Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa
Samādhirājasūtra
- Thông tin
- GRETIL — P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1961 (Buddhist Sanskrit Texts, 2.).CC BY-NC-SA 4.0
Samādhirājasūtra
sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcita-samādhirājasūtram |
1 nidānaparivartaḥ |
evaṃ mayā śrutam | ekasmin samaye bhagavān rājagṛhe viharati sma gṛdhrakūṭe parvate mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ paripūrṇena bhikṣuniyutaśatasahasreṇa aśītyā ca bodhisattvaniyutaiḥ sārdham | sarvairakajātipratibaddhairabhijñābhijñātairdaśadiglokadhātusaṃnipatitairdhāraṇīsūtrāntagatiṃ gataiḥ sarvasattvadharmadānasaṃtoṣakairmahābhijñājñānodāhārakuśalaiḥ sarvapāramitāparamapāramitāprāptaiḥ sarvabodhisattvasamādhisamāpattivyavasthānajñānakuśalaiḥ sarvabuddhastutastobhitapraśastaiḥ sarvabuddhakṣetravyākramaṇakuśalaiḥ sarvamārasaṃtrāsanajñānakuśalaiḥ sarvadharmayathāvajjñānakuśalaiḥ sarvasattvendriyaparāparajñānakuśalaiḥ buddhasarvakarmapūjāsamādānaprajñānakuśalaiḥ sarvalokadharmānupaliptaiḥ kāyavākcittasamalaṃkṛtaiḥ mahāmaitrīmahākaruṇāsaṃnāhasaṃnaddhaiḥ mahāvīryāsaṃkhyeyakalpāparikṣīṇamānasaiḥ mahāsiṃhanādanādibhiḥ sarvaparapravādānabhibhūtaiḥ avaivartikamudrāmudritaiḥ sarvabuddhadharmābhiṣekaprāptaiḥ | tadyathā - meruṇā ca nāma bodhisattvena mahāsattvena | sumeruṇā ca | mahāmeruṇā ca | meruśikhariṃdhareṇa ca | merupradīparājena ca | merukūṭena ca | merudhvajena ca | merugajena ca | meruśikhare saṃghaṭṭanarājena ca | merusvareṇa ca | megharājena ca | dundubhisvareṇa ca | ratnapāṇinā ca | ratnākareṇa ca | ratnaketunā ca | ratnaśikhareṇa ca | ratnasaṃbhavena ca ratnaprabhāsena ca | ratnayaṣṭinā ca | ratnamudrāhastena ca | ratnavyūhena ca | ratnajālinā ca | ratnaprabheṇa ca | ratnadvīpeṇa ca | ratiṃkareṇa ca | dharmavyūhena ca | vyūharājena ca | lakṣaṇasamalaṃkṛtena ca |
svaravyūhena ca | svaraviśuddhiprabheṇa ca | ratnakūṭena ca | ratnacūḍena ca | daśaśataraśmikṛtārciṣā jyoti rasena ca | candrabhānunā ca | sahacittotpādadharmacakrapravartinā ca | śubhakanakaviśuddhiprabheṇa ca | satatamabhayaṃdadānena ca nāma bodhisattvena mahāsattvena | ajitabodhisattvapūrvaṃgamaiśca sarvairbhadrakalpikairbodhisattvairmahāsattvaiḥ | mañjuśrīpūrvaṃgamaiśca ṣaṣṭibhiranupamacittaiḥ | bhadrapālapūrvaṃgamaiśca ṣoḍaśabhiḥ satpuruṣaiḥ | caturmahārājapūrvaṃgamaiśca cāturmahārājakāyikairdevaputraiḥ | peyālam | yāvad brahmapūrvaṃgamaiśca brahmakāyikairdevaputraistadanyaiśca maheśākhyamaheśākhyairudārodārairdevanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyairbhagavān (vaidya 2) satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito 'rcito 'pacāyitaścatasṛṇāmapi parṣadāṃ sadevalokasya lokasya vandanīyaḥ pūjanīyo namaskaraṇīyaḥ | tatra khalu bhagavānanekaśatasahasrayā parṣadā parivṛtaḥ puraskṛto dharmaṃ deśayati sma ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇam | svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ saṃprakāśayati sma ||
tena khalu punaḥ samayena tasminneva parṣatsaṃnipāte candraprabho nāma kumārabhūtaḥ saṃnipatito 'bhūt saṃniṣaṇṇaḥ pūrvajinakṛtādhikāro 'varopitakuśalamūlo jātismaro labdhapratibhāno mahāyānasaṃprasthito mahākaruṇābhiyuktaḥ | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūta utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ prāvṛtya dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - pṛccheyamahaṃ bhagavantaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ kaṃcideva pradeśam, sacenme bhagavānavakāśaṃ kuryāt pṛṣṭapraśnavyākaraṇāya | evamukte bhagavān candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - pṛccha tvaṃ kumārabhūta tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ yad yadeva kāṅkṣasi | ahaṃ tasya tasyaiva praśnasya pṛṣṭasya vyākaraṇena cittamārādhayiṣyāmi | sarvajño 'smi samyaksaṃbuddhaḥ kumāra sarvadarśī sarvadharmabalavaiśāradyavṛṣabhatāmanuprāpto 'nāvaraṇavimokṣajñānasamanvāgataḥ | nāsti kumāra tathāgatasya sarvadharmeṣvajñātaṃ vā adṛṣṭaṃ vā aśrutaṃ vā aviditaṃ vā asākṣātkṛtaṃ vā anabhisaṃbuddhaṃ vā anantāparyanteṣu lokadhātuṣu | nityakṛtaste kumāra avakāśo bhavatu tathāgataṃ praśnaparipṛcchanāya | ahaṃ te tasya tasyaiva praśnasya pṛṣṭasya vyākaraṇena cittamārādhayiṣyāmi ||
atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūtastuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajātastasyāṃ velāyāṃ bhagavantaṃ gāthābhiradhyabhāṣata -
kathaṃ carantaḥ saṃbuddha lokanātha prabhaṃkara / labhate 'cintiyaṃ jñānaṃ vyākuruṣva hitaṃkara // srs_1.1 //
kathaṃ carantu narendra satyavādi naravṛṣabha naradevapūjanīya / atuliyu varu labdhamagrayāṇaṃ giravara pṛṣṭa viyākuruṣva nātha // srs_1.2 //
adhyāśayena pṛcchāmi śāṭhyaṃ mama na vidyate / sākṣī na kaścidanyo me anyatra puruṣottamāt // srs_1.3 //
vipula praṇidhi mahyamasti chandaścariya prajānasi mahya śākyasiṃha / na ca ahaṃ vacanavittako bhaviṣye laghu pratipatti bhaṇāhi me narendra // srs_1.4 //
(vaidya 3) katarāhārakā dharmā buddhayāne bahuṃkarāḥ / vyākuruṣva mahāvīra sarvadharmāṇa pāraga // srs_1.5 //
upakare dharma mama brūhi nātha yatha naru niṣevatu bhoti tīkṣṇaprajñaḥ | apagatabhayabhairavo atrasto na ca parityāgu karoti śīlaskandhāt / vyapagatamadarāgadoṣamohaścarati ca cārika sarvaśāntadoṣaḥ // srs_1.6 //
kathaṃ na tyajate śīlaṃ kathaṃ dhyānaṃ na riñcati / kathaṃ niṣevate 'raṇyaṃ kathaṃ prajñā pravartate // srs_1.7 //
kathaṃ daśabalaśāsane udāre abhirati vindati śīla rakṣamāṇaḥ / kathaṃ bhavati acchidru śīlaskandhaḥ kathaṃ ca tuleti svabhāvu saṃskṛtasya // srs_1.8 //
kathaṃ kāyena vācā pariśuddho bhoti paṇḍitaḥ / asaṃkliṣṭena cittena buddhajñānaṃ niṣevate // srs_1.9 //
kathaṃ bhavati viśuddhakāyakarmā kathaṃ ca vivarjita bhonti vācadoṣāḥ / kathaṃ bhavati asaṃkliṣṭacittaḥ puruṣavara mama pṛṣṭa vyākuruṣva // srs_1.10 //
atha khalu bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtametadavocat - ekadharmeṇa kumāra samanvāgato bodhisattvo mahāsattva etān guṇān pratilabhate, kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate | katamenaikadharmeṇa? iha kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvasattveṣu samacitto bhavati hitacitto 'pratihatacitto 'viṣamacittaḥ | anena kumāra ekadharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattva etān guṇān pratilabhate kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ candraprabhaṃ kumārabhūtaṃ gāthābhiradhyabhāṣata - (vaidya 4)
ekadharmaṃ samādāya bodhisattvo ya vartate / etān guṇān sa labhate kṣipraṃ bodhiṃ ca budhyate // srs_1.11 //
na ca kaści pratihanyate 'sya cittam apratihatacittu yo bhoti bodhisattvaḥ / na ca khilu janayati na pradoṣaṃ labhati yathā parikīrtitān viśeṣān // srs_1.12 //
samaṃ cittaṃ niṣevitvā vipāko darśitaḥ samaḥ / samāḥ pādatalā bhonti samaścācāragocaraḥ // srs_1.13 //
samamaviṣamacittu bhāvayitvā apagatadoṣakhilaḥ prahīṇakāṅkṣaḥ / caraṇavaratalāḥ samāsya bhonti paramaprabhāsvara śuddhadarśanīyaḥ // srs_1.14 //
daśadiśita viroci bodhisattvaḥ sphurati śirīya prabhāya buddhakṣetram / yada bhavati sa labdhu śāntabhūmi tada bahusattva sthapeti buddhajñāne // srs_1.15 //
tatra kumāra sarvasattveṣu samacitto bodhisattvo mahāsattvo hitacitto 'pratihatacitto 'viṣamacittaṃ imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ nāma samādhiṃ pratilabhate | katamaśca sa kumāra sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ nāma samādhiḥ pratilabhate | katamaśca sa kumāra sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcito nāma samādhiḥ? yaduta kāyasaṃvaraḥ | vāksaṃvaraḥ | manaḥsaṃvaraḥ | karmapariśuddhiḥ | ālambanasamatikramaḥ | skandhaparijñā | dhātusamatā | āyatanāpakarṣaḥ | tṛṣṇāprahāṇam | anutpādasākṣātkriyāvatāraḥ | hetudīpanā | karmaphalāvipraṇāśaḥ | dharmadarśanam | mārgabhāvanā | tathāgatasamavadhānam | tīkṣṇaprajñatā | satyānupraveśaḥ | dharmajñānam | pratisaṃvidavatārajñānam | akṣarapadaprabhedajñānam | vastūnāṃ samatikramaḥ | ghoṣaparijñā | prāmodyapratilābhaḥ | dharmaprītyanubhavanatā | ārjavatā | mārdavatā | ṛjukatā | akuṭilatā vigatabhṛkuṭitā | suratatā | suśīlatā | sākhilyam | mādhuryam | smitamukhatā | pūrvābhilāpitā | ehīti svāgatavāditā | anālasyam | gurugauravatā | guruśuśrūṣā | upapattisaṃtuṣṭiḥ | śukladharmātṛptatā | ājīvaviśuddhiḥ | araṇyavāsānutsargaḥ | bhūmivyavasthānajñānam | smṛteravipraṇāśaḥ | skandhakauśalyam | dhātukauśalyam | āyatanakauśalyam | abhijñāsākṣātkriyāvatāraḥ | kleśāpakarṣaṇam | vāsanānusaṃghisamuddhātaḥ | jñānaviśeṣagāmitā | bhāvanāniṣyandaḥ | āpattivyutthānakauśalyam | paryutthānaviṣkambhaṇam | anuśayaprahāṇam | (vaidya 5) bhavasamatikramaḥ | jātismaratā | niṣkāṅkṣatā | karmavipāke dharmacittatā | śrutaparyeṣṭijñānatīkṣṇatā | jñānatṛṣṇā |
jñānānubodhaḥ | ājāneyabhūmiḥ | śailopamacittatā | akampyatā | acalatā | avinivartanīyabhūmivyavasthānajñānam | kuśaladharmaniṣyandaḥ | pāpadharmajugupsanatā | asamudācāratā kleśānām | śikṣāyā aparityāgaḥ | samādhivyavasthānam | āśayajñānam | sattveṣūpapattiviśeṣajñānam | samatājñānam | vacanapratisaṃdhijñānam | gṛhāvāsaparityāgaḥ | traidhātuke 'nabhiratiḥ | anavalīnacittatā | dharmeṣvanabhiniveśaḥ | saddharmaparigrahaḥ | dharmaguptiḥ | karmavipākapratyayanatā | vinayakauśalyam | adhikaraṇavyupaśamaḥ | avigrahaḥ | avivādaḥ | kṣāntibhūmiḥ | kṣāntisamādānam | gatisamatā | dharmapravicayakauśalyam | pravrajyācittam | dharmaviniścayakauśalyam | dharmapadaprabhedajñānam | dharmapadābhinirhārakauśalyam | arthānarthasaṃbhedapadanirhārakauśalyajñānam | pūrvāntajñānam | aparāntajñānam | pratyutpannajñānam | tryadhvasamatājñānam | trimaṇḍalapariśuddhijñānam | kāyāvasthānajñānam | cittāvasthānajñānam | īryāpatharakṣaṇam | īryāpathavikopanam | īryāpathavikalpanam | īryāpathaprāsādikatā | arthānarthakauśalyajñānam | yuktabhāṇitā | lokajñatā | muktatyāgitā | pratatapāṇitā | anavagṛhītacittatā | hrīvyapatrapitā | akuśalacittajugupsanatā | dhūtaguṇānutsargaḥ | cāritrasamādānam | priyasamudācāratā | gurūṇāṃ pratyutthānāsanapradānatā | mānanigrahaḥ | cittasaṃpragrahaḥ | cittasamutpādajñānam | arthaprativedhajñānam | jñānaprativedhajñānam | jñānānubodhaḥ | ajñānavigamaḥ | cittapraveśajñānam | cittasvabhāvānubodhajñānam | āhāranirhārakauśalyajñānam | sarvarutajñānam | niruktivyavasthānajñānam |
arthaviniścayajñānam | anarthavivarjanam | satpuruṣasamavadhānam | satpuruṣasaṃsevanatā | kāpuruṣavivarjanam | dhyānānāṃ niṣpādanam, tatra cānāsvādanam | abhijñāvikurvaṇam | nāmasaṃketaprajñaptisvabhāvāvatārajñānam | prajñaptisamuddhātaḥ | saṃskāreṣu nirvedaḥ | satkāreṣvanabhilāṣaḥ | asatkāreṣūpekṣā | lābhe 'narthikatā | alābhe 'navalīnatā | yaśasyanabhilāṣaḥ | ayaśasyapratighaḥ | praśaṃsāyāmanunayaḥ | nindāyāmaviṣādaḥ | sukhe 'nabhiṣvaṅgaḥ | duḥkhe 'vaimukhyam | saṃskārāṇāmanādānatā | bhūtavarṇe 'saṅgaḥ | abhūtavarṇe 'dhivāsanatā | gṛhasthapravrajitairasaṃstavaḥ | agocaravivarjanam | gocarapracāraḥ | ācārasaṃpat | anācāravivarjanatā | kulānāmadūṣaṇatā | śāsanasyārakṣaṇatā | alpabhāṣaṇatā | mitabhāṣaṇatā | prativacanakauśalyam | pratyarthikanigrahaḥ | kālapratikramaṇatā | akālavivarjanatā | pṛthagjaneṣvaviśvāsaḥ | duḥkhitānāmaparibhavanatā, tebhyaśca dhanapradānam | daridrāṇāmanavasādanatā | duḥśīleṣvanukampā | hitavastutā | kṛpābuddhitā | dharmeṇānugrahaḥ | āmiṣaparityāgaḥ | asaṃcayasthāpitā | (vaidya 6) śīlapraśaṃsanatā | dauḥśīlyakutsanatā | śīlavatāmaśāṭhyasevanatā | sarvasvaparityāgitā | adhyāśayanimantraṇatā | yathoktakāritā | abhīkṣṇaprayogitā | satkṛtya prītyanubhavanatā | dṛṣṭāntajñānam | pūrvayogakauśalyam | kuśalamūlapūrvaṃgamatā | upāyakauśalyam | nimittaprahāṇam | saṃjñāvivartaḥ | vastūnāṃ parijñā | sūtrāntābhinirhāraḥ | vinayakauśalyam | satyaviniścayaḥ | vimuktisākṣātkriyāvatāraḥ | ekāṃśavacanapravyāhāratā | yathāvajjñānadarśanānutsarjanam | niṣkāṅkṣavacanatā
| śūnyatāyā āsevanatā | animittaniṣevaṇatā | apraṇihitasvabhāvopalakṣaṇatā | vaiśāradyapratilambhaḥ | jñānenāvabhāsaḥ | śīladṛḍhatā | samāpattyavatāraḥ | prajñāpratilambhaḥ | ekārāmatā | ātmajñatā | alpajñānatā | saṃtuḥṭiḥ | cittasyānāvilatā | dṛḥṭikṛtavivarjanatā | dhāraṇīpratilambhaḥ | jñānāvatāraḥ | sthānāsthānaprasthānapratipattijñānam | hetuyuktinayadvāram | kāraṇam | mārgaḥ | pratipattiḥ | saṃdeśaḥ | avavādaḥ | anuśāsanī | caryā | ānulomikī kḥāntiḥ | kḥāntibhūmiḥ | akḥāntivigamaḥ | jñānabhūmiḥ | ajñānaprahāṇam | jñānapratiḥṭhānam | yogācārabhūmiḥ | bodhisattvagocaraḥ | satpuruḥasevanā | asatpuruḥavivarjanā | sarvadharmasvabhāvānubodhaprativedhajñānam | tathāgatenākhyātā buddhabhūmiḥ | paṇḍitairanumoditā | bālaiḥ pratikḥiptā | durvijñeyā śrāvakaiḥ | ājñātā pratyekabuddhaiḥ | abhūmistīrthikānām | bodhisattvaiḥ | parigṛhītā | daśabalairanubaddhā | devaiḥ pūjanīyā | brahmaṇā vandanīyā | śakrairadhigamanīyā | nāgairnamaskaraṇīyā | yakḥairanumodanīyā | kinnaraiḥ stotavyā | mahoragaiḥ praśaṃsanīyā | bodhisattvairbhāvanīyā | paṇḍitaiḥ paryavāptavyā | dhanamanuttaram | dānaṃ nirāmiḥam | bhaiḥajyaṃ glānānām | moditā śāntacittānām | kośo jñānasya | akḥayaḥ pratibhānasya | nayaḥ sūtrāntānām | vigamaḥ kośasya | viḥayaḥ śūrāṇām | parijñā traidhātukasya | kolaḥ pāragāminām | nauroghamadhyagatānām | kīrtiryaśaskāmānām | varṇo buddhānām | praśaṃsā tathāgatānām | stavo daśabalānām | guṇo bodhisattvānām | upekḥā kāruṇikānām | maitrī doḥaṃ śamayitukāmānām | muditā praśāntacāriṇām | āśvāso
mahāyānikānām | pratipattiḥ siṃhanādanādinām | mārgo buddhajñānasya | mokḥaḥ sarvasattvānām | mudrā sarvadharmāṇām | āhārikā sarvajñānasya | udyānaṃ sarvabodhisattvānām | vitrāsanaṃ mārasenāyāḥ | vidyā kḥemagāminām | arthaḥ siddhārthānām | paritrāṇamamitramadhyagatānām | pratyarthikanigrahaḥ saha dharmeṇa | satyākaro vaiśāradyānām | bhūte paryeḥṭirbālānām | pūrvanimittamaḥṭādaśānāmāveṇikānāṃ buddhadharmāṇām | alaṃkāro dharmakāyasya | niḥyandaścaryāyāḥ | ābharaṇaṃ buddhaputrāṇām | ratirmokḥakāmānām | prītirjyeḥṭhaputrāṇām | paripūrirbuddhajñānasya | abhūmiḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhānām | viśuddhiścittasya | pariśuddhiḥ kāyasya | pariniḥpattirvimokḥamukhānām | asaṃkleśo buddhajñānasya | anāgamo rāgasya (vaidya 7) | vigamo dveḥasya | abhūmirmohasya | āgamo jñānasya | utpādo vidyāyāḥ | prahāṇamavidyāyāḥ | tṛptirvimuktisārāṇām | tuḥṭiḥ samādhisārāṇām | cakḥurdraḥṭukāmānām | abhijñā vikurvitukāmānām | ṛddhirabhinirhartukāmānām | dhāraṇī śrutārthikānām | smṛterasaṃpramoḥaḥ | adhiḥṭhānaṃ buddhānām | upāyakauśalyaṃ nāyakānām | sūkḥmaṃ durvijñeyamanabhiyuktānām | ajñeyamamuktaiḥ | vivartākḥarāṇāṃ durvijñeyaṃ ghoḥeṇa | ājñātaṃ vijñaiḥ | jñātaṃ sūrataiḥ | pratividdhamalpecchaiḥ | udgṛhītamārabdhavīryaiḥ | dhṛtaṃ smṛtimadbhiḥ | kḥayo duḥkhasya | anutpādaḥ sarvadharmāṇām | ekanayanirdeśaḥ sarvabhavagatyupapattyāyatanānām | ayaṃ sa kumāra ucyate sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcito nāma samādhiḥ ||
asmin khalu punaḥ sarvadharmaparyāye samādhinirdeśe bhagavatā bhāṣyamāṇe aśīternayutānāṃ devamānuṣikāyāḥ prajāyāḥ pūrvaparikarmakṛtāyā anutpattikeṣu dharmeṣu kṣānteḥ pratilambho 'bhūt | ṣaṇṇavateśca nayutānāmānulomikāyāḥ kṣānteḥ pratilambho 'bhūt | triṇavaternayutānāṃ ghoṣānugāyāḥ kṣānteḥ pratilambho 'bhūt | paripūrṇasya bhikṣuśatasahasrasya anupādāyāsravebhyaścittāni vimuktāni | ṣaṣṭeśca prāṇiśatasahasrāṇāṃ devamānuṣikāyāḥ prajāyā virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddham | aśīteśca bhikṣusahasrāṇāmanupādāyāsravebhyaścitāni vimuktāni | pañcabhiścopāsakaśatairanāgāmiphalaṃ prāptam | ṣaṣṭyā copāsikāśataiḥ sakṛdāgāmiphalaṃ prāptam | ayaṃ ca trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ ṣaḍvikāraṃ kampitaḥ prakampitaḥ saṃprakampitaḥ | calitaḥ pracalitaḥ saṃpracalitaḥ | vedhitaḥ pravedhitaḥ saṃpravedhitaḥ | kṣubhitaḥ prakṣubhitaḥ saṃprakṣubhitaḥ | raṇitaḥ praraṇitaḥ saṃpraraṇitaḥ | garjitaḥ pragarjitaḥ saṃpragarjitaḥ | pūrvā digavanamati paścimā digunnamati | paścimā digavanamati pūrvā digunnamati | uttarā digavanamati dakṣiṇā digunnamati | dakṣiṇā digavanamati uttarā digunnamati | antādavanamati madhyādunnamati | antādunnamati madhyādavanamati | aprameyasya cāvabhāsasya loke prādurbhāvo 'bhūt | sarvaśca lokadhātuḥ sadevakaśca samārakaḥ sabrahmakaḥ saśramaṇabrāhmaṇikāḥ prajāstenāvabhāsenāvabhāsitāḥ sphuṭā abhūvan | imau ca candrasūryau evaṃmaharddhikau evaṃmahānubhāvau evaṃmaheśākhyau na bhāsato na tapato na virocataḥ | yā api lokāntarikā andhakāratamisrāḥ, tā api tenāvabhāsena sphuṭā abhūvan | ye 'pi tāsūpapannāḥ sattvāḥ, te 'pyanyonyaṃ saṃjānate sma | evaṃ cāhuḥ - anyo 'pi kila bho ayaṃ sattva ihopapannaḥ | yāvadavīcermahānarakāditi ||
iti śrīsamādhirāje nidānaparivarto nāma prathamaḥ ||
(vaidya 8) 2 śālendrarājapūrvayogaparivarto dvitīyaḥ |
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ candraprabhasya kumārabhūtasya etadeva pūrvayogaparivartaṃ bhūyasyā mātrayā gāthābhigītena vistareṇa saṃprakāśayati sma -
smarati daśabalāna ṣaṣṭikoṭī purimabhave nivasiṃsu gṛdhrakūṭe / puri mama caramāṇu bodhicaryāmima varaśānta samādhi deśayiṃsu // srs_2.1 //
teṣāṃ paścimako āsīllokanāthaḥ prabhaṃkaraḥ / śālendrarāja nāmena sa mayā paripṛcchitaḥ // srs_2.2 //
ahaṃ ca kṣatriyo āsaṃ rājaśreṣṭho mahīpatiḥ / maṃma co śata putrāṇāṃ pañcābhūvannanūnakāḥ // srs_2.3 //
koṭīmayā vihāraṇāṃ tasya buddhasya kāritā / candanasya viśiṣṭasya kecidratnamayā abhūta // srs_2.4 //
priyo manāpaśca bahujanasya bhīṣmottaro nāma abhūṣi rājā / akārṣi buddhasya viśiṣṭapūjā aṣṭādaśavarṣasahasrakoṭyaḥ // srs_2.5 //
jinasya tasya dvipadottamasya śālendrarājasya vināyakasya / ṣaṭūsaptativarṣasahasrakoṭiyo āyustadā āsi aninditasya // srs_2.6 //
niyutāntaśītisahasra śrāvakāṇāṃ traividya ṣaḍabhijña jitendriyāṇām / kṣīṇāsravāṇāntimadehadhāriṇāṃ saṃghastadā āsi narottamasya // srs_2.7 //
(vaidya 9) bahuprakārā mayi tasya pūjā kṛtā jinasya dvipadottamasya / arthāya lokasya sadevakasya imaṃ samādhiṃ pratikāṅtā sadā // srs_2.8 //
saputradāreṇa mi pravrajitvā śālendrarājasya jinasya antike / caturdaśavarṣasahasrakoṭiyo ayaṃ samādhiḥ paripṛcchito mayā // srs_2.9 //
aśīti gāthā niyutā sahasrāṇyanye ca koṭīśata bimbarāṇām / tasyodgṛhītaḥ sugatasya antikāditaḥ samādheḥ parivarta eṣaḥ // srs_2.10 //
hastā śirā bhārya tathaiva putrā ratnaṃ prabhūtaṃ tatha khādyabhojyam / na kiṃci dravyaṃ mi na tyaktapūrvam ima samādhiṃ pratikāṅkṣatā varam // srs_2.11 //
smarāmi buddhāna sahasrakoṭiyo taduttare yattika gaṅgavālukāḥ / yehi sthihitvā iha gṛdhrakūṭe ayaṃ samādhirvaru śānta deśitaḥ // srs_2.12 //
sarve ca śākyarṣabhanāmagheyāḥ sarveṣu co rāhula nāma putrāḥ / ānandanāmā paricārakāśca kapilāhvayāḥ pravrajitāśca sarve // srs_2.13 //
agreyugaṃ kolitaśāriputrā samanāma sarve ca abhūṣi tāyinaḥ / samanāmikā co tada lokadhātuḥ sarve 'pi cotpanna kaṣāyakāle // srs_2.14 //
(vaidya 10) sarve mayā satkṛta te narendrā imāṃ carantena mi bodhicārikām / yāvanti co kāci jināna pūjā sarvā kṛtā etu samādhimeṣatā // srs_2.15 //
pratipattiya eṣa samādhi labhyate bahuprakārā pratipattiruktā / guṇeṣu sarveṣu pratiṣṭhitasya na durlabhastasya samādhireṣaḥ // srs_2.16 //
raseṣvagṛdhrasya alolupasya kuleṣvasaktasya anīrṣukasya / matrīvihārasya amatsarasya na durlabhastasya samādhireṣaḥ // srs_2.17 //
satkāralābheṣu anarthikasya ājīvaśuddhasya akiṃcanasya / viśuddhaśīlasya viśāradasya na durlabhastasya samādhireṣaḥ // srs_2.18 //
ārabdhavīryasya atandritasya raṇyādhimuktasya dhute sthitasya / nairātmyakṣāntīya pratiṣṭhitasya na durlabhastasya samādhireṣaḥ // srs_2.19 //
sudāntacittasya anuddhatasya īryāya caryāya pratiṣṭhitasya / tyāgādhimuktasya amatsarasya na durlabhastasya samādhireṣaḥ // srs_2.20 //
anuvyañjanalakṣaṇā buddhadharmā ye 'ṣṭādaśā kīrtita nāyakena / balāviśāradya na tasya durlabhā dhāreti yaḥ śāntamimaṃ samādhim // srs_2.21 //
(vaidya 11) buddhena ye cakṣuṣa dṛṣṭa sattvāsta ekakālasmi bhaveyu buddhāḥ / teṣaika ekasya bhaveyurāyuḥ acintiyākalpasahasrakoṭiyaḥ // srs_2.22 //
teṣaika ekasya śiro bhaveyuḥ sarvu samudreṣu yathaiva vālukāḥ / yāvanti te sarva śiro bhaveyuḥ śire śire jihva bhaveyu tāttikāḥ // srs_2.23 //
te tasya sarve bhaṇi ānuśaṃsā yo gātha dhāreyya itaḥ samādhitaḥ / na kiṃcimātraṃ parikīrtitaṃ bhavet kiṃ vā punaryo hi śikṣitva dhāraye // srs_2.24 //
dhūtān samādāya guṇāṃśca vartate spṛhenti devāsurayakṣaguhyakāḥ / rājāna bhonti anuyātru tasya dhāreti yaḥ śānta samādhi durlabham // srs_2.25 //
parigṛhīto bhavati jinebhirdevāśca nāgāḥ sada ānuyātrāḥ / pratyarthikāstasya śriya no sahanti dhāreti yaḥ śānta samādhi durlabham // srs_2.26 //
anantu tasya pratibhānu bhoti ananta sūtrāntasahasra bhāṣate / na tasya viṣṭhā nu kadāci bhoti dhāreti yaḥ śāntamimaṃ samādhim // srs_2.27 //
drakṣyanti buddhamamitābhu nāyakaṃ sukhāvatīṃ cāpyatha lokadhātum / ye paścime kāli mahābhayānake samādhi śrutvā imu dhārayeyuḥ // srs_2.28 //
(vaidya 12) prakāśayitvā imu ānuśaṃsā adhyeṣate śāstu svayaṃ svayaṃbhūḥ / parinirvṛtasya mama paścikāle samādhi dhāretha imaṃ viśuddham // srs_2.29 //
ye keci buddhā daśasu diśāsu atītakāle 'pi ca pratyutpannāḥ / sarve jinā atra samādhiśikṣitā budhyanti bodhiṃ virajāmasaṃskṛtām // srs_2.30 //
iti śrīsamādhirāje śālendrarāja(pūrvayoga)parivarto nāma dvitīyaḥ ||
(vaidya 13) 3 bhūtaguṇavarṇaprakāśanaparivartaḥ |
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhiṃ kumāra yo bodhisattvo mahāsattva ākāṅkṣati tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya bhūtaṃ buddhaguṇavarṇaṃ saṃprakāśayituṃ no cārthato vā vyañjanato vā paryādānaṃ gantuṃ sarvaṃ ca me vacanaṃ buddhaparigṛhītaṃ niścaritumiti, tena kumāra bodhisattvena mahāsattvena sarvasattvānāmarthāya ayaṃ samādhirudgrahītavyaḥ paryavāptavyo dhārayitavyo vācayitavyaḥ pravartayitavyaḥ uddeṣṭavyaḥ svādhyātavyaḥ araṇābhāvanayā bhāvayitavyo bahulīkartavyaḥ parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśayitavyaḥ | katame ca te kumāra tathāgatasya bhūtā buddhaguṇāḥ? iha kumāra bodhisattvo mahāsattvo 'raṇyagato vā vṛkṣamūlagato vā abhyavakāśagato vā śūnyāgāramadhyagato vā evaṃ pratisaṃśikṣate - evaṃ sa bhagavāṃstathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | niṣyandaḥ sa tathāgataḥ puṇyānām | avipraṇāśaḥ kuśalamūlānām | alaṃkṛtaḥ kṣāntyā | āgamaḥ puṇyanidhānānām | citrito 'nuvyañjanaiḥ | kusumito lakṣaṇaiḥ | pratirūpo gocareṇa | apratikūlo darśanena | abhiratiḥ śraddhādhimuktānām | anabhibhūtaḥ prajñayā | anavamardanīyo balaiḥ | śāstā sarvasattvānām | pitā bodhisattvānām | rājā āryapudgalānām | sārthavāha ādikarmikāṇām | aprameyo jñānena | anantaḥ pratibhānena | viśuddhaḥsvareṇa | āsvādanīyo ghoṣeṇa | asecanako rūpeṇa | apratisamaḥ kāyena | aliptaḥ kāmaiḥ | anupalipto rūpaiḥ | asaṃsṛṣṭa ārūpyaiḥ | vimukto duḥkhebhyaḥ | vipramuktaḥ
skandhebhyaḥ | visaṃyukto dhātubhiḥ | saṃvṛta āyatanaiḥ | praticchanno granthaiḥ | vimuktaḥ paridāhaiḥ | parimuktastṛṣṇāyāḥ | oghāduttīrṇaḥ | paripūrṇo jñānena | pratiṣṭhito 'tītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ jñāne | apratiṣṭhito nirvḥṇe | sthito bhūtakoṭyḥm | sthitaḥ sarvasattvollokanīyḥyḥṃ bhūmau | ime te kumḥra tathḥgatasya bhūtḥ buddhaguṇḥḥ | ebhirbuddhaguṇavarṇaiḥ samanvḥgato bodhisattvo mahḥsattva imaṃ samḥdhimḥgamya anḥcchedyena pratibhḥnena tathḥgatasyḥhataḥ samyaksaṃbuddhasya bhūtaṃ buddhaguṇavarṇaṃ saṃprakḥśayan no cḥrthato no vyañjanataśca paryḥdḥnaṃ gacchati | sarvaṃ cḥsya vacanaṃ buddhaparigṛhītaṃ niścarati ||
atha bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
na sukaru jinavarṇa sarvi vaktuṃ bahumapi kalpasahasra bhāṣamāṇaiḥ / (vaidya 14) tatha guṇa samudānitā jinebhiḥ imu varu śānta samādhimeṣamāṇaiḥ // srs_3.1 //
paramasu-abhirūpadarśanīyāḥ kanya alaṃkṛtagātra premaṇīyāḥ / datta puri adīnamānasena imu varu śānta samādhimeṣatā me // srs_3.2 //
tatha mayi dhanadhānyadāsidāsā tatha maṇimuktisuvarṇarūpyakaṃ ca / tyakta mayi adīnamānasena imu varu śānta samādhimeṣatā me // srs_3.3 //
maṇiratanavicitramuktahārā rucira pu vasana śaṅkhasuvarṇasūtrā / tyakta mayi purā vināyakeṣu imu varu śānta samādhimeṣatā me // srs_3.4 //
aparimita ananta kalpakoṭyaḥ paramasugandhika vārṣikāśca / tyakta mayi jināna cetiyeṣu paramaniruttaru cittu saṃjanitvā // srs_3.5 //
tathariva mayi dattu dharmadānaṃ parṣagatena janitva citrikāram / na ca mama samutpanna jātu cittaṃ siya mama jñātru daditva dharmadānam // srs_3.6 //
eta guṇa samudānituṃ mi pūrvā vana varu sevita nityamalpaśabdam / kṛpabahulu bhavāmi nityakālaṃ sada mama cittu labheya buddhajñānam // srs_3.7 //
na ca mama kvacidāgraho abhūṣi priyataravastuna ātmano 'pi bhoktum / (vaidya 15) dadami ahu prabhūta deyadharmaṃ sada mama cittu labheya buddhajñānam // srs_3.8 //
akhilamadhurasaṃvibhāgaśīlaḥ smitavadanaḥ śrutidhāri snigdhaghoṣaḥ / sumadhuravacanaḥ priyo bahūnāṃ jana mama sarvi atṛpta darśanena // srs_3.9 //
kṣaṇamapi ca na matsarī bhavāmi bhavaniyutena na jātu īrṣyamāsīt / sada ahu paritṛpta piṇḍapāte sakala nimantraṇa varjitānyaśeṣā // srs_3.10 //
bahuśruta śrutadhāri ye bhavanti gātha ito dharaye catuṣpadāṃ pi / te mayi sada satkṛtā abhūvan parama niruttara prema saṃjanitvā // srs_3.11 //
bahuvidhamananta dānu dattaṃ tathapi ca rakṣitu śīlu dīrgharātram / pūja bahu kṛtā vināyakeṣu imu varu śānta samādhimeṣatā me // srs_3.12 //
pṛthu vividha ananta lokadhātūn maṇiratanaiḥ paripūrya dānu dadyāt / itu dharayi samādhitaśca gāthām imu tatpuṇya viśiṣyate udāram // srs_3.13 //
yāvat pṛthu kecidasti puṣpā tathariva gandha manoramā udārāḥ / tehi jinu maheyya puṇyakāmā bahumapi kalpa ananta aprameyān // srs_3.14 //
yāvat pṛthu kecidasti vādyā tatha bahu bhojana annapānavastrāḥ / tehi jinu maheyya puṇyakāmā bahumapi kalpa ananta aprameyān // srs_3.15 //
(vaidya 16) yaśca naru janitva bodhicittam ahu jinu bheṣyu svayaṃbhu dharmarājaḥ / gāthamimu dhare samāhitaikāṃ tato viśiṣyate puṇyamudāram // srs_3.16 //
yāvata pṛthu gaṅgavālikāḥ syustāvata kalpa bhaṇeya ānuśaṃsā / na ca parikṣaya śakyu kīrtyamāne bahutara puṇyasamādhi dhārayitvā // srs_3.17 //
tasmāttarhi kumāra bodhisattven mahāsattvena udgrahītavyo dhārayitavyo vācayitavyaḥ paryavāptavyaḥ | udgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya araṇābhāvanāyogamanuyuktena ca bhavitavyam | tad bhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca | atha khalu bhagavāstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
tasmācchrutveti buddhānāmānuśaṃsān subhadrakān / kṣipramuddiśathā etaṃ samādhiṃ buddhavarṇitam // srs_3.18 //
trisaptatibuddhakoṭyaḥ pūrvajātiṣu satkṛtāḥ / sarvehi tehi buddhehi idaṃ sūtraṃ prakāśitam // srs_3.19 //
mahākaruṇajetāramidaṃ sūtraṃ nirucyate / bāhuśrutyasmi śikṣitvā buddhadharmā na durlabhāḥ // srs_3.20 //
bheṣyanti paścime kāle nirvṛte lokanāyake / bahu asaṃyatā bhikṣu bāhuśrutye anarthikāḥ // srs_3.21 //
śīlasya varṇaṃ vakṣyanti śīlena ca anarthikāḥ / samādhivarṇaṃ vakṣyanti samādhiya anarthikāḥ // srs_3.22 //
prajñāya varṇaṃ vakṣyanti prajñāya ca anarthikāḥ / vimuktyā bahu bhāṣante vimuktyā ca anarthikāḥ // srs_3.23 //
candanasya yathā kaścid bhāṣate puruṣo guṇān / īdṛśaṃ candanaṃ nāma gandhajātaṃ manoramam // srs_3.24 //
athānyaḥ puruṣaḥ kaścidevaṃ pṛccheta taṃ naram / gṛhīta candanaṃ kiṃcid yasya vaṇa prabhāṣase // srs_3.25 //
(vaidya 17) sa naraṃ taṃ pratibrūyād gandhavarṇaṃ bravīmyaham / jīvikāṃ yena kalpemi taṃ ca gandhaṃ na vedmyaham // srs_3.26 //
evaṃ yoge 'pyayuktānāṃ śīlavarṇena jīvikā / paścime bheṣyate kāle śīlaṃ caiṣāṃ na bheṣyate // srs_3.27 //
evaṃ yoge 'pyayuktānāṃ samādhivarṇena jīvikā / paścime bheṣyate kāle samādhiścaiṣāṃ na bheṣyate // srs_3.28 //
evaṃ yoge 'pyayuktānāṃ prajñāvarṇana jīvikā / bheṣyate paścime kāle prajñā caiṣāṃ na bheṣyate // srs_3.29 //
evaṃ yoge 'pyayuktānāṃ vimuktivarṇena jīvikā / bheṣyate paścime kāle vimuktiścaiṣāṃ na bheṣyate // srs_3.30 //
yatha puruṣu daridru kaścideva sace paribhūtu bhavenmahājanasya / sa ca labhati nidhānu paścakāle dhanapati bhūtva janāna satkareyyā // srs_3.31 //
evamimu na samādhi yāva labdho na ca bahumato bhavatīha bodhisattvaḥ / marumanujakumbhāṇḍarākṣasā no yatha puruṣu daridru arthahīnaḥ // srs_3.32 //
yada punariya labdha bhoti bhūmī atuliyu dharmanidhānu paṇḍitena / maru manuja spṛhaṃ janenti tatra sa ca dhanu deti niruttaraṃ prajānām // srs_3.33 //
tasma imi śruṇitva ānuśaṃsāṃ paramapraṇītayaḥ kīrtitā jinena / sarva jahiya jñātralābhasaukhyamimu varamuddiśathā samādhi śāntam // srs_3.34 //
ye keci buddhā diśatā sunirvṛtā anāgatā ye 'pi ca pratyutpannāḥ / sarve ca śikṣitva iha samādhau bodhiṃ vibuddhā atulāmacintiyām // srs_3.35 //
(vaidya 18) candraprabhaḥ kumāru hṛṣṭacittaḥ puratu jinasya sthihitva vāca bhāṣī / ahu puruṣavarasya nirvṛtasya sukisari kāli idaṃ dhariṣye sūtram // srs_3.36 //
kāya ahu tyajitva jīvitaṃ ca tathapi ca saukhya yadasti loke / tatra ahu mahābhaye 'pi kāle imu varu śānta samādhi dhārayiṣye // srs_3.37 //
mahakaruṇa janitva sattvakāye sudukhita sattva anātha prāpta dṛṣṭvā / teṣvahamupasaṃharitva maitrīmimu vara śānta samādhi deśayiṣye // srs_3.38 //
pañcaśata anūna tasmin kāle ya utthita tatra samādhidhārakāṇām / pūrvaṃgama kumāra teṣa āsīdiha varasūtraparigrahe udāre // srs_3.39 //
iti śrīsamādhirāje bhūtaguṇavarṇaprakāśanaparivarto nāma tṛtīyaḥ ||
(vaidya 19) 4 buddhānusmṛtiparivartaḥ |
atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavantametadavocat - samādhiḥ samādhiriti bhagavannucyate | katamasyaitaddharmasyādhivacanaṃ samādhiriti? evamukte bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtametadavocat - samādhiḥ samādhiriti kumāra ucyate yaduta cittanidhyāptiḥ | anupapattiḥ | apratisaṃdhiḥ | pratisaṃdhijñānam | apahṛtabhāratā | tathāgatajñānam | buddhavṛṣabhitā | rāgacikitsā | doṣavyupaśamaḥ | mohasya prahāṇam | yuktayogitā | ayuktavivarjanatā | akuśaladharmacchandaḥ | saṃsārānmokṣakāmatā | adhyāśayapratipattiḥ | jāgarikāyā āsevanam | prahāṇasyānutsargaḥ | ārakṣā śukladharmāṇām | upapattiṣvaviśvāsaḥ | anabhisaṃskāraḥ | karmaṇāmādhyātmikānāmāyatanānāmamanasikāraḥ | bāhyānāmāyatanānāmasamudācāraḥ | ātmano 'nutkarṣaṇam | pareṣāmapaṃsanatā | kuśaleṣvanadhyavasānam | pṛthagjaneṣvaviśvāsaḥ | śīlasya niṣyandaḥ | durāsadatā | mahaujaskatā | ātmajñānam | acapalatā | īryāpathasaṃpadavasthānam | avyāpādaḥ | apāruṣyam | pareṣvanutpīḍā | mitrāṇāmanurakṣaṇā | guhyamantrāṇāmārakṣaṇā | avihiṃsā | śīlavatāmanutpīḍanā | ślakṣṇavacanatā | sarvatraidhātuke aniḥśritatā | sarvadharmeṣu śūnyatā | ānulomikī kṣāntiḥ | sarvajñajñāne tīvracchandatā samādhiḥ samādhiriti kumāra ucyate | yā eveṣvevaṃrūpeṣu dharmeṣu pratipattirapratipattiḥ, ayaṃ sa kumāra ucyate samādhiriti ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
apāvṛtaṃ me amṛtasya dvāram ācakṣito dharmasvabhāvu yādṛśaḥ / nidarśitā me upapatti yādṛśī prakāśitā nirvṛti sānuśaṃsā // srs_4.1 //
vivarjanīyāḥ sada pāpamitrāḥ kalyāṇamitrāśca niṣevitavyāḥ / vaneṣu vastavya gaṇān jahitvā maitraṃ ca cittaṃ sada bhāvanīyam // srs_4.2 //
śuddhaṃ ca śīlaṃ sada rakṣitavyaṃ dhūteṣu puṣṭiḥ sada vinditavyā / tyāgaśca prajñā ca niṣevitavyā | na durlabho eṣa samādhi bheṣyati // srs_4.3 //
(vaidya 20) tato labhitvā ima śāntabhūmi yasyāmabhūmiḥ pṛthu śrāvakāṇām / pratyakṣabhūtā sugatasya dharma pratilapsyathā buddhaguṇānacintiyān // srs_4.4 //
dṛṣṭvā narān bhājanabuddhimantān tān bodhicittasmi samādahetha / anuttare jñāni pratiṣṭhapitvā na durlabho eṣa samādhirājaḥ // srs_4.5 //
yasyārthi īrṣā puna saṃjaneyyā āhāri niṣyandiha pratyavekṣataḥ / paryeṣṭitaśco paribhogataśca na durlabho eṣa samādhi bheṣyate // srs_4.6 //
samādhirājo yadi vaiṣa śūnyato viśuddhaśīlānayu mūrdhni tiṣṭhati / svabhāvato dharma sadā samāhitā bālā na jānanti ayuktayogāḥ // srs_4.7 //
yeṣāmayaṃ śānta samādhiriṣṭo na teṣa jātu bhayabuddhi tiṣṭhati / sadānupaśyanti narāṇamuttamamimāṃ niṣevitva praśāntabhūmim // srs_4.8 //
ākārato yaḥ smarate tathāgatān sa bhoti śāntendriyu śāntamānasaḥ / abhrāntacittaḥ satataṃ samāhitaḥ śrutena jñānena ca sāgaropamaḥ // srs_4.9 //
asmin samādhau hi pratiṣṭhihittvā yaścaṃkrame caṃkrami bodhisattvaḥ / sa paśyati buddhasahasrakoṭiyastaduttare yāttika gaṅgavālukāḥ // srs_4.10 //
unmādu gaccheya narasya cittaṃ yo buddhadharmāṇa pramāṇu gṛhṇīyāt / (vaidya 21) naivāpramāṇasya pramāṇamasti acintiyā sarvaguṇehi nāyakāḥ // srs_4.11 //
na so 'sti sattvo daśasu diśāsu yo lokanāthena samaḥ kutottari / sarve hi sarvajñaguṇarupetamākāṅkṣatha lapsyatha buddhajñānam // srs_4.12 //
suvarṇavarṇena samucchrayeṇa samantaprāsādiku lokanāthaḥ / yasyātra ālambani cittu vartate samāhitaḥ socyati bodhisattvaḥ // srs_4.13 //
asaṃskṛtaṃ saṃskṛtu jñātva vijño nimittasaṃjñāya vibhāvitāya / so ānimitte bhavati pratiṣṭhitaḥ prajānatī śūnyaka sarvadharmān // srs_4.14 //
yo dharmakāye bhavati pratiṣṭhito abhāva jānāti sa sarvabhāvān / abhāvasaṃjñāya vibhāvitāya na rūpakāyena jinendra paśyati // srs_4.15 //
ārocayāmi prativedayāmi vo yathā yathā bahu ca vitarkayennaraḥ / tathā tathā bhavati tannimittacittastehi vitarkehi tanniśritehi // srs_4.16 //
evaṃ munīndraṃ smarato narasya ākārato jñānato aprameyataḥ / anusmṛtiṃ bhāvayataḥ sadā ca tannimnacittaṃ bhavatī tatproṇam // srs_4.17 //
sa caṃkramastho na niṣadyamāśrita ākāṅkṣate puruṣavarasya jñānam / ākāṅkṣamāṇaḥ praṇigheti bodhaye bhaviṣyahaṃ loki niruttaro jinaḥ // srs_4.18 //
(vaidya 22) sa buddha saṃjānati buddha paśyate buddhāna co dharmata pratyavekṣate / iha samādhismi pratiṣṭhihitvā namasyate buddha mahānubhāvān // srs_4.19 //
kāyena vācā ca prasanna mānasā buddhāna varṇaṃ bhaṇatī abhīkṣṇam / tathāhi so bhāvitacittasaṃtatī | rātriṃdivaṃ paśyati lokanāthān // srs_4.20 //
yadāpi so bhoti gilāna āturaḥ pravartate vedana māraṇāntikā / na buddhamārabhya smṛtiḥ pramuṣyate na vedanābhiranusaṃharīyati // srs_4.21 //
tathā hi tena vicinitva jñātā anāgatā āgata dharmaśūnyatā / so tādṛśe dharmanaye pratiṣṭhito na khidyate citta carantu cārikām // srs_4.22 //
tasmācchruṇitvā imu ānuśaṃsā janetha chandamatulāya bodhaye / mā paścakāle paritāpu bheṣyata sudurlabhaṃ sugatavarāṇa darśanam // srs_4.23 //
ahaṃ ca bhāṣeya praṇīta dharmaṃ yūyaṃ ca śrutvāna samācarethāḥ / bhaiṣajya vastrāṃ ca gṛhītva āturo 'panetu vyādhiṃ na prabhoti ātmanaḥ // srs_4.24 //
tasmādvidhijñena vicakṣaṇena imaṃ samādhiṃ pratikāṅkṣatā sadā / śīlaṃ śrutaṃ tyāgu niṣevitavyaṃ na durlabho eṣa samādhi bheṣyati // srs_4.25 //
iti śrīsamādhirāje buddhānusmṛtiparivarto nāma caturthaḥ ||
(vaidya 23) 5 ghoṣadattaparivartaḥ |
tatra bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - bhūtapūrvaṃ kumāra atīte 'dhvanyasaṃkhyeye kalpe asaṃkhyeyatare vipule 'prameye 'cintye 'parimāṇe yadāsīt tena kālena tena samayena bhagavān ghoṣadatto nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loke udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | tena kālena tena samayena tasya bhagavato ghoṣadattasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya aśītiḥ śrāvakakoṭyaḥ prathamasannipāto 'bhūt sarveṣāmarhatām | dvitīyaḥ śrāvakasannipātaḥ saptatikoṭyo 'rhatāmabhūt | tṛtīyaḥ sannipātaḥ ṣaṣṭiḥ śrāvakakoṭyo 'rhatāmabhūt | tena khalu punaḥ samayena tasya bhagavato ghoṣadattasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya catvāriṃśadvarṣasahasrāṇyāyuḥpramāṇamabhūt | ayaṃ ca jambudvīpa ṛddhaḥ sphītaśca kṣemaśca subhikṣaśca ramaṇīyaśca bahujanākīrṇamanuṣyaścābhūt | tena khalu punaḥ samayena asmin jambudvīpe dvau rājānāvabhūtām | dṛḍhabalaśca nāma mahābalaśca nāma | tatraiko rājā ardhaṃ jambudvīpaṃ paribhuṅkte, dvitīyo 'pyardhaṃ paribhuṅkte ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ramaṇīyaṃ ca bahujanākīrṇamanuṣyaṃ ca || tena kālena tena samayena rājño mahābalasya vijite bhagavān ghoṣadattastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha utpanno 'bhūt | iti hi kumāra rājñā mahābalena sa ghoṣadattastathāgataḥ paripūrṇaṃ varṣasahasraṃ nimantrito 'bhūt sārdhaṃ bodhisattvasaṃghena bhikṣusaṃghena ca kalpikena paribhogeṇānavadyena cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāreṇa | tena ca kumāra
kālena tena samayena tasya bhagavato ghoṣadattasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya bodhisattvasaṃghasya saśrāvakasaṃghasya cotsado lābhasatkāraśloko 'bhūt | śrāddhāśca brāhmaṇagṛhapatayo bhagavato ghoṣadattasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya sabodhisattvasaṃghasya cotsadaṃ lābhasatkāramakārṣuḥ | te ca śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhagavato ghoṣadattasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya lābhasatkārāyodyuktā abhūvan lokāmiṣapūjāyai yaduta rājña eva ca mahābalasyānuśikṣamāṇarūpam | iti hi kumāra tasya bhagavato ghoṣadattasya etadabhūt - parihīyante bateme sattvāḥ śīlapoṣadhasamādānatastathāgatānāmupasaṃkramaṇatastathāgataparyupāsanato brahmacaryāvāsataḥ pravrajyopasaṃpannabhikṣubhāvataśca | ta ete sattvāstadanantaraṃ sukhagurukāḥ | tat kasya hetoḥ? tathā hi tadanantaraṃ sukhamidaṃ yaduta lokāmiṣapūjā | ta ete satvā dṛṣṭadharmagurukāśca saṃparāyagurukāśca nātyantaniṣṭhāḥ kuśalamūlāya | tatreyaṃ kumāra katamā duṣṭadharmagurukatā? yaduta pañcakāmaguṇābhiprāyatā | (vaidya 24) tatra kumāra katamā sāṃparāyikagurukatā? yaduta svargalokādhyālambanatā | katamā cātyantaniṣṭhakuśalamūlagurukatā? yadutātyantaviśuddhiḥ | atyantavimuktiḥ | atyantayogakṣematā | atyantabrahmacaryāvāsaḥ | atyantaparyavasānam | atyantakuśalamūlaniṣṭhā | atyantaparinirvāṇam | yannavahameteṣāṃ sattvānāṃ tathā tathā dharmaṃ deśayeyaṃ yadamī sattvā yathānuttarayā dharmapūjayā dharmapratipattyā ca tathāgataṃ pūjayeyuḥ ||
atha khalu kumāra ghoṣadattastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastasyāṃ velāyāṃ rājño mahābalasya teṣāṃ ca brāhmaṇagṛhapatīnāṃ saṃvejanābhiprāya imā gāthā abhāṣata -
dānapradānena anyonya sevatāṃ teṣānyamanyasmi na bhoti gauravam / nā tādṛśīṃ sevana varṇayanti buddhā vidū yeṣa prahīṇa vāsanā // srs_5.1 //
te tādṛśā bhonti narāḥ susevitā ye dharma deśenti hitāya prāṇinām / teṣānyamanyasmi abhedya prema yanmārakoṭībhiraśakyu bhinditum // srs_5.2 //
lokāmiṣeṇo nara sevatāṃ nṛṇāṃ sarveṣaṃ sāṃdṛṣṭika bhoti arthaḥ / nirāmiṣaṃ dharma niṣevatāṃ hi mahānta artho bhavatī narāṇām // srs_5.3 //
nirāmiṣaṃ cittu upasthapitvā nirāmiṣaṃ dharma prakāśayitvā / nirāmiṣaṃ yeṣa bhaveta prema te tādṛśāḥ kṣipra bhavanti buddhāḥ // srs_5.4 //
na jātu kāmān pratisevamānaḥ putreṣu dāreṣu janitva tṛṣṇām / gṛhaṃ ca sevantu jugupsanīyamanuttarāṃ prāpsyati so 'grabodhim // srs_5.5 //
ye kāma varjenti yathāgnikarṣūṃ putreṣu dāreṣu jahitva tṛṣṇām / (vaidya 25) uttrastu gehādabhiniṣkramanti na durlabhā teṣviyamagrabodhiḥ // srs_5.6 //
na kaści buddhaḥ purimeṇa āsī anāgate bheṣyati vāvatiṣṭhate / yehi sthitairevamagāramadhye prāptā iyamuttama agrabodhiḥ // srs_5.7 //
prahāya rājyaṃ yatha kheṭapiṇḍaṃ vaseta raṇyeṣu vivekakāmaḥ / kleśān prahāya pratihatya māraṃ buddhyanti bodhiṃ virajāmasaṃskṛtām // srs_5.8 //
yo buddhavīrān yatha gaṅgavālukā upasthiheyyā bahukalpakoṭiyaḥ / yaśco gṛhātaḥ parikhinnamānaso 'bhiniṣkrameyyā ayu tatra uttamaḥ // srs_5.9 //
annehi pānehi ca cīvarehi puṣpehi gandhehi vilepanehi / nopasthitā bhonti narottamā jinā yatha pravrajitvā cariyāṇa dharmam // srs_5.10 //
yaścaiva bodhiṃ pratikāṅkṣamāṇaḥ sattvārtha nirviṇṇu kusaṃskṛtātaḥ / raṇyāmukhaḥ sapta padāni prakrame ayaṃ tataḥ puṇyaviśiṣṭa bhoti // srs_5.11 //
aśrauṣīt khalu punaḥ kumāra rājā mahābalo bhagavatā ghoṣadattena tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena imāmevaṃrūpāṃ pravartitāṃ naiṣkramyapratisaṃyuktāṃ kathām | śrutvā ca vimṛśati - yathāhaṃ bhagavato bhāṣitasyārthamājānāmi, na bhagavān dānapāramitāṃ varṇayati, na śīlapāramitāṃ varṇayati | atyantaniṣṭhāṃ saṃvarṇayati | atyantaviśuddhim | atyantabrahmacaryāvāsam | atyantanirvāṇaṃ saṃvarṇayati | tasyaitadabhūt - nedaṃ sukaramagāramadhyāvasatā anuttaradharmapratipattiṃ saṃpādayitum, arthaṃ vā anuprāptum | parihīṇo 'smyanuttarāyā dharmapratipattitaḥ | yannvahaṃ keśaśmaśrūṇyavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇi paridhāya samyageva śraddhayā agārādanagārikāṃ pravrajeyam | iti hi (vaidya 26) kumāra rājā mahābalaḥ sārdhamaśītyā brāhmaṇagṛhapatiśatasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena bhagavān ghoṣadatto nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastenopasaṃkrāmat | upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya triḥ pradakṣiṇīkṛtya ekānte 'sthāt | atha khalu kumāra bhagavān ghoṣadatto rājño mahābalasya adhyāśayaṃ viditvā imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ samādhiṃ deśayate | atha khalu kumāra rājā mahābala imaṃ samādhiṃ śrutvā tuṣṭa udagra āttamanāḥ keśaśmaśraṇyavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇi paridhāya samyageva śraddhayā agārādanagārikāṃ pravrajito 'bhūt | sa tathā pravrajitaḥ sannimaṃ samādhimudgṛhītavān | udgṛhya paryavāpya dhārayitvā vācayiotvā bhāvanāyogamanuyukto vyahārṣīt | sa tenaiva kuśalamūlena daśakalpakoṭyo na jātu durgativinipātamagamat, viṃśatiṃ ca buddhakoṭīrārāgayāmāsa | teṣāṃ ca
tathāgatānāmantikādimaṃ samādhimaśrauṣīt | śrutvā tebhyo buddhebhyastenodgṛhītaḥ paryavāpto dhārito vācito bhāvanāyogamanuyukto vyahārṣīt | sa tataḥ paścāt tenaiva kuśalamūlena daśānāṃ kalpakoṭīnāmatyayena paripūrṇena kalpaśatasahasreṇa anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddho 'bhūt | so 'prameyāṇāṃ sattvānāmarthaṃ kṛtvā paścād buddhaparinirvāṇena parinirvṛto 'bhūt | tatra kumāra yānyaśītiprāṇiśatasahasrāṇi rājñā mahābalena sārdhaṃ bhagavantaṃ ghoṣadattaṃ tathāgatamupasaṃkrāntāni, te 'pi sarve imaṃ samādhiṃ śrutvā tuṣṭā udagrā āttamanasaḥ pramuditāḥ prītisaumanasyajātāḥ keśaśmaśrūṇyavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇi paridhāya samyageva śraddhayā agārādanagārikāṃ pravrajitā abhūvan | te 'pi tathā pravrajitā imaṃ samādhimudgṛhya paryavāpya dhārayitvā vācayitvā bhāvanāyogamanuyuktā vihṛtya tenaiva kuśalamūlena viṃśatikalpakoṭyo na jātu durgativinipātamagaman | sarvatra ca kalpe kalpe buddhakoṭīrbuddhakoṭīrārāgayāmāsa | sarveṣāṃ ca teṣāṃ tathāgatānāmantike imaṃ samādhiṃ śrutvodgṛhya paryavāpya dhārayitvā vācayitvā bhāvanāyogamanuyuktā vihṛtya tenaiva pūrvakreṇa kuśalamūlena viṃśatīnāṃ kalpakoṭīnāmatyayena tataḥ paścāt paripūrṇadaśabhiḥ kalpasahasrairanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhā dṛḍhaśūranāmānastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loke utpannā abhuvan | te 'pyaprameyānasaṃkhyeyān sattvān paripācya teṣāṃ cārthaṃ kṛtvā buddhaparinirvṛtā abhūvan | tadanenāpi te kumāra paryāyeṇa evaṃ veditavyaṃ yathāyaṃ samādhirbahukaro bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmanuttarasya sarvajñajñānasyāharaṇāya
saṃvartata iti || atha khalu bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasya tasyāṃ velāyāmetadeva pūrvayogaparivartaṃ bhūyasyā mātrayā gāthābhigītena vistareṇa saṃprakāśayati sma -
smarāmyahaṃ pūrvamatītamadhvani acintiye kalpi narāṇa uttamaḥ / (vaidya 27) utpannu lokārthakaro maharṣi nāmena so ucyati ghoṣadattaḥ // srs_5.12 //
aśīti koṭyaḥ paripūrṇa tasya prathamo gaṇo āsi ya śrāvakāṇām / dvitīya cāsīt paripūrṇa saptatistṛtīya co ṣaṣṭyarahantakoṭiyaḥ // srs_5.13 //
sarve ca kṣīṇāsrava niṣkileśāḥ sarve ca ṛddhībalapāramiṃ gatāḥ / varṣaṃ sahasrā duvi viśaṃ cāyuḥ kṣetraṃ ca āsīt pariśuddha śobhanam // srs_5.14 //
abhiṣekaprāptā parahita aprameyā vaśitehi bhūmihi ca supratiṣṭhitāḥ / āsanna te drumavari bodhi bodhituṃ ye bodhisatvāsta abhūṣi tāyinaḥ // srs_5.15 //
iha jambudvīpasmi abhūṣi rājā dṛḍhabalo nāma mahābalaśca / upārdhu rājyasya tadeku bhuñjate dvitīya cādhasya abhūṣi rājā // srs_5.16 //
mahābalasyo vijitasmi buddho utpanna so devamanuṣyapūjitaḥ / labhitva rājā sugatasmi śraddhām upasthihī varṣasahasra pūrṇam // srs_5.17 //
tasyānuśikṣī bahu anyasattvāḥ kurvanti satkāra tathāgatasya / lokāmiṣeṇaiva hi dharmapūjayā saśrāvakasya atulo 'bhū utsadaḥ // srs_5.18 //
abhūṣi cittaṃ puruṣottamasya deśiṣya dharmamimi dharmakāmāḥ / yannūna sarve prajahitva kāmāniha pravrajeyurmama śāsanasmin // srs_5.19 //
(vaidya 28) sa bhāṣate gātha narāṇamuttamaḥ saṃlekhidharmaṃ sugatāna śikṣām / gṛhavāsadoṣāṃśca anantaduḥkhān pratipatti dharmeṣviha dharmapūjā // srs_5.20 //
śruṇitva gāthāṃ tada rājapārthivo eko vicinteti rahogato nṛpaḥ / na śakya gehasmi sthihitva sarve pratipadyitumuttadharmapūjā // srs_5.21 //
sa rājya tyaktvā yatha kheṭapiṇḍaṃ prāṇisahasrebhiraśītibhiḥ saha / upasaṃkramī tasya jinasya antikaṃ vanditva pādau purataḥ sthito 'bhūt // srs_5.22 //
teṣāṃ jino āśayu jānamāno deśetimaṃ śānta samādhi durdṛśam / te prītiprāmodyasukhena prīṇitāstuṣṭā udagrāstada pravrajiṃsu // srs_5.23 //
te pravrajitvāna imaṃ samādhiṃ dhāritva vācitva paryāpuṇitva / na jātu gacche vinipātadurgatiṃ kalpāna koṭyaḥ paripūrṇa viṃśatim // srs_5.24 //
te tena sarve kuśalena karmaṇā adrākṣu buddhāna sahasrakoṭiyaḥ / sarveṣu co teṣu jinānuśāsane te pravrajitvemu samādhi bhāvayī // srs_5.25 //
te paścime kāli abhūṣi buddhā dṛḍhaśūranāmāna anantavīryāḥ / kṛtvā ca arthaṃ bahuprāṇikoṭināṃ te paścikālesmi śikhīva nirvṛtāḥ // srs_5.26 //
(vaidya 29) mahābalo rājā ya āsi pūrvaṃ sa jñānaśūro abhu buddha loke / tadā bahu prāṇisahasrakoṭiyaḥ sthapetva bodhāya sa paści nirvṛtaḥ // srs_5.27 //
tasmācchruṇitvā imu paścikāle dhāreya sūtramimu buddhavarṇitam / dhāretvimamīdṛśa dharmakoṣaṃ bhaviṣyathā kṣipra narāṇamuttamāḥ // srs_5.28 //
iti śrīsamādhirāje ghoṣadattaparivarto nāma pañcamaḥ ||
(vaidya 30) 6 samādhiparivartaḥ |
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvena imaṃ samādhimākāṅkṣatā kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmena samādhiparikarma karaṇīyam | tatra kumāra katamat samādhiparikarma? iha kumāra bodhisattvo mahākaruṇāsaṃprasthitena cittena tiṣṭhatāṃ vā tathāgatānāṃ parinirvṛtānāṃ vā pūjākarmaṇe udyukto bhavati, yaduta cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhistūryatālāvacarairvaijayantībhiḥ tacca kuśalamūlaṃ samādhipratilambhāya pariṇamayati | sa na kaṃciddharmamākāṅkṣaṃstathāgataṃ pūjayati na rūpaṃ na kāmān na bhogān na svargān na parivārān | api tu khalu punardharmacittako bhavati | sa ākāṅkṣan dharmakāyato 'pi tathāgataṃ nopalabhate, kimaṅga punā rūpakāyata upalapsyate | tasmāttarhi kumāra eṣāṃ sā tathāgatānā pūjā yaduta tathāgatasyādarśanamātmanaścānupalabdhiḥ karmavipākasya cāpratikāṅkṣamāṇatā | anayā kumāra trimaṇḍalapariśuddhayā pūjayā tathāgataṃ pūjayitvā bodhisattvo mahāsattva imaṃ samādhiṃ pratilabhate kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ candraprabhasya kumārabhūtasya etadeva samādhiparikarmanirdeśaṃ bhūyasyā mātrayā gāthābhigītena vistareṇa saṃprakāśamati sma -
anantajñānasya daditva gandhān anantagandho bhavatī narāṇām / na kalpakoṭīya vrajanti durgatiṃ durgandhiyaṃ teṣu na jātu bhoti // srs_6.1 //
te kalpakoṭyaścaramāṇu cārikāṃ pūjitva buddhāna sahasrakoṭiyaḥ / te jñānagandhena samudgatena bhavanti buddhā varaśīlagandhikāḥ // srs_6.2 //
sacet punarjānati vāsti sattvo yo gandha detī tatha yasya dīyate / etena cittena dadāti gandhameṣāsya kṣāntirmṛdu ānulomikī // srs_6.3 //
(vaidya 31) tasyaitaṃ kṣāntimadhimātra sevataḥ sacennaraḥ kākaṇicchedyu chidyate / kalpāna koṭyo yatha gaṅgavālikā na tasya cittaṃ bhavati vivartiyam // srs_6.4 //
kiṃ kāraṇaṃ vucyati kṣānti nāma kathaṃ puno vucyati ānulomikī / avivartiko vucyati kena hetunā kathaṃ puno vucyati bodhisattvaḥ // srs_6.5 //
kṣāntyasmi dharme prakṛtau nirātmake nairātmyasaṃjñasya kileśu nāsti / khaṃ yādṛśaṃ jānati sarvadharmāstasmādiha syā kva tu kṣānti nāma // srs_6.6 //
ānulomi sarveṣa jināna śikṣato na cāsti dharmaścarate vicakṣaṇaḥ / na buddhadharmeṣu janeti saṃśayāniyaṃ sa kṣāntirbhavatānulomikī // srs_6.7 //
evaṃ carantasya ya loki mārāste buddharūpeṇa bhaṇeyya vācā / sudurlabhā bodhi bhavāhi śrāvakā na gṛhṇotī vākyu na co vivartate // srs_6.8 //
bodheti sattvān viṣamātu dṛṣṭito na eṣa mārgo amṛtasya prāptaye / kumārga varṇitva pathe sthapeti taṃ kāraṇamucyati bodhisattvaḥ // srs_6.9 //
kṣamiṣyanūlomapathe sthitasya nairātmyasaṅgāya vibodhitasya / svapnāntare 'pyasya na jātu bhoti asti naro pudgala jīva sattvaḥ // srs_6.10 //
(vaidya 32) sace mārakoṭyo yatha gaṅgavālukāste buddharūpeṇa upāgamitvā / bhaṇeyurabhyantarakāyu jīvo te maṃ vade nāsti na yūya buddhā // srs_6.11 //
jñānena jānāmyahu skandhaśūnyakaṃ jñātvā ca kleśehi na saṃvasāmi / vyāhāramātreṇa ca vyoharāmi parinirvṛto lokamimaṃ carāmi // srs_6.12 //
yathā hi putra puruṣasya jātu kṛtaṃsi nāmā ayameva nāma / nāmaṃ na tasyo diśatā sulabhyate tathāsya nāmaṃ na kutaścidāgatam // srs_6.13 //
tathaiva nāmaṃ kṛtu bodhisattvo na cāsya nāmaṃ diśatā sulabhyate / paryeṣamāṇo ayu bodhisattvo jānāti yo eṣa sa bodhisattvaḥ // srs_6.14 //
samudramadhye 'pi jvaleta agni rna bodhisattvasya satkāyadṛṣṭiḥ / yato 'sya bodhāya utpannu cittamatrāntare tasya na jīvadṛṣṭiḥ // srs_6.15 //
na hyatra jāto na mṛto ca kaścidutpanna sattvo manujo naro vā / māyopamā dharma svabhāvaśūnyā na śakyate jānitu tīrthikehi // srs_6.16 //
na cāpi āhāravimūrchitehi lubdhehi gṛddhehi ca pātracīvare / na coddhatehi napi connatehi śakyā iyaṃ jānitu buddhabodhiḥ // srs_6.17 //
(vaidya 33) na styānamiddhābhihataiḥ kusīdaiḥ stabdhehi mānīhi anātrapehi / yeṣāṃ na buddhasmi prasādu asti na śakyate hī varabodhi jānitum // srs_6.18 //
na bhinnavṛttehi pṛthagjanehi yeṣāṃ na dharmasmi prasādu asti / sabrahmacārīṣu ca nāsti gauravaṃ na śakyate hī varabodhi buddhitum // srs_6.19 //
abhinnavṛttā hirimanta lajjino yeṣāṃ sti buddhe api dharme prema / sabrahmacārīṣu ca tīvragauravaṃ te prāpuṇantī varabodhimuttamām // srs_6.20 //
smṛterupasthāna iha yeṣa gocaraḥ prāmodya prīti śayanamupastṛtam / dhyānāni cāhāru samādhi pāniyaṃ budhyanti te 'pi varabodhimuttamām // srs_6.21 //
nairātmyasaṃjñā ca divāvihāro anusmṛtiścaṃkramaśūnyabhāvaḥ / bodhyaṅgapuṣpā surabhī manoramā te yujyamānā varabodhi prāpayī // srs_6.22 //
yā bodhisattvāna carī vidūnāmabhūmiranyasya janasya tatra / pratyekabuddhāna ca śrāvakāṇa ca ko vātra vijño na janeya chandam // srs_6.23 //
sacenmamā āyu bhaveta ettakaṃ kalpāna koṭyo yatha gaṅgavālukāḥ / ekasya romasya bhaṇeya varṇaṃ bauddhena jñānena paryantu nāsti // srs_6.24 //
(vaidya 34) tasmācchuṇitvā imu ānuśaṃsāmanābhibhūtena jinena deśitām / imaṃ samādhiṃ laghu uddiśeyā na durlabhā bheṣyati agrabodhiḥ // srs_6.25 //
iti śrīsamādhirāje samādhiparivarto nāma ṣaṣṭhaḥ ||
(vaidya 35) 7 trikṣāntyavatāraparivartaḥ |
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmātarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvenemaṃ samādhimākāṅkṣatā kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmena trikṣāntijñānakuśalena bhavitavyam | tena prathamā kṣāntiḥ prajñātavyā | dvitīyā kṣāntiḥ prajñātavyā | tṛtīyā kṣāntiḥ prajñātavyā | trikṣāntiviśeṣakuśalena bhavitavyaṃ trikṣāntijñānaviśeṣakuśalena ca | tat kasya hetoḥ? tathāhi kumāra yadā bodhisattvo mahāsattvastrikṣāntiviśeṣakuśalo bhavati trikṣāntijñānaviśeṣakuśalaśca bhavati, tadāyaṃ kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣipraṃ samādhiṃ pratilabhate, kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate | tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvena kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmenāyaṃ trikṣāntyavatāro dharmaparyāya udgrahītavyaḥ | udgṛhya na parebhyo vistareṇa saṃprakāśayitavyaḥ | tad bhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ceti ||
atha khalu bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasyemaṃ trikṣāntyavatāraṃ dharmaparyāyaṃ gāthābhigītena vistareṇa saṃprakāśayati sma -
na kenacit sārdhaṃ karoti vigrahaṃ na bhāṣate vācamanarthasaṃhitām / arthe ca dharme ca sadā pratiṣṭhitaḥ prathamāya kṣāntīya sada nirdiśīyati // srs_7.1 //
māyopamān jānati sarvadharmān na cāpi so bhoti nimittagocaraḥ / na hīyate jñānavivṛddhabhūmeḥ prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.2 //
sa sarvasūtrāntanayeṣu kovidaḥ subhāṣite 'sminnadhimuktipaṇḍitaḥ / anantajñānī sugatāna jñāne prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.3 //
yaḥ kaści dharmaṃ śṛṇute subhāṣitaṃ buddhāna co bhāṣita tanna kāṅkṣati / adhimucyate sarvajināna dharmatāṃ prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.4 //
(vaidya 36) nītārthasūtrāntaviśeṣa jānati yathopadiṣṭā sugatena śūnyatā / yāsmin punaḥ pudgala sattva pūruṣo neyārthatāṃ jānati sarvadharmān // srs_7.5 //
ye asmi loke pṛthu anyatīrthā na tasya teṣu pratihanyate manaḥ / kāruṇyameteṣu upasthapeti prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.6 //
ābhāsamāgacchati tasya dhāraṇī tasmiṃśca ābhāsi na jātu kāṅkṣati / satyānuparivartini vāca bhāṣate prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.7 //
caturṇa dhātūna siyānyathātvaṃ vāyvambutejaḥpṛthivīya cāpi / na co vivarteta sa buddhabodheḥ prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.8 //
ye śilpasthānā pṛthu asti loke sarveṣu so śikṣitu bodhisattvaḥ / na cātmana uttari kiṃci paśyati prathamāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.9 //
akampiyaḥ samathabalena bhoti śelopamo bhoti vipaśyanāya / na kṣobhituṃ śakyu sa sarvasattvairdvitīyāya kṣāntīya sa nirdiśīyati // srs_7.10 //
samāhitastiṣṭhati bhāṣate ca samāhitaścaṃkramate niṣīdati / samādhiye pāramitāgato vidu dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.11 //
(vaidya 37) samāhito labhati abhijña pañca kṣetraśataṃ gacchati dharmadeśakaḥ / no cāpi so ṛddhibalāttu hīyate dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.12 //
sa tādṛśaṃ śānta samādhimeṣate samāhitasya na sa asti sattvaḥ / yastasya cittasya pramāṇu gṛhṇīyā dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.13 //
ye lokadhātuṣviha keci sattvāste buddhajñānena bhaṇeyu dharmān / udgṛhṇato sarva yato hi bhāṣiutaṃ dvitīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.14 //
purimottarā dakṣiṇapaścimāsu heṣṭhe tathordhvaṃ vidiśāsu caiva / sarvatra so paśyati lokanāthān tṛtīyāya kṣāntīya sa nirdiśīyati // srs_7.15 //
suvarṇavarṇena samucchrayeṇa acintiyāṃ nirmita nirmiṇitvā / deśeti dharmaṃ bahuprāṇikoṭināṃ tṛtīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.16 //
ya jambudvīpa iha buddhakṣetre sarvatra so dṛśyati bodhisattvaḥ / jñātaśca bhotī sasurāsure jage tṛtīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.17 //
buddhāna ācāru tathaiva gocarā īryāpatho yādṛśa nāyakānām / sarvatra so śikṣitu bhoti paṇḍitastṛtīyāya kṣāntīya ime viśeṣāḥ // srs_7.18 //
ye lokadhātuṣviha keci sattvāste bodhisattvasya bhaṇeyu varṇam / (vaidya 38) sace 'sya tasmin nānunīyate mano na śikṣito ucyati buddhajñāne // srs_7.19 //
ye lokadhātuiṣviha keci sattvāste bodhisattvasya bhaṇeyu varṇam / sace 'sya teṣu pratihanyate mano na śikṣito 'dyāpi sa buddhajñāne // srs_7.20 //
arthena labdhena na bhoti sūmano na cāpyanarthena sa bhoti durmanāḥ / śailopame citti sadā pratiṣṭhito ayaṃ viśeṣastṛtīyāya kṣāntiyāḥ // srs_7.21 //
ghoṣānugāmī iya kṣāntiruktā cintāmayī bhāvanānulomikī / śrutaṃmayā sā anutpattikā yā śikṣā ca atrāpyayu bodhimārgaḥ // srs_7.22 //
tisro 'pi kṣāntīya sadā niruttarāḥ sa bodhisattvena bhavanti labdhāḥ / dṛṣṭvā tatastaṃ sugatā narottamā viyākaronti virajāya bodhaye // srs_7.23 //
tato 'sya taṃ vyākaraṇaṃ śruṇitvā prakampitā medinī ṣaḍvikāram / ābhāya kṣetraṃ bhavate prabhāsvaraṃ puṣpāṇi ca varṣiṣu devakoṭyaḥ // srs_7.24 //
tasyo ca taṃ vyākaraṇaṃ śruṇitvā sattvāna koṭī niyutā acintiyā / utpādayī citta varāgrabodhaye vayaṃ pi bheṣyāma jina āryacetikāḥ // srs_7.25 //
kṣāntyā imāstisra niruttarā yadā saṃbodhisattvena bhavanti labdhāḥ / na cāpi so jāyati nāpi mrīyate na cāpi sa cyavati nopapadyate // srs_7.26 //
(vaidya 39) yadā imā kṣānti trayo niruttarā saṃbodhisattvena bhavanti labdhāḥ / na paśyateḥ jāyati yaśca mrīyate sthitadharmatāṃ paśyati sarvadharmān // srs_7.27 //
tathāhi teno vitatheti jñātā māyopamā dharma svabhāvaśūnyāḥ / na śūnyatā jāyati no ca mrīyate svabhāvaśūnyā imi sarvadharmāḥ // srs_7.28 //
yadāttyasau satkṛtu bhoti kenacid upasthito mānitu pūjito 'rcitaḥ / na tasya tasminnanunīyate mano jānāti so dharmasvabhāvaśūnyatām // srs_7.29 //
ākruṣṭa sattvehi prahāratarjito na teṣu krodhaṃ kurute na mānam / maitrīṃ ca teṣu dṛḍha saṃjaneti tathaiva sattvāna pramocanāya // srs_7.30 //
loṣṭehi daṇḍehi ca tāḍyamānaḥ pratighātu teṣu na karoti paṇḍitaḥ / nairātmyakṣāntīya pratiṣṭhitasya na vidyate krodhakhilaṃ na mānaḥ // srs_7.31 //
tathāhi teno vitatheti jñātā māyopamā dharma svabhāvaśūnyāḥ / sa tādṛśe dharmanaye pratiṣṭhitaḥ susatkṛto bhoti sadevaloke // srs_7.32 //
yadāpi sattvāḥ pragṛhītaśastrāśchindeyu tasyo pṛthu aṅgamaṅgam / na tasya teṣu pratihanyate mano na cāpi maitrī karuṇā tu hīyate // srs_7.33 //
evaṃ ca so tatra janeti cittaṃ chindanti te hi pṛthu aṅgamaṅgam / (vaidya 40) tathā na mahyaṃ śiva śānti nirvṛtī yāvanna sthāpye imi agrabodhaye // srs_7.34 //
etādṛśe kṣāntibale niruttare nairātmyakṣāntīsamatāvihāriṇām / saṃbodhisattvāna mahāyaśānāṃ kalpāna koṭyaḥ satataṃ subhāvitāḥ // srs_7.35 //
tatottare yāttika gaṅgavālikā na tāva bodhī bhavatīha sparśitā / ye buddhajñānena na karoti kāryaṃ kiṃ vā punarjñāna tathāgatānām // srs_7.36 //
kṣapetu varṇaṃ sukaraṃ na teṣāṃ prabhāṣatā kalpaśatānyacintiyā / anantakīrtena mahāyaśānāṃ nairātmyakṣāntīya pratiṣṭhitānām // srs_7.37 //
tasmāddhi yo icchati bodhi buddhituṃ taṃ jñānaskandhaṃ pravaraṃ niruttaram / sa kṣānti bhāvetu jinena varṇitāṃ na durlabhā bodhi varā bhaviṣyati // srs_7.38 // iti śrīsamādhirāje trikṣāntyavatāraparivarto nāma saptamaḥ || 7 || (vaidya 41) 8 abhāvasamudgataparivartaḥ |
tatra punarapi bhagavān candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - bhūtapūrvaṃ kumāra atīte 'dhvani asaṃkhyeyaiḥ kalpairasaṃkhyeyatarairvipularaiprameyairacintyairaparimāṇairyadāsīt | tena kālena tena samayena abhāvasamudgato nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loke udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | tat kiṃ manyase kumāra kena kāraṇena sa tathāgato 'bhāvasamudgata ityucyate? sa khalu punaḥ kumāra tathāgato jātamātra evoparyantarīkṣe saptatālamātraṃ vaihāyasamabhyudgamya sapta padāni prakramitvā imāmevaṃrūpāṃ vācamabhāṣata - abhāvasamudgatāḥ sarvadharmāḥ, abhāvasamudgatāḥ sarvadharmā iti | tena ca kumāra śabdena trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ svareṇābhivijñapto 'bhūt | tatra bhaumān devānupādāya yāvad brahmalokaṃ paraṃparayā śabdamudīrayāmāsuḥ ghoṣamanuśrāvayāmāsuḥ - abhāvasamudgato batāyaṃ tathāgato bhaviṣyati, yo jātamātra evoparyantarīkṣe saptatālamātramabhyudgamya sapta padāni prakramitvā abhāvaśabdamudīrayati | iti hyabhāvasamudgato 'bhāvasamudgata iti tasya tathāgatasya nāmadheyamudapādi | tasya ca bhagavato bodhiprāptasya sarvavṛkṣapatrebhyaḥ sarvatṛṇagulmauṣadhivanaspatibhyaḥ sarvaśailaśikharebhyaścābhāvasamudgataśabdo niścarati | yāvati ca tatra lokadhātau śabdaprajñaptiḥ sarvato 'bhāvasamudgatavijñaptiśabdo niścarati | tena ca kumāra kālena tena samayena tasya bhagavato 'bhāvasamudgatasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya pravacane mahākaruṇācintī nāma rājakumāro 'bhūdabhirūpaḥ prāsādiko darśanīyaḥ paramaśubhavarṇapuṣkalatayā samanvāgataḥ | atha khalu kumāra sa mahākaruṇācintī nāma rājakumāro yena bhagavān abhāvasamudgatastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastenosaṃkrāmat | upasaṃkramya tasya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya ekānte 'sthāt ||
atha khalu kumāra sa bhagavān abhāvasamudgatastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho mahākaruṇācintino rājakumārasyādhyāśayaṃ viditvā imaṃ samādhiṃ deśayāmāsa | atha khalu kumāra sa mahākaruṇācintī rājakumāraḥ imaṃ samādhiṃ śrutvā tuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajātaḥ prasīdati sma | prasannacittaśca keśaśmaśrūṇyavatārya kāṣāyāṇi vastrāṇi paridhāya samyageva śraddhayā agārādanagārikāṃ pravrajito 'bhūt | sa pravrajitaḥ sannimaṃ samādhimudgṛhītavān | udgṛhya paryavāpya dhārayitvā vācayitvā bhāvanāyogamanuyukto vyahārṣīt | sa tainaiva kuśalamūlena (vaidya 42) viṃśatikalpakoṭyo na jātu durgativinipātamagamat | viṃśatīnāṃ kalpānāmatyayena anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddho 'bhūt | suvicintitārtho nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka udapādi | sarveṣu ca teṣu kalpeṣu viśatiṃ ca buddhakoṭīrārāgayāmāsa | paśya kumāra yathāyaṃ samādhirbahukaro bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmanuttarasya buddhajñānasya paripūraṇāya saṃvartate ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
smarāmyahaṃ pūrvamatītamadhvani acintiye kalpi narāṇamuttamaḥ / utpannu lokārthakaro maharṣirnāmnā hi so 'bhāvasamudgato 'bhūt // srs_8.1 //
sa jātamātro gagane sthihitvā sarveṣa dharmāṇa abhāvu deśayī / tadānurūpaṃ kṛtu nāmadheyaṃ śabdena sarvaṃ trisahasra vijñapī // srs_8.2 //
devāpi sarve pramumoca śabdaṃ abhāvu nāmneti jino bhaviṣyati / yo jātamātraḥ pada sapta prakramannabhāvu dharmāṇa bravīti nāyakaḥ // srs_8.3 //
buddho yadā bheṣyati dharmarājaḥ sarveṣa dharmāṇa prakāśako muniḥ / tṛṇavṛkṣagulmauṣadhiśailaparvate abhāvu dharmāṇa ravo bhaviṣyati // srs_8.4 //
yāvanti śabdāstahi lokadhātau sarve hyabhāvā na hi kaści bhāvaḥ / tāvanti kho tasya tathāgatasya svaru niścarī lokavināyakasya // srs_8.5 //
tasmiṃśca kāle abhu rājaputraḥ karuṇāvicintī sada nāmadheyaḥ / abhirūpa prāsādika darśanīya upāgamī tasya jinasya antikam // srs_8.6 //
(vaidya 43) vanditva pādau munipuṃgavasya pradakṣiṇaṃ kṛtya ca gauraveṇa / prasannacitto niṣasāda tatra śravaṇāya dharmaṃ virajamanuttaram // srs_8.7 //
sa co jino āśayu jñātva dhīraḥ prakāśayāmāsa samādhimetam / śrutvā ca so imu virajaṃ samādhiṃ laghu pravrajī jinavaraśāsane 'smin // srs_8.8 //
sa pravrajitvāna imaṃ samādhiṃ dhāritva vācitva paryāpuṇitvā / kalpāna koṭyaḥ paripūrṇa viṃśatiṃ na jātu gacche vinipātabhūmim // srs_8.9 //
sa tena caivaṃ kuśalena karmaṇā ārāgayī viṃśati buddhakoṭyaḥ / teṣāṃ ca sarveṣu jināna antikādimaṃ varaṃ śānta samādhi bhāvayī // srs_8.10 //
sa paścikāle abhu buddha loke sucintitārtho sadanāmadheyaḥ / kṛtvā ca arthaṃ bahuprāṇakoṭināṃ sa paścakālasmi śikhīva nirvṛtaḥ // srs_8.11 //
tasmāddhi ya icchati bodhi buddhituṃ sattvāṃśca uttarāyituṃ bhavārṇavāt / dhāreta sūtramimu buddhavarṇitaṃ na durlabhā bheṣyati so 'grabodhiḥ // srs_8.12 // iti śrī samādhirāje abhāvasamudgataparivarto nāmāṣṭamaḥ || 8 || (vaidya 44) 9 gambhīradharmakṣāntiparivartaḥ |
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvenemaṃ samādhimākāṅkṣatā kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmena gambhīradharmakṣāntikuśalena bhavitavyam | kathaṃ ca kumāra bodhisattvo mahāsattvo gambhīradharmakṣāntikuśalo bhavati? iha kumāra bodhisattvena mahāsattvena māyopamāḥ sarvadharmā yathābhūtataḥ prajñātavyāḥ | svapnopamā marīcyupamāḥ pratiśrutkopamāḥ pratibhāsopamā udakacandropamā nirmitopamāḥ pratibimbopamā ākāśopamāḥ sarvadharmāḥ prajñātavyāḥ | yadā ca kumāra bodhisattvena mahāsattvena māyopamāḥ sarvadharmāḥ parijñātā bhavanti, svapnopamā marīcyupamāḥ pratiśrutkopamāḥ pratibhāsopamā udakacandropamā nirmitopamāḥ pratibimbopamā ākāśopamāḥ sarvadharmāḥ parijñātā bhavanti yathābhūtataḥ tadāyaṃ kumāra bodhisattvo mahāsattvo gambhīradharmakṣāntikuśala ityucyate | sa gambhīrayā dharmakṣāntyā samanvāgato rañjanīyeṣu dharmeṣu na rajyate, doṣaṇīyeṣu dharmeṣu na duṣyate, mohanīyeṣu dharmeṣu na muhyate | tat kasya hetoḥ? tathā hi - sa taṃ dharmaṃ na samanupaśyati, taṃ dharmaṃ nopalabhate | yo rajyeta, yatra vā rajyeta, yena vā rajyeta | yo duṣyeta, yatra vā duṣyeta, yena vā duṣyeta | yo muhyeta, yatra vā muhyeta, yena vā muhyeta | sa taṃ dharmaṃ na samanupaśyati, taṃ dharma nopalabhate | taṃ dharmamasamanupaśyannanupalabhamāno 'rakto 'duṣṭo 'mūḍho 'viparyastacittaḥ samāhita ityucyate | niṣprapañcaḥ...... | tīrṇaḥ pāragataḥ...... | sthalagataḥ...... | kṣemaprāptaḥ | arūpaprāptaḥ | śīlavān | jñānavān |
prajñāvān | puṇyavān | ṛddhimān...... | smṛtimān...... | matimān...... | gatimān | hrīmān ...... | dhṛtimān | cāritravān | dhūtaguṇasaṃlekhavān | anaṅganaḥ | niṣkiṃcanaḥ | arhan | kṣīṇāsravaḥ | niṣkleśo vaśībhūtaḥ suvimuktacittaḥ suvimuktaprajñaḥ ājāneyo mahānāgaḥ kṛtakṛtyaḥ kṛtakaraṇīyo 'pahṛtabhāro 'nuprāptasvakārthaḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaḥ samyagājñāsuvimuktacittaḥ sarvacetovaśiparamapāramitāprāptaḥ śramaṇaḥ | brāhmaṇaḥ snātakaḥ | pāragaḥ vedakaḥ śrotriyaḥ | buddhaputraḥ | śākyaputraḥ | marditakaṇṭakaḥ | utkṣiptaparikhaḥ | udīrṇaparikhaḥ | ākṣiptaśalyaḥ | nirjaraḥ | bhikṣuḥ | apariveṣṭanaḥ | puruṣaḥ | satpuruṣaḥ | uttamapuruṣaḥ | mahāpuruṣaḥ | puruṣasiṃhaḥ | puruṣanāgaḥ | puruṣājāneyaḥ | puruṣadhaureyaḥ puruṣaśūraḥ | puruṣavīraḥ | puruṣapuṣpaḥ | puruṣapadmaḥ | puruṣapuṇḍarīkaḥ | puruṣadamakaḥ | puruṣacandraḥ | akāpuruṣaḥ | puruṣānupaliptaḥ ityucyate | atha khalu bhagavāstasyāṃ velāyamimā gāthā abhāṣata -
yada lokadhātu na vivarta bhoti ākāśu bhoti ayu sarvalokaḥ / (vaidya 45) yathaiva taṃ pūrvu tathaiva paścāt tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.1 //
idaṃ jagad yāva ca kiṃci vartate adhastameti abhūdāpaskandhaḥ / yathaiva taṃ heṣṭhe tathaiva ūrdhvaṃ tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.2 //
yathāntarīkṣasmi na kiṃcidabhraṃ kṣaṇena co dṛśyati abhramaṇḍalam / pūrvāntu jānīya kutaḥ prasūtaṃ tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.3 //
tathāgatasyo yatha nirvṛtasya manasi karontaḥ pratibimbu dṛśyate / yathaiva taṃ pūrvu tathaiva paścāt tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.4 //
yathaiva phenasya mahāntu piṇḍamoghena ucchettu naro nirīkṣate / nirīkṣya so tatra na sārasaṃdarśī tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.5 //
deve yathā varṣati sthūlabinduke pṛthak pṛthag budbuda saṃbhavanti / utpannabhagnā na hi santi budbudāstathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.6 //
yathaiva grāmāntari lekhadarśanāt kriyāḥ pravartanti pṛthak śubhāśubhāḥ / na lekhasaṃkrānti girāya vidyate tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.7 //
yathā naro mānamadena mohito bhramanti saṃjānatimāṃ vasuṃdharām / na co mahīyā calitaṃ na kampitaṃ tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.8 //
(vaidya 46) ādarśapṛṣṭhe tatha tailapātre nirīkṣate nāri mukhaṃ svalaṃkṛtam / sā tatra rāgaṃ janayitva bālā pradhāvitā kāma gaveṣamāṇā // srs_9.9 //
mukhasya saṃkrānti yadā na vidyate bimbe mukhaṃ naiva kadāci labhyate / yathā sa mūḍhā janayeta rāgaṃ tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.10 //
yathaiva gandharvapuraṃ marīcikā yathaiva māyā supinaṃ yathaiva / svabhāvaśūnyā tu nimittabhāvanā tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.11 //
yathaiva candrasya nabhe viśuddhe hrade prasanne pratibimba dṛśyate / śaśisya saṃkrānti jale na vidyate tallakṣaṇān jānatha sarvadharmān // srs_9.12 //
yathā naraḥ śailavanāntare sthito bhaṇeyya gāyeyya haseyya rodaye / pratiśrutkā śrūyati no ca dṛśyate tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.13 //
gīte ca vādye ca tathaiva rodite pratiśrutkā jāyati taṃ pratītya / girāya ghoṣo na kadāci vidyate tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.14 //
yathaiva kāmān supinanta seviya pratibuddhasattvaḥ puruṣo na paśyati / sa bāla kāmeṣvatikāmalobhī tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.15 //
rūpān yathā nirmiṇi māyakāro hastīrathānaśvarathān vicitrān / (vaidya 47) na cātra kaścid ratha tatra dṛśate tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.16 //
yathā kumārī supināntarasmin sā putra jātaṃ ca mṛtaṃ ca paśyati / jāte 'tituṣṭā mṛte daurmanaḥsthitā tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.17 //
yathā mṛtāṃ mātaramātmajaṃ vā svapne tu vai roditi uccaśabdam / na tasya mātā mriyate na putrastathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.18 //
yathaiva rātrau jala candra dṛśyate acchasmi vārismi anāvilasmi / agrāhya tuccho jala candraśūnya tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.19 //
yathaiva grīṣmāṇa madhyāhnakāle tṛṣābhitaptaḥ puruṣo vrajeta / marīcikāṃ paśyati toyarāśiṃ tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.20 //
marīcikāyāmudakaṃ na vidyate sa mūḍha sattvaḥ pibituṃ tadicchati / abhūtavāriṃ pibituṃ na śakyate tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.21 //
yathaiva ārdraṃ kadalīya skandhaṃ sārārthikaḥ puruṣu vipāṭayeta / bahirvā adhyātma na sāramasti tathopamān jānatha sarvadharmān // srs_9.22 //
na cakṣuṃ pramāṇaṃ na śrotra ghrāṇaṃ na jihva pramāṇaṃ na kāyacittam / pramāṇa yadyeta bhaveyurindriyā kasyāryamārgeṇa bhaveta kāryam // srs_9.23 //
(vaidya 48) yasmādime indriya apramāṇā jaḍāḥ svabhāvena avyākṛtāśva / tasmād ya nirvāṇapathaiva arthikaḥ sa āryamārgeṇa karotu kāryam // srs_9.24 //
pūrvāntu kāyasya avekṣamāṇo naivātra kāyo napi kāyasaṃjñā / na yatra kāyo napi kāyasaṃjñā asaṃskṛtaṃ gotramidaṃ pravucyati // srs_9.25 //
nivṛtti dharmāṇa na asti dharmā yeneti nāsti na te jātu asti / astīti nāstīti ca kalpanāvatāmevaṃ carantāna na duḥkha śāmyati // srs_9.26 //
astīti nāstīti ubhe 'pi antā śuddhī aśuddhīti ime 'pi antā / tasmādubhe anta vivarjayitvā madhye 'pi sthānaṃ na karoti paṇḍitaḥ // srs_9.27 //
astīti nāstīti vivāda eṣa śuddhī aśuddhīti ayaṃ vivādaḥ / vivādaprāptāna na duḥkha śāmyati avivādaprāptāna duḥkhaṃ nirudhyate // srs_9.28 //
smṛterupasthānakathāṃ kathitvā manyanti bālā vaya kāyasākṣī / na kāyasākṣisya ca asti manyanā prahīṇa tasyo pṛthu sarva manyanā // srs_9.29 //
caturṣu dhyāneṣu kathāṃ kathitvā vadanti bālā vayaṃ dhyānagocarāḥ / na kleśadhyāyi na ca asti manyanā viditva jñānena madaḥ prahīyate // srs_9.30 //
caturṣu sattveṣu kathāṃ kathitvā vadanti bālā vaya satyadarśinaḥ / (vaidya 49) na satyadarśisya ca kāci manyanā amanyanā satya jinena deśitā // srs_9.31 //
rakṣeta śīlaṃ na ca tena manye śruṇeyya dharmaṃ na ca tena manye / yanaiva so manyati alpaprajño tanmūlakaṃ duḥkha vivardhate 'sya // srs_9.32 //
duḥkhasya mūlaṃ madu saṃnidarśitaṃ sarvajñinā lokavināyakena / madena mattāna duḥkhaṃ pravardhate amanyamānāna dukhaṃ nirudhyate // srs_9.33 //
kiyadbahūn dharma paryāpuṇeyyā śīlaṃ na rakṣeta śrutena mattaḥ / na bāhuśrutyena sa śakyu tāyituṃ duḥśīla yena vrajamāna durgatim // srs_9.34 //
sacet punaḥ śīlamadena matto na bāhuśrutyasmi karoti yogam / kṣayetva so śīlaphalamaśeṣaṃ puno 'pi sa pratyanubhoti duḥkham // srs_9.35 //
kiṃcāpi bhāveyya samādhi loke na co vibhāveyya sa ātmasaṃjñām / punaḥ prakupyanti kileśu tasya yathodrakasyeha samādhibhāvanā // srs_9.36 //
nairātmyadharmān yadi pratyavekṣate tān pratyavekṣya yadi bhāvayeta / sa hetu nirvāṇaphalasya prāptaye yo anyaheturna sa bhoti śāntaye // srs_9.37 //
yathā naraścauragaṇairupadrutaḥ palāyitumicchati jīvitārthikaḥ / na tasya pādāḥ prabhavanti gacchituṃ gṛhītva caurehi sa tatra hanyate // srs_9.38 //
(vaidya 50) evaṃ naraḥ śīlavihīna mūḍhaḥ palāyitumicchati saṃskṛtātaḥ / sa śīlahīno na prabhoti gacchituṃ jarāya vyādhyā maraṇena hanyate // srs_9.39 //
yathaiva caurāṇa bahū sahasro nānāmukhehi prakaroti pāpam / evaṃ kileśā vividhairmukhebhiryathaiva cauro hani śuklapākṣam // srs_9.40 //
yena sunidhyāptu nirātmaskandhā ākruṣṭhu paribhāṣṭu na śaṅku bhoti / sa kleśamārasya vaśaṃ na gacchate yaḥ śūnyatāṃ jānati so na kupyate // srs_9.41 //
bahū jano bhāṣati skandhaśūnyatāṃ na ca prajānāti yathā nirātmakāḥ / te aprajānanta parehi coditāḥ krodhābhibhūtāḥ paruṣaṃ vadanti // srs_9.42 //
yathā naro āturu kāyaduḥkhito bahūhi varṣehi na jātu mucyate / sa dīrghagailānyadukhena pīḍitaḥ paryeṣate vaidyu cikitsanārthikaḥ // srs_9.43 //
punaḥ punastena gaveṣatā ca āsādito vaidya vidū vicakṣaṇaḥ / kāruṇyatāṃ tena upasthapetvā prayuktu bhaiṣajyamidaṃ niṣevyatām // srs_9.44 //
gṛhītva bhaiṣajya pṛthuṃ varāṃ varāṃ na sevate āturu yena mucyate / na vaidyadoṣo na ca bhaiṣajānāṃ tasyaiva doṣo bhavi āturasya // srs_9.45 //
evamiha śāsani pravrajitvā paryāpuṇitvā bala dhyāna indriyān / na bhāvanāyāmabhiyukta bhonti ayuktayogīna kuto 'sti nirvṛtiḥ // srs_9.46 //
(vaidya 51) svabhāvaśūnyāḥ sada sarvadharmā vastuṃ vibhāventi jināna putrāḥ / sarveṇa sarvaṃ bhava sarvaśūnyaṃ prādeśikī śūnyatā tīrthikānām // srs_9.47 //
na vijña bālehi karonti vigrahaṃ satkṛtya bālān parivarjayanti / mamāntike enti praduṣṭacittā na bāladharmehi karoti saṃstavam // srs_9.48 //
na vijña bālāna karoti sevanāṃ viditva bālāna svabhāvasaṃtatim / kiyacciraṃ bālu susevito 'pi puno 'pi te bhonti amitrasaṃnibhāḥ // srs_9.49 //
na vijña bāleṣviha viśvasanti vijñāya bālāna svabhāvadharmatām / svabhāvabhinna prakṛtīya bālā na cāsti mitraṃ hi pṛthagjanānām // srs_9.50 //
sahadharmikeno vacanena uktāḥ krodhaṃ ca doṣaṃ ca apratyayaṃ ca / prāviṣkaronti imi bāladharmān imamarthu vijñāya na viśvasanti // srs_9.51 //
bālā hi bālehi samaṃ samenti yathā amedhyena amedhyu sārdham / vijñāḥ punarvijñajanena sārdhaṃ samenti sarpiryatha sarpimaṇḍaiḥ // srs_9.52 //
saṃsāradoṣāṇa apratyavekṣaṇāt karmāṇa vipākamanotarantaḥ / buddhāna co vākyamaśraddadhānāste cchedyabhedyasmi caranti bālāḥ // srs_9.53 //
sudurlabhaṃ labhya manuṣyalābhaṃ na śilpasthāneṣu bhavanti kovidāḥ / (vaidya 52) daridrabhūtāna dhanaṃ na vidyate ajīvamānāstada pravrajanti // srs_9.54 //
te pravrajitvā iha buddhaśāsane adhyuṣitā bhontiha pātracīvare / te pāpamitrehi parigṛhītāstāṃ nācarante sugatāna śikṣām // srs_9.55 //
te ātmanaḥ śīlamapaśyamānāścittavyavasthāṃ na labhanti bālāḥ / rātriṃdivaṃ bhonti ayuktayogā na te jugupsanti ca pāpakarmataḥ // srs_9.56 //
kāyena cittena asaṃyatānāṃ na kiṃci vācāya sa jalpitavyam / sadā gaveṣanti parasya doṣān aparāddhu kiṃ kena vā codayiṣye // srs_9.57 //
āhāri adhyuṣita bhonti bālā na cāsti mātrajñatu bhojanasmin / buddhasya puṇyehi labhitva bhojanaṃ tasyaiva bālā akṛtajña bhonti // srs_9.58 //
te bhojanaṃ svādurasaṃ praṇītaṃ labdhvā ca bhuñjanti ayuktayogāḥ / teṣāṃ sa āhāru vadhāya bhoti yatha hastipotāna bisā adhautakāḥ // srs_9.59 //
kiṃ cāpi vidvān matimān vicakṣaṇo bhuñjīta āhāru śuci praṇītam / na caiva adhyuṣita tatra bhoti agṛghnu so bhuñjati yuktayogī // srs_9.60 //
kiṃ cāpi vidvān matimān vicakṣaṇo ābhāṣate bālu kuto hi svāgatam / (vaidya 53) tatha saṃgṛhītvā priyavadyatāya kāruṇyatāṃ tatra upasthapeti // srs_9.61 //
yo bhoti bālāna hitānukampī tasyaiva bālā vyasanena tuṣṭāḥ / etena doṣeṇa jahitva bālān mṛgovadeko viharedaraṇye // srs_9.62 //
ima īdṛśān doṣa viditva paṇḍito na jātu bālehi karoti saṃgatim / vihīnaprajñānupasevato me svargāttu hāniḥ kuta bodhi lapsye // srs_9.63 //
maitrīvihārī ca bhavanti paṇḍitāḥ karuṇāvihārī muditāvihārī / upekṣakāḥ sarvabhaveṣu nityaṃ samādhi bhāvetva spṛśanti bodhim // srs_9.64 //
te bodhi buddhitva śivāmaśokāṃ viditva sattvān janavyādhipīḍitān / kāruṇyatāṃ tatra upasthapetvā kathāṃ kathenti paramārthayuktām // srs_9.65 //
ye tāṃ vijānanti jināna dharmatāmanābhilapyaṃ sugatāna satyam / te dharma śrutvā ima evarūpāṃ lapsyanti kṣānti ariyāṃ nirāmiṣām // srs_9.66 // iti śrīsamādhirāje gambhīradharmakṣāntiparivarto nāma navamaḥ || 9 || (vaidya 54) 10 purapraveśaparivartaḥ |
tatra bhagavān punarapi candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra pratipattisāro bhaviṣyāmītyevaṃ tvayā kumāra sadā śikṣitavyam | tat kasya hetoḥ? pratipattisārasya hi kumāra bodhisattvasya mahāsattvasya na durlabhā bhavatyanuttarā samyaksaṃbodhiḥ, kiṃ punarayaṃ samādhiḥ | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūta utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - āścaryaṃ bhagavan yāvat subhāṣitā ceyaṃ bhagavatā bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmavavādānuśāsanī sarvabodhisattvaśikṣā deśitā svākhyātā suprajñaptā | sarvatathāgatagocaro 'yaṃ bhagavan yatra abhūmiḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ kaḥ punarvādo 'nyatīrthikānām? pratipattisārāśca vayaṃ bhagavan bhaviṣyāmaḥ anapekṣāḥ kāyajīvite ca bhūtvā tathāgatasyānu śikṣiṣyāmahe | tat kasya hetoḥ? śikḥitukāmāśca vayaṃ bhagavaṃstathāgatasya, abhisaṃboddhukāmā vayaṃ bhagavannanuttarāṃ samyaksaṃbodhim | arthikā vayaṃ bhagavan anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ | vidhvaṃsayitukāmāśca vayaṃ bhagavan māraṃ pāpīyāṃsam | mocayitukāmā vayaṃ bhagavan sarvasattvān sarvabhayebhyaḥ sarvaduḥkhebhyaḥ | adhivāsayatu me bhagavān śvastane mama gṛhe bhaktaṃ bhoktuṃ sārdhaṃ bodhisattvagaṇena sārdhaṃ bhikḥusaṃghena cānukampāmupādāya | adhivāsayati sma bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasya tūḥṇīṃbhāvena śvastane gṛhe bhaktaṃ bhoktuṃ sārdhaṃ bodhisattvagaṇena bhikḥusaṃghena cānukampāmupādāya | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavatastūḥṇīṃbhāvenādhivāsanaṃ viditvā utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ triḥ pradakḥiṇīkṛtya bhagavato 'ntikāt prākrāmat ||
atha khalu candaprabhaḥ kumārabhūto yena rājagṛhaṃ mahānagaraṃ yena ca svakaṃ niveśanaṃ tenopasamakrāmat | upasaṃkramya candraprabhaḥ svagṛhaṃ prāviśat | praviśya ca tāmeva rātriṃ prabhūtaṃ praṇītaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ svādanīyamabhisaṃskārayati sma | śatarasaṃ ca bhojanaṃ saṃpādya tasyā eva rātryā atyayena rājagṛhaṃ mahānagaraṃ susiktaṃ susaṃmṛṣṭaṃ muktakusumābhikīrṇaṃ gandhaghaṭikānirghūpitamucchritacchatradhvajapatākaṃ (vaidya 55) dhūpanadhūpitaṃ vitānavitatamavasaktapaṭṭadāmakalāpaṃ sarathyāntarāpaṇamapagatapāṣāṇaḥarkarakaṭhallaṃ vicitrapuṣpābhikīrṇaṃ candanacūrṇābhikīrṇaṃ gavākṣatoraṇaniryūhapañjarajālārdhacandrasamalaṃkṛtaṃ candanānuliptamakārṣīt | sarvāvantaṃ nagaramutpalakumudapadmapuṇḍarīkābhyavakīrṇamakārṣīt | svaṃ ca gṛhaṃ sarvālaṃkāravyūhitamakārṣīt | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūta imānevaṃrupān nagaravyūhān gṛhavyūhān bhojanavyūhān samalaṃkṛtya rājagṛhānmahānagarānniṣkramya yena gṛdhrakūṭaparvato yena bhagavāṃstenopasamakrāmat | upasaṃkramya bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya ekānte 'sthāt | ekānte sthitaḥ candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavataḥ kālamārocayāmāsa - kālo bhagavan, kālaḥ sugata, siddhaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ kālaṃ manyase | atha khalu bhagavān utthāyāsanāt kalyameva nivāsya pātracīvaramādāya mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ paripūrṇena bhikṣuśatasahasreṇa saṃbahulaiśca bodhisattvairmahāsattvaiḥ parivṛtaḥ puraskṛto 'nekaiśca devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyaśatasahasraiḥ pūjyamāno 'bhiṣṭūyamāno mahatā buddhānubhāvena mahatā buddhaprātihāryeṇa mahatā buddheryāpathena raśmikoṭiniyutaśatasahasrairniścaradbhirnānātūryaśatasahasraiḥ puṣpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaraiḥ pravarṣadbhiryena rājagṛhaṃ mahānagaraṃ tenopasaṃkrāmati sma | candraprabhasya kumārabhūtasya niveśane prakṣiptaśca bhagavatā dakṣiṇaścakraratnasamalaṃkṛtaḥ aparimitakuśalasaṃcitapādaratna indrakīle, atha tāvadeva tasmin mahānagare anekāni āścaryādbhutāni prātihāryāṇi saṃdṛśyante sma | iyamatra dharmatā | tatredamucyate -
puravara praviśanti nāyakasmin caraṇavaru sthapitaśca indrakīle / calati vasumatī śirīya tasya pramudita bhonti purottamasmi sattvāḥ // srs_10.1 //
ye naraḥ kṣudhitāḥ pipāsitā vā na bhavati teṣa jighatsa tasmi kāle / apagata bhavatī kṣughā pipāsā yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam // srs_10.2 //
tatha puna nara ye bhavanti andhāḥ śrotravihīna anātha alpapuṇyāḥ / sarvi pratilabhanti cakṣu śrotraṃ yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam // srs_10.3 //
yamaviṣaye ye keci bhonti pretāḥ suduḥkhita kheṭasiṃghāṇakabhojanāśāḥ / sarvi sukhita bhonti ābhaspṛṣṭā yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam // srs_10.4 //
(vaidya 56) śailaśikharaśṛṅgaparvatāśca tatha varapādapaśālakarṇikārāḥ / sarvi abhinamanti yena buddho yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam // srs_10.5 //
sanagaranigamā sasāgarāntā pracali vasuṃdhari ṣaḍvikāra sarvā / na bhavati viheṭha kasyapi ceha yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam // srs_10.6 //
marumanujakumbhāṇḍarākṣasāśca nabhaḥsthita tuṣṭa udagracittāḥ / chatra dhariya ca lokanāyakasya paramaprīṇita janetva bodhichandam // srs_10.7 //
śrūyati ca manojña vādyaśabdastūryasahasra aghaṭṭitā raṇanti / pramuditāstada bhonti sarvasattvā yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam // srs_10.8 //
vṛkṣaśatasahasra onamanti sarvi prapuṣpita bhonti tasmi kāle / devaśatasahasra antarīkṣe pūja karonti amānuṣī jinasya // srs_10.9 //
ṛṣabhagaṇa tadā nadanti hṛṣṭā hayadviradādhipatī pravṛddhakāyāḥ / mṛgapatayo nadanti siṃhanādaṃ yada jinu nikṣipatīndrakīli pādam // srs_10.10 //
mahīpataya ye keci bhūmipālā diśividiśāsu ca āgatā bhavanti / dharaṇitali patanti hṛṣṭacittā dṛṣṭu jinasya śirīmimamevarūpām // srs_10.11 //
anye abhiṣṭuvanti lokanātham apari kṣipanti jinasya puṣpavṛṣṭim / (vaidya 57) apari daśanakhāñjaliṃ karitvā aho jinu kāruṇiko bhaṇanti vācam // srs_10.12 //
keci vara kṣipanti muktahārān bahuvidha ābharaṇān janetva prītim / cīvara ratanān kṣipanti anye atuliyu agru jinatva bodhicittam // srs_10.13 //
keci vara kṣipanti hemajālaṃ apari punarmukhaphullakaṃ kṣipanti / keci vara kṣipanti hemaniṣkāṃstatha apare parihārakān kṣipanti // srs_10.14 //
kaṭakavara kṣipanti keci tatra apari keyūra kṣipanti ratnacitrān / ambara kusumān kṣipanti anye citta janetva 'siyāṃ vayaṃ pi buddhāḥ' // srs_10.15 //
apari naraḥ kṣipanti hemacitrāṃstatha maṇisūtravarān prasannacittāḥ / keci ca ratanajālakaṃ kṣipanti dvāri yadā sthitu bhoti lokanāthaḥ // srs_10.16 //
paramaduḥkhita ye bhavanti sattvā bahuvidhupadruvu śokaśalya prāptāḥ / sarvi sukhasamarpitā bhavanti puruṣavarasya śirīya nāyakasya // srs_10.17 //
parabhṛtaśukasārikāmayūrāstathapi ca sārasacāṣahaṃsakrauñcāḥ / sarvi dvijagaṇā nabhe sthihitvā paramamanojñarutāni vyāharanti // srs_10.18 //
pramudita tada bhonti pakṣisaṃghā madhuramanojñarutaṃ pramuñcamānāḥ / rāgu tatha samenti doṣamohaṃ ye ca śṛṇanti manojña pakṣiśabdān // srs_10.19 //
(vaidya 58) śruṇiya rañjanīya sattvakoṭyaḥ sarvi ca labhanti kṣāntimānulomām / tāṃśca sugata vyākaroti sarvān bhaviṣyatha yūya jinā anāgatāśca // srs_10.20 //
na bhavati kileśu tasmi kāle sarvi sagaurava bhonti dharmarāje / apagatabhayadoṣamohajālāḥ praṇipatitāḥ sugatamabhiṣṭuvantaḥ // srs_10.21 //
paśyiya tada rūpa nāyakasya spṛha janayanti varasmi buddhajñāne / kada vaya labhe jñānamevarūpam āśayu jñātva jino 'sya vyākaroti // srs_10.22 //
raśmi śatasahasra niścaranti ekaikataḥ sugatasya romakūpāt / taduttari yatha gaṅgavālikā vā na pi ca nimittu gṛhītu śakyu tāsām // srs_10.23 //
sūryaprabha na bhāntiṃ tasmi kāle na pi maṇi nāgni na sarvadevatānām / sarvi prabha na bhānti tasmi kāle yada praviśanta puraṃ vibhāti buddhaḥ // srs_10.24 //
padmaśatasahasra prādurbhūtā dharaṇitu koṭisahasrapatra śuddhāḥ / yatra daśabalaḥ sthapeti pādaṃ mārga gataḥ sugato mahāgaṇena // srs_10.25 //
aśuci kalimalā na bhonti tasmi kāle nagaravaraṃ praviśanti nāyakasmin / nagaru surabhi sarvi dhūpanena gandha manojña pravāyate samantāt // srs_10.26 //
vīthi nagari tada bhoti sarvā apagataloṣṭakaṭhalla sikta gandhaiḥ / (vaidya 59) puṇya daśalabasya evarūpā vividha vikīrṇa bhavanti muktapuṣpāḥ // srs_10.27 //
yakṣa śatasahasra raudracittāḥ kanakanibhaṃ dvipadendru dṛṣṭva buddham / janayi vipulu nāyakasmi premaṃ śaraṇamupeti ca buddhadharmasaṃghān // srs_10.28 //
ye ca devaśatasahasra koṭiyo vā upagata sarvi narendradarśanāya / varṣati sugatasya puṣpavarṣaṃ gaganatale ca sthihanti muktapuṣpāḥ // srs_10.29 //
ye manuja kṣipī jinasya puṣpaṃ gaganatale bhavatīti puṣpachatram / ye puna kusumān kṣipanti devā dharaṇitale stṛta bhonti divyapuṣpāḥ // srs_10.30 //
na bhavati kadāci dṛṣṭva tṛptī devamanuṣyakubhāṇḍarākṣasānām / yada daśabalu dṛṣṭva lokanāthaṃ pramudita bhonti udagrakalyacittāḥ // srs_10.31 //
na manasi tada bhonti divyapuṣpā na ca puna vismayu jāyate ca tatra / yada puruṣavarasya kāyu dṛṣṭvā tuṣṭa bhavanti udagra sarvasattvāḥ // srs_10.32 //
brahma daśabalasya dakṣiṇeno tatha puna vāmatu śakra devarājā / gaganatalagatā analpa devakoṭyaḥ puruṣavarasya janenti citrikāram // srs_10.33 //
parivṛta jinu devadānavehi marumanujāna śiriṃ grasitva sarvām / dharaṇi kramatalehi citrayanto praviśi puraṃ bhagavānnimantraṇāya // srs_10.34 //
(vaidya 60) kusumita anuvyañjanehi kāye yatha gaganaṃ paripūrṇa tārakehi / pratapati sthitu rājamārgi buddhaścandro nabhaḥstha yathaiva pūrṇimāsyām // srs_10.35 //
maṇiratanu yathā viśuddhu śreṣṭhaṃ vyapagatadoṣamalaṃ prabhāsamānam / diśi vidiśi pramuñci ābha śuddhāṃ tatha jinu bhāsati sarvalokadhātum // srs_10.36 //
parivṛtu jinu devadānavehi praviśati rājagṛhaṃ narāṇa śreṣṭhaḥ / dharaṇi kramatalehi citrayanto praviśati candraprabhasya gehi buddhaḥ // srs_10.37 //
puruvaru samalaṃkṛtaṃ samantād bahu dhvaja koṭisahasra ucchitātra / gandhavaravilipta sarvabhūmī sumanaḥprakīrṇa tathaiva vārṣikāram // srs_10.38 //
yada sugatu kathāṃ katheti nātho vīthigato manujān kṛpāyamānaḥ / nirmitu jinu tatra nirmiṇitvā vitarati teṣu praṇīta buddhadharmān // srs_10.39 //
daśaniyuta jināna nirmitāna kanakanibhā abhirūpa darśanīyā / parivṛtu jinu buddhu nirmitehi vitarati śūnyata śānta buddhabodhim // srs_10.40 //
prāṇiśatasahasra taṃ śruṇitvā praṇidadhi cittu varāgrabuddhajñāne / kada vaya labhi jñānamevarūpaṃ āśayu jñātva jino 'sya vyākaroti // srs_10.41 //
keci spṛha janenti tatra kāle parama acintiya labdha tehi lābhāḥ / (vaidya 61) yehi jinu nimantrito narendro na ca paryanta sa teṣu dakṣiṇāyāḥ // srs_10.42 //
keci punarupapādayi sucittaṃ śvo vaya kāruṇikaṃ nimantrayāmaḥ / hitakaramanukampakaṃ prajānāṃ yasya sudurlabhu darśanaṃ bhaveṣu // srs_10.43 //
keci sthita niryūhakhoṭake hi subhagu vibhūṣitagātra premaṇīyāḥ / divya daśabalasya muktapuṣpāṇyavakirate 'gru janitva bodhicittam // srs_10.44 //
surucira vara campakasya mālāṃ tatha atimuktaka gandhavarṣikāṃ ca / apari puna kṣipanti paṭṭadāmān parama niruttaru cittu saṃjanitvā // srs_10.45 //
keci sthita gṛhe gṛhītapuṣpāḥ paramavibhūṣitakāyu cīvarehi / puṣpa vividhu gṛhītva paṭṭadāmān pravarṣi yena jino mahānubhāvaḥ // srs_10.46 //
padumakumudotpalān kṣipanti keci apari kṣipanti viśiṣṭa hemapuṣpān / maṇiratana kṣipanti keci tasmin apari kṣipanti ca cūrṇa candanasya // srs_10.47 //
aparimita bhavanti accharīyā atuliya ye na ca śakyu kīrtanāya / puravaru praviśanti nāyakasmin bahujanakoṭya sthihiṃsu buddhajñāne // srs_10.48 //
abṛha atapāśca dṛṣṭasattyāḥ sudṛśa sudarśana ye ca anya devāḥ / tatha punarakaniṣṭha vītarāgā upagata sarvi narendradarśanāya // srs_10.49 //
(vaidya 62) tatha śubhamarutāśca aprameyā aparimita śubhā udagracittāḥ / śubhakṛtsna niyutāśca aprameyā upagata paśyitu nāyakaṃ maharṣim // srs_10.50 //
aparimitu tathāpramāṇaābhā tatha puna deva parītta ābha ye ca / bahu niyuta ābhasvarāṇa tasmin upagata paśyitu te 'pi lokanātham // srs_10.51 //
bahava śatasahasra pāriṣadyāstatha puna brahmapurohitāḥ prasannāḥ / bahuśata puna brahmakāyikānāṃ upagata nāyakadarśanāya sarve // srs_10.52 //
tatha puna paranirmitāpi devāstatha nirmāṇaratiśca śuddhasattvāḥ / pramudita tuṣitātha yāmadevā upagata sarvi namasyamāna buddham // srs_10.53 //
tridaśa apu ca śakra devarājā apsarakoṭiśataiḥ sahāgato 'tra / kusumavarṣa saṃpravarṣamāṇo upagata buddhamunīndradarśanāya // srs_10.54 //
caturi caturdiśāsu lokapālā vaiśravaṇo dhṛtarāṣṭra nāgarājā / virūḍhaku virūpākṣu hṛṣṭacittā upagata sarvi narendra te stuvantā // srs_10.55 //
ailavila balavanta yakṣarājā parivṛta yakṣaśatehi premajātaḥ / gaganatali sthihitva hṛṣṭacittaḥ kṣipati aneka vicitra puṣpavarṣam // srs_10.56 //
apari punarananta māladhārī vividha vicitra gṛhītva mālyagandhān / (vaidya 63) sarvi saparivāra hṛṣṭacittāḥ puruṣavarasya karonti tatra pūjām // srs_10.57 //
bahava śata karoṭapāṇi yakṣā api ca subhūṣi teṣa yakṣakanyāḥ / sumadhura sumanojña yakṣavādyaistūryaśatehi karonti buddhapūjām // srs_10.58 //
lalitamadhuragītavāditasmin sukuśalaiḥ saha kinnarīsahasraiḥ / druma upagata gandhamādanāto jinavaru pūjitu kinnarāṇa rājñā // srs_10.59 //
śaṃbara bala vemacitra rāhu dānavakanya sahasrapārivārāḥ / asuragaṇa maharddhikāśca anye upagata te ratanāni varṣamāṇāḥ // srs_10.60 //
śataniyuta ananta rākṣasānāṃ rākṣasakoṭiśatairupāsyamānāḥ | pṛthu vividha vicitra muktapuṣpān puruṣavarasya kṣipanti gauraveṇa ||61 ||
tathapi ca anavataptu nāgarājā paramasuśikṣitāśca nāgakanyāḥ / tūryaśatasahasra nādayantyo upagata pūjana tatra lokanātham // srs_10.62 //
pañcaśata anavataptu putrā vipulu anuttaru jñāna prārthayantaḥ / svajanaparivṛtā udagra bhūtvā upagata pūjayituṃ svayaṃ svayaṃbhūm // srs_10.63 //
tathapi ca apalālu nāgarājā puruṣavarasya kṛtāñjaliḥ praṇamya / (vaidya 64) vara rucira gṛhītva nāgapuṣpān sthita gagane munirāja satkarontaḥ // srs_10.64 //
tathapi ca mucilinda nāgarājā prītamanāḥ parituṣṭa harṣajātaḥ / vividha ratnamauktikaṃ gṛhītvā upagami nāyaku abhikirantu tatra // srs_10.65 //
tathapi ca kāliko 'pi nāgarājā upagatu mukhu tathāgatasya hṛṣṭacittaḥ / vara rūcira gṛhītva ratnadāmān puruṣavarasya pūja karitva śreṣṭhām // srs_10.66 //
so 'pi parama gauravaṃ janitvā anusmaramāṇu guṇāṃstathāgatasya / svajanaparivṛtaḥ sanāgasaṃgho bahuvidhu bhāṣati varṇa nāyakasya // srs_10.67 //
nandu tathā upanandu nāgarājā tatha punastakṣaka kṛṣṇagautamau ca / upagata jinu te namasyamānāḥ praṇipatitāḥ sugatasya pādayorhi // srs_10.68 //
upagata elapatru nāgarājā parivṛta nāgaśatehi rocamānaḥ / munivara jinu kāśyapaṃ smaranto svaka upapatti apaśyi akṣaṇeṣu // srs_10.69 //
aho ahu puri āsi kāṅkṣaprāpto mayi puri cchinnu parittamelapatram / so ahu upapannu akṣaṇasmin na sukaru dharma vijānituṃ jinasya // srs_10.70 //
kṣipra ahu jahitva nāgayoniṃ parama jugupsitametu jantukāyam / (vaidya 65) dharmamahu vijāni śāntibhāvaṃ puruṣavareṇa ya jñātu bodhimaṇḍe // srs_10.71 //
sāgara ahirājacakravartī parivṛtu nāgatrikoṭisahasraiḥ / varuṇa manasvī gṛhītva muktāhārān upagatu te bhagavantu pūjanāya // srs_10.72 //
kṣipta śila jinasya tatra yeno gaganasthitena gṛhītva tasmi kāle / rājagṛhi sa kimpilo 'pi yakṣaḥ purataḥ sthitaḥ sugatasya gauraveṇa // srs_10.73 //
alakavatī samagra rājadhānī śūnya abhūṣi na tatra kaści yakṣaḥ / sarvi kriya karitva anyamanyaṃ upagata paśyitu sarvalokanātham // srs_10.74 //
tathapi ca kharakarṇa sūciromā āṭavikastatha yakṣa bheṣakaśca / haimavata śatagiriśca yakṣa upagata gardabhako jinaṃ svayaṃbhūm // srs_10.75 //
indraketu vikaṭaśca surūpo vakkulu pañciku śākya pravṛddho / ete pare 'pi ca yakṣendra sahastā upagata dhūpaghaṭaṃ parigṛhya // srs_10.76 //
vikṛta bahu duḥsaṃsthitātmabhāvā vigalitaābharaṇā anekarūpāḥ / bahava śatasahasra tasmi kāle upagata tatra gṛhītva yakṣa puṣpān // srs_10.77 //
(vaidya 66) jalanidhi nivasanti ye suparṇā upagata brāhmaṇaveśa nirmiṇitvā / mukuṭadhara vicitra darśanīyā gaganasthitāḥ sugataṃ namasyamānāḥ // srs_10.78 //
nagaraśata ye keci jambudvīpe vanavihareṣu ya tatra devatāśca / sarva nagaradevatāḥ samagrā upagata pūja karonta nāyakasya // srs_10.79 //
upagata vanadevatā anantāstathapi ca sarvi ya śailadevatāśca / tathapi ca nadidevatāḥ samagrā upagata pūja karonta nāyakasya // srs_10.80 //
aṭavimaruṣu devatāśatāni giriśikhareṣu ya devatā samagrāḥ / utsasarataḍāgadevatāśca upagata sāgaradevatāśca buddham // srs_10.81 //
devaasuranāgayakṣasaṃghā garuḍamahoragakinnarāḥ kumbhāṇḍāḥ / tathapi ca bahu pretapūtanāśco puruṣavarasya karonti citrikāram // srs_10.82 //
te 'pi ca jinavare karitva pūjāṃ nagaravaraṃ praviśanti nāyakasmin / deva asuranāgayakṣarājā | satatamatṛpta bhavanti darśanena // srs_10.83 //
yatha purimabhaveṣu lokanāthaḥ purimajineṣu akārṣi pūja śreṣṭhām / puṇyaphalavipāka evarūpo na ca janu tṛptu narendra paśyamānaḥ // srs_10.84 //
meru tatha sumeru cakravālā himagiristatha gandhamādanaśca / (vaidya 67) āvaraṇā na te jinasya bhonti ābha yadā jinu muñci buddhakṣetre // srs_10.85 //
ye ca iha samudra buddhakṣetre te 'pi mahīya samāstadā bhavanti / sarvamimu samantu buddhakṣetraṃ samu bhavatī kusumehi saṃprakīrṇam // srs_10.86 //
raśmi śatasahasra aprameyā avakiri pādatalehi dharmarājā / sarvi niraya śītalā bhavanti dharmaduḥkha upanīta sukhaṃ ca vedayanti // srs_10.87 //
dharma daśabala saṃprabhāṣi tatro marumanujāna viśuddha bhoti cakṣuḥ / prāṇi śatasahasra aprameyā niyata bhavanti ca sarvi buddhajñāne // srs_10.88 //
bahu imi sugatasya pratihāryā na sukaru vaktu ca kalpakoṭiyebhiḥ / puravara praviśanti nāyakasmin pramudita sarva jagajjinapraveśe // srs_10.89 //
imi guṇa sugatasya aprameyā naravṛṣabhasya guṇāgrapāragasya / sarvaguṇaviśeṣapāragasya śirasi namasyatha buddhapuṇyakṣetram // srs_10.90 //
iti śrīsamādhirāje purapraveśaparivarto nāma daśamaḥ ||
(vaidya 68) 11 sūtradhāraṇaparivartaḥ |
atha khalu bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasya niviśanarathyāmavagāhamānaścandraprabhasya kumārabhūtasya niveśanaṃ praviṣṭo 'bhūt | praviśya ca nyaṣīdat prajñapta evāsane | yathārhe cāsane bodhisattvasaṃgho bhikṣusaṃghaśca niṣaṇṇo 'bhūt | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavantaṃ bodhisattvasaṃghaṃ bhikṣusaṃghaṃ ca niṣaṇṇaṃ viditvā svayameva śatarasena bhojanena praṇītena prabhūtena khādanīyena bhojanīyena lehyena coṣyeṇa peyena bhagavantaṃ saṃtarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantamapanītadhautapāṇiṃ viditvā divyena navanavatikoṭīśatasahasramūlyena dūṣyayugena bhagavantamabhicchādayāmāsa | teṣāṃ ca bodhisattvānāṃ bhikṣusaṃghasya ca pratyekaṃ pratyekaṃ tricīvaramadātū ||
atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūta ekāṃsamuttarāsaṅga kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantaṃ gāthābhigītena praśnaṃ paripṛcchati sma -
kathaṃ caranto vidu bodhisattvaḥ svabhāvu dharmāṇa sadā prajānate / kathaṃ kriyāmācarate vicakṣaṇaḥ kriyāmācarate bhotāru vadāhi nāyaka // srs_11.1 //
kathaṃ ca jātismaru bhoti nāyaka na cāpi garbhe upapadyate katham / kathaṃ parīvāru bhavedabhedya pratibhānu bhotīha kathamanantakam // srs_11.2 //
sarveṣa sattvāna cariṃ prajānase sarveṣu dharmeṣu ti jñānu vartate / anābhibhūtā dvipadānamuttamā pṛcchāmi praśnaṃ mama vyākarohi // srs_11.3 //
svabhāva dharmāṇamabhāvu jānase anābhilapyāṃ gira saṃprabhāṣase / siṃhena vā dharṣita sarva kroṣṭakā stathaiva buddheniha anyatīrthikāḥ // srs_11.4 //
(vaidya 69) sarveṣa sattvāna cariṃ prajānase sarveṣu dharmeṣu jñānānuvartate / asaṅgajñānī pariśuddhagocarā taṃ vyākarohi mama dharmasvāmī // srs_11.5 //
atītu jānāsi tathā anāgataṃ yacca ihā vartati pratyutpannam / triyadhvajñānaṃ ti asaṅgu vartate tenāhu pṛcchāmiha śākyasiṃham // srs_11.6 //
triyadhvayuktāna jināna dharmatā tvaṃ dharmatāṃ jānasi dharmarāja / dharmasvabhāvakuśalaḥ svayaṃbhūstenāhu pṛcchāmiha jñānasāgaram // srs_11.7 //
yat kiṃci dharmaṃ skhalitaṃ na te 'sti tato ti cittaṃ nikhilaṃ prahīṇam / prahīṇa granthā khilamohasādakā deśehi me bodhicariṃ narendra // srs_11.8 //
yallakṣaṇā dharma jinena buddhāstallakṣaṇaṃ dharma mama prakāśaya / yallakṣaṇaṃ dharmamahaṃ viditvā tallakṣaṇaṃ bodhi cariṣyi cārikām // srs_11.9 //
vilakṣaṇāṃ sattvacarīmanantāṃ kathaṃ carantaścarimotaranti / carīpraveśaṃ mama deśaya svayaṃ śrutvā ca sattvāna cariṃ prajāniyām // srs_11.10 //
vilakṣaṇaṃ dharmasvabhāvalakṣaṇaṃ svabhāvaśūnyaṃ prakṛtīviviktam / pratyakṣa bhonti katha bodhisattvaḥ prakāśayasva mama buddhanetrīm // srs_11.11 //
sarveṣu dharmeṣviha pāramiṃgatāḥ sarveṣu nirdeśapadeṣu śikṣitāḥ / (vaidya 70) niḥsaṃśayī saṃśayakāṅkṣakṣachedake prakāśayāhī mama buddhabodhim // srs_11.12 //
atha khalu bhagavāṃścandraprabhasya kumārabhūtasya cetasaiva cetaḥparivitarkamājñātha candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate smaekadharmeṇa kumāra samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ etān guṇān pratilabhate, kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate | katamenaikena dharmeṇa iha kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmāṇāṃ svabhāvaṃ yathābhūtaṃ prajānāti?kathaṃ ca kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmāṇāṃ svabhāvaṃ jānāti? iha kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmānanāmakān nāmāpagatān prajānāti | ghoṣāpagatān vākpathāpagatān akṣarāpagatān utpādāpagatān nirodhāpagatān hetuvilakṣaṇān pratyayavilakṣaṇān vipākalakṣaṇānārambhaṇalakṣaṇān vivekalakṣaṇān ekalakṣaṇān yadutālakṣaṇān nimittāpagatān acintyāṃścintāpagatān manopagatān sarvadharmān yathābhūtaṃ prajānāti | atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
eku nirdeśa dharmāṇāṃ sarvadharmā alakṣaṇāḥ / deśitā varaprajñena yathābhūtaṃ prajānatā // srs_11.13 //
ya evaṃ dharmanirdeśaṃ bodhisattvaḥ prajānati / na tasya bhoti viṣṭhānaṃ sūtrakoṭyā prabhāṣataḥ // srs_11.14 //
adhiṣṭhito nāyako hi bhūtakoṭīṃ prajānati / prajānāti ca tāṃ koṭīṃ na cātro kiṃci bhāṣitam // srs_11.15 //
ekena sarvaṃ jānāti sarvamekana paśyati / kiyad bahuṃ pu bhāṣitvā na tasyotpadyate mahaḥ // srs_11.16 //
tathāsya cittaṃ nidhyāptaṃ sarvadharmā anāmakāḥ / śikṣito nāmanirdeśe bhūtāṃ vācaṃ prabhāṣate // srs_11.17 //
śṛṇoti ghoṣaṃ yaṃ kaṃcit pūrvāntaṃ tasya jānati / jñātvā ghoṣasya pūrvāntaṃ ghoṣeṇa hriyate na saḥ // srs_11.18 //
yathā ghoṣasya pūrvāntaṃ evaṃ dharmāṇa lakṣaṇam / evaṃ dharmān prajānanto na garbheṣūpapadyate // srs_11.19 //
ajātiḥ sarvadharmāṇāmanutpattiṃ prajānati / prajānan jātinirdeśaṃ bhavejjātismaraḥ sadā // srs_11.20 //
yadā jātismaro bhoti tadā ca carate kriyām / kriyāmotaramāṇasya parivāro na bhidyate // srs_11.21 //
(vaidya 71) yaṃ evaṃ śūnyakān dharmān bodhisattvaḥ prajānati / na tasya kiṃcidajñātameṣā koṭirakiṃcanā // srs_11.22 //
akiṃcanāyāṃ koṭyāṃ hi kiṃcid bālairvikalpitam / yena te kalpakoṭīyaḥ saṃsaranti punaḥ punaḥ // srs_11.23 //
sacette kalpa jānīyuryathā jānati nāyakaḥ / na teṣāṃ duḥkhu jāyeta nāpi gaccheyu durgatim // srs_11.24 //
evaṃ pṛthagjanāḥ sarve ajānanta imaṃ nayam / kṣipanti īdṛśān dharmān yatra duḥkhaṃ nirudhyate // srs_11.25 //
alabdhiḥ sarvadharmāṇāṃ dharmasaṃjñā pravartate / sā evaṃjātikā saṃjñā saṃjñāmeva vijānatha // srs_11.26 //
vijānanā ca saṃjñā ca bālairetadvikalpitam / prakalpiteṣu dharmeṣu nātra muhyanti paṇḍitāḥ // srs_11.27 //
paṇḍitānāmiyaṃ bhūmirbālānāṃ nātra gocaraḥ / gocaro buddhaputrāṇāṃ śūnyā dharmā anāvilāḥ // srs_11.28 //
bodhisattvānāmiyaṃ bhūmirbuddhaputracarī iyam / buddhadharmāṇalaṃkāro deśitā śānta śūnyatā // srs_11.29 //
yadā ca bodhisattvānāṃ prahīṇā bhoti vāsanā / na te hriyanti rūpehi buddhagotrasmi te sthitāḥ // srs_11.30 //
asthāna sarvadharmāṇāṃ sthānameṣāṃ na vidyate / ya evaṃ sthāna jānāti bodhistasya na durlabhā // srs_11.31 //
dānaṃ śīlaṃ śrutaṃ kṣāntiṃ sevitvā mitra bhadrakān / imāṃ kriyāṃ vijānantaḥ kṣipraṃ bodhiṃ sa budhyate // srs_11.32 //
devātha nāgāḥ sada satkaronti gandharva yakṣā asurā mahoragāḥ / sarve ca rājāna suparṇi kinnarā niśācarāścāsya karonti pūjām // srs_11.33 //
yaśo 'sya bhāṣanti ca buddhakoṭiyo bahukalpakoṭyo 'pi adhiṣṭhihantaḥ / (vaidya 72) dharma prakāśantiya bhoti varṇo na śakyu paryantu kṣapetu tasya // srs_11.34 //
yaḥ śūnyatāṃ jānati bodhisattvaḥ karoti so 'rthaṃ bahuprāṇikoṭinām / deśeti dharmaṃ paryāyasūtrato śrutvāsya prema janayanti gauravam // srs_11.35 //
jñānaṃ ca teṣāṃ vipulaṃ pravartate yeneti paśyanti narottamān jinān / kṣetre ca paśyanti viyūha śobhanaṃ dharmaṃ ca deśenti te lokanāthāḥ // srs_11.36 //
māyopamān jānatha sarvadharmān yathāntarīkṣaṃ prakṛtīya śūnyam / prakṛtiṃ pi so jānati teṣa tādṛśīmevaṃ caranto na kahiṃci sajjati // srs_11.37 //
jñānenāsaṅgena karoti so 'rthaṃ loke caranto varabodhicārikām / jñānena te vīkṣiya sarvadharmān preṣenti te nirmita anyakṣetrān // srs_11.38 //
te buddhakṛtyaṃ kariyāṇa nirmitā prakṛtīya gacchanti yathaiva dharmatām / yathābhiprāyaṃ ca labhanti te 'rthaṃ ye bodhicittasmi narāḥ pratiṣṭhitāḥ // srs_11.39 //
sa bhoti buddhān sadā kṛtajño yo buddhavaṃśasya sthitīya yujyate / virocamānena samucchrayeṇa dvātriṃśa kāye 'sya bhavanti lakṣaṇāḥ // srs_11.40 //
anyānanantān bahu ānuśaṃsān śreṣṭhaṃ samādhau caramāṇu lapsyate / mahābalo bhoti sadā akampiyo rājān tasyo na sahanti tejaḥ // srs_11.41 //
(vaidya 73) prāsādiko bhoti mahābhiṣaṭkaḥ puṇyena tejena śirīya codgataḥ / devāpi no tasya sahanti tejo yo buddhadharmeṣu careya paṇḍitaḥ // srs_11.42 //
mitraṃ sa bhoti sada sarvaprāṇināṃ yo bodhicittasmi dṛḍhaṃ pratiṣṭhitaḥ / na cāndhakāro 'sya kadāci bhoti prakāśayantasmi sa buddhabodhim // srs_11.43 //
apagatagiravākpathā anabhilapyā yatha gaganaṃ tatha tāḥ svabhāvadharmāḥ / ima gati paramāṃ vijānamāno tatha tu bhavati pratibhānu akṣayaṃ se // srs_11.44 //
sūtraśatasahasra bhāṣamāṇaḥ sūkṣma prajānati pūrvikāṃ sa koṭim / sada vidu bhavatī asaṅgavākyaḥ susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ // srs_11.45 //
nayaśatakuśalaśca nityu bhoti bahuvidhaghoṣaniruktikovidaśca / karmaphalavibhakti niścitāśco bhonti viśiṣṭa viśeṣa evarūpāḥ // srs_11.46 //
avikalaveśadhārī bhoti daśabalaātmaja paṇḍito mahātmā / sada sbhṛti pariśuddha tasya bhoti susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ // srs_11.47 //
na śruṇati amanojña śabda jātu śruṇati praṇīta manāpu nitya śabdān / sada bhavati manojña tasya vācā susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ // srs_11.48 //
smṛtimatigatiprajñavantu bhoti tathapi ca cittamanāvilaṃ prasannam / (vaidya 74) sūtraśatasahasru bhāṣate anekān susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ // srs_11.49 //
akṣarapadaprabhedakovidaśco ruta bahu jānati naika anyamanye / arthakuśala bhoti vyañjano ca ima guṇa dharmasvabhāvu jānamānaḥ // srs_11.50 //
devamanujanāgarākṣasānām asuramahoragakinnarāṇa nityam / teṣa sada priya manāpa bhoti susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ // srs_11.51 //
bhūtagaṇapiśācarākṣasāśco paramasudāruṇa ye ca māṃsabhakṣāḥ / te 'sya bhayu na jātu saṃjanenti susukhuma dharmasvabhāvu jānamānaḥ // srs_11.52 //
vipula kathaṃ śruṇitva paṇḍitānāṃ vipula prajāyati romaharṣa teṣām / vipula tada janenti buddhapremaṃ vipula acintiyu teṣu bhoti arthaḥ // srs_11.53 //
puṇyabala na śakyu teṣa vaktuṃ bahumapi kalpasahasra bhāṣamāṇaiḥ / aparimita ananta aprameya imu sugatāna dharetva dharmagañjam // srs_11.54 //
sarva jina atīta pūjitāste aparimitā ya anāgatāśca buddhāḥ / daśasu diśāsu ye sthitāśca buddhā ima vara śānta samādhi dhārayitvā // srs_11.55 //
yatha naru iha kaści puṇyakāmo daśabala kāruṇikānupasthiheyyā / aparimita ananta kalpakoṭīraparimitaṃ ca janetu prema teṣu // srs_11.56 //
(vaidya 75) dvitīya naru bhaveta puṇyakāmo itu paramārthanayāttu gāthamekām / dhariya carimakāli vartamāne parimaku puṇyakalā na bhoti tasya // srs_11.57 //
parama iyaṃ viśiṣṭa buddhapūjā carimaki dāruṇi kāli vartamāne / catupadamita gāthameku śrutvā dhārayi pūjita tena sarvabuddhāḥ // srs_11.58 //
parama sada sulabdha tehi lābhā parama subhuktu sadā va rāṣṭrapiṇḍam / parama daśabalasya jyeṣṭhaputrā bahu jina pūjita tehi dīrgharātram // srs_11.59 //
ahamapi iha dṛṣṭa gṛghrakūṭe tatha maya vyākṛta te 'pi buddhajñāne / api ca maya parītu maitraka syāṃ punarapi vyākaraṇāya tasmi kāle // srs_11.60 //
tatha punaramitāyu teṣa tatro bhāṣate buddha aneka ānuśaṃsām / sarvi imi sukhāvatīṃ praviṣṭo abhirati gatva akṣobhya paśyi buddham // srs_11.61 //
kalpaśatasahasra aprameyā na ca vinipātabhayaṃ kadāci bhoti / imu varu caramāṇu bodhicaryāmanubhavati sa hi nitya saumanasyam // srs_11.62 //
tasya imu viśiṣṭa evarūpā ya imu prakāśita śreṣṭha ānuśaṃsām / pratipadamanuśikṣamāṇa mahyaṃ paścimi kāli dhareyu eta sūtram // srs_11.63 // iti śrīsamādhirāje sūtradhāraṇaparivarto nāmaikādaśaḥ || 11 || (vaidya 76) 12 samādhyanuśikṣaṇāparivartaḥ |
tatra kumāra yo bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadhamāṇāṃ svabhāvaṃ prajānāti, tasyeme evaṃrūpā guṇānuśaṃsā bhavanti - sa tathāgatānāṃ bhūtaṃ guṇavarṇaṃ bhāṣate | na ca tathāgatān vyākhyāti asatā abhūtena | tat kasya hetoḥ? yayā dharmatayā tathāgataḥ prabhāvyate, tāṃ dharmatāṃ yathābhūtaṃ prajānāti | anantāt buddhaguṇān prajānāti | tat kasya hetoḥ? anantā hi kumāra buddhaguṇā acintyāścintāpagatāḥ | tenāśakyaṃ cintayituṃ vā pramātuṃ vā | tat kasya hetoḥ? cittaṃ hi kumāra niḥsvabhāvamarūpyanidarśanam | iti hi kumāra yatsvabhāvaṃ cittaṃ tatsvabhāvā buddhaguṇāḥ, yatsvabhāvā buddhaguṇāstatsvabhāvāstathāgatāḥ, tatsvabhāvāḥ sarvadharmāḥ | yaḥ kumāra bodhisattvo mahāsattva evaṃ sarvaguṇasvabhāvanirdeśaṃ yathābhūtaṃ prajānāti, ayaṃ kumāra ucyate bodhisattvo mahāsattvo nidhyāptimānasaḥ | niḥsaraṇakuśalaḥ | traidhātukaniḥsaraṇaṃ yathābhūtaṃ prajānāti | yathāvadarśī avitathavādī ananyathābhāṣī, yathāvādī tathākārī, anabhiniviṣṭastraidhātuke traidhātukasamatikrāntaḥ | samatikrāntaḥ kāmabhūmiṃ rūpabhūmiṃ ārūpyabhūmiṃ kleśabhūmiṃ nāmabhūmiṃ ghoṣabhūmim | akṣarapadanayakuśalaḥ | akṣaravibhāvitajñānaḥ | anabhilapyadharmakovidaḥ | akṣarajñaḥ | akṣarakuśalaḥ | akṣarapadaprabhedajñānakuśalaḥ | akṣarapadaprabhedavistārajñānakuśalaḥ | sarvadharmapadaprabhedakuśalaḥ | sarvadharmapadaprabhedavistārakuśalaḥ | sarvadharmavyavasthānajñānakuśalaḥ | niścitayā buddhyā samanvāgato 'nabhibhūtaḥ sarvamāraiḥ pāpīyobhirmārakāyikābhiśca devatābhiḥ ||
asmin khalu punardharmaparyāye bhāṣyamāṇe aṣṭānavaterniyutānāṃ devamānuṣikāyāḥ prajāyāḥ pūrvaparikarmakṛtāyāḥ koṭīśatasahasrāvartāyā dhāraṇyā anāvaraṇāyāśca dharmavipaśyanāyāḥ kṣānteḥ pratilambho 'bhūt | te ca sarve bhagavatā vyākṛutā aṣṭācatvāriṃśatā kalpairasaṃkhyeyaśatasahasrairanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante | sarve ca anyānyanāmāna ekāyuṣpramāṇā anyānyeṣu buddhakṣetreṣu anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante | tatredamucyate -
yo bodhisattva matimān prāpnoti anuttarāṃ varāṃ bodhim / arthe ca dharmi kuśalo carati sa dharmasvabhāvasmi // srs_12.1 //
nābhūt bhaṇati vācaṃ buddhānāṃ yādṛśā guṇaviśeṣāḥ / sa hi dharmu taṃ jinānāṃ jānati śūro vigatakaṅkṣāḥ // srs_12.2 //
ekārtha sarvadharmān prajānati ca śūnyatāṃ sa ekāṃśam / nānārthu nāsti teṣāṃ ekārthe śikṣito bhavati // srs_12.3 //
(vaidya 77) niṣkalpānavikalpān anopalambhāṃśca jānāti matimān / kṣati akṣaye 'sya saṃjñā prahīṇa sarvā niravaśeṣā // srs_12.4 //
na hi rūpato daśabalān paśyati so dharmakāya narasiṃhān / nāpi lakṣaṇehi tasya prahīṇa sarve viparyāsāḥ // srs_12.5 //
dharmā acintya ete cintāpagatā svabhāva upaśāntāḥ / evaṃ prajānamānaḥ paśyati buddhān dvipadaśreṣṭhān // srs_12.6 //
yatha jñātvātmasaṃjñāstathaiva sarvatra preṣitā buddhiḥ / sarve ca tatsvabhāvā dharma viśuddhā gaganakalpāḥ // srs_12.7 //
na hi jāta mānase 'sya niḥsaraṇaṃ jñātva sarvadharmāṇām / traidhātuke vimuktipraṇidhānu na vidyate tasya // srs_12.8 //
yathāvadarśi bhoti avitathavacano 'nanyathābhāṣī / sarvaṃ ca tasya vacanaṃ niścarati jinānubhāvena // srs_12.9 //
atikrāntu kāmabhūmiṃ kileśabhūmiṃ ca rūpa ārūpyān / dharmeṣvasaktamanasaḥ pramudita carate jagahitāya // srs_12.10 //
atikrāntu nāmabhūmiṃ ghoṣo jñāna svabhāvena cayikaḥ / yāvacciraṃ pi bhaṇato na vidyate niśrayastasya // srs_12.11 //
saṃjñāpracāru nāsti dṛṣṭiviparyāsu sarvaśaḥ kṣīṇaḥ / suniścitā buddhiśca te gaganopamadhīrāḥ // srs_12.12 //
vihāra koṭīniyutā bhaveyu vikṣepaṇārtha cittasya / abhibhavati sarvamārān na cāpi teṣāṃ vaśamupaiti // srs_12.13 //
sarvi jahyu mārajālaṃ pariśuddhaḥ śīlavānaparidāhaḥ / dhyānasukhasmi nirataḥ prajānati ca śūnyakaṃ lokam // srs_12.14 //
lokāśca skandha uktāstāṃścāpi sa śūnyakān prajānati / anutpādānanirodhān sarvān gaganopamān dharmān // srs_12.15 //
ātmānaṃ sa tyajate na caiva śikṣāṃ śrutāṃ daśabalasya / so śīlapāramiṃ gata upapadyati yatra praṇidheti // srs_12.16 //
vicarantu buddhakṣetrān paśyati buddhakoṭīniyutāni / na svargaṃ prārthayate na cāpi praṇidhānato muktaḥ // srs_12.17 //
(vaidya 78) na bhraṃśayati sa vīryaṃ muhūrtamātramapi dharma caramāṇaḥ / praśaṃsitaśca bhoti buddhabhirdaśadiśe loke // srs_12.18 //
tasmāttarhi kumāra śrutvā dharmānimān samādhismin / jahiyāna jñātralābhaṃ prakāśaya mahājane dharmam // srs_12.19 //
ya icchati svayaṃbhūrbhaveya buddho mahāguṇasamaṅgī / iha śikṣitvā kuśalo daśabaladhārī bhavati buddhaḥ // srs_12.20 // iti śrīsamādhirāje samādhyanuśikṣaṇāparivarto nāma dvādaśaḥ || 12 || (vaidya 79) 13 samādhinirdeśaparivartaḥ |
tatra khalu bhagavān punareva candraprabhaṃ kumārabhūtamāmantrayate sma - tasmāttarhi kumāra bodhisattvena mahāsattvena anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmena samādhinirdeśakuśalena bhavitavyam | tatra kumāra katamaḥ samādhinirdeśaḥ?yā yathāvattatā sarvadharmāṇāṃ samatā aviṣamatā | akalpanā avikalpanā | aviṭhapanā asamutthāpanā | anutpādaḥ anirodhaḥ | kalpavikalpaparikalpasamucchedaḥ | cittānālambanatā | amanasikāraḥ | prajñaptisamucchedaḥ | vitarkavikalpasamucchedaḥ | rāgadveṣamohasamucchedaḥ | nāntānantamanasikāraḥ | manasikārasamucchedaḥ | skandhadhātvāyatanasvabhāvajñānam | smṛtimatigatihrīdhṛticāritrācāragocarapratipattisthānam | araṇābhūmiḥ | śāntabhūmiḥ | sarvaprapañcasamucchedaḥ | sarvabodhisattvaśikṣā | sarvatathāgatagocaraḥ | sarvaguṇapariniṣpattiḥ | ayamucyate kumāra samādhinirdeśaḥ | yatra samādhinirdeśe pratiṣṭhito bodhisattvo mahāsattvo 'virahito bhavati samādhinā, abhrāntacittaśca bhavati, mahākaruṇāsamanvāgato 'prameyāṇāṃ ca sattvānamarthaṃ karoti ||
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -
samādhyaviṣamā bhūmiḥ śāntā sūkṣmā sudurdṛśā / sarvasaṃjñāsamuddhātaḥ samādhistena cocyate // srs_13.1 //
akalpaścāvikalpaścāgrāhyatvamanidarśanam / anupalabdhiścittasya samādhistena cocyate // srs_13.2 //
samāhito yadā bhoti sarvadharmā na manyate / amanyanā yathābhūtaṃ samādhiriti śabditaḥ // srs_13.3 //
na dharme 'sti rajomātra rajaścāpi na vidyate / anupalabdhirdharmāṇāṃ samādhistena cocyate // srs_13.4 //
cittasyānupalabdhiśca vikalpo hyeṣa cocyate / avikalpitāśca te dharmā samādhireṣa jānathaḥ // srs_13.5 //
śabdena sūcito hyarthaḥ sa ca śabdo avastukaḥ / pratiśrutkopamaḥ śabdo antarīkṣaṃ yathā nabhaḥ // srs_13.6 //
asthitā hi ime dharmāḥ sthitireṣāṃ na vidyate / asthitiḥ sthitiśabdena svabhāvena na labhyate // srs_13.7 //
cyavate agatītyevaṃ gatiścāsau na vidyate / agatirgatiśabdena samādhirnaditastathā // srs_13.8 //
(vaidya 80) asamāhito vucyati eṣa manyanā samāhito eṣa dvitīya manyanā / amanyamānā vicaranti bodhaye amanyamānā spṛśi bodhimuttamām // srs_13.9 //
samaviṣama eṣa śāntabhūmiḥ śamathavipaśyanānimitta eṣā / seviya imu śānta buddhabodhiṃ sa iha prayukta samādhibhāvanāyām // srs_13.10 //
na ca punariyamakṣarehi śakyaṃ praviśitu arthagati praveśe / sarvaruta jahitva bhāṣyaghoṣaṃ bhavati samāhita no ca manyanāsya // srs_13.11 //
yaśca iha samādhi bodhisattvo yatha- upadiṣṭu tathā sthiheta yuktaḥ / sacediha bhavi kalpadāhu kṣetre girivaramadhyagataṃ na taṃ dahe 'gniḥ // srs_13.12 //
yatha gaganu na jātu dagdhapūrvaṃ subahukalpaśatehi dahyamānam / gaganasamā adhijānamāna dharmāṃste na jātu dahyati so 'gnimadhye // srs_13.13 //
saci puna jvalamāna buddhakṣetre praṇidhi karoti samādhiye sthihitvā / jvalanu ayu praśāmyatāmaśeṣaṃ pṛthivī vinaśyi na cāsya anyathātvam // srs_13.14 //
ṛddhibalu anantu tasya bhoti khagapathi gacchati so asajjamānaḥ / imi guṇa anubhoti bodhisattvo yatha-anuśiṣṭu samādhiye sthihitvā // srs_13.15 //
jāyate cyavate vāpi na ca jāti na cyutiḥ / yasya vijānanā eṣā samādhyasya na durlabhā // srs_13.16 //
(vaidya 81) na cyutirnāpi co jāti lokanāthena deśitā / lokanāthaṃ viditvaivaṃ samādhiṃ tena jānatha // srs_13.17 //
anopaliptā lokena lokadharme na sajjati / asajjamānaḥ kāyena buddhakṣetrāṇi gacchati // srs_13.18 //
kṣetreṣu paśyate nityaṃ saṃbuddhān lokanāyakān / dharmaṃ ca śṛṇute tatra buddhakṣetreṣu bhāṣitam // srs_13.19 //
na jātu tasya ajñānaṃ dharmadhātuṃ ca bhāṣate / gatijñaḥ satato dharme dharmadhātumayo hi saḥ // srs_13.20 //
bhāṣataḥ kalpakoṭyo 'pi pratibhānaṃ na hīyate / nirmiṇoti bahūnanyān bodhisattvān vicakṣaṇaḥ // srs_13.21 //
kṣetrātaḥ kṣetra gacchanti bodhisattvāna nirmitāḥ / sahasrapatrapadmeṣu paryaṅkena niṣaṇṇakāḥ // srs_13.22 //
buddhabodhiṃ prakāśenti dhāraṇīsūtraśobhanam / anyāśca sūtrakoṭīyo samādhiṃ śānta bhāvayan // srs_13.23 //
avivartikapathe sthāpenti bahūn sattvānacintiyān / pratibhānaṃ kṣayaṃ naiti buddhabodhiṃ prakāśiya // srs_13.24 //
kūṭāgāre hi gacchanti ratanehi vicitrite / okiranti ca puṣpehi gandhavadbhirvināyakam // srs_13.25 //
okiranti ca cūrṇehi gandhavantehi nāyakam / kurvanti vipulāṃ pūjāṃ sarve te bodhikāraṇāt // srs_13.26 //
aprameyā guṇā ete bodhisattvāna tāyinām / niṣkileśā yadā bhonti tadā ṛddhiṃ labhanti te // srs_13.27 //
anupattikileśāna acchāḥ śuddhāḥ prabhāsvarāḥ / asaṃskṛtā akopyāśca bodhisattvāna gocarāḥ // srs_13.28 //
praśāntā upaśāntāśca niṣkileśā anaṅganāḥ / aprapañcā niṣprapañcāḥ prapañcasamatikramāḥ // srs_13.29 //
apracāro 'kṣarāṇāṃ ca sarvadharmāṇa lakṣaṇam / durvijñeyaśca ghoṣeṇa samādhistena cocyate // srs_13.30 //
akṣayā upaśāntā ca anābhogā adarśanā / gocaraḥ sarvabuddhānāṃ bhūtakoṭiranāvilā // srs_13.31 //
(vaidya 82) sarvabuddhāniyaṃ śikṣā sarvadharmasvabhāvatā / iha śikṣitva saṃbuddhā guṇānāṃ pāramiṃ gatāḥ // srs_13.32 //
na saṃpāraṃ na vāpāraṃ pūrvānto na vikalpitaḥ / tena te sarva saṃbuddhā guṇānāṃ pāramiṃ gatāḥ // srs_13.33 //
anāgatānagatikān dharmān jñātvā svabhāvataḥ / niṣprapañcānanābhogāṃstatra te pāramiṃ gatāḥ // srs_13.34 // iti śrīsamādhirāje samādhinirdeśaparivartastrayodaśaḥ || 13 || (vaidya 83) 14 smitasaṃdarśanaparivartaḥ |
atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūta utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - āścaryaṃ bhagavan yāvat subhāṣiteyaṃ bhagavatā tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena sarvadharmasvabhāvasamatā sarvabodhisattvaśikṣāsamādhinirdeśaḥ | yathāpi nāma bhagavan dīrgharātramatra śikṣitvā samudāgato 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | pratibhāti ca me bhagavan, pratibhāti ca me sugata | bhagavānāha - pratibhātu te kumāra yasyedānīṃ kālaṃ manyase | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavatā kṛtāvakāśo bhagavantaṃ saṃmukhaṃ sārūpyābhirgāthābhirabhyaṣṭāvīt -
dṛṣṭvāna sattvān dukhitānupadrutān rāgeṇa doṣeṇa sadābhibhūtān / cittaṃ tvayotpāditu bodhikāraṇādū buddho bhaveyaṃ ti prajāna mocakāḥ // srs_14.1 //
cīrṇo 'si vīrye bahukalpakoṭiyo dāne dame saṃyami nityu śikṣitaḥ / śīle ca kṣāntau tatha vīrye 'tandrito dānaṃ ca dattaṃ vipulamanantakam // srs_14.2 //
na co tava mānasu jātu khinnaṃ hastāṃśca pādāṃstyajamānu jīvitam / hiraṇyasuvarṇaṃ tatha putradāraṃ rājthaṃ ca tyaktamanapekṣa bhūtvā // srs_14.3 //
śīlaṃ tavācchaṃ vimalaṃ viśuddham ātmā ca tyakto na ca śīla khaṇḍitam / kāyena vācā manasā susaṃvṛtā sudāntacittā sugatā namo 'stu te // srs_14.4 //
kṣāntīratāḥ kṣāntipathe pratiṣṭhitāḥ kāye kṛte khaṇḍa pi naiva krudhyase / kṣīraṃ tataḥ prasravi maitrabhāvanā āścaryabhūtā sugatā namo 'stu te // srs_14.5 //
(vaidya 84) balairupetā daśabhirbalaiḥ sthitā asaṅgujñānī vidi sarvadharmān / karuṇāni lokahitakara dharmasvāmin anukampase prajā ima arthakāmaḥ // srs_14.6 //
śūnyaṃ ti jñānaṃ na ca punihāsti sattvo lokaṃ ca dṛṣṭva tathā ti pranaṣṭamārgam / vibodhitāste prakṛtinirātmadharme vimuktijātā na ca kvaci sā vimuktiḥ // srs_14.7 //
pratyādiśaṃ jahiya sadā pramattaṃ jitvā ca māraṃ sabalamanantasainyam / buddhitva bodhi vipulāmanantajñānaṃ diśehi dharmaṃ parama viśuddhaśāntam // srs_14.8 //
gaganaṃ pateyyā saha śaśitārakehi pṛthivī vinaśyet sanagaraśailasaṃsthā / ākāśadhāturapi ca siyānyathātvaṃ no caiva tubhyaṃ vitatha bhaṇeyya vācā // srs_14.9 //
dṛṣṭvā tvaṃ duḥkhitān sattvānupalambharatāḥ prajāḥ / anopalambhaṃ deśesi gambhīrāṃ śāntaśūnyatām // srs_14.10 //
śikṣito 'si mahāvīra kalpakoṭīracintiyā / anopalambhaśikṣāyāṃ skhalitaṃ te na vidyate // srs_14.11 //
yādṛśe śikṣito dharme tādṛśaṃ dharmu bhāṣase / abhūmiratra bālānāṃ yāvanta anyatīrthikāḥ // srs_14.12 //
ye sthitā ātmasaṃjñāyāṃ te skhalanti avidvasu / jñātvā dharmāṇa nairātmyaṃ skhalitaṃ te na vidyate // srs_14.13 //
bhūtavādī mahāvīra bhūtadharmapratiṣṭhitaḥ / bhūte satye sthito nātha bhūtāṃ vācaṃ prabhāṣase // srs_14.14 //
bhūtā te cārikā āsīd yathā te praṇidhiḥ kṛtaḥ / tasya bhūtasya niṣyandā bhūtāṃ vācaṃ prabhāṣase // srs_14.15 //
bhūtacaryāsu saṃpanno bhūtakoṭīsuśikṣitā / bhūtāśayā bhūtacarī bhūtaprajña namo 'stu te // srs_14.16 //
(vaidya 85) samaste prajñayā nāsti jñānavādi prabhākara / jñāne viśeṣatāṃ prāpta jñānavādi namo 'stu te // srs_14.17 //
mitrastvaṃ sarvasattvānāṃ maitrī tava subhāvitā / aprakampyo yathā meruracalaḥ supratiṣṭhitaḥ // srs_14.18 //
gaṇe suvipule śāsturgaṇān saṃparikarṣasi / gabhīraprajñā sugatā nadase pariṣadgatā // srs_14.19 //
siṃhanādaṃ nadi buddhaḥ siṃhavikrāntavikramaḥ / jitāste tīrthikāḥ sarve siṃhena kroṣṭukā yathā // srs_14.20 //
adāntadamako vīra adāntā damitāstvayā / te ca mitrā dṛḍhā bhonti abhedyā bhonti susthitāḥ // srs_14.21 //
dṛṣṭvā tvaṃ duḥkhitān sattvānātmadṛṣṭisamāśritān / nairātmya dharmaṃ deśemi yatra nāsti priyāpriyam // srs_14.22 //
aśikṣitānāṃ bālānāṃ kumārgapathacāriṇām / mārgaṃ tvaṃ saṃprakāśesi yena gacchanti nāyakāḥ // srs_14.23 //
ye sthitā ātmasaṃjñāyāṃ duḥkhe te supratiṣṭhitāḥ / na te jānanti nairātmyaṃ yatra duḥkhaṃ na vidyate // srs_14.24 //
akhilitapadadharmadeśako 'si skhalitu na labhyati lokanātha / avitatha gira saṃprabhāṣase tvaṃ duḥkhamokṣakarā namaste nātha // srs_14.25 //
bahuniyutaśatā sahasrakoṭyo gaganasthitāḥ pṛthu devanāgayakṣāḥ / sarviṃ spṛha janenti nāyakasmin bhagavatu vāca śruṇitva arthayuktām // srs_14.26 //
snigdhamṛdumanojñakālayuktāṃ sumadhura vāca praṇīta premaṇīyām / aparimitasvarāṅgasaṃprayuktāṃ hitakara mokṣakarīṃ bahujanasya // srs_14.27 //
turiyaśatasahasra aprameyā sumadhura yukta bhaveyurekakāle / (vaidya 86) divyasvara viśiṣṭa premaṇīyā abhibhavati sugatasya ekavācā // srs_14.28 //
dvijagaṇakalaviṅkamañjudhoṣāḥ surucira premaṇīyāḥ sugītaśabdāḥ / śaṅkhapaṭahabherivīṇaśabdāḥ kalamapi na labhantiḥ buddhaśabde // srs_14.29 //
parabhṛtaśukaśārikāṇa śabdāstatha punaḥ krauñcamayūrakinnarāṇām / ruta ravita ya keci premaṇīyāḥ kalamapi buddhasvarasya nānubhonti // srs_14.30 //
priya madhura manojña premaṇīyāḥ sumadhura śāntagirā praśaṃsanīyāḥ / sarvi gira prayukta ekakāle giravara harṣaṇiyāstathāgatasya // srs_14.31 //
suramanujanarendradānavānāṃ sakalabhave tribhave ya asti sattvāḥ / yā prabhā abhavat prabhākarāṇāṃ abhibhavati sugatasya ekaraśmiḥ // srs_14.32 //
kusumitu sugatasya ātmabhāvaḥ parivṛtu vicitru sarvalakṣaṇaiḥ / puṇyaśatanirvṛtu accha śuddhaḥ pratapati sarvajage jinasya kāyaḥ // srs_14.33 //
śaṅkhāna śabda paṇavasughoṣakāṇāṃ bherīṇa śabda tathapi ca kimpalānām / sarve ca śabda sumadhura premaṇīyā buddhasya śabde śatima kalāṃ na bhonti // srs_14.34 //
tūryāṇa koṭiniyutasahasraśabdā āsvādanīya sumadhura divyakalpāḥ / prāmodanīya marugaṇa apsarāṇāṃ buddhasya śabde śatima kalāṃ na bhonti // srs_14.35 //
(vaidya 87) krauñcā mayūra parabhṛta cakravākā haṃsāḥ kuṇālā bahuvidhapakṣisaṃghāḥ / ye te saśabdāḥ sumadhura ekakāle buddhasya śabde śatima kalāṃ na bhonti // srs_14.36 //
nāgāna yakṣāṇa asuramahoragāṇāṃ devendrabrahmamarupatīnāṃ ca śabdāḥ / yāvanta śabdāstribhave manojña kāntā buddhasvarasya kalamapi te na bhonti // srs_14.37 //
yā brahmaṇo vā marupatinaśca ābhā prabhāsvarāṇāṃ maṇiratanāna ābhāḥ / sarvā ya ābhā vividhamanekarūpāḥ sarvāsta ekā abhibhavi buddharaśmiḥ // srs_14.38 //
kāyena śuddho vacasā manena caiva jñānena śuddhastribhavi anopaliptaḥ / guṇasārarāśi guṇaratano narendraḥ sarvaguṇehi asamasamaḥ svayaṃbhūḥ // srs_14.39 //
evaṃ stavitvā daśabala satyavādiṃ vācaṃ prabhāṣi muditamanaḥ kumāraḥ / pūjitva buddhamatuliyamaprameyaṃ buddho bhaveya yatha iva śākyasiṃhaḥ // srs_14.40 //
tasyo viditvā sugatu viśiṣṭa caryāmasaṅgajñānī smitamakaronnarendraḥ / maitreyu pṛcchī daśabalajyeṣṭhaputraṃ kasyārthi etaṃ smitu kṛtu nāyakena // srs_14.41 //
ākampitābhūdvasumati ṣaḍvikāraṃ devāśca nāga gaganasthitā udagrāḥ / prekṣanti buddhaṃ pramudita hṛṣṭacittāstaṃ vyākarohi sugata anābhibhūtaḥ // srs_14.42 //
abhūmirasmi bhagavatu śrāvakāṇāṃ yatra pravṛttaṃ puruṣavarasya jñānam / suviśuddhajñāninnanupamaprajñabhūmi akhilā te smitu kṛtu jina kasya arthe // srs_14.43 //
(vaidya 88) pṛcchami daśabalaṃ vināyakaṃ śākyasiṃha dvipadānamuttamam / jñānapāramiṃ gataṃ prabhākaraṃ rāgadveṣakhilamohasādakam // srs_14.44 //
kalpakoṭi carito 'si nāyako gaṅgavālukasamāstatottaram / eṣamāṇu varabodhimuttamāṃ kasya arthi smitu etu darśitam // srs_14.45 //
hastapāda parikṛtta śāstunā putradāra priyajñāti bāndhavān / eṣamāṇu varajñānamuttamaṃ ko nu hetu smitadarśane mune // srs_14.46 //
aśvahastirathapattiyo tvayā dāsadāsimaṇiratna rūpyakam / naiva dravyaratanaṃ ca labhyate yanna tyaktu caratā ti cārikām // srs_14.47 //
jñānu śreṣṭhu tribhave 'tivartate sarvasattvacariyāṃ prajānase / dhātucittu adhimuktikovidā kasya arthi smitu etu darśitam // srs_14.48 //
kena pūjita narāṇamuttamāḥ kasya vārtha vipulo bhaviṣyati / ko ca asya cariyāya grāhakaḥ kasya arthi smitu darśitaṃ mune // srs_14.49 //
ṣaḍvikāra pṛthivī prakampitā padmakoṭya dharaṇītu utthitāḥ / koṭipatraparamā prabhāsvarā hemavarṇarucirā manoramā // srs_14.50 //
yatrime sthita jinasya aurasā bodhisattva paramā maharddhikāḥ / dharmabhāṇaka bahū samāgatāsteṣa kāruṇika pṛcchi nāyakam // srs_14.51 //
(vaidya 89) bheriśaṅkhatuṇavāḥ sughoṣakāstūrya koṭiniyutāḥ pravāditāḥ / teṣa śabda gaganasmi śrūyate yādṛśaḥ sugataghoṣa acintiyaḥ // srs_14.52 //
haṃsakrauñcakalaviṅkakokilāḥ pakṣisaṃgha bahukāḥ samāgatāḥ / muñci ghoṣa paramaṃ prabhāsvaraṃ buddhaghoṣakala nānubhonti te // srs_14.53 //
kena dāna dama saṃyamaḥ pure kalpakoṭi bahukā niṣevitāḥ / kena pūjita narāṇa uttamā kasya arthi smitu etu darśitam // srs_14.54 //
kena pūrvi dvipadendru pṛcchito gauravaṃ paramu saṃjanitvana / buddhabodhi kathameṣa labhyate kasya arthi smitu etu darśitam // srs_14.55 //
yāttikā daśabalā atītakāḥ pratyutpanna sugatā anāgatāḥ / sarva jānasi narāṇamuttamo tena pṛcchami prajāya kāraṇāt // srs_14.56 //
cittasaṃtati prajāya jānate sarvi prāṇina anantagocarāḥ / yasya yādṛśu narasya āśayastena pṛcchami narāṇamuttamam // srs_14.57 //
ye caranti cariyāmanuttamāṃ hetuyuktivinayasmi kovidāḥ / buddhajñāna kathametu labhyate etadarthi dvipadendru pṛcchiham // srs_14.58 //
ye hi dharma sukhumāḥ sudurdṛśāḥ śūnya śānta atulā acintiyāḥ / bhāvitā daśabalāna gocarāsteṣa artha ahu pṛcchi nāyakam // srs_14.59 //
(vaidya 90) yeṣa maitri karuṇā subhāvitā sarvaprāṇiṣu jage acintiyā / sattvasaṃjña na ca yeṣa vartate teṣa arthi dvipadendru pṛcchiyām // srs_14.60 //
yeṣa jñānamatulamacintiyaṃ teṣa grāhya na kadāci vidyate / cittagocariya pāramiṃ gatā teṣa arthi ahu nātha pṛcchami // srs_14.61 //
śīlajñānaguṇapāramiṃ gatā tryadhvajñānamatulaṃ bhivartate / naiva tubhya skhalitūpalabhyate kasya arthi smitu etu darśitam // srs_14.62 //
śāriputra aniruddha kolitā ye ca anya sugatasya śrāvakāḥ / naiva teṣa iha jñānu vartate buddhagocaru ayaṃ nirūttaraḥ // srs_14.63 //
sarvadharmavaśipāramiṃ gatāḥ sarvaśikṣacariyāya udgatāḥ / saṃjanetva karuṇāṃ vināyakā muñca ghoṣa paramārthakovidā // srs_14.64 //
ye 'pi pūrva bahukalpakoṭiyo eva cinti dvipadendru pṛcchitaḥ / bhaṣyamagru śaraṇaṃ parāyaṇaṃ teṣa adya phala brūhi nāyakā // srs_14.65 //
yakṣarākṣasakumbhāṇḍaguhyakāḥ prekṣamāṇa dvipadānamuttamam / sarvi prāñjalisthitāḥ sagauravāḥ śrotu vyākaraṇamagrapudgalān // srs_14.66 //
(vaidya 91) bodhisattva bahavo 'dya āgatā ṛddhimanta bahukṣetrakoṭibhiḥ / jeṣṭhaputra sugatasya aurasāḥ sarvi prāñjalisthitāḥ sagauravāḥ // srs_14.67 //
gandhahasti purimādiśā gato 'kṣobhyakṣetra diśi lokaviśrutaḥ / bodhisattvanayutaiḥ puraskṛtaḥ śākyasiṃhu dvipadendru pṛcchanā // srs_14.68 //
sukhāvatīya varalokadhātuto mahāsthāma prāpta avalokiteśvaraḥ / bodhisattvanayutaiḥ puraskṛtaḥ śākyasiṃhu dvipadendru pṛcchanā // srs_14.69 //
yena pūrva bahukalpakoṭiyo aprameya sugatā upasthitāḥ / sāgarāṇa sakalā ca vālikā eṣatā parama jñānamuttamam // srs_14.70 //
sarvabuddhastuta saṃpraśaṃsitaḥ sarvadharmaguṇapāramiṃ gataḥ / sarvalokadiśatāsu viśruto mañjughoṣa sthitu prāñjalīkṛtaḥ // srs_14.71 //
buddhakṣetraniyutaiścaritvanā sudurlabhamīdṛśakāna darśanam / buddhaputraguṇavat suśikṣitāḥ sarvi prāñjalisthitāḥ sagauravāḥ // srs_14.72 //
nāsti anya iha kaści bhājanaṃ evarūpi yatha eta sūratāḥ / dharmakoṣadhara sarvaśāstunāṃ snigdhabhāva gira muñca nāyakā // srs_14.73 //
na hyakāraṇaka jinā vināyakā darśayanti smitamagrapudgalāḥ / muñca ghoṣavara dundubhisvara kasya arthi smitu etu darśitam // srs_14.74 //
(vaidya 92) haṃsakokilamayūrasārasā meghanāda vṛṣabhāḥ pragarjitāḥ / divyavādyamadhurāḥ pravāditā vyākarohi gira sattvamocanī // srs_14.75 //
maitrasaṃjanani premavardhanī jñānadarśani avidyariñcanī / arthatīraṇi prajñāvivardhanī kalpakoṭiniyutā viśodhanī // srs_14.73 //
viniścitabhāvavibhāvitaduḥkhanirodhapadārthanidarśanī / sarvakutīrthakavādadhvaṃsanī śūnya nisattva nijīva vibhāvani // srs_14.77 //
puṇyasahasraśatehi alaṃkṛtaḥ buddhasahasraśatehi caritviha / devasahasraśatehi susaṃstutaḥ brahmasahasraśatehi namaskṛtaḥ // srs_14.78 //
rākṣasayakṣakumbhāṇḍaprasādani nāgasuparṇamahoragamocani / nityamasaktaprayuktaudīraṇi karmaphalehi śubhehi samudgataḥ // srs_14.79 //
ye ca keci jināḥ parinirvṛtā ye ca anāgata ye ca avasthitāḥ / sarvi prajānasi saṅgu na te 'stīti sarvaguṇehi samudgata nāyaka // srs_14.80 //
bhūtadharā sasamudraparvata sarvi mahī ṣaḍvikāra prakampitā / devagaṇā nabhi puṣpa kṣipanti ca divyu pravāyati gandhu manoramu // srs_14.81 //
hatarāgadoṣatimirā nikhilā pariśuddhaśīla pariśuddhamanāḥ / (vaidya 93) praśānta śūnya animittaratā narasiṃhanādu nada kāruṇikā // srs_14.82 //
pratibhānavanta suviśālayaśā susamāptaprajña tathajñāna jinā / tava loki nāsti samu kāruṇikā bhaṇa kasyu arthi smitu darśayase // srs_14.83 //
kalaviṅkakokilamayūraravāstatha jīvaṃjīvaṃ jīvakamanojñarutāḥ / rañjanīya śabdu bhuvi ekakṣaṇe kala tena bhonti sugatasya svare // srs_14.84 //
bheryo mṛdaṅgapaṇavāśca tathā śaṅkha saveṇu tathā vallariyo / tūryāsahasra siya ekaravāḥ kala nānubhonti sugatasya rute // srs_14.85 //
tūryasahasra vara divyarutā rañjanīya gīta siya apsarasām / sugīti śabdarati saṃjane kala na bhonti sugatasya rute // srs_14.86 //
ekasvarā tu tava lokahitā nānādhimukti svaru niścarati / ekaiku manyi mama bhāṣi jino brūhi smitaṃ ti kṛtu kasya kṛte // srs_14.87 //
devāna śabda tatha nāgarutā ye cāpi kinnararutā madhurāḥ / praśamenti kleśa na kadācidapi buddhasvarāstu sada kleśanudāḥ // srs_14.88 //
prītiṃ janeti na ca rāgaratiṃ maitrīṃ janeti na ca doṣamatim / prajñāṃ janeti na ca moharatiṃ buddhāna sarva malanāśi svaraḥ // srs_14.89 //
na bahi ca śabdu pariṣātu prajā sarveṣa chindati sa kāṅkṣaśatān / (vaidya 94) na ca onato na hi ca aunnamato samasaukhyadarśana svaro muninaḥ // srs_14.90 //
bhajyādiyaṃ mahī saśailaraṇā kṣīyate sāgarajalaṃ ca tathā / candro 'tha sūryu dharaṇīṃ prapated giramanyathā na puna bhāṣi jinaḥ // srs_14.91 //
sarvāṅgavākya pariśuddhagirā siṃhasvarā madhuramañjagirā / brahmasvarā sugata kāruṇikā bhaṇa kasya arthi smitu darśayase // srs_14.92 //
yāvanta sattva iha sarva jage sarveṣa citta carate kuśalaḥ / ye atītanāgata ye sāṃpratikā bhaṇa kasya arthi smitu darśayase // srs_14.93 //
yāvanta kecijjina kāruṇikā jñānasmi sarvi vaśi pāramiṃ gatāḥ / na ca te jinā vimalacandramukhā nāhaitukaṃ smita sada darśayase // srs_14.94 //
api kalpakoṭi bhaṇi apratimā yatha gaṅgavālika bhaṇeyya guṇān / na ca śakyu kīrtitu pramāṇu guṇe bhaṇa kasya arthi smitu darśayase // srs_14.95 // iti śrīsamādhirāje smitasaṃdarśanaparivartaścaturdaśaḥ || 14 || (vaidya 95) 15 smitavyākaraṇaparivartaḥ |
atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ maitreyaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamābhiḥ sārūpyābhirgāthābhiḥ pratyabhāṣata -
candraprabho eṣa kumārabhūtaḥ saṃstutya buddhamatulīya prītiyā / bhāṣitva buddhāna viśiṣṭa varṇaṃ praśaṃsanīyaḥ sada kāli bheṣyati // srs_15.1 //
ihaiva co rājagṛhasmi pūrvaṃ dṛṣṭvaiva buddhāna sahasrakoṭayaḥ / sarveṣa cānena jināna antike ayaṃ varaḥ śāntasamādhi pṛcchitaḥ // srs_15.2 //
sarvatra co eṣa mamāsi putro imāṃ caranto varabodhicārikām / sarvatra cāsīt pratibhānavantaḥ sarvatra cāsīt sada brahmacārī // srs_15.3 //
sa paścime kāli mahābhayānake tvameva sākṣī ajitā mamātra / sthihitva śuddhe sada brahmacarye vaistārikaṃ eṣa samādhi kāhite // srs_15.4 //
samādhimeṣantu idaṃ praṇītaṃ etena mārgeṇa sa bodhi lapsyate / parigṛhīto bahubuddhakoṭibhiḥ pūjāṃ varāṃ kāhiti nāyakānām // srs_15.5 //
jñāne sthihitvā ahu vyākaromi candraprabhasyācaritaṃ viśiṣṭam / na paścakāle 'sya bhave 'ntarāyo na brahmacaryasya na jīvitasya // srs_15.6 //
haste yathā āmalakāni pañca prajānāti buddhasahasrakoṭayaḥ / (vaidya 96) taduttare yāttika gaṅgavālikā anāgatā yeṣviya pūjanā hoti // srs_15.7 //
devāna nāgāna aśītikoṭayaḥ yakṣāṇa co koṭisahasra saptatiḥ / autsukyameṣanti ya paścakāle pūjāṃ karontā dvipadottamānām // srs_15.8 //
sa pūja kṛtvā dvipadāna uttamān samudācari jñānamimaṃ niruttaram / sa paścime cocchrayi lokanātho vimalaprabho nāma jino bhaviṣyati // srs_15.9 //
idaṃ svakaṃ vyākaraṇaṃ śrutitvā prītisphuṭo āsi kumārabhūtaḥ / candraprabho udgata sapta tāla udānudāneti nabhe sthihitvā // srs_15.10 //
aho jinā uttamadharmadeśakā vimuktijñānādhipatībale sthitā / suniścite uttamajñāni tiṣṭhasi anābhibhūto 'si parapravādibhiḥ // srs_15.11 //
vivarjitā saṅga vimukti sparśitā vibhāvitaṃ vastu bhave na sajjasi / prapañca sarve sakalā na bhonti te asaṅgajñānaṃ tribhave 'bhivartate // srs_15.12 //
sarvaprapañcebhiranopaliptā dṛṣṭiḥ prapañcāḥ sakalāḥ prahīṇāḥ / subhāviate mārga niketu nāsti anābhibhūtā aviruddha kenacita // srs_15.13 //
niketu traidhātuki nāsti tubhyaṃ oghāśca granthāśca prahīṇa sarve / tṛṣṇālatābandhana sarvi chinnā bhava prahīṇo bhavasaṃghi nāsti // srs_15.14 //
(vaidya 97) svabhāvu dharmāṇamabhāvu jānase anābhilapyā gira saṃprabhāṣase / siṃhena vā kroṣṭuka tīrtha nāśitā ye te viparyāsasthitā avidvasu // srs_15.15 //
nidhāna śreṣṭhaṃ mayi labdhamadya dharmaṃ nidhānaṃ sugatena deśitam / prahīṇa sarvā vinipātu durgati kāṅkṣā na mehāsti bhaviṣya nāyakaḥ // srs_15.16 //
mūrdhasmi pāṇiṃ pratisthāpayitvā suvarṇavarṇaṃ ruciraṃ prabhāsvaram / abhiṣiñca bodhāya nararṣabhastaṃ sadevakaṃ loka sthapetva sākṣiṇam // srs_15.17 // iti śrīsamādhirāje smitavyākaraṇaparivarto nāma pañcadaśaḥ || 15 || (vaidya 98) 16 pūrvayogaparivartaḥ |
smarāmi pūrvaṃ caramāṇu cārikāṃ siṃhadhvajasya sugatasya śāsane / abhūṣi bhikṣu vidu dharmabhāṇako nāmena so ucyati brahmadattaḥ // srs_16.1 //
ahaṃ tadāsīnmati rājaputro ābādhiko bāḍha gilāna duḥkhitaḥ / mahyaṃ ca si ācariyo abhūṣi yo brahmadattastada dharmabhāṇakaḥ // srs_16.2 //
pañcottarā vaidyaśatā anūnakā vyādhiṃ cikitsanti udyuktamānasāḥ / vyādhiṃ na śaknanti mama cikitsituṃ sarve mama jñātaya āsi duḥkhitāḥ // srs_16.3 //
śrutvā ca gailānyu sa mahya bhikṣu gilānapṛccho mama antikāgataḥ / kṛpāṃ janetvā mama brahmadatto imaṃ samādhiṃ varu tatra deśayī // srs_16.4 //
tasya mamā etu samādhi śrutvā utpanna prīti ariyā nirāmiṣā / svabhāvu dharmāṇa prajānamāno ucchvāsi vyādhī tuhu tasmi kāle // srs_16.5 //
dīpaṃkaraḥ so caramāṇu cārikāmabhūṣi bhikṣurvidu dharmabhāṇakaḥ / ahaṃ ca āsīnmatirājaputraḥ samādhijñānena hu vyādhi mocitaḥ // srs_16.6 //
tasmāt kumārā bahu paścakāle anusmaranto imu pārihāṇim / sahesi bālāna durukta vākyaṃ dhārentu vācentu imaṃ samādhim // srs_16.7 //
(vaidya 99) bheṣyanti bhikṣu bahu paścakāle lubdhāśca duṣṭāśca asaṃyatāśca / pāpeccha adhyoṣita pātracīvare pratikṣipiṣyanti imaṃ samādhim // srs_16.8 //
īrṣyālukā uddhata prākaṭendriyāḥ kuleṣu cādhyoṣita lābhakāmāḥ / prāyogike saṃstavi nitya saṃśritāḥ pratikṣipiṣyanti imaṃ samādhim // srs_16.9 //
hastāṃśca pādāṃśca tatha vidyamānā hāsye ca lāsye ca sadā prayuktāḥ / parasparaṃ kaṇṭhita śliṣyamāṇā grāmeṣu caryāpathi anyu bheṣyati // srs_16.10 //
ayuktayogānimi bhonti lakṣaṇāḥ parakumārīṣu ca nitya dhyoṣitāḥ / rūpeṇa raktā grathitā bhavanti hiṇḍanti grāmānnigamāṃśca rāṣṭrān // srs_16.11 //
te khādyapeyasmi sadā prayuktā nāṭye ya gīte ca tathaiva vādite / krayavikraye co sada bhonti utsukāḥ pāne 'pi cādhyoṣita naṣṭalajjāḥ // srs_16.12 //
lekhāna piṣyanti ayuktayogāḥ śīlaṃ tatheryāpathu chorayitvā / maryāda bhinditva gṛhībhi sārdhaṃ te bhinnavṛttā vitathapratiṣṭhitāḥ // srs_16.13 //
ye karma buddhehi sadā vivarjitāstulamānakūṭe ca sadā prayuktāḥ / tatkarma kṛtvāna kiliṣṭapāpakān apāyu yāsyanti nihīnakarmāḥ // srs_16.14 //
prabhūtavittaṃ maṇihemaśaṃkhaṃ gṛhāṃśca jñātīṃśca vihāya pravraji / (vaidya 100) te pravrajitvāniha buddhaśāsane pāpāni karmāṇi sadācaranti // srs_16.15 //
dhane ca dhānye ca te sārasaṃjñino dhenūśca gāvaḥ śakaṭāni sajjayī / kimartha tehi ima keśa choritā śikṣāya yeṣāṃ pratipatti nāsti // srs_16.16 //
mayā ca pūrve cariyāṃ caritvā suduṣkaraṃ kalpasahasra cīrṇam / ayaṃ ca me śānta samādhireṣito yatteṣa śrutvā tada hāsyu bheṣyati // srs_16.17 //
ciraṃ mṛṣāvādi abrahmacāriṇo apāyanimnāḥ sada kāmalābhāḥ / te brahmacārīṇa dhvajaṃ gṛhītvā duḥśīla vakṣyanti na eṣa dharmaḥ // srs_16.18 //
bhedāya sthāsyanti ca te parasparaṃ ayuktibhirlābha gaveṣamāṇāḥ / avarṇa bhāṣitva ta anyamanyaṃ cyutā gamipyanti apāyabhūmim // srs_16.19 //
śataḥsahasreṣu sudurlabhāste kṣāntībalaṃ yeṣu tadā bhaviṣyati / ato bahū ye kalahasmi utsukāḥ prapañca kāhinti jahitva kṣāntim // srs_16.20 //
vakṣyanti vācā vaya bodhisattvāḥ śabdo 'pi teṣāṃ vraji deśadeśe / abhūtaśabdena madena mattā vipannaśīlāna kuto 'sti bodhiḥ // srs_16.21 //
na me śrutaṃ nāpi kadāci dṛṣṭamadhyāśayo yasya viśuddha nāsti / imeṣu dharmeṣu ca nāsti kṣāntiḥ sa lapsyate bodhi kṣipitva dharmān // srs_16.22 //
(vaidya 101) bhītāśca trastāśca gṛhaṃ tyajanti te pravraji dṛḍhatarā bhavanti / viśeṣakāmā vilayaṃ prayānti kṣipitva yānaṃ puruṣottamānām // srs_16.23 //
nihīnaprajñā guṇaviprahīnā vakṣyanti doṣaṃ sada agrayāne / yasmai ca te taccharaṇaṃ prapannāstatraiva ye doṣaśatān vadanti // srs_16.24 //
ājīvakā ye bahu pravrajitvā anarthikāḥ sarvasubuddhabodhaye / te ātmadṛṣṭīya sthihitva bālā uttrasta bheṣyanti śruṇitva śūnyatām // srs_16.25 //
vihāru kṛtvāna ta anyamanyaṃ vyāpādadoṣāṃśca khilaṃ janetvā / abhyākhya datvā ca paraspareṇa lapsyanti prāmodya karitva pāpakam // srs_16.26 //
yaḥ śīlavanto guṇavantu bheṣyati maitrīvihārī sada kṣāntikovidaḥ / susaṃvṛto mārdavasūrataśca paribhūta so bheṣyati tasmi kāle // srs_16.27 //
yo kho punarbheṣyati duṣṭacittaḥ sudāruṇo raudrātihīnakarmā / adharmacārī kalahe rataśca sa pūjito bheṣyati tasmi kāle // srs_16.28 //
ārocayāmi prativedayāmi sacet kumārā mama śraddha gacchasi / imāṃ smaritvā sugatānuśāsanīṃ mā jātu viśvastu bhavesi teṣām // srs_16.29 //
te tīvrarāgāstatha tīvradoṣāste tīvramohāḥ sada mānamattāḥ / (vaidya 102) adāntakāyāśca adāntavācaḥ adāntacittāśca apāyanimnāḥ // srs_16.30 //
ahaṃ ca bhāṣeyya guṇāna varṇān na co guṇān bhikṣu samācareyyā / na ghoṣamātreṇa ca bodhi labhyate pratipattisārāṇa na bodhi durlabhā // srs_16.31 // iti śrīsamādhirāje pūrvayogaparivarto nāma ṣoḍaśaḥ || 16 || (vaidya 103) 17 bahubuddhanirhārasamādhimukhaparivartaḥ |
atha khalu bhagavāṃstāṃ mahatīṃ sāgaropamāṃ parṣadaṃ dharmakathayā saṃdarśya samuttejya saṃpraharṣya samādāpya utthāyāsanāt prākrāmat | yena ca gṛdhrakūṭaparvatarājastenaiva upasamakrāmat | upasaṃkramya ca prajñapta evāsane nyaṣīdat | bhikṣusaṃghaparivṛto devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyanamaskṛtaḥ sāgaropamāyāṃ parṣadi dhama saṃdeśayati sma | atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavantaṃ nirgataṃ viditvā aśītyā prāṇikoṭīśataiḥ sārdhaṃ sarvairdevabhūtairanyalokadhātvāgataiśca saṃbahulairbodhisattvamahāsattvaniyutaiḥ sārdhaṃ puṣpadhūpagandhamālyavilepanaṃ gṛhītvā tūryaśatairvādyamānaiśchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiratyucchritābhiḥ mahāmālyābhinirhāramādāya bhagavataḥ pūjākarmaṇe yena gṛdhrakūṭaparvato yena ca bhagavāṃstenopajagāma | upetya ca bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya taiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanaistūryatālāvacaraiḥ pravādyamānairmahatīṃ pūjāṃ kṛtvā ekānte nyaṣīdat sagauravaḥ sapratīśo dharmaparipṛcchāyai ||
atha khalu candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavantametadavocat - pṛccheyamahaṃ bhagavantaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ kaṃcideva pradeśaṃ sacenme bhagavānavakāśaṃ kuryāt pṛṣṭapraśnavyākaraṇāya | evamukte bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtametadavocat - pṛccha tvaṃ kumāra tathāgatamarhataṃ samyaksaṃbuddhaṃ yad yadevākāṅkṣasi | nityakṛtaste kumāra tathāgatenāvakāśaḥ | evamukte candraprabhaḥ kumārabhūto bhagavantametadavocat - katibhirbhagavan dharmaiḥ samanvāgato bodhisattvaḥ imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ samādhiṃ pratilabhate? evamukte bhagavāṃścandraprabhaṃ kumārabhūtametadavocat - caturbhiḥ kumāra dharmaiḥ samanvāgato bodhisattvaḥ imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ samādhiṃ pratilabhate | katamaiścaturbhiḥ? iha kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ sūrato bhavati suvisaṃvāso dānto dāntabhūmimanuprāptaḥ | sa parairākruṣṭo vā paribhāṣito vā duruktānāṃ durbhāṣitānāṃ vacanapathānāṃ kṣamo bhavatyadhivāsanajātīyaḥ karmadarśī nihatamāno dharmakāmaḥ | anena kumāra prathamena dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ imaḥ samādhiṃ pratilabhate | punaraparaṃ kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ śīlavān bhavati | pariśuddhaśīlaḥ (vaidya 104) akhaṇḍaśīlaḥ acchidraśīlaḥ aśabalaśīlaḥ akalmaṣaśīlaḥ acyutaśīlaḥ anāvilaśīlaḥ agarhitaśīlaḥ abhyudgataśīlaḥ aniśritaśīlaḥ aparāmṛṣṭaśīlaḥ anupalambhaśīlaḥ āryapraśastaśīlo vijñapraśastaśīlaḥ | anena kumāra dvitīyena dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ ima samādhiṃ pratilabhate | punaraparaṃ kumāra bodhisattvo
mahāsattvastraidhātuke uttrastacitto bhavati saṃtrastacitto nirviṇṇacitto niḥsaraṇacittaḥ | anarthikaḥ anabhirataḥ anadhyavasitaḥ anabhiṣaktaḥ | sarvatraidhātuke udvignamānasaḥ | anyatra traidhātukāt sattvāni mocayiṣyāmīti vyāyamate | samudāgacchatyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | anena kumāra tṛtīyena dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattva imaṃ samādhiṃ pratilabhate | punaraparaṃ kumāra bodhisattvo mahāsattvaḥ śrāddho bhavati | atṛpto bhavati dharmaparyeṣṭyām | bahuśruto bhavati | viśārado bhavati | dharmakāmaśca dharmagurukaḥ | na lābhasatkāraślokaguruko na jñānagurukaḥ | yathāśrutāṃśca dharmān yathāparyavāptān parebhyaśca vistareṇa deśayati saṃprakāśayati hitavastupūrvagamena cittena na jñātralābhakāmanayā | api tu khalu punaḥ kimitīme sattvā imān dharmān śrutvā avinivartanīyā bhaveyuranuttarāyāḥ samyaksaṃbodheriti | anena kumāra caturthena dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvaḥ imaṃ samādhiṃ pratilabhate ||
ebhiḥ kumāra caturbhirdharmaiḥ samanvāgato bodhisattvo mahāsattva imaṃ sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaṃ samādhiṃ pratilabhate kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhibhabhisaṃbudhyate | tadanenāpi te kumāra paryāyeṇaivaṃ veditavyaṃ yathāyaṃ samādhirbahubuddhadeśito bahubuddhavarṇito bahubuddhasaṃprakāśito bahubuddhapravicitaḥ | bahūnāṃ ca buddhānāṃ bhagavatāmantikānmayā pravrajitvā ayaṃ kumāra sarvadharmasvabhāvasamatāvipañcitaḥ samādhirvistareṇa śruta udgṛhītaḥ pṛṣṭo dhārito vācitaḥ pravartito 'raṇabhāvanayā bhāvito bahulīkṛtaḥ parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśitaḥ | atha khalu bhagavānimameva bahubuddhanirhārasamādhimukhaṃ pūrvayogakathānirdeśaṃ bhūyasyā mātrayā tasyāṃ velāyāṃ candraprabhasya kumārabhūtasya vistareṇa gāthābhigītena saṃprakāśayati sma -
smarāmi kalpe 'tuliyāprameye yadā jino āsi svarāṅgaghoṣaḥ / svarāṅgaghoṣasya tathāgatasya varṣaṃ śatā ṣaṣṭi abhūṣi āyuḥ // srs_17.1 //
tasyānu buddho parimeṇa āsīt jñāneśvaro nāma narāṇamuttamaḥ / jñāneśvarasya dvipadottamasya varṣaṃ sahasrā daśa dvau ca āyuḥ // srs_17.2 //
jñāneśvarasyāpi pareṇa buddho tejeśvaro nāma jino abhūṣi / (vaidya 105) tejeśvarasya dvipadottamasya ṣaṭsaptatī varṣasahasra āyuḥ // srs_17.3 //
tejeśvarasyoparatena buddho matīśvaro nāma jino abhūṣi / matīśvarasya dvipadottamasya varṣāṇa koṭī paripūrṇa āyuḥ // srs_17.4 //
matīśvarasyoparatena buddho brahmeśvaro nāma jino abhūṣi / brahmeśvarasya dvipadottamasya caturdaśo varṣasahasra āyuḥ // srs_17.5 //
brahmeśvarasyoparatena buddho agnīśvaro nāma jino abhūṣi / agnīśvarasya dvipadottamasya ṣaṣṭistadā varṣasahasra āyuḥ // srs_17.6 //
agnīśvarasyoparatena buddho brahmānano nāma jino abhūṣi / brahmānanasya dvipadottamasya rātriṃdivā sapta abhūṣi āyuḥ // srs_17.7 //
brahmānanasyoparatena buddho gaṇeśvaro nāma jino abhūṣi / gaṇeśvarasya dvipadottamasya ṣaḍvarṣakoṭyaḥ paripūrṇa āyuḥ // srs_17.8 //
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
