kācid deśaneti //
(i)-c-iil-10-b-(3) ms.60b2m, sh.143-18, p.69a4, d.58b1, n.61a4, co.62b3, ch.419c10 yaivam ābhyāṃ dvābhyām ākārābhyāṃ gaṇanāsaṃkhyākārayā ca yuktyupaparīkṣaṇākārayā ca samyagupanidhyāpanā tasyās tasyā deśanāyāḥ sā cintā //
(i)-c-iil-10-c ms.60b3l, sh.143-21, p.69a5, d.58b2, n.61a5, co.62b4, ch.419c14 iyam ucyate saddharmaśravaṇacintā//
(i)-c-iil-11-a ms.60b3l, sh.144-1, w.*80-12, p.69a6, d.58b2, n.61a5, co.62b4, ch.419c15 anantarāyaḥ katamaḥ / anantarāyo dvividhaḥ / adhyātmam upādāya bahirdhā ca / tatrādhyātmaṃ bahirdhā copādāyāntarāyaṃ vakṣyati / tadviparyayeṇānantarāyo veditavyaḥ //
(i)-c-iil-11-a-(1) ms.60b3m, sh.144-5, p.69a7, d.58b3, n.61a6, co.62b5, ch.419c17 adhyātmam upādāyāntarāyaḥ katamaḥ / yathāpīhaikatyaḥ pūrvam eva kṛtapuṇyo na bhavati / so 'kṛtatvāt puṇyānāṃ na lābhī bhavati kālena kālam ānulomikānāṃ jīvitapariṣkārāṇām, yaduta cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇām / tīvrarāgo bhavaty āyatarāgaḥ, tīvradveṣa āyatadveṣaḥ, tīvramoha āyatamohaḥ / pūrvaṃ vānenābādhasaṃvartanīyāni karmāṇi kṛtāni bhavanti / yaddhetor ābādhabahulo bhavati / dṛṣṭa eva dharme viṣamacārī bhavati / yenāsyābhīkṣṇaṃ vāto vā kupyati pittaṃ vā śleṣmaṃ vā, viṣūcikā vā kāye saṃtiṣṭhate / bhojanaguruko bhavati bahvartho bahukṛtyo gaṇasaṃnipātabahulo bhavati / karmārāmo vā bhāṣyārāmo vā nidrārāmaḥ saṅgaṇikārāmaḥ saṃsargārāmaḥ prapañcārāmaḥ / ātmasaṃpragrāhakaś capalaḥ pramattaḥ kudeśavāsī vā / ity evaṃbhāgīyā antarāyā adhyātmam upādāya veditavyāḥ //
(i)-c-iil-11-a-(2) ms.60b6m, sh.144-21, p.69b5, d.58b7, n.61b3, co.63a2, ch.419c29 bahirdhopādāyāntarāyāḥ katame / yathāpi tad asatpuruṣāpāśrayaḥ, yato na labhate kālena kālam ānulomikīm avavādānuśāsanīṃ, kudeśe vā vasati / yatrāsya vāsaṃ kalpayato divā vauvilako bhavati prabhūtaḥ, rātrau voccaśabdo mahāśabdo mahājanakāyasya nirghosaḥ / tīvrakaṭukaś ca vātātapasaṃsparśo manuṣyād amanuṣyād api bhayam / ayam evaṃbhāgīyo bahirdhopādāyāntarāyo veditavyaḥ / ayaṃ tāvad vistaravibhāgaḥ //
(i)-c-iil-11-b ms.60b7m, sh.145-8, w/80-14, p.69b8, d.59a3, n.61b6, c0.63a4, ch.420a7 samāsārthaḥ punaḥ katamaḥ / samāsatas trividho 'ntarāyaḥ / prayogāntarāyaḥ prāvivekyāntarāyaḥ pratisaṃlayanāntarāyaś ca /
(i)-c-iil-11-b-(1) ms.61a1l, sh.145-11, p.70a1, d.59a3, n.61b6, co.63a5, ch.420a9 tatra prayogāntarāyaḥ katamaḥ / yenāntarāyeṇa samavahitena saṃmukhībhūtenāśakto bhavaty apratibalaḥ sarveṇa sarvaṃ kuśalapakṣaprayoge /
sa punaḥ katamaḥ / yad ābādhako bhavati duḥkhito bāḍhaglānaḥ / (śbh i 248) abhīkṣṇam asya vāto vā kupyate pittaṃ va śleṣmaṃ vā viṣūcikā vāsya kāye saṃtiṣṭhate / api tv asya daśaty ahir vṛściko vā śatapadī vā manuṣyo vainaṃ viheṭhayaty amanuṣyo vā / na ca lābhī bhavati cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇām / ayam evaṃbhāgīyaḥ prayogāntarāyo veditavyaḥ //
(i)-c-iil-11-b-(2) ms.61a2m, sh.145-21, p.70a5, d.59a6, n.62a1, co.63b1, ch.420a16 prāvivekyāntarāyaḥ katamaḥ / yad bhojanaguruko bhavati / bahvartho bahukṛtyo bahukaraṇīyaḥ karmārāmaratiṃ rato bhavati / teṣu teṣv itikaraṇīyeṣu prasṛtamānasaḥ / bhāṣyārāmo bhavati / śaktaḥ pratibalaḥ san prāvivekye prahāṇe pratisaṃlayane bhāvanāyām uddeśasvādhyāyamātrakeṇa saṃtuṣṭaḥ / nidrārāmo bhavati / styānamiddhaparyavasthitaḥ kusīdajātīyo nidrāsukhaṃ pārśvasukhaṃ śayanasukhaṃ ca svīkaroti / saṅgaṇikārāmo bhavati / sārdhaṃ gṛhasthapravrajitai rājakathāṃ vā karoti, corakathāṃ vānnakathāṃ vā pānakathāṃ vā vastrakathāṃ vā veśyākathāṃ vā vīthīkathāṃ vā janapadamahāmātrākhyānakathāṃ vā lokākhyānakathāṃ vā samudrākhyānakathāṃ vā / ity evaṃbhāgīyayānarthopasaṃhitayā kathayā kālam atināmayati /
tatra cābhirato bhavaty abhīkṣṇañ ca gaṇasaṃnipātabahulo bhavati / teṣu teṣv adhikaraṇeṣu vyākṣiptamānaso bhavati vyākulamānasaḥ / (śbh i 250) saṃsargārāmo bhavati / gṛhasthapravrajitānām asamavahitānāṃ ca [mthoṅ bar 'dod ciṅ / phrad pa rnams daṅ 'bral bar mi 'dod pa daṅ] / prapañcārāmo bhavati / prapañcarato 'vakramaṇīyeṣu pūrvaṃgamaḥ prāvivekyeṣu nikṣiptadhuraḥ / ima evaṃbhāgīyā dharmāḥ pravivekāntarāyo veditavyaḥ / yaiḥ samavahitaiḥ saṃmukhībhūtair na sukaraṃ bhavaty araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāny adhyāvasitum, araṇyāni vā vṛkṣamūlāni vā śūnyāgārāṇi vā //
(i)-c-iii-11-b-(3) ms.61a6m, sh.147-2, p.70b6, d.59b5, n.62b2, co.63b7, ch.420b5 pratisaṃlayanāntarāyaḥ katamaḥ / tadyathā pratisaṃlayanam ucyate śamatho vipaśyanā ca / tatrāsti śamathāntarāyaḥ, asti vipaśyanāntarāyaḥ //
(i)-c-iil-11-b-(3)-i ms.61b1l, sh.147-4, p.70b7, d.59b6, n.62b2, co.64a1, ch.420b7 tatra śamathāntarāyaḥ katamaḥ / pramādo 'deśavāsaś ca / yathāsya pramattasya styānamiddhaṃ vā cittaṃ paryavanahati, śamathamātraṃ vāsvādayati, līnatvāya vā cittam upanāmayati, andhakārāyitatvaṃ vā cetaso bhavati / yadrūpeṇa cādeśavāsena manuṣyakṛto vāmanuṣyakṛto vā parataḥ saṃghaṭṭo bhavati / yenāsya cittaṃ bahirdhā vikṣipyate / ayaṃ śamathāntarāyaḥ pratisaṃlayanāntarāyo veditavyaḥ //
(i)-c-iil-11-b-(3)-ii ms.61b2l, sh.147-12, p.71a2, d.60a1, n.62b5, co.64a4, ch.420b13 vipaśyanāntarāyaḥ katamaḥ / yadutātmasaṃpragrāhaś cāpalyaṃ ca //
(i)-c-iil-11-b-(3)-ii-(a) ms.61b2m, sh.147-14, p.71a2, d.60a1, n.62b5, co.64a4, ch.420b14 tatrātmasaṃpragraho yathāpi tad "aham asty uccakulaḥ pravrajito 'līnaḥ, anye ca bhikṣavo na tathe"ty ātmānam utkarṣayati saṃpragṛhṇāti, parāṃś ca paṃsayati / evam "ādhyakulapravrajito 'dīnaḥ", evam "abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ", evaṃ "bahuśrutaḥ śrutādhāraḥ śrutasaṃnicayaḥ", evam "aham asmi kalyāṇavākyo vākkaraṇenopetaḥ, anye ca bhikṣavo na tathe"ty ātmānam utkarṣayati saṃpragṛhṇāti, parāṃś ca paṃsayati /
sa ātmānaṃ saṃpragṛhṇān ye te bhavanti bhikṣavaḥ sthavirā rātrijñā abhyavacīrṇabrahmacaryās tān na kālena kālaṃ paripṛcchati paripraśnī karoti / te cāsya na kālena kālam avivṛtāni ca sthānāni vivṛṇvanti, vivṛtāni ca sthānāny uttānīkurvanti, na ca gambhīram arthapadaṃ sādhu ca suṣṭhu ca prajñayā pratividhya saṃprakāśayanti yāvad eva jñānadarśanasya viśuddhaye / evamasya sa ātmasaṃpragraha āntarāyiko bhavati yaduta vipaśyanāyāḥ /
punar aparam alpamātrakasyāvaramātrakasya jñānadarśanamātrakasya sparśavihāramātrakasya lābhī bhavati / sa tena jñānamātrakeṇa darśanamātrakeṇa (śbh i 254) sparśavihāramātrakeṇātmānam utkarṣayati saṃpragṛhṇāti / sa ātmānaṃ saṃpragṛhṇaṃs tāvatā saṃtuṣṭo bhavati, nottari vyāyacchate / evam asyāntarāyaḥ kṛto bhavaty ātmasaṃpragraheṇa yaduta vipaśyanāyāḥ //
(i)-c-iil-11-b-(3)-ii-(b) ms.61b6m, sh.148-13, p.71b3, d.60b1, n.63a5, co.64b4, ch.420b29 capalo vā punar anupaśāntendriyo bhavaty uddhatendriya unnatendriyaḥ / sa dūṣitacittī bhavati durbhāṣitabhāṣī duṣkṛtakarmakārī, na sthiraṃ dharmāṃś cintayati, na dṛḍhaṃ cintayati / yena vipaśyanāṃ na pūrayati na viśodhayati / evam asya cāpalyam antarāyo bhavati yaduta vipaśyanāyā iti //
(i)-c-iil-11-b-(3)-iii ms.62a1m, sh.148-20, w.*80-19, p.71b6, d.60b3, n.63a7, co.64b6, ch.420c5 dvau dharmau śamathāntarāyau / yaduta pramādo 'deśavāsaś ca / dvau dharmau vipaśyanāntarāyau / yadutātmasaṃpragrahaś cāpalyam ca /
iti yaś ca śamathāntarāyaḥ / yaś ca vipaśyanāntarāyaḥ / ayam ucyate pratisaṃlayanāntarāyaḥ /
ayaṃ ca punar antarāyasya samāsārtha iti //
(i)-c-iil-11-c ms.62a2l, sh.149-2, p.71b8, d.60b4, n.63b1, co.64b7, ch.420c9 yaś cāyaṃ samāsārtho yaś ca pūrvako vistaravibhāgas tad ekadhyam abhisaṃkṣipyāntarāya ity ucyate / asya cāntarāyasya viparyayeṇānantarāyo (śbh i 256) veditavya iti / ya eṣām antarāyāṇām abhāvo vigamo 'saṅgatir asamavadhanam / ayam ucyate 'nantarāyaḥ //
(i)-c-iil-12-a ms.62a3l, sh.149-8, w.*80-30, p.72a2, d.60b5, n.63b3, co.65a1, ch.420c11 tyāgaḥ katamaḥ / yad dānam anavadyaṃ cittālaṃkārārthaṃ cittapariṣkārārthaṃ yogasaṃbhārārtham uttamārthasya prāptaye dadāti /
tatra ko dadāti / kutra dadāti / kiṃ dadāti / kena dadāti / kathaṃ dadāti / kasmād dadāti / yenāsya dānam anavadyaṃ bhavati //
(i)-c-iil-12-a-(1) ms.62a3l, sh.151-1, p.72a4, d.60b7, n.63b4, co.65a3, ch.420c16 āha / dātā dānapatir dadāti / tatra katamo dātā katamo dānapatiḥ / yaḥ svair eva pāṇibhir dadāti, ayam ucyate dātā / yasya svakaṃ dīyate tac ca dātukāmasya nādātukāmasya, ayam ucyate dānapatiḥ //
(i)-c-iil-12-a-(2) ms.62a3l, sh.151-5, w.*81-4, p.72a5, d.61a1, n.63b6, co.65a4, ch.420c18 tatra kutra dadāti / āha / caturṣu dadāti / duḥkhitāya, wpakāriṇe, iṣṭāya, viśiṣṭāya ca /
(i)-c-iil-12-a-(2)-i ms.62a4r, sh.151-7, p.72a6, d.61a2, n.63b6, co.65a5, ch.420c19 tatra duḥkhitāyeti / kṛpaṇā vā, vanīyakā vā, adhvagā vā, yācanakā (śbh i 258) vā, andhā va, badhirā vā, anāthā vā, apratisaraṇā vā, upakaraṇavikalā iti / ye vā punar anye 'py evaṃbhāgīyāḥ / ima ucyante duḥkhitāḥ //
(i)-c-iil-12-a-(2)-ii ms.62a4r, sh.151-11, p.72a8, d.61a3, n.64a1, co.65a6, ch.420c23 upakāriṇaḥ katame / tadyathā mātāpitaram, āpāyakaṃ, poṣakam, saṃvardhakam iti / ye vā punar aṭavīkāntarād uttārayanti, durbhikṣād vā, paracakrabhayād vā, bandhanād vā, ābādhād vā / hitopadeśakāś cāsya bhavanti, sukhopadeśakā hitasukhopasaṃhārakāḥ, utpannotpanneṣu cādhikaraṇeṣu sahāyakāḥ sahanandinaḥ sahaśokāḥ, āpatsu cainaṃ na parityajantīti / ye vā punar anye 'py evaṃbhāgīyāḥ / ima ucyanta upakāriṇaḥ //
(i)-c-iil-12-a-(2)-iii ms.62a6r, sh.151-19, p.72b4, d.61a5, n.64a3, co.65b1, ch.421a1 iṣṭāḥ katame / ye saṃstutāḥ, yeṣām asyāntike bhavati prema vā gauravaṃ vā / bhaktivādo vā alaptakāḥ saṃstutakāḥ sapriyakāś ca bhavantīti / ye vā punar anye 'py evaṃbhāgīyāḥ / ima ucyanta iṣṭāḥ //
(i)-c-iil-12-a-(2)-iv ms.62a7m, sh.151-23, p.72b5, d.61a7, n.64a4, co.65b2, ch.421a4 viśiṣṭāḥ katame / te śramaṇabrāhmaṇāḥ {ms śravaṇa-}, sādhurūpa saṃmatāḥ, avyābādhyāḥ, avyābādhyaratāḥ, vigatarāgāḥ, rāgavinayāya pratipannāḥ, vigatadveṣāḥ, dveṣavinayāya pratipannāḥ, vigatamohāḥ, mohavinayāya pratipannā iti / ye vā punar anye 'py evaṃbhāgīyāḥ ima ucyante viśiṣṭāḥ //
(i)-c-iil-12-a-(3) ms.62b1l, sh.152-6, w.*81-10, p.72b8, d.61b1, n.64a6, co.65b4, ch.421a9 tatra kiṃ dadātīty āha / samāsataḥ sattvasaṃkhyātam asattvasaṃkhyātaṃ ca vastu dadāti /
(i)-c-iil-12-a-(3)-i ms.62b1m, sh.152-8, p.72b8, d.61b2, n.64a7, co.65b5, ch.421a11 tatra sattvasaṃkhyātaṃ vastu katamat / tadyathā putradāraṃ dāsīdāsakarmakarapauruṣeyaṃ hastyaśvagaveḍakakukkuṭastrīpuruṣadārakadārikam iti / yad vā punar anyad apy evaṃbhāgīyaṃ vastu / adhyātmaṃ vā punar upādāya karacaraṇaśiromāṃsarudhiravasādīny anuprayacchati / idam api sattvasaṃkhyātaṃ dānaṃ yatra bodhisattvabodhāḥ saṃdṛśyante / asmiṃs tv arthe nedaṃ dānam abhipretam / yeṣu tu sattveṣv asyaiśvaryaṃ bhavati, vaśitā ca prabhaviṣṇutā ca, arhati ca tān sattvān pareṣāṃ pratipādayitum / pratipādayaṃś cātmānam anavadyaṃ karoti / na taddhetos tatpratyayaṃ pare manāṃsi pradūṣayanti / ye ca sattvāḥ pareṣu pratipāditās te na vyāpāditā bhavanti /
idam ucyate navadyam sattvasaṃkhyātavastudānam //
(i)-c-iil-12-a-(3)-ii ms.62b3r, sh.152-21, p.73a6, d.61b6, n.64b4, co.66a2, ch.421a21 asattvasaṃkhyātaṃ vastu katamat / tadyathā dhanavastu dhānyavastu deśavastu //
(i)-c-iil-12-a-(3)-ii-(a) ms.62b4l, sh.153-2, p.73a6, d.61b6, n.64b4, co.66a2, ch.421a23 tatra dhanavastu katamat / tadyathā maṇimuktāvaidūryaśaṃkhaśilāpravāḍāśmagarbhamusāragalvajātarūparajatalohitikādakṣiṇāvartam iti / yad vā punar anyad apy evaṃbhāgīyaṃ ratnaṃ vā hiraṇyaṃ vā rūpyaṃ vā vastraṃ vā bhāṇḍopaskaraṃ vā gandhajātaṃ vā mālyajātaṃ vā / idam ucyate dhanavastus //
(i)-c-iil-12-a-(3)-ii-(b) ms.62b5l, sh.153-8, p.73b1, d.62a1, n.64b6, co. 66a4, ch.421a27 dhānyaṃ katamat / yat kiṃcid bhojyaṃ vā peyaṃ vā / tadyathā yavā vā, śālir vā, godhūmā vā, kolā vā, kulatthā vā, tilā vā, māṣā vā, ikṣuraso vā, [dar ba daṅ,] mṛdvīkāraso veti / yad vā punar anyad 9) apy evaṃbhāgīyam / idam ucyate dhānyam //
(i)-c-iii-12-a-(3)-ii-(c) ms.62b6l, sh. 153-13, p.73b2, d.62a2, n.64b7, co.66a5, ch.421 b1 deśavastu katamat / tadyathā kṣetravastu, gṛhavastu, āpaṇavastu, puṇyaśālāvihārapratiṣṭhāpanam iti / yad vā punar anyad apy evaṃbhāgīyam / idam ucyate deśavastu /
tatra yac ca sattvāsattvasaṃkhyātaṃ vastu, idaṃ dadātīti //
(i)-c-iil-12-a-(4) ms.62b6r, sh.153-18, p.73b4, d.62a4, n.65a2, co.66a7, ch.421b5 kena dadātīti / yā cālobhasahagatā cetanā cittābhisaṃskāro manaskarma / yac ca tatsamutthāpitaṃ kāyakarma vākkarma deyavastuparityāgāya svasantāne vā parasantāne vā / anena dadāti //
(i)-c-iil-12-a-(5) ms.62b7r, sh.154-1, p.73b6, d.62a5, n.65a3, co.66b1, ch.421b7 tatra kathaṃ dadātīti / śraddhayā dadāti / āgamadṛṣṭiḥ phaladarśī (śbh i 266) satkṛtya dadāti / praṇatacittaḥ svahastaṃ dadāty anapaviddham / kālena dadāti yathaitat pareṣām upayogyaṃ syāt / parān anupahatya dadāti / dharmeṇa samayenāsāhasena samudānayitvā śuci dadāti / praṇītaṃ kalpikaṃ dadāti / yena na pare sāvadyā bhavanti, nātmā / abhīkṣṇaṃ dadāti / vinīya mātsaryamalaṃ saṃnidhimalaṃ ca dānaṃ dadāti / pūrvam eva dānāt sumanā dadaṃś cittaṃ prasādayati dattvā cāvipratisārī bhavati / evaṃ dadāti //
(i)-c-iil-12-a-(6) ms.63a2l, sh.154-11, w.*81-16, p.74a3, d.62b1, n.65a7, co.66b4, ch.421b17 kasmād dadāti / āha / kāruṇyād vā dadāti yaduta duḥkhiteṣu / kṛtajñatayā dadāti yadutopakāriṣu / premṇā gauraveṇa bhaktyā dadāti yaduteṣṭeṣu / iaukikalokottaraviśeṣaprārthanayā dadāti yaduta viśiṣṭeṣu / tasmād dadātīty ucyate //
(i)-c-iil-12-b ms.63a3l, sh.154-16, p.74a5, d.62b3, n.65b1, co.66b6, ch.421b21 ebhir ākārair ato 'sya gṛhiṇo vā pravrajitasya vā cittālaṃkārārthaṃ cittapariṣkārārthaṃ yogasaṃbhārārtham uttamārthasya prāptaye tad dānam, anavadyaṃ bhavati /
ayam ucyate tyāgaḥ //
(i)-c-iil-13-a ms. 63am3,sh. 155-1, w.*81-26, p.74a7, d.62b4,n.65b3,co.66b7,ch.421b25 śramaṇālaṃkāraḥ katamaḥ / tadyathaikatyaḥ śrāddho bhavati, aśaṭhaḥ, alpābādhaḥ, ārabdhavīryajātīyaḥ, prājñaḥ, alpecchaḥ, saṃtuṣṭaḥ, supoṣaḥ, subharaḥ, dhutaguṇasamanvāgataḥ, prāsādikaḥ, mātrajñaḥ, satpuruṣadharmasamanvāgataḥ, paṇḍitaliṅgasamanvāgataḥ, kṣamaḥ, sūrataḥ, peśalaś ca bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(1) ms.63am4,sh. 155-8, p.74b1, d.62b5, n.65b4, co.67a2, ch.421c5 kathaṃ śrāddho bhavati / prasādabahulo bhavati, avakalpanābahulaḥ, vimuktibahulaḥ, chandikaś ca kuśaleṣu dharmeṣu / sa śāstari prasīdati, na kāṅkṣati, na vicikitsati / śāstāraṃ satkaroti, gurukaroti, mānayati, pūjayati / satkṛtya gurukṛtya mānayitvā pūjayitvopaniśritya viharati / yathā śāstary evaṃ dharme sabrahmacāriṣu śikṣāyām avavādānuśāsanyāṃ pratisaṃstare 'pramāde samādhau / evaṃ śrāddho bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(2) ms.63a5r,sh.155-16, p.74b5, d.63a1, n.65b7, co.67a5, ch.421c12 katham aśaṭho bhavati / ṛjuko bhavati, ṛjukajātīyaḥ / yathābhūtam ātmānam āviṣkartā bhavati, śāstur antike vijñānāṃ ca sabramacāriṇām / evam aśaṭho bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(3) ms.63a6m,sh. 156-3, p.74b6, d.63a2, n.66a1, co.67a6, ch.421c14 katham alpābādho bhavati / arogajātīyaḥ samayā pācanyā grahaṇyā samanvāgato bhavati, nātyuṣṇayā, nātiśītayā, avyābādhayā, ṛtusukhayā/ yayāsyāśitapītakhāditāsvāditāni samyak sukhena paripākaṃ gacchanti / evam alpābādho bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(4) ms.63a7l,sh. 156-8, p.74b8, d.63a3, n.66a2, co.67a7, ch.421c18 katham ārabdhavīryajātīyo bhavati / sthāmavān viharati, vīryavān, utsāhī, dṛḍhaparākramaḥ, anikṣiptadhuraḥ kuśaleṣu dharmeṣu / dakṣaś ca bhavati, analasaḥ, utthānasaṃpannaḥ / kartā bhavati vijñānāṃ sabrahmacāriṇāṃ kāyena vaiyāpṛtyam / evam ārabdhavīryajātīyo bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(5) ms.63b1l,sh.156-13, p.75a2, d.63a4, n.66a4, co.67b2, ch.421c22 kathaṃ prājño bhavati / medhāsmṛtibuddhisaṃpanno bhavati / adhandhendriyaḥ, amūḍhendriyaḥ, aneḍakaḥ, ahastasaṃvācikaḥ pratibalaḥ subhāṣitadurbhāṣitānāṃ dharmāṇām artham ājñātum iti / sahajayāpi buddhyā (śbh i 272) samanvāgato bhavati / prāyogikayāpi buddhyā samanvāgato bhavati / evaṃ prājño bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(6) ms.63b1r,sh.156-19, p.75a4, d.63a6, n.66a6, co.67b3, ch.421c26 katham alpeccho bhavati / yāvadbhir guṇaiḥ samanvāgato bhavaty alpecchatām ādiṃ kṛtvā, taiḥ parato jñātuṃ na samanveṣate, kaścin me pare na jānīyuḥ, "alpeccha" iti vā, "evaṃguṇayukta" iti / evam alpeccho bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(7) ms.63b2m,sh. 157-1, p.75a6, d.63a7, n.66a7, co.67b5, ch.421c28 kathaṃ saṃtuṣṭo bhavati / itaretareṇa cīvarapiṇḍapātena śayanāsanena tuṣṭo bhavati, saṃtuṣṭaḥ / so 'labdhvā cīvaraṃ lūhaṃ vā praṇītaṃ vā notkaṇṭhati, na paritasyati / labdhvā ca punar araktaḥ paribhuṅkte 'sakta iti vistareṇa pūrvavat / yathā cīvaram evaṃ piṇḍapātaḥ śayanāsanam / evaṃ saṃtuṣṭo bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(8) ms.63b3m,sh. 157-7, p.75a8, d.63b2, n.66b2, co.67b6, ch.422a5 kathaṃ supoṣo bhavti / ātmāsyaikaḥ poṣyo bhavati / na tu pare, tadyathā dārakā vā manuṣyā veti, ye vā punar anye 'pi ke cid / yeṣām arthāya yān paryeṣṭim āpadyeta, pare cainaṃ dāyakadānapatayo duṣpoṣyam iti paśyeran / evaṃ supoṣo bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(9) ms.63b4l,sh.157-12, p.75b2, d.63b3, n.66b3, co.68a1, ch.422a7 kathaṃ subharo bhavati / alpenāpi yāpayati / lūhenāpi yāpayati / evaṃ subharo bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(10) ms.63b4m,sh.157-14, w.* 82-1, p.75b3, d.63b3, n.66b4, co.68a1, ch.422a9 kathaṃ dhutaguṇasamanvāgato bhavati / prāptapiṇḍapātiko bhavati, sāvadānapiṇḍapātikaḥ / ekāsanikaḥ / khalupaścādbhaktikaḥ / traicīvarikaḥ / nāmatikaḥ / pāṃsukūlikaḥ / āraṇyakaḥ / vṛkṣamūlikaḥ / ābhyavakāśikaḥ / śmāśānikaḥ / naiṣadyikaḥ / )yāthāsaṃstarikaḥ / ta ete piṇḍapātaṃ cīvaraṃ śayanāsanam ārabhya dvādaśakā dhutaguṇā bhavanti trayodaśakā vā /
tatra piṇḍapātikatvaṃ bhidyamānaṃ dvidhā bhavati, prāptapiṇḍapātikaḥ sāvadānapiṇḍapātikaś ca //
(i)-c-iil-13-a-(10)-i ms.-,sh. 158-7, p.75b5, d.63b6, n.66b6, co.68a4, ch.422a15 tatra prāptapiṇḍapātikaḥ katamaḥ / ['dris pa'i khyim dag nas] yathālabdhaṃ yathopasaṃpannaṃ piṇḍapātaṃ paribhuṅkte //
(i)-c-iil-13-a-(10)-ii ms.63b5r, sh.158-7,w.*82-13,p.75b7,d.63b6, n.66b7,co.68a4,ch.422a 17 sāvadānapiṇḍapātikaḥ katamaḥ / veśmānuveśya kulāni bhikṣitvā paryaṭitvā yathālabdhaṃ yathopasaṃpannaṃ piṇḍapātaṃ paribhuṅkte / no tv uccaiḥ śuṇḍāṃ praṇidhāya kulāny upasaṃkrāmati / "ato 'haṃ lapsye praṇītaṃ khādanīyam bhojanīyaṃ yāvadāptam" /
tatra piṇḍapātikatvam aviśeṣeṇārabhya dvādaśa bhavanti prabhedaṃ punar ārabhya trayodaśa //
(i)-c-iil-13-a-(10)-iii ms.63b6r, sh.158-14, p.76a1, d.64a1, n.67a2, co.68a6, ch.422a21 tatraikāsanikatvaṃ katamat / ekasminn āsane niṣaṇṇo yāvat paribhoktavyaṃ tāvat paribhuṅkte / vyutthitaś ca punas tasmād āsanān na paribhuṅkte / idam ucyate ekāsanikatvam //
(i)-c-iil-13-a-(10)-iv ms.63b7m,sh.158-18, p.76a2, d.64a2, n.67a3, co.68a7, ch.422a23 khalupaścādbhaktikatvaṃ katamat / bhojanārthaṃ niṣaṇṇas tāvan na paribhuṅkte, yāvat sarvabhojanaṃ pratīcchati, yāvatā jānāti śakṣyāmi yāpayitum / yataś ca punar jānīte "na me 'ta uttari bhojanena kṛtyaṃ (śbh i 278) bhaviṣyatī"ti, tataḥ sarvaṃ parigṛhyārabhate paribhoktum / evaṃ khalupaścādbhaktiko bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(10)-v ms.64a1m,sh.159-2, p.76a4, d.64a3, n.67a4, co.68b1, ch.422a28 kathaṃ traicīvariko bhavati / tribhiś ca cīvarair yāpayati, sāṃghāṭinā, uttarāsaṃgena, antarvāsena ca / trayāṇāṃ cīvarāṇām atirekam uttaraṃ na dhārayati / evaṃ traicīvariko bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(10)-vi ms.64a1r,sh.159-6, p.76a5, d.64a5, n.67a6, co.68b2, ch.422b2 kathaṃ nāmatiko bhavati / yat kiṃcic cīvaraṃ dhārayati tricīvaraṃ vā, atirekacīvaraṃ vā / sarvaṃ tad aurṇikaṃ dhārayati / na tv anyat / evaṃ nāmatikaṃ dhārayati //
(i)-c-iil-13-a-(10)-vii ms.64a2m,sh.159-10, p.76a6, d.64a5, n.67a6, co.68b3, ch.422b5 kathaṃ pāṃsukūliko bhavati / yac cīvaraṃ parair muktaṃ bhavaty ucchiṣṭaṃ choritaṃ rathyāyāṃ vā, vīthyāṃ vā, catvare vā, śrṅgāṭake vā, pathi vā, utpathe vā, uccārasaṃsṛṣṭaṃ vā prasrāvasaṃsṛṣṭaṃ vā, uccāraprasrāvapūyarudhirakheṭaprakṣitaṃ vā / tato yad aśuci tad apanīya, sāram ādāya, śodhayitvā sīvitvā vivarṇīkṛtya dhārayati / evaṃ pāṃsukūliko bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(10)-viii ms.64a3m,sh.159-17, p.76b1, d.64a6, n.67b1, co.68b5, ch.422b9 katham āraṇyako bhavati / araṇyavanaprasthāni prāntāni śayanāsanāny adhyāvasati, yāni vyavakṛṣṭāni grāmanigamānām / evam āraṇyako bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(10)-ix ms.64a3r,sh. 159-20, p.76b2, d.64a7, n.67b1, co.68b6, ch.422b12 kathaṃ vṛkṣamūliko bhavati / vṛkṣamūle vāsaṃ kalpayati vṛkṣamūlaṃ niśritya / evaṃ vṛksamūliko bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(10)-x ms.64a[margin],sh. 160-3, p.76b3, d.64b1, n.67b2, co.68b6, ch.422b14 katham ābhyavakāśiko bhavati / abhyavakāśe vāsaṃ kalpayati, anavacchanne vivṛte deśe / evam ābhyavakāśiko bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(10)-xi ms.64a[margin],sh. 160-6, p.76b3, d.64b1, n.67b3, co.68b7, ch.422b15 kathaṃ śmāśāniko bhavati / śmaśāne vāsaṃ kalpayati, yatra mṛtamṛto janakāyo 'bhinirhriyate / evaṃ śmāśāniko bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(10)-xii ms.64a4l,sh. 160-9, p.76b4, d.64b2, n.67b3, co.68b7, ch.422b17 kathaṃ naiṣadyiko bhavati / mañce vā pīṭhe vā tṛṇasaṃstare vā niṣadyayā kālam atināmayati / no tu mañcaṃ vā pīṭhaṃ vā kuḍyaṃ vā vṛkṣamūlaṃ vā tṛṇasaṃstaraṃ vā niśritya pṛṣṭhaṃ vā pārśvaṃ vā dadāti / evaṃ naiṣadyiko bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(10)-xiii ms.64a5l,sh.160-15, p.76b5, d.64b3, n.67b4, co.69a1, ch.422b21 kathaṃ yāthāsaṃstariko bhavati / yasmin tṛṇasaṃstare vā parṇasaṃstare vā śayyāṃ kalpayati / tṛṇasaṃstaraṃ vā parṇasaṃstaraṃ vā sakṛd yathaiva saṃstṛtaṃ bhavati tathaiva śayyāṃ kalpayati / no tu punar vikopayaty abhisaṃskaroti ca / evaṃ yāthāsaṃstariko bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(10)-a ms.64a5r,sh.160-20,w.82-18,**82-29, p.76b7, d.64b4, n.67b5, co.69a2, ch.422b24 kenaite dhutaguṇā ucyante / tadyathā, ūrṇā vā karpāsaṃ vā yasmin samaye dhutaṃ bhavati saṃkṛttaṃ vicūrṇaṃ tasmin samaye mṛdu ca bhavati laghu ca karmaṇyaṃ ca, yaduta sūtrābhinirhāre vā tūlābhinirhāre vā /
evam evehaikatyasya piṇḍapātapātarāgeṇa piṇḍapāte cittaṃ saktaṃ bhavati saṃsaktaṃ, cīvararāgeṇa cīvare cittam saktaṃ bhavati saṃsaktam, śayanāsanarāgeṇa śayanāsane cittaṃ saktaṃ bhavati saṃsaktam / sa ebhir dhutaguṇair viśodhayaty ṛjūkaroti, mṛdu karmaṇyam ārjavam āsravaṃ vidheyam, yaduta brahmacaryavāsāya /
tenocyante dhutaguṇā iti //
(i)-c-iil-13-a-(10)-b ms.64b2m, sh.161-9,p.77a3, d.64b7, n.68a2, co.69a5, ch.422c4 tatra piṇḍapātarāgo dvividho 'ntarāyaḥ / praṇitabhojanarāgaḥ prabhūtabhojanarāgaś ca / tatra praṇītabhojanarāgasya prahāṇāya piṇḍapātikaḥ / prabhūtabhojanarāgasya prahāṇāyaikāsanikaḥ khalupaścādbhaktikaś ca bhavati /
cīvararāgo trividho 'ntarāyaḥ / prabhūtacīvararāgaś cīvare mṛdusaṃsparśarāgaḥ praṇītacīvararāgaś ca / tatra prabhūtacīvararāgasya prahāṇāya traicīvariko bhavati / cīvare mṛdusaṃsparśarāgasya prahāṇāya nāmatiko bhavati / praṇītacīvararāgasya prahāṇāya pāṃśukūliko bhavati /
śayanāsanarāgaś caturvidho 'ntarāyaḥ / tadyathā saṃsargarāgaḥ, pratiśrayarāgaḥ, pārśvasukhaśayanasukharāgaḥ, āstaraṇapratyāstaraṇopacchādanarāgaḥ / tatra saṃsargarāgasya prahāṇāyāraṇyako bhavati / pratiśrayarāgasya prahāṇāya vṛkṣamūlika ābhyavakāśikaḥ śmāśāniko bhavati / api ca śmāśānikatvaṃ mithunarāgasya prahāṇāya bhavati / pārśvasukhaśayanasukharāgasya prahāṇāya naiṣadyiko bhavati / āstaraṇapratyāstaraṇopacchādanarāgasya prahāṇāya yāthāsaṃstariko bhavati / evaṃ (śbh i 286) dhutaguṇasamanvāgato bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(11) ms.64b5l, sh.162-7, p.77b3, d.65a5, n.68a7, co.69b4, ch.422c18 kathaṃ prāsādiko bhavati / prāsādikenābhikramapratikrameṇa samanvāgato bhavati, ālokitavyavalokitena saṃmiñjitaprasāritena sāṃghāṭīcīvarapātradhāraṇena / evaṃ prāsādiko bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(12) ms.64b5r,sh.162-11, p.77b4, d.65a6, n.68b1, co.69b5, ch.422c20 kathaṃ mātrajño bhavati / iha śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo svarthaṃ pravārayanti, yad uta cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ / tatra pratigrahe mātrāṃ jānāti evaṃ mātrajño bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(13) ms.65a1l,sh.162-15, p.77b6, d.65a7, n.68b3, co.69b6, ch.422c22 kathaṃ satpuruṣadharmasamanvāgato bhavati / uccakulapravrajito vā sann āḍhyakulapravrajito vābhirūpo vā darśanīyaḥ prāsādiko bahuśruto vākkaraṇenopetaḥ / anyatamānyatamasya vā jñānamātrakasya darśanamātrakasparśavihāramātrakasya lābhī sann etena nātmānam utkarṣayati parāṃś ca paṃsayati / [chos daṅ rjes su mthun pa'i chos 'ba' źig bsgrub par bya ba kho na yin par rig nas /] nānyatra (śbh i 288) dharmānudharmapratipanno bhavati / evaṃ satpuruṣadharmasamanvāgato bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(14) ms.65a2m,sh.162-22, p.78a1, d.65b2, n.68b5, co.70a1, ch.422c28 kathaṃ paṇḍitaliṅgasamanvāgato bhavati / karmalakṣaṇo bālaḥ karmalakṣaṇaḥ paṇḍitaḥ / yathā katham iti / bālo duścintitacintī bhavati, durbhāṣitabhāsī duṣkṛtakarmakārī / paṇḍitaḥ punaḥ sucintitacintī bhavati, subhāṣitabhāṣī sukṛtakarmakārī / evaṃ paṇḍitaliṅgasamanvāgato bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(15) ms.65a3m,sh.163-6, p.78a4, d.65b4, n.68b7, co.70a3, ch.423a4 kathaṃ kṣamo bhavati / ākruṣṭo na pratyākrośati / roṣito na pratiroṣayati / tāḍito na pratitāḍayati / bhaṇḍito na pratibhaṇḍayati / sa cāyuṣmān kṣamo bhavati śītasyoṣṇasya jighatsāyāḥ pipāsāyā daṃśamaśakavātātapasarīsṛpasaṃsparśāṇām, parato duruktānāṃ durāgatānāṃ vacanapathānām / śārīrikāṇāṃ vedanānāṃ duḥkhānāṃ tīvrāṇāṃ kharāṇāṃ kaṭukānām amana-āpānāṃ prāṇahāriṇīnāṃ kṣamo bhavaty adhivāsanajātīyaḥ / evaṃ kṣamo bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(16) ms.65a4r,sh.163-15, p.78a7, d.65b6, n.69a2, co.70a5, ch.423a9 katham sūrato bhavati / yathāpi tan maitreṇa kāyakarmaṇā samanvāgato bhavati, maitreṇa vākkarmaṇā, maitreṇa manaskarmaṇā, śāstur antike vijñānāṃ ca sabrahmacāriṇām / sādhāraṇaparibhogī ca bhavati, apratibhogī ca bhavaty apratiguptabhojī, lābhair dhārmikair dharmapratilabdhaiḥ, (śbh i 290) pātragataiḥ pātraparyāpannaiḥ/ śīlasāmānyagataś ca bhavati, dṛṣṭisāmānyagataś ca / sa ebhiḥ ṣaḍbhiḥ saṃrañjanīyair dharmaiḥ samanvāgataḥ priyakaraṇair gurukaraṇair avivādakaraṇaiḥ, sukhasaṃvāsyo bhavati, aviheṭhanajātīyaḥ / abhinandanti cainaṃ vijñāḥ sabrahmacāriṇa ekavyavasāyam / evam sūrato bhavati //
(i)-c-iil-13-a-(17) ms.65a6r,sh. 164-3, p.78b3, d.66a2, n.69a5, co.70b5, ch.423a18 kathaṃ peśalo bhavati / vigatabhṛkuṭir bhavaty uttānamukhavarṇaḥ, smitapūrvaṃgamaḥ, pūrvābhibhāṣī, priyavādī, saṃgrahaśīlaḥ, śuddhasantānaḥ / evaṃ peśalo bhavati //
(i)-c-iil-13-b ms.65a7m,sh. 164-6, p.78b5, d.66a3, n.69a6, co.70b3, ch.423a20 sa ebhir dharmaiḥ samanvāgato dharmakāmo bhavati, guṇakāmaḥ / na iābhasatkārakīrtiślokakāmaḥ / na samāropikayā mithyādṛṣṭyā samanvāgato bhavati, nāpy apavādikayā / asantaṃ dharmaṃ na samāropayati / santaṃ dharmaṃ nāpavadati / sa "yat tad bhavati kavitaṃ kāveyaṃ citrākṣaraṃ cihnapadavyañjanaṃ lokāyatapratisaṃyuktam, tan nirarthakam" iti viditvā, ārāt parivarjayati, na teneyate, na tena prīyate /
na cotsadaṃ pātracīvaraṃ dhārayati / gṛhasthaiḥ sārdhaṃ saṃsargaṃ parivarjayati kleśavardhanam / āryaiḥ saha saṃsargaṃ karoti jñānaviśodhakam / na ca mitrakulāni karoti pratigṛhṇāti / "mā me tato nidānaṃ bhaviṣyaty anekaparyāyeṇa vyākṣepād vyāpāro vā teṣāṃ vā punar vipariṇāmād anyathībhāvād utpatsyante śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā" iti /
utpannotpannāṃś ca kleśopakleśān nādhivāsayati, prajahati, vinodayati, vyantīkaroti / "mā me 'tonidānam utpadyate dṛṣṭadhārmikaṃ vā duḥkhaṃ sāṃparāyikaṃ ve"ti /
śraddhādeyaṃ ca na vinipātayati, acyutaśīlaḥ, abhraṣṭavrataḥ, śraddhādeyaṃ paribhuṅkte / na ca śraddhādeyaṃ pratikṣipati / na śikṣāṃ pratyākhyāti /
ātmadoṣāntaraskhalitagaveṣī vā bhavati / praticchannakalyāṇo vivṛtapāpakaḥ / paradoṣāntaraskhaliteṣu nābhogaḥ / saṃcintya cāpattir nāpadyate jīvitahetor api / āpannaś ca laghu laghv eva yathādharmaṃ (śbh i 294) pratikaroti / itikaraṇīyeṣu ca dakṣo bhavaty analasaḥ svayaṃkārī / na parataḥ kāyaparicaryāṃ paryeṣate /
buddhānāṃ ca buddhaśrāvakāṇāṃ cācintyam anubhāvaṃ, gambhīrāṃ ca deśanām adhimucyate, na pratikṣipati, "tathāgatā eva jānakāḥ paśyakāḥ, nāham" iti viditvā, na ca svayaṃdṛṣṭiparāmarśasthāyī bhavaty asamañjasagrāhī duḥpratiniḥsargamantrī /
sa ebhir guṇair yukta evaṃvihārī evaṃśikṣamāṇaḥ śramaṇālaṃkāreṇālaṃkṛtaḥ śobhate / tadyathā kaś cid eva puruṣo yuvā maṇḍanajātīyaḥ kāmopabhogī snātānulipto 'vadātavastraprāvṛto vividhair bhūṣaṇair alaṃkṛtaḥ śobhate, tadyathā harṣair vā keyūrair vāṅgulimudrikayā vā jātarūparajatamālayā vā / evam eva sa ebhir vividhaiḥ śramaṇālaṃkārair guṇair alaṃkṛto bhāsate tapati virocate / tasmāc chramaṇālaṃkāra ity ucyate / ayam ucyate śramaṇālaṃkāraḥ //
// uddānam //
śrāddhāśaṭho 'lpābādhavīryaṃ prajñālpecchatā saṃtuṣṭiḥ / supoṣatā subharatā dhutaprāsādikamātratā / satpuruṣaḥ paṇḍitaliṅgaṃ ca kṣāntiḥ sauratyapeśalā // [1]
syād ātmaparasaṃpatticchandaḥ śīlendriyas tathā / bhojanaṃ caiva jāgaryā saṃprajānadvihāritā // [2]
tathā kalyāṇamitraḥ saddharmaśravaṇacintanā / anantarāyas tyāgaś ca alaṃkāreṇa paścimaḥ // [3]
laukikaṃ caiva vairāgyaṃ tathā lokottareṇa ca / tayoś caiva hi saṃbhāro bhūmir naiṣkramyasaṃjñitā // [4]
// yogācārabhūmau śrāvakabhūmisaṃgṛhītāyāṃ prathamaṃ yogasthānam //
(ii)-a-i ms.66a2l, sh.169-1, w.83-13, p.80a2, d.67a4, n.70b2, co.71b2, ch.424a1 tatra kati pudgalā ye 'syāṃ naiṣkramyabhūmau yathādeśitāyāṃ yathāparikīrtitāyāṃ niṣkrāmanti / kathaṃ ca pudgalānāṃ vyavasthānaṃ bhavati / katamad ālambanam / katamo 'vavādaḥ / katamā śikṣā / katame śikṣānulomikā dharmāḥ / katamo yogabhraṃśaḥ / katame yogāḥ / katamo manaskāraḥ / katamad yogakaraṇīyam / kati yogācārāḥ / katamā yogabhāvanā / katamad bhāvanāphalam / kati pudgalaparyāyāḥ / kati mārāḥ / kati mārakarmāṇi / katham ārambho viphalo bhavati //
(ii)-a-ii-1-a ms.66a3r, sh.169-14, w.84-1, p.80a7, d.67a7, n.70b5, co.71b7, ch.424a17 tatra pudgalā aṣṭāviṃśatiḥ / katame 'ṣṭāviṃśatiḥ / tadyathā mṛdvindriyaḥ / tīkṣṇendriyaḥ / utsadarāgaḥ / utsadadveṣaḥ / utsadamohaḥ / utsadamānaḥ / utsadavitarkaḥ / samaprāptaḥ / mandarajaskajātīyaḥ / pratipannakaḥ / phalasthaḥ / śraddhānusārī / dharmānusārī / śraddhādhimuktaḥ / dṛṣṭiprāptaḥ / kāyasākṣī / saptakṛdbhavaparamaḥ / kulaṃkulaḥ / ekavīcikaḥ / antarāparinirvāyī / upapadyaparinirvāyī / anabhisaṃskāraparinirvāyī / sābhisaṃskāraparinirvāyī / ūrdhvaṃsrotā / (śbh ii 4) samayavimuktaḥ / akopyadharmā / prajñāvimuktaḥ / ubhayatobhāgavimuktaś ceti //
(ii)-a-ii-1-a-(1) ms.66a5m, sh.170-7, p.80b4, d.67b4, n.71a2, co.72a4, ch.424a25 tatra mṛdvindriyaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yasya pudgalasya mṛdūnīndriyāṇi dhandhavāhīni mandavāhīni jñeye vastunīti pūrvavat / sa punar dvividho veditavyaḥ / ādita eva mṛdvindriyagotro paribhāvitendriyaś ca //
(ii)-a-ii-1-a-(2) ms.66a6l, sh.170-12, p.80b6, d.67b5, n.71a3, co.72a5, ch.424a28 tīkṣṇendriyaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yasya pudgalasya tīkṣṇānīndriyāṇy adhandhavāhīni bhavanty amandavāhīni jñeye vastunīti pūrvavat / sa punar dvividho veditavyaḥ / ādita eva tīkṣṇendriyagotraḥ paribhāvitendriyaś ca //
(ii)-a-ii-1-a-(3) ms.66a6r, sh.170-17, p.80b7, d.67b6, n.71a5, co.72a6, ch.424b4 rāgotsadaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yena pudgalena pūrvam anyāsu jātiṣu rāga āsevito bhāvito bahulīkṛtaḥ, sa tena hetunā tena pratyayenaitarhi rañjanīye vastuni tīvrarāgaś ca bhavaty āyatarāgaś ca / ayam ucyate rāgotsadaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(4) ms.66a7m, sh.171-1, p.81a1, d.67b7, n.71a6, co.72b1, ch.424b8 dveṣotsadaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yena pudgalena dveṣaḥ pūrvam anyāsu (śbh ii 6) jātiṣv āsevito bhāvito bahulīkṛtaḥ, tena ca hetunā tena pratyayenaitarhi dveṣaṇīye vastuni tīvradveṣaś ca bhavaty āyatadveṣaś ca / ayam ucyate dveṣotsadaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(5) ms.66a8l, sh.171-6, p.81a3, d.68a1, n.71a7, co.72b2, ch.424b11 mohotsadaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yena pudgalena pūrvam anyāsu jātiṣu moha āsevito bhāvito bahulīkṛtaḥ, tena ca hetunā tena pratyayenaitarhi mohanīye vastuni tīvramohaś ca bhavaty āyatamohaś ca / ayam ucyate mohotsadaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(6) ms.66b1l, sh.171-11, p.81a5, d.68a3, n.71b2, co.72b3, ch.424b15 mānotsadaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yena pudgalena pūrvam anyāsu jātiṣu māna āsevito bhāvito bahulīkṛtaḥ, tena ca hetunā tena ca pratyayenaitarhi mananīye vastuni tīvramānaś ca bhavaty āyatamānaś ca / ayam ucyate mānotsadaḥ pudgalaḥ//
(ii)-a-ii-1-a-(7) ms.66b1r, sh.171-16, p.81a7, d.68a4, n.71b3, co.72b4, ch.424b18 vitarkotsadaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yena pudgalena pūrvam anyāsu jātiṣu vitarka āsevito bhāvito bahulīkṛtaḥ, tena ca hetunā tenaiva pratyayenaitarhi vitarkasthānīye vastuni tīvravitarkaś ca bhavaty āyatavitarkaś ca / ayam ucyate vitarkotsadaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(8) ms.66b2r, sh.171-21, p.81b1, d.68a5, n.71b4, co.72b6, ch.424b22 samaprāptaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yena pudgalena pūrvam anyāsu jātiṣu rāgo dveṣo moho māno vitarko nāsevito bhāvito bahulīkṛtaḥ / na caite dharmā ādīnavato dṛṣṭā vidūṣitāḥ saṃtīritāḥ / sa tena hetunā tena pratyayena rañjanīye vā vastuni dveṣaṇīye mohanīye manyanīye vitarkanīye na tīvrarāgo bhavati nāpy āyatarāgaḥ / na cāsya na samudācarati rāgo yaduta tena vastuna / yathā rāga evaṃ dveṣo moho māno vitarkaḥ / ayam ucyate samaprāptaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(9) ms.66b4l, sh.172-8, p.81b5, d.68b2, n.72a1, co.73a2, ch.424b29 mandarajaskaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yena pudgalena pūrvam anyāsu jātiṣu na rāga āsevito bhāvito bahulīkṛtaḥ / ādīnavataś ca bahulaṃ dṛṣṭo bhavati vidūṣitaḥ saṃtīritaḥ / sa tena hetunā tena pratyayenaitarhi rañjanīye vastuni samavahite saṃmukhībhūte 'dhimātre pracura ulbaṇe dhandhaṃ rāgam utpādayati / madhye parītte naivotpādayati / yathā rāga evaṃ dveṣo moho māno vitarko veditavyaḥ / ayam ucyate mandarajaskaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(10) ms.66b5r, sh.172-17, p.82a1, d.68b4, n.72a3, co.73a5, ch.424c5 pratipannakaḥ pudgalaḥ katamaḥ / āha / pratipannakāḥ pudgalāś catvāraḥ / katame catvāraḥ / tadyathā srota-āpattiphalapratipannakaḥ, sakṛdāgāmiphalapratipannakaḥ, anāgāmiphalapratipannakaḥ, arhattvaphalapratipannakaś ca / ayam ucyate pratipannakaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(11) ms.66b6r, sh.173-2, p.82a3, d.68b5, n.72a5, co.73a6, ch.424c8 phalasthaḥ pudgalaḥ katamaḥ / āha / srota-āpannaḥ, sakṛdāgāmī, anāgāmī, arhan / ayam ucyate phalasthaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(12) ms.66b7l, sh.175-1, p.82a5, d.68b7, n.72a6, co.73b1, ch.424c11 śraddhānusārī pudgalaḥ katamaḥ / yaḥ pudgalaḥ parato 'vavādānuśāsanīṃ paryeṣate / tadbalena ca pratipadyate yaduta phalasyādhigamāya / no tūdgṛhīteṣu dharmeṣu paryavāpteṣu cintiteṣu tuliteṣūpaparīkṣiteṣu svayam eva śakto bhavati pratibalas tān dharmān bhāvanākāreṇānusartum / nānyatra pudgalānusāriṇyā śraddhayā pratipadyate / tasmāc chraddhānusārīty ucyate //
(ii)-a-ii-1-a-(13) ms.66b8m, sh.175-8, p.82a8, d.69a2, n.72b1, co.73b3, ch.424c16 dharmānusārī pudgalaḥ katamaḥ / yaḥ pudgalo yathāśruteṣu dharmeṣu paryavāpteṣu cintiteṣu tuliteṣūpaparīkṣiteṣu svayam eva śakto bhavati pratibalas tān dharmān bhāvanākāreṇānusartum / no tu parato 'vavādānuśāsanīṃ paryeṣate, yaduta phalasyādhigamāya / ayam ucyate dharmānusārī pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(14) ms.67a1m, sh.175-14, p.82b2, d.69a3, n.72b3, co.73b4, ch.424c20 śraddhādhimuktaḥ pudgalaḥ katamaḥ / āha / sa eva śraddhānusārī pudgalo yasmin samaye śrāmaṇyaphalam adhigacchati sparśayati sākṣātkaroti parato 'vavādānuśāsanīm āgamya, tasmin samaye śraddhādhimukta ity ucyate //
(ii)-a-ii-1-a-(15) ms.67a2l, sh.176-4, p.82b4, d.69a4, n.72b4, co.73b6, ch.424c23 dṛṣṭiprāptaḥ pudgalaḥ katamaḥ / āha / sa eva dharmānusārī pudgalo yasmin samaye śrāmaṇyaphalam adhigacchati sparśayati sākṣātkaroti parato nāvavādānuśāsanīm āgamya, tasmin samaye dṛṣṭiprāpta ity ucyate //
(ii)-a-ii-1-a-(16) ms.67a2r, sh.177-3, p.82b5, d.69a5, n.72b5, co.73b7, ch.424c25 kāyasākṣī pudgalaḥ katamaḥ / yo 'yaṃ pudgalo 'nulomapratilomam aṣṭau vimokṣān samāpadyate vyuttiṣṭhate ca / kāyena ca sākṣātkṛtya bahulaṃ viharati / na ca sarveṇa sarvam āsravakṣayam anuprāpnoti / ayam ucyate kāyasākṣī pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(17) ms.67a3m, sh.177-8, w.84-25, p.82b7, d.69a7, n.72b7, co.74a1, ch.424c27 saptakṛdbhavaparamaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yo 'yaṃ pudgalas trayāṇām saṃyojanānāṃ prahāṇāt satkāyadṛṣṭeḥ śīlavrataparāmarśasya vicikitsāyāḥ srota-āpanno bhavati / avinipātadharmā niyataḥ saṃbodhiparāyaṇaḥ saptakṛdbhavaparamaḥ saptakṛtvo devāṃś ca manuṣyāṃś ca saṃdhāvya saṃsṛtya duḥkhasyāntaṃ karoti / ayam ucyate saptakṛdbhavaparamaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(18) ms.67a4m, sh.178-1, p.83a2, d.69b2, n.73a2, co.74a3, ch.425a2 kulaṃkulaḥ pudgalaḥ katamaḥ / [smras pa / rigs nas rigs su skye ba ni gñis te / lha'i rigs nas rigs su skye ba daṅ / mi'i rigs nas rigs su skye ba'o // de la lha'i rigs nas rigs su skye ba ni / lha rnams kyi rigs nas rigs su mtshams sbyar źiṅ / 'khor nas sdug bsṅal mthar byed pa gaṅ yin pa'o / de la mi'i rigs nas rigs su skye ba ni / mi rnams kyi rigs nas rigs su mtshams sbyar źiṅ / 'khor nas sdug bsṅal mthar byed pa gaṅ yin pa ste] / ubhāv api srota-āpannau pudgalau veditavyau //
(ii)-a-ii-1-a-(19) ms.67a4r, sh.178-3, p.83a5, d.69b4, n.73a4, co.74a6, ch.425a6 tatraikavīcikaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yasya sakṛdāgāminaḥ pudgalasyānāgāmiphalapratipannakasya kāmāvacarāṇāṃ kleśānām adhimātramadhyakleśāḥ prahīṇā bhavanti / mṛdukāś caike 'vaśiṣṭā bhavanti / sakṛc ca kāmāvacaradevabhavam abhinirvartya tatraiva parinirvāti / na punaḥ sakṛd āgacchatīmaṃ lokam / ayam ucyata ekavīcikaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(20) ms.67a5r, sh.178-10, p.83a7, d.69b5, n.73a6, co.74a7, ch.425a11 antarāparinirvāyī pudgalaḥ katamaḥ / āha / antarāparinirvāyiṇaḥ pudgalās trayaḥ / eko 'ntarāparinirvāyī pudgalaś cyutamātra evāntarābhavābhinirvṛttikāle 'ntarābhavam abhinirvartayati / abhinirvṛtte samakālam eva parinirvāti / tadyathā parīttaḥ śakalikāgnir utpanna eva parinirvāti /
dvitīyo 'ntarāparinirvāyī pudgalo 'ntarābhavam abhinirvartayati / abhinirvṛtte 'ntarābhave tatrastha eva kālāntareṇa parinirvāti / no tu yenopapattibhavas tenādyāpy upanato bhavati / tadyathā, ayoguḍānāṃ vāyaḥsthālānāṃ vā dīptāgnisaṃprataptānām ayoghanair hanyamānānām ayaḥprapāṭikotpataty eva parinirvāti / tṛtīyo 'ntarāparinirvāyī pudgalo 'ntarābhavam abhinirvartya yenopapattibhavas tenopanamati / upanataś ca punar anupapanna eva parinirvāti / tadyathāyasprapāṭikotpatya pṛthivyām apatitaiva parinirvāti /
ta ime trayo 'ntarāparinirvāyiṇaḥ pudgalā ekadhyam abhisaṃkṣipyāntarāparinirvāyī pudgala ity ucyate //
(ii)-a-ii-1-a-(21) ms.67b2m, sh.180-13, p.83b7, d.70a4, n.73b5, co.74b6, ch.425a22 upapadyaparinirvāyī pudgalaḥ katamaḥ / ya upapannamātra eva parinirvāti / ayam ucyata upapadyaparinirvāyī pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(22) ms.67b2r, sh.180-15, p.84a1, d.70a5, n.73b6, co.74b7, ch.425a24 anabhisaṃskāraparinirvāyī pudgalaḥ katamaḥ / 13) yo 'nabhisaṃskāreṇāprayatnenākhedena mārgaṃ saṃmukhīkṛtya tatropapannaḥ parinirvāti / ayam ucyate 'nabhisaṃskāraparinirvāyī pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(23) ms.67b3l, sh.181-3, p.84a2, d.70a6, n.73b7, co. 75a1, ch.425a27 sābhisaṃskāraparinirvāyī pudgalaḥ katamaḥ / yo 'bhisaṃskāreṇa prayatnena khedena mārgaṃ saṃmukhīkṛtya tatropapannaḥ parinirvāti / ayam ucyate sābhisaṃskāraparinirvāyī pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(24) ms.67b3r, sh.181-7, p.84a4, d.70a7, n.74a1, co. 75a3, ch.425a29 ūrdhvaṃsrotāḥ pudgalaḥ katamaḥ / yaḥ pudgalo 'nāgāmī prathame dhyāna upapannaḥ sa na tatrastha eva parinirvāti / api tu tasmāc cyavitvottarottaram upapattyāyatanam abhinirvartayan yāvad akaniṣṭhān vā devān gacchati, naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ vā / ayam ucyata ūrdhvaṃsrotāh pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(25) ms.67b4r, sh.182-6, p.84a6, d.70b2, n.74a3, co. 75a4, ch.425b5 samayavimuktaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yo mṛdvindriyagotraḥ pudgalo laukikebhyo dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihīyate / cetayati vā maraṇāya / anurakṣate vā vimuktim / atyarthāpramādacaryām anuyukto bhavati, yadutaitām evāparihāṇim adhipatiṃ kṛtvā / tanmātro vāsya kuśalapakṣo bhavati, no tu teṣāṃ teṣāṃ rātriṃdivasānāṃ kṣaṇalavamuhūrtānām atyayād atyarthaṃ viśeṣāya paraiti / yāvan na tīvram abhiyogaṃ karoti / ayam ucyate samayavimuktaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(26) ms.67b6l, sh.183-1, p.84b2, d.70b4, n.74a6, co. 75a7, ch.425b11 akopyadharmā pudgalaḥ katamaḥ / etadviparyayeṇākopyadharmā pudgalo veditavyaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(27) ms.67b6m, sh.183-3, p.84b3, d.70b5, n.74a6, co. 75a7, ch.425b12 prajñāvimuktaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yaḥ pudgalaḥ sarveṇa sarvam āsravakṣayam anuprāpnoti / no tv aṣṭau vimokṣān kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharati / ayam ucyate prajñāvimuktaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-1-a-(28) ms.67b7l, sh.183-7, p.84b4, d.70b6, n.74b1, co.75b1, ch.425b15 ubhayatobhāgavimuktaḥ pudgalaḥ katamaḥ / yaḥ pudgalaḥ sarveṇa sarvam āsravakṣayam anuprāpnoti / aṣṭau vimokṣān kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharati / tasya kleśāvaraṇāc ca cittaṃ muktaṃ bhavati, vimokṣāvaraṇāc ca / ayam ucyata ubhayatobhāgavimuktaḥ pudgalaḥ //
(ii)-a-ii-2-a ms.68a1m, sh.184-1, w.85-5, p.84b6, d.70b7, n.74b2, co.75b3, ch.425b20 pudgalavyavasthānaṃ katamat / ekādaśabhiḥ prabhedaiḥ pudgalavyavasthānaṃ veditavyam / katamair ekādaśabhiḥ / tadyathā indriyaprabhedena, nikāyaprabhedena, caritaprabhedena, praṇidhānaprabhedena, pratipatprabhedena, mārgaphalaprabhedena, prayogaprabhedena, samāpattiprabhedena, upapattiprabhedena, parihāṇiprabhedena, āvaraṇaprabhedena ca //
-ii-2-a-(1) ms.68a2l, sh.184-7, p.85a1, d.71a2, n.74b4, co.75b5, ch.425b25 indriyaprabhedena tāvat / mṛdvindriyatīkṣṇendriyapudgalayor vyavasthānam //
-ii-2-a-(2) ms.68a2l, sh. 184-9, p.85a2, d.71a3, n.74b5, co.75b5, ch.425b27 nikāyaprabhedena saptavidhaṃ pudgalavyavasthānam / bhikṣur bhikṣuṇī śikṣamāṇā śrāmaṇeraḥ śrāmaṇery upāsaka upāsikā ca //
-ii-2-a-(3) ms.68a2m, sh. 184-12, p.85a3, d.71a3, n.74b6, co.75b6, ch.425c1 tatra caritaprabhedena saptānāṃ pudgalānāṃ vyavasthānam / yo 'yaṃ rāgotsadaḥ pudgalaḥ sa rāgacaritaḥ / yo dveṣotsadaḥ sa dveṣacaritaḥ / yo mohotsadaḥ sa mohacaritaḥ / yo mānotsadaḥ sa mānacaritaḥ / yo vitarkotsadaḥ sa vitarkacaritaḥ / yaḥ samaprāptaḥ sa samabhāgacaritaḥ /
yo mandarajaskaḥ sa mandacarito veditavyaḥ //
-ii-2-a-(3)-i ms.68a3m, sh.185-1, p.85a6, d.71a5, n.75a1, co.76a1, ch.425c8 tatra rāgacaritasya pudgalasya katamāni liṅgāni / iha rāgacaritaḥ pudgalaḥ parītte sarvanihīne rañjanīye vastuni ghanam adhimātraṃ rāgaparyavasthānam utpādayati / kaḥ punar vādo madhyapraṇīte / tac ca punā rāgaparyavasthānaṃ saṃtatyā cirakālam avasthāpayati / dīrghakālam anubaddho bhavati /
tena paryavasthānena rañjanīyair dharmair abhibhūyate / no tu śaknoti rañjanīyān dharmān abhibhavitum / snigdhendriyaś ca bhavaty akharendriyaḥ, akarkaśendriyaḥ, aparuṣendriyaḥ / nātyarthaṃ pareṣāṃ viheṭhanajātīyo yaduta kāyena vācā durvivejyaś ca bhavati duḥsaṃvejyaś ca / hīnādhimuktikaś ca bhavati / dṛḍhakarmāntaḥ / sthirakarmāntaḥ / dṛḍhavrataḥ / sthiravrataḥ / sahiṣṇuś ca bhavaty upakaraṇeṣu pariṣkāreṣu lolupajātīyas tadgurukaś ca, saumanasyabahulaś ca bhavaty ānandībahulo vigatabhṛkuṭir uttānamukhavarṇaḥ smitapūrvaṃgamaḥ / ity evaṃbhāgīyāni rāgacaritasya pudgalasya liṅgāni veditavyāni //
-ii-2-a-(3)-ii ms.68a6l, sh.185-17, p.85b6, d.71b4, n.75a6, co.76a6, ch.425c19 tatra dveṣacaritasya pudgalasya liṅgāni katamāni / iha dveṣacaritaḥ pudgalo (śbh ii 26) dveṣaṇīye vastuni parīttena pratighavastunimittena ghanaṃ prabhūtaṃ pratighaparyavasthānam utpādayati / kaḥ punar vādo madhyādhimātreṇa / tasya ca pratighaparyavasthānasya dīrghakālaṃ saṃtatim avasthāpayati / cirakālam anubaddho bhavati / pratighaparyavasthānena sa dveṣaṇīyair dharmair abhibhūyate / no tu dveṣaṇīyān dharmāñ chaknoty abhibhavitum / rūkṣendriyaś ca bhavati / kharendriyaḥ karkaśendriyaḥ paruṣendriyaś ca bhavati / atyarthaṃ ca pareṣāṃ viheṭhanajātīyo bhavati yaduta kāyena vācā / suvivejyaś ca bhavati susaṃvejyaḥ / dhvāṅkṣo bhavati mukharaḥ, pragalbhaḥ, anadhimuktibahulaḥ / na dṛḍhakarmanto na sthirakarmanto na dṛḍhavrato na sthiravrataḥ / daurmanasyabahulaś ca bhavaty upāyāsabahulaḥ / akṣamo bhavaty asahiṣṇuḥ, vilomanajātīyaḥ, apradakṣiṇagrāhī duṣpratyāneyajātīyaḥ, upanāhabahulaḥ / krūrāśayaś caṇḍaś ca bhavaty ādāśī pratyakṣaravādī so 'lpamātram apy uktaḥ sann abhiṣajyate, kupyati, vyāpadyate madguḥ pratitiṣṭhati kopaṃ saṃjanayati / vikṛtabhṛkuṭiś ca bhavati / anuttānamukhavarṇaḥ, parasaṃpattidveṣṭā, īrṣyābahulaḥ / ity evaṃbhāgīyāni dveṣacaritasya pudgalasya liṅgāni veditavyāni //
-ii-2-a-(3)-iii ms.68b1r, sh.186-16, p.86a7, d.72a3, n.75b6, co.76b5, ch.426a4 tatra katamāni mohacaritasya pudgalasya liṅgāni / iha mohacaritaḥ pudgalo mohasthānīye vastuni parītte ghanaṃ prabhūtaṃ mohaparyavasthānam utpādayati / prāg eva madhyādhimātre / dīrghaṃ ca kālaṃ tasya mohaparyavasthānasya saṃtatim avasthāpayati / tena ca anubaddho bhavati / sa mohanīyair dharmair abhibhūyate / no tu mohanīyān dharmāñ chaknoty abhibhavitum / dhandhendriyaś ca bhavati / jaḍendriyaś ca bhavati, mandendriyaś ca śithilakāyakarmāntaḥ, śithilavākkarmāntaḥ, duścintitacintī, durbhāṣitabhāṣī, duṣkṛtakarmakārī, alaso 'nutthānasaṃpannaḥ, mandabhāṣī, durmedhaḥ, muṣitasmṛtiḥ, asaṃprajānadvihārī, vāmagrāhī, durvivejyaḥ, duḥsaṃvejyaḥ, hīnādhimuktikaḥ / jaḍa eḍamūko hastasaṃvācikaḥ / apratibalaḥ subhāṣitadurbhāṣitānāṃ dharmāṇām artham ājñātum / pratyayahāryaś ca bhavati parahāryaḥ parapraṇeyaḥ / ity evaṃbhāgīyāni mohacaritasya pudgalasya liṅgāni veditavyāni //
-ii-2-a-(3)-iv ms.68b4m, sh.187-13, p.86b7, d.72b1, n.76a5, co.77a4, ch.426a16 tatra katamāni mānacaritasya pudgalasya liṅgāni / iha mānacaritaḥ pudgalo mānasthānīye vastuni parītte 'pi ghanaṃ prabhūtamṃ mānaparyavasthānam utpādayati / kaḥ punar vādo madhyādhimātre / tasya ca mānaparyavasthānasya (śbh ii 30) dīrghakālaṃ saṃtatim avasthāpayati / tena cānubaddho bhavati / sa mānasthānīyair dharmair abhibhūyate / no tu mānasthānīyān dharmāñ chaknoty abhibhavitum / uddhatendriyaś ca bhavaty unnatendriyaś ca kāyamaṇḍanānuyogam anuyuktaś ca bhavati/ adhimātram unnatāṃ ca vācaṃ bhāṣate nāvanatām / mātāpitṛjñātigurusthānīyānāṃ ca na kālena kālaṃ yathānurūpām apacitiṃ kartā bhavati / stabdho bhavati, apraṇatakāyo nābhivādanavandanapratyutthānāñjalisāmīcīkarmaśīlaḥ / ātmapragrāhako bhavaty ātmotkarṣaparapaṃsakaḥ / lābhakāmaḥ satkārakāmaḥ kīrtiśabdaślokakāmaḥ / utplāvanābhāṇḍo durvivejyaś ca bhavati duḥsaṃvejyaḥ / udārādhimuktiś ca bhavati / mandakāruṇyaḥ / adhimātraṃ cātmasattvajīvapoṣapuruṣapudgaladṛṣṭimanyubahalo bhavati, upanāhī ca / ity evaṃbhāgīyāni mānacaritasya pudgalasya liṅgāni veditavyāni //
-ii-2-a-(3)-v ms.68b8r, sh.188-15, p.87a7, d.72b7, n.76b4, co.77b3, ch.426b1 tatra katamāni vitarkacaritasya pudgalasya liṅgāni / iha vitarkacaritaḥ pudgalo vitarkasthānīye vastuni parītte 'pi ghanaṃ prabhūtaṃ vitarkaparyavasthānam utpādayati / kaḥ punar vādo madhyādhimātre / tac ca paryavasthānaṃ dīrghakālam avasthāpayati / tena cānubaddho (śbh ii 32) bhavati / sa vitarkasthānīyair dharmair abhibhūyate / no tu vitarkasthānīyān dharmāñ chaknoty abhibhavitum / asthirendriyaś ca bhavati capalendriyaś cañcalendriyo vyākulendriyaḥ / tvaritakāyakarmāntas tvaritavākkarmāntaḥ / durvivejyo duḥsaṃvejyaḥ / prapañcārāmaḥ prapañcarataḥ / kāṅkṣābahulo vicikitsābahulaḥ / chandikaś ca bhavaty asthiravrato 'niścitavrataḥ / asthirakarmānto 'niścitakarmāntaḥ / śaṃkābahulaḥ pramuṣitasmṛtiḥ / vivekānabhirato vikṣepabahulaḥ / lokacitreṣu chandarāgānusṛtaḥ, dakṣo 'nalasa utthānasaṃpannaḥ / ity evaṃbhāgīyāni vitarkacaritasya pudgalasya liṅgāni veditavyāni /
idaṃ caritaprabhedena pudgalavyavasthānaṃ veditavyam //
-ii-2-a-(4) ms.69a3l, sh.189-11, p.87b8, d.73a6, n.77a3, co.78a2, ch.426b14 tatra81 praṇidhānaprabhedena pudgalavyavasthānam / asti pudgalaḥ śrāvakayāne kṛtapraṇidhānaḥ, asti pratyekabuddhayāne, asti mahāyāne / tatra yo 'yaṃ pudgalaḥ śrāvakayāne kṛtapraṇidhānaḥ sa syāc chrāvakagotraḥ, syāt pratyekabuddhagotraḥ, syān mahāyānagotraḥ / tatra yo 'yaṃ pudgalaḥ pratyekāyāṃ bodhau kṛtapraṇidhānaḥ so 'pi syāt pratyekabuddhagotraḥ, syāc chrāvakagotraḥ, syān mahāyānagotraḥ / tatra yo 'yaṃ pudgalo mahāyāne kṛtapraṇidhānaḥ so 'pi syāc chrāvakagotraḥ, syāt pratyekabuddhagotraḥ, syān mahāyānagotraḥ /
tatra yo 'yaṃ śrāvakagotraḥ pudgalaḥ pratyekāyāṃ bodhāv anuttarāyāṃ vā samyaksaṃbodhau kṛtapraṇidhānaḥ, sa śrāvakagotratvād avaśyam ante kāle (śbh ii 34) tatpraṇidhānaṃ vyāvartya śrāvakayānapraṇidhāna evāvatiṣṭhate / evaṃ pratyekabuddhayānagotro mahāyānagotro veditavyaḥ /
tatra bhavaty eṣāṃ pudgalānāṃ praṇidhānasaṃcāraḥ praṇidhānavyatikaraḥ / no tu gotrasaṃcāraḥ, gotravyatikaraḥ / asmiṃs tv arthe śrāvakayānapraṇidhānāḥ śrāvakagotrāś caite pudgalā veditavyāḥ / evaṃ praṇidhānaprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati //
-ii-2-a-(5) ms.69a6l, sh.190-8, choi.162-6, p.88b1, d.73b5, n.77b2, co.78b1, ch.426c2 kathaṃ pratipatprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati / eṣāṃ yathoddiṣṭānāṃ yathāparikīrtitānāṃ pudgalānāṃ catasṛbhiḥ pratipadbhir niryāṇaṃ bhavati / katamābhiś catasṛbhiḥ / asti pratipad duḥkhā dhandhābhijñā/ asti pratipad duḥkhā kṣiprābhijñā / asti pratipat sukhā dhandhābhijñā / asti pratipat sukhā kṣiprābhijñā /
tatra mṛdvindriyasya pudgalasya mauladhyānālābhino yā pratipad iyam ucyate duḥkhā dhandhābhijñā / tatra tīkṣṇendriyasya pudgalasya mauladhyānālābhino yā pratipad iyam ucyate duḥkhā kṣiprābhijñā / tatra mṛdvindriyasya pudgalasya mauladhyānalābhino yā pratipad iyam ucyate sukhā dhandhābhijñā / tatra tīkṣṇendriyasya pudgalasya mauladhyānalābhino yā pratipad iyam ucyate sukhā kṣiprābhijñā / evaṃ pratipatprabhedena pudgalavyavasthānaṃ veditavyam /
-ii-2-a-(6) ms.69a8m, sh.190-22, p.88b7, d.74a1, n.77b6, co.78b5, ch.426c13 tatra kathaṃ mārgaphalaprabhedena pudgalavyavasthānaṃ veditavyam / tadyathā caturṇāṃ pratipannakānāṃ srota-āpattiphalapratipannakasya, sakṛdāgāmiphalapratipannakasya, anāgāmiphalapratipannakasya, arhattvaphalapratipannakasya / (śbh ii 36) caturṇāṃ ca phalasthānāṃ, srota-āpannasya, sakṛdāgāmino, 'nāgāmino, 'rhataś ca / ye pratipannakamārge vartante te pratipannakās teṣāṃ pratipannakamārgeṇa vyavasthānam / ye tatphalaśrāmaṇyaphalavyavasthitās teṣāṃ mārgaphalavyavasthānam / evaṃ mārgaphalaprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati //
-ii-2-a-(7) ms.69b1r, sh.191-10, p.89a4, d.74a5, n.78a3, co.79a2, ch.426c22 kathaṃ prayogaprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati / tadyathā śraddhānusāridharmānusāriṇā / no yaḥ pudgalaḥ śraddhānusāreṇa prayuktaḥ sa śraddhānusārī / yo dharmeṣu aparapratyayavinayānusāreṇa prayuktaḥ sa dharmānusārī / evaṃ prayogaprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati //
-ii-2-a-(8) ms.69b2r, sh.191-15, p.89a6, d.74a7, n.78a5, co.79a3, ch.426c27 tatra katham samāpattiprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati / tadyathā kāyasākṣy aṣṭau vimokṣān kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharati / na ca sarveṇa sarvam āsravakṣayam anuprāpto bhavati / rūpī rūpāṇi paśyati / adhyātmam arūpasaṃjñī bahirdhā rūpāṇi paśyati / śubhaṃ vimokṣaṃ (śbh ii 38) kāyena sākṣātkṛtvopasaṃpadya viharati / akāśānantyāyatanam, vijñ snānantyāyatanam, ākiñcanyāyatanam, naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanam, )saṃjñāvedayitanirodham anulomapratilomaṃ samāpadyate ca, vyuttiṣṭhate ca / evaṃ samāpattiprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati //
-ii-2-a-(9) ms.69b4l, sh.192-3, p.89b3, d.74b3, n.78b1, co.79a7, ch.427a6 katham upapattiprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati / tadyathā saptakṛdbhavaparamasya, kulaṃkulasya, ekavīcikasya, antarāparinirvāyiṇaḥ, upapadyaparinirvāyiṇaḥ, anabhisaṃskāraparinirvāyiṇaḥ, sābhisaṃskāraparinirvāyiṇaḥ, ūrdhvaṃsrotasaś ca / evam upapattiprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati //
-ii-2-a-(10) ms.69b5l, sh.192-7, p.89b6, d.74b5, n.78b3, co.79b2, ch.427a10 kathaṃ parihāṇiprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati / tadyathā samayavimuktasyārhato yo bhavyo dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇāya / aparihāṇiprabhedena punar vyavasthānam / akopyadharmakasyārhato yo na bhavyo dṛṣṭadharmasukhavihārebhyaḥ parihāṇāya / evam aparihāṇiprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati //
-ii-2-a-(11) ms.69b6l, sh.192-13, p.90a1, d.74b7, n.78b5, co.79b4, ch.427a14 tatra katham āvaraṇaprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati / tadyathā prajñāvimuktasyobhayatobhāgavimuktasyārhataḥ / tatra prajñāvimukto 'rhan kleśāvaraṇavimuktaḥ, na samāpattyāvaraṇāt / ubhayatobhāgavimuktas tv arhan kleśāvaraṇāc ca vimuktaḥ samāpattyāvaraṇāc ca / tasmād ubhayatobhāgavimukta (śbh ii 40) ity ucyate / evam āvaraṇaprabhedena pudgalavyavasthānaṃ bhavati //
-ii-2-b ms.69b7l, sh.192-19, p.90a4, d.75a2, n.79a1, co.79b6, ch.427a20 ebhiḥ prabhedair yathoddiṣṭair yathoddiṣṭānāṃ pudgalānāṃ yathākramaṃ vyavasthānaṃ veditavyam //
(ii)-a-ii-3 ms.69b7m, sh.192-21, sa.4-2, w.86-1, p.90a5, d.75a3, n.79a2, co.79b7, ch.427a22 tatrālambanaṃ katamat / āha / catvāry ālambanavastūni / katamāni catvāri / vyāpy ālambanam, caritaviśodhanam ālambanam, kauśalyālambanam, kleśaviśodhanaṃ cālambanam //
-ii-3-a-(1) ms.69b7r, sh.193-4, sa.4-6, p.90a6, d.75a4, n.79a3, co.80a1, ch.427a24 tatra vyāpy ālambanaṃ katamat / āha / tad api caturvidham / tadyathā avikalpaṃ pratibimbam, nirvikalpaṃ pratibimbaṃ, vastuparyantatā, kāryapariniṣpattiś ca //
-ii-3-a-(1)-i ms.69b8m, sh.193-7, sa.4-10, p.90a8, d.75a5, n.79a4, co.80a2, ch.427a27 tatra savikalpaṃ pratibimbaṃ katamat / yathāpīhaikatyaḥ saddharmaśravaṇaṃ vāvavādānuśāsanīṃ vā niśritya, dṛṣṭaṃ vā, śrutaṃ vā, parikalpitaṃ vopādāya jñeyavastusabhāgaṃ pratibimbam samāhitabhūmikair vipaśyanākārair vipaśyati, vicinoti, pravicinoti, parivitarkayati, parimīmāṃsāṃ āpadyate /
tatra jñeyaṃ vastu / tadyathāśubhā vā, maitrī vā, idaṃpratyayatāpratītyasamutpādo vā, dhātuprabhedo vā, ānāpānasmṛtir vā, skandhakauśalyaṃ vā, dhātukauśalyam āyatanakauśalyaṃ, pratītyasamutpādakauśalyaṃ, sthānāsthānakauśalyam, adhobhūmīnām audārikatvaṃ, uparibhūmīnāṃ śāntatvaṃ, duḥkhasatyam, samudayasatyaṃ, nirodhasatyaṃ, mārgasatyam / idam ucyate jñeyaṃ vastu /
tasyāsya jñeyavastuno 'vavādānuśāsanīṃ vāgamya, saddharmaśravaṇam vā, tanniśrayeṇa samāhitabhūmikaṃ manaskāraṃ saṃmukhīkṛtya, tān eva dharmān (śbh ii 44) adhimucyate tad eva jñeyaṃ vastv adhimucyate / tasya tasmin samaye pratyakṣānubhāvika ivādhimokṣaḥ pravartate jñeyavastuni / na taj jñeyaṃ vastu pratyakṣībhūtaṃ bhavati samavahitaṃ saṃmukhībhūtam / na ca punar anyat tajjātīyaṃ dravyam / api tv adhimokṣānubhavaḥ sa tādṛśo manaskārānubhavaḥ samāhitabhūmikaḥ, yena tasya jñeyasya vastuno 'nusadṛśaṃ tad bhavati pratibhāsam / yena tad ucyate jñeyavastusabhāgaṃ pratibimbam iti / yad ayaṃ yogī santīrayaṃs tasmin prakṛte jñeye vastuni parīkṣye guṇadoṣāvadhāraṇaṃ karoti / idam ucyate savikalpaṃ pratibimbam //
-ii-3-a-(1)-ii ms.70a4l, sh. 194-21, sa.6-4, w.86-9, p.91a4, d.75b5, n.79b5, co.80b3, ch.427b15 nirvikalpaṃ pratibimbaṃ katamat / ihāyaṃ yogī pratibimnanimittam udgṛhya na punar vipaśyati, vicinoti, prativicinoti, parivitarkayati, parimīmāṃsām āpadyate / api tu tad evālambanam amukto śamathākāreṇa tac cittaṃ śamayati / yaduta navākārayā cittasthityādhyātmam eva cittaṃ sthāpayati, saṃsthāpayati, avasthāpayati, upasthāpayati, damayati, śamayati, vyupaśamayati, ekotīkaroti, samādhatte / tasya tasmin samaye nirvikalpaṃ (śbh ii 46) tat pratibimbam ālambanaṃ bhavati / yatrāsāv ekāṃśenaikāgrāṃ smṛtim avasthāpayati, tad ālambanam / no tu vipaśyati, vicinoti, prativicinoti, parivitarkayati, parimīmāṃsām āpadyate /
tac ca pratibimbaṃ pratibimbam ity ucyate / [tiṅ ṅe 'dzin gyi mtshan ma daṅ / tiṅ ṅe 'dzin gyi spyod yul gyi yul daṅ / tiṅ ṅe 'dzin gyi thabs daṅ / tiṅ ṅe 'dzin gyi sgo daṅ / yid la byed pa'i rten daṅ / naṅ du rnam par rtog pa'i lus daṅ / snaṅ brñan źes kyaṅ bya ste] / itīmāni tasya jñeyavastusabhāgasya pratibimbasya paryāyanāmāni veditavyāni //
-ii-3-a-(1)-iii ms.70a6l, sh.195-13, sa.7-6, p.91b3, d.76a3, n.80a3, co,81a1, ch.427b28 vastuparyantatā katamā / yālambanasya yāvadbhāvikatā yathāvadbhāvikatā ca /
tatra yāvadbhāvikatā katamā / yasmāt pareṇa nāsti rūpaskandho vā, vedanāskandho vā, saṃjñāskandho vā, saṃskāraskandho vā, vijñānaskandho veti sarvasaṃskṛtavastusaṃgrahaḥ pañcabhir dharmaiḥ / sarvadharmasaṃgraho dhātubhir āyatanaiḥ sarvajñeyavastusaṃgrahaś cāryasatyaiḥ / iyam ucyate yāvadbhāvikatā /
tatra yathāvadbhāvikatā katamā / yālambanasya bhūtatā tathatā / catasṛbhir yuktibhir yuktyupetatā / yadutāpekṣāyuktyā, kāryakāraṇayuktyā, upapattisādhanayuktyā, dharmatāyuktyā ca / iti yā cālambanasya yāvadbhāvikatā yā ca (śbh ii 48) yathāvadbhāvikatā tad ekadhyam abhisaṃkṣipya vastuparyantatety ucyate //
-ii-3-a-(1)-iv ms.70b1r, sh.196-12, sa.8-8, p.92a1, d.76a7, n.80b1, co.81a5, ch.427c8 tatra kāryapariniṣpattiḥ katamā / yad asya yogina āsevanānvayād bhāvanānvayād bahulīkārānvayāc chamathavipaśyanāyā yah pratibimbālambano manaskāraḥ sa paripūryate / tatparipūryāś cāśrayaḥ parivartate / sarvadauṣṭhulyāni ca pratipraśrabhyante / āśrayaparivṛtteś ca pratibimbam atikramya tasminn eva jñeye vastuni nirvikalpaṃ pratyakṣaṃ jñānadarśanam utpadyate / prathamadhyānasamāpattuḥ prathamadhyānalābhinaḥ prathamadhyānagocare, dvitīyatṛtīyacaturthadhyānasamāpattuś caturthadhyānalābhinaś caturthadhyānagocare, ākāśānantyāyatanavijñānānantyāyatanākiñcanyāyatananaivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasamāpattus taiiābhinas tadgocare / iyam ucyate kāryapariniṣpattiḥ //
tāny etāni bhavanti catvāry ālambanavastūni sarvatragāni sarveṣv ālambaneṣv anugatāni / atītānāgatapratyutpannaiḥ samyaksambuddhair deśitāni / tenaitad vyāpy ālambanam ity ucyate /
api caitad ālambanam śamathapakṣyaṃ vipaśyanāpakṣyaṃ sarvavastukam bhūtavastukaṃ, hetuphalavastukaṃ ca / tena tad vyāpīty ucyate / yat tāvad t āha "savikalpaṃ pratibimbam" itīdam atra vipaśyanapakṣyasya / yat punar āha "nirvikalpaṃ pratibimbam" itīdam atra śamathapakṣyasya / yat punar āha "vastuparyantate" tīdam atra sarvavastukatāyā bhūtavastukatāyāś ca / yad āha "kāryapariniṣpattir" itīdam atra hetuphalasaṃbandhasya //
-ii-3-a-(2)-i ms.70b5r, sh.197-17, sa.9-13, w.86-32, p.92b5, d.77a1, n.81a3, co.81b7, ch.427c27 yathoktaṃ bhagavatāyuṣmantaṃ revatam ārabhya /
"evam anuśrūyate", āyuṣmān revato bhagavantaṃ praśnam aprākṣīt /
"kiyati, bhadanta, bhikṣur yogī yogācāra ālambane cittam upanibadhnāti. katamasminn ālambane cittam upanibadhnātī"ti / "kathaṃ punar ālambane cittam upanibaddhaṃ sūpanibaddhaṃ bhavati" //
-ii-3-a-(2)-ii-(a) ms.70b6m, sh. 198-4, sa.10-4, w.'86-37, p.92b8, d.77a2, n.81a4, co.82a2, ch.428a3 bhagavān āha / "sādhu, sādhu, revata, sādhu khalu tvaṃ revata, etam arthaṃ pṛcchasi / tena hi śṛṇu sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru, bhāṣiṣye / iha, revata, bhikṣur yogī yogācāraś caritaṃ vā viśodhayitukāmaḥ, kauśalyaṃ vā kartukāmaḥ, āsravebhyo vā cittaṃ vimocayitukāmaḥ, anurūpe cālambane cittam upanibadhnāti, pratirūpe ca samyag eva copanibadhnāti, tatra cānirākṛtadhyāyī bhavati /
katham anurūpa ālambane cittam upanibadhnāti / saced revata, bhikṣur yogī yogācāro rāgacarita eva sann aśubhālambane cittam upanibadhnāti / evam anurūpa ālambane cittam upanibadhnāti, dveṣacarito vā punar maitryām / mohacarito vedaṃpratyayatāpratītyasamutpāde, mānacarito vā dhātuprabhede / saced revata, sa bhikṣur yogī yogācāro vitarkacarita eva sann ānāpānasmṛtau (śbh ii 52) cittam upanibadhnāti / evaṃ so 'nurūpa ālambane cittam upanibadhnāti /
sacet sa revata, bhikṣuḥ saṃskārāṇāṃ svalakṣaṇe saṃmūdha ātmasattvajīvajantupoṣapudgalavastusaṃmūḍhaḥ skandhakauśalye cittam upanibadhnāti / hetusaṃmūdho dhātukauśalye, pratyayasaṃmūdha āyatanakauśalye, anityaduḥkhānātmasaṃmūḍhaḥ pratītyasamutpādasthānāsthānakauśalye, kāmadhātor vā vairāgyaṃ kartukāmaḥ, kāmānām audārikatve rūpāṇāṃ śāntatve, rūpebhyo vā vairāgyaṃ kartukāmo rūpāṇām audārikatva ārūpyaśāntatāyāṃ ca cittam upanibadhnāti / sarvatra vā satkāyān nirvettukāmaḥ, vimoktukāmaḥ, duḥkhasatye samudayasatye, nirodhasatye, mārgasatye cittam upanibadhnāti / evaṃ hi, revata, bhikṣur yogī yogacāro 'nurūpa ālambane cittam upanibadhnāti //
-ii-3-a-(2)-2-ii-(b) ms.71a5m, sh.199-(9), sa.11-13, p.93b7, d.77b5, n.82a1, co.82b5, ch.428a28 kathaṃ ca revata, bhikṣur yogī yogācāraḥ pratirūpa ālambane cittam upanibadhnāti / iha revata, bhikṣur yad yad eva jñeyaṃ vastu vicetukāmo bhavati, pravicetukāmaḥ parivitarkayitukāmaḥ parimīmāṃsayitukāmaḥ, tac ca tena pūrvam eva dṛṣṭaṃ vā bhavati, śrutaṃ vā mataṃ vā vijñātaṃ vā / sa tad eva dṛṣṭam adhipatiṃ kṛtvā śrutaṃ mataṃ vijñātam adhipatiṃ kṛtvā samāhitabhūmikena manaskāreṇa manasikaroti / vikalpayaty adhimucyate / sa na tad eva jñeyaṃ vastu samavahitaṃ saṃmukhībhūtaṃ paśyaty api tu tatpratirūpakam asyotpadyate tatpratibhāsaṃ vā, jñānamātraṃ vā, darśanamātraṃ vā, pratismṛtamātraṃ vā yadālambanam ayaṃ bhikṣur yogī yogācāraḥ kālena kālaṃ cittam saṃśamayati, kālena kālam adhiprajñe dharmavipaśyanāyāṃ (śbh ii 54) yogaṃ karoti / evaṃ hi sa revata, bhikṣur yogī yogācāraḥ pratirūpa ālambane cittam upanibadhnāti //
-ii-3-a-(2)-2-ii-(c) ms.71a7r, sh.199-(19), sa.12-13, p.94a6, d.78a3, n.82a6, co.83a3, ch.428b10 kathaṃ ca revata, bhikṣur yogī yogācāraḥ samyag evālambane cittam upanibadhnāti / saced ayaṃ revata, bhikṣur yogī yogācāra ālambane cittam upanibadhnāti yāvad anena jñeyaṃ jñātavyaṃ bhavati, tac ca yathābhūtam aviparītam / evaṃ hi, revata, bhikṣur yogī yogācāraḥ samyag evālambane cittam upanibadhnāti //
-ii-3-a-(2)-2-ii-(d) ms.71a8m, sh.200-2, sa.13-6, p.94b1, d.78a5, n.82b1, co.83a5, ch.428b15 kathaṃ ca revata, bhikṣur yogī yogācāro 'nirākṛtadhyāyī bhavati / sacet sa revata, bhikṣur yogī yogācāra evam ālambane samyak prayujyamānaḥ sātatyaprayogī ca bhavati satkṛtyaprayogī ca kālena ca kālaṃ śamathanimittaṃ bhāvayati pragrahanimittam upekṣānimittam āsevanānvayād bhāvanānvayād bahulīkārānvayāt sarvadauṣṭhulyānāṃ pratipraśrabdher āśrayapariśuddhim anuprāpnoti sparśayati sākṣātkaroti / jñeyavastupratyavekṣatayā cālambanapariśuddhiṃ rāgavirāgāc cittapariśuddhim avidyāvirāgāj jñānapariśuddhim adhigacchati sparśayati sākṣātkaroti / evaṃ hi, sa revata, bhikṣur (śbh ii 56) yogī yogācāro 'nirākṛtadhyayī bhavati /
yataś ca revata, bhikṣur asminn ālambane cittam upanibadhnāti, evaṃ cālambane cittam upanibadhnāti, evam asya tac cittam ālambane sūpanibaddhaṃ bhavati" //
-ii-3-a-(3)-i ms.71b2r, sh.200-18, sa.13-6, p.94b7, d.78b2, n.82b6, co.83b3, ch.428b27 tatra gāthā /
nimitteṣu caran yogī sarvabhūtārthavedakaḥ / bimbadhyāyī sātatikaḥ pāriśuddhiṃ nigacchati //
tatra yat tāvad āha "nimitteṣu caran yogī"ty anena tāvac chamathanimitte pragrahanimitta upekṣānimitte satatakāritā satkṛtyakāritā cākhyātā / yat punar āha "sarvabhūtārthavedaka" ity anena vastuparyantatākhyātā / yat punar āha "bimbadhyāyī sātatika" ity anena savikalpaṃ nirvikalpaṃ ca pratibimbam ākhyātam / yat punar āha "pāriśuddhiṃ nigacchatī"ty anena kāryapariniṣpattir ākhyātā //
punar api coktaṃ bhagavatā /
cittanimittasya kovidaḥ pravivekasya ca vindate rasam / dhyāyī nipakaḥ pratismṛto bhuṅkte prītisukhaṃ nirāmiṣam //
tatra yat tāvad āha "cittanimittasya kovida" ity anena savikalpaṃ nirvikalpaṃ ca pratibimbaṃ nimittaśabdenākhyātam, vastuparyantatā kovidaśabdena / yat punar āha "pravivekasya ca vindate rasam" itya anenālambane samyak (śbh ii 58) prayuktasya prahāṇārāmatā bhāvanārāmatā cākhyātā / yat punar āha "dhyāyī nipakaḥ pratismṛta" ity anena śamathavipaśyanāyā bhāvanāsātatyam ākhyātam / yat punar āha "bhuṅkte prītisukhaṃ nirāmiṣam" ity anena kāryapariniṣpattir ākhyātā /
tad evaṃ saty etad vyāpy ālambanam āptāgamaviśuddhaṃ veditavyaṃ yuktipatitaṃ ca / idam ucyate vyāpy ālambanam //
-ii-3-b ms.71b6r, sh.202-3, p.95b2, d.79a2, n.83a6, co.83a3, ch.428c18 tatra caritaviśodhanam ālambanaṃ katamat / tadyathā, aśubhā, maitrī, idaṃpratyayatāpratītyasamutpādaḥ, dhātuprabhedaḥ, ānāpānasmṛtiś ca //
-ii-3-b-(1)-i tatrāśubhā katamā / āha / ṣaḍvidhāśubhā / tadyathā pratyaśubhatā, duḥkhāśubhatā, avarāśubhatā, āpekṣiky aśubhatā, kleśāśubhatā, prabhaṃgurāśubhatā ca //
-ii-3-b-(1)-i-(a) ms.72a1l, sh.203-1, p.95b5, d.79a5, n.83b1, co.84a5, ch.428c22 tatra pratyaśubhatā katamā / āha / pratyaśubhatādhyātmam upādāya bahirdhā copādāya veditavyā //
-ii-3-b-(1)-i-(a) tatrādhyātmam upādāya / tadyathā keśā, romāṇi, nakhā, dantā, rajaḥ, (śbh ii 60) malaṃ, tvak, māṃsaṃ, asthi, snāyu, sirā, )vṛkkā, hṛdayaṃ, plīhakaṃ, klomam, antrāṇi, antraguṇaḥ, āmāśayaṃ, pakvāśayaṃ, yakṛt, purīṣam, aśru, svedaḥ, kheṭaḥ, śiṅghāṇakaṃ, vasā, lasīkā, majjā, medaḥ, pittaṃ, śleṣmā, pūyaḥ, śoṇitam, mastakaṃ, mastakaluṅgaṃ, prasrāvaḥ //
-ii-3-b-(1)-i-(a) ms.7232l, sh.203-11, p.96a2, d.79a7, n.83b5, co.84b1, ch.428c28 tatra bahirdhopādāyāśubhā katamā / tadyathā vinīlakaṃ vā, vipūyakaṃ vā, vipaṭumakaṃ vā, vyādhmātakaṃ vā, vikhāditaṃ vā, vilohitakaṃ vā, vikṣiptakaṃ vā, asthi vā, śaṅkalikā vā, asthiśaṅkalikā vā, uccārakṛtaṃ vā, prasrāvakṛtaṃ vā, kheṭakṛtaṃ vā, śiṅghāṇakakṛtaṃ vā, rudhiramrakṣitaṃ vā, pūyamrakṣitaṃ vā, gūthakaṭhiiiaṃ vā, syandanikā vā / ity evaṃbhāgīyā bahirdhopādāya pratyaśubhatā veditavyā / yā cādhyātmam upādāya yā ca bahirdhopādāyāśubhatā, iyam ucyate pratyaśubhatā //
-ii-3-b-(1)-i-(b) tatra duḥkhāśubhatā katamā / yad duḥkhavedanīyaṃ sparśaṃ pratītyotpadyate kāyikacaitasikam asātaṃ vedayitaṃ vedanāgatam iyam ucyate duḥkhāśubhatā //
-ii-3-b-(1)-(c) ms.72a4l, sh.204-6, p.96a7, d.79b4, n.84a2, co.84b5, ch.429a7 tatrāvarāśubhatā katamā / yat sarvanihīnaṃ vastu, sarvanihīno dhātus tadyathā kāmadhātuḥ, yasmāt punar hīnataraś cāvarataraś ca pratikruṣṭataraś cānyo dhātur nāsti / iyam ucyata avarāśubhatā //
-ii-3-b-(1)-i-(d) tatrāpekṣiky aśubhatā katamā / tadyathā tad ekatyaṃ vastu śubham api sad anyac chubhataram apekṣyāśubhataḥ khyāti / tadyathārūpyān apekṣya rūpadhātur aśubhataḥ khyāti / satkāyanirodhaṃ nirvāṇam apekṣya yāvad bhavāgram aśubhatve saṃkhyāṃ gacchati / iyam evaṃbhāgīyāpekṣiky aśubhatā //
-ii-3-b-(1)-(e) ms.72a5m, sh.204-16, p.96b4, d.79b7, n.84a5, co.85a1, ch.429a15 tatra kleśāśubhatā katamā / traidhātukāvacarāṇi sarvāṇi saṃyojanabandhanānuśayopakleśaparyavasthānāni kleśāśubhatety ucyate //
-ii-3-b-(1)-i-(f) tatra prabhaṃgurāśubhatā katamā / yā pañcānām upādānaskandhānām anityatā, adhruvatā, anāśvāsikatā, vipariṇāmadharmatā / iyam ucyate prabhaṃgurāśubhatā /
itīyam aśubhatā rāgacaritasya viśuddhaya ālambanam //
-ii-3-b-(1 )-ii ms.72a6m, sh.204-21, p.96b7, d.80a1, n.84a7, co.85a3, ch.429a19 tatra rāgas tadyathā adhyātmaṃ kāmeṣu kāmacchandaḥ kāmarāgaḥ, bahirdhā kāmeṣu maithunacchando maithunarāgaḥ, viṣayacchando viṣayarāgaḥ, (śbh ii 64) rūpacchando rūparāgaḥ, satkāyacchandaḥ satkāyarāgaś cety ayaṃ pañcavidho rāgaḥ / tasya pañcavidhasya rāgasya prahāṇāya prativinodanāyāsamudācārāya ṣaḍvidhāśubhatālambanam //
-l|-3-b-(1)-ii-(a) tatrādhyātmam upādāya pratyaśubhatālambanenādhyātmaṃ kāmeṣu kāmacchandāt kāmarāgāc cittaṃ viśodhayati //
-ii-3-b-(1 )-ii-(b)-1,-2,-3,-4 ms.72a7r, sh.205-9, p.97a3, d.80a4, n.84b3, co.85a7, ch.429a25 tatra bahirdhopādāya pratyaśubhatālambanena bahirdhā kāmeṣu maithunacchandād maithunarāgāc caturvidhā rāgapratisaṃyuktād varṇarāgasaṃsthānarāgasparśarāgopacārarāgapratisaṃyuktāc cittaṃ viśodhayati /
tatra yadā vinīlakaṃ vā, vipūyakaṃ vā, vipaṭumakaṃ vā, vyādhmātakaṃ vā, vikhāditakaṃ vā manasikaroti, tadā varṇarāgāc cittaṃ viśodhayati /
yadā punar vilohitakaṃ manasikaroti, tadā saṃsthānarāgāc cittaṃ viśodhayati /
yadā punar asthi vā śaṅkalikāṃ vāsthiśaṅkalikāṃ vā manasikaroti, tadā sparśarāgāc cittaṃ viśodhayati /
yadā vikṣiptakaṃ manasikaroti, tadopacārarāgāc cittaṃ viśodhayati /
evaṃ sa maithunarāgāc cittaṃ viśodhayati //
-ii-3-b-(1)-ii-(b)-1',-2',-3',-4' ms.72b1r, sh.205-20, p.97b1, d.80b1, n.84b7, co.85b4, ch.429b6 ata eva bhagavatā bahirdhopādāya pratyaśubhatā sā catasṛṣu śivapathikāsu vyavasthāpitā / yā yaivānena śivapathikā dṛṣṭā bhavati / ekāhamṛtā vā saptāhamṛtā vā kākaiḥ kuraraiḥ khādyamānā gṛdhraiḥ śvabhiḥ sṛgālaiḥ / tatra tatremam eva kāyam upasaṃharati / ayam api me kāya evaṃbhāvī, evaṃbhūtaḥ, evaṃdharmatām anatītaḥ iti / anena tāvad vinīlakam upādāya yāvad vikhāditakam ākhyātam /
yat punar āha "yānena śivapathikā dṛṣṭā bhavati / apagatatvaṅmāṃsaśoṇitasnāyūpanibaddhe"ty anena vilohitakam ākhyātam /
yat punar āha / "yāny eva śivapathikāsthānāni dṛṣṭāni bhavantī"ti [des ni rus goṅ daṅ / keṅ rus daṅ / rus pa'i keṅ rus bstan to /]
yat punar āha / "[des lag pa'i rus pa dag kyaṅ logs śig / rkaṅ pa'i rus pa dag kyaṅ logs śig / loṅ bu'i rus pa dag kyaṅ logs śig / pus mo'i rus pa dag kyaṅ logs śig (d., co. add la) / rtsib logs kyi rus pa dag daṅ / dpuṅ pa'i rus pa dag daṅ / lag ṅar gyi rus pa daṅ] / pṛṣṭhīvaṃśaḥ, hanucakram, dantamālā, śiraḥkapālaṃ, tathā bhinnapratibhinnāni, ekavārṣikāṇi dvivārṣikāṇi yāvat saptavārṣikāṇi śvetāni śaṃkhanibhāni, kapotavarṇāni pāṃsucūrṇavyatimiśrāṇi dṛṣṭāni bhavantī"ty anena vikṣiptakam ākhyātam / evaṃ pratyaśubhatālambanena bahirdhopādāya caturvidhā rāgapratisaṃyuktād maithunarāgāc cittaṃ viśodhayati //
-ii-3-b-(1)-ii-c,-d,-e ms.72b4r, sh.206-19, p.98a3, d.81a1, n.85a7, co.86a3, ch.429b24 tatra duḥkhatāśubhatālambanenāvarāśubhatālambanena ca viṣayapratisaṃyuktāt kāmarāgāc cittaṃ viśodhayati /
tatropekṣāśubhatālambanena rūparāgāc cittaṃ viśodhayati" /
tatra kleśāśubhatālambanena prabhaṃgurāśubhatālambanena cā bhavāgram upādāya satkāyachandarāgāc cittaṃ viśodhayati /
idaṃ tāvad rāgacaritasya caritaviśodhanam ālambanam / saṃbhavaṃ praty etad ucyate / sarvaṃ sarvākāram aśubhatālambanaṃ saṃgṛhītaṃ bhavati / asmiṃs tv arthe pratyaśubhataivābhipretā / tadanyā tv aśubhatā tadanyasyāpi caritasya viśuddhaya ālambanam //
-ii-3-b-(2) ms.72b6m, sh.207-7, mai.277, p.98a8, d.81a4, n.85b4, co.86a7, ch.429c3 tatra maitrī katamā / yo mitrapakṣe vā, amitrapakṣe vā, udāsīnapakṣe vā, hitādhyāśayam upasthāpya mṛdumadhyādhimātrasya sukhasyopasaṃhārāyādhimokṣaḥ samāhitabhūmikaḥ / tatra yo mitrapakṣo 'mitrapakṣa udāsīnapakṣaś cedam ālambanam / tatra yo hitādhyāśayaḥ, sukhopasaṃhārāya cādhimokṣaḥ samāhitabhūmiko 'yam ālambaka iti / yac cālambanaṃ yaś cālambakas tad ekadhyam abhisaṃkṣipya maitrīty ucyate //
tatra yat tāvad āha "maitrīsahagatena cittene"ty anena tāvat triṣu pakṣeṣu mitrapakṣe, amitrapakṣe, udāsīnapakṣe hitādhyāśaya ākhyātaḥ /
yat punar āha "avaireṇāsapatnenāvyābādhene"ty anena tasyaiva hitādhyāśayasya trividhaṃ lakṣaṇam ākhyātam / tatrāvairatayā hitādhyāśayaḥ, (śbh ii 70) sā punar avairatā dvābhyāṃ padābhyām ākhyātā, asapatnatayā, avyābādhatayā ca / tatrāpratyanīkabhāvasthānārthenāsapatnatā / apakārāviceṣṭanārthenāvyābādhatā /
yat punar āha / "vipulena mahadgatenāpramāṇene"ty anena mṛdumadhyādhimātrasya sukhasyopasaṃhāra ākhyātaḥ kāmāvacarasya, prathamadvitīyadhyānabhūmikasya vā, tṛtīyadhyānabhūmikasya vā /
yat punar āha / "adhimucya spharitvopasaṃpadya viharatī"ty anena sukhopasaṃhārāyādhimokṣaḥ samāhitabhūmika ākhyātaḥ sa punar eṣa sukhopasaṃhāro hitādhyāśayaparigṛhīta ādhimokṣikamanaskārānugataḥ /
aduḥkhāsukhite mitrapakṣe, amitrapakṣe, udāsīnapakṣe sukhakāme veditavyaḥ /
yas tu duḥkhito vāduḥkhito vā punar mitrapakṣo 'mitrapakṣa udāsīnapakṣo vā / tatra yo duḥkhitaḥ sa karuṇāyā ālambanam / yaḥ sukhitaḥ sa muditāyā ālambanam, iyam ucyate maitrī /
tatra vyāpādacaritaḥ pudgalo maitrīṃ bhāvayan sattveṣu yo vyāpādas taṃ pratanūkaroti / vyāpādāc cittaṃ pariśodhayati //
-ii-3-b-(3) ms.73a4m, sh. 210-3, p.99a7, d.81b7, n.86a7, co.87a3, ch.430a4 tatredaṃpratyayatāpratītyasamutpādaḥ katamaḥ / yat triṣv adhvasu saṃskāramātraṃ dharmamātraṃ vastumātraṃ hetumātraṃ phalamātraṃ yuktipatitaṃ yadutāpekṣāyuktyā kāryakaraṇayuktyopapattisādhanayuktyā dharmatāyuktyā ca, dharmāṇām eva dharmāhārakatvaṃ niṣkārakavedakatvaṃ ca / idam ucyata (śbh ii 72) idaṃpratyayatāpratītyasamutpādālambanam / yad ālambanaṃ manasikurvan mohādhikaḥ pudgalo mohacarito mohaṃ prajahāti tanūkaroti mohacaritāc cittaṃ viśodhayati //
-ii-3-b-(4) ms.73a5l, sh.211-1, p.99b3, d.82a3, n.86b3, co.87a6, ch.430a12 tatra dhātuprabhedaḥ katamaḥ / tadyathā ṣaḍdhātavaḥ pṛthivīdhātur abdhātus tejodhātur vāyudhātur ākāśadhātur vijñānadhātuś ca //
-ii-3-b-(4)-i ms.73a6m, sh.211-4, p.99b4, d.82a3, n.86b4, co.87a6, ch.430a13 tatra pṛthivīdhātur dvividhaḥ / ādhyātmiko bāhyaś ca /
tatrādhyātmiko yad asmin kāye 'dhyātmaṃ pratyātmaṃ khakkhaṭam kharagatam upagatam upādattam /
bāhyaḥ punaḥ pṛthivīdhātur yad bāhyaṃ khakkhaṭaṃ kharagatam anupagatam anupādattam /
sa punar ādhyātmikapṛthivīdhātuḥ katamaḥ / tadyathā keśā, romāṇi, nakhā, dantā, rajaḥ, malaṃ, tvak, māṃsam, asthi, snāyu, sirā, vṛkkā, hṛdayaṃ, plīhakaṃ, klomakam, antrāṇi, antraguṇāḥ, āmāśayaḥ, pakvāśayaḥ, yakṛt, purīṣam / ayam ucyata ādhyātmikaḥ pṛthivīdhātuḥ /
sa punar bāhyaḥ pṛthivīdhātuḥ katamaḥ / kāṣṭhāni vā, loṣṭāni vā, śarkarā vā, kaṭhiiiā vā, vṛkṣā vā, parvatāgrā veti, yo vā punar anyo 'py evaṃbhāgīyaḥ / ayam ucyate bāhyaḥ pṛthivīdhātuḥ //
-ii-3-b-(4)-ii ms.73b1r, sh.213-2, p.100a2, d.82a7, n 87a1, co.87b3, ch.430a21 abdhātuḥ katamaḥ / abdhātur dvividhaḥ / ādhyātmiko bāhyaś ca /
tatrādhyātmiko 'bdhātuḥ " katamaḥ / yad adhyātmaṃ pratyātmaṃ snehaḥ snehagatam āpo 'bgatam upagatam upādattam / tadyathā aśru, svedaḥ, khetaḥ, śiṃghāṇakaḥ, vasā, lasīkā, majjā, medaḥ, pittaṃ, śleṣmā, pūyaḥ, śoṇitaṃ, mastakam, mastakaluṃgam, prasrāvaḥ / ayam ucyata ādhyātmiko 'bdhātuḥ /
bāhyo 'bdhātuḥ katamaḥ / yad bāhyam āpo 'bgatam, snehaḥ snehagatam anupagatam anupādattam / tat punar utso vā, sarāṃsi vā, taḍāgā vā, nadyo vā, prasravaṇāni veti, yo vā punar anyo 'py evaṃbhāgīyaḥ / ayam ucyate bāhyo 'bdhātuḥ //
-ii-3-b-(4)-iii ms.73b3m, sh.214-3, p.100a7, d.82b3, n.87a4, co.87b6, ch.430b1 tejodhātuḥ katamaḥ / tejodhātur dvividha ādhyātmiko bāhyaś ca /
tatrādhyātmikas tejodhātuḥ katamaḥ / yad adhyātmaṃ pratyātmaṃ tejas tejogatam ūṣmoṣmāgatam upagatam upādattam / tadyathā yad asmin kāye tejo yenāyaṃ kāya ātapyate, saṃtapyate, paritapyate / yena cāśitapītakhāditasvāditaṃ samyak sukhena paripākaṃ gacchati / yasya cotsadatvāj jvārito jvārita iti saṃkhyāṃ gacchati / ayam ucyata ādhyātmikas tejodhātuḥ /
bāhyas tejodhātuḥ katamaḥ / yad bāhyaṃ tejas tejogatam ūṣmoṣmāgatam anupagatam anupādattam / tat punar yan manuṣyā araṇīsahagatakebhyo gomayacūrṇebhyaḥ samanveṣante / yad utpannaṃ grāmam api dahati, (śbh ii 76) grāmapradeśam api, nagaraṃ vā, nagarapradeśaṃ vā, janapadaṃ vā, janapadapradeśaṃ vā, dvīpaṃ vā, kakṣaṃ vā, dāvaṃ vā, kāṣṭhaṃ vā, tṛṇaṃ vā, gomayaṃ vā dahan paraitīti, yo vā punar anyo 'py evaṃbhāgīyaḥ / ayam ucyate bāhyas tejodhātuḥ //
-ii-3-b-(4)-iv ms.73b6l, sh.215-7, w.87-20, p.100b6, d.82b7, n.87b2, co.88a4, ch.430b11 tatra vāyudhātuḥ katamaḥ / vāyudhātur dvividhaḥ, ādhyātmiko bāhyaś ca /
tatrādhyātmiko vāyudhātur yad apy adhyātmaṃ pratyātmaṃ vāyur vāyugataṃ laghutvaṃ samudīraṇatvam upagatam upādattam / sa punaḥ katamaḥ / santy asmin kāya ūrdhvaṃgamā vāyavaḥ, adhogamā vāyavaḥ, pārśvaśayā vāyavaḥ, kukṣiśayā vāyavaḥ, pṛṣṭhiśayā vāyavaḥ vāyvaṣṭhīlā vāyavaḥ, kṣurakapippalakaśastrakā vāyavaḥ, viṣūcikā vāyavaḥ, āśvāsapraśvāsā vāyavaḥ, aṅgapratyaṅgānusāriṇo vāyavaḥ / ayam ucyata ādhyātmiko vāyudhātuḥ /
bāhyo vāyudhātuḥ katamaḥ / yad bāhyaṃ vāyur vāyugataṃ laghutvaṃ, samudīraṇatvam anupagatam anupādattam / sa punaḥ katamaḥ / santi bahirdhā pūrvā vāyavaḥ, dakṣiṇā vāyavaḥ, uttarā vāyavaḥ, paścimā vāyavaḥ, sarajaso vāyavaḥ, arajaso vāyavaḥ, parīttā mahadgatā vāyavaḥ, viśvā vāyavaḥ, vairambhā vāyavaḥ, vāyumaṇḍalakavāyavaḥ / bhavati ca samayo yasmin mahān vāyuskandhaḥ samudāgato vṛkṣāgrān api (śbh ii 78) pātayati, kuḍyāgrān api pātayati, parvatāgrān api pātayati / pātayitvā nirupādāno nirgacchati / yaṃ sattvāś cīvarakarṇakena vā paryeṣante, tālavṛntena vā, vidhamanakena veti, yo vā punar anyo 'py evaṃbhāgīyaḥ / ayam ucyate bāhyo vāyudhātuḥ //
-ii-3-b-(4)-v ms.74a2r, sh.217-1, p.101a7, d.83a7, n.88a1, co.88b3, ch.430b26 ākāśadhātuḥ katamaḥ / yac cakṣuḥsauṣiryaṃ vā, śrotrasauṣiryaṃ vā, ghrāṇasauṣiryaṃ vā, mukhasauṣiryaṃ vā, kaṇṭhasauṣiryaṃ veti, yena vābhyavaharati, yatra vābhyavaharati, yena vābhyavahriyate, adhobhāgena pragharatīti, yo vā punar anyo 'py evaṃbhāgīyaḥ / ayam ucyata ākāśadhātuḥ //
-ii-3-b-(4)-vi ms.74a3r, sh.218-6, p.101b1, d.83b1, n.88a3, co.88b4, ch.430b28 vijñānadhātuḥ katamaḥ / yac cakṣurvijñānaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanovijñānam / tat punaś cittaṃ mano vijñānaṃ ca / ayam ucyate vijñānadhātuḥ //
-ii-3-b-(4)' ms.74a4l, sh.218-9, p.101b2, d.83b2, n.88a4, co.88b4, ch.430c1 tatra mānacaritaḥ pudgala imaṃ dhātuprabhedaṃ manasikurvan kāye piṇḍasaṃjñāṃ vibhāvayati, aśubhasaṃjñāṃ ca pratilabhate, na ca punas tenonnatiṃ gacchati, mānaṃ pratanūkaroti / tasmāc caritāc cittaṃ (śbh ii 80) viśodhayati / ayam ucyate dhātuprabhedaḥ / mānacaritasya pudgalasya caritaviśodhanam ālambanam //
-ii-3-b-(5) ms.74a5l, sh.219-1, w.88-15, p.101b5, d.83b4, n.88a6, co.88b7, ch.430c5 tatrānāpānasmṛtiḥ katamā / āśvāsapraśvāsālambanā smṛtir iyam ucyata ānāpānasmṛtiḥ //
-ii-3-b-(5)-i-(a) ms.74a5m, sh.220-1, w.*86-16, p. 101 b6, d.83b4, n.88a6, co. 89a1, ch.430c7 tatra dvāv āśvāsau / katamau dvau / āśvāso 'ntarāśvāsaś ca / dvau praśvāsau / katamau dvau / praśvāso 'ntarapraśvāsaś ca /
tatrāśvāso yaḥ praśvāsasamanantaram antarmukho vāyuḥ pravartate yāvan nābhīpradeśāt /
tatrāntarāśvāso ya uparate 'sminn āśvāse na tāvat praśvāsa utpadyate, yadantarāle viśrāmasthānasahagata itvarakālīnas tadanusadṛśo vāyur utpadyate / ayam ucyate 'ntarāśvāsaḥ /
yathāśvāso 'ntarāśvāsaś caivaṃ praśvāso 'ntarapraśvāsaś ca veditavyaḥ /
tatrāyaṃ viśeṣo bahirmukho vāyuḥ pravartata iti vaktavyam, nābhīdeśam upādāya, yāvan mukhāgrān nāsikāgrāt, tato vā punar bahiḥ //
-ii-3-b-(5)-i-(b) ms.74a7r, sh.220-15, w.88-38, p.102a3, d.84a1, n.88b3, co.89a5, ch.430c16 dvāv āśvāsapraśvāsanidānau / katamau dvau / tadākṣepakaṃ ca karma, nābhīpradeśasauṣiryaṃ ca, tato vā punar uttari yat kāyasauṣiryam //
-ii-3-b-(5)-i-(c) ms.74b1l, sh.221-1, w.89-4, p.102a4, d.84a2, n.88b4, co.89a6, ch.430c18 dvāv āśvāsapraśvāsayoḥ saṃniśrayau / katamau dvau / kāyaś cittaṃ ca / tat kasya hetoḥ / kāyasaṃniśritāś cittasaṃniśritāś cāśvāsapraśvāsāḥ pravartante / te ca yathāyogaṃ sacet kāyasaṃniśritā eva pravarteran, asaṃjñisamāpannānāṃ, nirodhasamāpannānām asaṃjñisattveṣu deveṣūpapannānāṃ sattvānāṃ pravarteran / sacec cittasaṃniśritā eva pravarteran, tenārūpyasamāpannopapannānām sattvānāṃ pravarteran /
sacet kāyasaṃniśritāś cittasaṃniśritāḥ pravarteraṃs te ca na yathāyogaṃ, tena caturthadhyānasamāpannopapannānām sattvānāṃ kalalagatānāṃ cārbudagatānāṃ peśīgatānām sattvānāṃ pravarteran / na ca pravartante / tasmād āśvāsapraśvāsāḥ kāyasaṃniśritāś cittasaṃniśritāś ca pravartante te ca yathāyogam //
-ii-3-b-(5)-i-(d) ms.74b3m, sh.221-16, w.90-1, p.102b3, d.84a6, n.89a2, co.89b3, ch.430c26 dve āśvāsapraśvāsayor gatī / katame dve / āśvāsayor adhogatiḥ, praśvāsayor ūrdhvagatiḥ //
-ii-3-b-(5)-i-(e) ms.74b3r, sh.221-18, w.90-4, p.102b4, d.84a7, n.89a3, co.89b4, ch.430c28 dve āśvāsapraśvāsayor bhūmī / katame dve / audārikaṃ ca sauṣiryaṃ, sūkṣmaṃ ca sauṣiryam /
tatraudārikaṃ sauṣiryaṃ nābhīpradeśam upādāya yāvan mukhanāsikādvāram / mukhanāsikādvāram upādāya yāvan nābhīpradeśasauṣiryam /
sūkṣmasauṣiryaṃ katamat / sarvakāyagatāni romakūpāni //
-ii-3-b-(5)-i-(f) ms.74b4m, sh.222-3, w.90-15, p.102b6, d.84b2, n.89a4, co.89b6, ch.431a3 catvāry āśvāsapraśvāsānāṃ paryāyanāmāni / katamāni catvāri / vāyavaḥ, ānāpānāḥ, āśvāsapraśvāsāḥ, kāyasaṃskārāś ceti / tatrānyair vāyubhiḥ (śbh ii 84) sādhāraṇaṃ paryāyanāmaikaṃ yaduta vāyur iti / asādhāraṇāni tadanyāni trīṇi //
-ii-3-b-(5)-i-(g) ms.74b5l, sh.222-8, w.*90-19, p.102b8, d.84b3, n.89a6, co.89b7, ch.431a6 dvāv apakṣālāv āśvāsaprāśvāsaprayuktasya / katamau dvau / atiśithilaprayogatā ca, atyavaṣṭabdhaprayogatā ca /
tatrātiśithilaprayogatayā kausīdyaprāptasya styānamiddhaṃ vā cittaṃ paryavanahati, bahirdhā vā vikṣipyate / tathātyavaṣṭabdhaprayuktasya kāyavaiṣamyam votpadyate cittavaiṣamyaṃ vā /
kathaṃ kāyavaiṣamyam utpadyate / balābhinigraheṇāśvāsapraśvāsān abhiniṣpīḍayataḥ kāye viṣamā vāyavaḥ pravartante / ye 'sya tatprathamatas teṣu teṣv aṅgapratyaṅgeṣu sphuranti / ye sphurakā ity ucyante / te punaḥ sphurakā vāyavo vivardhamānā rujakā bhavanti / ye 'sya teṣu teṣv aṅgapratyaṅgeṣu rujām utpādayanti / idam ucyate kāyavaiṣamyam /
kathaṃ cittavaiṣamyam utpadyate / cittaṃ vāsya vikṣipyate / pragāḍhena vā daurmanasyopāyāsenābhibhūyate / evaṃ cittavaiṣamyam utpadyate //
-ii-3-b-(5)-ii ms.75a1m, sh.223-1, w.90-24, p.103a6, d.84b7, n.89b3, co.90a5, ch.431a17 asyāḥ khalv ānāpānasmṛteḥ pañcavidhaḥ paricayo veditavyaḥ / tadyathā gaṇanāparicayaḥ skandhāvatāraparicayaḥ pratītyasamutpādāvatāraparicayaḥ satyāvatāraparicayaḥ ṣoḍaśākāraparicayaś ca //
-ii-3-b-(5)-ii-(a) ms.75a2l, sh.223-5, w.90-31, p.103a8, d.85a2, n.89b5, co.90a6, ch.431a21 tatra gaṇanāparicayaḥ katamaḥ / samāsataś caturvidho gaṇanāparicayaḥ (śbh ii 86) / tadyathaikaikagaṇanā, dvayaikagaṇanā, anulomagaṇanā, pratilomagaṇanā ca //
-ii-3-b-(5)-ii-(a)-(1) ms.75a2r, sh.223-8, p.103b1, d.85a3, n.89b6, co.90a7, ch.431a24 tatraikaikagaṇanā katamā / yadāśvāsaḥ praviṣṭo bhavati, tadāśvāsapraśvāsālambanopanibaddhayā smṛtyaikam iti gaṇayati / yadāśvāse niruddhe praśvāsa utpadya nirgato bhavati tadā dvitīyaṃ gaṇayati, evaṃ yāvad daśa gaṇayati / eṣā hi gaṇanā saṃkhyā nātisaṃkṣiptā nātivistarā / iyam ucyata ekaikagaṇanā //
-ii-3-b-(5)-ii-(a)-(2) ms.75a3r, sh.223-14, p.103b4, d.85a4, n.89b7, co.90b2, ch.431a28 dvayaikagaṇanā katamā / yadāśvāsaḥ praviṣṭo bhavati niruddhaś ca praśvāsa utpanno bhavati nirgataś ca, tadaikam iti gaṇayati / anena gaṇanāyogena yāvad daśa gaṇayati / iyam ucyate dvayaikagaṇanā / āśvāsaṃ ca praśvāsaṃ cedaṃ dvayam ekadhyam abhisaṃkṣipyaikam iti gaṇayati, tenocyate dvayaikagaṇanā //
-ii-3-b-(5)-ii-(a)-(3) ms.75a4r, sh.223-20, p.103b6, d.85a6, n.90a2, co.90b4, ch.431b3 anulomagaṇanā katamā / anayaivaikaikagaṇanayā dvayaikagaṇanayā vānulomaṃ yāvad daśa gaṇayati / iyam ucyate 'nulomagaṇanā //
-ii-3-b-(5)-ii-(a)-(4) ms.75a5l, sh.224-2, p. 103b7, d.85a6, n.90a3, co.90b4, ch.431 b6 pratilomagaṇanā katamā / pratilomaṃ daśa upādāya navāṣṭau sapta ṣaṭ pañca yāvad ekaṃ gaṇayati / iyam ucyate pratilomagaṇanā /
yadā sa ekaikagaṇanāṃ niśritya dvayaikagaṇanāṃ vā, anulomagaṇanāyāṃ, pratilomagaṇanāyāṃ ca kṛtaparicayo bhavati, na cāsyāntarāc cittaṃ vikṣipyate, avikṣiptacittaś ca gaṇayati, tadāsyottaragaṇanāviśeṣo vyapadiśyate //
-ii-3-b-(5)-ii-(a)-(5) ms.75a6l, sh.224-10, p.104a2, d.85b1, n.90a5, co.90b6, ch.431b12 katamo gaṇanāviśeṣaḥ / ekaikagaṇanayā vā, dvayaikagaṇanayā vā, dvayam ekaṃ kṛtvā gaṇayati / tatra dvayaikagaṇanayā catvāra āśvāsapraśvāsā ekaṃ (śbh ii 88) bhavati, ekaikagaṇanayā punar āśvāsaḥ praśvāsaś " caikaṃ bhavati / evaṃ yāvad daśa gaṇayati / evam uttarottaravṛddhyā yāvac chatam apy ekaṃ kṛtvā gaṇayati / tadā śataikagaṇanayānupūrveṇa yāvad daśa gaṇayati / evam asya gaṇanāprayutkasya yāvad daśaikaṃ kṛtvā gaṇayati / yāvac ca daśa paripūrayati / tayā daśaikagaṇanayā na cāsyāntarāc cittaṃ vikṣipyate / iyatā tena gaṇanāparicayaḥ kṛto bhavati /
tasya ca gaṇanāprayuktasya saced antarāc cittaṃ vikṣipyate, tadā punaḥ pratinivartyādito gaṇayitum ārabhate 'nulomaṃ vā, pratilomaṃ vā / yadā cāsya gaṇanāparicayāt tac cittaṃ svarasenaiva vāhimārgasamārūḍham āśvāsapraśvāsālambanopanibaddham avyavacchinnaṃ nirantaraṃ, pravartamāna āśvāse pravṛttigrāhakam, niruddha āśvāse nivṛttigrāhakaṃ praśvāsaśūnyāvasthāgrāhakaṃ, pravṛtte praśvāse pravṛttigrāhakaṃ, nivṛtte punar nivṛttigrāhakam āśvāsaśūnyāvasthāgrāhakam avikaṃpyam avicalam avikṣepākāram, sābhirāmaṃ ca pravartate /
iyatā gaṇanābhūmisamatikramo bhavati / punas tadāgaṇayitavyaṃ bhavati / nānyatrāśvāsapraśvāsālambanaṃ cittam upanibadhyate / āśvāsapraśvāsā anugantavyāś cābhilakṣayitavyāś ca sāntarāśvāsapraśvāsāḥ sapravṛttinivṛttyavasthāḥ / ayam ucyate gaṇanāparicayaḥ //
ms.75b2l, sh.225-12, p.104b6, d.86a2, n.90b6, co,91b1, ch.431c4 sa khalv eṣa gaṇanāparicayo mṛdvindriyāṇāṃ vyapadiśyate / teṣām etad (śbh ii 90) vyākṣepasthānaṃ bhavati cittasthitaye cittanirataye / anyathā gaṇanām antareṇa teṣāṃ styānamiddhaṃ vā cittaṃ paryavanaheta, bahirdhā vā cittaṃ vikṣipyeta, gaṇanāprayuktānāṃ tu teṣām etan na bhavati /
ye tu tīkṣṇendriyāḥ paṭubuddhayas teṣāṃ punar gaṇanāprayogeṇa priyārohatā bhavati / tatropadiṣṭā evaṃ gaṇanāprayogaṃ laghu laghv eva pratividhyanti, na ca tenābhiramante / te punar āśvāsapraśvāsālambanāṃ smṛtim upanibadhya yatra ca pravartante yāvac ca pravartante, yathā ca pravartante, yadā ca pravartante, tat sarvam anugacchaty upalakṣayaty upasthitayā smṛtyā / ayam evaṃrūpas teṣāṃ prayogaḥ /
tasya ca prayogasyāsevanānvayād bhāvanānvayād bahulīkārānvayāt kāyaprasrabdhir utpadyate, cittaprasrabdhiś ca / ekāgratāṃ ca spṛśaty ālambanābhiratiṃ ca nirgacchati //
-ii-3-b-(5)-ii-(b) ms.75b4m, sh.226-5, w.90-36, p.105a4, d.86a7, n.91a4, co.91b5, ch.431c16 sa evaṃ kṛtaparicayo grāhyagrāhakavastumanasikāreṇa skandhān avatarati / kathaṃ ca punar avatarati / ye cāśvāsapraśvāsā yaś caiṣām āśrayakāyas taṃ manasikurvan rūpaskandham avatarati / yā teṣām āśvāsapraśvāsānāṃ tadgrāhikayā smṛtyā saṃprayuktānubhāvanā sa vedanāskandha ity avatarati / yā saṃjānanā sa saṃjñāskandha ity avatarati / yā cāsau smṛtir yā ca cetanā, yā ca tatra prajñā, ayaṃ saṃskāraskandha ity avatarati / yac (śbh ii 92) cittaṃ mano vijñānam ayaṃ vijñanaskandha ity avatarati / yā tadbahulavihāritā evaṃ skandheṣv avatīrṇasyāyam ucyate skandhāvatāraparicayaḥ //
-ii-3-b-(5)-ii-(c) ms.75b6l, sh.226-17, p.105b1, d.86b3, n.91a7, co.92a1, ch.431c26 yadā cānena skandhamātraṃ dṛṣṭaṃ bhavati parijñātaṃ saṃskāramātraṃ vastumātraṃ tadā sa eṣām eva saṃskārāṇāṃ pratītyasamutpādam avatarati / kathaṃ ca punar avatarati / sa evaṃ samanveṣate paryeṣate, "itīma āśvāsapraśvāsāḥ kimāśritāḥ kiṃpratyayāḥ" / tasyaivaṃ bhavati / "kāyāśritā eta āśvāsapraśvāsāḥ kāyapratyayāś cittāśritāś cittapratyayāś ca" /
"kāyaḥ punaś cittaṃ ca kiṃpratyayaṃ ca / sa "kāyaś cittaṃ ca jīvitendriyapratyayam" ity avatarati / "jīvitendriyaṃ punaḥ kiṃpratyayam" / sa pūrvasaṃskārapratyayaṃ jīvitendriyam ity avatarati /
"pūrvakaḥ saṃskāraḥ kiṃpratyayaḥ / sa "pūrvakaḥ saṃskāro 'vidyāpratyaya" ity avatarati / iti hy avidyāpratyayaḥ pūrvakaḥ saṃskāraḥ, pūrvasaṃskārapratyayaṃ jīvitendriyaṃ, jīvitendriyapratyayaḥ kāyaś cittaṃ ca, kāyacittapratyayā āśvāsapraśvāsāḥ / tatrāvidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ / saṃskāranirodhāj jīvitendriyanirodhaḥ / jīvitendriyanirodhāt (śbh ii 94) kāyacittanirodhaḥ / kāyacittanirodhād āśvāsapraśvāsanirodhaḥ/ evam asau pratītyasamutpādam avatarati / sa tadbahulavihārī pratītyasamutpādāvatāre kṛtaparicaya ity ucyate / ayam ucyate pratītyasamutpādāvatāraparicayaḥ //
-ii-3-b-(5)-ii-(d) ms.76a1m, sh.228-1, p.106a2, d.87a2, n.91b7, co.92a7, ch.432a12 sa evaṃ pratītyasamutpāde kṛtaparicayo "ya ete saṃskārāḥ pratītyasamutpannā anityā eta" ity avatarati / "anityatvād abhūtvā ca bhavanti bhūtvā prativigacchanti / punar ete 'bhūtvā bhavanti bhūtvā ca prativigacchanti te jātidharmāṇaḥ, jarādharmāṇaḥ, vyādhidharmāṇaḥ, maraṇadharmāṇaḥ / ye jātijarāvyādhimaraṇadharmāṇas te duḥkhāḥ, ye duḥkhās te 'nātmānaḥ, asvatantrāḥ, svāmivirahitāḥ" / evaṃ so 'nityaduḥkhaśūnyānātmākārair duḥkhasatyam avatīrṇo bhavati / tasyaivaṃ bhavati / "yā kācid eṣāṃ saṃskārāṇām abhinirvṛttir duḥkhabhūtā rogabhūtā gaṇḍabhūtā sarvāsau tṛṣṇāpratyayā / yat punar asyā duḥkhajanikāyās tṛṣṇāyā aśeṣaprahāṇam etac chāntam etat praṇītam evaṃ ca me jānata evaṃ bahulavihāriṇas tṛṣṇāyā aśeṣaprahāṇaṃ bhaviṣyatī"ti / evaṃ hi samudayasatyaṃ nirodhasatyaṃ mārgasatyam avatīrṇo bhavati / sa tadbahulavihārī yadā satyāny abhisamāgacchati / ayam asyocyate satyāvatāraparicayaḥ /
tasyaivam satyeṣu kṛtaparicayasya darśanaprahātavyeṣu kleśeṣu prahīṇeṣu bhāvanāprahātavyā avaśiṣṭā bhavanti //
-ii-3-b-(5)-ii-(e) ms.76a4 l, sh.228-19, p.106b3, d.87b1, n.92a6, co.92b6, ch.432a28 yeṣāṃ prahāṇāya ṣoḍaśākāraparicayaṃ karoti / katame punaḥ ṣoḍaśākārāḥ / (śbh ii 96) tadyathā smṛta āśvasan "smṛta āśvasimī"ti śikṣate / smṛtaḥ praśvasan "praśvasimī"ti śikṣate / dīrgham hrasvaṃ sarvakāyapratisaṃvedy āśvasan "sarvakāyapratisaṃvedy āśvasimī"ti śikṣate / sarvakāyapratisaṃvedī praśvasan "sarvakāyapratisaṃvedī praśvasimī"ti śikṣate / prasrabhya kāyasaṃskārān āśvasan "prasrabhya kāyasaṃskārān āśvasimī"ti śikṣate / prasrabhyakāyasaṃskārān praśvasan "prasrabhya kāyasaṃskārān praśvasimī"ti śikṣate / prītipratisaṃvedī sukhapratisaṃvedī śikṣate / cittasaṃskārapratisaṃvedī prasrabhya cittasaṃskārān āśvasan "prasrabhya cittasaṃskārān āśvasimī"ti śikṣate / prasrabhya cittasaṃskārān praśvasan "prasrabhya cittasaṃskārān praśvasimī"ti śikṣate / cittapratisaṃvedī / abhipramodayaṃś cittaṃ samādadhaṃś crttaṃ vimocayaṃś cittam āśvasan "vimocayaṃś cittam āśvasimī"ti śikṣate / vimocayaṃś cittaṃ praśvasan "vimocayaṃś cittaṃ praśvasimī"ti śikṣate / anityānudarśī, prahāṇānudarśī, virāgānudarśī, nirodhānudarśy āśvasan "nirodhānudarśy āśvasimī"ti śikṣate / nirodhānudarśī praśvasan nirodhānudarśī praśvasimīti (śbh ii 98) śikṣate //
-ii-3-b-(5)-ii-(f) ms.76a7m, sh.231-9, p.107a7, d.88a3, n.93a1, co.93a7, ch.432b28 kaḥ punar eṣāṃ vibhāga ākārāṇām / sa śaikṣo dṛṣṭapado lābhī bhavati caturṇāṃ smṛtyupasthānānām / āśvāsapraśvāsālambanaṃ ca manaskāram ārabhate 'vaśiṣṭānāṃ saṃyojanānāṃ prahāṇāya / tenāha "smṛta āśvasan 'smṛta āśvasimī'ti śikṣate, smṛtaḥ praśvasan 'praśvasimī'ti śikṣate" /
yadāśvāsaṃ vā praśvāsaṃ vālambate tadā "dīrgham āśvasimi praśvasimī"ti śikṣate /
yadāntarāśvāsam antarapraśvāsaṃ vālambanīkaroti tadā "hrasvam āśvasimi praśvasimī"ti śikṣate / tathā hy āśvāsapraśvāsā dīrghāḥ pravartante, antarāśvāsā antarapraśvāsāś ca hrasvāḥ / te yathaiva pravartante tathaivopalakṣayati jānāti /
yadā sūkṣmasauṣiryagatān āśvāsapraśvāsān romakūpānupraviṣṭān kāye 'dhimucyate, ālambanīkaroti tadā sarvakāyapratisaṃvedī bhavati /
yasmin vā punaḥ samaye niruddha āśvāse 'ntarāśvāse ca / āśvāsapraśvāsaśūnyām āśvāsapraśvāsāpetām avasthām ālambanīkaroti / (śbh ii 100) niruddhe ca praśvāse 'ntarapraśvāse ca / anutpanna āśvāse 'ntarāśvāse ca / praśvāsāśvāsaśūnyāṃ tadvyapetāṃ tadvyavahitāṃ riktām avasthām ālambanīkaroti / tasmin samaye prasrabhya kāyasaṃskārān āśvasan, "prasrabhya kāyasaṃskārān āśvasimī"ti śikṣate / prasrabhya kāyasaṃskārān praśvasan, "prasrabhya kāyasaṃskārān praśvasimī"ti śikṣate /
api tu khalu tasyāsevanānvayād bhāvanānvayād bahulīkārānvayāt / ye kharā duḥsaṃsparśā āśvāsapraśvāsāḥ pūrvam akṛtaparicayasya pravṛtta bhavanti / kṛtaparicayasya anye ca mṛdavaḥ sukhasaṃsparśāḥ pravartante / tenāha "prasrabhya kāyasaṃskārān āśvasimīti śikṣate" /
sa caivam ānāpānasmṛtiprayogeṇa ca yuktaḥ sacel lābhī bhavati prathamasya vā dhyānasya dvitīyasya vā tasmin samaye prītipratisaṃvedy āśvasan, "prītipratisaṃvedy āśvasimī"ti śikṣate /
sacet punar lābhī bhavati niṣprītikasya tṛtīyasya dhyānasya sa tasmin samaye sukhapratisaṃvedī bhavati / tṛtīyāc ca dhyānād ūrdhvam ānāpānasmṛtisaṃprayogo nāsti / yena yāvat tṛtīyadhyānāt parikīrtitam saṃgṛhītam /
tasyaivaṃ prītipratisaṃvedino vā sukhapratisaṃvedino vā sacet kadācit karhacit smṛtisaṃpramoṣād utpadyate / "asmī"ti vā, "ayam aham asmī"ti vā, "bhaviṣyāmī"ti vā, "na bhaviṣyāmī"ti vā, "rūpī bhaviṣyāmy arūpī bhaviṣyāmi" (śbh ii 102) / "saṃjñī, asaṃjñī, naivasaṃjñīnāsaṃjñī bhaviṣyāmī"ti, evam saṃmohasaṃjñācetanāsahagatam iñjitaṃ manyitaprapañcitābhisaṃskṛtaṃ tṛṣṇāgatam utpadyate / sa tad utpannaṃ laghu laghv eva prajñayā pratividhyati nādhivāsayati prajahāti vinodayati vyantīkaroti / evaṃ cittasaṃskārapratisaṃvedī "prasrabhya cittasaṃskārān āśvasimī"ty āśvasan "prasrabhya cittasaṃskārān āśvasimī"ti śikṣate /
sacet punar lābhī bhavati maulānāṃ prathamadvitīyatṛtīyānāṃ dhyānānāṃ sa cāvaśyam anāgamyasya prathamadhyānasāmantakasya lābhī bhavati / sa taṃ niśrityotpannaṃ svaṃ cittaṃ pratyavekṣate / sarāgaṃ vā vigatarāgaṃ vā sadveṣaṃ vā vigatadveṣaṃ vā samohaṃ vigatamohaṃ, saṃkṣiptaṃ vikṣiptaṃ līnaṃ pragṛhītam uddhatam anuddhataṃ vyupaśāntaṃ avyupaśāntaṃ samāhitam asamāhitaṃ subhāvitam asubhāvitaṃ vimuktaṃ cittam avimuktaṃ cittam iti yathābhūtaṃ prajānāti pratisaṃvedayati / tenāha cittapratisaṃvedī /
sa yadā styānamiddhanivaraṇena cittaṃ nivṛtaṃ bhavaty adhyātmam saṃśamayatas tadānyatamānyatamena prasadanīyenālambanena saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati / tenāhābhipramodayaṃś (śbh ii 104) cittam /
yadā punar auddhatyanivaraṇena kaukṛtyanivaraṇena nivṛtaṃ paśyaty abhisaṃpragṛhṇatas tadānyatamānyatamena prasadanīyenālambanena saṃdarśayaty adhyātmam avasthāpayati śamayati samādhatte / tenāha samādadhaṃś cittam /
yadā ca tac cittam āsevanānvayād bhāvanānvayād bahulīkārānvayān nivaraṇasamudācārād dūrīkṛtaṃ bhavati nivaraṇebhyo viśodhitam / tenāha vimocayaṃś cittam āśvasan "vimocayaṃś cittam āśvasimī"ti śikṣate /
tasya nivaraṇebhyo vimuktacetaso mārgabhāvanāyā āntarāyikebhyo 'nuśayā avaśiṣṭā bhavanti prahātavyāḥ / sa teṣāṃ prahāṇāya mārgaṃ saṃmukhīkaroti / yaduta saṃskārānityatām eva sādhu ca suṣṭhu ca yoniśaḥ pratyaveksate / tenāha anityānudarśī /
tena ca pūrvaṃ prathamadvitīyatṛtīyadhyānasanniśrayeṇānāgamyasaṃniśrayeṇa vā punaḥ śamathayogaḥ kṛtaḥ / etarhy anityānudarśī vipaśyanāyāṃ yogaṃ karoti / evam asya tac cittaṃ śamathavipaśyanāparibhāvitaṃ dhātuṣu vimucyate yadutānuśayebhyaḥ /
katame dhātavaḥ / yaś ca prahāṇadhātur yaś ca virāgadhātur yaś ca nirodhadhātuḥ / tatra sarvasaṃskārāṇāṃ darśanaprahātavyānāṃ prahāṇāt (śbh ii 106) prahāṇadhātuḥ / sarvasaṃskārāṇāṃ bhāvanāprahātavyānāṃ prahāṇād virāgadhātuḥ / sarvopadhinirodhān nirodhadhātuḥ / sa evaṃ trīn dhātuñ śāntato manasikurvan kṣemata ārogyataḥ śamathavipaśyanāṃ bhāvayati / yenāsyāsevanānvayād bhāvanānvayād bahulīkārānvayād avaśiṣṭebhyo bhāvanāprahātavyebhyaḥ kleśebhyaś cittaṃ vimucyate / tenāha prahāṇānudarśī, virāgānudarśī, nirodhānudarśy āśvasan "nirodhānudarśy āśvasimī"ti śikṣate /
evam ayaṃ darśanabhāvanāprahātavyeṣu kleśeṣu prahīṇeṣv arhan bhavati kṣīṇāsravaḥ, nāsty asyāta uttari karaṇīyam / bhavati kṛto 'sya paricayaḥ / ayam asyocyate ṣoḍaśākāraḥ paricayaḥ / yaś cāyaṃ pañcavidhaḥ paricaya iyam asyocyata ānāpānasmṛtiḥ /
yatra vitarkacaritaḥ pudgalaḥ prayujyamānaḥ priyārohatayā prayujyate / savyāpāraṃ caitad ālambanaṃ savyākṣepam adhyātmaṃ pratyātmam āsannāsannaṃ, yenāsya tatra prayujyamānasya yo vitarkasaṃkṣobhaḥ sa na bhavati / tvaritatvaritaṃ ca cittam ālambane saṃtiṣṭhate, abhiramate / idaṃ pañcamaṃ vitarkacaritasya pudgalasya caritaviśodhanam ālambanam //
-ii-3-c ms.77a7r, sh. 237-6, w.*91-24, p.111a3, d.91a3, n.96a2, co.96a6, ch.433c1 tatra kauśalyālambanaṃ katamat / tadyathā skandhakauśalyaṃ dhātukauśalyam āyatanakauśalyaṃ pratītyasamutpādakauśalyaṃ sthānāsthānakauśalyam //
-ii-3-c-(1) ms.77a8m, sh.237-9, p.111a4, d.91a4, n.96a3, co.96a7, ch.433c4 tatra katame skandhāḥ, katamat skandhakauśalyam / āha / pañca skandhāḥ rūpaskandho vedanāskandhaḥ saṃjñāskandhaḥ saṃskāraskandho vijñānaskandhaś ca /
tatra rūpaskandhaḥ katamaḥ / yat kiñcid rūpaṃ sarvaṃ tac catvāri mahābhūtāni catvāri mahābhūtāny upādāya / tat punar atītānāgatapratyutpannam ādhyātmikaṃ vā bāhyaṃ vaudārikaṃ vā sūkṣmaṃ vā hīnaṃ vā praṇītaṃ vā dūre vāntike vā /
tatra vedanāskandhaḥ katamaḥ / sukhavedanīyaṃ vā sparśaṃ pratītya, duḥkhavedanīyaṃ vā, aduḥkhāsukhavedanīyaṃ vā / ṣaḍ vedanākāyāś cakṣuḥsaṃsparśajā vedanā śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśajā vedanā /
tatra saṃjñāskandhaḥ katamaḥ / tadyathā sanimittasaṃjñā, animittasaṃjñā, parīttasaṃjñā, mahadgatasaṃjñā, apramāṇasaṃjñā, nāsti kiñcid ity ākiñcanyāyatanasaṃjñā / ṣaṭ saṃjñākāyāś cakṣuḥsaṃsparśajā saṃjñā śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśajā saṃjñā /
saṃskāraskandhaḥ katamaḥ / ṣaṭ cetanākāyāś cakṣuḥsaṃsparśajā cetanā, śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsaṃsparśajā cetanā / vedanāṃ ca saṃjñāṃ ca sthāpayitvā ye tadanye caitasikā dharmāḥ / tatra vijñānaskandhaḥ katamaḥ / yac cittaṃ mano vijñānam / te punaḥ ṣaḍ vijñānakāyāḥ / cakṣurvijñānaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanovijñānam /
sā caiṣā vedanā saṃjñā saṃskāras tac caitad vijñānam atītānāgatapratyutpannam ādhyātmikaṃ vā bāhyaṃ veti vistareṇa pūrvavat / ima ucyante skandhāḥ /
skandhakauśalyaṃ katamat / ya etān yathoddiṣṭān dharmān nānātmakatayā (śbh ii 110) ca jānāti bahvātmakatayā ca, na ca tataḥ param upalabhate vikalpayati vā / idam ucyate samāsataḥ skandhakauśalyam /
tatra katamā nānātmakatā skandhānām / anya eva rūpaskandho 'nyo vedanāskandha evam anyo yāvad vijñānaskandhaḥ / iyaṃ nānātmakatā /
tatra katamā bahvātmakatā / yo rūpaskandho 'nekavidho bahunānāprakāraḥ, bhūtabhautikabhedenātītānāgatapratyutpannādikena ca prakārabhedena / iyam ucyata anekātmakatā rūpaskandhasya / evam avaśiṣṭānām skandhānāṃ yathāyogaṃ veditavyam /
kiṃ ca na tasmāt param upalabhate vikalpayati / skandhamātram upalabhate vastumātram / no tu skandhavyatirekeṇātmānam upalabhate nityadhruvam avipariṇāmadharmakam / nāpy ātmīyaṃ, kiṃcid idaṃ nopalabhate, na vikalpayati tasmāt pareṇa //
-11-3-0(2) ms.77b6l, sh.244-12, p.112a6, d.92a3, n.97a2, co.97a5, ch.434a3 tatra katame dhātavaḥ / katamad dhātukauśalyam / āha / aṣṭādaśa dhātavaḥ / cakṣurdhātū rūpadhātuś cakṣurvijñānadhātuḥ śrotradhātuḥ śabdadhātuḥ śrotravijñānadhātur ghrāṇadhātur gandhadhātur ghrāṇavijñānadhātur jihvādhātū rasadhātur jihvāvijñānadhātuḥ kāyadhātuḥ spraṣṭavyadhātuḥ kāyavijñānadhātur manodhātur dharmadhātur manovijñānadhātuḥ / ima ucyante dhātavaḥ /
tatra katamad dhātukauśalyam / yat punar etān aṣṭādaśa dharmān svakāt svakād dhātoḥ svakasvakād bījāt svakasvakād gotrāj jāyante nirvartante prādurbhavantīti jānāti rocayann upanidhyāti / idam ucyate dhātukauśalyam / yad aṣṭādaśānāṃ dharmāṇām svakasvakād dhātoḥ pravṛttiṃ jānāti tad evam sati hetupratyayakauśalyam etad yaduta dhātukauśalyam //
-ii-3-c-(3) ms.77b8m, sh.245-12, p.112b3, d.92a7, n.97a6, co.97b1, ch.434a11 tatra katamāny āyatanāni / katamad āyatanakauśalyam / āha / dvādaśāyatanāni, cakṣurāyatanam, rūpāyatanam, śrotrāyatanam, śabdāyatanam, ghrāṇāyatanam, gandhāyatanam, jihvāyatanam, rasāyatanam, kāyāyatanam, spraṣṭavyāyatanam, mana-āyatanam, dharmāyatanaṃ ca / imāny ucyanta āyatanāni /
katamad āyatanakauśalyam / tatra cakṣur adhipatī rūpāṇy ālambanaṃ cakṣurvijñānasya sasaṃprayogasyotpattaye, samanantaraniruddhaṃ ca manaḥ samanantarapratyayaḥ / tatra śrotram adhipatiḥ śabda ālambanaṃ samanantaraniruddhaṃ ca manaḥ samanantarapratyayaḥ śrotravijñānasya sasaṃprayogasyotpattaye / evaṃ yāvan manaḥsamanantaraṃ tajjo manaskāro 'dhipatipratyayo dharma ālambanaṃ manovijñānasya sasaṃprayogasyotpattaye, iti tribhiḥ pratyayaiḥ samanantarapratyayena ālambanapratyayena adhipatipratyayena ca ṣaṇṇāṃ vijñānakāyānāṃ pravṛttir bhavati sasaṃprayogāṇām iti / yad evam ādhyātmikabāhyeṣv āyataneṣu pratyayakauśalyam / idam ucyata āyatanakauśalyam //
-ii-3-c-(4) ms.78a3l, sh.247-10, p.113a3, d.92b5, n.97b5, co.97b7, ch.434a22 tatra katamaḥ pratītyasamutpādaḥ, katamat pratītyasamutpādakauśalyam / āha / avidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ, saṃskārapratyayaṃ vijñānam, vijñānapratyayaṃ nāmarūpam / vistareṇa yāvat / evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati / ayam ucyate pratītyasamutpādaḥ /
yat punar dharmā eva dharmān abhispandayanti dharmā eva dharmān parispandayanti / saṃskārā eva dharmāṇām āhārakāḥ, te ca hetusamutpannatvāt (śbh ii 114) pratītyasamutpannatvād abhūtvā bhavanti bhūtvā ca prativigacchanti / tasmād anityā ete saṃskārāḥ / ye punar anityās te jātidharmāṇo jarādharmāṇo vyādhidharmāṇo maraṇadharmāṇaḥ śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsadharmāṇaḥ / te jarādharmitvād yāvad upāyāsadharmitvād duḥkhāḥ / ye vā punar duḥkhā, asvatantrā, durbalās ta anātmāna iti / yad ebhir ākāraiḥ pratītyasamutpanneṣu dharmeṣv anityajñānam, duḥkhajñānam, nairātmyajñānam / idam ucyate pratītyasamutpādakauśalyam //
-ii-3-c-(5) ms.78a6l, sh.249-3, p.113b5, d.93a5, n.98a6, co.98a7, ch.434b6 sthānāsthānakauśalyaṃ punaḥ pratītyasamutpādakauśalyaviśeṣa eva veditavyam //
tatrāyaṃ viśeṣaḥ / sthānāsthānakauśalyenāviṣamahetukatāṃ jānāti / asti kuśalākuśalānāṃ karmaṇāṃ phalavipākaḥ / kuśalānāṃ punar iṣṭaḥ phalavipākaḥ / akuśalānām aniṣṭa iti / yad evaṃ jñānam idam ucyate sthānāsthānakauśalyam /
tac caitat pañcasthānakauśalyaṃ samāsataḥ svalakṣaṇakauśalyaṃ bhavati sāmānyalakṣaṇakauśalyaṃ ca / tatra skandhakauśalyena svalakṣaṇakauśalyam ākhyātam avaśiṣṭaiḥ sāmānyalakṣaṇakauśalyam / idam ucyate kauśalyālambanam //
-ii-3-d-(1) ms.78b1r, sh.249-12, w.*91-33, p.114a1, d.93b1, n.98b2, co.98b3, ch.434b14 tatra kleśaviśodhanam ālambanaṃ katamat / āha / adhobhūmīnām audārikatvam uparibhūmīnāṃ śāntatvaṃ ca / tadyathā kāmadhātau prathamadhyānasya evaṃ yāvan naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasya /
tatra katamā audārikatā / audārikatā dvividhā / svabhāvaudārikatā saṃkhyaudārikatā ca /
tatra svabhāvaudārikatā kāmadhātāv api pañcaskandhāḥ saṃvidyante prathame tu dhyāne / ye kāmāvacarās te sādīnavatarāś ca duḥkhavihāratarāś ca, (śbh ii 116) alpakāvasthāyitarāś ca, hīnatarāḥ pratikruṣṭatarāś ca / iyam eṣām svabhāvaudārikatā / prathame tu dhyāne na tathā tena te śāntatarāḥ praṇītatarā ity ucyante /
tatra saṃkhyaudārikatā katamā / kāmāvacaro rūpaskandhaḥ prabhūtataraḥ parijñeyaḥ prahātavya evaṃ yāvad vijñānaskandhaḥ / iyam ucyate saṃkhyaudārikatā / evam uparimāsu bhūmiṣu svabhāvaudārikatā saṃkhyaudārikatā ca yathāyogaṃ veditavyāḥ /
iyaṃ tūparimāsu bhūmiṣu yāvad ākiṃcanyāyatanāt tadaudārikatā veditavyāḥ, sarvā adharimā bhūmayo duḥkhavihāratarāś ca alpāyuṣkatarāś ca / naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanaṃ punaḥ śāntam eva, upari śreṣṭhatarāyā bhūmer abhāvāt /
tatra samāsata ādīnavārtha audārikatārthaḥ / yasyāṃ yasyāṃ bhūmau prabhūtataram ādīnavaṃ bhavati, sā ādīnavata audārikety ucyate /
yasyāṃ tu yasyāṃ bhūmāv alpataram ādīnavaṃ bhavati, sā ādīnavataḥ śāntety ucyate / idaṃ laukikānāṃ laukikena mārgeṇa kleśaviśodhanam ālambanam, tathāpi tasyādharimāṃ bhūmim ādīnavataḥ paśyataḥ / rogataḥ, ayogakṣemataḥ, uparimāṃ ca bhūmiṃ śāntataḥ / ya adhobhūmikāḥ kleśā yāvad ākiṃcanyāyatanabhūmikāḥ kāmadhātum upādāya te prahīyante / na tv atyantataḥ prahīyante / te punar eva te pratisaṃdhikā bhavanti //
-ii-3-d-(2)-i ms.78b6m, sh.251-11, p.114b6, d.94a3, n.99a4, co.99a4, ch.434c9 lokottareṇa vā punar mārgeṇa kleśaviśodhanam ālambanaṃ caturvidhaṃ tadyathā duḥkhasatyaṃ samudayasatyaṃ nirodhasatyaṃ mārgasatyaṃ ca /
tatra duḥkhasatyaṃ katamat / tadyathā jātir duḥkhaṃ jarā duḥkhaṃ vyādhir maraṇam apriyasaṃprayogaḥ priyavinābhāva icchāvighātaś ca / saṃkṣepataḥ pañcopādānaskandhā duḥkham /
tatra samudaya āryasatyaṃ tṛṣṇā paunarbhavikī nandīrāgasahagatā tatratatrābhinandinī /
tatra nirodha āryasatyaṃ yad asyā eva tṛṣṇāyā aśeṣaprahāṇam /
mārgasatyam āryāṣṭāṅgo mārgaḥ /
tatra kṛṣṇapakṣaṃ śuklapakṣaṃ copādāya hetuphalavyavasthānena catuḥsatyavyavasthānam / tatra duḥkhasatyaṃ phalam / samudayasatyaṃ hetuḥ / nirodhasatyaṃ phalam / mārgasatyaṃ hetuḥ prāptaye sparśanāyai /
tatra duḥkhasatyaṃ vyādhisthānīyaṃ tat prathamataḥ parijñeyam / samudayasatyaṃ vyādhinidānasthānīyaṃ tac cāntaraṃ parivarjayitavyam / nirodhasatyam ārogyasthānīyaṃ tac ca sparśayitavyaṃ sākṣātkartavyam / mārgasatyaṃ bhaiṣajyasthānīyaṃ tac cāsevitavyaṃ bhāvayitavyaṃ bahulīkartavyam //
-ii-3-d-(2)-ii ms.79a3m, sh. 253"11, p.115a7, d.94b3, n.99b4, co.99b3, ch.434c23 bhūtaṃ caitat tathā avitathā aviparītam aviparyastaṃ duḥkhaṃ duḥkhārthena, yāvan mārgo mārgārthena tasmāt satyam ity ucyate / svalakṣaṇaṃ ca na visaṃvadati / taddarśanāc cāviparītā buddhayaḥ pravartante / tena satyam ity ucyate //
-ii-3-d-(2)-iii ms.79a4l, sh.254-5, p.115b1, d.94b4, n.99b5, co.99b5, ch.434c26 kasmāt punar etāny āryāṇām eva satyāni bhavanti / āryā etāni satyāny eva samānāni satyato jānanti paśyanti yathābhūtam / bālās tu na jānanti, na paśyanti yathābhūtam / tasmād āryasatyānīty ucyante / bālānām etad dharmatayā satyaṃ nāvabodhena / āryāṇāṃ tūbhayathā //
-ii-3-d-(2)-iv-(a) ms.79a4r, sh.254-10, p.115b4, d.94b6, n.99b7, co.99b6, ch.435a1 tatra jātiduḥkham iti jāyamānasya duḥkhā vedanotpadyate kāyikacaitasikī, na tu jātir eva duḥkhaṃ duḥkhanidānam sā evaṃ yāvad icchāvighāto duḥkham iti, icchāvighātanidānaṃ duḥkham utpadyate kāyikacaitasikam, na tv icchāvighāta eva duḥkhaṃ duḥkhanidānaṃ punaḥ sa iti peyālam /
saṃkṣepataḥ pañcopādānaskandhā duḥkham ity ebhir jātyādibhiḥ paryāyair duḥkhaduḥkhataiva paridīpitā /
tatra vipariṇāmaduḥkhatā saṃskāraduḥkhatā cāvaśiṣṭā sā punaḥ pañcopādānaskandhaduḥkhatayā paridīpitā bhavati / tathā hi pañcopādānaskandhās trivedanāparigatās te tathoktāyā duḥkhaduḥkhatāyā bhājanabhūtāḥ / yā ca noktā vipariṇāmaduḥkhatā saṃskāraduḥkhatā ca sāpy eṣv eva draṣṭavyā /
kena punaḥ kāraṇena bhagavatā duḥkhaduḥkhataiva parikīrtitā svaśabdena, vipariṇāmaduḥkhatā saṃskāraduḥkhatā punaḥ paryāyeṇa / tathā hi duḥkhaduḥkhatāyām āryāṇāṃ bālānāṃ ca tulyā duḥkhatābuddhiḥ pravartate / saṃvejikā atyarthaṃ duḥkhaduḥkhatā pūrvam akṛtaprajñānām evaṃ ca deśyamāne sukham avatāro bhavati satyeṣu vineyānām //
-ii-3-d-(2)-iv-(b) ms.79a7r, sh.256-4, p.116a4, d.95a4, n.100a6, co.99b6, ch.435a16 tatra trividhāyā duḥkhatāyāḥ kathaṃ vyavasthānaṃ bhavati / yat tāvad duḥkhaṃ jātir duḥkhaṃ yāvad icchāvighāto duḥkham ity anena sādhiṣṭhānā duḥkhā vedanā ākhyātā sā ca duḥkhaduḥkhatā / idaṃ duḥkhaduḥkhatāyā vyavasthānam /
ye ye vā punar etad vipakṣā dharmās tathā yauvanaṃ jarāyāḥ, vyādher ārogyam, jīvitaṃ maraṇasya, priyasaṃprayogo 'priyasaṃprayogasya, apriyavinābhāvaḥ priyavinābhāvasya, icchāsaṃpattir icchāvighātasya / ye ca duḥkhāyāṃ vedanāyāṃ pravṛttāḥ kleśāḥ sādhiṣṭhānāḥ, ye cārogyādiṣu sukhasthānīyeṣu dharmeṣu tannirjātāyāṃ ca vedanāyāṃ ye pravṛttāḥ kleśāḥ / iyam ucyate vipariṇāmaduḥkhatā /
tatra sukhā vedanā sādhiṣṭhānā, anityatayā pariṇamantī anyathībhāvādhipateyaṃ duḥkhaṃ vidadhāti / kleśāḥ punaḥ sarvatra pravṛttāḥ paryavasthānata eva duḥkhā bhavanti / vipariṇāmaś ca sa cetasas tasmād vipariṇāmaduḥkhatety ucyate / yathoktaṃ bhagavatā, "avadīrṇavipariṇatena cittena mātṛgrāmasya hastagrahaṇaṃ ce"ti vistaraḥ / yathā coktaṃ "kāmacchandaparyavasthitaḥ kāmacchandaparyavasthānapratyayaṃ tajjaṃ caitasikaṃ duḥkhadaurmanasyaṃ pratisaṃvedayate" / evaṃ vyāpādastyānamiddhauddhatyakaukṛtyavicikitsāparyavasthitas tad anenāgamenāptena paramāptena kleśeṣu duḥkhārtho 'pi labhyate vipariṇāmārtho 'pi / tenocyate kleśavipariṇāmaduḥkhateti, idaṃ vipariṇāmaduḥkhatāyā vyavasthānaṃ /
saṃskāraduḥkhatā punaḥ sarvatragā upādānaskandheṣu / saṃkṣepatas tu yā ca duḥkhaduḥkhatā, yā ca kleśasaṃgṛhītā vipariṇāmaduḥkhatā, yā ca (śbh ii 124) sādhiṣṭhānasukhavedanāsaṃgṛhitā tāṃ sthāpayitvā ye tadanye skandhā aduḥkhāsukhasahagatās tannirjātās tadutpattipratyayās tasya cotpannasya sthitibhājanāḥ / iyam ucyate saṃskāraduḥkhatā /
ye skandhā anityā udayavyayayuktāḥ sopādānās trivedanābhir anuṣaktā dauṣṭhulyopagatā ayogakṣemapatitā avinirmuktā duḥkhaduḥkhatāyā vipariṇāmaduḥkhatāyā asvavaśavartinaś ca / iyam ucyate saṃskāraduḥkhatayā duḥkhatā / idaṃ saṃskāraduḥkhatāyā vyavasthānam /
tatra tṛṣṇā prārthanābhilāṣo 'bhinandaneti paryāyāḥ / sā punaḥ prārthanā tribhir mukhaiḥ pravṛttā tadyathā punarbhavaprārthanā, viṣayaprārthanā ca / tatra yā punarbhavaprārthanā sā paunarbhavikī tṛṣṇā / viṣayaprārthanā punar dvividhā / prāpteṣu viṣayeṣu saumanasyādhyavasānasahagatā, aprāpteṣu ca viṣayeṣu saṃyogābhilāṣasahagatā / tatra yā prāpteṣu viṣayeṣu saumanasyādhyavasānasahagatā nandīrāgasahagatety ucyate / yā punar aprāpteṣu viṣayeṣu saṃyogābhilāṣasahagatā tatratatrābhinandinīty ucyate /
nirodho 'pi dvividhaḥ / kleśanirodho, upakleśanirodhaś ca /
mārgo 'pi dvividhaḥ / śaikṣo 'śaikṣaś ca /
idam ālambanaṃ kleśaviśodhanaṃ lokottareṇa mārgeṇa veditavyam //
-ii-3-e ms.79b7m, sh.258-11, p.117b3, d.96a5, n.101b1, co.101a5, ch.435b21 tenāha caturvidham ālambanam / vyāpyālambanaṃ caritaviśodhanaṃ kauśalyālambanaṃ kleśaviśodhanaṃ ceti /
(ii)-a-ii-4-a ms.79b7r, sh.258-13, w.'91-37, p.117b4, d.96a6, n.101b2, co.101a6, ch.435b23 tatrāvavādaḥ katamaḥ / caturvidho 'vavādaḥ / aviparītāvavādaḥ, anupūrvāvavādaḥ, āgamāvavādaḥ, adhigamāvavādaś ca /
tatrāviparītāvavādaḥ katamaḥ / yad aviparītaṃ dharmam arthaṃ ca deśayati grāhayati bhūtaṃ yad asya niryāti samyagduḥkhakṣayāya duḥkhasyāntakriyāyai / ayam ucyate 'viparītāvavādaḥ /
anupūrvāvavādaḥ katamaḥ / yat kālena dharmaṃ deśayati / uttānottānāni sthānāni tatprathamato grāhayati vācayati, tataḥ paścād gambhīrāṇi, prathamasya vā satyasyābhisamayāya tatprathamato 'vavadate, tataḥ paścāt samudayanirodhamārgasatyasya, prathamasya dhyānasya samāpattaye tatprathamato 'vavadate / tataḥ paścād anyāsāṃ dhyānasamāpattīnām / ayam evaṃbhāgīyo 'nupūrvāvavādo veditavyaḥ / tatrāgamāvavādo yathā tena gurūṇām antikād āgamitaṃ bhavati, gurusthānīyānāṃ yogajñānām ācāryāṇām upādhyāyasya vā, tathāgatasya vā, tathāgataśrāvakasya vā tathaivānenānyūnamadhikaṃ kṛtvā parān avavadate / ayam ucyata āgamāvavādaḥ /
tatrādhigamāvavādo yathānena te dharmā adhigatā bhavanti / sparśitāḥ sākṣātkṛtā, ekākinā vyavakṛṣṭavihāriṇā / tathaiva pareṣāṃ prāptaye / sparśanāyai sākṣātkriyāyā avavadate / ayam ucyate 'dhigamāvavādaḥ //
-ii-4-b ms.80a3m, sh.260-15, p.118a7, d.96b6, n.102a2, co.101b5, ch.435c9 asti punaḥ sarvākāraparipūrṇo 'vavādaḥ / sa punaḥ katamaḥ / yas tribhiḥ prātihāryair avavadati / ṛddhiprātihāryeṇa, ādeśanāprātihāryeṇa, anuśāstiprātihāryeṇa /
ṛddhiprātihāryeṇa, anekavidhaṃ ṛddhiviṣayam upadarśayaty ātmani ca bahumānaṃ janayati pareṣām / yathā tena bahumānajātāḥ śrotrāvadhānena (śbh ii 128) yoge manasikāra ādarajātā bhavanti / tatra deśanāprātihāryeṇa cittacaritaā samanveṣya anuśāstiprātihāryeṇa yathendriyam, yathācaritam, yathāvatāraṃ dharmadeśanāṃ deśayati, pratipattau samanuśāsti / tenāyaṃ prātihāryatrayasaṃgṛhītaḥ sarvākāraparipūrṇāvavādo bhavati //
(ii)-a-ii-5-a-(1) ms.80a5m, sh.261-8, w.*92-4, p.118b5, d.97a2, n.102a6, co.102a1, ch.435c20 tatra śikṣā katamā / āha / tisraḥ śikṣāḥ / adhiśīlaṃśikṣā, adhicittam adhiprajñaṃśikṣā /
tatrādhiśīlaṃśikṣā katamā / yathāpi tac "chīlavān viharatī"ti vistareṇa pūrvavat /
tatrādhicittaṃśikṣā viviktaṃ kāmair viviktaṃ pāpakair akuśalair dharmaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ ca prathamaṃ dhyānaṃ yāvac caturthaṃ dhyānam upasaṃpadya viharati / iyam adhicittaṃśikṣā / api khalu sarva ārūpyās tadanyāś ca samādhisamāpattayo 'dhicittaṃśikṣety ucyate / api tu dhyānāni niśritya tatprathamataḥ satyābhisamayo nyāmāvakrāntir bhavati / na tu sarveṇa sarvaṃ vinā dhyānais tasmāt pradhānāni dhyānāni kṛtvādhicittaṃśikṣety uktāni /
tatrādhiprajñaṃśikṣā yac caturṣv āryasatyeṣu yathābhūtaṃ jñānaṃ //
-ii-5-a-(2) ms.80a7m, sh.263-1, p.119a5, d.97a7, n.102b4, co.102a6, ch.436a7 kena kāraṇena tisra eva śikṣā na tata ūrdhvam / āha / samādhipratiṣṭhārthena jñānasanniśrayārthena kṛtyakaraṇārthena ca /
tatra samādhipratiṣṭhārthenādhiśīlaṃśikṣā / tathā hi śīlaṃ pratiṣṭhāya cittaikāgratāṃ spṛśati cittasamādhim /
tatra jñānasanniśrayārthenādhicittaṃśikṣā / tathā hi samāhitacittasyaikāgratāsmṛtyā jñeye vastuni yathābhūtaṃ jñānadarśanaṃ pravartate /
tatra kṛtyakaraṇārthenādhiprajñaṃśikṣā / tathā hi suviśuddhena jñānadarśanena kleśaprahāṇam sākṣātkaroti / eṣa hi svārtha etat paramaṃ kṛtyaṃ (śbh ii 132) yaduta kleśaprahāṇaṃ tata uttarikaraṇīyaṃ punar nāsti / tenaitās tisra eva śikṣāḥ //
-ii-5-a-(3) ms.80b1m, sh.263-13, choi.157-6, p.119b2, d.97b4, n.103a1, co.102b2, ch.436a17 kāḥ punar āsāṃ śikṣāṇām ānupūrvī / suviśuddhaśīlasya avipratisāraḥ / avipratisāriṇaḥ prāmodyaṃ prītiḥ prasrabdhiḥ sukham, sukhitasya cittasamādhiḥ samāhitacitto yathābhūtaṃ prajānāti yathābhūtaṃ paśyati / yathābhūtaṃ jānan paśyan nirvidyate nirviṇṇo virajyate / virakto vimucyate / vimukto 'nupādāya parinirvāti / evam imāni śīlāni bhāvitāny agratāyām upanayanti / yadutānupādāya parinirvāṇam / iyam āsāṃ śikṣāṇām ānupūrvī //
-ii-5-a-(4) ms.80b2r, sh.264-5, p.119b7, d.97b7, n.103a4, co.102b5, ch.436a24 tatra kena kāraṇenādhiśīlaṃ śikṣā adhiśīlam ity ucyate, evam adhicittam adhiprajñam / adhikārārthenādhikārthena ca /
tatra katham adhikārārthena / adhicittam adhikṛtya yac chīlaṃ sā adhiśīlaṃ śikṣā / adhiprajñam adhikṛtya yaś cittasamādhiḥ, sā adhicittaṃśikṣā / kleśaprahāṇam adhikṛtya yaj jñānaṃ darśanam, sā adhiprajñaṃśikṣā / evam adhikārārthena /
katham adhikārthena / yā cādhiśīlaṃśikṣā yā cādhicittaṃ yā cādhiprajñaṃśikṣā etāḥ śikṣā asminn eva śāsane, asādhāraṇā ito bāhyaiḥ / evam adhikārthena //
-ii-5-a-(5) ms.80b4m, sh.264-16, choi.*158-5, p.120a5, d.98a4, n.103b1, co.103a2, ch.436b3 asti punar adhicittaṃśikṣā yā adhiprajñaṃśikṣāyā āvāhikā, asty adhiprajñaṃśikṣā yā adhicittaṃśikṣāyā āvāhikā / tadyathā āryaśrāvako 'lābhī maulānāṃ dhyānānām, śaikṣo dṛṣṭapadaḥ, tataḥ paścād bhāvanāprahātavyānāṃ (śbh ii 134) kleśānāṃ prahāṇāya prayujyamānaḥ smṛtisaṃbodhyaṅgaṃ bhāvayati yāvad upekṣāsaṃbodhyaṅgam / iyam adhiprajñaṃśikṣā adhicittaṃśikṣāyā āvāhikā / adhicittaṃ punaḥ śikṣāṃ adhiprajñāyā āvāhikā pūrvam evoktā /
tatrāsty adhiśīlaṃ śikṣā nādhicittam, nādhiprajñam / asty adhiśīlam adhicittam, nādhiprajñam / na tv asty adhiprajñaṃśikṣā yā vinādhiśīlenādhicittena ca / ato yatrādhiprajñaṃśikṣā tatra tisraḥ śikṣā veditavyāḥ / idaṃ tāvac chikṣāvyavasthānaṃ tatra yoginā yogaprayuktena śikṣitavyam //
-ii-5-a-(6) ms.80b6r, sh.265-9, p.120b5, d.98b1, n.103b6, co.103a6 ch.436b14 tatra trayaḥ pudgalāḥ satyāny abhisamāgacchanti / katame trayaḥ / tadyathā / avītarāgo yadbhūyo vītarāgaḥ, vītarāgaś ca / tatra sarveṇa sarvam avītarāgaḥ satyāny abhisamāgacchan sahasatyābhisamayāt srota-āpanno bhavati / yadbhūyo vītarāgaḥ punaḥ satyāny abhisamāgacchan sahasatyābhisamayāt sakṛdāgāmī bhavati / vītarāgaḥ satyāny abhisamāgacchan sahasatyābhisamayād anāgāmī bhavati //
-ii-5-b ms.80b7r, sh.266-1, p.121a1, d.98b4, n.104a2, co.103b2, ch.436b19 trīṇīndriyāṇi / anājñātam ājñāsyāmīndriyam ājñendriyam ājñātavata indriyam / eṣām indriyāṇāṃ kathaṃ vyavasthānaṃ bhavati / anabhisamitānāṃ satyānām abhisamayāya prayuktasyānājñātam ājñāsyāmīndriyavyavasthānam / abhisamitavataḥ śaikṣasyājñendriyavyavasthānam / kṛtakṛtyasyāśaikṣasyārhata ājñātāvīndriyavyavasthānam //
-ii-5-c ms.81a1l, sh.267-5, p.121a4, d.98b6, n.104a4, co.103b3, ch.436b25 trīṇi vimokṣamukhāni / tadyathā śūnyatā apraṇihitam ānimittam /
eṣāṃ trayāṇāṃ vimokṣamukhānāṃ kathaṃ vyavasthānaṃ bhavati / āha / dvayam idaṃ saṃskṛtam asaṃskṛtaṃ ca /
tatra saṃskṛtaṃ traidhātukapratisaṃyuktāḥ pañca skandhāḥ, asaṃskṛtaṃ punar nirvāṇam / idam ubhayaṃ yac ca saṃskṛtam, yac cāsaṃskṛtam ity ucyate sat / yat punar idam ucyata ātmā vā, sattvo vā, jīvo vā, jantur vā, idam asat /
tatra saṃskṛte doṣadarśanād ādīnavadarśanād apraṇidhānaṃ bhavati / apraṇidhānāc cāpraṇihitaṃ vimokṣamukhaṃ vyavasthāpyate /
nirvāṇe punas tatra praṇidhānavataḥ praṇidhānaṃ bhavati / śāntadarśanaṃ praṇītadarśanaṃ niḥsaraṇadarśanaṃ ca, niḥsaraṇadarśanāc ca punar ānimittaṃ vimokṣamukhaṃ vyavasthāpyate /
tatrāsaty asaṃvidyamāne naiva praṇidhānaṃ nāpraṇidhānaṃ bhavati / tad yathaivāsat tathaivāsad iti jānataḥ paśyataḥ śūnyatāvimokṣamukhaṃ vyavasthāpyate / evaṃ trayāṇāṃ vimokṣamukhānāṃ vyavasthānaṃ bhavati //
(ii)-a-ii-6-a-(1) ms.81a3r, sh.268-12, p.121b3, d.99a4, n.104b2, co.103b7, ch.436c11 tatra katame śikṣānulomikā dharmāḥ / āha / daśa śikṣāvilomā dharmāḥ / teṣāṃ pratipakṣeṇa daśa śikṣānulomikā veditavyāḥ /
tatra katame daśa śikṣāvilomā dharmāḥ / tadyathā mātṛgrāmaḥ śiśur udāravarṇo rañjanīyaḥ śikṣāprayuktasya kulaputrasyādhimātram antarāyakaraḥ paripanthakaḥ / satkāyaparyāpanneṣu saṃskāreṣu niyantiḥ / ālasyam, kausīdyam / satkāyadṛṣṭiḥ kavaḍaṃkārāhāram upādāya rasarāgo lokākhyānakathāsv anekavidhāsu bahunānāprakārāsu citrāsu chandarāgānunayaḥ, dharmacintāyogamanasikārāpakṣālaḥ /
sa punaḥ katamaḥ / tadyathā kāṅkṣā vimatir vicikitsā ratneṣu vā satyeṣu vā skandheṣu vā karmaphale vā prahāṇaprayuktasya ca kāyadauṣṭhulyaḥ śaithilikasya śamathavipaśyanāpakṣālamanasikāraḥ styānamiddhena vā cittābhibhavaś cittābhisaṃkṣepaḥ / anvārabdhavīryasya vā kāyikaklamaś caitasikopāyāsaḥ / atilīnavīryasya viśeṣāsaṃprāptiḥ kuśalapakṣaparyādānam / lābhena vā yaśasā vā praśaṃsayā vā anyatamānyatamena vā sukhalavamātratvena nandīsaumanasyam auddhatyam avyupaśama audbilyam utplāvitatvam / satkāyanirodhe nirvāṇa uttrāsaś chambhitatvam / amātrayā bhāṣyaprayogaḥ, atyabhijalpaḥ, dharmyām api kathāṃ kathayatā vigṛhyakathām ārambhānuyogaḥ / pūrvadṛṣṭaśrutānubhūteṣu viṣayeṣv anekavidheṣu bahunānāprakāreṣu cittavisāraś cittākṣepaḥ / acintyeṣu ca sthāneṣu nidhyāyitatvam / ime dharmacintāyogamanasikārāpakṣālā veditavyāḥ / (śbh ii 140)
dhyānasamāpattisukhāsvādanatā, ānimittaṃ samāpattukāmasya saṃskāranimittānusāritā / spṛṣṭasya śārīrikābhir vedanābhir duḥkhābhir yāvat prāṇahāriṇībhir jīvitaniyantir jīvitāśā, tadāśānugatasya śocanā, klāmyanā, paridevanā / itīme daśa śikṣāvilomā dharmāḥ //
-ii-6-a-(2) ms.81b2r, sh.270-3, p.122a8, d.99b6, n.105a5, co.104b2, ch.437a6 katame daśa śikṣāpadānāṃ vilomānāṃ dharmāṇāṃ pratipakṣeṇa śikṣānulomikā bhavanti / tadyathā / aśubhasaṃjñā / anityasaṃjnā / anitye duḥkhasaṃjñā / duḥkhe 'nātmasaṃjñā / āhāre pratikūlasaṃjñā / sarvaloke 'nabhiratisaṃjñā / ālokasaṃjñā / virāgasaṃjñā / nirodhasaṃjñā / maraṇasaṃjñā / itīmā daśa saṃjñā āsevitā bhāvitā bahulīkṛtā daśavidhasya śikṣāparipanthakasya daśānāṃ śikṣāvilomānāṃ dharmāṇāṃ prahāṇāya saṃvartante /
tatra dharmālokaḥ, arthālokaḥ, śamathālokaḥ, vipaśyanālokaś ca / etān ālokān adhipatiṃ kṛtvā ālokasaṃjñā / asminn artha abhipretā dharmacintāyogamanasikārāḥ paripanthasya prahāṇāya //
-ii-6-b ms.81b4r, sh.270-15, w.*92-12, choi.158-12, p.122b5, d.100a3, n.105b2, co.104b6, ch.437a15 tatrāpare daśa śikṣānulomikā dharmā veditavyāḥ / katame daśa / tadyathā pūrvako hetuḥ / ānulomika upadeśaḥ / yoniśaḥ prayogaḥ / sātatyasatkṛtyakāritā / tīvracchandatā / yogabalādhānatā / kāyacittadauṣṭhulyapratiprasrabdhiḥ / abhīkṣṇapratyavekṣā / aparitamanā / nirabhimānatā ca /
tatra pūrvako hetuḥ katamaḥ / yaḥ pūrvam indriyaparipāka indriyasamudāgamaś ca /
tatrānulomika upadeśo ya upadeśo 'viparītaś cānupūrvikaś ca /
tatra yoniśaḥ prayogo yathaivāvavāditas tathaiva prayujyate / tathā prayujyamānaḥ samyagdṛṣṭim utpādayati /
tatra sātatyasatkṛtyakāritā yadrūpeṇa prayogeṇa avandhyaṃ ca kālaṃ karoti kuśalapakṣeṇa / kṣipram eva kuśalapakṣaṃ samudānayati /
tatra tīvracchandatā yathāpi tad uttare vimokṣaspṛhām utpādayati / "kadāsvid ahaṃ tad āyatanam upasaṃpadya vihariṣyāmi yad āryā āyatanam upasaṃpadya viharantī"ti /
tatra yogabalādhānatā dvābhyāṃ kāraṇābhyāṃ yogabalādhānaprāpto bhavati / prakṛtyaiva ca tīkṣṇendriyatayā, dīrghakālābhyāsaparicayena ca /
tatra kāyacittadauṣṭhulyapratiprasrabdhir yathāpi tac chrāntakāyasya klāntakāyasyotpadyate kāyadauṣṭhulyaṃ cittadauṣṭhulyam / tad īryāpathāntarakalpanayā pratiprasrambhayati / ativitarkitenātivicāritenotpadyate kāyacittadauṣṭhulyam, tadādhyātmaṃ cetaḥ śamathānuyogena pratiprasrambhayati /
cittābhisaṃkṣepeṇa cittalayena styānamiddhaparyavasthānenotpadyate kāyacittadauṣṭhulyam / tad adhiprajñaṃ dharmavipaśyanayā, prasadanīyena ca manaskāreṇa prasrambhayati / prakṛtyaiva cāprahīṇakleśasya kleśapakṣaṃ kāyacittadauṣṭhulyam avigataṃ bhavati / sadānuṣaktaṃ tat samyaṅmārgabhāvanayā pratiprasrambhayati /
tatrābhīkṣṇapratyavekṣā abhīkṣṇaṃ śīlāny ārabhya kukṛtaṃ pratyavekṣate sukṛtaṃ ca / akṛtaṃ ca pratyavekṣate, kṛtaṃ ca / kukṛtāc cākṛtād vyāvartate / sukṛtāc cākṛtān na pratyudāvartate / kukṛtāc ca kṛtāt pratyudāvartate / sukṛtāc ca kṛtān na pratyudāvartate / tathā kleśānāṃ prahīṇāprahīṇānāṃ mīmāṃsāmanaskāram adhipatiṃ kṛtvā abhīkṣṇaṃ pratyavekṣate /
tatra prahīṇatāṃ jñātvā [yid bde bar 'gyur la / ma spaṅs bar śes na] punaḥ punas tam eva mārgaṃ bhāvayati /
tatrāparitamanā / yat kālāntareṇa jñātavyaṃ draṣṭavyaṃ prāptavyaṃ tad ajānato 'paśyato 'nadhigacchataḥ paritamanā utpadyate, caitasikaḥ klamaḥ, caitasiko vighātaḥ / tām utpannāṃ nādhivāsayati prajahāti /
tatra nirabhimānatā / adhigame prāptau sparśanāyāṃ nirabhimāno bhavati / aviparītagrāhī, prāpte prāptasaṃjñī, adhigate 'dhigatasaṃjñī sākṣātkṛte sākṣatkṛtasaṃjñī /
itīme daśa dharmāḥ śikṣākāmasya yogina ādimadhyaparyavasānam upādāya śikṣām anulomayanti, na vilomayanti / tenocyante śikṣānulomikā iti //
(ii)-a-ii-7-a ms.82a5r, sh.273-1, w.92-23, p.124a4, d.101a4, n.106b3, co.105b6, ch.437b23 tatra katamo yogabhraṃśaḥ / āha / catvāro yogabhraṃśāḥ / katame catvāraḥ / asti yogabhraṃśa ātyantikaḥ / asti tāvatkālikaḥ / asti prāptiparihāṇikaḥ / asti mithyāpratipattikṛtaḥ //
-ii-7-a-(1),-(2),-(3) ms.82a6m, sh.273-5, p.124a4, d.101a5, n.106b4, co.105b7, ch.437b26 tatrātyantiko yogabhraṃśo 'gotrasthānāṃ pudgalānāṃ veditavyaḥ / te hy aparinirvāṇadharmakatvād atyantaparibhraṣṭā eva yogād bhavanti /
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
