Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luật tạng
Saṅghabhedavastu
- Thông tin
- GRETIL — R. Gnoli with the assistance of T. Venkatacharya: The Gilgit Manuscript of the Saṅghabhedavastu, Being the 17th and Last Section of the Vinaya of the Mūlasarvāstivādin, Roma 1977-78 (Serie Orientale Roma, 49).CC BY-NC-SA 4.0
iti; sa rājagṛham api gṛhītvā devadattasya sakāśaṃ gataḥ kathayati: ārya mayā kośam ekaṃ muktvā, sarvabhogā labdhāḥ iti; sa kathayati parākramaphalam etat; api tu kośabalino hi rājānaḥ; yasya kośaḥ sa rājā; kośārthaṃ parākramasva iti; sa rājagṛham api nāśayitum ārabdhaḥ; rājagṛhanivāsī janakāyaḥ anyaś ca magadhanivāsī campeyaś ca sarva eva santrastāḥ yathā ajātaśatrur na paśyati tathā dūtasaṃpreṣaṇena rājānaṃ vijñapayitum ārabdhāḥ: devena vayaṃ putravat paripālitāḥ; kumāreṇātyantaṃ niḥsvīkṛtāḥ; prāyo devasya janapadā niṣpalāyitāḥ; vayam api niṣpalāyāmaḥ iti; dharmapradhānaḥ sa rājā; karuṇātmakaś ca; tena samutpannamanyunā ajātaśatrur āhūya priyamadhuravaconukūlatayā śiras parāmṛśyoktaḥ: putra mayā tava sarvajanapadā dattāḥ; kimartham udvejayasi? pratipālaya iti; sa kathayati: deva kośabalino rājānaḥ; mama kośabalaṃ nāsti; kiṃ karomi iti; a kathayati: yady evam antaḥpuram ekaṃ muktvā sarvaṃ tavaiva bhavatu iti; tathāpy asau duṣṭaprakṛtiḥ pāpasahāyaś ca nāśayaty eva, nāvatiṣṭhate; rājñā sopālambham uktaḥ: sakośakoṣṭhāgārajanapadās tavaiva dattāḥ; idānīṃ kimarthaṃ nāśayasi iti
ajātaśatru casts his father in prison, there to die of hunger
sa evam ukte ruṣitaḥ amātyānāṃ kathayati: bhavanto yo rājānaṃ kṣatriyaṃ mūrdhābhiṣiktaṃ paribhāṣate, tasya ko daṇḍaḥ iti; amātyāḥ kathayanti: deva vadho daṇḍaḥ iti; sa kathayati: pitā mama; katham enaṃ praghātayāmi? gacchata; cārakāvabaddham enaṃ sthāpayata iti; sa cārake prakṣiptaḥ; anuraktapaurajānapadaḥ sa rājā; tadviṣayanivāsī ca janakāyaḥ śrutvā (sbv ii 156) durmanāḥ saṃvṛttaḥ; ajātaśatruś caṇḍo rabhasaḥ karkaśaḥ iti nāsya kaścit parivādaṃ mantrayati; rājā (a 481a) bimbisāraś cārake karmaparāyaṇo 'vatiṣṭhate; tasya ca vaidehī sthālīpākaṃ praveśayati: ajātaśatruś cārakapuruṣān pṛcchati: bhavantaḥ kathaṃ vṛddharājā yāpayati? iti; te kathayanti: deva jananī te sthālīpākaṃ praveśayati iti; ajātaśatruṇā ājñā dattā: dhārayata bhaktaṃ pānaṃ ca yathā na bhūyaḥ praveśayati iti; antaḥpure cājñā dattā na kenacic cārake bhaktaṃ pānaṃ praveśayitavyaṃ; yaḥ praveśayati tasya vadho daṇḍaḥ iti; tasya raudrakarmatāṃ jñātvā na kaścid bhaktaṃ sādhayati; kuta eva praveśayiṣyati; tato vaidehī bhartṛsnehoparuddhyamānahṛdayā saktukalkena gātrāṇi mrakṣayitvā nūpurāṇi ca pānīyasya pūrayitvā praveśayitum ārabdhā; tenāsau yāpayati; cārakapuruṣaiḥ so 'py upāyo vijñātaḥ; kiṃtu anurāgāt tasya rājñaḥ ajātaśatror na nivedayanti; bhūyaḥ ajātaśatruś cārakapuruṣān pṛcchati: bhavanto vṛddharājā kathaṃ yāpayati? iti; tair istareṇa samākhyātaṃ; sa kathayati: bhavanto vaidehīṃ dhārayata, yathā na bhūyaḥ praviśati iti; tato bhagavān tatkuśalamūlāvaropaṇārthaṃ gṛddhrakūṭaparvate vātāyanābhimukhaṃ caṃkramitum
ārabdhaḥ; rājā bimbisāraḥ vātāyanena bhagavantam avalokya prāmodyam utpādayati yena prāṇair na viyujyate; ājātaśatruḥ ca bhūyaś cārakapuruṣān pṛccchati bhavantaḥ annapānaṃ vidhāritaṃ; idānīṃ vṛddharājaḥ kathaṃ yāpayati iti; te kathayanti: bhagavāṃs tasyānugrahārthaṃ gṛddhrakūṭe parvate caṃkramyate; tam asau sthitaḥ pratidinaṃ parīkṣate iti; sa kathayati vātāyanānāni pithayantu; tasya ca pādau kṣureṇa nirlikhata iti; tair vātāyanānāni pihitāni; tasya ca pādau ksureṇa nirlikhitau; sa duḥkhavedanārto bāṣpoparuddhyamānagadgadakaṇṭhaḥ aśruparyākulekṣaṇaś cintayati: na māṃ bhagavān kṛcchrasaṅkaṭasaṃbādhaprāptaṃ samanvāharati iti
the buddha sends maudgalyāyana to visit and comfort the old king
atrāntare nāsti kiṃcit buddhānāṃ bhagavatām ajñātam adṛṣṭam aviditam avijñātaṃ; dharmatā khalu buddhānāṃ bhagavatāṃ mahākāruṇikānāṃ lokānugrahapravṛttānām ekārakṣāṇāṃ (sbv ii 157) śamathavipaśyanāvihāriṇāṃ tridamathavastukuśalānāṃ caturoghottīrṇānāṃ caturṛddhipādacaraṇatalasupratiṣṭhitamatīnāṃ caturṣu saṃgrahavastuṣu dīrgharātrakṛtaparicayānāṃ pañcāṅgaviprahīnānāṃ pañcagatisamatikrāntānāṃ ṣaḍaṅgasamanvāgatānāṃ ṣaṭpāramitāparipūrṇānāṃ saptabodhyaṅgakusumāḍhyānām aṣṭāṅgamārgadeśikānāṃ navānupūrvavihārasamāpattikuśalānāṃ daśabalināṃ daśadiksamāpūrṇayaśasāṃ daśaśatavaśavartiprativiśiṣṭānāṃ trī rātres trir divasasya buddhacakṣuṣā lokaṃ vyavalokya jñānadarśanaṃ pravartate: ko hīyate ko vardhate kaḥ kṛcchraprāptaḥ kaḥ saṃkataprāptaḥ kaḥ saṃbādhaprāptaḥ kaḥ kṛcchrasaṃkaṭasaṃbādhaprāptaḥ ko 'pāyanimnaḥ ko 'pāyapravaṇaḥ ko 'pāyaprāgbhāraḥ kam aham apāyād uddhṛtya svarge mokṣe ca pratiṣṭhāpayeyaṃ; kasya anavaropitāni kuśalamulāni avaropayeyaṃ? kasyāvaropitāni paripācayeyaṃ? kasya pakvāni vimocayeyam iti; tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmantrayate: gaccha maudgalyāyana; rājānaṃ bimbisāraṃ madvacanād ārogya; evaṃ sa vada: bhagavān kathayati: yat kalyāṇamitreṇa karaṇīyaṃ kṛtaṃ tat te mayā; uddhṛtas te narakatiryakpretebhyaḥ pādaḥ; pratiṣṭhāpito devamanuṣyeṣu; paryantīkṛtaḥ saṃsāraḥ; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṅghitā asthiparvatāḥ; pihitāny apāyadvārāṇi; vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi; api tu tvayaivaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; tvayaiva karmāṇi kṛtāny ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na mahārāja karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau; api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api / sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām //
tasmāt tarhi te mahārāja karmaparāyaṇena bhavitavyam iti; evaṃ bhadantety āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavataḥ pratiśrutya (a 481b) tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte gṛddhrakūṭe (sbv ii 158) antarhitaś cārake pratyaṣṭhāt, rājño bimbisārasya purastāt; evaṃ cāha: mahārāja bhagavāṃs te ārogayati; vande bhadanta mahāmaudgalyāyana bhagavantaṃ ca; bhagavān mahārāja evam āha: yat kalyāṇamitreṇa karaṇīyaṃ kṛtaṃ tat te mayā; uddhṛtas te narakatiryakpretebhyaḥ; pratiṣṭhāpito devamanuṣyeṣu; paryantīkṛtaḥ saṃsāraḥ; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṅghitā asthiparvatāḥ; pihitāny apāyadvārāṇi; vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi; api tu tvayaivaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; tvayā karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na mahārāja karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau; api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api / sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām //
tasmāt tarhi te mahārāja karmaparāyaṇena bhavitavyam iti; sā cārakāvaruddhaḥ kṣurapādābhilikhanānnapānaviyogaduḥkhair abhyāhataḥ kathayati: kutra bhadanta mahāmaudgalyāyana praṇīta āhāro bhujyate iti; sa kathayati: mahārāja cāturmahārājakāyikeṣu deveṣu ity uktvā ayuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte cārake antarhito gṛddhrakūṭaparvate pratyaṣṭhāt
the tardy repentance of ajātaśatru and the death of bimbisāra
ajātaśatroḥ putrasya udayabhadrasya aṅgulyāṃ piṭako jātaḥ, sa rudann ajātaśatroḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ; sa tam aṅke sthāpayitvā āliṅgati cumbati pariṣvajati; tathāpy asau rudaty eva; nāvatiṣṭhate; ajātaśatruṇā tatsantikā aṅguliḥ mukhe prakṣiptā; sphoṭako mukhe sphuṭitaḥ; ajātaśatruṇā pūyaśoṇitaṃ pṛthivyāṃ choritam; udāyibhadraḥ kumāraḥ pūyaśoṇitaṃ dṛṣṭvā bhūyasā roditum ārabdhaḥ iti; vaidehyā vipuṣpitaṃ dṛṣṭvā ajātaśatruḥ kathayati: amba kim idam iti; sā kathayati: putra yuṣmākam eṣa pitṛparyāgatavyādhiḥ tavāpyāsīt; tava tu pitrā aṅgulyāṃ mukhe prakṣiptāvāṃ sphoṭakaḥ sphuṭitaḥ; mā tvaṃ rodiṣyasīti pūyaśoṇitam abhyavahṛtaṃ; na pṛthivyāṃ choritaṃ; sa kathayati: amba īdṛśo 'haṃ pituḥ priya (sbv ii 159) āsaṃ sā kathayati: īdṛśaḥ; tataḥ ajātaśatroḥ pitur antike dveṣaparyavasthānaṃ vigatam; anunaya utpannaḥ; tenāmātyā uktāḥ: bhavanto yo mama kathayati vṛddharājo jīvatīti, tasyāham upārdharājyaṃ dadāmi iti; anuraktapaurajānapadaḥ sa rājā; mahājanakāyaś cārakābhimukho dhāvitum ārabdhaḥ; rājā śabdaṃ śrutvā saṃlakṣayati: idānīṃ kām api pratyavarāṃ kāraṇāṃ kariṣyati; iti santrasto dīrghaṃ niśvasya kālagataḥ; vaiśravaṇasya mahārājasya putratvam abhyupagataḥ; aṅke niṣaṇṇo divyāṃ sudhāṃ paribhuṅkte; vaiśravaṇaḥ kathayati; kas tvam iti; sa kathayati: jinarṣabho 'smi mahārājeti; tasya jinarṣabho jinarṣabha iti saṃjñā saṃvṛttā bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta rājñā bimbisāreṇa karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane
mahābhoge rājakule jātaḥ; bhagavato 'ntike satyadarśanaṃ kṛtaṃ; kṣureṇa pādau nirlikhitau; cārakāvabaddhaś ca kṣutpipāsābhibhūtaḥ kālagataḥ iti; bhagavān āha: bimbisāreṇaiva bhikṣavo rājñā karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; bimbisāreṇa karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante, nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau; api tūpātteṣv eva skandhadhātvāyataneṣu karmāṇi kṛtāni vipacyante śubhāny aśubhāni ca; na praṇaśyanti karmāṇy api kalpaśatair api /
sāmagrīm prāpya kālaṃ ca phalanti khalu dehinām //
the story of a potter (concerning a previous birth of king bimbisāra)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktāḥ ekadakṣiṇīyā lokasya; yāvad anyatamaḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caran (a 482a) vārāṇasīm anuprāptaḥ; vārāṇasyām anyatamasya kumbhakārasya āveśanaśālāyāṃ rātriṃvāsam upagataḥ; sārthaś ca tasyām (sbv ii 160) eva śālāyām uṣitaḥ; tatraikena uccāraḥ kṛtaḥ; sārthaḥsarātram evotthāya prakrāntaḥ; asamanvāhṛtyārhatāṃ pratyekabuddhānām eva jñānadarśanaṃ na pravartate; pratyekabuddhas tatraivāvasthitaḥ; ihaiva piṇḍapātam aṭiṣyāmi iti; yāvat kumbhakāraḥ prabhātāyāṃ rajanyām āveśanaśālāyāṃ praviṣṭaḥ; paśyati aśucinā nāśitā; aparīkṣakā bhavanti prākṛtapuruṣāḥ; tena pratyekabuddhasyāntike cittaṃ pradūṣitaṃ; sa praduṣṭacittaḥ kathayati: bhoḥ pravrajita kiṃ tava pādau kṣureṇa likhitau? yena tvayā āveśanaśālāyām uccāraḥ kṛtaḥ; na bahir nirgataḥ iti; tenāsau dvāraṃ badhvā sthāpitaḥ ihaiva jighatsaya kālaṃ kuruṣva iti; sa mahātmā saṃlakṣayati: kṣato 'yaṃ tapasvī; yady ahaṃ dvāram avamucya gamiṣyāmi bhūyasyā mātrayā kṣato bhaviṣyati iti; sa tūṣṇīm avasthitaḥ; yāvat kumbhakārasya bhojanavelā āsannā; tasya dveṣaparyavasthānaṃ vigataṃ; sa kathayati bhoḥ pravrajita āgaccha; bhuñjmahe; pratyekabuddhaḥ kathayati: bhadramukha kālabhojino vayam; atikrāntaḥ kālaḥ iti; sa kathayati: yady evam ihaiva śvo bhuktvā gamiṣyasi iti; tena tasyānukampārtham adhivāsitaṃ; sa tenāparasmin divase praṇītenānnāhāreṇa santarpitaḥ; kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī; sa upari vihāyasam
abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprāṭihāryāṇi kartum ārabdhaḥ; āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī; sa mūlanikṛtta iva drumaḥ pādayor nipatya kathayati; avatara mahādakṣiṇīya; mama kāmapaṅkanimagnasya hastoddhāram anuprayaccha iti; so 'vatīrṇaḥ; tena tasya pādayor nipatya praṇidhānaṃ kṛtaṃ; yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye apakāraḥ kṛtaḥ, mā asya karmaṇo bhāgī syāṃ; yat tu kāraḥ anenāhaṃ kuśalamūlena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jāyeya; evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhī syāṃ; prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ? yo 'sau kumbhakāraḥ eṣa eva sa rājā bimbisāraḥ tena kālena tena samayena; yat pratyekabuddhasyāntike cittaṃ pradūṣya kharaṃ vākkarma niścāritaṃ tasya karmaṇo vipākena pādau nirlikhitau; cārakāvabaddhaś ca jighatsayā kālagataḥ; yat tu tena praṇidhānaṃ kṛtaṃ, tasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jātaḥ; mamāntike viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ (sbv ii 161) jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ; ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ; vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogāḥ karaṇīyaḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam*
the distress of ajātaśatru at the death of king bimbisāra, the arrival of a dancer from the south, and the extraordinary effects of buddha's smile
amātyair ajātaśatror ārocitaṃ deva vṛddharājaḥ kālagataḥ iti; sa śrutvā mūrcchitaḥ pṛthivyāṃ nipatitaḥ; jalapariṣekapratyāgataprāṇaḥ śokāgāraṃ praviśyāvasthitaḥ; tasya na kaścit śaknoti cittavinodanaṃ kartuṃ; amātyās tasya cittavinodopāyaṃ (a 482b) samanveṣitum ārabdhāḥ; yāvad dakṣiṇāpathāt naṭaḥ abhyāgataḥ; so 'mātyais tasya purastān nartitaḥ; ajātaśatrur durmanā eveti na kenacit sādhur ity uktaḥ; sa naṭitvā nirgacchati; bhagavāṃś ca taṃ pradeśam anuprāptaḥ; tena bhagavān dṛṣṭaḥ; sa saṃlakṣayati: yadi tatraivaṃvidhaḥ sādhupuruṣaḥ syād anena mama sādhukāraḥ dattaḥ syād iti; tena bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya muravaḥ parāhataḥ; atha bhagavān smitam akārṣīt dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavantaḥ smitaṃ prāviṣkurvanti tasmin samaye nīlapītalohitāvadātāḥ arciṣaḥ mukhān niścarya kāścid adhastād gacchanti; kāścid upariṣṭād gacchanti yā adhastād gacchanti tāḥ sañjīvaṃ kālasūtraṃ saṅghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tāpanaṃ pratāpanam avīcim arbudaṃ nirarbudam aṭaṭaṃ hahava huhuvam utpalaṃ padmaṃ mahāpadmaṃ narakaṃ gatvā ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtvā nipatanti; ye śītanarakās teṣu uṣṇībhūtvā nipatanti; tena teṣāṃ satvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante; teṣām evaṃ bhavati: kiṃ nu vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ āhosvid anyatropapannāḥ iti; teṣāṃ prasādasaṃjananārthaṃ bhagavān nirmitaṃ visarjayati; teṣāṃ nirmitaṃ dṛṣṭvā evaṃ bhavati; na haiva vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ; (sbv ii 162) nāpy anyatropapannāḥ; api tu ayam apūrvadarśanaḥ satvaḥ; asya anubhāvena asmākaṃ
kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhāḥ iti; te nirmite cittam abhiprasādya, tan narakavedanīyaṃ karma kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇanti yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti yā upariṣṭād gacchanti tāś cāturmahārājikān trayastriṃśān yāmān tuṣitān nirmāṇaratīn paranirmitavaśavartinaḥ brahmakāyikān brahmapurohitān mahābrahmaṇaḥ parīttābhān apramāṇābhān ābhāsvarān parīttaśubhān apramāṇaśubhān śubhakṛtsnān anabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalān abṛhān atapān sudṛśān sudarśanān akaniṣṭhān devān gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmā ity udghoṣayanti; gāthādvayaṃ ca bhāṣante ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane /
dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ //
yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati / prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati // iti
atha tā arciṣas trisahasramahāsahasraṃ lokadhātum anvāhiṇḍya bhagavantam eva pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchanti; tad yadi bhagavān atītaṃ karma vyākartukāmo bhavati, bhagavataḥ pṛṣṭhato 'ntardhīyante; anāgataṃ vyākartukāmo bhavati, purastād antardhīyante; narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādatale antardhīyante; tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati pārṣṇyām antardhīyante; pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādāṅguṣṭhe antardhīyante; manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati jānunor antardhīyante; balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati vāme karatale antardhīyante; cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati dakṣiṇe karatale antardhīyante; devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati nābhyām antardhīyante; śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati āsye 'ntardhīyante; pratyekabodhiṃ vyākartukāmo bhavati ūrṇāyām antardhīyante; anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākartukāmo bhavati uṣṇīṣe antardhīyante atha tā arciṣo bhagavantaṃ (a 483a) triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavata ūrṇāyām antarhitāḥ; athāyuṣmān ānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ papraccha nānāvidho raṅgasahasracitro vaktrāntarān niṣkasitaḥ kalāpaḥ / (sbv ii 163) avabhāsitā yena diśaḥ samantāt divākareṇodayatā yathaiva //
gāthāś ca bhāṣate vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ / nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauram smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ //
tatkālaṃ svayam adhigamya dhīra buddhyā śrotṛṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām / dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ / nākāsmāl lavaṇajalādrirājadhairyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ / yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrāḥ taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti te janaughāḥ // iti dṛṣṭas tvayā ānanda sa naṭo yena mamāntike cittaṃ prasādya muravaḥ parāhataḥ dṛṣṭo bhadanta; sa eṣa ānanda naṭaḥ anena kuśalamūlena cittotpādena ca dundubhīśvaro nāma pratyekabuddho bhaviṣyati; ayam asya deyadharmo yo mamāntike cittaprasādaḥ
devadatta has himself gilt by gold
devadatta ajātaśatroḥ kathayati: mayā tvaṃ rājye pratiṣṭhāpitaḥ; mām api tvaṃ buddhatve pratiṣṭhāpaya iti; sa kathayati: bhagavataḥ suvarṇavarṇaḥ kāyaḥ; ādau tāvat tava suvarṇavarṇataiva nāsti iti; sa kathayati: ahaṃ suvarṇavarṇam abhinirvartayāmi iti; tena suvarṇakāra āhūyoktaḥ: mama kāye suvarṇaṃ cāraya iti; sa kathayati: ārya yadi śaknoṣi vedanāṃ soḍhum iti; sa kathayati: cāraya; śakṣyāmi iti; tena cuñcutailena gātraṃ mrakṣayitvā kāye suvarṇapatraṃ cāritaṃ; sa duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayati; bhikṣubhiḥ kokālikaḥ pṛṣṭaḥ: kutra devadatta (sbv ii 164) sa kathayati: amuṣmin pradeśe suvarṇavarṇatām abhinirvartayati iti; bhikṣavas taṃ pradeśaṃ gatāḥ; tair asau śruto duḥkhavedanārto vikrośan; te bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadatta suvarṇavarṇatāyā arte duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate iti, bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany eṣa suvarṇakholāyā arthe anayena vyasanam āpannaḥ; tac chrūyatāṃ
the story of a crow and a golden cap (suvarṇakholā) (concerning a previous birth of devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryām anyatamā strī proṣitabhatṛkā; tasyāḥ purastāt kāko madhuramadhuraṃ rauti; sā kathayati: utkrāmotkrāma vāyasa; yadi me bhartā svastinā kṣemeṇa āgacchati, tava sauvarṇāṃ kholāṃ dadāmi iti; yāvad asau tasyā bhartā svastinā āgataḥ; sa kākas tasyāḥ purastāt suvarṇakholānimittaṃ madhuramadhuraṃ virauti; tatas tayā tasya sauvarṇā kholā dattā; sa tayā pinaddhayā itaś cāmutaś ca paribhramati; tasya suvarṇakholānimittam alikena pakṣinā śiraś chinnaṃ; devatā gāthāṃ bhāṣate bhavaty artho 'py anarthāya yo 'narthapadasaṃhitaḥ / kelikākena paryeṣṭo yasya sauvarṇakaṃ śiraḥ //
bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau bhikṣavaḥ kākaḥ eṣa eva devadattaḥ tena (a 483b) kālena tena samayena; tadāpy eṣa suvarṇakholāhetor anayena vyasannam āpannaḥ; etarhy apy eṣa suvarṇavarṇatāyā ārthāya duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate iti
devadatta has in his feet the sign of the wheel imprinted with red hot iron
punar api devadattaḥ ajātaśatroḥ kathayati: tvaṃ mayā rājye pratiṣṭhāpitaḥ; tvam api māṃ buddhatve pratiṣṭhāpaya iti; sa kathayati (sbv ii 165) bhagavataḥ cakrāṅkapādatalacihnatā lakṣanam asti; tava tu cakrāṅkapādatalacihnatā nāsti iti; ahaṃ cakrāṅkapādatalacihnam abhinirvartayāmi iti; tena ayaskārā āhūya uktāḥ: śakṣyatha mama pādatale cakrāṅkaṃ kartum iti; te kathayanti: ārya yadi śaknoṣi vedanāṃ soḍhum iti; sa kathayati kuruta śakṣyāmi iti; te saṃlakṣayanti: balavān eṣaḥ; yady evam evāṅkyāmaḥ, sthānam etad vidyate yat pārṣṇiprahāreṇa asmān jīvitād vyaparopayiṣyati; iti taiḥ kanthāṃ chidrayitvā uktaḥ: ārya anena kanthāchidreṇa pādau praveśaya iti; tena kanthāchidreṇa pādau praveśitau; ayaskārair agnivarṇaṃ cakraṃ kṛtvā pādāv aṅkitau; sa duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate; bhikṣubhiḥ kokālikaḥ pṛṣṭaḥ: kutra devadatta sa kathayati: amuṣmin pradeśe cakrāṅkapādacihnatām abhinirvartayati iti; bhikṣavas taṃ pradeśaṃ gatāḥ; tair asau śruto duḥkhavedanārto vikrośan; te bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadatta cakrāṅkapādatalacihnatāyā arthe duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate iti, bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany eṣa pādanimittam anayena vyasanam āpannaḥ; tac chrūyatāṃ
the jackal measuring the step of an elephant with its own (concerning a previous birth of devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo haimavato hastī pānīyaṃ pātum avatīrṇaḥ; tasya pṛṣṭhataḥ sṛgālo 'vatīrṇaḥ; sa hastipadaṃ dṛṣṭvā ātmīyena padena māpayitum ārabdhaḥ; sa saṃlakṣayati: mamaitāni padāni iti; sa utplutyotplutya padāni sthāpayan kalamacchinnena kāṣṭhena śūlāyāṃ protaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate na padaṃ tava muḍha tulyakaṃ gajapādapadena sarvathā / tyaja buddhim imāṃ nirarthikāṃ parikhedam āpsyase vṛthā // iti (sbv ii 166) kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau sṛgālaḥ eṣa eva devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa pādanimittam anayena vyasannam āpannaḥ; etarhy apy eṣa cakrāṅkapādatalacihnatāyā arthe duḥkhāṃ tīvraṃ kharāṃ kaṭukām amanāpāṃ vedanāṃ vedayate iti
devadatta calls a skilled master-mechanic and makes him construct a catapult in front of the buddha's residence
buddho bhagavān rājagṛhe viharati gṛdhrakūṭe parvate kumbhīrayakṣasya bhavane; bhūyo devadattaḥ ajātaśatroḥ kathayati: mayā tvaṃ rājye pratiṣṭhāpitaḥ; tvayāhaṃ na śakto buddhatve pratiṣṭhāpayitum? idānīm ahaṃ śramaṇaṃ gautamaṃ jīvitād vyaparopayāmi; na tvayā samanveṣṭavyaṃ kena praghātitaḥ kutra praghātitaḥ iti; sa kathayati: evam astu iti; yāvad dakṣiṇāpathād yantrakalācāryaḥ abhyāgataḥ; sa devadattena (a 484a) āhūyoktaḥ: bhoḥ ācārya śakṣyasi tvam īdṛśaṃ yantraṃ kartuṃ yaḥ paṃcabhiḥ puruṣaśataiḥ āmreḍyate? iti; sa kathayati: ārya śakṣyāmi iti; tena tasya śatasahasro muktāhāro dattaḥ; manuṣyasahasraṃ ca dattam; uktaś ca; yatra sthāne bhagavāṃs tiṣṭhati, tanmukhaṃ gṛdhrakūṭasyopari yantraṃ sajjīkuru iti; tatra paṃca manuṣyaśatāni sthāpitāni, ye tad yantram āmreḍayanti; aparasmin sthāne ardhatṛtīyāni śatāni sthāpitāni, uktāni ca; yadi śramaṇo gautamo yantreṇa na praghātyate, yuṣmābhiḥ praghātayitavyaḥ iti; aparasminn api sthāne tadarthena ardhatṛtīyāni manuṣyaśatāni; sarve ca samādiṣṭāḥ: yeṣāṃ yuṣmākaṃ śramaṇo gautamo bhāgaprāpto bhavati, taiḥ praghātayitavyaḥ iti; ātmanā cāparasmin pradeśe sthitaḥ; eṣāṃ paribhraṣṭo mayā praghātayitavyaḥ iti; yāvat tāni paṃca puruṣaśatāni yantram āmreḍayitum ārabdhāni; saṃjalpaṃ kurvanti: kasyārthe yantram āmreḍyate iti
the workmen refuse to kill the buddha, go away, sit down at his feet, and are convertef by him
yāvat paśyanti adhastād buddhaṃ bhagavantaṃ; te kathayanti: bhavanto varaṃ (sbv ii 167) svajīvitaparityāgaḥ, na tu devamanuṣyapūjitasya buddhasya bhagavataḥ prāṇaghātaḥ; parityajata yantram iti; te yantraṃ parityajya gṛdhrakūṭe itaś cāmutaś ca paribhramanti, katareṇa sthānena yantram avatārayāmaḥ, yatra devadatto na paśyed iti; teṣāṃ cetasā cittam ājñāya bhagavatā sopānaṃ nirmitaṃ; teṣāṃ sopānaṃ dṛṣṭvā etad abhavat: bhavantaḥ kuto 'tra sopānaḥ? bhagavata eṣo 'nubhāvaḥ iti; bhūyasyā mātrayā cittam abhiprasādya sopānena avatīrya, yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ; bhagavān api tadvinayanāpekṣayaiva gṛdhrakūṭe parvate caṅkramyamāṇo 'vasthitaḥ; tatas te bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya: bhagavatā teṣām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñatvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā, yāṃ śrutvā tair viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; te dṛṣṭasatyās trir udānam udānayanti: idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā; na rājñā neṣṭena svakanabandhuvargeṇa na pūrvapretair, na śramaṇabrāhmaṇaiḥ, yat bhagavatā asmākaṃ kṛtaṃ; uddhṛto narakatiryakpretebhyaḥ pādaḥ; pratiṣṭhāpito devamanuṣyeṣu; paryantīkṛtaḥ saṃsāraḥ; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṅghitā asthiparvatāḥ; pihitāny apāyadvārāṇi; vivṛtāni svargadvārāṇi; anādikālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; abhikrāntā vayaṃ bhadanta, abhikrāntāḥ; ete vayaṃ bhagavantaṃ śraṇaṃ gacchāmaḥ, dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca; upāsakāṃ ca asmān bhagavān dhārayatu adyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetān, śaraṇāgatān, abhiprasannān; ity uktvā bhagavato 'ntikāt paṃca śikṣāpadāni grahitum ārabdhāḥ
devadatta perceives that the workmen and the mechanic too ran away, and manages himself to hurl a stone from the catapult at the buddha
yantrakalācāryo 'pi (a 484b) buddhaṃ bhagavantam ayaṃ praghātayatīti viditvā, teṣām anupadam eva sopānād avatīrya, śatasahasraṃ muktāhāraṃ gṛhītvā niṣpalāyitaḥ; devadatto 'pi śilāpatanatatparo muhurmuhur nirīkṣate; na patatīti kṛtvā svayam eva tāny anyāni paṃca manuṣyaśatāny ādāya gṛdhrakūṭaṃ parvatam (sbv ii 168) abhiroḍhum ārabdhaḥ; paśyati tāni bhagavato 'ntikād dharmaṃ śṛṇvanti; dṛṣṭvā ca bhūyasyā mātrayā saṃjātāmarṣo 'nyatomukho gṛdhrakūṭaṃ parvatam abhirūḍhaḥ; yāvat paśyati yantrakalācāryo 'pi niṣpalāyitaḥ; svayam eva paṃcaśataparivāro yantram āmreḍayitum ārabdhaḥ; bhagavān saṃlakṣayati: mayaiva etāni karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; mayaiva etāni karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? iti viditvā tāni paṃca manuṣyaśatāni idam avocat: bhavanto devadattas tīvraparyavasthānāvasthito gṛdhrakūṭaṃ parvatam abhirūḍhāḥ; gacchata; mamaitāni karmāṇi kṛtāni iti; tatas tāni paṃca manuṣyaśatāni niṣpalāyitāni; devatānām adhastāj jñānadarśanaṃ pravartate
the yakṣa kumbhīra sacrifices his life in trying to arrest the stone, but a fragment strikes the buddha on the foot
atha vajrapāṇer yakṣasyaitad abhavat: devadatto bhagavato vadhāya parākramati iti viditvā yena kumbhīrayakṣas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya kumbhīraṃ yakṣam idam avocat: devadatto gṛdhrakūṭād yantreṇa bhagavataḥ śilāṃ kṣeptum ārabdhaḥ; tava ca bhavane bhagavān viharati; tad ahaṃ yatnam āsthāya antarīkṣe etāṃ śilāṃ vajreṇa cūrṇayāmi; tvayāpi sāhāyye vartitavyaṃ; kadācic cūrṇitāyāḥ khaṇḍaḥ bhagavata upariṣṭān nipated ti; sa kathayati: evaṃ bhavatu iti; bhagavān abhyavakāśe sthitvā parvatavivare praviṣṭaḥ; devadattena paṃcaśataparivāreṇa yantram āmreḍya bhagavataḥ śilā kṣiptā; vajrapāṇinā yakṣeṇa cūrṇitā; ardhaṃ bhagavataḥ sthāne patitukāmaṃ kumbhīrayakṣeṇa gṛhṇatā na sugṛhītaṃ kṛtaṃ; sa tena praghātitaḥ; bhagavatā utplutya pāṣāṇaśarkarayā pādaḥ kṣataḥ kṛtaḥ; bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthāṃ bhāṣate naivāntarīkṣe na samudramadhye na parvatānāṃ vivaraṃ praviśya / na vidyate 'sau pṛthivīpradeśo yatra sthitau na prasaheta karma //
iti kumbhīro 'pi yakṣaḥ kuśalacittaḥ kālagataḥ; kālaṃ kṛtvā praṇīteṣu trayastriṃśeṣu deveṣu upapannaḥ; dharmatā khalu devaputrasya vā devakanyāyā vā aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante: kutaś cyutaḥ kutropapannaḥ kena karmaṇā iti sa paśyati: yakṣebhyaś cyutaḥ, praṇīteṣu trayastriṃśeṣu deveṣūpapannaḥ bhagavato (sbv ii 169) 'ntike cittam abhiprasādya iti; atha yakṣapūrviṇo devaputrasya etad abhavan na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāso bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyaṃ (a 485a) yan nv aham aparyuṣitaparivāsa eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam iti atha sa yakṣapūrvī devaputraś calavimalakuṇḍaladharo hārārdhahāravibhūṣitagātras tām eva rātriṃ divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamāndārakāṇāṃ puṣpāṇām utsaṃgaṃ pūrayitvā sarvaṃ gṛdhrakūṭaṃ parvatam udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavataṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya; tato bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā yakṣapūrviṇā devaputreṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati: idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ; neṣṭena svajanabandhuvargeṇa; na rājñā na devatābhir na pūrvapretair na śramaṇabrāhmaṇaiḥ yad bhagavatā asmākaṃ kṛtam; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṃghitā asthiparvatāḥ pihitāny apāyadvārāṇi vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi; pratiṣṭhāpitāḥ smo devamanuṣyeṣu āha ca tavānubhāvāt pihitas sughoro hy
apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ / apāvṛtā svargagatiḥ supuṇyā nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ //
tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ / prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ tīrṇaś ca duḥkhārṇavapāram asmi //
jagati daityanarāmarapūjitaṃ vigatajanmajarāmaraṇāmayaṃ / bhavasahasrasudurlabhadarśanaṃ saphalam adya mune tava darśanam* //
avalambya tataḥ pralambahāraḥ caraṇau dvāv abhivandya jātaharṣaḥ / parigamya ca dakṣiṇaṃ jitāriṃ suralokābhimukho divaṃ jagāma // (sbv ii 170) atha yakṣapūrvī devaputro vaṇig iva labdhalābhaḥ saṃpannasasya iva kārṣakaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gataḥ bhikṣavaḥ pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktā viharanti; tair dṛṣṭo bhagavato 'ntike udāro 'vabhāsaḥ; yaṃ dṛṣṭvā sandigdhāḥ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhagavan imāṃ rātriṃ bhagavantaṃ darśanāya brahmā sabhāṃpatiḥ śakro devendraḥ catvāro lokapālā upasaṃkrāntāḥ bhagavān āha: na bhikṣavo brahmā sabhāṃpatiḥ na śakro devānām indraḥ nāpi catvāro lokapālā mām darśanāyopasaṃkrāntāḥ; api tu devadattena madvadhāyodyuktena yā gṛddhrakūṭaparvatād yantreṇa śilā kṣiptā sā antarīkṣe eva vajrapāṇinā vajreṇa cūrṇitā; tasyā ardhaṃ mamopari patamānaṃ kumbhīrayakṣeṇa durgṛhītaṃ kṛtaṃ; sa tena praghātito mamāntike cittam abhiprasādya kālagataḥ; praṇīteṣu deveṣu trayastriṃśeṣu (a 485b) upapannaḥ; sa imāṃ rātriṃ matsakāśam upasaṃkrāntaḥ; tasya mayā dharmo deśitaḥ; sa dṛṣṭisatyaḥ svabhavanaṃ gataḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ; ekāntaśuklānām ekāntaśuklaḥ; vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ; tasmāt tarhi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogāḥ karaṇīyaḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta kumbhīreṇa yakṣeṇa bhagavataḥ arthāya ātmā parityaktaḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvani anena mamārthāya ātmā parityaktaḥ; tac chrūyatāṃ
the story of a hunter (concerning a previous birth of yakṣa kumbhīra)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ nagaryāṃ nātidūre anyatarasminn āśramapade mūlapuṣpaphalasalilasaṃpanne nānāvihaganikūjite ṛṣiḥ prativasati; kaṣṭatapāḥ phalamūlāmbubhakṣaḥ ajinavalkalavāsāḥ; tasya cāśramapadasya sāmantakena mṛgalubdhako mṛgān praghātya praghātya jīvikāṃ kalpayati; sa tasya ṛṣeḥ kālena kālam upasaṃkrāmati; tasyāsau ṛṣiḥ śrāntasya mūlaphalair upasaṃhāraṃ karoti; apy evāyaṃ lubdhako matsarī (sbv ii 171) samīpanivāsino mṛgān na praghātayed iti; tayoḥ parasparaṃ pitṛputreti saṃjñā samutpannā;lubdhako ṛṣiṃ pitṛvādena samudācarati; ṛṣir api lubdhakaṃ putravādena; yāvad apareṇa samayena rājā brahmadattaḥ kālyam evotthāya mṛgavadhāya nirgataḥ; tena mṛgaḥ śaraparamparayā tāḍitaḥ utpatitaḥ taya ṛṣer āśramapadaṃ praviṣṭaḥ; tatrāpi rājñā nārācena marmaṇi tāḍitaḥ kālagataḥ; sa ṛṣiḥ krodhaparyavasthitaḥ kathayati: kalirājas tvaṃ durācāro yena me śaraṇopagato mṛgaḥ praghātitaḥ iti; evam ukte sa rājā dveṣaparyavasthānaniviṣṭabuddhir amātyānāṃ kathayati: bhavanto yo rājānaṃ kṣatriyaṃ mūrdhābhiṣiktaṃ paribhāṣate tasya ko daṇḍaḥ iti; amātyāḥ kathayanti: vadho daṇḍaḥ iti; rājā kathayati: yady evaṃ parityakto me ayam ṛṣiḥ; amātyāḥ ṛṣiṃ praghātayitum ārabdhāḥ; daivāt sa lubdhakas tasya ṛṣeḥ sakāśam āgataḥ; āgata eva sa saṃlakṣayati; mama jīvataḥ katham ṛṣiḥ praghātyate iti; sa yoddhum ārabdhaḥ; ṛṣir niṣpalāyitaḥ; sa mahatā balakāyena praghātitaḥ bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau ṛṣir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau lubdhakaḥ eṣa eva sa kumbhīrayakṣaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy anena mamārthāya ātmā parityaktaḥ; etarhy apy anena mamārthāya ātmā parityaktaḥ iti
jīvaka prescribes a very rare substance called gośīrṣacandana in order to stop the hemorrhage at the foot of the buddha
bhagavataḥ pāṣāṇaśarkarayā (a 486a) pādaḥ kṣataḥ; rudhiraṃ pragharaty eva nāvatiṣṭhate; jīvako vaidyarājo bhagavato rujāvalokakaḥ trikālam upasaṃkrāmati; rājagṛhanivāsī śrāddho janakāyaḥ nānādeśabhyāgatāś ca samyagdarśanasaṃpannāḥ dhaninaḥ śreṣṭhinaḥ sārthavāhāḥ; tatra kecit kathayati: jīvaka idam atra bhaiṣajyaṃ śobhanam iti; anye kathayanti: idaṃ śobhanam iti; jīvako vaidyarājaḥ kathayati: asty atra sadyaḥpraśamanaṃ bhaiṣajyaṃ; kiṃ tu tad durlabhaṃ; āyuṣmān ānanda kathayati: jīvaka kiṃ tat; sa kathayati: gośīrṣacandanaṃ; tena khalu samayena goṣīrṣacandanasya prāptir eva samucchinnā; yāvad anyatamena vaṇijā gośīrṣacandanam ātyayikaṃ sthāpitam: ayaṃ rājā ajātaśatruś caṇḍo rabhasaḥ karkaśaḥ; yady asya daivād gośīrṣacandanena prayojanaṃ bhavati (sbv ii 172) niyatam asyābhāvat śiraśchedam api karoti; yasmād ahaṃ kālānukālaṃ gośīrṣacandanavikrayaṃ kṛtavān iti; tena śrutaṃ yathā jīvakena vaidyarājena bhagavato rujāpraśamanaṃ gośīrṣacandanam upadiṣṭam iti; sa saṃlakṣayati: ayam ajātaśatrur devadattavigrāhito bhagavaty abhiniviṣṭabuddhiḥ; yady ahaṃ bhagavato gośīrṣacandanaṃ pradāsyāmi sthānam etad vidyate yad anarthaṃ kariṣyati iti; punaḥ saṃlakṣayati: bhagavān devamanuṣyapūjitaḥ; yadi tasyārthāy prāṇaviyogo bhavati, bhavaty eva; yannv ahaṃ bhagavato gośīrṣacandanaṃ prayaccheyam iti; sa gośīrṣacandanam ādāya bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ pādayor nipatya kathayati: bhagavann upalabdhaṃ mayā bhagavato gośīrṣacandanena prayojanam iti; idaṃ tat pratigṛhṇātu bhagavān anukampām upādāya
iti; tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate: pratigṛhṇīṣva ānanda asya mahātmanaḥ sakāśād gośīrṣacandanam iti; āyuṣmatā ānandena pratigṛhītaṃ; tato 'sau vaṇik prītiprāmodyajātaḥ bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ atha bhagavān vismitam akārṣīt; dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavantaḥ smitaṃ prāviṣkurvanti tasmin samaye nīlapītalohitāvadātāḥ arciṣaḥ mukhān niścarya kāścid adhastād gacchanti; kāścid upariṣṭād gacchanti yā adhastād gacchanti tāḥ sañjīvaṃ kālasūtraṃ saṅghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tāpanaṃ pratāpanam avīcim arbudaṃ nirarbudam aṭaṭaṃ hahavaṃ huhuvam utpalaṃ padmaṃ mahāpadmaṃ narakaṃ gatvā ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtvā nipatanti; ye śītanarakās teṣu uṣṇībhūtvā nipatanti; tena teṣāṃ satvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante; teṣām evaṃ bhavati: kiṃ nu vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ āhosvid anyatropapannāḥ iti; teṣāṃ prasādasaṃjananārthaṃ bhagavān nirmitaṃ visarjayati; teṣāṃ nirmitaṃ dṛṣṭvā evaṃ bhavati; na haiva vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ; nāpy anyatropapannāḥ; api tu ayam apūrvadarśanaḥ satvaḥ; asya anubhāvena asmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhāḥ iti; te nirmite cittam abhiprasādya, tan narakavedanīyaṃ karma kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇanti yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti yā upariṣṭād gacchanti tāś cāturmahārājikān trayastriṃśān yāmān tuṣitān nirmāṇaratīn paranirmitavaśavartinaḥ brahmakāyikān brahmapurohitān mahābrahmaṇaḥ parīttābhān apramāṇābhān ābhāsvarān parīttaśubhān apramāṇaśubhān śubhakṛtsnān
anabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalān abṛhān atapān sudṛśān sudarśanān akaniṣṭhān devān gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmā ity udghoṣayanti; gāthādvayaṃ ca bhāṣante ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane /
dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ //
yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati / prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati // iti
atha tā arciṣas trisahasramahāsahasraṃ lokadhātum anvāhiṇḍya bhagavantam eva pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchanti; tad yadi bhagavān atītaṃ karma vyākartukāmo bhavati, bhagavataḥ pṛṣṭhato 'ntardhīyante; anāgataṃ vyākartukāmo bhavati, purastād antardhīyante; narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādatale antardhīyante; tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati pārṣṇyām antardhīyante; pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādāṅguṣṭhe antardhīyante; manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati jānunor antardhīyante; balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati vāme karatale antardhīyante; cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati dakṣiṇe karatale antardhīyante; devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati nābhyām antardhīyante; śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati āsye 'ntardhīyante; pratyekabodhiṃ vyākartukāmo bhavati ūrṇāyām antardhīyante; anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākartukāmo bhavati uṣṇīṣe antardhīyante atha tā arciṣo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavata ūrṇāyām antarhitāḥ; athāyuṣmān ānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ papraccha nānāvidho raṅgasahasracitro vaktrāntarān niṣkasitaḥ kalāpaḥ / avabhāsitā yena diśaḥ samantāt divākareṇodayatā yathaiva //
gāthāś ca bhāṣate vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ / nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauram smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ //
tatkālaṃ svayam adhigamya dhīra buddhyā śrotṛṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām / dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ / nākāsmāl lavaṇajalādrirājadhairyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ / yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrāḥ taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti te janaughāḥ // iti bhagavān āha: evametad ānanda evam etat; nāhetapratyayam ānanda tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ smitaṃ prāviṣkurvanti; dṛṣṭas tvayā ananda sa vaṇik, yena tathāgatasya cittam abhiprasādya gośīrṣacandanaṃ (a 487a) dattaṃ dṛṣṭo bhadanta; sa eṣa ānanda vaṇik tena kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca candano nāma pratyekabuddho bhaviṣyati; ayam asya deyadharmo yo mamāntike cittaprasādaḥ
the hemorrhage does not stop, and jīvaka prescribes the milk of a young woman
tathāpi tad rudhiraṃ pragharaty eva; nāvatiṣṭhate; jīvakaḥ kathayati: idānīṃ kanyākṣīreṇa pariṣeko dīyatām iti; bhikṣavo na jānate kīdṛśaṃ kanyākṣīram iti; āyuṣmān ānandaḥ kathayati: jīvaka kīdṛśaṃ kanyākṣīram iti; sa kathayati: yā tu prathamaprasavā (sbv ii 173) nārī sātra kanyā abhipretā; tasyā yat kṣīraṃ tat kanyākṣīram ity ucyate iti; āyuṣmatā ānandena kanyākṣīranimittaṃ catasro 'pi parṣadaḥ prayuktāḥ; bhikṣavaḥ kanyākṣīraṃ paryeṣitum ārabdhāḥ; bhikṣuṇyaḥ upāsakā upāsihyaś ca bhūyasā sarva eva rājagṛhanivāsī janakāyaḥ sthāpayitvā devadattaṃ devadattapakṣyāṃś ca; te catasṛṇāṃ parṣadāṃ janakāyasya ca paryeṣamāṇasya yais tair upāyaiḥ vighnaṃ kurvanti; yāvad rājagṛhe anyatamā prathamaprasavā kanyā svalpakṣīrā svakam api puraṃ kṣīreṇa na santarpayati; kutaḥ punar anyasya dāsyati? tayā śrutaṃ yathā bhagavataḥ kanyākṣīreṇa prayojanam iti; sā saṃlakṣayati: yadi dāsyāmi dārako me svalpaprāṇaḥ kṣīravirahāt prāṇair viyokṣyate; na kevalam ayaṃ ādīnavaḥ; ayam aparaḥ, devadattaḥ bhagavato dīrgharātraṃ pratyarthikaḥ pratyamitraḥ; tadvigrāhitaś ca rājā ajātaśatruḥ devadattapakṣyāś ca kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ; ete māṃ jīvitād vyaparopayiṣyanti iti; punaḥ saṃlakṣayati: kāmaṃ svaprāṇaviyogaḥ putraviyogaś ca; na tu devamanuṣyapūjitasya buddhasya bhagavataḥ vyādhiduḥkhavedanānubhavanaṃ yena sarva eva rājagṛhanivāsī janakāyaḥ samākulaḥ; yannv ahaṃ kṣīram ādāya gaccheyam iti; sā bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya nave bhājane kṣīraṃ dugdhvā yena bhagavāṃś
tenopasaṃkrāntā; upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavantam idam avocat: upalabdhaṃ mayā bhadanta jīvakena bhagavataḥ kanyākṣīram upadiṣṭam iti; tad idaṃ kanyākṣīraṃ pragṛhyatāṃ mamānugrahāya iti; tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate: bhadrāśayā iyam ānanda dārikā; asyā sakāśād gṛhāṇa kṣīram iti; tena pratigṛhītaṃ kṣīraṃ; sā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntā atha bhagavān vismitam akārṣīt; dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavantaḥ smitaṃ prāviṣkurvanti tasmin samaye nīlapītalohitāvadātāḥ arciṣaḥ mukhān niścarya kāścid adhastād gacchanti; kāścid upariṣṭād gacchanti yā adhastād gacchanti tāḥ sañjīvaṃ kālasūtraṃ saṅghātaṃ rauravaṃ mahārauravaṃ tāpanaṃ pratāpanam avīcim arbudaṃ nirarbudam aṭaṭaṃ hahavaṃ huhuvam utpalaṃ padmaṃ mahāpadmaṃ narakaṃ gatvā ye uṣṇanarakās teṣu śītībhūtvā nipatanti; ye śītanarakās teṣu uṣṇībhūtvā nipatanti; tena teṣāṃ satvānāṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabhyante; teṣām evaṃ bhavati: kiṃ nu vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ āhosvid anyatropapannāḥ iti; teṣāṃ prasādasaṃjananārthaṃ bhagavān nirmitaṃ visarjayati; teṣāṃ nirmitaṃ dṛṣṭvā evaṃ bhavati; na haiva vayaṃ bhavantaḥ itaś cyutāḥ; nāpy anyatropapannāḥ; api tu ayam apūrvadarśanaḥ satvaḥ; asya anubhāvena asmākaṃ kāraṇāviśeṣāḥ pratiprasrabdhāḥ iti; te nirmite cittam abhiprasādya, tan narakavedanīyaṃ karma kṣapayitvā devamanuṣyeṣu pratisandhiṃ gṛhṇanti yatra satyānāṃ bhājanabhūtā bhavanti yā upariṣṭād gacchanti tāś cāturmahārājikān trayastriṃśān yāmān tuṣitān
nirmāṇaratīn paranirmitavaśavartinaḥ brahmakāyikān brahmapurohitān mahābrahmaṇaḥ parīttābhān apramāṇābhān ābhāsvarān parīttaśubhān apramāṇaśubhān śubhakṛtsnān anabhrakān puṇyaprasavān bṛhatphalān abṛhān atapān sudṛśān sudarśanān akaniṣṭhān devān gatvā anityaṃ duḥkhaṃ śūnyam anātmā ity udghoṣayanti; gāthādvayaṃ ca bhāṣante ārabhadhvaṃ niṣkrāmata yujyadhvaṃ buddhaśāsane /
dhunīta mṛtyunaḥ sainyaṃ naḍāgāram iva kuñjaraḥ //
yo hy asmin dharmavinaye apramattaś cariṣyati / prahāya jātisaṃsāraṃ duḥkhasyāntaṃ kariṣyati // iti
atha tā arciṣas trisahasramahāsahasraṃ lokadhātum anvāhiṇḍya bhagavantam eva pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchanti; tad yadi bhagavān atītaṃ karma vyākartukāmo bhavati, bhagavataḥ pṛṣṭhato 'ntardhīyante; anāgataṃ vyākartukāmo bhavati, purastād antardhīyante; narakopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādatale antardhīyante; tiryagupapattiṃ vyākartukāmo bhavati pārṣṇyām antardhīyante; pretopapattiṃ vyākartukāmo bhavati pādāṅguṣṭhe antardhīyante; manuṣyopapattiṃ vyākartukāmo bhavati jānunor antardhīyante; balacakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati vāme karatale antardhīyante; cakravartirājyaṃ vyākartukāmo bhavati dakṣiṇe karatale antardhīyante; devopapattiṃ vyākartukāmo bhavati nābhyām antardhīyante; śrāvakabodhiṃ vyākartukāmo bhavati āsye 'ntardhīyante; pratyekabodhiṃ vyākartukāmo bhavati ūrṇāyām antardhīyante; anuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ vyākartukāmo bhavati uṣṇīṣe antardhīyante atha tā arciṣo bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya bhagavata ūrṇāyām antarhitāḥ; athāyuṣmān ānandaḥ kṛtakarapuṭo bhagavantaṃ papraccha nānāvidho raṅgasahasracitto vaktrāntarān niṣkasitaḥ kalāpaḥ / avabhāsitā yena diśaḥ samantāt divākareṇodayatā yathaiva //
gāthāś ca bhāṣate vigatodbhavā dainyamadaprahīṇā buddhā jagaty uttamahetubhūtāḥ / nākāraṇaṃ śaṅkhamṛṇālagauram smitam upadarśayanti jinā jitārayaḥ //
tatkālaṃ svayam adhigamya dhīra buddhyā śrotṛṇāṃ śramaṇa jinendra kāṅkṣitānām / dhīrābhir munivṛṣa vāgbhir uttamābhir utpannaṃ vyapanaya saṃśayaṃ śubhābhiḥ / nākāsmāl lavaṇajalādrirājadhairyāḥ saṃbuddhāḥ smitam upadarśayanti nāthāḥ / yasyārthe smitam upadarśayanti dhīrāḥ taṃ śrotuṃ samabhilaṣanti te janaughāḥ // iti bhagavān āha: dṛṣṭas tvayā ananda sā dārikā, yayā mamāntike cittam abhiprasādyakṣīraṃ dattaṃ dṛṣṭā bhadanta; eṣā sā ānanda dārikā anena kuśalamūlena cittotpādena deyadharmaparityāgena ca kṣīraprado nāma pratyekabuddho bhaviṣyati; ayam asyā deyadharmo yo mamāntike cittaprasādaḥ iti
daśabalakāśyapa stops the hemorrhage
tathāpi tad rudhiraṃ pragharaty eva; nāvatiṣṭhate; nānādeśanivāsino bhikṣavaḥ abhyāgatāḥ bhagavata evaṃvidham ābādhaṃ (sbv ii 174) śrutvā anye ca śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayaḥ; tatra kecid agadān vyāharanti; kecin mantraiś cikitsāṃ kurvanti; āyuṣmān daśabalakāśyapaḥ satyopayācanaṃ kartum ārabdhaḥ samaṃ te bhagavaṃś cittaṃ putreṣv api ariṣv api / anena satyavākyena tiṣṭha kṣataja mā srava // iti satyopayācanasamantaram eva tad rudhiraṃ sthitaṃ; bhikṣavaḥ pramuditamanasaḥ saṃvṛttāḥ bhikṣuṇyaḥ upāsakāḥ upāsikyaḥ bhūyasā sarva eva rājagṛhanivāsī janakāyaḥ sthāpayitvā devadattājātaśatrū kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāṃś ca; bhagavān jānann eva yo yathā cikitsāṃ karoti, tasya tathānumodate, teṣāṃ kuśalamūlabījāvaropaṇārthaṃ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavatā āyuṣmatā daśabalakāśyapena satyopayācanayā sravad rudhiraṃ vidhāritam iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvani aham anena viṣakṛtena paryākulīkṛto nirviṣīkṛtaḥ; tac chrūyatāṃ
the story of dharmakāma (concerning a previous birth of daśabalakāśyapa)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasya karvaṭakasya nātidūre udyānaṃ mūlakandapuṣpaphalasalilasaṃpannaṃ nānāvihaganikūjitaṃ; tatra ṛṣiḥ prativasati phalamūlāmbubhakṣaḥ ajinavalkalavāsāḥ vidyāmantradhārī ca; tasmiṃś ca karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; tasya trīṇi saptakāny ekaviṃśatidivasān vistareṇa jātasya jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sa unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ; sa caṃkramyamāṇaḥ (a 488b) sthito śayito vā kuśalaṃ cittam atikuśalaṃ ca karma karoti; tasya janakāyena dharmakāma iti saṃjñā kṛtā; sa kiṃkuśalagaveṣitayā karvaṭakān niṣkramya kālānukālaṃ tasya ṛṣeḥ sakāśam upasaṃkrāmati; upasthānaṃ cāsya karoti; tapasvina upasaṃkrāmatīti tāpasas (sbv ii 175) tāpasa iti saṃvṛttā; tasyāpareṇa samayena viṣakṛtam utthitaṃ; so 'nekair agadamantraprayogaiś cikitsyate; na cāsau vyādhir upaśamaṃ gacchati; sa mātāpitṛbhyāṃ tasya ṛṣeḥ sakāśam upanītaḥ; maharṣe upasthāyakas te viṣakṛtena prāṇair viyujyate; cikitsāṃ kuruṣva iti; sa satyopayācanaṃ kartum ārabdhaḥ samaṃ te dāraka cittaṃ mitreṣv api ripuṣv api / anena satyavākyena nirviṣo bhava dāraka // iti sa satyopayācanakālasamanantaram eva nirviṣīkṛtaḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau dārakaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau ṛṣiḥ eṣa eva sa daśabalakāśyapaḥ; tadāpy aham anena satyopayācanena svasthīkṛtaḥ; etarhy apy aham anena satyopayācanena svasthīkṛtaḥ
the disappointment of devadatta
devadatto duḥkhī durmanā vipratīsārī cintayati: vyarthaṃ mayā śramaṇasya gautamasya śilā kṣiptā; na ca śramaṇo gautamaḥ praghātitaḥ; mahājanapratisaṃvidito jātaḥ iti; sa vṛkṣamūlaṃ gatvā cintāparaḥ kṛtakena paryaṅkaṃ badhvā avasthitaḥ; bhikṣavaḥ sthānasthāneṣv avadhyāyanti kṣipanti vivācayanti: paśva bhadanta īdṛśaḥ krūrāśayo devadattaḥ, yena bhagavataḥ pravrajitasyāpi parākrāntam; upariṣṭāt śilā kṣiptā iti; kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ kathayanti: kiṃ bhavanto yadvā tadvā asamīkṣya kathayanti nanu paśyata devadattam asmin vṛkṣamūle; caturthaṃ dhyānaṃ samāpannaḥ mahātmāsau; katham evaṃ kariṣyati iti bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta amī kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattāḥ ātmanā alajjinaḥ alajjino devadattasya varṇaṃ bhāṣante iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi yathā atīte 'py adhvani ete alajjina alajjino varṇam abhāṣanta; tac chrūyatāṃ (sbv ii 176)
the story of a jackal and a crow (concerning a previous birth of devadatta, etc.)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo rājagṛhīyakair manuṣyaiḥ rājñā ca kenacit kāraṇena kriyākāraṃ kṛtvā dve śmaśāne vyavasthāpite, ekasmin pradeśe puruṣāś chorayitavyāḥ ekasmin striyaḥ iti; yāvad apareṇa samayena paṇḍakaḥ kālagataḥ; sa na ekasmin śmaśāne avakāśaṃ labhate, na dvitīye; rājagṛhasyānyatamasmin pradeśe udyānaṃ mūlakandapuṣpaphalasalilasaṃpannaṃ nānāvihaganikūjitaṃ; tasmiṃś ca khustaśirā ṛṣiḥ prativasati; phalamūlāmbubhakṣaḥ ajinavalkalavāsāḥ; tasmiṃś ca pradeśe trikaṇṭakedārairaṇḍavṛkṣāś ca santi; tatra sa paṇḍako choritaḥ; kuṇapagandhena sṛgāla āgataḥ; (a 489a) sa taṃ paṇḍakaṃ bhakṣayitum ārabdhaḥ; kākaś ca eraṇḍavṛkṣāgratas tiṣṭhati; tasya buddhir utpannā: sṛgālasya varṇaṃ bhāṣe; kadācid bhakṣitaśeṣaṃ dadyād iti; sa tasya gāthayā varṇaṃ bhāṣitum ārabdhaḥ: siṃhasya te yathā grīvā ṛṣabhasya yathā kaṭiḥ / mṛgarāja namas tubhyaṃ bhuktaśeṣaṃ labhemahi // iti sṛgālo vyavalokya pratyabhāṣata ko 'yaṃ drumavarāgre 'smin dvijānāṃ pravaraḥ khalu / avabhāsya diśaḥ sarvāḥ bhrājate ratnapiṇḍavat // iti kākaḥ kathayati aham asmi mahābhāga darśanārthaṃ tvāgataḥ / mṛharāja nams tubhyaṃ bhuktaśeṣaṃ labhemahi // iti sṛgālaḥ kathayati mayūrakaṇṭhas tvam asi vāyasa priyadarśana / ākrandacāriṇāṃ śreṣṭha ehi bhuṅkṣva yathāsukhaṃ // iti so 'vatīrṇaḥ sṛgālena saha kuṇapaṃ bhakṣayan tena ṛṣiṇā dṛṣṭaḥ; sa gāthāṃ bhāṣate (sbv ii 177) cirasya bata paśyāmi samāgamam alajjinoḥ / vṛkṣādhamasya cchāyāyāṃ bhuñjate kuṇapaṃ saha //
iti kākena śrutaṃ; sa sāmarṣaṃ gāthāṃ bhāṣate yadi siṃho myūraś ca bhuñjate varajāṅgalam / kim atra khustaśirasaḥ paradattopajīvinaḥ // iti ṛṣir api jātāmarṣo gāthāṃ bhāṣate pakṣiṇām adhamaḥ kākaḥ jambukaś ca catuṣpadām / eraṇḍaś cāpi vṛkṣāṇāṃ mauṣyānāṃ ca paṇḍakaḥ / hīnās trikaṇṭakedārāḥ paśyālajjisamāgamam // iti tataḥ kāko bhūyasyā mātrayā saṃjātāmarṣo ṛṣer agniśaraṇaṃ praviśya vyavalokayitum ārabdho na paśyati kiṃcit; kamaṇḍaluṃ bhaṅktvā niṣpalāyitaḥ; yāvad asau ṛṣir agniśaraṇaṃ praviśya paśyati kamaṇḍaluṃ bhagnaṃ; sa saṃlakṣayati: tasyaitad duṣkākasya karma nānyasya; iti viditvā gāthāṃ bhāṣate na rocyās tādṛśāḥ kecid alajināḥ krūrāśayāḥ / dūṣitaṃ cāgniśaraṇaṃ bhagnaś cāpi kamaṇḍaluḥ //
avarṇārho na varṇārhaḥ na vācyaṃ khalu sarvathā / kiṃcin matimatā nityaṃ tūṣṇīṃbhāvaḥ sukhāvahaḥ // iti
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau ṛṣir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; sṛgālo devadattaḥ tena kālena tena samayena, kākaḥ kokālikaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy etāv alajjinau alajjinor varṇam abhāṣātām; etarhy apy etāv alajjinau alajjinor varṇaṃ bhāṣete bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kutra bhadanta bhagavato devadattasya ca tatprathamato vairūkṣyam utpannam iti; bhagavān āha
the story of the two birds dharma and adharma (concerning a previous birth of the buddha and of devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo dvau jīvajīvakau ekena kāyena samudratīre prativasataḥ dharmaś cādharmaś ca; yāvad adharmo middham (sbv ii 178) avakrāntaḥ; dharmo jāgarti; tena amṛtaphalam uhyamānaṃ dṛṣṭaṃ; tena tad gṛhītaṃ; sa saṃlakṣayati: kiṃ tāvad enam utthāpayiṣyāmi? āhosvid bhakṣayāmi? iti; bhūyaḥ saṃlakṣayati: bhakṣayāmi: ekasminn eva śarīre vipakṣyate iti; sa tena notthāpitaḥ; svayam eva (a 489b) bhakṣitaḥ; sa pratibuddhaḥ; tasmin pradeśe dharmasya aṃrtaphalodgāraḥ utthitaḥ; adharmeṇa ghrātaḥ; sa kathayati: kasya eṣa udgāraḥ iti; sa kathayati: amṛtaphalasya; kutra labdhaṃ?; sa kathayati: mayā tava suptasya amṛtaphalaṃ labdhaṃ; tan mayā bhakṣitaṃ; tvaṃ notthāpitaḥ: ekasminn eva śarīre vipakṣyate iti; sa kathayati: na śobhanaṃ kṛtam; aham api kālajño bhaviṣyāmi iti; yāvad apareṇa samayena dharmo middham avakrāntaḥ; adharmo jāgarti; tena viṣaphalam uhyamānaṃ dṛṣṭaṃ; tena tad bhakṣitaṃ; tāv ubhāv api mūrcchitau; adharmo viṣaphalena paryākulīkṛtaḥ kathayati: tatra tatropapadyeya, yatra yatra janmani tava vadhakaḥ syāṃ pratyarthikaḥ pratyamitraḥ iti; dharmaḥ kathayati: aham api yatra yatropapadyeya, tatra tatra janmani tava maitryupasaṃhāraṃ kuryām iti bhagavān āha: kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau dharmaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sāv adharmaḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; tatrāyaṃ mama tatprathamato virūkṣitaḥ; ahaṃ cāsya maitreṇa cittenāvasthitaḥ; bhūyo 'py ayaṃ yathā mama virūkṣitaḥ, ahaṃ cāsya maitracittaḥ; tac chrūyatām
the story of sūryanemi the poet (concerning a previous birth of the buddha and of devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ sarjaraso nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tena bhūmyantarasya rājñaḥ sakāśād dārikā labdhā; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ sā dārikā kālāntareṇa āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt sūryodaye prasūtā; dārako (sbv ii 179) jātaḥ abhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ; tasya jātau jātimahaṃ kṛtvā nāmadheyaṃ vyavasthāpyte kiṃ bhavatu dārakasya nāma iti; amātyāḥ kathayanti: ayaṃ dārakaḥ sūryodaye jātaḥ; tasmād bhavatu dārakasya sūryanemīti nāma; tasya sūryanemīti nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sūryanemī dārakaḥ aṣṭābhyo dhātrībhyo dattaḥ; dvābhyām aṃsadhātrībhyāṃ dvābhyāṃ kṣīradhātrībhyāṃ dvābhyāṃ maladhātrībhyāṃ dvābhyāṃ krīḍanikābhyāṃ dhātrībhyāṃ; so 'ṣṭābhir dhātrībhir unnīyate vardhyate kṣīreṇa dadhnā navanītena sarpiṣā sarpirmaṇḍena anyaiś cottaptottaptair upakaraṇaviśeṣair āśu vardhate hradastham iva paṅkajam; sa yadā mahān saṃvṛttas tadā lipyām upanyastaḥ saṅkhyāyāṃ gaṇanāyāṃ mudrāyāṃ; yāni rājñāṃ kṣatriyāṇāṃ mūrdhābhiṣiktānāṃ janapadaiśvaryasthāmavīryam anuprāptānāṃ mahāntaṃ pṛthivīmaṇḍalam abhinirjitya adhyāvasatāṃ pṛthag bhavanti śilpasthānakarmasthānāni tadyathā hastigrīvāyām aśvapṛṣṭhe rathe tsarau dhanuṣi apayāne niryāṇe aṃkuśagrahe pāśagrahe tomaragrahe chedye bhedye vedhye muṣṭibandhe pādabandhe śikhābandhe dūravedhe śabdavedhe marmavedhe akṣūṇavedhe dṛḍhaprahāritāyāṃ pañcasu sthāneṣu kṛtāvī saṃvṛttaḥ; sa pitrā yauvarājye
pratiṣṭhāpitaḥ (a 490a) sarjarasasya rājñaḥ agramahiṣī dharmā nāma; agrāmātyaś ca goniṣādo nāmnā; tasmiṃś ca rājā atyarthaṃ viśvastaḥ; yāvad apareṇa samayena rājā sarjarasaḥ dharmayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ dharmā āpannasatvā saṃvṛttā; sā naimittikair vyākṛtā: putraṃ janayiṣyati; sa rājānaṃ jīvitād vyaparopya svayam eva paṭṭe badhvā rājyaiśvaryādhipatyaṃ kārayiṣyati iti; yāvad rājā sarjarasaḥ glānaḥ saṃvṛttaḥ; sa upasthīyate mūlagaṇḍapatrapuṣpaphalabhaiṣajyaiḥ; na cāsau vyādhir upaśamaṃ gacchati; śarīrāvasthā paricchinnā; sa saṃlakṣayati: mamātyayāt sūryanemī rājā bhaviṣyati; niyatam asau dharmāṃ ghatayiṣyati; kim atra prāptakālaṃ; iti bhūyaḥ sa saṃlakṣyati: ayam amātyo goniṣādaḥ mayā praṇītair bhogaiḥ saṃvibhaktaḥ, pratipālitaś ca; asya dharmāṃ samarpayāmi iti; tena goniṣāda āhūyoktaḥ:mama dharmā agramahiṣī: tvaṃ cāgrāmātyaḥ; mama śarīrāvasthā paricchinnā; niyatam ahaṃ prāṇāir viyokṣye; tvayā matpriyatayā tathā anuṣṭheyaṃ yathā dharmā sūryaneminā jīvitān na vyaparopyate (sbv ii 180) iti; sa kathayati: deva tad api na śakyaṃ te kartum; alpotsuko bhavatu devaḥ; tathā kariṣye yathā na praghātyate iti sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ /
saṃyogā viprayogāntāḥ maraṇāntaṃ ca jīvitam //
iti rājā sarjaraḥ kālagataḥ; sa chatradhvajapatākādiśobhayā mahatā satkāreṇa dhyāpitaḥ; sūryanemī mahārājaḥ mahārājābhiṣekeṇa abhiṣiktaḥ; tenāmātyānām ājñā dattā; dharmāṃ ghātayata iti; goniṣādaḥ kathayati: deva kim asamīkṣya praghātyate? na jñāyate kiṃ dārakaṃ janayiṣyati? uta dārikām iti; tad yadi dārakaṃ janayiṣyati sa eva jīvitād vyaparopyate iti; sūryanemī rājā kathayati: evaṃ bhavatu; tvayaiva saṃrakṣyā iti; tena gṛhe sthāpitā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; tasminn eva divase kaivartī prasūtā; tasyā dārikā jātā; sa jātamātra eva kaivartīṃ dhanena pralobhya parivartitaḥ; goniṣādena rājño niveditaṃ: deva dharmā prasūtā; dārikā jātā iti; rājā kathayati: śobhanaṃ; muktāḥ smaḥ iti; sa dārakaḥ kaivartyā āpāyitaḥ poṣitaḥ saṃvardhitaḥ mahān saṃvṛttaḥ; lipyakṣarāṇi pāṭhitaḥ; kāvyaṃ kartum ārabdhaḥ; tasya kaviḥ kaivartadārakaḥ kaviḥ kaivartadārakaḥ iti saṃjñā saṃvṛttā; goniṣādena dharmāyāḥ samākhyātaṃ: putras te kāvyakartā saṃvṛttaḥ iti; sā kathayati: paśyāmi tāvat kīdṛśaḥ iti; sa kathayati: alaṃ; kiṃ tena dṛṣṭena iti; sā kathayati: putrābhilāṣiṇī ākāṃkṣaty eva darśanaṃ nāvatiṣṭhate iti; tasyā goniṣādena avaśyanirbandhaṃ jñātvā upāyasaṃvidhānena matsyāṃ kṛtvā praveśitaḥ; sa praviśann eva naimittikair vyākṛtaḥ: (a 490b) eṣa kaviḥ kaivartadārako rājānaṃ jīvitād vyaparopya, svayam eva paṭṭāṃ badhvā rājyaṃ kārayiṣyati iti; rājñā śrutaṃ; tenāmātyānām ājñā dattā: gṛhṇīta yathā na paribhraśyate iti; tena karṇaparamparayā śrutaṃ; sa itaś cāmutaś ca
niṣpalāyamāno vṛddhayuvatyā gṛhaṃ praviṣṭaḥ; sa tayā gopāyitaḥ; tato haridratailena gātrāṇi mrakṣayitvā maṃce āropya mṛta iti kṛtvā niṣkāsitaḥ; sa ca śmaśāne choritaḥ; utthāya niṣpalāyitaḥ; tasmin pradeśe anyatamaḥ puruṣaḥ puṣpaphalāni paryeṣate; tenāsau niṣpalāyamāno dṛṣṭaḥ; tasya pṛṣṭhataś cārakapuruṣāḥ pradhāvitāḥ; tair asau puruṣaḥ pṛṣṭaḥ: bho (sbv ii 181) puruṣa na tvayā īdṛśaḥ pramāṇena varṇena ca anena pathā gacchan kaścin manuṣyo dṛṣṭaḥ? sa kathayati: dṛṣṭaḥ; anena pathā gacchata iti; te tasya pṛṣṭhato 'nubaddhāḥ; so 'nyatamasmin karvaṭake rajakasya gṛhaṃ praviṣṭaḥ; tasya ca yathāvṛttam ārocitaṃ; cārakapuruṣaiḥ karvaṭako vicārayitum ārabdhaḥ; rajakena vastravaraṇḍena veṣṭayitvā gardabhe āropya karvaṭakān niṣkāsitaḥ; snānaśālāyāṃ nitvā muktaḥ; utthāya caturdiśaṃ vyavalokya niṣpalāyitaḥ; tatrāpy anyatareṇa puruṣeṇa dṛṣṭaḥ; tena cārakapuruṣāṇāṃ niveditaṃ; bhavanto yadarthaṃ yūyaṃ karvaṭakaṃ pratyavekṣatha, asau puruṣaḥ anena pathā gataḥ; gacchata śīghram iti; te saṃprasthitāḥ; so 'py aparasmin grāme carmakāragṛhaṃ praviṣṭaḥ; tasya tena yathāvṛttam ārocitaṃ; sa kathayati: pṛṣṭhato mukhe upānahau kuru iti; sa kathayati: na mayā kadācid evaṃrūpā upānahā kṛtapūrvā; sa gāthāṃ bhāṣate nānāmatayo hy anekarūpās tulitās te tulayā hi naikayāpi / vanavaṃ kuru carmakāra me tvaṃ yat pṛṣṭhaṃ tad iha mamāgrataḥ kuruṣva //
iti tenāsau carmakāraḥ śikṣitaḥ; carmakāreṇa tādṛśyau upānahau kṛte; kuḍyaparikṣipto 'sau karvaṭakaḥ; sa tena upānahau prāvṛtya upacchidreṇa niṣpalāyitaḥ; cārakapuruṣāḥ upānahā anusṛtya karvaṭakam anvāhiṇḍante; so 'pi niṣpalāyamānaḥ udakaṃ praviṣṭaḥ, nāgair nāgabhavanaṃ praveśitaḥ; rājñā śravaparamparayā śrutaṃ yathā asau nāgair nāgabhavanaṃ praveśitaḥ iti; rājñā amātyānām ājñā dattā: bhavanto ye madviṣayanivāsinaḥ āhituṇḍikāḥ, te sarve matsakāśe āneyāḥ iti; taiḥ sarve viṣayanivāsinaḥ āhituṇḍikāḥ rājñaḥ upanītāḥ; rājñā teṣām ājñā dattā: bhavanto gacchata; amuṣmin nāgabhavane nāgam uddharata iti; evaṃ deveti sarve āhituṇḍikāḥ rājñaḥ pratiśrutya tannāgabhavanaṃ gatāḥ; anyatarasyāṃ cāṭavyāṃ piṅgalo nāma yakṣo māṃsarudhirabhakṣaḥ; tasya bhayāt śvāpadā api tam aṭavīṃ parityajanti; kim uta manuṣyāḥ sā piṅgalāṭavīti prakāśā (sbv ii 182) saṃvṛttā; āhituṇḍikena sa nāgas tathā mantrabalādhānād upadruto yathā (a 491a) santrastaḥ piṅgalāṭavyāṃ chorito na śaktas tām atikrāmayituṃ; nāgāḥ saṃjalpaṃ kurvanti: na śobhanam asmābhiḥ kṛtaṃ yad asau piṅgalāṭavīṃ nātikrāmitaḥ; so 'pi piṅgalena yakṣeṇa praghātyate; vayaṃ ca tadartham abhidrutāḥ; katham atra pratipattavyam iti; sa nāgarājaḥ kathayati: etam artham āhituṇḍikānāṃ nivedayāmaḥ iti; tair āhituṇḍikānāṃ samākhyātaṃ: bhavanto yadarthaṃ vayam ākulīkriyāmahe, so 'smābhir arthataḥ praghātita eva, yat piṅgalāṭavyāṃ samutsṛṣṭaḥ iti; āhituṇḍikaiḥ rājña etat prakaraṇaṃ samākhyātaṃ; rājā kathayati: yady apy evaṃ tathāpi samanveṣyatām iti; sa
piṅgalāṭavyām itaś cāmutaś ca paribhramitum ārabdhaḥ; piṅgalaś ca yakṣaḥ anyatamasmin pradeśe kukkuraiḥ parivṛtas tiṣṭhati; tenāsau kukkuraiś ca dūrata eva dṛṣṭaḥ; sa saṃlakṣayati: kiṃ mamānena mṛtapravṛttiḥ śrutā? yenāyam atra praviṣṭa iti; tena tasya kukkurā utsṛṣṭāḥ; sa niṣpalāyamāno vṛkṣam abhirūḍhaḥ; kukkurāḥ piṅgalaś ca vṛkṣasyādhastād vyavasthitāḥ; piṅgalaḥ kathayati: bhoḥ puruṣa na tvayā śrutaṃ piṅgalāṭavyāṃ piṅgalo nāma amanuṣyakaḥ prativasati; yas tatra praviśati sa taṃ praghātayati iti; prāptas te kālaḥ; avatara iti; sa kathayati: yāvaj jīvāmi tāvat tiṣṭhāmi iti; piṅgalayakṣaḥ avasaktikāṃ badhvā nirbandhenāvasthitaḥ; sa pracālayitum ārabdhaḥ; tena tasyopari vastraṃ kṣiptaṃ; kukkurāḥ saṃlakṣayanti: sa evāyaṃ manuṣyaḥ patitaḥ iti; te piṅgalaṃ yakṣaṃ bhakṣayitvā prakrāntāḥ; sa vṛkṣāt śanair avatīrya prakrāntaḥ tena tenānvāhiṇḍan; sa saṃlakṣayati: mama mātulaḥ ṛṣīṇāṃ madhye pravrajitaḥ; tasya sakāśaṃ gacchāmi iti; tasya ca ṛṣer anyatamasmin parvate udyānaṃ mūlapuṣpaphalasalilasaṃpannaṃ vividhataruṣaṇḍamaṇḍitaṃ nānāvihaganikūjitaṃ; so 'nupūrveṇa śravaparamparayā tasya riṣeḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ; jñātisambandham ākhyāyāvasthitaḥ; tatrāpi cārakapuruṣaiḥ samanviṣṭaḥ; te taṃ grahītum ārabdhāḥ; tena parvataprapātād ātmā muktaḥ; sa patann anyatamena puruṣeṇa śikhāyāṃ gṛhītāḥ; śikhā utpaṭitā; sa patitaḥ; te saṃlakṣayanti: mṛto 'yaṃ; gacchāmaḥ iti te śikhām ādāya rājñaḥ sakāśaṃ gatāḥ kathayanti: (sbv ii 183) deva praghātito 'sau kaviḥ; iyam asya śikhā iti; rājā parituṣṭaḥ;
tena te bhogaiḥ saṃvibhaktāḥ; atha yā devatā ṛṣer udyānanivāsinī, tayā tasya riṣeḥ samākhyātaṃ: bhāgineyas te kṛcchrasaṅkaṭasaṃbādhaprāptaḥ; na samanvāharas? iti; sa kathayati: yadi mayā na samanvāhṛto 'bhaviyat prāṇair viyuktaḥ abhaviṣyad iti; sa ṛṣir vidyāmantradhārī; īdṛśīṃ vidyāṃ jānīte yayā puruṣaḥ strī bhavati strī puruṣo bhavati; sa tena tāṃ vidyāṃ grāhitaḥ; uktaś ca: gacchedānīm; akutobhayo vihara iti; so 'nyaṃ pratirūpaṃ strīveṣaṃ (a 491b) vidyayā abhinirmāya vārāṇasīṃ gatvā rājakīye udyāne sthitaḥ; udyānapālair dṛṣṭaḥ; paraṃ vismayam upagatāḥ; tair laghu laghv eva gatvā sūryanemino rājñaḥ samākhyātaṃ: deva evaṃrūpayauvanasaṃpannā strī udyāne tiṣṭhati iti; tenājñā dattā ānīyatām iti; sā mahatā śrīsamudāyena rājakulaṃ praveśitā; rājā sūryanemis tayā sārdham atīva saṃraktaḥ; tatas tayā avasaraṃ jñātvā rahasi sthito jīvitād vyaparopitaḥ; punaś ca vidyāṃ parivartya puruṣaḥ saṃvṛttaḥ; tataḥ svayam eva paṭṭaṃ badhvā goniṣādasyāmātyasya nivedya rājye pratiṣṭhitaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate nāsau hato yaya śiro na chinnaṃ bhūyas sa utthāya karoti karma / sa vai hato śabdahatena tena kavinā yathā sarjarasya putraḥ //
iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau sūryanemī rājā sarjarasya rājñaḥ putraḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau kaviḥ kaivartadārakaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa mama vairaprasaktaḥ; etarhy apy eṣa mama vairaprasaktaḥ; bhūyo 'pi yathaiṣa mama vairānubaddhas tac chrūyatām
the story of the two jewellers (concerning a previous birth of the buddha and of devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin karvaṭake dvau maṇikārau prativasataḥ; tayoḥ rathyā vibhaktā gṛhaṃ ca; tena khalu samayena anyatamaḥ parikṣīṇavibhavo vaṇik; sa maṇibhājanam ādāya taṃ karvaṭakam anuprāptaḥ; tato mārgaśramaṃ prativinodya ekasya maṇikārasya sakāśam upasaṃkrāntaḥ kathayati: idaṃ maṇibhājnam arghaṃ kuruṣva iti; tena svalpaṃ mūlyaṃ kṛtaṃ; sa kathayati: kim evaṃ kathayasi? yady api ahaṃ bhogebhyaḥ paribhraṣṭaḥ na tu prajñayā; jānāmy aham evāsya mūlyam iti; sa tasya sakāśam (sbv ii 184) upasaṃkramya dvitīyasya sakāśam upasaṃkrāntaḥ kathayati: idam maṇibhājanaṃ; mūlyam asya kuruṣva iti; tena tasya puṣkalaṃ mūlyaṃ kṛtaṃ; sa parituṣṭaḥ kathayati: gṛhāṇā, dehi mūlyam iti; sa kathayati: nāsti me etāvan mūlyam iti; sa kathayati: yad asti tad anuprayaccha iti; tena gṛhītaṃ; tenānyena maṇikāreṇa śrutaṃ; sa saṃjātāmarṣas tasya sakāśam upasaṃkrāntaḥ; mayaitat pūrvaṃ gṛhaṃ nītaṃ; mayā cāsya mūlyaṃ kṛtaṃ; tvaṃ kasmād gṛhṇīṣe? iti; tayoḥ parasparaṃ vairūkṣyam utpannam kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau maṇikāraḥ yena maṇibhājanasya svalpaṃ mūlyaṃ kṛtam eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau dvitīyo maṇikāraḥ yena puṣkalaṃ mūlyaṃ kṛtam aham eva saḥ tena kālena tena samayena; tadāpy āvayoḥ parasparaṃ vairūkṣyam utpannaṃ; punar api yathā vayoḥ vairūkṣyam utpannaṃ; tac chrūyatām
the story of the elder son of a gṛhapati (concerning a previous birth of the buddha and devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ (a 492a) kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārako jātaḥ; sā asya patnī kālagatā; sa saṃlakṣayati: dārakaṃ kaḥ samvardhayiṣyati? anyām ānayāmi iti; tenānyā ānītā; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasyā api putro jātaḥ; sāpi kālagatā; sa gṛhapatiḥ saṃlakṣayati: yady anyām ānayāmi, sāpi kālaṃ kariṣyati; jyeṣṭhasya putrasya niveśanaṃ karomi iti; tena jyeṣṭhasya putrasya niveśaḥ kṛtaḥ; tasya bahavaḥ putrā duhitaraś ca jātāḥ; sā tasya bhāryā kathayati: āryaputra eṣa dārakas tava ko bhavati? iti: sa kathayati: kanīyān bhrātā; sā kathayati: ārya tava bahavaḥ putrāḥ; ayam ekaḥ; eṣāṃ cāsya ca tulyo gṛhabhogo deyaḥ; sa kathayati: bhadre eṣa lokadharmaḥ iti; sā kathayati: yady evaṃ praghātaya enam iti; kāmān khalu pratisevamānasya nāsti kiṃcit pāpakaṃ karma akaraṇīyam iti sa puṣpaphalavyājena aṭavīṃ nītvā praghātitaḥ; (sbv ii 185) kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau jyeṣṭho gṛhapatiputraḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau kanīyān aham eva saḥ tena kālena tena samayena; tadāpy anena mamāntike vairūkṣyam utpāditaḥ; etarhy apy anena vairūkṣyam utpāditaḥ; yathā punar apy āvayor vairūkṣyam utpannaṃ; tac chrūyatām
the story of a girl and an astrologer (concerning a previous birth of the buddha and devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin karvaṭake brāhmaṇaḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārikā jātā abhirūpā darśanīyā prāsādikā; sa brāhmaṇaḥ saṃlakṣayati: yo mamādya gṛhaṃ brāhmaṇo bhikṣārthī praviśati, tasyaināṃ kanyābhikṣāṃ prayacchāmi iti; yāvad anyatamo māṇavaḥ bhikṣārthī tasya gṛhaṃ praviṣṭaḥ: svasti bhikṣāṃ prayaccha iti; tena brāhmaṇenāhūyoktaḥ: māṇava iyaṃ mama duhitā; mayā kanyābhikṣā tubhyaṃ dattā iti; sa kathayati: nādya pratigṛhṇāmi; divasamuhūrtena pratigrahiṣyāmi iti; sa prakrāntaḥ; yāvad anyatamo māṇavo bhikṣārthī tasya gṛhaṃ praviṣṭaḥ: svasti bhikṣāṃ prayaccha iti; sa tena brāhmaṇenāhūyoktaḥ: māṇava iyaṃ mama duhitā; mayā kanyābhikṣā tubhyaṃ dattā iti; sa kathayati: aparo 'tra māṇavaḥ bhikṣārthī praviṣṭaḥ; tasmai kimarthaṃ na dattā iti; sa kathayati: yad brūte nakṣatram aśobhanam iti; sa kathayati: yady evaṃ pratīṣṭā bhavatu iti; brāhmaṇaḥ kathayati: tvaṃ punaḥ kimarthaṃ nakṣatraṃ na paśyati? iti; sa gāthāṃ bhāṣate nakṣatraṃ bhadrakaṃ sarvaṃ sarve kalyāṇakā dināḥ / samutpanneṣu kāryeṣu sarvam etat pradakṣiṇam //
hāpayanti narā hy arthaṃ nakṣatragaṇanāparāḥ / artho hy arthasya nakṣatraṃ kiṃ kāryaṃ jyotibhiḥ punaḥ //
sa pratigṛhītvā prakrāntaḥ (a 492b) tenānyena māṇavena śrutaṃ sā brāḥmaṇakanyā anena māṇavena pratīṣṭā iti; sa tasya sakāśaṃ gataḥ (sbv ii 186) kathayati: māṇavakaḥ sā kanyā kimarthaṃ tvayā pratīṣṭā? mayā pūrvalabdhā iti; sa kathayati: tvaṃ nakṣatragaṇanāparaḥ; nakṣatraṃ tāvat parīkṣa; mama tu śobhanaṃ nakṣatram iti; sa ruṣitaḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau pūrvamāṇavaḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau paścimako māṇavaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena; tadāpy asya mamāntike vairūkṣyam utpannaṃ; etrhy apy asya mamāntike vairūkṣyam utpannaṃ
the very ferocious elephant of ājātaśatru, dhanapālaka by name
buddho bhagavān rājagṛhe viharati veṇuvane kalandakanivāpe; tena khalu samayena yo 'sau rājñaḥ ajātaśatroḥ dhanapālako nāma duṣṭanāgaḥ pratidinam āvāsān niṣkrāmyamāṇo mahājanavipraghātaṃ karoti; rājagṛhanivāsinā janakāyena rājā ajātaśatrur vijñaptaḥ: deva dhanapālako duṣṭanāgaḥ pratidinam āvāsān niṣkrāmyamāṇo rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu mahājanavipraghātaṃ karoti; tad arhati devaḥ hastidamakānām ājñāṃ dātuṃ yathā na pratidinaṃ niṣkāsayanti; śvo niṣkrāmyate iti ca ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayitum iti; rājā kathayati evaṃ bhavatu; gacchata iti; rājñā amātyānām ājñā dattā: āhūyantāṃ bhavanto hastidamakāḥ iti; tair hastidamakā āhūtāḥ; rājā kathayati: bhavanto rājagṛhanivāsinā janakāyena abhihito 'smi dhanapālako duṣṭanāgaḥ pratidinam āvāsān niṣkrāmyamāṇo rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu mahājanavipraghātaṃ karoti; tad arhati devaḥ hastidamakānām ājñāṃ dātuṃ yathā na pratidinaṃ niṣkāsayanti; śvo niṣkrāmyate iti ca ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayitum iti; tad yuṣmābhir na pratidinaṃ niṣkrāmayitavyaḥ; śvo niṣkrāmyate iti ca ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayitavyam iti; hastidamakāḥ rājñaḥ ajātaśatroḥ pratiśrutya pādayor nipatya prakrāntāḥ (sbv ii 187)
devadatta's attempt to kill the buddha by means of the elephant dhanapālaka
rājagṛhe cānyataro gṛhapatiḥ āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ; tena buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ śvo 'ntargṛhe bhaktena upanimantritaḥ; devadattena śrutaṃ yathā amukena gṛhapatinā buddhapramuko bhikṣusaṃghaḥ śvo 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ iti; tena hastidamakasya śatasahasro muktāhāro dattaḥ; uktaś ca: amukena gṛhapatinā śramaṇo gautamaḥ saśrāvakasaṃghaḥ śvo 'ntargṛhe bhaktena upanimantritaḥ; tat tvayā dhanapālako hastināgaḥ utsraṣṭavyaḥ iti; sa kathayati: ārya evaṃ bhavatu; kiṃtu yathā vā tathā vā devam avalokaya iti; tato devadatto yena rājā ajātaśatrus tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya rājānam ajātaśatrum idam avocat: śaktas tvaṃ māṃ buddhatve na pratiṣṭhāpayitum; (a 493a) api tu tvaṃ pitaraṃ jīvitād vyaparopya rājye pratiṣṭhapitaḥ; aham api śramaṇaṃ gautamaṃ praghātya sarvajñatvaṃ karomi; dhanapālaṃ hastināgam utsṛja iti; ajātaśatruḥ kathayati: na tvayā śrutam? adāntadamakā buddhā bhagavantaḥ iti; sa kathayati: yady adāntadamakāḥ syuḥ aham eva tāvad anena dāntaḥ syām iti; sa taṃ yathā vā tathā vā avalokya hastidamakānāṃ sakāśam upasaṃkramya kathayati: niveditaṃ mayā devasya; tad yuṣmābhiḥ śvo dhanapālako hastināgaḥ utsraṣṭavyaḥ iti; tato hastidamakaiḥ rājagṛhe ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritaṃ: śṛṇvantu bhavanto rājagṛhanivāsinaḥ paurāḥ, śvo hastināgo mucyate; tad yuṣmābhiḥ śvaḥ sarvaprayatnena ātmarakṣā kartavyā iti; gṛhapatiḥ śrutvā cintāparo vyavasthitaḥ: īdṛśo 'haṃ mandabhāgyaḥ; mayā buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ śvo 'ntargṛhe bhaktenopanimantritaḥ; dhanapālakaś ca duṣṭanāgaḥ śvo
mucyate; kathaṃ mayā buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ bhojayitavyaḥ iti; punaḥ saṃlakṣayati: sādhayāmi pākaṃ; tatraiva nītvā bhagavantaṃ bhojayāmi iti; sa śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ sādhayitvā kālyam evotthāya bhagavataḥ sakāśaṃ gataḥ: bhagavan rājagṛhe ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ śvo dhanapālako hastināgo mucyate; yuṣmābhiḥ śaktitaḥ ātmarakṣā kartavyā iti; tad bhagavatā rājagṛhaṃ na praveṣṭavyam; aham ihaiva annapānam ānayāmi iti; bhagavān kathayati: alpotsukas tvaṃ gṛhapate bhava; annapānaṃ sajjīkuru; vigataṃ tathāgatasya nāgabhayaṃ; praviśāmy ahaṃ saśrāvakasaṃghaḥ iti; tato 'sau gṛhapatir āttamanāttamanāḥ svagṛhaṃ gataḥ; annapānaṃ (sbv ii 188) samanvāhṛtya āsanādi prajñapya bhagavantam udīkṣamāṇaḥ avasthitaḥ; atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya paṃcabhir bhikṣuśataiḥ sārdhaṃ rājagṛhaṃ praviṣṭaḥ; dhanapālako hastināgaḥ utsṛṣṭaḥ; adrākṣīd dhanapālako hastināgo bhagavantaṃ dūrād eva; dṛṣṭvā ca punar bhrūkuṭiṃ kṛtvā nādaṃ ca muktvā yena bhagavāṃs tena sabalam ājavena prādhāvat atha devadattaḥ ajātaśatrusahīyaḥ apariprāsādam abhiruhya avasthitaḥ; paśyāmi śramaṇaṃ gotamaṃ praghātyamānam iti; tato devadattaḥ bhagavantaṃ dṛṣṭvā hṛṣṭatuṣṭapramuditaḥ uccair gāthām uvāca dvipaṃcabala paśyāmi tvāṃ nāgabalamarditam / saśrāvakaś śākyasuta tvam adya na bhaviṣyasi //
iti bhagavān āha: nīco 'si devadatta; pravādaṃ tvaṃ pravadasi daśabalabalinaṃ mām agaṇayitvā; paśyedānīṃ tu balaṃ daśabalabalinaḥ adbhutasya iti; tato bhagavatā dakṣiṇe karatale paṃca siṃhāḥ kesariṇaḥ paṭṭadhāriṇo nirmitāḥ; sa teṣāṃ gandhaṃ ghrātvā mūtrapuriṣam utsṛjan niṣpalāyitum ārabdhaḥ; bhagavatā sarvā diśaḥ ādīptāḥ pradīptāḥ saṃprajvalitāḥ ekajvālībhūtā adhimuktāḥ sthāpayitvā (a 493b) svakam eva pādamūlaṃ śāntaṃ śītībhūtam adhiṣṭhitaṃ; tato dhanapālako hastināgaḥ itaś cāmutaś ca pradhāvan sarvam ādiptaṃ paśyati; nānyatra bhagavataḥ pādamūlaṃ śītībhūtṃ; dhanapālakaprakopaṃ dṛṣṭvā sarve bhikṣavo niṣpalāyitāḥ sthāpayitvā āyuṣmantam ānandaṃ; tato dhanapālako vigatamadavego mandagatipracāratayā bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ; sa bhagavatā cakrasvastikanandyāvartena anekapuṇyaśatanirjātena bhītānām āśvāsanakareṇa kareṇa śirasi parāmṛṣṭaḥ; gāthā ca bhāṣitā mā kuñjara viheṭhaya nāgam duḥkhaṃ kuñjara viheṭhanam asya / (sbv ii 189) no nāgahatasya parasmin bhadrā hi nāga gatir bhavati // iti+
the elephant dhanapālaka follows submissively the buddha, dies of grief and is reborn in the heaven of the four great kings
tvaṃ tāvad bhadramukha pūrvakeṇa duścaritena pratyavarāyāṃ tiryagyonāv utpannaḥ; sa tvam etarhi paraprāṇaharaḥ paraprāṇoparodhena parituṣyasi; itaś cyutasya te kā gatir bhaviṣyasi? kā upapattiḥ ko 'bhisaṃparāyaḥ iti hi bhadramukha sarvasaṃskārā anityāḥ; sarvadharmāḥ anātmānaḥ; śāntaṃ nirvāṇaṃ; mamāntike cittam abhiprasādya adyaiva tiryagyoniṃ virāgayiṣyasi; ity uktvā yena tasya gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; dhanapālako 'pi bhagavantaṃ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhaḥ; bhagavān praviṣṭaḥ; sa dvāramūle sthitaḥ; bhagavantam apaśyan gṛhaṃ bhaṅktum ārabdhaḥ; bhagavatā tad gṛhaṃ sphaṭikamayaṃ nirmitaṃ yatrānāvṛtaṃ buddhabimbaṃ paśyati; sa bhagavnataṃ dṛṣṭvā na bhaṅktum ārabdhaḥ; bhagavān saśrāvakasaṃghaḥ bhuktvā dakṣiṇādeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ; sa bhagavataḥ pṛṣṭhato 'nubaddha eva; etat prakaraṇam amātyaiḥ rājño niveditam:; ajātaśatruṇā devadatto 'bhihitaḥ: tvayā mama anarthaḥ kṛtaḥ; taṃ hastinam āgamya sīmāntarā rājānaḥ māṃ nābhidravanti; so 'pi tvayā vimadīkṛtaḥ iti; sa tūṣṇīm avasthitaḥ; rājñā amātyānām ājñā dattā; yadā bhagavān nirgato bhavati tadā bhavadbhir dhanapālaḥ hastināgo dvāraṃ badhvā sthāpayitavyaḥ yathā bhagavataḥ pṛṣṭhataḥ na nirgacchati iti; amātyai api hastidamakānām ājñā dattā dhanapālakaṃ hastināgaṃ dvāraṃ badhvā sthāpayata yathā bhagavataḥ pṛṣṭhato na nirgacchati iti; sa bhagavantam apaśyan pādena śuṇḍām avaṣṭabhya kālagataḥ; cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ; dharmatā khalu devaputrasya vā devakanyāyā vā
aciropapannasya trīṇi cittāny utpadyante: kutaś cyutaḥ kutropapannaḥ kena karmaṇā iti; sa paśyati nāgebhyaś (sbv ii 190) cyutaḥ; praṇīteṣu cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ; bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya iti atha nāgapūrviṇo devaputrasyaitad bahavat: na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāsa eva bhagavantaṃ darśanāya upasaṃkrameyaṃ; yannv aham aparyuṣitaparivāsa eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam iti; atha (a 494a) nāgapūrvī devaputraś calavimalakuṇḍaladharo hārārdhahāravibhūṣitagātraḥ tām eva rātriṃ divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamāndārakāṇāṃ puṣpāṇām utsaṃgaṃ pūrayitvā sarvaṃ veṇuvanaṃ kalandakanivāpam udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavataṃ puṣpair avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya; tataḥ asya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā nāgapūrviṇā devaputreṇa viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ; sa dṛṣṭasatyas trir udānam udānayati: idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā kṛtaṃ; na devatābhiḥ; neṣṭena svajanabandhuvargeṇa; na pūrvapretair na śramaṇabrāhmaṇaiḥ yad bhagavatā asmākaṃ kṛtam; ucchoṣitā rudhirāśrusamudrāḥ; laṃghitā asthiparvatāḥ pihitāny apāyadvārāṇi vivṛtāni svargamokṣadvārāṇi; pratiṣṭhāpitāḥ smo devamanuṣyeṣu āha ca tavānubhāvāt pihitas sughoro hy apāyamārgo bahudoṣayuktaḥ /
apāvṛtā svargagatiḥ supuṇya nirvāṇamārgaś ca mayopalabdhaḥ //
tvadāśrayāc cāptam apetadoṣaṃ mayādya śuddhaṃ suviśuddhacakṣuḥ / prāptaṃ ca śāntaṃ padam āryakāntaṃ tīrṇaś ca duḥkhārṇavapāram asmi //
jagati daityanarāmarapūjitaṃ vigatajanmajarāmaraṇāmayaṃ / bhavasahasrasudurlabhadarśanaṃ saphalam adya mune tava darśanam* //
avanamya tataḥ pralambahāraḥ caraṇau dvāv abhivandya jātaharṣaḥ / (sbv ii 191) parigamya ca dakṣiṇaṃ jitāriṃ suralokābhimukho divaṃ jagāma //
atha nāgapūrvī devaputro vaṇig iva labdhalābhaḥ sasyasaṃpanna iva kārṣakaḥ śūra iva jitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam upasaṃkrāntaḥ tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gataḥ bhikṣavaḥ pūrvarātrāpararātraṃ jāgarikānuyogam anuyuktā viharanti; tair dṛṣṭo bhagavato 'ntike udāro 'vabhāsaḥ; yaṃ dṛṣṭvā bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhagavan imāṃ rātriṃ bhagavantaṃ darśanāya brahmā sabhāṃpatiḥ śakro devendraḥ catvāro lokapālā upasaṃkrāntāḥ bhagavān āha: na bhikṣavo brahmā sabhāṃpatiḥ na śakro devānām indraḥ nāpi catvāro lokapālāḥ māṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ; api tu yuṣmābhir bhikṣavaḥ sa dhanapālo hastināgaḥ, tāvac caṇḍaḥ tāvad rabhaso yas tathāgatasya vadhāya parākrāntaḥ dṛṣṭo bhadanta: mayā vinītaḥ sa mamāntike cittam abhiprasādya kālagataḥ cāturmahārājijeṣu deveṣūpapannaḥ; sa imāṃ rātriṃ matsakāśam upasaṃkrāntaḥ; tasya mayā dharmo deśitaḥ; sa dṛṣṭasatyaḥ svabhavanaṃ gataḥ iti bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta dhanapālakena karma kṛtaṃ (a 494b) yasya karmaṇo vipākena tiryakṣūpapannaḥ; kiṃ karma kṛtaṃ yena cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ satyadarśanaṃ ca kṛtam iti; bhagavān āha: dhanapālakenaiva hi bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyabhāvīni; dhanapālena karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām
dhanapālaka in a previous birth
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma śāstā loka udapādi, vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśritya viharati ṛṣivadane mṛgadāve; tasya ca śāsane pravrajita āsīd vaiyāpṛtyakarah; tatrānena kṣudrānukṣudreṣu śikṣāpadeṣu anādaraḥ (sbv ii 192) kṛtaḥ; tasya karmaṇo vipākena tiryakṣūpapannaḥ; yat tatrānena saṃghasya upasthānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena annapānasya lābhī saṃvṛttaḥ; yan mamāntike cittam abhiprasādya kālagataḥ tena cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ; yat kāśyape samyaksaṃbuddhe pravrajitena paṭhitaṃ svādhyāyitaṃ skandhakauśalaṃ dhātukauśalaṃ āyatanakauśalaṃ pratītyasamutpādakauśalaṃ sthānāsthānakauśalaṃ ca kṛtaṃ tena devabhūtena mamāntike satyadarśanaṃ kṛtam; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇāṃ pūrvavad yāvad ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam uddānam haṃśa aṭṭo 'thotsṛṣṭo mṛgaḥ pūtiś ca markaṭo gajaḥ bidālo balivardaḥ candrapāṣāṇaḥ hasti sṛgālo brāhmaṇen ca bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta bhagavān paṃcabhir bhikṣuśataiḥ parityaktaḥ; āyuṣmatā ānandena na parityaktaḥ; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany abhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ; tac chrūyatām
the story of the king dhṛtarāṣṭra, and his faithful captain pūrṇamukha, etc. (concerning a previous birth of ānanda, etc.) bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'navatapte mahāsarasi dhṛtarāṣṭro nāma haṃsādhipatir babhūva; tasya dvau putrau pūrṇaś ca pūrṇamukhaś ca; pūrṇo jyeṣṭhaḥ pūrṇamukhaḥ kaniyān; tato pūrṇaś caṇḍo (sbv ii 193) rabhasaḥ karkaśaḥ; nityam eva haṃsān bhartsayati; keṣāṃcit pakṣān utpāṭayati; keṣāṃcin nakharikābhiḥ kṣataṃ karoti; etāni cānyāni ca upadravaśatāni karoti; te haṃsāḥ pratidinam āgamya dhṛtarāṣṭrasya haṃsādhipater nivedayanti; sa saṃlakṣayati: pūrṇaś caṇḍo rabhasaḥ karkaśaḥ; yady aham enaṃ yauvarājye pratiṣṭhāpayāmi mamātyayād eṣa haṃsayūthaṃ nāśayiṣyati; tad upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti; tena pūrṇaḥ pūrṇamukhaś ca ubhāv apy uktau; yaḥ utsān sarāṃsi taḍāgāni cāvalokya agrato matsakāsam āgacchati tam ahaṃ haṃsādhipatiṃ sthāpayāmi iti; tāv anyonyaṃ spardhayā paṃcaśataparivārau prankrāntau; tāv itaś cāmutaś ca utsān sarāṃsi taḍāgāni ca avalokayantāv (a 495a) anupūrveṇa vārāṇasīṃ nagarīm anuprāptau; tena khalu samayena vārāṇasyāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tena vārāṇasyām udyānasya nātidūre brahmāvatī nāma puṣkariṇī saraḥprativiśiṣṭatarākhyā; tasyāṃ nānāvidhāni jalajāni puṣpāṇi ropitāni; tīre samantāc caturṣv api pārśveṣu anekāni puṣpaphalavṛkṣasahasrāṇi ropitāni; sā utpalakumudapuṇḍarīkasaṃchannā anekataruṣaṇḍamaṇḍitā bahuvividhavihaganikūjitā; tasyās tāṃ vibhūtiṃ dṛṣṭvā pūrṇo haṃsaḥ paṃcaśataparivāraḥ avatīrya
yatheṣṭagatipracāratayā krīḍitum ārabdhaḥ; pūrṇamukho 'pi svayūthyair ucyate: tvam apy avatīrya krīḍa iti; sa kathayati: rājyaṃ tāvat pratīcchāmi; tataḥ paścād āgamya krīḍiṣyāmi iti; tena laghu laghv eva gatvā rājyaṃ pratīṣṭaṃ: tataḥ paṃcaśataparivāraḥ vārāṇasīm āgamya brahmāvatīṃ puṣkariṇīm avatīrya krīḍitum ārabdhaḥ; taṃ tathā pramodavihāriṇaṃ dṛṣṭvā janakāyaḥ saṃśayam āpannaḥ: aho paramadarśanīyo haṃsādhipatiḥ kuto 'pīha saṃprāptaḥ; brahmāvatīṃ puṣkariṇīm alaṃkṛtya sarvajalacarān pakṣiṇo rūpaśobhayā abhibhūya lokasya spṛhām utpādayati; yatheṣṭaṃ ca viharati iti; śrutvā sarva eva vārāṇasīnivāsī janakāyaḥ samantād brahmāvatīṃ puṣkariṇīṃ parivārya, tasya visrabdhavihāratāṃ rūpaśobhāṃ ca nirīkṣamāṇaḥ avasthitaḥ; amātyai rājño niveditaṃ: deva kuto 'pi haṃsādhipatir āgataḥ; sa brahmāvatīṃ puṣkariṇīm avatīrya anekahaṃsaśataparivāraḥ sarvān jalacarān pakṣiṇo rūpaśobhayā abhibhūya (sbv ii 194) lokasya spṛhām utpādayan visrabdhavihāratayā tiṣṭhati iti; rājā kathayati: bhavantaḥ yady evam āhūyantāṃ śākunikāḥ iti; tair āhūtāḥ; rājā kathayati: bhavantaḥ śrūyate brahmāvatyāṃ puṣkariṇyām atiparamadarśanīyavigraho haṃsādhipatiḥ kuto 'py āgataḥ; sa yuṣmābhir eka akṣataḥ pāśair badhvā matsakāśam āneyaḥ; iti; sa taiḥ paramasukumāreṇa pāśena baddhaḥ; sa gāthāṃ bhāṣate saṃsyandito 'smi baddho manuṣyavaśam āgato 'ham / acikitsya ādāya haṃsayūthaṃ gacchata śīghraṃ hy anavataptam //
iti ekonāni paṃcaśatāni niṣpalāyitāni; eko na niṣpalāyitaḥ; tam eva ca baddhaṃ śocamāno 'vasthitaḥ; śākunikās te dṛṣṭvā paraṃ vismayam āpannāḥ; rājabhayān na badhnanti; nāpi praghātayanti; te taṃ haṃsādhipatim ādāya rājñaḥ sakāśaṃ gatāḥ; sa dvitīyaḥ abaddhaḥ; snehapāśapāśitaḥ svayam eva gataḥ; sa haṃsādhipatī rājña upanītaḥ; rājā kathayati: bhavanto 'yaṃ dvitīyaḥ kimartham ānītaḥ? te kathayanti: deva nāsmābhir ayaṃ baddhaḥ; api tu svayam evāgataḥ iti; rājā paraṃ vismayam āpannaḥ kathayati: nūnam asyeyaṃ (a 495b) bhāryā; gacchata; etaṃ haṃsādhipatiṃ saha bhāryayā muñcata; na ca yuṣmābhiḥ kenacid api etau praghātyau iti; śākunikāḥ kathayanti: deva anya praghātayiṣyanti; janakāyasya nivedyatām iti; rājñā amātyānām ājñā dattā: gacchata bhavanto vārāṇasyāṃ nagaryāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayata deva evaṃ samājñāpayati, na kenacid madviṣayanivāsinā jalacarāḥ pakṣiṇo ghātayitavyāḥ iti; tair ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritaṃ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau pūrṇamukho haṃsādhipatir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yā sā tasya patnī sa evāsāv ānandaḥ tena kālena tena samayena; yāni tāni ekonāni paṃca haṃsaśatāni, etāny eva tāni ekonāni paṃca bhikṣuśatāni; tadāpy aham ebhir haṃsabhūtaiḥ parityaktaḥ; ānandena haṃsabhūtena na parityaktaḥ; etarhy apy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena bhikṣuṇā na parityaktaḥ; bhūyo 'pi bhikṣavaḥ yathā aham ebhiḥ parityaktaḥ, ānandena bhikṣuṇā na parityakta tac chrūyatām (sbv ii 195)
the story of karadaṇḍī, the sahasrayodha (concerning a previous birth of ānanda, etc.)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryām aṭṭo nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca yāvad ākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca; tasya paṃcāmātyaśatāni yeṣām anubhāvāt prātisīmaiḥ koṭṭarājabhir nābhibhūyate; yāvad dakṣiṇāpathāt karadaṇḍī nāma sahasrayodhī abhyāgataḥ; so 'nyatamenāmātyena rājñaḥ sakāśam upanītaḥ; deva ayaṃ karadaṇḍī nāma sahasrayodhī; devam uddiśya dakṣiṇāpathād āgataḥ; tad arhati devo 'sya parigrahaṃ kartum iti; sa rājñā parigṛhītaḥ; bhogaiḥ saṃvibhaktaḥ; yāvad apareṇa samayena aṭṭasya rājñaḥ bhūmyantarā rājānaḥ upacittabalasādhanāḥ saṃvṛttāḥ; te caturaṅgabalakāyaṃ sannāhya hastikāyam aśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyam aṭṭaṃ rājānam abhigatāḥ yuddhāya; aṭṭo 'pi rājā caturaṅgabalakāyaṃ sannāhya hastikāyam aśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyaṃ bhūmyantarān rājñaḥ pratyabhiniryāto yuddhāya; aṭṭena rājñā bhūmyantarā rājanaḥ jītāḥ bhītaḥ bhagnāḥ parājitāḥ parāpṛṣṭhīkṛtāḥ svaksvakān viṣayān gatāḥ; taiḥ punar api sannipatya aṭṭasya rājñaḥ paṃcāmātyaśatāni upaskāreṇa bhagnāni: āgacchata yūyaṃ; yuṣmān prativiśiṣṭaraiḥ bhogaiḥ saṃvibhajāmaḥ iti; te saṃpratipannāḥ; tato bhūmyantarā rājanaḥ punar api caturaṅgabalakāyaṃ sannāhya hastikāyam aśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyam aṭṭam rājānam abhigatā yauddhāya; aṭṭo 'pi nāma caturaṅgabalakāyaṃ sannāhya hastikāyam aśvakāyaṃ rathakāyaṃ pattikāyaṃ bhūmyantarān rājñaḥ pratyabhiniryāto yuddhāya; aṭṭasya rājñaḥ paṃca amātyaśatāni yuddhe vartamāne pratinivartya karaṇḍdinā sahasrayodhena sārdhaṃ yoddhum ārabdhāni (a 496a) rājā dṛṣṭvā vyathitaḥ;
karadaṇḍī sahasrayodho gāthāṃ bhāṣate tyajanti sarvamitrāṇi cirasaṃstutikāni te / (sbv ii 196) mitraṃ te karadaṇḍī tu tvām eko na prahāsyati //
iti tena te sarve praghātitāḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sāv aṭṭo nāma rājā aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yā 'sau karadaṇḍī sahasrayodhaḥ ānandaḥ saḥ tena kālena tena samayena; yāni tāni paṃca amātyaśatāni etāny eva tāni paṃca bhikṣuśatāni; tadāpy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ; etarhy apy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ; bhūyo 'pi yathā aham ebhiḥ parityaktaḥ, ānandena na parityakta tac chrūyatām
the story of a lion and his jackal-friend (concerning a previous birth of ānanda, etc.)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ aniyatarāśyavasthito bodhisatvaḥ anyatamasmin parvataikadeśe siṃho mṛgapatir babhūva; tasya paṃca sṛgālaśatāni vighasakhādakāni nityānubaddhāni parvatam upaniśritya tiṣṭhanti; siṃhaḥ prāṇino ghātayitvā varamāṃsāni vararudhirāṇi ca pītvā nirapekṣaḥ prakrāmati; teṣām evaṃ mahān kālo 'tikrāntaḥ; yāvad apareṇa samayena siṃho mṛgarājaḥ rātrau prāṇinaḥ samanveṣamānaḥ kūpe patitaḥ; teṣāṃ paṃcānāṃ sṛgālaśatānām ekonāni prakrāntāni; ekaḥ kūpataṭe avasthitaḥ; cintayati ca: ko 'sāv upāyaḥ syād yenemaṃ samuddhareyam iti; sa itaś cāmutaś ca kūpasāmantakena paryaṭitum ārabdhaḥ; yāvat paśyati: kūpasya nātidūre palvalaṃ; tena vicārya ekadeśena suraṅgo nikhātaḥ; tatas tad udapānaṃ palvalāt salilena pūrṇaṃ; siṃhaḥ svayam evotthitaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate kartavyāni ca mitrāṇi durbalāni balāny api / paśya siṃhaḥ sṛgālena jīrṇakūpāt samuddhṛtaḥ // iti
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau sīmhaḥ aham eva saḥ tena kālena tena samayena; sṛgāla ānando bhikṣuḥ tena kālena tena samayena; yāni tāni ekonāni paṃca sṛgālaśatāni etāny eva paṃca bhikṣuśatāni; tadāpy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ; etarhy apy (sbv ii 197) aham ebhiḥ parityaktaḥ; bhūyo 'pi yathā aham ebhiḥ parityaktaḥ tac chrūyatām
the story of a mṛgī and mṛgādhipati
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ aniyatarāśyavasthito bodhisatvaḥ anyatamasmin pradeśe paṃcānāṃ mṛgaśatānāṃ mṛgādhipatir babhūva; yāvad anyatamena lubdhakena mṛgāṇāṃ vadhāya prabhūtāḥ kūṭapāśāḥ lepāś ca vyavasthāpitāḥ; sa ca mṛgādhipatiḥ visrabdhavihāratayā paṃcaśataparivāro mṛgadāve paribhramati; sa mṛgayūthasyāgrato gacchan pāśena baddhaḥ; taṃ baddhaṃ dṛṣṭvā sarve mṛgā niṣpalāyitāḥ; ekā mṛgī yūthapateḥ pārśve avasthitā; sa mṛgādhipatir vyāyacchati pāśaṃ chettuṃ; sa śaknoti; taṃ tathā calantaṃ dṛṣṭvā sā mṛgī gāthāṃ bhāṣate vyāyamasva mahābhāga vyāyamasva mṛgottama / āgamiṣyati lubdho 'sau pāśo yenaiṣa āhṛtaḥ // (a 496b) so 'pi gāthāṃ bhāṣate kiṃ karomi na śaknomi bhinadmy āśu mahīm imāṃ / dṛḍhāni carmapāśāni pādau karṣanti me bhṛśam // iti tato 'sau lubdhakaḥ dhanurbāṇapāṇiḥ kāṣāyavastravasitaḥ taṃ pradeśam upasaṃkrāmati; adrākṣīt sā mṛgī taṃ lubdhakaṃ vadhāyodyataṃ mṛgādhipatim upasaṃkrāntaṃ; dṛṣṭvā ca punas tvaritatvaritā gāthāṃ bhāṣate vyāyamasva mahābhāga vyāyamasva mṛgottama / āgato hy eṣa lubdho 'sau pāśo yenaiṣa āhṛtaḥ //iti so 'pi gāthāṃ bhāṣate kiṃ karomi na śaknomi bhinadmy āśu mahīm imāṃ / dṛḍhāni carmapāśāni pādau karṣanti me bhṛśam // iti (sbv ii 198) tataḥ sā mṛgī śūnyahṛdayā taṃ mṛgalubdhakam imāṃ gāthāṃ tatsamīpe bhāṣate lubdhāvatāraya dhanur asiṃ gṛhṇīṣva lubdhaka / pūrvaṃ ghātaya māṃ tāvat tataḥ paścān mṛgādhipatam //
iti tataḥ sa mṛgalubdhakaḥ vismayāvarjitamatiḥ kathayati: kas tavaiṣa bhavati? iti; sā kathayati: svāmi iti; sa taṃ gāthayā pratyabhāṣata nāhaṃ tvā ghatāyiṣyāmi na haniṣye mṛgādhipam / saṃgamaṃ te kariṣyāmi priyeṇa patinā saha // iti sāpi gāthāṃ bhāṣate yathāhaṃ ludha modāmi priyeṇa patinā saha / evaṃ tvaṃ lubdha modasva saha sarvaiḥ svabāndhavaiḥ // iti tatas tena lubdhena bhūyasyā mātrayā vismayajātena mṛgo muktaḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau mṛgādhipatir aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yā sā mṛgī ānandaḥ saḥ tena kālena tena samayena; yāni tāni ekonāni paṃca mṛgaśatāni etāny eva ekonāni paṃca bhikṣuśatāni; tadāpy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ; etarhy apy aham ebhiḥ parityaktaḥ; ānandena na parityaktaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadattaḥ pūtiḥ pūtinā lābhasatkāreṇa hataḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany eṣa pūtinā pūtir lābhasatkāreṇa hataḥ; tac chrūyatām
the story of a jackal competing with an elephant (concerning a previous birth of devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin paravataikadeśe mahat padmasaraḥ; tasya samīpe hastī prativasati; aparasminn api pradeśe sṛgālaḥ prativasati; yāvad apareṇa samayena hastī tasmāt padmasarasaḥ pānīyaṃ pītvā uttiṣṭhati; sṛgālaś cāvatarati; tena hastī uktaḥ; yuddhaṃ vā anuprayaccha mārgaṃ vā iti; hastī saṃlakṣayati: (sbv ii 199) pūtir ayaṃ tapasvī dhvāṅkṣaś ca; yad enaṃ pādena ghātayiṣyāmi, śuṇḍayā vā dantena vā aśucinā vā nāśayiṣyāmi iti; punaḥ saṃlakṣayati: sarvathā pūtir ayaṃ pūtinaiva hantavyaḥ; iti viditvā gathāṃ bhāṣate na tvā padbhyāṃ haniṣyāmi na dantābhyāṃ na śuṇḍayā / pūtinā tvāṃ haniṣyāmi pūtir hanyeta pūtinā // iti hastī saṃlakṣayati: apakramyaikānte gacchāmi; niyatam eṣa māṃ pṛṣṭhato 'nugacchati iti; sa mārgād apakramya tvaritatvaritaṃ saṃprasthitaḥ; (a 497a) sṛgālaḥ saṃlakṣayati: vacanamātreṇaiva eṣa bhagno mayā yena tvaritatvaritaṃ niṣpalāyitaḥ iti; sa tasya pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhato 'nubaddhaḥ; hastinā samīpaṃ gataṃ jñātvā tasyopari mahatā vegena purīṣaṃ muktaṃ; patitaḥ kālagataḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau sṛgālaḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena tadāpy eṣa pūtinā pūtir hataḥ iti; etarhy apy eṣa pūtinā pūtir lābhasatkāreṇa hataḥ
[here there is a leaf missing, seemingly because of an error of the scribe himself.]
punar api bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadattaḥ dharmamukhikayā loko vyaṃsitaḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany anena dharmamukhikayā loko vyaṃsitaḥ; tac chrūyatām
the story of āgneya, the cat (concerning a previous birth of devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin pradeśe mūṣikāṇāṃ yūthapatiḥ paṃcaśataparivāro 'vatiṣṭhate; āgneyo nāma biḍālaḥ; tena taruṇāvasthāyāṃ yasmin pradeśe prativasati; tatsāmantakena sarve mūṣikāḥ praghātitāḥ; so 'pareṇa samayena jīrṇaḥ saṃvṛttaḥ; parākrameṇa na śaknoti mūṣikān grahītuṃ; sa saṃlakṣayati: pūrvam ahaṃ taruṇāvasthāyāṃ śaktaḥ parākrameṇa mūṣikān grahītum; idānīm aśaktaḥ; kiṃ tu upāyasaṃvidhānena bhakṣayāmi iti; sa śanair (sbv ii 200) mandaṃ mandaṃ mūṣikān paryeṣitum ārabdhaḥ; tena paryeṣamāṇena paṃcaśatiko mūṣikayūthaḥ parijñātaḥ; sa muṣikavivarasya nātidūre kṛtakena tapas tapyati; sa mūṣikair bhramadbhir dṛṣṭaḥ śānteneryāpathena avasthitaḥ; te dūrataḥ sthitvā kathayanti: mātula kiṃ karoṣi iti; sa kathayati:mayā taruṇāvasthāyāṃ prabhūtam apuṇyaṃ kṛtaṃ; tasya kṣapaṇāya tapaś carāmi iti; teṣāṃ tasyāntike dharmānvayaprasādaḥ upapannaḥ; virato 'yaṃ tasmāt pāpakād asaddharmād iti; te taṃ pratidinaṃ pradakṣiṇīkṛtya vivaraṃ praviśanti; sa teṣāṃ paścimaṃ gṛhītvā bhakṣayati; yāvad asau yūthaḥ parihīyate; yūthapatiḥ saṃlakṣayati: mama mūṣikāḥ parihīyante; ayaṃ ca biḍālo balavān jātaḥ; kāraṇenātra bhavitavyam iti; sa biḍālasya viṣṭhāṃ nirīkṣitum ārabdhaḥ; yāvat paśyati sarvalomikāṃ viṣṭhāṃ; sa saṃlakṣayati: niyatam anena mūṣikāḥ praghātyante; yannv aham enaṃ gṛhṇīyām iti; (a 497b) sa tasyādarśanapathe nirīkṣamāṇaḥ tatparo vyavasthitaḥ; yāvat tenāsau dṛṣṭaḥ paścimaṃ mūṣikaṃ bhakṣayan; sa tam upasaṃkramya dūreṇa gatvā gāthayā pratyabhāṣata vardhate mātulasyāṅgaṃ ganaś ca parihīyate / na mūlaphalabhakṣasya viṣṭhā bhavati romaśā //
nāyaṃ śikhī dharmaśikhī arthahetor ayaṃ śikhī / svasti te 'gneya bhavatu parihīyanti mūṣakāḥ // iti
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tena kālena tena samayena āgneyo biḍālaḥ devadattaḥ saḥ; tadāpy anena dharmamukhikayā mūṣikā bhakṣitāḥ; etarhy apy anena dharmamukhikayā loko vyaṃsitaḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta ye bhagavato dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te svastikṣemābhyāṃ saṃsārakāntārād uttīrṇāḥ; ye devadattaḥ dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te anayena vyasanam āpannāḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany ye mama dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te svastikṣemābhyāṃ saṃsārakāntārād uttīrṇāḥ; ye dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te anayena vyasanam āpannāḥ; tac chrūyatām (sbv ii 201)
the story of a bull that got entangled other bulls into trouble by bad counsels (concerning a previous life of the buddha and devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavo dvau sārthavāhau paṃcabhiḥ śakaṭaśataiḥ sārdham anuvyaharamāṇau kāntāramārgaṃ pratipannau; tavyoḥ kāntāramārgapratipannayoḥ kadācid balīvardānāṃ parītto yavaso bhavati; pānīyaṃca kadācit parīttaṃ bhavati; kadācin nāsty eva; tato 'sau sārthaḥ saha balīvardaiḥ atīva pariśrāntaḥ kṛcchreṇa kāntāmārgaṃ pratipannaḥ paśyati anyatarasmin pradeśe haritaśādvalaṃ salilasaṃpannaṃ ca snātāḥ; prabhūtaṃ ca pānīyaṃ pītaṃ; tatas te balīvardāḥ parīttena pānyena yavasena ca parikhinnāḥ, paryāptaṃ yavasaṃ pānīyaṃ ca pītvā viśrāntāḥ; teṣāṃ yaḥ pradhāno balīvardaḥ sa tān prabodhayati: bhavanto vayaṃ parīttena yavasena parīttena ca pānīyena parikheditāḥ; ayaṃ pradeśo haritaśādvalaḥ salilasaṃpannaś ca; yadi bhavatām abhipretam ihaiva haṭhaṃ kṛtvā tiṣṭhāmaḥ iti; dvitīyaḥ pradhānabalīvardaś ca yūthyān kathayati: bhavanto balavanto manuṣyāḥ durdāntadamakāḥ; yathaiva vayaṃ vahāmas tathaiva vahata; mā anarthaṃ prāpayiṣyatha iti; evam ukte pradhānabalīvardo ruṣitaḥ svayūthyān kathayati: bhavantaḥ kena candrasya pṛṣṭhaṃ (a 498a) dṛṣṭam ebhir yuṣmābhir na voḍhavyam iti; yāvat sārthikā balīvardān yojayitum ārabdhāḥ; te balīvardair bhreṣaṇarūpā avasthāpitāḥ; sārthikā prabhūtān prahārān datvā pratodayaṣṭibhir ātāḍya ātāḍya rudhireṇa pragharatā śakaṭe yojitāḥ; anye tūṣṇīṃ voḍhum ārabdhāḥ; teṣāṃ na kiṃcit kṛtaṃ; devatā gāthāṃ bhāṣate mithyā hi coditāḥ paśya balīvardena gā imāḥ / vikartitābhirudhirāḥ kṣutpipāsapramarditāḥ //
samyak ca coditāḥ paśya balīvardena gā imāḥ / te vai nistīrṇakāntārāḥ jalaṃ śītaṃ pibanti hi //
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau pradhāno balīvardaḥ yena te samyag eva coditāḥ ahaṃ saḥ tena kālena tena samayena; yena tu (sbv ii 202) balīvardā viprasthāpitāḥ saḥ tena kālena tena samayena; tadāpi yair mama vacanaṃ śrutaṃ te svastikṣemābhyāṃ kāntāramārgaṃ nistīrṇāḥ; yair devadattasya vacanaṃ śrutaṃ te anayena vyasanam āpannāḥ; etarhy api ye mama dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te svastikṣemābhyāṃ saṃsārakāntāramārgād uttīrṇāḥ; ye devadattasya dṛṣṭyanumatam āpannāḥ te anayena vyasanam āpannāḥ bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadatto mūrkho murkhaparivāraḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvani devadatto mūrkho mūrkhaparivāraḥ; tac chrūyatām
the story of the leader of the monkeys (concerning a previous life of devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin araṇyāyatane markaṭayūthapatiḥ prativasati; tena paribhramatā kūpe candrabimbakaṃ dṛṣṭaṃ; yūthapatiḥ kathayati: bhavantaḥ candraḥ kūpe patitaḥ; uddharāmaḥ; kim acandrako loko bhaviṣyati? iti; te kathayanti: śobhanam; uddharāmaḥ iti; te saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ: katham atra uddhartavyaḥ? iti; apare kathayanti: kim atra jñāyate? markaṭarajjuṃ kṛtvā samuddharāmaḥ iti; tair markaṭarajjuḥ kṛtā; ekaḥ śākhāyāṃ lagnaḥ; tasya pucche aparo lagnaḥ; tasyāpy aparo lagna ity evaṃ sarve lagnāḥ; śākhā atibhārā jātā; te pānīyaṃ vikṣobhayitum ārabdhāḥ; candrapratibimbakaṃ naṣṭaṃ; śākhā bhagnā; sarve kūpe patitāḥ; anayena vyasanam āpannāḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate yeṣām iha hi mūrkāṇāṃ mūrkho bhavati nāyakaḥ / sarve te nidhanaṃ yānti candroddhārā iva vānarāḥ // iti
kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau markaṭayūthapatiḥ devadattaḥ saḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa mūrkho mūrkhaparivāraḥ; etarhy apy eṣa mūrkho mūrkhaparivāraḥ
the five causes of the division of the congregation
bhagavān śrāvastyāṃ viharati jetavane anāthapiṇḍadasyārāme; atha bhagavata etad abhavat: tathāgatasya saṃbhṛtasaṃbhārāṇi karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny (a 498b) avaśyabhāvīni; tathāgatenaiva karmāṇi (sbv ii 203) kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati? na hi karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām; avaśyaṃ devadattena tathāgatasya saṃgho bhettavyaḥ paṃcabhiḥ kāraṇaiḥ saṃgho bhidyate: ādau tāvat saṃgho na bhidyate; yāvat buddho loke utpadyate lokas tāvat tanmukho 'vatiṣṭhate buddhaḥ kila mārṣā loka utpanna iti; parinirvṛte śāstari saṃgho bhidyate; yaḥ kaścid evaṃ brūyād: aham eva śāstā iti tasya vaktavyaṃ: yadā bhagavān jīvati tiṣṭhati dhriyate yāpayati tadā tvaṃ kva āsīḥ? arbude anutpanne saṃgho na bhidyate dṛṣṭyarbude vā śīlārbude vā śrāvakayuge anirdiṣṭe saṃgho na bhidyate; tat kasya hetoḥ saṃgho bhinnaḥ avaśyaṃ śrāvakayugaṃ pratisandhatte; sīmāyām abaddhāyāṃ saṃgho na bhidyate; tat kasya hetoḥ antaḥsīmni saṃgho bhidyate na bahiḥsīmni
solicitudes of the buddha
atha bhagavata etad abhavat: mama nirarbude bhikṣusaṃghe arbudam utpannaṃ śīlārbudaṃ dṛṣṭyarbudaṃ ca; śīlārbudam utpāditaṃ sudattena kalantakaputreṇa; dṛṣṭyarbudam ariṣṭena bhikṣuṇā; avaśyaṃ ca devadattena saṃgho bhettavyaḥ; yannv ahaṃ rājagṛhe varṣām upagaccheyam; atha bhagavata etad abhavat: yadi tāvat śaikṣāśaikṣaiḥ pudgalaiḥ sārdhaṃ rājagṛhaṃ gamiṣyāmi na śakṣyati devadattaḥ saṃghabhedaṃ kartuṃ; yannv ahaṃ pṛthagjanakalyāṇakaiḥ pudgalaiḥ sārdhaṃ gaccheyam; iti viditvā āyuṣmatā rāhulena upasthāyakena paṃcabhir bhikṣuśataiḥ sārdhaṃ yathābhiramyaṃ śrāvastyāṃ vihṛtya yena rājagṛhaṃ tena cārikāṃ prakrāntaḥ; anupūrveṇa cārikāṃ caran rājagṛham anuprāptaḥ iti (sbv ii 204)
famine in rājagṛha, division of the congregation and new rules imparted by devadatta
buddho bhagavān rājagṛhe varṣā upagato veṇuvane kalandakanivāpe; tena khalu samayena durbhikṣam abhūt; kṛcchraḥ kāntāraḥ durlabhaḥ piṇḍako yācanakena; tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma: icchāmy ahaṃ bhikṣavaḥ imāṃ traimāsīṃ pratisaṃlātuṃ; na me kenacid bhikṣuṇā upasaṃkramitavyaṃ sthāpayitvā piṇḍapātanirhārakaṃ; tad eva poṣadham iti; bhikṣusaṃghena kriyākāraḥ kṛtaḥ na kenacid asmākam imāṃ traimāsīṃ bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkramitavyaṃ sthāpayitvā piṇḍapātanirhārakaṃ; tad eva poṣadham iti tena khalu samayena āyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau dakṣiṇāgiriṣu varṣā upagatau; devadattena traimāsīṃ bhikṣusaṃghaḥ pravāritaḥ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ; sa trayāṇāṃ va dvikānāṃ vā māsānām atyayād bhikṣūn āmantrayate sma: śramaṇa āyuṣmanto gautama evaṃ śrāvakāṇāṃ dharmaṃ deśayati; āraṇyakatvena bhikṣuḥ śudhyati mucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; piṇḍapātikatvena pāṃsukūlikatvena (a 499a) traicīvarikatvena ābhyavakāśikatvena śudhyati mucyati niryāti sukhaduḥkhaṃ vyatikrāmati sukhaduḥkhavyatikramaṃ cānuprāpnoti; yasya cāyuṣmantaḥ imāni paṃca vratapadāni na rocante na kṣamante na saṃprakhyānti sa śramaṇasya gautamasya ārād bhavatu durād bhavatu; śalākaṃ gṛhṇātu iti; paṃcabhir bhikṣuśataiḥ śalākā gṛhītāḥ; devadatta utthāyāsanāt prakrāntaḥ; paṃca bhikṣuśatāni pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhāni; āyuṣmān rāhulo dvāre tiṣṭhati; tena tāni devadattasya pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhāni dṛṣṭāni; sa kathayati:
āyuṣmantaḥ kimarthaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddham apahāya asya pāpecchasya pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanugacchata? iti; te kathayanti: āyuṣman rāhula evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre bhagavān adarśano vyavasthitaḥ; vayaṃ (sbv ii 205) devadattānubhāvāt prāṇair na viyuktāḥ; yadi devadattena traimāsīṃ bhikṣusaṃgho na pratipādito 'bhaviṣyat, ekaḥ bhikṣur na jīvito 'bhaviṣyad iti yadā devadattena tathāgatena śrāvakasaṃgho bhinnaḥ, tadā mahān pṛthivīcalo jātaḥ; ulkāpātā diśodāhāḥ; devadundubhayaḥ abhinadanti; niyamānavakrāntā niyamaṃ nāvakrāmanti; phalaṃ na prāpnuvanti; vairāgyaṃ na gacchati; āsravān na kṣapayanti; noddiśanti; na paṭhanti; na svādhyāyanti; sūtravinayadharābhidhārmikāraṇyakāḥ sūtravinayābhidharmāraṇyakacintāyāṃ na prayujyante; na śrāvakabodhau bījam āropayanti; na pratyekāyāṃ bodhau; nānuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau; sadevamānuṣaṃ jagad vyākulaṃ vartate; trisahasramahāsahasre lokadhātau dharmacakraṃ viṣṭhitaṃ na satvasantāne vartate
śāriputra and maudgalyāyana visit the buddha and promise to him to restore the congregation
āyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau saṃlakṣayanti: kimartham ayaṃ mahāpṛthivīcālaḥ? iti; samanvāhṛtyārhatāṃ jñānadarśanaṃ na pravartate; tau samanvāhartuṃ pravṛttau; paśyataḥ: devadattena bhagavataḥ śrāvakasaṃghaṃ bhinnaṃ; tayor etad abhavat: gaccāvaḥ bhagavataḥ śrāvakasaṃghaṃ pratisandhātum iti; athāyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau trayāṇāṃ vārṣikāṇāṃ māsānām atyayāt kṛtacīvarau niṣṭhitacīvarau samādāya pātracīvaraṃ yena rājagṛhaṃ tena cārikāṃ prakrāntau; anupūrveṇa cārikāṃ carantau rājagṛham anuprāptau; athāyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau pātracīvaraṃ pratiśamayya pādau prakṣālya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntau; tena khalu samayena āyuṣmān rāhulo dvare tiṣṭhate; athāyuṣmān rāhulaḥ āyuṣmantaṃ śāriputram idam avocad upādyāya devadattena bhagavataḥ śrāvakasaṃgho bhinnaḥ iti; (sbv ii 206) sa kathayati: āyuṣman etadartham eva vayam āgatāḥ; alpotsukas tvaṃ bhava; pratisandhānaṃ kariṣyāmaḥ; ity uktvā bhagavatsakāśaṃ praviṣṭau; praviśya bahagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇau; ekāntaniṣaṇṇāv āyuṣmatau (a 499b) śāriputramaudgalyāyanau bhagavantam idam avocatāṃ: gachāmo vayaṃ bhadanta tathāgatasya bhinnaṃ śrāvakasaṃghaṃ sandhātum iti
the sermon on the four merituous men
bhagavān āha: sādhu sādhu śāriputramaudgalyāyanau; bahu sa puṇyaṃ prasūyate apramāṇam asaṃkhyeyaṃ yas tathāgatasya bhinnaṃ śrāvakasaṃghaṃ pratisandhatte, tadyathā śatachinnaṃ vālaṃ yaḥ koṭyā koṭiṃ pratisandadhyāt; evam eva sa bahu puṇyaṃ prasūyate aprameyam asaṃkhyeyaṃ yas tathāgatasya bhinnaṃ śrāvakasaṃghaṃ pratisandhatte catvāra ime śāriputramaudgalyāyanau brāhmaṃ puṇyaṃ prasavanti; katame catvāraḥ? 1) yaḥ pudgalaḥ apratiṣṭhitapūrve pṛthivīpradeśe tathāgatasya śārīraṃ stūpaṃ pratiṣṭhāpayati; ayaṃ prathamaḥ pudgalaḥ brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati; kalpaṃ svargeṣu modate; 2) punar aparaṃ yaḥ pudgalaḥ apratiṣṭhitapūrve pṛthivīpradeśe caturdiśasya bhikṣusaṃghasya vihāraṃ pratiṣṭhāpayati; ayaṃ dvitīyaḥ pudgalaḥ brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati; kalpaṃ svargeṣu modate; 3) punar aparaṃ yaḥ pudgalaḥ tathāgataśrāvakasaṃghaṃ bhinnaṃ sandhatte; ayaṃ tritīyaḥ pudgalaḥ brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati; kalpaṃ svargeṣu modate; 4) punar aparaṃ yaḥ pudgalaḥ maitrīsahagatena cittena avaireṇa asapatnena avyābādhena vipulena mahadgatena apramāṇena subhāvitena ekāṃ diśam adhimucya spharitvā upasaṃpadya viharati; tathā dvitīyāṃ tathā tṛtīyāṃ tathā caturthīm; ity ūrdhvam adhaḥ tiryak sarvaśaḥ sarvam imaṃ lokaṃ maitrīsahagatena cittena avaireṇa asapatnena avyābādhena vipulena (sbv ii 207) mahadgatena apramāṇena subhāvitena adhimucya spharitvā upasaṃpadya viharati; evaṃ karuṇāmuditaupekṣāsahagatena cittena avaireṇa asapatnena avyābādhena vipulena mahadgatena apramāṇena subhāvitena adhimucya spharitvā upasaṃpadya viharati; tathā dvitīyāṃ tathā tṛtīyāṃ tathā caturthīm; ity ūrdhvam adhaḥ tiryak sarvaśaḥ sarvam imaṃ lokaṃ upekṣāsahagatena cittena avaireṇa asapatnena avyābādhena vipulena mahadgatena apramāṇena subhāvitena ekāṃ diśam adhimucya spharitvā upasaṃpadya viharati; ayaṃ caturthaḥ pudgalaḥ brāhmaṃ puṇyaṃ prasavati; kalpaṃ svargeṣu modate
śāriputra and mahāmaudgalyāyana visit devadatta and exhort the misguided monks to return to the true doctrine
āthāyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntau; tena khalu samayena devadatto dakṣiṇāgiriṣu buddhalīlayā anudharmaṃ deśayati; kokāliko 'sya dakṣiṇe pārśve niṣaṇṇaḥ; khaṇḍadravyaḥ vāme; adrākṣīd devadattaḥ śāriputramaudgalyāyanau dūrād eva; dṛṣṭvā ca punaḥ saṃlakṣayati: mahāśrāvakā api mayā anvāvartitāḥ; idānīm ahaṃ sarvajñaḥ; kokālikaṃ khaṇḍadravyaṃ ca bāhubhyāṃ (a 500a) ghaṭṭayati uttiṣṭhottiṣṭheti; tau saṃlakṣayataḥ eṣa evāsmākaṃ doṣo yad asmābhir asya saṃghabhede sāhāyyaṃ kalpitam; uttiṣṭhāmaḥ; yadi prahāraṃ dadāti, balavān eṣa niyatam asmān hanti iti; tāv utthitau; āyuṣmān śāriputro dakṣiṇe pārśve niṣaṇṇaḥ; āyuṣmān maudgalyāyanaḥ uttare iti; tatra devadattaḥ āyuṣmantam śāriputram āmantrayate pratibhātu te śāriputra bhikṣūṇāṃ dharmyāṃ kathāṃ kathayituṃ; pṛṣṭhī me āvilāyati; tat tāvad āyāmayiṣye iti; adhivāsayaty āyuṣmān śāriputraḥ devadattasya tūṣṇīṃbhāvena; atha devadattaś caturguṇam uttarāsaṅgaṃ prajñapya dakṣiṇena pārśvena śayyāṃ kalpayitvā middham avakrāntaḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa (sbv ii 208) tathādhiṣṭhito yathottānakaḥ kāyena krathamanena avasthitaḥ; tatra āyuṣmān śāriputro bhikṣūn āmantrayate sma: paśyata āyuṣmantaḥ śāstur avasthām: uttānakaḥ kāyena krathamānena middham avakrāntaḥ iti; athāyuṣmān śāriputraḥ āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam idam avocat: saṃvejaya āyuṣman mahāmaudgalyāyana parṣadam iti; athāyuṣmān mahāmaudgalyāyanas tadrūpaṃ samādhiṃ samāpannaḥ yathā samāhite citte
pūrvasyāṃ diśy upari vihāyasam abhyudgamya caturvidham īryāpathaṃ kalpayati caṃkramyate tiṣṭhati niṣīdati śayyāṃ kalpayati; tejodhātum api samāpadyate; tejodhātusamāpannasya āyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya vividhāny arciṃṣi kāyān niścaranti nīlāni pītāni lohitāny avadātāni māñjiṣṭhāni sphaṭikavarṇāni; yamakāny api prātihāryāṇi vidarśayati; adhaḥ kāyaḥ prajvalati uparimāt kāyāt śītalā vāridhārā syandate; uparimaḥ kāyaḥ prajvalati addhaḥkāyāt śītalā vāridhārā syandate; yathā pūrvasyāṃ diśi evaṃ dakṣiṇasyāṃ paścimāyām uttarasyāṃ diśi; iti caturdiśaṃ caturvidhaṃ ṛddhiprātihāryaṃ vidarśya tān ṛddhyabhisaṃskārān pratiprasrabhya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ; āyuṣmantā ca mahāmaudgalyāyanena te bhikṣavaḥ saṃvejitāḥ; tata āyuṣmatā śāriputreṇa teṣāṃ bhikṣūṇāṃ tathāvidho dharmo deśitaḥ; yaṃ śrutvā devadatte nirapekṣāḥ saṃvṛttāḥ; uktāś ca: yeṣāṃ vaḥ āyuṣmantaḥ śāstā priyaḥ te uttiṣṭhantu; gacchāmaḥ iti
many misled monks are led back to the buddha and readmitted into the order without a word of reproach
āyuṣmantau śāriputramahāmaudgalyāyanau saṃprasthitau; bhikṣavaḥ pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhāḥ; kokālikena devadattaḥ utthāpyate: utthiṣṭhottiṣṭha; mahāśrāvakais te parṣad apahriyate iti; athāyuṣmataḥ śāriputrasya etad abhavad: yadi devadattasa apaśyataḥ parṣadaṃ neṣyāmi sthānam etad vidyate yad uṣṇaṃ rudhiraṃ chardayitvā kālaṃ kariṣyati; paśyata eva netavyā iti; tau mandagatipracāratayā saṃghasametau gacchataḥ; devadatto 'pi tīvreṇa paryavasthānena akṣiṇī saṃparimārjan pradhāvitaḥ; āyuṣmatā śāriputreṇa atiparamabhīṣaṇapātālaprakhyā (a 500b) gartā nirmitā; devadattaḥ kokālikakhaṇḍadravyakaṭamorakatiṣyasamudradattaiḥ sārdhaṃ samantatas tāṃ gartāṃ paribhramitum ārabdhaḥ; na śaknoty uttartuṃ; sa saṃlakṣayati: (sbv ii 209) na ca parṣadam ārāgayiṣyāmi; atha ca punar anayena vyasanam āpatsyāmi; iti viditvā pratinivṛttaḥ; āyuṣmantāv api śāriputramaudgalyāyanau bhikṣusaṃgham ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntau; atha te bhikṣavaḥ ālekhajātāḥ madgubhūtāḥ srastaskandhā adhomukhā bhagavatsakāśam upasaṃkrāmanti: kathaṃ vā vayaṃ bhagavantam aprameyaguṇasamanvāgatam apahāya pāpecchaṃ devadattaṃ saṃsṛtāḥ iti; atha bhagavān teṣāṃ bhikṣūṇāṃ cetasā cittam ājñāya bhikṣūn āmantrayate sma: svāgataṃ vo bhikṣavaḥ supravrajitaṃ; sulabdho vo manuṣyapratilambhaḥ; kadācit karhicid āryāyatane pratyājātiḥ indriyair avikalatā ajaḍatā aneḍamūkatā ahastasaṃvācikatā pratibalatā subhāṣitadurbhāṣitānāṃ dharmāṇām artham ājñātuṃ; kadācit karhicit tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loka utpadyante; kadācit
karhicit tathāgatapraveditasya dharmavinayasya loke dharmadeśanā prajñāyate; tad idaṃ bhikṣavaḥ sudurlabhaṃ sudurlabhaṃ yaduta āryāyatane pratyājātiḥ, indriyair avikalatā ajaḍatā aneḍamūkatā ahastasaṃvācikatā pratibalatā subhāṣitadurbhāṣitānāṃ dharmāṇām artham ājñātuṃ; ahaṃ caitarhi śāstā loka utpannaḥ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān; dharmaś ca deśyate aupaśamikaḥ pārinirvāṇikaḥ saṃbodhigāmī saugatapratisaṃveditaḥ yaduta asmin sati idaṃ bhavati; asyotpādād idam utpadyate; yaduta avidyāpratyāyāḥ saṃskārāḥ; saṃskārapratyayaṃ vijñānaṃ vijñānapratyayaṃ nāmarūpaṃ nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanaṃ ṣaḍāyatanapratyayaḥ sparśaḥ sparśapratyayā vedanā vedanāpratyayā tṛṣṇā tṛṣṇāpratyaym upādānaṃ upādānapratyayo bhavaḥ bhavapratyayā jātiḥ jātipratyayāḥ jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavanti; evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati; yaduta asminn asati na bhavati; asya nirodhād idaṃ nirudhyate; yaduta avidyānirodhāt saṃskāranirodhaḥ saṃskāranirodhād vijñānanirodho vijñānanirodhān nāmarūpanirodho nāmarūpanirodhāt ṣaḍāyatananirodhaḥ ṣaḍāyatananirodhāt sparśanirodhaḥ sparśanirodhād vedanānirodhaḥ vedanānirodhāt (sbv ii 210) tṛṣṇānirodhaḥ tṛṣṇānirodhād upādānanirodhaḥ upādānanirodhād bhavanirodho bhavanirodhāj jātinirodhaḥ jātinirodhāj jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyante evam asya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavati;
tasmāt tarhi (a 501a) bhikṣavaḥ ātmārthaṃ samanupaśyadbhiḥ parārthaṃ cobhayārthaṃ ca idaṃ pratisaṃśikṣitavyaṃ: kaccin naḥ pravrajya amoghā bhaviṣyanti kriyāḥ saphalāḥ sukhodayāḥ sukhavipākāḥ; yeṣāṃ ca paribhokṣyāmahe cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān teṣāṃ te kārāḥ kṛtāḥ atyarthaṃ mahāphalā bhaviṣyanti mahānuśaṃsāḥ mahādyutayaḥ mahāvistārāḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam yadā te bhikṣavo bhagavatā svāgatavādena supravrajitavādena samudācaritāḥ tadā teṣāṃ yat tad abhūn madgutvaṃ kaukṛtyam ālekhaḥ vilekhaḥ vipratisāraḥ tat sarveṇa sarvaṃ prativigataṃ; tato 'nye bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena bhagavataḥ śrāvakasaṃgho bhinnaḥ iti; bhagavān āha: tathāgatenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām
the story of a ṛṣi living in the country (concerning a previous birth of the buddha and devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasminn āśramapade mūlapuṣpaphalasalilasaṃpanne nānāvṛkṣopaśobhite anekapakṣigaṇaniṣevite ṛṣiḥ prativasati paṃcānām ṛṣiśatānāṃ pramukhaḥ; yāvad anyaḥ ṛṣiḥ janapadacārikāṃ caran tadāśramapadam anuprāptaḥ; sa tena ṛṣiṇā na samyak pratimānitaḥ; tena saṃjātāmarṣeṇa tasya parṣad bhidyate: ayaṃ pāpecchaḥ ṛṣir na kiṃcid api jānīte; kimartham asya sakāśe tiṣṭhatha? āgacchata; mayā sārdhaṃ gacchata; ahaṃ yuṣmān paṃcasv abhijñāsu pratiṣṭhāpayāmi iti; tena bhidyamānās te tasya ṛṣer avavādena avatiṣṭhante; tena ṛṣiṇā saṃlakṣitam: anena pāpakāriṇā mamaite ṛṣayo bhinnāḥ iti; sa tam upasāntvayitum ārabdhaḥ: mā āyuṣman parṣadbhedaṃ kuru; naiṣa ṛṣidharmaḥ iti; tathāpy asau bhinatty eva, nāvatiṣṭhate iti sa ṛṣir durmanāḥ upāyasaṃvidhānena avasthitaḥ; asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka (sbv ii 211) utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktāḥ ekadakṣiṇīyā lokasya; atha anyatamaḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caran tasya ṛṣer āśramapadam anuprāptaḥ; tenāsau dṛṣṭaḥ kāyaprāsādikaḥ śānteryāpathaś ca; sa taṃ dṛṣṭvā abhiprasannaḥ; tena tasmai kārān kṛtvā mithyāpraṇidhānaṃ kṛtaṃ: yan mamānena pāparṣiṇā parṣadbhedaḥ kṛtaḥ aham asya sarvajñeyavaśiprāptasyāpi parṣadbhedaṃ kuryām iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau jānapadaḥ ṛṣiḥ yena tasya ṛṣeḥ parṣad bhinnā aham eva saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau naivāsikaḥ ṛṣiḥ devadattaḥ saḥ tena kālena tena samayena; yan mayā asya parṣad bhinnā tasya karmaṇo vipākena anena mithyāpraṇidhānaṃ kṛtvā saṃgho mama bhinnaḥ; iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ pūrvavad ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ (a 501b) sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta devadattena sabāhyān abhyantarīkṛtya abhyantarāṃś ca bāhyīkṛtya parṣad hāritā iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi, yathā atīte 'py adhvany anena sabāhyān abhyantarīkṛtya abhyantarāṃś ca bāhyīkṛtya parṣad hāritā; tac chrūyatām
the story of a jackal, śatadru by name (concerning a previous life of devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin pradeśe sṛgālaḥ prāṇī prativasati; sa atilolupaḥ araṇye paryaṭati grāme 'pi; so 'nupūrveṇa paryaṭan nīlarajakagṛhaṃ praviṣṭaḥ; nīlakuṇḍe patitaḥ; tena ghṛṇā gṛhītā; tasya nātidūre ūṣasya puñjas tiṣṭhati; sa tasmin patitaḥ pārśvena pārśvaṃ luṭhitaḥ; sa bhūyasyā mātrayā śarīraṃ jugupsamānaḥ pānīye patitaḥ; utthāya saṃprasthitaḥ ādityaraśmispṛṣṭaḥ mecakavarṇo jātaḥ; yāvat sṛgālair dṛṣṭaḥ; te samantād vidrutāḥ; dūre sthitvā kathayanti: kas tvaṃ? kuto vā abhyāgataḥ? iti; sa kathayati: (sbv ii 212) ahaṃ śatadrunāmā śakreṇa devendreṇa catuṣpadānāṃ rājye abhiṣiktaḥ iti; sṛgālāḥ saṃlakṣayanti: apūrvarūpo 'yaṃ; nūnam evaṃ bhaviṣyati iti; sṛgālaiḥ sarvacatuṣpadānāṃ niveditaṃ; siṃhāḥ saṃlakṣayanti: ko 'sāv asmat prativiśiṣṭo yaś catuṣpadānāṃ rājā bhaviṣyati? gacchāmas tāvat; svasya yūthapater nivedayāmaḥ iti; teṣāṃ yūthapatir anyatamasmin parvataikadeśe nivasati; sa kesarī paṭṭadhārī; tais tasya niveditaṃ; tenānyacatuṣpadasya ājñā dattā: gaccha catuṣpadādhipatiṃ nirīkṣasva kim asau kenacic catuṣpadena dṛṣṭo na vā iti; sa tena gatvā pratyavekṣitaḥ apūrvadarśanaḥ; sarvaiś catuṣpadaiḥ parivṛtaḥ sthāpayitvā siṃhān; tena tasya yathādṛṣṭaṃ gatvā niveditaṃ; sa śrutvā siṃhayūthaparivṛtaḥ tasya sakāśam abhigataḥ; so 'nekacatuṣpadaparivṛtaḥ hastiskandhābhirūḍhaḥ anvāhiṇḍate; taṃ parivārya siṃhā gacchanti; tato vyāghrāḥ; tato 'nye catuṣpadāḥ; teṣāṃ bahir dūreṇa sṛgālāḥ; tasya mātā anyasmin parvatakuñje prativasati; tasyās tena sṛgālaḥ preṣitaḥ: āgaccha
putrarājyaṃ pratyanubhava iti; sā kathayati: kīdṛśaḥ tasya parivāraḥ? iti; sa kathayati: siṃhavyāghrā hastinaś ca abhyantaraparivāraḥ; vayaṃ tu bāhyāḥ iti; sā kathayati: gaccha; vinaṣṭaḥ sa iti; sā gāthāṃ bhāṣate sukhaṃ vasāmy asya girer nikuñje svasthā jalaṃ śītam ahaṃ pibanti / tāvat sukhaṃ gacchati hastināsau śṛṇoti yāvan na sṛgālaśabdam //
iti sa gataḥ; tena teṣāṃ sṛgālānāṃ niveditaṃ: sṛgāla evāyaṃ catuṣpadānāṃ rājā; dṛṣṭāsya mayā mātā, yā amuṣmin parvatanikuñe prativasati iti; te kathayanti: yady evaṃ vayam enaṃ jñāsyāmaḥ sṛgālo vā na vā iti; dharmatā hy eṣā sṛgālānāṃ yaḥ sṛgālaśabdaṃ śrutvā na vāśate, tasya romāṇi patiṣyanti; sṛgālā vāśitum ārabdhāḥ; sa saṃlakṣayati: yady ahaṃ na raumi, niyataṃ mama romāṇi patiṣyanti; yadi (a 502a) hastiskandhād avatīrya raviṣyāmi, mām ete praghātayiṣyanti; atraiva viraumi iti; sa hastiskandha eva vāśitum ārabdhaḥ; hastinā jñātaṃ sṛgālo māṃ vahatīti; tenāsau pātayitvā padbhyāṃ marditaḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate (sbv ii 213) yasya vābhyantarā bāhyā bāhyā vābhyantarīkṛtāḥ / sa evaṃ nidhanaṃ yāti hastinā kroṣṭuko yathā // iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau sṛgālaḥ eṣa eva sa devadattaḥ tena kālena tena samayena; tadāpy eṣa abhyantarān bāhyīkṛtya bāhyāṃś ca abhyantarīkṛtya anayena vyasanam āpannaḥ; etarhy apy anena abhyantarān bāhyīkṛtya bāhyāṃś ca abhyantarīkṛtya pariṣad hāritā
devadatta gets angry with kokālika and khaṇḍadravya
yadā āyuṣmadbhyāṃ śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ devattasya parṣad apahṛtā tadā devadattaḥ kokālikaṃ khaṇḍadravyaṃ ca tāḍayitum ārabdhaḥ: yuvābhyāṃ mama parṣad hāritā iti; bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta anyair devadattasya parṣad apahṛtā; anyeṣām anena duḥkham utpāditam iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvany anyenaivāsya bhāryā apahṛtā; anyeṣām anena duḥkham utpāditaṃ; tac chrūyatām
the story of the elephant (concerning a previous life of devadatta)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin pradeśe hastiyūthapatiḥ prativasati; tatrāpy anyatamasya hastino 'nyatarā hastinī bahumatā; sānyatamasmin kalabhake 'tyarthaṃ saktā; tayāsau kalabha ucyate; niṣpalāyāmahe iti; sa kathayati: ko 'sāv upāyo yena niṣpalāyyāmahe iti; sā kathayati: aham upāyaṃ jāne; tayor gajo 'bhihitaḥ; snāyāmo hradam avatarāmaḥ iti; so 'vatīrṇaḥ; sā kathayati: paśyāmaḥ kaḥ āvayoś cirataraṃ nimagnas tiṣṭhati iti; sa mohapuñjas tayā sārdham udake nimagnaḥ; sā utthāya kalabhahastinā niṣpalāyitā; sa hastī ciraṃ sthitvā utthito na paśyati; sa saṃlakṣayati: bhūyo nimajjāmi mā me syāt parājayaḥ iti; bhūyo nimagnaḥ dantau nikhātyāvasthitaḥ sucirād gatapratyudgataprāṇaḥ; vyutthito na paśyati tāṃ hastinīṃ; sa taṃ hradam itaś cāmutaś ca kṣobhayitum ārabdhaḥ; tena tatra bahavo matsyakacchapamaṇḍūkādayaḥ prāṇino 'nayena vyasanam āpaditāḥ; devatā gāthāṃ bhāṣate (sbv ii 214) vṛndī batāyaṃ sumahān prajñāpy asya na vidyate / anyenāsya hṛtā bhāryā anye duḥkhasya bhāginaḥ // iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau hastināgaḥ devadattaḥ saḥ tena kālena tena samayena; tadāpy asya anyena bhāryā apahṛtā; anyeṣām anena duḥkham utpāditaṃ
uddānam vīciḥ sāndṛṣṭikaṃ caiva vadha utpalavarṇayā / kuṇḍī trayaṃ tathā kṣīraṃ gopikā ca kṣamāpaṇā / asthīni cetikaś caiva pakṣiṇā caramaṃ padaṃ //
bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ: paśya bhadanta āyuṣmadbhyāṃ (a 502b) śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ devadattasya vīcim āgamayamānābhyāṃ vīcir labdhaḥ iti; bhagavān āha: na bhikṣava etarhi; yathā atīte 'py adhvani śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ devadattasya vīcim āgamayamānābhyāṃ vīcir labdhaḥ; tac chrūyatām
the story of a leader of the thieves (concerning a previous life of devadatta, etc)
bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ anyatamasmin karvaṭake iṣvastrācāryaḥ prativasati; tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītaṃ; sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati; tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ kālāntareṇa patnī āpannasatvā saṃvṛttā; sā aṣṭānāṃ vā navānāṃ vā māsānām atyayāt prasūtā; dārikā jātā; tasyās trīṇi saptakāny ekaviṃśatidivasān vistareṇa jātāyā jātimahaṃ kṛtvā kulasadṛśaṃ (sbv ii 215) nāmadheyaṃ vyavasthāpitaṃ; sā unnītā vardhitā mahatī saṃvṛttā; iṣvastrācāryaḥ saṃlakṣayati: iyaṃ dārikā na mayā kasyacid rūpeṇa dātavyā na śīlena nāpi dhanena; api tu yo matsakāśāt paṃcasu sthāneṣu kṛtāvī bhavati, tasyaiṣā mayā deyā iti; tasya ca sakāśād dvau māṇavau iṣvastraṃ śikṣitau; tatraikaḥ paṃcasu sthāneṣu kṛtāvī; dvitīyas tu chedye kṛtāvī saṃvṛttaḥ; tasmai tena sā dārikā dattā; so 'nyaḥ saṃjātāmarṣaḥ corāṇāṃ madhyaṃ praviṣṭaḥ, paṃcānāṃ coraśatānāṃ senāpatir jātaḥ; sa ekasmin pradeśe mārgaṃ badhvā avasthitaḥ; prathamas tāṃ patnīṃ pariṇīya ratha āropya svagṛhaṃ saṃprasthitaḥ; yāvac corabhayāt sārthaḥ agrato gacchan sthitaḥ; sa kathayati: bhavanto gacchata; kiṃ tiṣṭhatha? iti; te kathayanti: corair mārgo baddhaḥ iti; sa kathayati: āryā gacchata; kiṃ kariṣyanti iti; sa saṃprasthitaḥ; sārthikāḥ kathayanti: bhavanto gacchatv eṣaḥ; tiṣṭhāmas tāvat; sthānam etad vidyate yad ayam ātmānaṃ dārayiṣyati; patnīṃ ca hārayiṣyati iti; corā vṛkṣam adhiruhya digavalokanaṃ kurvanto 'vasthitāḥ; tair asau rathābhirūḍho dṛṣṭaḥ; kathayanti: bhavantaḥ puruṣo rathābhirūḍhaḥ āgacchati iti; corasenāpatinā
dūto 'nupreṣitaḥ: nivartaya ratham iti; sa kathayati: bhavantaḥ śūrasya śūraparihāraṃ prayacchata iti; te kathayanti: vayam api śūrāḥ iti; senāpatinā paṃca corāḥ preṣitāḥ; tena te praghātitāḥ; evaṃ viṃśatir āgatāḥ, te 'pi praghātitāḥ; yāvat sarve praghātitāḥ; senāpatir eko 'vaśiṣṭaḥ; sa khaḍgam ādāya agrataḥ sthitaḥ; sa śarān kṣeptum ārabdhaḥ; sa khadgena chinatti; yāvat tena paṃcaśatikas tūṇīraḥ kṣiptaḥ; tena sarve khaḍgena chinnāḥ; ekaḥ śaro 'vasthitaḥ; sa taṃ na muñcati; sā dārikā kathayati: muñca śaraṃ; kimarthaṃ tiṣṭhati? iti; sa kathayati: eṣa eva eko 'vaśiṣṭaḥ, eṣa cen muktaḥ, ahaṃ praghātitaḥ; tvaṃ cāpahṛtā iti; tataḥ sā dārikā vijṛmbhamāṇā veṇiṃ bandhum ārabdhā; corasenāpatis tasyām avekṣamāṇāyām nirīkṣitum ārabdhaḥ; sa tena śareṇa marmaṇi tāḍitaḥ; sa mriyamāṇo gāthāṃ bhāṣate (sbv ii 216) (a 503a) nāhaṃ rathikena hato hato 'smi lolena pāpacittena / yo 'haṃ raṇamadhyagataḥ pramadāvadanaṃ nirīkṣāmi //
iti kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau rathikaḥ śāriputraḥ saḥ tena kālena tena samayena; yāsau dārikā maudgalyāyanaḥ saḥ tena kālena tena samayena; yo 'sau corasenāpatir devadattaḥ saḥ tena kālena tena samayena; tadā ābhyām asya vīciṃ paryeṣamāṇābhyāṃ vīcir labdhā; etarhy api ābhyām asya vīciṃ paryeṣamāṇābhyāṃ vīcir labdhā
the fruit of monachal life in the visible world ajātaśatru visits the buddha
1. buddho bhagavān rājagṛhe varṣā upagato jīvakasya kumārabhṛtasya āmravaṇe; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ tadaiva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyām upariprāsādatalagataḥ amātyān āmantrayate: hambho grāmaṇyaḥ evaṃrūpāyāṃ jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyāṃ kim asmābhiḥ karaṇīyaṃ syāt? 2. athānyatamā avaruddhikā strī rājānam ajātaśatruṃ vaidehīputram idam avocat: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyāṃ yad devaḥ paṃcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samarpitaḥ samanvaṅgībhūtaḥ krīḍed rameta paricārayed idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye 3. athānyatamā avaruddhikā evam āha: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyāṃ yad devaḥ rājagṛhasya nagarasya anuparyāyapathakān anvāhiṇḍan paṃcabhiḥ kāmaguṇaiḥ samarpitaḥ samanvaṅgībhūtaḥ krīḍed rameta paricārayed idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye 4. udāyibhadra kumāraḥ evam āha: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām (sbv ii 217) abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyāṃ yad devaś caturaṅgabalakāyaṃ sannāhya hastikāyaṃ rathakāyam aśvakāyaṃ pattikāyaṃ pararāṣṭraṃ paraviṣayaṃ gatvā mahāntaṃ saṅgrāmaṃ saṅgrāmya vijitasaṃgrāmaḥ tadaiva saṃgrāmaśirasi nirjito 'dhyāvased; idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye 5. athānyataro vṛddhāmātyaḥ evam āha: evaṃrūpāyāṃ deva
jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyām ayaṃ devaḥ pūraṇaḥ kāśyapaḥ saṃghī ca gaṇī ca gaṇācāryaś ca sādhurūpasaṃmato bahujanasya mahatā ca janakāyena saṃpuraskṛtaḥ paṃcamātrāṇām ājīvikaśatānāṃ pramukhaḥ; so 'smin rājagṛhe varṣā upagataḥ; taṃ devaḥ paryupāsīta; idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye 6. athānyataro vṛddhāmātyaḥ evam āha: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām (a 503b) āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyām ayaṃ devaḥ maskarī gośālīputraḥ sañjayī vairaṭṭīputraḥ ajitaḥ keśakambalaḥ kakudaḥ kātyāyanaḥ tathā ca nirgrantho jñātiputraḥ saṃghī ca gaṇī ca gaṇācāryaś ca sādhurūpasaṃmato bahujanasya mahatā ca gaṇena saṃpuraskṛtaḥ amuṣminn eva rājagṛhe varṣā upagataḥ; taṃ devaḥ paryupāsīta; idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye 7. tena khalu samayena jīvakaḥ kumārabhṛtaḥ tasyām eva parṣadi sanniṣaṇṇo 'bhūt sannipatitaḥ; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ jīvakaṃ kumārabhṛtam āmantrayate: aho jīvaka kim asi tuṣṇīṃ? kiṃ na lapasi? sa kathayati: evaṃrūpāyāṃ deva jyotsnāyāṃ rātryām āṣāḍhyāṃ varṣopanāyikāyām abhijñātāyām abhilakṣitāyāṃ pūrṇāyāṃ paurṇamāsyām ayaṃ devaḥ bhagavān saṃghī ca gaṇī ca gaṇācāryaś ca sādhurūpasaṃmato bahujanasya mahatā gaṇena ca saṃpuraskṛtaḥ asminn eva rājagṛhe varṣā upagataḥ asmākam eva āmravaṇe; taṃ devaḥ paryupāsīta; idam ahaṃ devasya karaṇīyaṃ manye 8. tena khalu samayena rājño māgadhasya ajātaśatror vaidehīputrasya (sbv ii 218) bhagavannimmaṃ cittaṃ
bhagavatpravaṇaṃ bhagavatprāgbhāraṃ; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ jīvakaṃ kumārabhṛtam idam avocat: gacha jīvaka hastināgaṃ sannāhaya yatrāham abhirūḍhaḥ adyaiva bhagavantaṃ darśanāya upasaṃkramiṣyāmi; evaṃ deveti jīvikaḥ kumārabhṛto rājño māgadhasya ajātaśatror vaidehīputrasya pratiśrutya mahāntaṃ hastināgaṃ sannāhya paṃcamātrāṇi hastinīśatāni paṃcamātrāṇi avaruddhikāśatāni pradīpikāhastāni pratyekapratyekaṃ hastinīṣv āropya yena rājā māgadhaḥ ajātaśatrus tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya rājānaṃ māgadham ajātaśatruṃ vaidehīputram idam avocat: sannaddho devasya mahān hastināgaḥ; yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyate iti; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ mahāntaṃ hastināgam abhiruhya paṃcamātrair avaruddhikāśataiḥ pratyekapratyekaṃ hastinīṣv abhirūḍhaiḥ pradīpikāhastaiḥ saṃpuraskṛto rājagṛhān niryāti bhagavato 'ntikaṃ bhagavantaṃ darśanāya upasaṃkramituṃ pratyupāsanāya 9. tena khalu samayena rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ vṛjibhiḥ sārdhaṃ viruddhaḥ; atho rājño māgadhasya ajātaśatror vaidehīputrasya samanantaraniṣkrāntasya rājagṛhād abhūd bhayam abhūt chambhitatvam abhūd romaharaḥ: mā me jīvakaḥ kumārabhṛtaḥ ghātayitukāmo bhavati? vañcayitukāmo vā? vadhakebhyaḥ pratyamitrebhyo vā anupradāpayitukāmaḥ? iti viditvā jīvikaṃ kumārabhṛtam idam avocat: māsi māṃ jīvika ghātayitukāmo vā lāpayitukāmo vā vañcayitukāmo vā (a 504a) vadhakebhyo vā pratyarthikebhyaḥ pratyamitrebhyo vā anupradāpayitukāmaḥ? sa evam āha: nāhaṃ deva tvāṃ ghātayitukāmaḥ na
lāpayitukāmaḥ na vañcayitukāmaḥ nāpi vadhakebhyaḥ pratyarthikebhyaḥ pratyamitrebhyo vā anupradāpayitukāmaḥ iti 10. atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ jīvikaṃ kumārabhṛtam idam avocat: kiyatparivāraḥ sa bhagavān sātirekāny asya ardhatrayodaśabhikṣuśatāni; aho jīvaka kathaṃ tvaṃ māṃ na ghātayitukāmo vā na lāpayitukāmo vā nāpi vadhakebhyo vā pratyarthikebhyaḥ pratyamitrebhyo vā anupradāpayitukāmaḥ? yatredānīm iyatparivārasya naivotkāsanaśabdaḥ śrūyate? alpaśabdakāmo deva sa bhagavān alpaśabdanirataḥ alpaśabdasaṃtuṣṭaḥ (sbv ii 219) alpaśabdatāyāś ca sa varṇavādī; tasya parṣad alpaśabdaiva; tena hi deva tvaritatvaritaṃ mahāntaṃ hastināgaṃ preraya; tathā hy ālokyate maṇḍalavāṭe tailapradyotanābhā; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ tvaritatvaritaṃ mahāntaṃ hastināgaṃ prerayati; tasya yāvatī yānasya bhūmis tāvad yānena gatvā tasmād avatīrya padbhyām evārāmaṃ prāvikṣat 11. tena khalu samayena bhagavān madhye bhikṣusaṃghasya niṣaṇṇaḥ hrada ivāccho viprasannaḥ anāvilaḥ; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ maṇḍalavāṭam anusaṃyāya jīvakaṃ kumārabhṛtam āmantrayate: kutra jīvaka sa bhagavān eṣa deva bhagavān madhye bhikṣusaṃghasya niṣaṇṇaḥ hrada ivāccho viprasanno 'nāvilaḥ; atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamayya bhagavanatm idam avocat: yadrūpeṇa bhadanta bhagavān cittadamavyupaśamena samanvāgato
bhikṣusaṃghaś ca tadrūpeṇa cittadamavyupaśamena samanvāgato udāyibhadraḥ kumāraḥ bhavatu iti; sādhu sādhu mahārāja pravakṣyāmi, mahārāja svakaṃ prema; niṣīda tvaṃ mahārāja yathāsvake āsane
ajātaśatru asks the buddha if it is possible to show any visible benefit to be derived from asceticism
12. atha rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte nyaṣīdad; ekāntaniṣaṇṇo rājā māgadhaḥ ajātaśatrur vaidehīputraḥ bhagavantam idam avocat: pṛcchema vayaṃ bhadanta bhagavantaṃ kaṃcid eva pradeśaṃ saced avakāśaṃ kuryāt praśnasya vyākaraṇāya; pṛccha mahārāja yad evākāṅkṣase 13. ime bhadanta pṛthakśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā (sbv ii 220) mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān (a 504b) bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum? abhijānāsi tvaṃ mahārāja itaḥ pūrvam anyān api śramaṇabrāhmaṇān evaṃrūpaṃ praśnaṃ praṣṭu? abhijānāmi bhadanta
ajātaśatru narrates how he propounded this same question to pūraṇa kāśyapa, etc., and any of them expounded him his own theory
14. eko 'yaṃ bhadanta samayaḥ, ahaṃ yena pūraṇaḥ kāśyapaḥ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya pūraṇaṃ kāśyapam evaṃ vadāmi: ime bhadanta kāsyapa pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum 15. sa evam āha: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; nāsti dattaṃ nāsti iṣṭaṃ nāsti hutaṃ nāsti sucaritaṃ nāsti sucaritaduścaritānāṃ karmaṇāṃ phalavipākaḥ nāsty ayaṃ lokaḥ nāsti paralokaḥ nāsti mātā nāsti pitā nāsti satva upapādukaḥ na santi (sbv ii 221) loke 'rhantaḥ samyaggatāḥ samyakpratipannāḥ ye imaṃ ca lokaṃ paraṃ ca lokaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñayā sākṣātkṛtvā upasaṃpadya pravedayante: kṣīṇā me jātiḥ uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānīmaḥ iti; ihaiva jīvo jīvati sa pretyocchidyate vinaśyati na bhavati paraṃ maraṇād cāturmahābhautikaḥ puruṣasya samucchrayaḥ; yasmin samaye kālaṃ karoti tasya pṛthivyāṃ pṛthivīkāyaḥ upaiti; apsu apkāyaḥ; tejasi tejaḥkāyaḥ; vāyau vāyukāyaḥ; ākāśe indriyāṇy anuparivartante; āsandīpañcamāḥ puruṣāḥ puruṣam ādāya śmaśānam anuvrajanty ādahanāt paraṃ na prajñāyate; bhasmībhavanti
āhutayaḥ; kapotavarṇāny asthīny avatiṣṭhanti iti; dṛptopajñātaṃ dānaṃ; paṇḍitopajñātaḥ parigrahaḥ; tatra ye astivādinaḥ sarve te riktaṃ tucchaṃ mṛṣā pralapanti iti bālaś ca paṇḍitaś ca ubhāv api etau pretya ucchidyete vinaśyataḥ na bhavataḥ paraṃ maraṇāt 16. tadyathā bhadanta āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād eva pūraṇaḥ kāśyapaḥ mayā sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ pṛṣṭaḥ nāstitām eva vyākārṣīt; tasya mama bhadanta etad abhavat; na mama pratirūpaṃ syād yan mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'haṃ bhadanta pūraṇasya kāśyapasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; (a 505a) anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ
maskarī gośāliputra' theory
17. so 'haṃ yena maskarī gośāliputraḥ tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya maskariṇaṃ gośāliputram evaṃ vadāmi: ime bhadanta maskarin pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum 18. sa evam āha: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; nāsti hetuḥ nāsti pratyayaḥ; satvā saṃkliṣyante? ahetvapratyayaṃ satvāḥ saṃkliṣyante; nāsti hetuḥ nāsti pratyayaḥ satvāḥ viśudhyante (sbv ii 222) ahetvapratyayaṃ satvā viśudhyante; nāsti hetur nāsti pratyayaḥ; satvānām ajñānādarśane bhavataḥ ahetvapratyayaṃ satvānām ajñānādarśane bhavataḥ; nāsti hetur nāsti pratyayaḥ; satvānāṃ jñānādarśane bhavataḥ? ahetvapratyayaṃ satvānāṃ jñānādarśane bhavataḥ; nāsti balaṃ nāsti vīryaṃ nāsti balavīryaṃ nāsti puruṣakāraḥ nāsti parākramāḥ nāsti puruṣakāraparākramaḥ; nāsty ātmakāraḥ na parakāraḥ anātmakāraparakārāḥ sarve bhūtāḥ asthāmā abalā avaśā avīryā aparākramāḥ niyatasaṃgatibhāvapariṇatāḥ sukhaduḥkhaṃ pratisaṃvedayante yaduta ṣaṭsv abhijātiṣu 19. tadyathā puruṣaḥ āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād evam eva maskarī gośāliputraḥ mayā sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ pṛṣṭaḥ ahetutām eva vyākārṣīt; tasya mama etad abhavat; katham idānīṃ mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'haṃ maskariṇo gośāliputrasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāya āsanāt prakrāntaḥ
sañjayī vairaṭṭīputra's theory
20. so 'haṃ yena sañjayī vairaṭṭīputras tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya sañjayinaṃ vairaṭṭīputram idam avocam: ime bhadanta sañjayin pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum 21. sa evam āha: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; kurvataḥ kārayataḥ chindataḥ chedayataḥ pacataḥ pācayataḥ hiṃsato ghātayataḥ prāṇino hiṃsataḥ adattam ādadataḥ kāmeṣu mithyā carataḥ saṃprajānaṃ (a 505b) mṛṣāvādaṃ bhāṣamāṇasya madyapānaṃ (sbv ii 223) pibataḥ sandhiṃ chindato granthiṃ muñcataḥ nirlopaṃ harataḥ paripanthaṃ tiṣṭhataḥ; grāmaghātaṃ kurvataḥ, nagaraghātaṃ janapadaghātaṃ kṣuraparyantīkṛtena vā cakreṇa ye 'syāṃ mahāpṛthivyāṃ prāṇinas tān sarvān saṃchindataḥ saṃbhindataḥ saṃkuṭṭayataḥ saṃpradālayataḥ tān sarvān saṃchindya saṃbhindya saṃkuṭṭya saṃpradālya ekamāṃsakhalaṃ kurvataḥ māṃsapiṇḍaṃ māṃsapuñjaṃ māṃsarāśim; idaṃ pratisaṃśikṣato nāsty atonidānaṃ pāpaṃ nāsty atonidānaṃ pāpasyāgamaḥ dakṣiṇena nadīṃ gaṅgāṃ chindan bhindan vāgacched uttareṇa vā nadyā gaṃgāyā dadad vyajamānāḥ āgacchen nāsty atonidānaṃ puṇyapāpaṃ; nāsty atonidānaṃ
puṇyapāpasyāgamaḥ; yaduta dānena damena saṃyamena arthacaryayā samānārthatayā iti kurvatā na kriyata eva puṇyam iti 22. tadyathā bhadanta puruṣaḥ āmrāṇi pṛṣṭaḥ lakucāni vyākuryāt, lakucāni vā pṛṣṭaḥ āmrāṇi vyākuryād evam eva saḥ; mayā sañjayī vairaṭṭīputraḥ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ praśnaṃ pṛṣṭaḥ akriyām eva vyākārṣīt; tasya mama etad abhavat; katham idānīṃ mādṛśo vijñapuruṣaḥ sādhurūpasaṃmataṃ viṣayanivāsinaṃ śramaṇaṃ vā brāhmaṇaṃ vā saṃmukham avasādayed iti; so 'haṃ sañjayino vairaṭṭīputrasya bhāṣitaṃ nābhinandāmi na pratikrośāmi; anabhinandya apratikrośya utthāyāsanāt prakrāntaḥ
ajita keśakambala's theory
23. so 'haṃ yena ajitaḥ keśakambalas tenopasaṃkrāntaḥ; upasaṃkramya ajitaṃ keśakambalam idam avocam: ime bhadanta ajita pṛthaglokeśilpasthānakarmasthānikāḥ; tadyathā mālākārāḥ naḍakārāḥ naiṣadyikāḥ yāvasikāḥ sūtāḥ hastyārohāḥ aśvārohāḥ rathikāḥ tsarukāḥ dhanurgrahāḥ sevāḥ ceṭāḥ piṇḍabhujaḥ ugrāḥ śūrāḥ praskandinaḥ mahānagnāḥ rājaputrāḥ ārādhakāḥ kalpakāḥ snapakāḥ; te svakasvakaiḥ śilpasthānakarmasthānaiḥ kṛtyāni kurvanti, dānāni dadati, puṇyāni kurvanti, bhṛtyān bibhrati; paṃcabhiś ca kāmaguṇaiḥ samarpitāḥ samanvaṅgībhūtāḥ krīḍanti ramante paricārayanti; labhyam evaṃrūpāṇāṃ sāndṛṣṭikaṃ śrāmaṇyaphalaṃ prajñaptum (sbv ii 224) 24. evam uktaḥ ajitaḥ keśakambalaḥ mām idam avocat: aham asmi mahārāja evaṃdṛṣṭir evaṃvādī; sapta ime kāyāḥ akṛtāḥ akṛtakṛtāḥ anirmitāḥ anirmāṇakṛtāḥ avadhyāḥ kūṭasthāḥ iṣīkāvad avasthitaḥ; katame sapta tadyathā pṛthivīkāyaḥ apkāyaḥ tejaḥkāyaḥ vāyukāyaḥ sukhaṃ duḥkhaṃ jīvajīvam eva saptamam itīme sapta kāyāḥ akṛtāḥ akṛtakṛtāḥ anirmitāḥ anirmāṇakṛtāḥ avadhyāḥ kūṭasthāḥ iṣīkāvad avasthitaḥ; te neñjanti; na pariṇamanti; nānyonyaṃ vyābādhante puṇyāya vā pāpāya vā; puṇyapāpāya vā; sukhāya vā duḥkhāya vā; sukhaduḥkhāya vā; yo 'py asau puruṣaḥ puruṣasya śiraś chinatti so 'pi na kiṃcil loke vyābādhate trasaṃ vā sthāvaraṃ vā saptānāṃ kāyānāṃ vivaram antareṇa śastraṃ vyativartate; na cātra jīvo vadhyate; tatra nāsti kaścid hantā vā ghātayitā vā (a 506a) chettā vā chedayitā vā; smartā vā smārayitā vā; cottā vā codayitā vā; vijñaptā vā vijñāpayitā vā; caturdaśemāni
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
