Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 3/4

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa

Saddharmapuṇḍarīkasūtra

Thông tin
GRETIL — P.L. Vaidya, Darbhanga : The Mithila Institute, 1960 (Buddhist Sanskrit Texts, 6).CC BY-NC-SA 4.0

na duṣkaraṃ hi so kuryānna ca vīryasya tattakam / taṃ duṣkaraṃ karitvāna sarvalokasyihāgrataḥ // saddhp_11.25 //

ato 'pi duṣkarataraṃ nirvṛtasya tadā mama / paścātkāle idaṃ sūtraṃ vadeyā yo muhūrtakam // saddhp_11.26 //

na duṣkaramidaṃ loke kalpadāhasmi yo naraḥ / madhye gacchedadahyantastṛṇabhāraṃ vaheta ca // saddhp_11.27 //

ato 'pi duṣkarataraṃ nirvṛtasya tadā mama / dhārayitvā idaṃ sūtramekasattvaṃ pi śrāvayet // saddhp_11.28 //

dharmaskandhasahasrāṇi caturaśīti dhārayet / sopadeśān yathāproktān deśayet prāṇikoṭinām // saddhp_11.29 //

na hyetaṃ duṣkaraṃ bhoti tasmin kālasmi bhikṣuṇām / vinayecchrāvakān mahyaṃ pañcābhijñāsu sthāpayet // saddhp_11.30 //

tasyedaṃ duṣkarataraṃ idaṃ sūtraṃ ca dhārayet / śraddadhedadhimucyedvā bhāṣedvāpi punaḥ punaḥ // saddhp_11.31 //

koṭīsahasrān bahavaḥ arhattve yo 'pi sthāpayet / ṣaḍabhijñān mahābhāgān yathā gaṅgāya vālikāḥ // saddhp_11.32 //

ato bahutaraṃ karma karoti sa narottamaḥ / nirvṛtasya hi yo mahyaṃ sūtraṃ dhārayate varam // saddhp_11.33 //

lokadhātusahasreṣu bahu me dharma bhāṣitāḥ / adyāpi cāhaṃ bhāṣāmi buddhajñānasya kāraṇāt // saddhp_11.34 //

idaṃ tu sarvasūtreṣu sūtramagraṃ pravucyate / dhāreti yo idaṃ sūtraṃ sa dhāre jinavigraham // saddhp_11.35 //

bhāṣadhvaṃ kulaputrāho saṃmukhaṃ vastathāgataḥ / ya utsahati vaḥ kaścit paścātkālasmi dhāraṇam // saddhp_11.36 //

mahatpriyaṃ kṛtaṃ bhoti lokanāthāna sarvaśaḥ / durādhāramidaṃ sutraṃ dhārayedyo muhūrtakam // saddhp_11.37 //

saṃvarṇitaśca so bhoti lokanāthehi sarvadā / śūraḥ śauṭīryavāṃścāpi kṣiprābhijñaśca bodhaye // saddhp_11.38 //

dhurāvāhaśca so bhoti lokanāthāna aurasaḥ / dāntabhūmimanuprāptaḥ sūtraṃ dhāreti yo idam // saddhp_11.39 //

cakṣubhūtaśca so bhoti loke sāmaramānuṣe / idaṃ sutraṃ prakāśitvā nirvṛte naranāyake // saddhp_11.40 //

vandanīyaśca so bhoti sarvasattvāna paṇḍitaḥ / paścime kāli yo bhāṣet sūtramekaṃ muhūrtakam // saddhp_11.41 //

atha khalu bhagavān kṛtsnaṃ bodhisattvagaṇaṃ sasurāsuraṃ ca lokamāmantraya etadavocat - bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani ahamaprameyāsaṃkhyeyān kalpān saddharmapuṇḍarīkaṃ sūtraṃ paryeṣitavānakhinno 'viśrāntaḥ | pūrvaṃ ca ahamanekān kalpānanekāni kalpaśatasahasrāṇi rājābhūvamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau kṛtapraṇidhānaḥ | na ca me cittavyāvṛttirabhūt | ṣaṇṇāṃ ca pāramitānāṃ paripūryā udyukto 'bhūvamaprameyadānapradaḥ suvarṇamaṇimuktāvaidūryaśaṅkhaśilāpravālajātarūparajatāśmagarbham usāragalvalohitamuktāgrāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānībhāryāputraduhitṛdāsīdāsakarmakarapauruṣeyahastyaśvarathaṃ yāvadātmaśarīraparityāgī karacaraṇaśirottamāṅgapratyaṅgajīvitadātā | na ca me kadācidāgrahacittamutpannam | tena ca samayena ayaṃ loko dīrghāyurabhat | anekavarṣaśatasahasrajīvitena ca ahaṃ kālena dharmārthaṃ rājyaṃ kāritavān, na viṣayārtham | so 'haṃ jyeṣṭhaṃ kumāraṃ rājye 'bhiṣicya caturdiśaṃ jyeṣṭhadharmagaveṣaṇāya udyukto 'bhūvam | evaṃ ghaṇṭayā ghoṣāpayitavān - yo me jyeṣṭhaṃ dharmamanupradāsyati, arthaṃ cākhyāsyati, tasyāhaṃ dāso bhūyāsam | tena ca kālena ṛṣirabhūt | sa māmetadavocat - asti mahārāja saddharmapuṇḍarīkaṃ nāma sutraṃ jyeṣṭhadharmanirdeśakam | tadyadi dāsyamabhyupagacchasi, tataste 'haṃ taṃ dharmaṃ śrāvayiṣyāmi | so 'haṃ śrutvā tasyarṣervacanaṃ hṛṣṭastuṣṭa udagra āttamanāḥ prītisaumanasyajāto yena sa ṛṣistenopeyivān | upetyāvocat - yatte dāsena karma karaṇīyaṃ tatkaromi | so 'haṃ tasyarṣerdāsabhāvamabhyupetya tṛṇakāṣṭhapānīyakandamūlaphalādīni preṣyakarmāṇi kṛtavān, yāvad dvārādhyakṣo 'pyahamāsam | divasaṃ caivaṃvidhaṃ karma kṛtvā rātrau śayānasya mañcake pādān dhārayāmi | na ca me kāyaklamo na cetasi klamo 'bhūt | evaṃ ca me kurvataḥ paripūrṇaṃ varṣāsahasraṃ gatam ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmetamevārthaṃ paridyotayannimā gāthā abhāṣata -

kalpānatītān samanusmarāmi yadāhamāsaṃ dhārmiko dharmarājā / rājyaṃ came dharmahetoḥ kṛtaṃ tanna ca kāmahetorjyeṣṭhadharmahetoḥ // saddhp_11.42 //

caturdiśaṃ me kṛta ghoṣaṇo 'yaṃ dharmaṃ vadedyastasya dāsyaṃ vrajeyam / āsīdṛṣistena kālena dhīmān sūtrasya saddharmanāmnaḥ pravaktāḥ // saddhp_11.43 //

sa māmavocadyadi te dharmakāṅkṣā upehi dāsyaṃ dharmamataḥ pravakṣye / tuṣṭaścāhaṃ vacanaṃ taṃ niśāmya karmākaroddāsayogyaṃ tadā yam // saddhp_11.44 //

na kāyacittaklamatho spṛśenmāṃ saddharmahetordāsamāgatasya / praṇidhistadā me bhavi sattvahetornātmānamuddiśya na kāmahetoḥ // saddhp_11.45 //

sa rāja āsīttadā abdhavīryo ananyakarmāṇi daśaddiśāsu / paripūrṇa kalpāna sahasrakhinno yāvatsūtraṃ labdhavān dharmanāmam // saddhp_11.46 //

tatkiṃ manyadhve bhikṣavaḥ anyaḥ sa tena kālena tena samayena rājābhūt? na khalu punarevaṃ draṣṭavyam | tatkasya hetoḥ? ahaṃ sa tena kālena tena samayena rājābhūvam | syātkhalu punarbhikṣavo 'nyaḥ sa tena kālena tena samayenarṣirabhūt? na khalu punarevaṃ draṣṭavyam | ayameva sa tena kālena tena samayena devadatto bhikṣurṛṣirabhut | devadatto hi bhikṣavo mama kalyāṇamitram | devadattameva cāgamya mayā ṣaṭū pāramitāḥ paripūritāḥ, mahāmaitrī mahākaruṇā mahāmuditā mahopekṣā | dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇāni aśītyanuvyañjanāni suvarṇavarṇacchavitā daśa balāni catvāri vaiśāradyāni catvāri saṃgrahavastūni aṣṭādaśāveṇikabuddhadharmā maharddhibalatā daśadiksattvanistāraṇatā, sarvametaddevadattamāgasya | ārocayāmi vo bhikṣavaḥ, prativedayāmi - eṣa devadatto bhikṣuranāgate 'dhvani aprameyaiḥ kalpairasaṃkhyeyairdevarājo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho (vaidya 159) bhaviṣyati vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca bhagavān devasopānāyāṃ lokadhātau | devarājasya khalu punarbhikṣavastathāgatasya viṃśatyantarakalpānāyuṣpramāṇaṃ bhaviṣyati | vistareṇa ca dharmaṃ deśayiṣyati | gaṅgānadīvālukāsamāśca sattvāḥ sarvakleśaprahāṇādarhattvaṃ sākṣātkariṣyanti | aneke ca sattvāḥ pratyekabodhau cittamutpādayiṣyanti | gaṅgānadīvālukāsamāśca sattvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpādayiṣyanti, avaivartikakṣāntipratilabdhāśca bhaviṣyanti | devarājasya khalu punarbhikṣavastathāgatasya parinirvṛtasya viṃśatyantarakalpān saddharmaḥ sthāsyati |

na ca śarīraṃ dhātubhedena bhetsyate | ekaghanaṃ cāsya śarīraṃ bhaviṣyati saptaratnastūpaṃ praviṣṭam | sa ca stūpaḥ ṣaṣṭiyojanaśatānyuccaistvena bhaviṣyati, catvāriṃśadyojanānyāyāmena | sarve ca tatra devamanuṣyāḥ pūjāṃ kariṣyanti puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākābhirgāthābhiḥ | tena cābhiṣṭoṣyanti | ye ca taṃ stūpaṃ pradakṣiṇaṃ kariṣyanti praṇāmaṃ vā, teṣāṃ kecidagraphalamarhattvaṃ sākṣātkariṣyanti kecit pratyekabodhimanuprāpsyante acintyācāścāprameyā devamanuṣyā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittānyutpādya avinivartanīyā bhaviṣyanti ||

atha khalu bhagavān punareva bhikṣusaṃghamāmantrayate sma - yaḥ kaścit bhikṣavo 'nāgate 'dhvani kulaputro vā kuladuhitā vā imaṃ saddharmapuṇḍarīkaṃ sūtraparivartaṃ śroṣyati, śrutvā ca na kāṅkṣiṣyati na vicikitsiṣyati, viśuddhacittaścādhimokṣyate, tena tisṛṇāṃ durgatīnāṃ dvāraṃ pithitaṃ bhaviṣyati ḥ narakatiryagyoniyamalokopapattiṣu na patiṣyati | daśadigbuddhakṣetropapannaścedameva sūtraṃ janmani janmani śroṣyati | devamanuṣyalokopapannasya cāsya viśiṣṭasthānaprāptirbhaviṣyati | yasmiṃśca buddhakṣetra upapatsyate, tasminnaupapāduke saptaratnamaye padme upapatsyate tathāgatasya saṃmukham ||

atha khalu tasyāṃ velāyāmadhastāddiśaḥ prabhūtaratnasya tathāgatasya buddhakṣetrādāgataḥ prajñākūṭo nāma bodhisattvaḥ | sa taṃ prabhūtaratnaṃ tathāgatametadavocat - gacchāmo bhagavan svakaṃ buddhakṣetram | atha khalu bhagavān śākyamunistathāgataḥ prajñākūṭaṃ bodhisattvametadavocat - muhūrtaṃ tāvat kulaputra āgamayasva yāvanmadīyena bodhisattvena mañjuśriyā kumārabhūtena sārdhaṃ kaṃcideva dharmaviniścayaṃ kṛtvā paścāt svakaṃ buddhakṣetraṃ gamiṣyasi | atha khalu tasyāṃ velāyāṃ mañjuśrīḥ kumārabhūtaḥ sahasrapatre padme śakaṭacakrapramāṇamātre niṣaṇṇo 'nekabodhisattvaparivṛtaḥ puraskṛtaḥ samudramadhyāt sāgaranāgarājabhavanādabhyudgamya upari vaihāyasaṃ khagapathena gṛdhrakūṭe parvate bhagavato 'ntikamupasaṃkrāntaḥ | atha mañjuśrīḥ kumārabhūtaḥ padmādavatīrya bhagavataḥ śākyamuneḥ prabhūtaratnasya ca tathāgatasya pādau śirasābhivanditvā yena prajñākūṭo bodhisattvastenopasaṃkrāntaḥ | upasaṃkramya prajñākūṭena bodhisattvena sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāmupasaṃgṛhya ekānte nyaṣīdat | atha khalu prajñākūṭo bodhisattvo mañjuśriyaṃ kumārabhūtametadavocat - samudramadhyagatena tvayā mañjuśrīḥ kiyān sattvadhāturvinītaḥ? mañjuśrīrāha - anekānyaprameyāṇyasaṃkhyeyāni sattvāni vinītāni | tāvadaprameyāṇyasaṃkhyeyāni yāvadvācā na śakyaṃ vijñāpayituṃ cittena vā cintayitum (vaidya 160) | muhūrtaṃ tāvat kulaputra āgamayasva yāvat pūrvanimittaṃ drakṣyasi | samanantarabhāṣitā ceyaṃ mañjuśriyā kumārabhūtena vāk, tasyāṃ velāyāmanekāni padmasahasrāṇi

samudramadhyādabhyudgatāni upari vaihāyasam | teṣu ca padmeṣvanekāni bodhisattvasahasrāṇi saṃniṣaṇṇāni | atha te bodhisattvāstenaiva khagapathena yena gṛdhrakūṭaḥ parvatastenopasaṃkrāntāḥ | upasaṃkramya tataścopari vaihāyasaṃ sthitāḥ saṃdṛśyante sma | sarve ca te mañjuśriyā kumārabhūtena vinītā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | tatra ye bodhisattvā mahāyānasaṃprasthitāḥ pūrvamabhūvan, te mahāyānaguṇān ṣaṭ pāramitāḥ saṃvarṇayanti | ye śrāvakapūrvā bodhisattvāste śrāvakayānameva saṃvarṇayanti | sarve ca te sarvadharmān śūnyāniti saṃjānanti sma, mahāyānagūṇāṃśca | atha khalu mañjuśrīḥ kumārabhūtaḥ prajñākūṭaṃ bodhisattvametadavocat - sarvo 'yaṃ kulaputra mayā samudramadhyagatena sattvavinayaḥ kṛtaḥ | sa cāyaṃ saṃdṛśyate | atha khalu prajñākūṭo bodhisattvo mañjuśriyaṃ kumārabhūtaṃ gāthābhigītena paripṛcchati -

mahābhadra prajñayā sūranāman asaṃkhyeyā ye vinītāstvayādya / sattvā amī kasya cāyaṃ prabhāvastadbūhi pṛṣṭo naradeva tvametat // saddhp_11.47 //

kaṃ vā dharmaṃ deśitavānasi tvaṃ kiṃ vā sūtraṃ bodhimārgopadeśam / yacchrutvāmī bodhaye jātacittāḥ sarvajñatve niścitaṃ labdhagādhāḥ // saddhp_11.48 //

mañjuśrīrāha - samudramadhye saddharmapuṇḍarīkaṃ sūtraṃ bhāṣitavān, na cānyat | prajñākūṭa āha - idaṃ sūtraṃ gambhīraṃ sūkṣmaṃ durdṛśam, na cānena sutreṇa kiṃcidanyat sūtraṃ samamasti | asti kaścit sattvo ya idaṃ sūtraratnaṃ satkuryādavaboddhumanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum? mañjuśrīrāha - asti kulaputra sāgarasya nāgarājño duhitā aṣṭavarṣā jātyā mahāprajñā tīkṣṇendriyā jñānapūrvaṃgamena kāyavāṅmanaskarmaṇā samanvāgatā sarvatathāgatabhāṣitavyañjanārthodgrahaṇe dhāraṇīpratilabdhā sarvadharmasattvasamādhānasamādhisahasraikakṣaṇapratilābhinī | bodhicittāvinivartinī vistīrṇapraṇidhānā sarvasattveṣvātmapremānugatā guṇotpādane ca samarthā | na ca tebhyaḥ parihīyate | smitamukhī paramayā śubhavarṇapuṣkalatayā samanvāgatā maitracittā karuṇāṃ ca vācaṃ bhāṣate | sā samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhuṃ samarthāṃ | prajñākūṭo bodhisattva āha - dṛṣṭo mayā bhagavān śākyamunistathāgato bodhāya ghaṭamāno bodhisattvabhūto 'nekāni puṇyāni kṛtavān | anekāni ca kalpasahasrāṇi na kadācid vīryaṃ sraṃsitavān | trisāhasramahāsāhasrāyāṃ lokadhātau nāsti kaścidantaśaḥ sarṣapamātro 'pi pṛthivīpradeśaḥ yatrānena śarīraṃ na nikṣiptaṃ sattvahitahetoḥ | paścād bodhimabhisaṃbuddha | ka evaṃ śraddadhyāt, yadanayā śakyaṃ muhūrtena anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhum?(vaidya 161)

atha khalu tasyāṃ velāyāṃ sāgaranāgarājaduhitā agrataḥ sthitā saṃdṛśyate sma | sā bhagavataḥ pādau śirasābhivandya ekānte 'sthāt | tasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

puṇyaṃ puṇyaṃ gabhīraṃ ca diśaḥ sphurati sarvaśaḥ / sūkṣmaṃ śarīraṃ dvātriṃśallakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam // saddhp_11.49 //

anuvyajanayuktaṃ ca sarvasattvanamaskṛtam / sarvasattvābhigamyaṃ ca antarāpaṇavadyathā // saddhp_11.50 //

yathecchayā me saṃbodhiḥ sākṣī me 'tra tathāgataḥ / vistīrṇaṃ deśayiṣyāmi dharmaṃ duḥkhapramocanam // saddhp_11.51 //

atha khalu tasyāṃ velāyāmāyuṣmān śāriputrastāṃ sāgaranāgarājaduhitarametadavocat - kevalaṃ kulaputri bodhāya cittamutpannam | avivartyāprameyaprajñā cāsi | samyaksaṃbuddhatvaṃ tu durlabham | asti kulaputri strī na ca vīryaṃ sraṃsayati, anekāni ca kalpaśatānyanekāni ca kalpasahasrāṇi puṇyāni karoti, ṣaṭ pāramitāḥ paripūrayati, na cādyāpi buddhatvaṃ prāpnoti | kiṃ kāraṇam? pañca sthānāni strī adyāpi na prāpnoti | katamāni pañca? prathamaṃ brahmasthānaṃ dvitīyaṃ śakrasthānaṃ tṛtīyaṃ mahārājasthānaṃ caturthaṃ cakravartisthānaṃ pañcamamavaivartikabodhisattvasthānam ||

atha khalu tasyāṃ velāyāṃ sāgaranāgarājaduhitureko maṇirasti, yaḥ kṛtsnāṃ mahāsāhasrāṃ lokadhātuṃ mūlyaṃ kṣamate | sa ca maṇistayā sāgaranāgarājaduhitrā bhagavate dattaḥ | sa bhagavatā ca anukampāmupādāya pratigṛhītaḥ | atha sāgaranāgarājaduhitā prajñākūṭaṃ bodhisattvaṃ sthaviraṃ ca śāriputrametadavocat - yo 'yaṃ maṇirmayā bhagavato dattaḥ, sa ca bhagavatā śīrghraṃ pratigṛhīto veti? sthavira āha - tvayā ca śīghraṃ datto bhagavatā ca śīghraṃ pratigṛhītaḥ | sāgaranāgarājaduhitā āha - yadyahaṃ bhadanta śāriputra maharddhikī syām, śīghrataraṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyeyam | na cāsya maṇeḥ pratigrāhakaḥ syāt ||

atha tasyāṃ velāyāṃ sāgaranāgarājaduhitā sarvalokapratyakṣaṃ sthavirasya ca śāriputrasya pratyakṣaṃ tat strīndriyamantarhitaṃ puruṣendriyaṃ ca prādurbhūtaṃ bodhisattvabhūtaṃ cātmānaṃ saṃdarśayati | tasyāṃ velāyāṃ dakṣiṇāṃ diśaṃ prakrāntaḥ | atha dakṣiṇasyāṃ diśi vimalā nāma lokadhātuḥ | tatra saptaratnamaye bodhivṛkṣamūle niṣaṇṇamabhisaṃbuddhamātmānaṃ saṃdarśayati sma, dvātriṃśallakṣaṇadharaṃ sarvānuvyajanarūpaṃ prabhayā ca daśadiśaṃ sphuritvā dharmadeśanāṃ kurvāṇam | ye ca sahāyāṃ lokadhātau sattvāḥ, te sarve taṃ tathāgataṃ paśyanti sma, sarvaiśca devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramanuṣyāmanuṣyairnamasyamānaṃ dharmadeśanāṃ ca kurvantam | ye ca sattvāstasya tathāgatasya dharmadeśanāṃ śṛṇvanti, sarve te 'vinivartanīyā bhavantyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | sā ca vimalā lokadhātuḥ, iyaṃ ca sahā lokadhātuḥ ṣaḍvikāraṃ prākampat | bhagavataśca śākyamuneḥ parṣanmaṇḍalānāṃ trayāṇāṃ prāṇisahasrāṇāmanutpattikadharmakṣāntipratilābho 'bhūt | trayāṇāṃ ca prāṇiśatasahasrāṇāmanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākaraṇapratilābho 'bhūt | atha prajñākūṭo bodhisattvo mahāsattvaḥ sthaviraśca śāriputrastūṣṇīmabhūtām ||

ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye stūpasaṃdarśanaparivarto nāmaikādaśamaḥ ||

saddhp_12: utsāhaparivartaḥ |

atha khalu bhaiṣajyarājo bodhisattvo mahāsattvo mahāpratibhānaśca bodhisattvo mahāsattvo viṃśatibodhisattvaśatasahasraparivāro bhagavataḥ saṃmukhamimāṃ vācamabhāṣetām - alpotsuko bhagavān bhavatvasminnarthe | vayamimaṃ bhagavan dharmaparyāyaṃ tathāgatasya parinirvṛtasya sattvānāṃ deśayiṣyāmaḥ saṃprakāśayiṣyāmaḥ | kiṃcāpi bhagavan śaṭhakāḥ sattvāstasmin kāle bhaviṣyanti, parīttakuśalamūlā adhimānikā lābhasatkārasaṃniśritā akuśalamūlapratipannā durdamā adhimuktivirahitā anadhimuktibahulāḥ, api tu khalu punarvayaṃ bhagavan kṣāntibalamupadarśayitvā tasmin kāle idaṃ sūtramuddekṣyāmo dhārayiṣyāmo deśayiṣyāmo likhiṣyāmaḥ satkariṣyāmo gurukariṣyāmo mānayiṣyāmaḥ pūjayiṣyāmaḥ | kāyajīvitaṃ ca vayaṃ bhagavan utsṛjya idaṃ sūtraṃ prakāśayiṣyāmaḥ | alpotsuko bhagavān bhavatviti ||

atha khalu tasyāṃ parṣadi śaikṣāśaikṣāṇāṃ bhikṣūṇāṃ pañcamātrāṇi bhikṣuśatāni bhagavanta metadūcuḥ - vayamapi bhagavan utsahāmahe imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayitum, api tu khalu punarbhagavan anyāsu lokadhātuṣviti | atha khalu yāvantaste bhagavataḥ śrāvakāḥ śaikṣāśaikṣā bhagavatā vyākṛtā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, aṣṭau bhikṣusahasrāṇi, sarvāṇi tāni yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantametadūcuḥ - alpotsuko bhagavān bhavatu | vayamapīmaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayiṣyāmastathāgatasya parinirvṛtasya paścime kāle paścime samaye api tvanyāsu lokadhātuṣu | tatkasya hetoḥ? asyāṃ bhagavan sahāyāṃ lokadhātau adhimānikāḥ sattvā alpakuśalamūlā nityaṃ vyāpannacittāḥ śaṭhā vaṅkajātīyāḥ ||

atha khalu mahāprajāpatī gautamī bhagavato mātṛbhaginī ṣaḍbhirbhikṣuṇīsahasraiḥ sārdhaṃ śaikṣāśaikṣābhirbhikṣuṇībhiḥ utthāyāsanād yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamayya bhagavantamullokayantī sthitābhūt | atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāṃ mahāprajāpatīṃ gautamīmāmantrayāmāsa - kiṃ tvaṃ gautami durmanasvinī sthitā tathāgataṃ vyavalokayasi? nāhaṃ parikīrtitā vyākṛtā ca anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | api tu khalu punargautami sarvaparṣadvayākaraṇena vyākṛtāsi | api tu khalu punastvaṃ gautami ita upādāya aṣṭātriṃśatāṃ buddhakoṭīniyutaśatasahasrāṇāmantike satkāraṃ gurukāraṃ mānanāṃ pūjanāmarcanāmapacāyanāṃ kṛtvā bodhisattvā mahāsattvo dharmabhāṇako bhaviṣyasi | imānyapi ṣaḍ bhikṣuṇīsahasrāṇi śaikṣāśaikṣāṇāṃ bhikṣuṇīnāṃ tvayaiva sārdhaṃ teṣāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantike bodhisattvā dharmabhāṇakā bhaviṣyanti | tataḥ pareṇa paratareṇa bodhisattvacaryāṃ paripūrya sarvasattvapriyadarśano nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loke bhaviṣyasi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | sa ca gautami sarvasattvapriyadarśanastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastāni ṣaḍ bodhisattvasahasrāṇi paraṃparāvyākaraṇena vyākariṣyatyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau ||

atha khalu rāhulamāturyaśodharāyā bhikṣuṇyā etadabhavat - na me bhagavatā nāmadheyaṃ parikīrtitam | atha khalu bhagavān yaśodharāyā bhikṣuṇyāścetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya yaśodharāṃ bhikṣuṇīmetadavocat - ārocayāmi te yaśodhare, prativedayāmi te | tvamapi daśānāṃ buddhakoṭīsahasrāṇāmantike satkāraṃ gurukāraṃ mānanāṃ pūjanāmarcanāmapacāyanāṃ kṛtvā bodhisattvo dharmabhāṇako bhaviṣyasi | bodhisattvacaryāṃ ca anupūrveṇa paripūrya raśmiśatasahasraparipūrṇadhvajo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loke bhaviṣyasi vidhācaraṇasaṃpannaḥ sugatolokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān bhadrāyāṃ lokadhātau | aparimitaṃ ca tasya bhagavato raśmiśatasahasraparipūrṇadhvajasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyāyuṣpramāṇaṃ bhaviṣyati ||

atha khalu mahāprajāpatī gautamī bhikṣuṇī ṣaḍbhikṣuṇīsahasraparivārā yaśodharā ca bhikṣuṇī caturbhikṣuṇīsahasraparivārā bhagavato 'ntikāt svakaṃ vyākaraṇaṃ śrutvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau āścaryaprāptā adbhutaprāptāśca tasyāṃ velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣanta -

bhagavan vinetāsi vināyako 'si śāstāsi lokasya sadevakasya / āśvāsadātā naradevapūjito vayaṃ pi saṃtoṣita adya nātha // saddhp_12.1 //

atha khalu tā bhikṣuṇyaḥ imāṃ gāthāṃ bhāṣitvā bhagavantametadūcuḥ - vayamapi bhagavan samutsahāmahe imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayituṃ paścime kāle paścime samaye, api tvanyāsu lokadhātuṣviti ||

atha khalu bhagavān yena tānyaśītibodhisattvakoṭīnayutaśatasahasrāṇi dhāraṇīpratilabdhānāṃ bodhisattvānāmavaivartikadharmacakrapravartakānāṃ tenāvalokayāmāsa | atha khalu te bodhisattvā mahāsattvāḥ samanantarāvalokitā bhagavatā utthāyāsanebhyo yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇāmyaivaṃ cintayāmāsuḥ - asmākaṃ bhagavān adhyeṣati asya dharmaparyāyasya saṃprakāśanatāyai | te khalvevamanuvicintya saṃprakampitāḥ parasparamūcuḥ - kathaṃ vayaṃ kulaputrāḥ kariṣyāmo yad bhagavānadhyeṣati asya dharmaparyāyasyānāgate 'dhvani saṃprakāśanatāyai? atha khalu te kulaputrā bhagavato gauraveṇa ātmanaśca purvacaryāpraṇidhānena bhagavato 'bhimukhaṃ siṃhanādaṃ nadante sma - vayaṃ bhagavan anāgate 'dhvani imaṃ dharmaparyāyaṃ tathāgate parinirvṛte daśasu dikṣu gatvā sarvasattvāṃllekhayiṣyāmaḥ pāṭhayiṣyāmaścintāpayiṣyāmaḥ prakāśayiṣyāmo bhagavata evānubhāvena | bhagavāṃśca asmākamanyalokadhātusthito rakṣāvaraṇaguptiṃ kariṣyati ||

atha khalu te bodhisattvā mahāsattvāḥ samasaṃgītyā bhagavantamābhirgāthābhiradhyabhāṣanta -(vaidya 164)

alpotsukastvaṃ bhagavan bhavasva vayaṃ tadā te parinirvṛtasya / svaṃ paścime kāli subhairavasmin prakāśayiṣyāmida sūtramuttamam // saddhp_12.2 //

ākrośāṃstarjanāṃścaiva daṇḍa-udgūraṇāni ca / bālānāṃ saṃsahiṣyāmo 'dhivāsiṣyāma nāyaka // saddhp_12.3 //

durbuddhinaśca vaṅkāśca śaṭhā bālādhimāninaḥ / aprāpte prāptasaṃjñī ca ghore kālasmi paścime // saddhp_12.4 //

araṇyavṛttakāścaiva kanthāṃ prāvariyāṇa ca / saṃlekhavṛtticāri sma evaṃ vakṣyanti durmatī // saddhp_12.5 //

raseṣu gṛddha saktāśca gṛhīṇāṃ dharma deśayī / satkṛtāśca bhaviṣyanti ṣaḍabhijñā yathā tathā // saddhp_12.6 //

raudracittāśca duṣṭāśca gṛhavittavicintakāḥ / araṇyaguptiṃ praviśitvā asmākaṃ parivādakāḥ // saddhp_12.7 //

asmākaṃ caiva vakṣyanti lābhasatkāraniśritāḥ / tīrthikā batime bhikṣū svāni kāvyāni deśayuḥ // saddhp_12.8 //

svayaṃ sūtrāṇi granthitvā lābhasatkārahetavaḥ / parṣāya madhye bhāṣante asmākamanukuṭṭakāḥ // saddhp_12.9 //

rājeṣu rājaputreṣu rājāmātyeṣu vā tathā / viprāṇāṃ gṛhapatīnāṃ ca anyeṣāṃ cāpi bhikṣuṇām // saddhp_12.10 //

vakṣyantyavarṇamasmākaṃ tīrthyavādaṃ ca kārayī / sarvaṃ vayaṃ kṣamiṣyāmo gauraveṇa maharṣiṇām // saddhp_12.11 //

ye cāsmān kutsayiṣyanti tasmin kālasmi durmatī / ime buddhā bhaviṣyanti kṣamiṣyāmatha sarvaśaḥ // saddhp_12.12 //

kalpasaṃkṣobhamīṣmasmin dāruṇasmi mahābhaye / yakṣarūpā bahu bhikṣū asmākaṃ paribhāṣakāḥ // saddhp_12.13 //

gauraveṇeha lokendre utsahāma suduṣkaram / kṣāntīya kakṣyāṃ bandhitvā sūtrametaṃ prakāśaye // saddhp_12.14 //

anarthikāḥ sma kāyena jīvitena ca nāyaka / arthikāśca sma bodhīya tava nikṣepadhārakāḥ // saddhp_12.15 //

bhagavāneva jānīte yādṛśāḥ pāpabhikṣavaḥ / paścime kāli bheṣyanti saṃdhābhāṣyamajānakāḥ // saddhp_12.16 //

bhṛkuṭī sarva soḍhavyā aprajñaptiḥ punaḥ punaḥ / niṣkāsanaṃ vihārebhyo bandhakuṭṭī bahūvidhā // saddhp_12.17 //

ājñaptiṃ lokanāthasya smarantā kāli paścime / bhāṣiṣyāma idaṃ sūtraṃ parṣanmadhye viśāradāḥ // saddhp_12.18 //

nagareṣvatha grāmeṣu ye bheṣyanti ihārthikāḥ / gatvā gatvāsya dāsyāmo nikṣepaṃ tava nāyaka // saddhp_12.19 //

preṣaṇaṃ tava lokendra kariṣyāmo mahāmune / alpotsuko bhava tvaṃ hi śāntiprāpto sunirvṛtaḥ // saddhp_12.20 //

sarve ca lokapradyotā āgatā ye diśo daśa / satyāṃ vācaṃ prabhāṣāmo adhimuktiṃ vijānasi // saddhp_12.21 //

ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye utsāhaparivarto nāma dvādaśamaḥ ||

saddhp_13: sukhavihāraparivartaḥ |

atha khalu mañjuśrīḥ kumārabhūto bhagavantametadavocata - duṣkaraṃ bhagavan paramaduṣkaramebhirbodhisattvairmahāsattvairutsoḍhaṃ bhagavato gauraveṇa | kathaṃ bhagavan ebhirbodhisattvairmahāsattvairayaṃ dharmaparyāyaḥ paścime kāle paścime samaye saṃprakāśayitavyaḥ? evamukte bhagavān mañjuśriyaṃ kumārabhūtametadavocat - caturṣu mañjuśrīrdharmeṣu pratiṣṭhitena bodhisattvena mahāsattvena ayaṃ dharmaparyāyaḥ paścime kāle paścime samaye saṃprakāśayitavyaḥ | katameṣu caturṣu? iha mañjuśrīrbodhisattvena mahāsattvena ācāragocarapratiṣṭhitena ayaṃ dharmaparyāyaṃ paścime kāle paścime samaye saṃprakāśayitavyaḥ | kathaṃ ca mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattva ācāragocarapratiṣṭhito bhavati? yadā ca mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvaḥ kṣānto bhavati, dānto dāntabhūmimanuprāpto 'nutrastāsaṃtrastamanā anabhyasūyakaḥ, yadā ca mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvo na kasmiṃściddharme carati, yathābhūtaṃ ca dharmāṇāṃ svalakṣaṇaṃ vyavalokayati | yā khalveṣu dharmeṣvavicāraṇā avikalpanā, ayamucyate mañjuśrīrbodhisattvasya mahāsattvasyācāraḥ | katamaśca mañjuśrīrbodhisattvasya mahāsattvasya gocaraḥ? yadā ca mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvo na rājānaṃ saṃsevate, na rājaputrān na rājamahāmātrān na rājapuruṣān saṃsevate na bhajate na paryupāste nopasaṃkrāmati, nānyatīrthyāścarakaparivrājakājīvakanirgranthān na kāvyaśāstraprasṛtān sattvān saṃsevate, na bhajate na paryupāste, na ca lokāyatamantradhārakān na lokāyatikān sevate na bhajate na paryupāste, na ca taiḥ sārdhaṃ saṃstavaṃ karoti | na cāṇḍalān na mauṣṭikān na

saukarikān na kaukkuṭikān na mṛgalubdhakān na māṃsikān na naṭanṛttakān na jhallān na mallān | anyāni pareṣāṃ ratikrīḍāsthānāni tāni nopasaṃkrāmati | na ca taiḥ sārdhaṃ saṃstavaṃ karoti | anyatropasaṃkrāntānāṃ kālena kālaṃ dharmaṃ bhāṣate, taṃ cāniśrito bhāṣate | śrāvakayānīyāṃśca bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā na sevate na bhajate na paryupāste, na ca taiḥ sārdhaṃ saṃstavaṃ karoti | na ca taiḥ saha samavadhānagocaro bhavati caṃkrame vā vihāre vā | anyatropasaṃkrāntānāṃ caiṣāṃ kālena kālaṃ dharmaṃ bhāṣate, taṃ cāniśrito bhāṣate | ayaṃ mañjuśrīrbodhisattvasya mahāsattvasya gocaraḥ ||

punaraparaṃ mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvo na mātṛgrāmasya anyatarānyataramanunayanimittamudgṛhya abhīkṣṇaṃ dharmaṃ deśayati, na ca mātṛgrāmasya abhīkṣṇaṃ darśanakāmo bhavati | na ca kulānyupasaṃkramati, na ca dārikāṃ vā kanyāṃ vā vadhukāṃ vā abhīkṣṇamābhāṣitavyāṃ manyate, na pratisaṃmodayati | na ca paṇḍakasya dharmaṃ deśayati, na ca tena sārdhaṃ saṃstavaṃ karoti, na ca pratisaṃmodayati | na caikākī bhikṣārthamantargṛhaṃ praviśati anyatra tathāgatānusmṛtiṃ bhāvayamānaḥ | sacetpunarmātṛgrāmasya dharmaṃ deśayati, sa nāntaśo dharmasaṃrāgeṇāpi dharmaṃ (vaidya 167) deśayati, kaḥ punarvādaḥ strīsaṃrāgeṇa | nāntaśo dantāvalīmapyupadarśayati, kaḥ punarvāda audārikamukhavikāram | na ca śrāmaṇeraṃ na ca śrāmaṇerīṃ na bhikṣuṃ na bhikṣuṇīṃ na kumārakaṃ na kumārikāṃ sātīyati, na ca taiḥ sārdhaṃ saṃstavaṃ karoti, na ca saṃlāpaṃ karoti | sa ca pratisaṃlayanaguruko bhavati, abhīkṣṇaṃ ca pratisaṃlayanaṃ sevate | ayamucyate mañjuśrīrbodhisattvasya mahāsattvasya prathamo gocaraḥ ||

punaraparaṃ mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmān śūnyān vyavalokayati, yathāvat pratiṣṭhitān dharmān aviparītasthāyino yathābhūtasthitānacalānakampyānavivartyānaparivartān sadā yathābhūtasthitānākāśasvabhāvānniruktivyavahāravivarjitānajātānabhutān anasaṃbhūtān asaṃskṛtān asaṃtānān asattābhilāpapravyāhṛtānasaṅgasthānasthitān saṃjñāviparyāsaprādurbhūtān | evaṃ hi mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvo 'bhīkṣṇaṃ sarvadharmān vyavalokayan viharati anena vihāreṇa viharan bodhisattvo mahāsattvo gocare sthito bhavati | ayaṃ mañjuśrīrbodhisattvasya dvitīyo gocaraḥ ||

atha khalu bhagavānetamevārthaṃ bhūyasyā mātrayā saṃdarśayamānastasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

yo bodhisattva iccheyā paścātkāle sudāruṇe / idaṃ sūtraṃ prakāśetuṃ anolīno viśāradaḥ // saddhp_13.1 //

ācāragocaraṃ rakṣedasaṃsṛṣṭaḥ śucirbhavet / varjayetsaṃstavaṃ nityaṃ rājaputrehi rājabhiḥ // saddhp_13.2 //

ye cāpiṃ rājapuruṣāḥ kuryāttehi na saṃstavam / caṇḍālamuṣṭikaiḥ śauṇḍaistīrthikaiścāpi sarvaśaḥ // saddhp_13.3 //

adhimānīnna seveta vinaye cāgame sthitān / arhantasaṃmatān bhikṣūn duḥśīlāṃścaiva varjayet // saddhp_13.4 //

bhikṣuṇīṃ varjayennityaṃ hāsyasaṃlāpagocarām / upāsikāśca varjeta prākaṭā yā avasthitāḥ // saddhp_13.5 //

yā nirvṛtiṃ gaveṣanti dṛṣṭe dharme upāsikāḥ / varjayet saṃstavaṃ tābhiḥ ācāro ayamucyate // saddhp_13.6 //

yaścainamupasaṃkramya dharmaṃ pṛcche 'grabodhaye / tasya bhāṣet sadā dhīro anolīno aniśritaḥ // saddhp_13.7 //

strīpaṇḍakāśca ye sattvāḥ saṃstavaṃ tairvivarjayet / kuleṣu cāpi vadhukāṃ kumāryaśca vivarjayet // saddhp_13.8 //

na tā saṃmodayejjātu kauśalyaṃ hāsa pṛcchitum / saṃstavaṃ tehi varjeta saukaraurabhrikaiḥ saha // saddhp_13.9 //

ye cāpi vividhān prāṇīn hiṃseyurbhogakāraṇāt / māṃsaṃ sūnāya vikrenti saṃstavaṃ tairvivarjayet // saddhp_13.10 //

strīpoṣakāśca ye sattvā varjayettehi saṃstavam / naṭebhirjhallamallebhirye cānye tādṛśā janāḥ // saddhp_13.11 //

vāramukhyā na seveta ye cānye bhogavṛttinaḥ / pratisaṃmodanaṃ tebhiḥ sarvaśaḥ parivarjayet // saddhp_13.12 //

yadā ca dharmaṃ deśeyā mātṛgrāmasya paṇḍitaḥ / na caikaḥ praviśettatra nāpi hāsyasthito bhavet // saddhp_13.13 //

yadāpi praviśed grāmaṃ bhojanārthī punaḥ punaḥ / dvitīyaṃ bhikṣu mārgeta buddhaṃ vā samanusmaret // saddhp_13.14 //

ācāragocaro hyeṣa prathamo me nidarśitaḥ / viharanti yena saprajñā dhārentā sūtramīdṛśam // saddhp_13.15 //

yadā na carate dharmaṃ hīnautkṛṣṭamadhyame / saṃskṛtāsaṃskṛte cāpi bhūtābhūte ca sarvaśaḥ // saddhp_13.16 //

strīti nācarate dhīro puruṣeti na kalpayet / sarvadharma ajātatvād gaveṣanto na paśyati // saddhp_13.17 //

ācāro hi ayaṃ ukto bodhisattvāna sarvaśaḥ / gocaro yādṛśasteṣāṃ taṃ śṛṇotha prakāśataḥ // saddhp_13.18 //

asantakā dharma ime prakāśitā aprādubhūtāśca ajāta sarve / śūnyā nirīhā sthita nityakālaṃ ayaṃ gocaro ucyati paṇḍitānām // saddhp_13.19 //

viparītasaṃjñīhi ime vikalpitā asantasantā hi abhūtabhūtataḥ / anutthitāścāpi ajātadharmā jātātha bhūtā viparītakalpitāḥ // saddhp_13.20 //

ekāgracitto hi samāhitaḥ sadā sumerukūṭo yatha susthitaśca / evaṃ sthitaścāpi hi tān nirīkṣedākāśabhūtānima sarvadharmān // saddhp_13.21 //

sadāpi ākāśasamānasārakān aniñjitān manyanavarjitāṃśca / sthitā hi dharmā iti nityakālaṃ ayu gocaro ucyati paṇḍitānām // saddhp_13.22 //

īryāpathaṃ yo mama rakṣamāṇo bhaveta bhikṣū mama nirvṛtasya / prakāśayet sūtramidaṃ hi loke na cāpi saṃlīyana tasya kācit // saddhp_13.23 //

kālena vā cintayamānu paṇḍitaḥ praviśya lenaṃ tatha ghaṭṭayitvā / vipaśya dharmaṃ imu sarva yoniśo utthāya deśeta alīnacittaḥ // saddhp_13.24 //

rājāna tasyeha karonti rakṣāṃ ye rājaputrāśca śṛṇonti dharmam / anye 'pi co gṛhapati brāhmaṇāśca parivārya sarve 'sya sthitā bhavanti // saddhp_13.25 //

punaraparaṃ mañjuśrirbodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya paścime kāle paścime samaye saddharmavipralope vartamāne imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayitukāmaḥ sukhasthito bhavati | sa sukhasthitaśca dharmaṃ bhāṣate kāyagataṃ vā pustakagataṃ vā | pareṣāṃ ca deśayamāno nādhimātramupālambhajātīyo bhavati, na cānyān dharmabhāṇakān bhikṣūn parivadati, na cāvarṇaṃ bhāṣate, na cāvarṇaṃ niścārayati, na cānyeṣāṃ śrāvakayānīyānāṃ bhikṣūṇāṃ nāma gṛhītvā avarṇa bhāṣate, na cāvarṇaṃ cārayati, na ca teṣāmantike pratyarthikasaṃjñī bhavati | tatkasya hetoḥ? yathāpīdaṃ sukhasthānavasthitatvāt | sa āgatāgatānāṃ dhārmaśrāvaṇikānāmanuparigrāhikayā anabhyasūyayā (vaidya 170) dharmaṃ deśayati | avivadamāno na ca praśnaṃ pṛṣṭaḥ śrāvakayānena visarjayati | api tu khalu punastathā visarjayati, yathā buddhajñānamabhisaṃbudhyate ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

sukhasthito bhoti sadā vicakṣaṇaḥ sukhaṃ niṣaṇṇastatha dharmu bhāṣate / udāra prajñapta karitva āsanaṃ caukṣe manojñe pṛthivīpradeśe // saddhp_13.26 //

caukṣaṃ cāsau cīvara prāvaritvā suraktaraṅgaṃ supraśastaraṅgaiḥ / āsevakāṃ kṛṣṇa tathādaditvā mahāpramāṇaṃ ca nivāsayitvā // saddhp_13.27 //

sapādapīṭhasmi niṣadya āsane vicitradūṣyehi susaṃstṛtasmin / sudhautapādaśca upāruhitvā snigdhena śīrṣeṇa mukhena cāpi // saddhp_13.28 //

dharmāsane cātra niṣīdiyāna ekāgrasattveṣu samāgateṣu / upasaṃhareccitrakathā bahūśca bhikṣūṇa co bhikṣūṇikāna caiva // saddhp_13.29 //

upāsakānāṃ ca upāsikānāṃ rājñāṃ tathā rājasutāna caiva / vicitritārthāṃ madhurāṃ katheyā anabhyasūyantu sadā sa paṇḍitaḥ // saddhp_13.30 //

pṛṣṭo 'pi cāsau tada praśna tehi anulomamarthaṃ punarnirdiśeta / tathā ca deśeya tamarthajātaṃ yatha śrutva bodhīya bhaveyu lābhinaḥ // saddhp_13.31 //

kilāsitāṃ cāpi vivarjayitvā na cāpi utpādayi khedasaṃjñām / aratiṃ ca sarvāṃ vijaheta paṇḍito maitrībalaṃ cā pariṣāya bhāvayet // saddhp_13.32 //

bhāṣecca rātriṃdivamagradharmaṃ dṛṣṭāntakoṭīnayutaiḥ sa paṇḍitaḥ / saṃharṣayetparṣa tathaiva toṣayenna cāpi kiṃcittatu jātu prārthayet // saddhp_13.33 //

khādyaṃ ca bhojyaṃ ca tathānnapānaṃ vastrāṇi śayyāsana cīvaraṃ vā / gilānabhaiṣajya na cintayeta na vijñapeyā pariṣāya kiṃcit // saddhp_13.34 //

anyatra cinteya sadā vicakṣaṇo bhaveya buddho 'hamime ca sattvāḥ / etanmamo sarvasukhopadhānaṃ yaṃ dharma śrāvemi hitāya loke // saddhp_13.35 //

yaścāpi bhikṣū mama nirvṛtasya anīrṣuko eta prakāśayeyā / na tasya duḥkhaṃ na ca antarāyo śokopayāsā na bhavetkadācit // saddhp_13.36 //

na tasya saṃtrāsana kaści kuryānna tāḍanāṃ nāpi avarṇa bhāṣet / na cāpi nipkāsana jātu tasya tathā hi so kṣāntibale pratiṣṭhitaḥ // saddhp_13.37 //

sukhasthitasyo tada paṇḍitasya evaṃ sthitasyo yatha bhāṣitaṃ mayā / guṇāna koṭīśata bhontyaneke na śakyate kalpaśate hi vaktum // saddhp_13.38 //

punaraparaṃ mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya saddharmakṣayāntakāle vartamāne idaṃ sūtraṃ dhārayamāṇo bodhisattvo mahāsattvo 'nīrṣuko bhavatyaśaṭho 'māyāvī, na cānyeṣāṃ bodhisattvayānīyānāṃ pudgalānāmavarṇaṃ bhāṣate, nāpavadati nāvasādayati | na cānyeṣāṃ bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikānāṃ śrāvakayānīyānāṃ vā pratyekabuddhayānīyānāṃ vā bodhisattvayānīyānāṃ vā kaukṛtyamupasaṃharati - dūre yūyaṃ kulaputrā anuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ, na tasyāṃ yūyaṃ (vaidya 172) sadṛśyadhve | atyantapramādavihāriṇo yūyam | na yūyaṃ pratibalāstaṃ jñānamabhisaṃboddhum | ityevaṃ na kasyacid bodhisattvayānīyasya kaukṛtyamupasaṃharati | na ca dharmavivādābhirato bhavati, na ca dharmavivādaṃ karoti, sarvasattvānāṃ cāntike maitrībalaṃ na vijahāti | sarvatathāgatānāṃ cāntike pitṛsaṃjñāmutpādayati, sarvabodhisattvānāṃ cāntike śāstṛsaṃjñāmutpādayati | ye ca daśasu dikṣu loke bodhisattvā mahāsattvāḥ, tānabhīkṣṇamadhyāśayena gauraveṇa ca namaskurute | dharmaṃ ca deśayamāno 'nūnamanadhikaṃ dharmaṃ deśayati samena dharmapremṇā, na ca kasyacidantaśo dharmapremṇāpyadhikataramanugrahaṃ karoti imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayamānaḥ ||

anena mañjuśrīstṛtīyena dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya saddharmaparikṣayāntakāle vartamāne imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayamānaḥ sukhasparśaṃ viharati, aviheṭhitaścemaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayati | bhavanti cāsya dharmasaṃgītyāṃ sahāyakāḥ | utpatsyante cāsya dhārmaśrāvaṇikāḥ, ye 'syemaṃ dharmaparyāyaṃ śroṣyanti śraddhāsyanti, pattīyiṣyanti dhārayiṣyanti paryavāpsyanti likhiṣyanti likhāpayiṣyanti, pustakagataṃ ca kṛtvā satkariṣyanti gurukariṣyanti mānayiṣyanti pūjayiṣyanti ||

idamavocad bhagavān | idaṃ vaditvā sugato hyathāparametaduvāca śāstā -

śāṭhyaṃ ca mānaṃ tatha kūṭanāṃ ca aśeṣato ujjhiya dharmabhāṇakaḥ / īrṣyāṃ na kuryāttatha jātu paṇḍito ya icchate sūtramidaṃ prakāśitum // saddhp_13.39 //

avarṇa jātū na vadeya kasyaciddṛṣṭīvivādaṃ ca na jātu kuryāt / kaukṛtyasthānaṃ ca na jātu kuryānna lapsyase jñānamanuttara tvam // saddhp_13.40 //

sadā ca so ārjavu mardāvaśca kṣāntaśca bhotī sugatasya putraḥ / dharmaṃ prakāśetuḥ punaḥ punaścimaṃ na tasya khedo bhavatī kadācit // saddhp_13.41 //

ye bodhisattvā daśasū diśāsu sattvānukampāya caranti loke / te sarvi śāstāra bhavanti mahyaṃ gurugauravaṃ teṣu janeta paṇḍitaḥ // saddhp_13.42 //

smaritva buddhāna dvipadānamuttamān jineṣu nityaṃ pitṛsaṃjña kuryāt / adhimānasaṃjñāṃ ca vihāya sarvāṃ na tasya bhotī tada antarāyaḥ // saddhp_13.43 //

śruṇitva dharmaṃ imamevarūpaṃ sa rakṣitavyastada paṇḍitena / sukhaṃ vihārāya samāhitaśca surakṣito bhoti ca prāṇikoṭibhiḥ // saddhp_13.44 //

punaraparaṃ mañjuśrīrbodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya saddharmapratikṣayāntakāle vartamāne imaṃ dharmaparyāyaṃ dhārayitukāmastena bhikṣuṇā gṛhasthapravrajitānāmantikād dūreṇa dūraṃ vihartavyam, maitrīvihāreṇa ca vihartavyam | ye ca sattvā bodhāya saṃprasthitā bhavanti, teṣāṃ sarveṣāmantike spṛhotpādayitavyā | evaṃ cānena cittamutpādayitavyam | mahāduṣprajñajātīyā bateme sattvāḥ, ye tathāgatasyopāyakauśalyaṃ saṃdhābhāṣitaṃ na śṛṇvanti na jānanti na budhyante na pṛcchanti na śraddadhanti nādhimucyante | kiṃcāpyete sattvā imaṃ dharmaparyāyaṃ nāvataranti, na budhyante, api tu khalu punarahametāmanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya yo yasmin sthito bhaviṣyati, taṃ tasminneva ṛddhibalenāvarjayiṣyāmi pattīyāpayiṣyāmi avatārayiṣyāmi paripācayiṣyāmi ||

anenāpi mañjuśrīścaturthena dharmeṇa samanvāgato bodhisattvo mahāsattvastathāgatasya parinirvṛtasya imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayamāno 'vyābādho bhavati, satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikānāṃ rājñā rajaputrāṇāṃ rājāmātyānāṃ rājamahāmātrāṇāṃ naigamajānapadānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnām | antarīkṣāvacarāścāsya devatāḥ śrāddhāḥ pṛṣṭhato 'nubaddhā bhaviṣyanti dharmaśravaṇāya | devaputrāścāsya sadānubaddhā bhaviṣyantyārakṣāyai grāmagatasya vā vihāragatasya vā | upasaṃkramiṣyanti rātriṃdivaṃ dharmaṃ paripṛcchakāḥ | tasya ca vyākaraṇenaṃ tuṣṭā udagrā āttamanaskā bhaviṣyanti | tatkasya hetoḥ? sarvabuddhādhiṣṭhito 'yaṃ mañjuśrīrdharmaparyāyaḥ | atītānāgatapratyutpannairmañjuśrīstathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhairayaṃ dharmaparyāyo nityādhiṣṭhitaḥ | durlabho 'sya mañjuśrīrdharmaparyāyasya bahuṣu lokadhātuṣu śabdo vā ghoṣo vā nāmaśravo vā ||

tadyathāpi nāma mañjuśrī rājā bhavati balacakravartī, balena taṃ svakaṃ rājyaṃ nirjināti | tato 'sya pratyarthikāḥ pratyamitrāḥ pratirājānastena sārdhaṃ vigrahamāpannā bhavanti | atha tasya rājño balacakravartino vividhā yodhā bhavanti | te taiḥ śatrubhiḥ sārdhaṃ yudhyante | atha sa rājā tān yodhān yudhyamānān dṛṣṭvā teṣāṃ yodhānāṃ prīto bhavatyāttamanaskaḥ | sa prīta āttamanāḥ samānasteṣāṃ yodhānāṃ vividhāni dānāni dadāti | tadyathā grāmaṃ vā grāmakṣetrāṇi (vaidya 174) vā dadāti, nagaraṃ nagarakṣetrāṇi vā dadāti, vastrāṇi dadāti, veṣṭanāni hastābharaṇāni pādābharaṇāni kaṇṭhābharaṇāni karṇābharaṇāni sauvarṇasūtrāṇi hārārdhahārāṇi hiraṇyasuvarṇamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālānyapi dadāti, hastyaśvarathapattidāsīdāsānapi dadāti, yānāni śibikāśca dadāti | na punaḥ kasyaciccūḍāmaṇiṃ dadāti | tatkasya hetoḥ? eka eva hi sa cūḍāmaṇī rājño mūrdhasthāyī | yadā punarmañjuśrī rājā tamapi cūḍāmaṇiṃ dadāti, tadā sa sarvo rājñaścaturaṅgabalakāya āścaryaprāpto bhavatyadbhutaprāptaḥ | evameva mañjuśrīstathāgato 'pyarhan samyaksaṃbuddho dharmasvāmī dharmarājā svena bāhubalanirjitena puṇyabalanirjitena traidhātuke dharmeṇa dharmarājyaṃ kārayati | tasya māraḥ pāpīyāṃstraidhātukamākrāmati | atha khalu tathāgatasyāpi āryā yodhā māreṇa sārdhaṃ yudhyante | atha khalu mañjuśrīstathāgato 'pyarhan samyaksaṃbuddho dharmasvāmī dharmarājā teṣāmāryāṇāṃ yodhānāṃ yudhyatāṃ dṛṣṭvā vividhāni sūtraśatasahasrāṇi bhāṣate sma catasṛṇāṃ parṣadāṃ saṃharṣaṇārtham | nirvāṇanagaraṃ caiṣāṃ mahādharmanagaraṃ dadāti

| nirvṛtyā cainān pralobhayati sma | na punarimamevaṃrūpaṃ dharmaparyāyaṃ bhāṣate sma | tatra mañjuśrīryathā sa rājā balacakravartī teṣāṃ yodhānāṃ yudhyatāṃ mahatā puruṣakāreṇa vismāpitaḥ samānaḥ paścāttaṃ sarvasvabhūtaṃ paścimaṃ cūḍāmaṇiṃ dadāti sarvalokāśraddheyaṃ vismayabhūtam | yathā mañjuśrīstasya rājñaḥ sa cūḍāmaṇiścirarakṣito mūrdhasthāyī, evameva mañjuśrīstathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastraidhātuke dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayamāṇo yasmin samaye paśyati śrāvakāṃśca bodhisattvāṃśca skandhamāreṇa vā kleśamāreṇa vā sārdhaṃ yudhyamānān, taiśca sārdhaṃ yudhyamānairyadā rāgadveṣamohakṣayaḥ sarvatraidhātukānniḥsaraṇaṃ sarvamāranirghātanaṃ mahāpuruṣakāraḥ kṛto bhavati, tadā tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho 'pyārāgitaḥ samānasteṣāmāryḥṇḥṃ yodhḥnḥmimamevaṃrūpaṃ sarvalokavipratyanīkaṃ sarvalokḥśraddheyamabhḥṣitapūrvamanirdiṣṭapūrvaṃ dharmaparyḥyaṃ bhḥṣate sma | sarveṣḥṃ sarvajñatḥhḥrakaṃ mahḥcūḍḥmaṇiprakhyaṃ tathḥgataḥ śrḥvakebhyo 'nuprayacchati sma | eṣḥ hi mañjuśrīstathḥgatḥnḥṃ paramḥ dharmadeśanḥ, ayaṃ paścimastathḥgatḥnḥṃ dharmaparyḥyaḥ | sarveṣḥṃ dharmaparyḥyḥṇḥmayaṃ dharmaparyḥyaḥ sarvagambhīraḥ sarvalokavipratyanīkaḥ, yo 'yaṃ mañjuśrīstathḥgatena adya tenaiva rḥjñḥ balacakravartinḥ ciraparirakṣitaścūḍḥmaṇiravamucya yodhebhyo dattaḥ | evameva mañjuśrīstathḥgato 'pīmaṃ dharmaguhyaṃ cirḥnurakṣitaṃ sarvadharmaparyḥyḥṇḥṃ mūrdhasthḥyi tathḥgatavijñeyam | tadidaṃ tathḥgatenḥdya saṃprakḥśitamiti ||

atha khalu bhagavānetamevārthaṃ bhūyasyā mātrayā saṃdarśayamānastasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

maitrībalaṃ co sada darśayantaḥ kṛpāyamāṇaḥ sada sarvasattvān / prakāśayeddharmamimevarūpaṃ sūtraṃ viśiṣṭaṃ sugatehi varṇitam // saddhp_13.45 //

gṛhastha ye pravrajitāśca ye syuratha bodhisattvāstada kāli paścime / sarveṣu maitrībala so hi darśayī mā haiva kṣepsyanti śruṇitva dharmam // saddhp_13.46 //

ahaṃ tu bodhimanuprāpuṇitvā yadā sthito bheṣyi tathāgatatve / tato upāneṣyi upāyi sthitvā saṃśrāvayiṣye imamagrabodhim // saddhp_13.47 //

yathāpi rājā balacakravartī yodhāna dadyādvividhaṃ hiraṇyam / hastīṃśca aśvāṃśca rathān padātīn nagarāṇi grāmāṃśca dadāti tuṣṭaḥ // saddhp_13.48 //

keṣāṃci hastābharaṇāni prīto dadāti rūpyaṃ ca suvarṇasūtram / muktāmaṇiṃ śaṅkhaśilāpravālaṃ vividhāṃśca dāsān sa dadāti prītaḥ // saddhp_13.49 //

yadā tu so uttamasāṃhasena vismāpito kenaci tatra bhoti / vijñāya āścaryamidaṃ kṛtaṃ ti mukuṭaṃ sa muñcitva maṇiṃ dadāti // saddhp_13.50 //

tathaiva buddho ahu dharmarājā kṣāntībalaḥ prajñaprabhūtakośaḥ / dharmeṇa śāsāmimu sarvalokaṃ hitānukampī karūṇāyamānaḥ // saddhp_13.51 //

sattvāṃśca dṛṣṭvātha vihanyamānān bhāṣāmi sūtrāntasahasrakoṭyaḥ / parākramaṃ jāniya teṣa prāṇināṃ ye śuddhasattvā iha kleśaghātinaḥ // saddhp_13.52 //

atha dharmarājāpi mahābhiṣaṭkaḥ paryāyakoṭīśata bhāṣamāṇaḥ / jñātvā ca sattvān balavantu jñānī cūḍāmaṇiṃ vā ima sūtra deśayī // saddhp_13.53 //

imu paścimu loki vadāmi sūtraṃ sūtrāṇa sarveṣa mamāgrabhūtam / saṃrakṣitaṃ me na ca jātu proktaṃ taṃ śrāvayāmyadya śṛṇotha sarve // saddhp_13.54 //

catvāri dharmā imi evarūpāḥ mayi nirvṛte ye ca niṣevitavyāḥ / ye cārthikā uttamamagrabodhau vyāpāraṇaṃ ye ca karonti mahyam // saddhp_13.55 //

na tasya śoko na pi cāntarāyo daurvarṇikaṃ nāpi gilānakatvam / na ca cchavī kṛṣṇika tasya bhoti na cāpi hīne nagarasmi vāsaḥ // saddhp_13.56 //

priyadarśano 'sau satataṃ maharṣī tathāgato vā yatha pūjya bhoti / upasthāyakāstasya bhavanti nityaṃ ye devaputrā daharā bhavanti // saddhp_13.57 //

na tasya śastraṃ na viṣaṃ kadācit kāye krame nāpi ca daṇḍaloṣṭam / saṃmīlitaṃ tasya mukhaṃ bhaveya yo tasya ākrośamapī vadeyā // saddhp_13.58 //

so bandhubhūto bhavatīha prāṇināmālokajāto vicarantu medinīm / timiraṃ haranto bahuprāṇakoṭināṃ yo sūtradhāre imu nirvṛte mayi // saddhp_13.59 //

supinasmi so paśyati bhadrarūpaṃ bhikṣūṃśca so paśyati bhikṣuṇīśca / sihāsanasthaṃ ca tathātmabhāvaṃ dharmaṃ prakāśentu bahuprakāram // saddhp_13.60 //

devāṃśca yakṣān yatha gaṅgāvālikā asurāṃśca nāgāṃśca bahuprakārān / teṣāṃ ca so bhāṣati agradharmaṃ supinasmi sarveṣa kṛtāñjalīnām // saddhp_13.61 //

tathāgataṃ so supinasmi paśyati deśenta dharmaṃ bahuprāṇikoṭinām / raśmīsahasrāṇi pramuñcamānaṃ valgusvaraṃ kāñcanavarṇanātham // saddhp_13.62 //

so cā tahī bhoti kṛtāñjalisthito abhiṣṭuvanto dvipaduttamaṃ munim / so cā jino bhāṣati agradharmaṃ caturṇa parṣāṇa mahābhiṣaṭūkaḥ // saddhp_13.63 //

so ca prahṛṣṭo bhavatī śruṇitvā prāmodyajātaśca karoti pūjām / supine ca so dhāraṇi prāpuṇoti avivartiyaṃ jñāna spṛśitva kṣipram // saddhp_13.64 //

jñātvā ca so āśayu lokanāthastaṃ vyākarotī puruṣarṣabhatve / kulaputra tvaṃ pīha anuttaraṃ śivaṃ spṛśiṣyasi jñānamanāgate 'dhvani // saddhp_13.65 //

tavāpi kṣetraṃ vipulaṃ bhaviṣyati parṣāśca catvāri yathaiva mahyam / śroṣyanti dharmaṃ vipulaṃ anāsravaṃ sagauravā bhūtva kṛtāñjalī ca // saddhp_13.66 //

punaśca so paśyati ātmabhāvaṃ bhāventa dharmaṃ girikandareṣu / bhāvitva dharmaṃ ca spṛśitva dharmatāṃ samādhi so labdhu jinaṃ ca paśyati // saddhp_13.67 //

suvarṇavarṇaṃ śatapuṇyalakṣaṇaṃ supinasmi dṛṣṭvā ca śṛṇoti dharmam / śrutvā ca taṃ parṣadi saṃprakāśayī supino khu tasyo ayamevarūpaḥ // saddhp_13.68 //

svapne 'pi sarvaṃ prajahitva rājyamantaḥpuraṃ jñātigaṇaṃ tathaiva / abhiniṣkramī sarva jahitva kāmānupasaṃkramī yena ca bodhimaṇḍam // saddhp_13.69 //

siṃhāsane tatra niṣīdiyāno drumasya mūle tahi bodhiarthikaḥ / divasāna saptāna tathātyayena anuprāpsyate jñānu tathāgatānām // saddhp_13.70 //

bodhiṃ ca prāptastatu vyutthahitvā pravartayī cakramanāsravaṃ hi / caturṇa parṣāṇa sa dharma deśayī acintiyā kalpasahasrakoṭyaḥ // saddhp_13.71 //

prakāśayitvā tahi dharma nāsravaṃ nirvāpayitvā bahu prāṇikoṭyaḥ / nirvāyatī hetukṣaye va dīpaḥ supino ayaṃ so bhavatevarūpaḥ // saddhp_13.72 //

bahu ānuśaṃsāśca anantakāśca ye mañjughoṣā sada tasya bhonti / yo paścime kāli iamamagradharmaṃ sūtraṃ prakāśeya mayā sudeśitam // saddhp_13.73 //

ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye sukhavihāraparivarto nāma trayodaśamaḥ ||

saddhp_14: bodhisattvapṛthivīvirasamudgamaparivartaḥ |

atha khalu anyalokadhātvāgatānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmaṣṭau gaṅgānadīvālukāsamā bodhisattvā mahāsattvāstasmin samaye tataḥ parṣanmaṇḍalādabhyutthitā abhūvan | te 'ñjaliṃ pragṛhya bhagavato 'bhimukhā bhagavantaṃ namasyamānā bhagavantametadūcuḥ - saced bhagavānasmākamanujānīyāt, vayamapi bhagavan imaṃ dharmaparyāyaṃ tathāgatasya parinirvṛtasya tasyāṃ sahāyāṃ lokadhātau saṃprakāśeyama vācayema lekhayema pūjayema, asmiṃśca dharmaparyāye yogamāpadyemahi | tatsādhu bhagavānasmākamapīmaṃ dharmaparyāyamanujānātu | atha khalu bhagavāṃstān bodhisattvānetadavocat - alaṃ kulaputrāḥ | kiṃ yuṣmākamanena kṛtyena? santi kulaputrā iha mamaivāsyāṃ sahāyāṃ lokadhātau ṣaṣṭigaṅgānadīvālukāsamāni bodhisattvasahasrāṇi ekasya bodhisattvasya parivāraḥ | evaṃrūpāṇāṃ ca bodhisattvānāṃ ṣaṣṭyeva gaṅgānadīvālukāsamāni bodhisattvasahasrāṇi, yeṣāmekaikasya bodhisattvasya iyāneva parivāraḥ ye mama parinirvṛtasya paścime kāle paścime samaye imaṃ dharmaparyāyaṃ dhārayiṣyanti vācayiṣyanti saṃprakāśayiṣyanti ||

samanantarabhāṣitā ceyaṃ bhagavatā vāk, atheyaṃ sahā lokadhātuḥ samantāt sphuṭitā visphuṭitā abhūt | tebhyaśca sphoṭāntarebhyo bahūni bodhisattvakoṭīnayutaśatasahasrāṇyuttiṣṭhante sma suvarṇavarṇaiḥ kāyairdvātriṃśadbhirmahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samanvāgatāḥ, ye 'syāṃ mahāpṛthivyāmadha ākāśadhātau viharanti sma | imāmeva sahāṃ lokadhātuṃ niśritya te khalvimamevaṃrūpaṃ bhagavataḥ śabdaṃ śrutvā pṛthivyā adhaṃ samutthitāḥ, yeṣāmekaiko bodhisattvaḥ ṣaṣṭigaṅgānadīvālukopamabodhisattvaparivāro gaṇī mahāgaṇī gaṇācaryaḥ | tādṛśānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ gaṇīnāṃ mahāgaṇīnāṃ gaṇācāryāṇāṃ ṣaṣṭigaṅgānadīvālukopamāni bodhisattvakoṭīnayutaśatasahasrāṇi, ye itaḥ sahāyā lokadhātordharaṇīvivarebhyaḥ samunmajjante sma | kaḥ punarvādaḥ pañcāśadgaṅgānadīvālukopamabodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādaścatvāriṃśadgaṅgānadīvālukopamabodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādastriṃśadgaṅgānadīvālukopamabodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādo viṃśatibodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādo daśagaṅgānadīvālukopamabodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādaḥ pañcacatustridvigaṅgānadīvālukopamabodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvāda ekagaṅgānadīvālukopamabodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādo 'rdhagaṅgānadīvālukopamabodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ

punarvādaścaturbhāga-ṣaḍbhāgāṣṭabhāga-daśabhāga-viṃśatibhāga-triṃśadbhāga-catvāriṃśadbhāga-pañcāśadbhāgaśatabhāgasahasrabhāgaśatasahasrabhāgakoṭībhāgakoṭīśatabhāgakoṭīsahasrabhāgakoṭīśatasahasrabhāgakoṭīnayutaśatasahasrabhāgagaṅgānadīvālukopamabodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? (vaidya 180) kaḥ punarvādo bahubodhisattvakoṭīnayutaśatasahasraparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādaḥ koṭīparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādaḥ śatasahasraparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādaḥ sahasraparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādaḥ pañcaśataparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādaścatuḥśatatriśatadviśataparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādaḥ ekaśataparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādaḥ pañcāśadbodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? peyālam | kaḥ punarvādaścatvāriṃśatriṃśadviṃśatidaśapañcacatustridvibodhisattvaparivārāṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvāda ātmadvitīyānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? kaḥ punarvādo 'parivārāṇāmekavihāriṇāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? na teṣāṃ saṃkhyā vā gaṇanā vā upamā vā upaniṣadvā upalabhyate, ya iha sahāyāṃ lokadhātau dharaṇīvivarebhyo bodhisattvā mahāsattvāḥ samunmajjante sma | te ca unmajjyonmajjya yena sa mahāratnastūpo vaihāyasamantarīkṣe sthitaḥ, yasmin sa bhagavān prabhūtaratnastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ parinirvṛtaḥ, bhagavatā śākyamuninā tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena sārdhaṃ

siṃhāsane niṣaṇṇaḥ, tenopasaṃkrāmanti sma | upasaṃkramya ca ubhayayostathāgatayorarhatoḥ samyaksaṃbuddhayoḥ pādau śirobhirvanditvā sarvāṃśca tān bhagavataḥ śākyamunestathāgatasyātmīyān nirmitāṃstathāgatavigrahān ye te samantato daśasu dikṣvanyonyāsu lokadhātuṣu saṃnipatitāḥ, nānāratnavṛkṣamūleṣu siṃhāsanopaviṣṭāḥ, tān sarvānabhivandya namaskṛtya ca anekaśatasahasrakṛtvastāṃstathāgatānarhataḥ samyaksaṃbuddhān pradakṣiṇīkṛtya nānāprakārairbodhisattvastavairabhiṣṭutya ekānte tasthuḥ | añjaliṃ pragṛhya bhagavantaṃ śākyamuniṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ bhagavantaṃ ca prabhūtaratnaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhamabhisaṃmukhaṃ namaskurvanti sma ||

tena khalu punaḥ samayena teṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ pṛthivīvivarebhya unmajjatāṃ tathāgatāṃśca vandamānānāṃ nānāprakārairbodhisattvastavairabhiṣṭuvatāṃ paripūrṇāḥ pañcāśadantarakalpā gacchanti sma | tāṃśca pañcāśadantarakalpān sa bhagavān śākyamunistathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastūṣṇīmabhūt | tāścatasraḥ parṣadastāneva pañcāśadantakalpāṃstūṣṇīṃbhāvenāvasthitā abhūvan | atha khalu bhagavāṃstathārūpamṛddhyabhisaṃskāramakarot, yathārūpeṇa ṛddhyabhisaṃskāreṇābhisaṃskṛtena tāścatasraḥ parṣadastamevaikaṃ paścādbhaktaṃ saṃjānante sma | imāṃ ca sahāṃ lokadhātuṃ śatasahasrākāśaparigṛhītāṃ bodhisattvaparipūrṇāmadrākṣuḥ | tasya khalu punarmahato bodhisattvagaṇasya mahato bodhisattvarāśeścatvāro bodhisattvā mahāsattvāḥ, ye pramukhā abhūvan, tadyathā viśiṣṭacāritraśca nāma bodhisattvo mahāsattvaḥ, anantacāritraśca nāma bodhisattvo mahāsattvaḥ, viśuddhacāritraśca nāma bodhisattvo mahāsattvaḥ, supratiṣṭhitacāritraśca nāma bodhisattvo mahāsattvaḥ | ime catvāro bodhisattvā mahāsattvāstasya mahato bodhisattvagaṇasya mahato bodhisattvarāśeḥ pramukhā abhūvan | atha khalu catvāro bodhisattvā mahāsattvāstasya mahato (vaidya 181) bodhisattvagaṇasya mahato bodhisattvarāśeragrataḥ sthitvā bhagavato 'bhimukhamañjaliṃ pragṛhya bhagavantametadūcuḥ - kaccid bhagavato 'lpābādhatā mandaglānatā sukhasaṃsparśavihāratā ca? kaccid bhagavan sattvāḥ svākārāḥ suvijñāpakāḥ suvineyāḥ suviśodhakāḥ? mā haiva bhagavataḥ khedamutpādayanti ||

atha khalu te catvāro bodhisattvā mahāsattvā bhagavantāmābhyāṃ gāthābhyāmadhyabhāṣanta -

kaccit sukhaṃ viharasi lokanātha prabhaṃkara / ābādhavipramukto 'si sparśaḥ kāye tavānagha // saddhp_14.1 //

svākārāścaiva te sattvāḥ suvineyāḥ suśodhakāḥ / mā haiva khedaṃ janayanti lokanāthasya bhāṣataḥ // saddhp_14.2 //

atha khalu bhagavāṃstasya mahato bodhisattvagaṇasya mahato bodhisattvarāśeḥ pramukhāṃścaturo bodhisattvān mahāsattvānetadavocat - evametat kulaputrāḥ, evametat | sukhasaṃsparśavihāro 'smi alpābādho mandaglānaḥ | svākārāśca mamaiva te sattvāḥ suvijñāpakāḥ suvineyāḥ suviśodhakāḥ | na ca me khedaṃ janayanti viśodhyamānāḥ | tatkasya hetoḥ? mamaiva hyete kulaputrāḥ sattvāḥ paurvakeṣu samyaksaṃbuddheṣu kṛtaparikarmāṇaḥ | darśanādeva hi kulaputrāḥ śravaṇācca mamādhimucyante, buddhajñānamavataranti avagāhante | yatra ye 'pi śrāvakabhūmau vā pratekabuddhabhūmau vā kṛtaparicaryā abhuvan, te 'pi mayaiva etarhi buddhadharmajñānamavatāritāḥ saṃśrāvitāśca paramārtham ||

atha khalu te bodhisattvā mahāsattvāstasyāṃ velāyāmime gāthe abhāṣanta -

sādhu sādhu mahāvīra anumodāmahe vayam / svākārā yena te sattvāḥ suvineyāḥ suśodhakāḥ // saddhp_14.3 //

ye cedaṃ jñāna gambhīraṃ śṛṇvanti tava nāyaka / śrutvā ca adhimucyante uttaranti ca nāyaka // saddhp_14.4 //

evamukte bhagavāṃstasya mahato bodhisattvagaṇasya mahato bodhisattvarāśeḥ pramukhebhyaścaturbhyo bodhisattvebhyo mahāsattvebhyaḥ sādhukāramadāt - sādhu sādhu kulaputrāḥ, ye yūyaṃ tathāgatamabhinandatha iti ||

tena khalu punaḥ samayena maitreyasya bodhisattvasya mahāsattvasya anyeṣāṃ cāṣṭānāṃ gaṅgānadīvālukopamānāṃ bodhisattvakoṭīnayutaśatasahasrāṇāmetadabhavat - adṛṣṭapūrvo 'yamasmābhirmahābodhisattvagaṇo mahābodhisattvarāśiḥ | aśrutapūrvaśca yo 'yaṃ pṛthivīvivarebhyaḥ samunmajya bhagavataḥ purataḥ sthitvā bhagavantaṃ satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayanti bhagavantaṃ ca pratisaṃmodante | kutaḥ khalvime bodhisattvā mahāsattvā āgatā iti?(vaidya 182)

atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattva ātmanā vicikitsāṃ kathaṃkathāṃ viditvā teṣāṃ gaṅgānadīvālukopamānāṃ bodhisattvakoṭīnayutaśatasahasrāṇāṃ cetasaiva cetaḥ parivitarkamājñāya tasyāṃ velāyāmañjaliṃ pragṛhya bhagavantaṃ gāthābhigītenaitamevārthaṃ paripṛcchanti sma -

bahusahasrā nayutāḥ koṭīyo ca anantakāḥ / apūrvā bodhisattvānāmakhyāhi dvipadottama // saddhp_14.5 //

kuto ime kathaṃ vāpi āgacchanti maharddhikāḥ / mahātmabhāvā rūpeṇa kuta eteṣa āgamaḥ // saddhp_14.6 //

dhṛtimantāścime sarve smṛtimanto maharṣayaḥ / priyadarśanāśca rūpeṇa kuta eteṣa āgamaḥ // saddhp_14.7 //

ekaikasya ca lokendra bodhisattvasya vijñinaḥ / aprameyaḥ parivāro yathā gaṅgāya vālikāḥ // saddhp_14.8 //

gaṅgāvālikasamā ṣaṣṭi paripūrṇā yaśasvinaḥ / parivāro bodhisattvasya sarve bodhāya prasthitāḥ // saddhp_14.9 //

evaṃrūpāṇa vīrāṇāṃ parṣavantāna tāyinām / ṣaṣṭireva pramāṇena gaṅgāvālikayā ime // saddhp_14.10 //

ato bahutarāścānye parivārairanantakaiḥ / pañcāśatīya gaṅgāya catvāriṃśacca triṃśati // saddhp_14.11 //

samo viṃśati gaṅgāyā parivāraḥ samantataḥ / ato bahutarāścānye yeṣāṃ daśa ca pañca ca // saddhp_14.12 //

ekaikasya parīvāro buddhaputrasya tāyinaḥ / kuto 'yamīdṛśī parṣadāgatādya vināyaka // saddhp_14.13 //

catvāri trīṇi dve cāpi gaṅgāvālikayā samāḥ / ekaikasya parīvārā ye 'nuśikṣā sahāyakāḥ // saddhp_14.14 //

ato bahutarāścānye gaṇanā yeṣvanantikā / kalpakoṭīsahasreṣu upametuṃ na śaknuyāt // saddhp_14.15 //

ardhagaṅgā tribhāgaśca daśaviṃśatibhāgikaḥ / parivāro 'tha vīrāṇāṃ bodhisattvāna tāyinām // saddhp_14.16 //

ato bahutarāścānye pramāṇaiṣāṃ na vidyate / ekaikaṃ gaṇayantena kalpakoṭīśatairapi // saddhp_14.17 //

ato bahutarāścānye parivārairanantakaiḥ / koṭī koṭī ca koṭī ca ardhakoṭī tathaiva ca // saddhp_14.18 //

gaṇanāvyativṛttāśca anye bhūyo maharṣiṇām / bodhisattvā mahāprajñāḥ sthitāḥ sarve sagauravāḥ // saddhp_14.19 //

parivārasahasraṃ ca śatapañcāśadeva ca / gaṇanā nāsti eteṣāṃ kalpakoṭīśatairapi // saddhp_14.20 //

viṃśatiddaśa pañcātha catvāri trīṇi dve tathā / parivāro 'tha vīrāṇāṃ gaṇanaiṣāṃ na vidyate // saddhp_14.21 //

carantyekātmakā ye ca śāntiṃ vindanti caikakāḥ / gaṇanā teṣa naivāsti ye ihādya samāgatāḥ // saddhp_14.22 //

gaṅgāvālikāsamān kalpān gaṇayeta yadī naraḥ / śalākāṃ gṛhya hastena paryantaṃ naiva so labhet // saddhp_14.23 //

mahātmanāṃ ca sarveṣāṃ vīryantāna tāyinām / bodhisattvāna vīrāṇāṃ kuta eteṣa saṃbhavaḥ // saddhp_14.24 //

kenaiṣāṃ deśito dharmaḥ kena bodhīya sthāpitāḥ / rocanti śāsanaṃ kasya kasya śāsanadhārakāḥ // saddhp_14.25 //

bhittvā hi pṛthivīṃ sarvāṃ samantena caturdiśam / unmajjanti mahāprajñā ṛddhimantā vicakṣaṇāḥ // saddhp_14.26 //

jarjarā lokadhātveyaṃ samantena kṛtā mune / unmajjamānairetairhi bodhisattvairviśāradaiḥ // saddhp_14.27 //

na hyete jātu asmābhirdṛṣṭapūrvāḥ kadācana / ākhyāhi no tasya nāma lokadhātorvināyaka // saddhp_14.28 //

daśādiśā hi asmābhirañcitāyo punaḥ punaḥ / na ca dṛṣṭā ime 'smābhirbodhisattvāḥ kadācana // saddhp_14.29 //

dṛṣṭo na jāturasmābhireko 'pi tanayastava / ime 'dya sahasā dṛṣṭā ākhyāhi caritaṃ mune // saddhp_14.30 //

bodhisattvasahasrāṇi śatāni nayutāni ca / sarve kautūhalaprāptāḥ paśyanti dvipadottamam // saddhp_14.31 //

vyākuruṣva mahāvīra aprameya niropadhe / kuta enti ime śūrā bodhisattvā viśāradaḥ // saddhp_14.32 //

tena khalu punaḥ samayena ye te tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā anyebhyo lokadhātukoṭīnayutaśatasahasrebhyo 'bhyāgatā bhagavataḥ śākyamunestathāgatasya nirmitāḥ, ye 'nyeṣu lokadhātuṣu sattvānāṃ dharmaṃ deśayanti sma, ye bhagavataḥ śākyamunestathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya samantādaṣṭabhyo digbhyo ratnavṛkṣamūleṣu mahāratnasiṃhāsaneṣūpaviṣṭāḥ paryaṅkabaddhāḥ, teṣāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ ye svakasvakā upasthāyakāḥ, te 'pi taṃ mahāntaṃ bodhisattvagaṇaṃ bodhisattvarāśiṃ dṛṣṭvā samantāt pṛthivīvivarebhya unmajjantamākāśadhātupratiṣṭhitam, te 'pyāścaryaprāptāstān svān svāṃstathāgatānetadūcuḥ - kuto bhagavan iyanto bodhisattvā mahāsattvā āgacchantyaprameyā asaṃkhyeyāḥ? evamuktāste tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāstān svān svānupasthāyakānetadūcuḥ - āgamayadhvaṃ yūyaṃ kulaputrā muhūrtam | eṣa maitreyo nāma bodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ śākyamuneranantaraṃ vyākṛto 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, sa etaṃ bhagavantaṃ śākyamuniṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhametamarthaṃ paripṛcchati | eṣa ca bhagavān śākyamunistathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vyākariṣyati | tato yūyaṃ śroṣyatheti ||

atha khalu bhagavān maitreyaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayate sma - sādhu sādhu ajita | udārametadajita sthānaṃ yattvaṃ māṃ paripṛcchasi | atha khalu bhagavān sarvāvantaṃ bodhisattvagaṇamāmantrayate sma - tena hi kulaputrāḥ sarva eva prayatā bhavadhvam | susaṃnaddhā dṛḍhasthāmāśca bhavadhvam, sarvaścāyaṃ bodhisattvagaṇaḥ | tathāgatajñānadarśanaṃ kulaputrāstathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sāṃprataṃ saṃprakāśayati, tathāgatavṛṣabhitaṃ tathāgatakarma tathāgatavikrīḍitaṃ tathāgatavijṛmbhitaṃ tathāgataparākramamiti ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

prayatā bhavadhvaṃ kulaputra sarva imāṃ pramuñcāmi girāmananyathām / mā khū viṣādaṃ kurutheha paṇḍitā acintiyaṃ jñānu tathāgatānām // saddhp_14.33 //

dhṛtimanta bhūtvā smṛtimanta sarve samāhitāḥ sarviḥ sthitā bhavadhvam / apūrvadharmo śruṇitavyu adya āścaryabhūto hi tathāgatānām // saddhp_14.34 //

vicikitsa mā jātu kurudhva sarve ahaṃ hi yuṣmān parisaṃsthapemi / ananyathāvādirahaṃ vināyako jñānaṃ ca me yasya na kāci saṃkhyā // saddhp_14.35 //

gambhīra dharmāḥ sugatena buddhā atarkiyā yeṣa premāṇu nāsti / tānadya haṃ dharma prakāśayiṣye śṛṇotha me yādṛśakā yathā ca te // saddhp_14.36 //

atha khalu bhagavānimā gāthā bhāṣitvā tasyāṃ velāyāṃ maitrayaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayate sma - ārocayāmi te ajita, prativedayāmi | ya ime ajita bodhisattvā aprameyā asaṃkhyeyā acintyā atulyā agaṇanīyāḥ, ye yuṣmābhiradṛṣṭapūrvāḥ, ya etarhi pṛthivīvirebhyo niṣkrāntāḥ, mayaite ajita sarve bodhisattvā mahāsattvā asyāṃ sahāyāṃ lokadhātāvanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya samādāpitāḥ samuttejitāḥ saṃpraharṣitāḥ, anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau pariṇāmitāḥ | mayā caite kulaputrā asmin bodhisattvadharme paripācitāḥ pratiṣṭhāpitā niveśitāḥ parisaṃsthāpitā avatāritāḥ paribodhitāḥ pariśodhitāḥ | ete ca ajita bodhisattvā mahāsattvā asyāṃ sahāyāṃ lokadhātau adhastādākāśadhātuparigrahe prativasanti | svādhyāyoddeśacintāyoniśomanasikārapravṛttā ete kulaputrā asaṃgaṇikārāmā asaṃsargābhiratā anikṣiptadhurā ārabdhavīryāḥ | ete ajita kulaputrā vivekārāmā vivekābhiratāḥ | naite kulaputrā devamanuṣyānupaniśrāya viharanti asaṃsargacaryābhiratāḥ | ete kulaputrā dharmārāmābhiratā buddhajñāne 'bhiyuktāḥ ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

ye bodhisattvā ime aprameyā acintiyā yeṣa pramāṇu nāsti / ṛddhīya prajñāya śrutenupetā bahukalpakoṭīcaritāśca jñāne // saddhp_14.37 //

paripācitāḥ sarvi mayaiti bodhaye mamaiva kṣetrasmi vasanti caite / paripācitāḥ sarvi mayaiva ete mamaiva putrāścimi bodhisattvāḥ // saddhp_14.38 //

sarve ti āraṇyadhutābhiyuktāḥ saṃsargabhūmiṃ sada varjayanti / asaṅgacārī ca mamaiti putrā mamottamāṃ caryanuśikṣamāṇāḥ // saddhp_14.39 //

vasanti ākāśaparigrahe 'smin kṣetrasya heṣṭhā paricāri vīrāḥ / samudānayantā imamagrabodhiṃ udyukta rātriṃdivamapramattāḥ // saddhp_14.40 //

ārabdhavīryāḥ smṛtimanta sarve prajñābalasmin sthita aprameye / viśāradā dharmu kathenti caite prabhāsvarā putra mamaiti sarve // saddhp_14.41 //

mayā ca prāpya imamagrabodhiṃ nagare gayāyāṃ drumamūli tatra / anuttaraṃ vartiya dharmacakraṃ paripācitāḥ sarvi ihāgrabodhau // saddhp_14.42 //

anāsravā bhūta iyaṃ mi vācā śruṇitva sarve mama śraddadhadhvam / evaṃ ciraṃ prāpta mayāgrabodhi paripācitāścaiti mayaiva sarve // saddhp_14.43 //

atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvastāni ca saṃbahulāni bodhisattvakoṭīnayutaśatasahasrāṇyāścaryaprāptānyabhūvan, adbhutaprāptāni vismayaprāptāni - kathaṃ nāma bhagavatā anena kṣaṇavihāreṇa alpena kālāntareṇa amī etāvanto bodhisattvā mahāsattvā asaṃkhyeyāḥ samādāpitāḥ, paripācitāśca anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - kathamidānīṃ bhagavaṃstathāgatena kumārabhūtena kapilavastunaḥ śākyanagarānniṣkasya gayānagarānnātidūre bodhimaṇḍavarāgragatena anuttarā samyaksaṃbodhirabhisaṃbuddhā? tasyādya bhagavan kālasya sātiriṃkāṇi catvāriṃśadvarṣāṇi | tatkathaṃ bhagavaṃstathāgatena iyatā kālāntareṇedamaparimitaṃ tathāgatakṛtyaṃ kṛtam, tathāgatena tathāgatavṛṣabhitā tathāgataparākramaḥ kṛtaḥ, yo 'yaṃ bodhisattvagaṇo bodhisattvarāśiriyatā bhagavan kālāntareṇa anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau samādāpitaḥ paripācitaśca? asya bhagavan bodhisattvagaṇasya bodhisattvarāśergaṇyamānasya kalpakoṭīnayutaśatasahasrairapyanto nopalabhyate | evamaprameyā bhagavan ime bodhisattvā mahāsattvāḥ, evamasaṃkhyeyāściracaritabrahmacaryā bahubuddhaśatasahasrāvaropitakuśalamūlā bahukalpaśatasahasrapariniṣpannāḥ ||

tadyathāpi nāma bhagavan kaścideva puruṣo navo daharaḥ śiśuḥ kṛṣṇakeśaḥ prathamena vayasā samanvāgataḥ pañcaviṃśativarṣo jātyā bhavet | sa varṣaśatikān putrānādarśayet, evaṃ ca vadet - ete kulaputrā mama putrā iti | te ca varṣaśatikāḥ puruṣā evaṃ ca vadeyuḥ - eṣo 'smākaṃ pitā janaka iti | tasya ca puruṣasya bhagavaṃstadvacanamaśraddheyaṃ bhavellokasya duḥśraddheyam | evameva bhagavānacirābhisaṃbuddho 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim, ime ca bodhisattvā mahāsattvā bahvaprameyā bahukalpakoṭīnayutaśatasahasracīrṇacaritabrahmacaryāḥ, dīrgharātraṃ hi kṛtaniścayāḥ, buddhajñāne samādhimukhaśatasahasrasamāpadyanavyutthānakuśalāḥ mahābhijñāparikarmaniryātāḥ mahābhijñākṛtaparikarmāṇaḥ (vaidya 187) paṇḍitā buddhabhūmau, saṃgītakuśalāstathāgatadharmāṇām, āścaryādbhutā lokasya mahāvīryabalasthāmaprāptāḥ | tāṃśca bhagavānevaṃ vadati - mayaite ādita eva samādāpitāḥ samuttejitāḥ paripācitāḥ, pariṇāmitāśca asyāṃ bodhisattvabhūmāviti | anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhena mayaiṣa sarvavīryaparākramaḥ kṛta iti | kiṃcāpi vayaṃ bhagavaṃstathāgatasya vacanaṃ śraddhayāgamiṣyāmaḥ - ananyathāvādī tathāgata iti | tathāgata evaitamarthaṃ jānīyāt | navayānasaṃprasthitāḥ khalu punarbhagavan bodhisattvā mahāsattvā vicikitsāmāpadyante | atra sthāne parinirvṛte tathāgate imaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā na pattīyiṣyanti na śraddhāsyanti nādhimokṣyanti | tataste bhagavan dharmavyasanasaṃvartanīyena karmābhisaṃskāreṇa samanvāgatā bhaviṣyanti | tatsādhu bhagavan etamevārtha deśaya, yadvayaṃ niḥsaṃśayā asmin dharme bhavema, anāgate 'dhvani bodhisattvayānīyāḥ kulaputrā vā kuladuhitaro vā śrutvā na vicikitsāmāpadyeranniti ||

atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvastasyāṃ velāyāṃ bhagavantamābhirgāthābhiradhyabhāṣata -

yadāsi jāto kapilāhvayasmin śākyādhivāse abhiniṣkramitvā / prāpto 'si bodhiṃ nagare gayāhvaye kālo 'yamalpo 'tra tu lokanātha // saddhp_14.44 //

ime ca te ārya viśāradā bahū ye kalpakoṭīcaritā mahāgaṇī / ṛddhībale ca sthita aprakampitāḥ suśikṣitāḥ prajñabale gatiṃgatāḥ // saddhp_14.45 //

anūpaliptāḥ padumaṃ va vāriṇā bhittvā mahīṃ ye iha adya āgatāḥ / kṛtāñjalī sarvi sthitāḥ sagauravāḥ smṛtimanta lokādhipatisya putrāḥ // saddhp_14.46 //

kathaṃ imaṃ adbhutamīdṛśaṃ te taṃ śraddadhiṣyantimi bodhisattvāḥ / vicikitsanirghātanahetu bhāṣa taṃ tvaṃ caiva deśehi yathaiva arthaḥ // saddhp_14.47 //

yathā hi puruṣo iha kaścideva daharo bhaveyā śiśu kṛṣṇakeśaḥ / jātyā ca so viṃśatiruttare vā darśeti putrān śatavarṣajātān // saddhp_14.48 //

valīhi palitehi ca te upetā eṣo ca no dehakaro ti brūyuḥ / duḥśraddadhaṃ tadbhavi lokanātha daharasya putrā imi evarūpāḥ // saddhp_14.49 //

emeva bhagavāṃśca navo vayasthaḥ ime ca vijñā bahubodhisattvāḥ / smṛtimanta prajñāya viśāradāśca suśikṣitāḥ kalpasahasrakoṭiṣu // saddhp_14.50 //

dhṛtimanta prajñāya vicakṣaṇāśca prāsādikā darśaniyāśca sarve / viśāradā dharmaviniścayeṣu parisaṃstutā lokavināyakehi // saddhp_14.51 //

asaṅgacārī pavaneva santi ākāśadhātau satataṃ aniśritāḥ / jānenti vīryaṃ sugatasya putrāḥ paryeṣamāṇā ima buddhabhūmim // saddhp_14.52 //

kathaṃ nu śraddheyamidaṃ bhaveyā parinirvṛte lokavināyakasmin / vicikitsa asmāka na kācidasti śṛṇomathā saṃmukha lokanāthā // saddhp_14.53 //

vicikitsa kṛtvāna imasmi sthāne gaccheyu mā durgati bodhisattvāḥ / tvaṃ vyākuruṣvā bhagavan yathāvat katha bodhisattvāḥ paripācitā ime // saddhp_14.54 //

ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye bodhisattvapṛthivīvivarasamudgamaparivarto nāma caturdaśamaḥ ||

saddhp_15: tathāgatāyuṣpramāṇaparivartaḥ |

atha khalu bhagavān sarvāvantaṃ bodhisattvagaṇamāmantrayate sma - avakalpayadhvaṃ me kulaputrāḥ, abhiśraddadhadhvaṃ tathāgatasya bhūtāṃ vācaṃ vyāharataḥ | dvitīyakamapi bhagavāṃstān bodhisattvānāmantrayate sma - avakalpayadhvaṃ me kulaputrāḥ, abhiśraddadhadhvaṃ tathāgatasya bhutāṃ vācaṃ vyāharataḥ | tṛtīyakamapi bhagavāṃstan bodhisattvānāmantrayate sma - avakalpayadhvaṃ me kulaputrāḥ, abhiśraddadhadhvaṃ tathāgatasya bhūtāṃ vācaṃ vyāharataḥ | atha khalu sa sarvāvān bodhisattvagaṇo maitreyaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamagrataḥ sthāpayitvā añjaliṃ pragṛhya bhagavantametadavocat - bhāṣatu bhagavānetamevārtham, bhāṣatu sugataḥ | vayaṃ tathāgatasya bhāṣitamabhiśraddhāsyāmaḥ | dvitīyakamapi sa sarvāvān bodhisattvagaṇo bhagavantametadavocat - bhāṣatu bhagavānetamevārtham, bhāṣatu sugataḥ | vayaṃ tathāgatasya bhāṣitamabhiśraddhāsyāmaḥ | tṛtīyakamapi sa sarvāṃvān bodhisattvagaṇo bhagavantametadavocat - bhāṣatu bhagavānetamevārtham, bhāṣatu sugataḥ | vayaṃ tathāgatasya bhāṣitamabhiśraddhāsyāma iti ||

atha khalu bhagavāṃsteṣāṃ bodhisattvānāṃ yāvattṛtīyakamapyadhyeṣaṇāṃ viditvā tān bodhisattvānāmantrayate sma - tena hi kulaputrāḥ śṛṇudhvamidamevaṃrūpaṃ mamādhiṣṭhānabalādhānam, yadayaṃ kulaputrāḥ sadevamānuṣāsuro loka evaṃ saṃjānīte - sāṃprataṃ bhagavatā śākyamuninā tathāgatena śākyakulādabhiniṣkramya gayāhvaye mahānagare bodhimaṇḍavarāgragatena anuttarā samyaksaṃbodhirabhisaṃbuddheti | naivaṃ draṣṭavyam | api tu khalu punaḥ kulaputrāḥ bahūni mama kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇyanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhasya | tadyathāpi nāma kulaputrāḥ pañcāśatsu lokadhātukoṭīnayutaśatasahasreṣu ye pṛthivīdhātuparamāṇavaḥ, atha khalu kaścideva puruṣa utpadyate | sa ekaṃ paramāṇurajaṃ gṛhītvā pūrvasyāṃ diśi pañcāśallokadhātvasaṃkhyeyaśatasahasrāṇyatikramya tadekaṃ paramāṇurajaḥ samupanikṣipet | anena paryāyeṇa kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇi sa puruṣaḥ sarvāṃstāṃllokadhātūna vyapagatapṛthivīdhātūn kuryāt, sarvāṇi ca tāni pṛthivīdhātuparamāṇurajāṃsi anena paryāyeṇa anena ca lakṣanikṣepeṇa pūrvasyāṃ diśyupanikṣipet | tatkiṃ manyadhve kulaputrāḥ śakyaṃ te lokadhātavaḥ kenaciccintayituṃ vā gaṇayituṃ vā tulayituṃ vā upalakṣayituṃ vā? evamukte maitreyo bodhisattvo mahāsattvaḥ sa ca sarvāvān bodhisattvagaṇo bodhisattvarāśirbhagavantametadavocat - asaṃkhyeyāste bhagavaṃllokadhātavaḥ, agaṇanīyāścittabhūmisamatikrāntāḥ | sarvaśrāvakapratyekabuddhairapi bhagavan āryeṇa jñānena na śakyaṃ cintayituṃ vā gaṇayituṃ vā tulayituṃ vā upalakṣayituṃ vā | asmākamapi tāvad bhagavan avaivartyabhūmisthitānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmasmin sthāne cittagocaro na pravartate | tāvadaprameyā bhagavaṃste lokadhātavo bhaveyuriti ||

evamukte bhagavāṃstān bodhisattvān mahāsattvānetadavocat - ārocayāmi vaḥ kulaputrāḥ, prativedayāmi vaḥ | yāvantaḥ kulaputrāste lokadhātavo yeṣu tena puruṣeṇa tāni paramāṇurajāṃsyupanikṣiptāni, yeṣu ca nopanikṣiptāni, sarveṣu teṣu kulaputra lokadhātukoṭīnayutaśatasahasreṣu na tāvanti paramāṇurajāṃsi saṃvidyante, yāvanti mama kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇyanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhasya | yataḥprabhṛtyahaṃ kulaputrā asyāṃ sahāyāṃ lokadhātau sattvānāṃ dharmaṃ deśayāmi, anyeṣu ca lokadhātukoṭīnayutaśatasahasreṣu, ye ca mayā kulaputrā atrāntarā tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ parikīrtitā dīpaṃkaratathāgataprabhṛtayaḥ, teṣāṃ ca tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ parinirvāṇāni, mayaiva tāni kulaputrā upāyakauśalyadharmadeśanābhinirhāranirmitāni | api tu khalu punaḥ kulaputrāḥ, tathāgata āgatāgatānāṃ sattvānāmindriyavīryavaimātratāṃ vyavalokya tasmiṃstasminnātmano nāma vyāharati | tasmiṃstasmiṃścātmanaḥ parinirvāṇaṃ vyāharati, tathā tathā ca sattvān paritoṣayati nānāvidhairdharmaparyāyaiḥ | tatra kulaputrāstathāgato nānādhimuktānāṃ sattvānāmalpakuśalamūlānāṃ bahūpakleśānāmevaṃ vadati - daharo 'hamasmi bhikṣavo jātyābhiniṣkrāntaḥ | acirābhisaṃbuddho 'smi bhikṣavo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim | yatkhalu punaḥ kulaputrāḥ, tathāgata evaṃ cirābhisaṃbuddha evaṃ vyāharati - acirābhisaṃbuddho 'hamasmīti, nānyatra sattvānāṃ paripācanārtham | avatāraṇārthamete dharmaparyāyā bhāṣitāḥ | sarve ca te kulaputrā dharmaparyāyāstathāgatena sattvānāṃ vinayārthāya bhāṣitāḥ | yāṃ ca

kulaputrāstathāgataḥ sattvānāṃ vinayārthavācaṃ bhāṣate ātmopadarśanena vā paropadarśanena vā, ātmārambaṇena vā parārambanena vā yatkiṃcittathāgato vyāharati, sarve te dharmaparyāyāḥ satyāstathāgatena bhāṣitāḥ | nāstyatra tathāgatasya mṛṣāvādaḥ | tatkasya hetoḥ? dṛṣṭaṃ hi tathāgatena traidhātukaṃ yathābhūtam | na jāyate na mriyate na cyavate nopapadyate na saṃsarati na parinirvāti, na bhūtaṃ nābhūtaṃ na santaṃ nāsantaṃ na tathā nānyathā na vitathā nāvitathā | na tathā traidhātukaṃ tathāgatena dṛṣṭaṃ yathā bālapṛthagjanāḥ paśyanti | pratyakṣadharmā tathāgataḥ khalvasmin sthāne 'saṃpramoṣadharmā | tatra tathāgato yāṃ kāṃcidvācaṃ vyāharati, sarvaṃ tatsatyaṃ na mṛṣā nānyathā | api tu khalu punaḥ sattvānāṃ nānācaritānāṃ nānābhiprāyāṇāṃ saṃjñāvikalpacaritānāṃ kuśalamūlasaṃjananārthaṃ vividhān dharmaparyāyān vividhairārambaṇairvyāharati | yaddhi kulaputrāstathāgatena kartavyaṃ tattathāgataḥ karoti | tāvaccirābhisaṃbuddho 'parimitāyuṣpramāṇastathāgataḥ sadā sthitaḥ | aparinirvṛtastathāgataḥ parinirvāṇamādarśayati vaineyavaśena | na ca tāvanme kulaputrā adyāpi paurvikī bodhisattvacaryāṃ pariniṣpāditā | āyuṣpramāṇamapyaparipūrṇam | api tu khalu punaḥ kulaputrā adyāpi taddviguṇena me kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇi bhaviṣyanti āyuṣpramāṇasyāparipūrṇatvāt | idānīṃ (vaidya 191) khalu punarahaṃ kulaputrā aparinirvāyamāṇa eva parinirvāṇamārocayāmi | tatkasya hetoḥ? sattvānahaṃ kulaputrā anena paryāyeṇa paripācayāmi - mā haiva me 'ticiraṃ tiṣṭhato 'bhīkṣṇadarśanena akṛtakuśalamūlāḥ sattvāḥ

puṇyavirahitā daridrabhūtāḥ kāmalolupā andhā dṛṣṭijālasaṃchannāḥ tiṣṭhati tathāgata iti viditvā kilīkṛtasaṃjñā bhaveyuḥ, na ca tathāgate durlabhasaṃjñāmutpādayeyuḥ - āsannā vayaṃ tathāgatasyeti | vīryaṃ nārabheyustraidhātukānniḥsaraṇārtham, na ca tathāgate durlabhasaṃjñāmutpādayeyuḥ | tataḥ kulaputrāḥ tathāgataḥ upāyakauśalyena teṣāṃ sattvānāṃ durlabhaprādurbhāvo bhikṣavastathāgata iti vācaṃ vyāharati sma | tatkasya hetoḥ? tathā hi teṣāṃ sattvānāṃ bahubhiḥ kalpakoṭīnayutaśatasahasrairapi tathāgatadarśanaṃ bhavati vā na vā | tataḥ khalvahaṃ kulaputrāstadārambaṇaṃ kṛtvaivaṃ vadāmi - durlabhaprādurbhāvā hi bhikṣavastathāgatā iti | te bhūyasyā mātrayā durlabhaprādurbhāvāṃstathāgatān viditvā āścaryasaṃjñāmutpādayiṣyanti, śokasaṃjñāmutpādayiṣyanti | apaśyantaśca tathāgatānarhataḥ samyaksaṃbuddhān tṛṣitā bhaviṣyanti tathāgatadarśanāya | teṣāṃ tāni tathāgatārambaṇamanaskārakuśalamūlāni dīrgharātramarthāya hitāya sukhāya ca bhaviṣyanti | etamarthaṃ viditvā tathāgato 'parinirvāyanneva parinirvāṇamārocayati sattvānāṃ vaineyavaśamupādāya | tathāgatasyaiṣa kulaputrā dharmaparyāyo yadevaṃ vyāharati | nāstyatra tathāgatasya mṛṣāvādaḥ ||

tadyathāpi nāma kulaputrāḥ kaścideva vaidyapuruṣo bhavet paṇḍito vyakto medhāvī sukuśalaḥ sarvavyādhipraśamanāya | tasya ca puruṣasya bahavaḥ putrā bhaveyurdaśa vā viṃśatirvā triṃśadvā catvāriṃśadvā pañcāśadvā śataṃ vā | sa ca vaidyaḥ pravāsagato bhavet, te cāsya sarve putrā garapīḍā vā viṣapīḍā vā bhaveyuḥ | tena gareṇa vā viṣeṇa vā duḥkhābhirvedanābhirabhitūrṇā bhaveyuḥ | te tena gareṇa vā viṣeṇa vā dahyamānāḥ pṛthivyāṃ prapateyuḥ | atha sa teṣāṃ vaidyaḥ pitā pravāsādāgacchet | te cāsya putrāstena gareṇa vā viṣeṇa vā duḥkhābhirvedanābhirārtāḥ | kecidviparītasaṃjñino bhaveyuḥ, kecidaviparītasaṃjñino bhaveyuḥ | sarve ca te tenaiva duḥkhenārtāstaṃ pitaraṃ dṛṣṭvābhinandeyuḥ, evaṃ cainaṃ vadeyuḥ - diṣṭyāsi tāta kṣemasvastibhyāmāgataḥ | tadasmākamasmādātmoparodhād garādvā viṣādvā parimocayasva | dadasva nastāta jīvitamiti | atha khalu sa vaidyastān putrān duḥkhārtān dṛṣṭvā vedanābhibhūtān dahyataḥ pṛthivyāṃ pariveṣṭamānān, tato mahābhaiṣajyaṃ samudānayitvā varṇasaṃpannaṃ gandhasaṃpannaṃ rasasaṃpannaṃ ca, śilāyāṃ piṣṭvā teṣāṃ putrāṇāṃ pānāya dadyāt, evaṃ cainān vadet - pibatha putrā idaṃ mahābhaiṣajyaṃ varṇasaṃpannaṃ gandhasaṃpannaṃ rasasaṃpannam | idaṃ yūyaṃ putrā mahābhaiṣajyaṃ pītvā kṣipramevāsmād garādvā viṣādvā parimokṣyadhve, svasthā bhaviṣyatha arogāśca | tatra ye tasya vaidyasya putrā aviparītasaṃjñinaḥ te bhaiṣajyasya varṇaṃ ca dṛṣṭvā gandhaṃ cāghrāya rasaṃ cāsvādya kṣipramevābhyavahareyuḥ | te cābhyavaharantastasmādābādhāt sarveṇa sarvaṃ vimuktā bhaveyuḥ | ye punastasya

putrā viparītasaṃjñinaḥ te taṃ pitaramabhinandeyuḥ, enaṃ caivaṃ vadeyuḥ - diṣṭayāsi tāta kṣemasvastibhyāmāgato yastvamasmākaṃ cikitsaka iti | (vaidya 192) te caivaṃ vācaṃ bhāṣeran, tacca bhaiṣajyamupanāmitaṃ na pibeyuḥ | tatkasya hetoḥ? tathā hi teṣāṃ tayā viparītasaṃjñyā tad bhaiṣajyamupanāmitaṃ varṇenāpi na rocate, gandhenāpi rasenāpi na rocate | atha khalu sa vaidyapuruṣa evaṃ cintayet - ime mama putrā anena gareṇa vā viṣeṇa vā viparītasaṃjñinaḥ | te khalvidaṃ mahābhaiṣajyaṃ na pibanti, māṃ cābhinandanti | yannavahamimān putrānupāyakauśalyena idaṃ bhaiṣajyaṃ pāyayeyamiti | atha khalu sa vaidyastān putrānupāyakauśalyena tadbhaiṣajyaṃ pāyayitukāma evaṃ vadet - jīrṇo 'hamasmi kulaputrāḥ, vṛddho mahallakaḥ | kālakriyā ca me pratyupasthitā | mā ca yūyaṃ putrāḥ śociṣṭha, mā ca klamamāpadhvam | idaṃ vo mayā mahābhaiṣajyamupanītam | sacedākāṅkṣadhve, tadeva bhaiṣajyaṃ pibadhvam | sa evaṃ tān putrānupāyakauśalyena anuśiṣya anyataraṃ janapadapradeśaṃ prakrāntaḥ | tatra gatvā kālagatamātmānaṃ yeṣāṃ glānānāṃ putrāṇāmārocayet, te tasmin samaye 'tīva śocayeyuḥ, atīva parideveyuḥ - yo hyasmākaṃ pitā nātho janako 'nukampakaḥ so 'pi nāmaikaḥ kālagataḥ, te 'dya vayamanāthāḥ saṃvṛttāḥ | te khalvanāthabhūtamātmānaṃ samanupaśyanto 'śaraṇamātmānaṃ samanupaśyanto 'bhīkṣṇaṃ śokārtā bhaveyuḥ | teṣāṃ ca tayābhīkṣṇaṃ śokārtatayā sā viparītasaṃjñā aviparītasaṃjñā bhavet | yacca tad bhaiṣajyaṃ varṇagandharasopetaṃ tadvarṇagandharasopetameva saṃjānīyuḥ | tatastasmin samaye tadbhaiṣajyamabhyavahareyuḥ

| te cābhyavaharantastasmādābādhāt parimuktā bhaveyuḥ | atha khalu sa vaidyastān putrānābādhavimuktān viditvā punarevātmānamupadarśayet | tatkiṃ manyadhve kulaputrā mā haiva tasya vaidyasya tadupāyakauśalyaṃ kurvataḥ kaścinmṛṣāvādena saṃcodayet? āhuḥ - no hīdaṃ bhagavan, no hīdaṃ sugata | āha - evameva kulaputrāḥ ahamapyaprameyāsaṃkhyeyakalpakoṭīnayutaśatasahasrābhisaṃbuddha imāmanuttarāṃ samyaksaṃbodhim | api tu khalu punaḥ kulaputrāḥ ahamantarāntaramevaṃrūpāṇyupāyakauśalyāni sattvānāmupadarśayāmi vinayārtham | na ca me kaścidatra sthāne mṛṣāvādo bhavati ||

atha khalu bhagavānimāmeva arthagatiṃ bhūyasyā mātrayā saṃdarśayamānastasyāṃ velāyāmimāṃ gāthā abhāṣata -

acintiyā kalpasahasrakoṭyo yāsāṃ pramāṇaṃ na kadāci vidyate / prāptā mayā eṣa tadāgrabodhirdharmaṃ ca deśemyahu nityakālam // saddhp_15.1 //

samādapemī bahubodhisattvān bauddhasmi jñānasmi sthapemi caiva / sattvāna koṭīnayutānanekān paripācayāmī bahukalpakoṭyaḥ // saddhp_15.2 //

nirvāṇabhūmiṃ cupadarśayāmi vinayārtha sattvāna vadāmyupāyam / na cāpi nirvāmyahu tasmi kāle ihaiva co dharmu prakāśayāmi // saddhp_15.3 //

tatrāpi cātmānamadhiṣṭhahāmi sarvāṃśca sattvāna tathaiva cāham / viparītabuddhī ca narā vimūḍhāḥ tatraiva tiṣṭhantu na paśyiṣū mām // saddhp_15.4 //

parinirvṛtaṃ dṛṣṭva mamātmabhāvaṃ dhātūṣu pūjāṃ vividhāṃ karonti / māṃ cā apaśyanti janenti tṛṣṇāṃ tatorjukaṃ citta prabhoti teṣām // saddhp_15.5 //

ṛjū yadā te mṛdumārdavāśca utsṛṣṭakāmāśca bhavanti sattvāḥ / tato ahaṃ śrāvakasaṃgha kṛtvāḥ ātmāna darśemyahu gṛdhrakūṭe // saddhp_15.6 //

evaṃ ca haṃ teṣa vadāmi paścāt ihaiva nāhaṃ tada āsi nirvṛtaḥ / upāyakauśalya mameti bhikṣavaḥ punaḥ puno bhomyahu jīvaloke // saddhp_15.7 //

anyehi sattvehi puraskṛto 'haṃ teṣāṃ prakāśemi mamāgrabodhim / yūyaṃ ca śabdaṃ na śṛṇotha mahyaṃ anyatra so nirvṛtu lokanāthaḥ // saddhp_15.8 //

paśyāmyahaṃ sattva vihanyamānān na cāhu darśemi tadātmabhāvam / spṛhentu tāvanmama darśanasya tṛṣitāna saddharmu prakāśayiṣye // saddhp_15.9 //

sadādhiṣṭhānaṃ mama etadīdṛśaṃ acintiyā kalpasahasrakoṭyaḥ / na ca cyavāmī itu gṛdhrakūṭāt anyāsu śayyāsanakoṭibhiśca // saddhp_15.10 //

yadāpi sattvā ima lokadhātuṃ paśyanti kalpenti ca dahyamānam / tadāpi cedaṃ mama buddhakṣetraṃ paripūrṇa bhotī marumānuṣāṇām // saddhp_15.11 //

krīḍā ratī teṣa vicitra bhoti udyānaprāsādavimānakoṭyaḥ / pratimaṇḍitaṃ ratnamayaiśca parvatairdrumaistathā puṣpaphalairupetaiḥ // saddhp_15.12 //

upariṃ ca devābhihananti tūryān mandāravarṣaṃ ca visarjayanti / mamaṃ ca abhyokiri śrāvakāṃśca ye cānya bodhāviha prasthitā vidū // saddhp_15.13 //

evaṃ ca me kṣetramidaṃ sadā sthitaṃ anye ca kalpentimu dahyamānam / subhairavaṃ paśyiṣu lokadhātuṃ upadrutaṃ śokaśatābhikīrṇam // saddhp_15.14 //

na cāpi me nāma śṛṇonti jātu tathāgatānāṃ bahukalpakoṭibhiḥ / dharmasya vā mahya gaṇasya cāpi pāpasya karmasya phalevarūpam // saddhp_15.15 //

lyadā tu sattvā mṛdu mārdavāśca utpanna bhontīha manuṣyaloke / utpannamātrāśca śubhena karmaṇā paśyanti māṃ dharmu prakāśayantam // saddhp_15.16 //

na cāhu bhāṣāmi kadāci teṣāṃ imāṃ kriyāmīdṛśikīmanuttarām / teno ahaṃ dṛṣṭa cirasya bhomi tato 'sya bhāṣāmi sudurlabhā jināḥ // saddhp_15.17 //

etādṛśaṃ jñānabalaṃ mayedaṃ prabhāsvaraṃ yasya na kaścidantaḥ / āyuśca me dīrghamanantakalpaṃ samupārjitaṃ pūrva caritva caryām // saddhp_15.18 //

mā saṃśayaṃ atra kurudhva paṇḍitā vicikitsitaṃ co jahathā aśeṣam / bhūtāṃ prabhāṣāmyahameta vācaṃ mṛṣā mamā naiva kadāci vāg bhavet // saddhp_15.19 //

yathā hi so vaidya upāyaśikṣito viparītasaṃjñīna sutāna hetoḥ / jīvantamātmāna mṛteti brūyāt taṃ vaidyu vijño na mṛṣeṇa codayet // saddhp_15.20 //

yameva haṃ lokapitā svayaṃbhūḥ cikitsakaḥ sarvaprajāna nāthaḥ / viparīta mūḍhāṃśca viditva bālān anirvṛto nirvṛta darśayāmi // saddhp_15.21 //

kiṃ kāraṇaṃ mahyamabhīkṣṇadarśanād viśraddha bhontī abudhā ajānakāḥ / viśvasta kāmeṣu pramatta bhontī pramādahetoḥ prapatanti durgatim // saddhp_15.22 //

cariṃ cariṃ jāniya nityakālaṃ vadāmi sattvāna tathā tathāham / kathaṃ nu bodhāvupanāmayeyaṃ katha buddhadharmāṇa bhaveyu lābhinaḥ // saddhp_15.23 //

ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye tathāgatāyuṣpramāṇaparivarto nāma pañcadaśamaḥ ||

saddhp_16: puṇyaparyāyaparivartaḥ |

asmin khalu punastathāgatāyuṣpramāṇanirdeśe nirdiśyamāne aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmarthaḥ kṛto 'bhūt | atha khalu bhagavān maitreyaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayate sma - asmin khalu punarajita tathāgatāyuṣpramāṇanirdeśadharmaparyāye nirdiśyamāne aṣṭaṣaṣṭigaṅgānadīvālukāsamānāṃ bodhisattvakoṭīnayutaśatasahasrāṇāmanutpattikadharmakṣāntirutpannā | ebhyaḥ sahasraguṇena yeṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ dhāraṇīpratilambho 'bhūt | anyeṣāṃ ca sāhasrikalokadhātuparamāṇurajaḥsamānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmimaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā asaṅgapratibhānatāpratilambho 'bhūt | anyeṣāṃ ca dvisāhasrikalokadhātuparamāṇurajaḥsamānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ koṭīnayutaśatasahasraparivartāyā dhāraṇyāḥ pratilambho 'bhūt | anye ca trisāhasrikalokadhātuparamāṇurajaḥsamā bodhisattvā mahāsattvā imaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā avaivartyadharmacakraṃ pravartayāmāsuḥ | anye ca madhyamakalokadhātuparamāṇurajaḥsamā bodhisattvā mahāsattvā imaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā vimalanirbhāsacakraṃ pravartayāmāsuḥ | anye ca kṣudrakalokadhātuparamāṇurajaḥsamā bodhisattvā mahāsattvā imaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā aṣṭajāti[prati]baddhā abhūvan anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | anye ca catuścāturdvīpikā lokadhātuparamāṇurajaḥsamā bodhisattvā mahāsattvā imaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā caturjātipratibaddhā abhūvan anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | anye ca tricāturdvīpikā lokadhātuparamāṇurajaḥsamā bodhisattvā mahāsattvā imaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā trijātipratibaddhā abhūvan anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | anye ca dvicāturdvīpikā lokadhātuparamāṇurajaḥsamā bodhisattvḥ mahḥsattvḥ imaṃ dharmaparyḥyaṃ śrutvḥ dvijḥtipratibaddhḥ abhūvannanuttarḥyḥṃ samyaksaṃbodhau | anye caikacḥturdvīpikḥ lokadhḥtuparamḥṇurajaḥsamḥ bodhisattvḥ mahḥsattvḥ imaṃ dharmaparyḥyaṃ śrutvḥ ekajḥtipratibaddhḥ abhūvannanuttarḥyḥṃ samyaksaṃbodhau | aṣṭatrisḥhasramahḥsḥhasralokadhḥtuparamḥṇurajaḥsamaiśca bodhisattvairmahḥsattvairimaṃ dharmaparyḥyaṃ śrutvḥ anuttarḥyḥṃ samyaksaṃbodhau cittḥnyutpḥditḥni ||

atha samanantaranirdiṣṭe bhagavataiṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ dharmābhisamaye pratiṣṭhāne, atha tāvadevoparivaihāyasādantarīkṣānmāndāravamahāmāndāravāṇāṃ puṣpāṇāṃ puṣpavarṣamabhipravṛṣṭam | teṣu ca lokadhātukoṭīnayutaśatasahasreṣu yāni tāni buddhakoṭīnayutaśatasahasrāṇyāgatya ratnavṛkṣamūleṣu siṃhāsanopaviṣṭāni, tāni sarvāṇi cāvakiranti sma, abhyavakiranti sma, abhiprakiranti sma | bhagavantaṃ ca śākyamuniṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ taṃ ca bhagavantaṃ prabhūtaratnaṃ tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ parinirvṛtaṃ siṃhāsanopaviṣṭamavakiranti sma, abhyavakiranti sma, abhiprakiranti sma | taṃ ca sarvāvantaṃ bodhisattvagaṇaṃ tāścatasraḥ parṣado 'vakiranti sma, abhyavakiranti sma, abhiprakiranti sma | divyāni ca candanāgarucūrṇānyantarīkṣāt pravarṣanti sma | upariṣṭāccāntarīkṣe vaihāyasaṃ mahādundubhayo 'ghaṭṭitāḥ praṇedurmanojñamadhuragambhīranirghoṣāḥ (vaidya 197)| divyāni ca dūṣyayugmaśatasahasrāṇyupariṣṭādantarīkṣāt prapatanti sma | hārārdhahāramuktāhāramaṇiratnamahāratnāni copariṣṭādvaihāyasamantarīkṣe samantāt savāsu dikṣu pralambanti sma | samantācca anarghaprāptasya dhūpasya ghaṭikāsahasrāṇi ratnamayāni svayameva pravicaranti sma | ekaikasya ca tathāgatasya ratnamayīṃ chatrāvalīṃ yāvad brahmalokādupari vaihāyasamantarīkṣe bodhisattvā mahāsattvā dhārayāmāsuḥ | anena paryāyeṇa sarveṣāṃ teṣāmaprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ buddhakoṭīnayutaśatasahasrāṇāṃ te bodhisattvā mahāsattvā ratnamayīṃ chatrāvalīṃ yāvadbrahmalokādupari vaihāyasamantarīkṣe dhārayāmāsuḥ | pṛthak pṛthag gāthābhinirhārairbhūtairbuddhastavaistāṃstathāgatānābhiṣṭuvanti sma ||

atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvastasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

āścarya dharmaḥ sugatena śrāvito na jātu asmābhiḥ śrutaiṣa pūrvam / mahātmatā yādṛśi nāyakānāṃ āyuṣpramāṇaṃ ca yathā anantam // saddhp_16.1 //

evaṃ ca dharmaṃ śruṇiyāna adya vibhajyamānaṃ sugatena saṃmukham / prītisphuṭāḥ prāṇasahasrakoṭyo ya aurasā lokavināyakasya // saddhp_16.2 //

avivartiyā keci sthitāgrabodhau keci sthitā dhāraṇiye varāyām / asaṅgapratibhāṇi sthitāśca kecit koṭīsahasrāya ca dhāraṇīye // saddhp_16.3 //

paramāṇukṣetrasya tathaiva cānye ye prasthitā uttamabuddhajñāne / kecicca jātībhi tathaiva cāṣṭabhi jinā bhaviṣyanti anantadarśinaḥ // saddhp_16.4 //

kecittu catvāri atikramitvā kecitribhiścaiva dvibhiśca anye / lapsyanti bodhiṃ paramārthadarśinaḥ śruṇitva dharmaṃ imu nāyakasya // saddhp_16.5 //

ke cāpi ekāya sthihitva jātyā sarvajña bhoṣyanti bhavāntareṇa / śruṇitva āyu imu nāyakasya etādṛśaṃ labdhu phalaṃ anāsravam // saddhp_16.6 //

aṣṭāna kṣetrāṇa yathā rajo bhavet evāpramāṇā gaṇanāya tattakāḥ / yāḥ sattvakoṭyo hi śruṇitva dharmaṃ utpādayiṃsū varabodhicittam // saddhp_16.7 //

etādṛśaṃ karma kṛtaṃ maharṣiṇā prakāśayantenima buddhabodhim / anantakaṃ yasya pramāṇu nāsti ākāśadhātū ca yathāprameyaḥ // saddhp_16.8 //

māndāravāṇāṃ ca pravarṣi varṣaṃ bahudevaputrāṇa sahasrakoṭyaḥ / śakrāśca brahmā yathā gaṅgavālikā ye āgatā kṣetrasahasrakoṭibhiḥ // saddhp_16.9 //

sugandhacūrṇāni ca candanasya agarusya cūrṇāni ca muñcamānāḥ / caranti ākāśi yathaiva pakṣī abhyokirantā vidhivajjinendrān // saddhp_16.10 //

upariṃ ca vaihāyasu dundubhīyo ninādayanto madhurā aghaṭṭitāḥ / divyāna dūṣyāṇa sahasrakoṭyaḥ kṣipanti bhrāmenti ca nāyakānām // saddhp_16.11 //

anarghamūlyasya ca dhūpanasya ratnāmayī ghaṭikasahasrakoṭyaḥ / svayaṃ samantena viceru tatra pūjārtha lokādhipatisya tāyinaḥ // saddhp_16.12 //

uccān mahantān ratanāmayāṃśca chatrāṇa koṭīnayutānanantān / dhārantime paṇḍita bodhisattvāḥ avataṃsakān yāvat brahmalokāt // saddhp_16.13 //

savaijayantāṃśca sudarśanīyān dhvajāṃśca oropayi nāyakānām / gāthāsahasraiśca abhiṣṭuvanti prahṛṣṭacittāḥ sugatasya putrāḥ // saddhp_16.14 //

etādṛśāścaryaviśiṣṭa adbhutā vicitra dṛśyantimi adya nāyakāḥ / āyuṣpramāṇasya nidarśanena prāmodyalabdhā imi sarvasattvāḥ // saddhp_16.15 //

vipulo 'dya artho daśasū diśāsu ghoṣaśca abhyudgatu nāyakānām / saṃtarpitāḥ prāṇasahasrakoṭyaḥ kuśalena bodhāya samanvitāśca // saddhp_16.16 //

atha khalu bhagavān maitreyaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayate sma - yairajita asmiṃstathāgatāyuṣpramāṇanirdeśadharmaparyāye nirdiśyamāne sattvairekacittotpādikāpyadhimuktirutpāditā, abhiśraddadhānatā vā kṛtā, kiyatte kulaputrā vā kuladuhitaro vā puṇyaṃ prasavantīti tacchṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru | bhāṣiṣye 'haṃ yāvat puṇyaṃ prasavantīti | tadyathāpi nāma ajitakaścideva kulaputro vā kuladuhitā vā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhikāṅkṣamāṇaḥ pañcasu pāramitāsvaṣṭau kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇi caret | tadyathā dānapāramitāyāṃ śīlapāramitāyāṃ kṣāntipāramitāyāṃ vīryapāramitāyāṃ dhyānapāramitāyāṃ virahitaḥ prajñāpāramitayā, yena ca ajita kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā imaṃ tathāgatāyuṣpramāṇanirdeśaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā ekacittotpādikāpyadhimuktirutpāditā abhiśraddadhānatā vā kṛtā, asya puṇyābhisaṃskārasya kuśalābhisaṃskārasya asau paurvakaḥ puṇyābhisaṃskāraḥ kuśalābhisaṃskāraḥ pañcapāramitāpratisaṃyukto 'ṣṭakalpakoṭīnayutaśatasahasrapariniṣpannaḥ śatatamīmapi kalāṃ nopayāti, sahasratamīmapi śatasahasratamīmapi koṭīśatasahasratamīmapi koṭīnayutasahasratamīmapi koṭīnayutaśatasahasratamīmapi kalāṃ nopayāti, saṃkhyāmapi kalāmapi gaṇanāmapi upamāmapi upanisāmapi na kṣamate | evaṃrūpeṇa ajita puṇyābhisaṃskāreṇa samanvāgataḥ kulaputro vā kuladuhitā vā vivartate 'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodheriti naitat sthānaṃ vidyate ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

yaśca pāramitāḥ pañca samādāyehi vartate / idaṃ jñānaṃ gaveṣanto buddhajñānamanuttaram // saddhp_16.17 //

kalpakoṭīsahasrāṇi aṣṭau pūrṇāni yujyate / dānaṃ dadanto buddhebhyaḥ śrāvakebhyaḥ punaḥ punaḥ // saddhp_16.18 //

pratyekabuddhāṃstarpento bodhisattvāna koṭiyaḥ / khādyabhojyānnapānehi vastraśayyāsanehi ca // saddhp_16.19 //

pratiśrayān vihārāṃśca candanasyeha kārayet / ārāmān ramaṇīyāṃśca caṃkramasthānaśobhitān // saddhp_16.20 //

etādṛśaṃ daditvāna dānaṃ citra bahūvidham / kalpakoṭīsahasrāṇi datvā bodhāya nāmayet // saddhp_16.21 //

punaśca śīlaṃ rakṣeta śuddhaṃ saṃbuddhavarṇitam / akhaṇḍaṃ saṃstutaṃ vijñairbuddhajñānasya kāraṇāt // saddhp_16.22 //

punaśca kṣānti bhāveta dāntabhūmau pratiṣṭhitaḥ / dhṛtimān smṛtimāṃścaiva paribhāṣāḥ kṣame bahūḥ // saddhp_16.23 //

ye copalambhikāḥ sattvā adhimāne pratiṣṭhitāḥ / kutsanaṃ ca sahetteṣāṃ buddhajñānasya kāraṇāt // saddhp_16.24 //

nityodyuktaśca vīryasmin abhiyukto dṛḍhasmṛtiḥ / ananyamanasaṃkalpo bhaveyā kalpakoṭiyaḥ // saddhp_16.25 //

araṇyavāsi tiṣṭhanto caṃkramaṃ abhiruhya ca / styānamiddhaṃ ca varjitvā kalpakoṭyo hi yaścaret // saddhp_16.26 //

yaśca dhyāyī mahādhyāyī dhyānārāmaḥ samāhitaḥ / kalpakoṭyaḥ sthito dhyāyet sahasrāṇyaṣṭanūnakāḥ // saddhp_16.27 //

tena dhyānena so vīraḥ prārthayed bodhimuttamām / ahaṃ syāmiti sarvajño dhyānapāramitāṃ gataḥ // saddhp_16.28 //

yacca puṇyaṃ bhavetteṣāṃ niṣevitvā imāṃ kriyām / kalpakoṭīsahasrāṇi ye pūrvaṃ parikīrtitāḥ // saddhp_16.29 //

āyuṃ ca mama yo śrutvā strī vāpi puruṣo 'pi vā / ekakṣaṇaṃ pi śraddhāti idaṃ puṇyamanantakam // saddhp_16.30 //

vicikitsāṃ ca varjitvā iñjitā manyitāni ca / adhimucyenmuhūrtaṃ pi phalaṃ tasyedamīdṛśam // saddhp_16.31 //

bodhisattvāśca ye bhonti caritāḥ kalpakoṭiyaḥ / na te trasanti śrutvedaṃ mama āyuracintiyam // saddhp_16.32 //

mūrdhena ca namasyanti ahamapyedṛśo bhavet / anāgatasminnadhvāni tāreyaṃ prāṇikoṭiyaḥ // saddhp_16.33 //

yathā śākyamunirnāthaḥ śākyasiṃho mahāmuniḥ / bodhimaṇḍe niṣīditvā siṃhanādamidaṃ nadet // saddhp_16.34 //

ahamapyanāgate 'dhvāni satkṛtaḥ sarvadehinām / bodhimaṇḍe niṣīditvā āyuṃ deśeṣyamīdṛśam // saddhp_16.35 //

adhyāśayena saṃpannāḥ śrutādhārāśca ye narāḥ / saṃdhābhāṣyaṃ vijānanti kāṅkṣā teṣāṃ na vidyate // saddhp_16.36 //

punaraparamajita ya imaṃ tathāgatāyuṣpramāṇanirdeśaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā avataredadhimucyeta avagāheta avabudhyeta, so 'smādaprameyataraṃ puṇyābhisaṃskāraṃ prasaved buddhajñānasaṃvartanīyam | kaḥ punarvādo ya imamevaṃrūpaṃ dharmaparyāyaṃ śṛṇuyācchrāvayeta vācayeda dhārayedvā likhedvā likhāpayedvā pustakagataṃ vā satkuryāt, gurukuryānmānayet pūjayet satkārayedvā puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapātakābhistailapradīpairvā ghṛtapradīpairvā gandhatailapradīpairvā, bahutaraṃ puṇyābhisaṃskāraṃ prasaved buddhajñānasaṃvartanīyam ||

yadā ca ajita sa kulaputro vā kuladuhitā vā imaṃ tathāgatāyuṣpramāṇanirdeśaṃ dharmaparyāya śrutvā adhyāśayenādhimucyate, tadā tasyedamadhyāśayalakṣaṇaṃ veditavyam - yaduta gṛdhrakūṭaparvatagataṃ māṃ dharmaṃ nirdeśayantaṃ drakṣyati bodhisattvagaṇaparivṛtaṃ bodhisattvagaṇapuraskṛtaṃ śrāvakasaṃghamadhyagatam | idaṃ ca me buddhakṣetraṃ sahāṃ lokadhātuṃ vaiḍūryamayīṃ samaprastarāṃ drakṣyati suvarṇasūtrāṣṭāpadavinaddhāṃ ratnavṛkṣairvicitritām | kūṭāgāraparibhogeṣu ca atra bodhisattvān nivasato drakṣyati | idamajita adhyāśayenādhimuktasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā adhyāśayalakṣaṇaṃ veditavyam ||

api tu khalu punarajita tānapyahamadhyāśayādhimuktān kulaputrān vadāmi, ye tathāgatasya parinirvṛtasya imaṃ dharmaparyāyaṃ śrutvā na pratikṣepsyanti uttari cābhyanumodayiṣyanti | kaṃḥ punarvādo ye dhārayiṣyanti vācayiṣyanti | tatastathāgataṃ soṃ 'sena pariharati ya imaṃ dharmaparyāyaṃ pustakagataṃ kṛtvā aṃsena pariharati | na me tenājita kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā stūpāḥ kartavyāḥ, na vihārā kartavyāḥ, na bhikṣusaṃghāya glānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāstenānupradeyā bhavanti | tatkasya hetoḥ? kṛtā me tena ajita kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā śarīreṣu śarīrapūjā, saptaratnamayāśca stūpāḥ kāritāḥ, yāvad brahmalokamuccaistvena anupūrvapariṇāhena sacchatraparigrahāḥ savaijayantīkā ghaṇṭāsamudgānuratāḥ, teṣāṃ ca śarīrastūpānāṃ vividhāḥ satkārāḥ kṛtā nānāvidhairdivyairmānuṣyakaiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajapatākāvaijayantībhirvividhamadhuramanojñapaṭupaṭahadundubhimahādundubhibhirvādyatālaninādarnirghoṣaśabdairnānāvidhaiśca gītanṛtyalāsyaprakārairbahubhiraparimitairbahvaprameyāṇi kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇi satkāraḥ kṛto bhavati | imaṃ dharmaparyāyaṃ mama parinirvṛtasya dhārayitvā vācayitvā likhitvā (vaidya 202) prakāśayitvā vihārā api tena ajita kṛtā bhavanti vipulā vistīrṇāḥ | pragṛhītāśca lohitacandanamayā dvātriṃśatprāsādā aṣṭatalā bhikṣusahasrāvāsāḥ | ārāmapuṣpopaśobhitāścaṃkramavanopetāḥ śayanāsanopastabdhāḥ khādyabhojyānnapānaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraparipūrṇāḥ sarvasukhopadhānapratimaṇḍitāḥ | te ca bahvaprameyā yaduta śataṃ vā sahasraṃ vā

śatasahasraṃ vā koṭī vā koṭīśataṃ vā koṭīsahasraṃ vā koṭiśatasahasraṃ vā koṭīnayutaśatasahasraṃ vā | te ca mama saṃmukhaṃ śrāvakasaṃghasya niryātitāḥ, te ca mayā paribhuktā veditavyāḥ | ya imaṃ dharmaparyāyaṃ tathāgatasya parinirvṛtasya dhārayedvā vācayedvā deśayedvā likhedvā lekhayedvā, tadanenāhamajitaparyāyeṇa evaṃ vadāmi - na me tena parinirvṛtasya dhātustūpāḥ kārayitavyāḥ, na saṃghapūjā | kaḥ punarvādo 'jita ya imaṃ dharmaparyāyaṃ dhārayan dānena vā saṃpādayecchīlena vā kṣāntyā vā vīryeṇa vā dhyānena vā prajñayā vā saṃpādayet, bahutaraṃ puṇyābhisaṃskāraṃ sa kulaputro vā kuladuhitā vā prasaved buddhajñānasaṃvartanīyamaprameyamasaṃkhyeyamaparyantam | tadyathāpi nāma ajita ākāśa dhāturaparyantaḥ pūrvadakṣiṇapaścimottarādharordhvāsu dikṣu vidikṣu, evamaprameyāsaṃkhyeyān sa kulaputro vā kuladuhitā vā puṇyābhisaṃskārān prasaved buddhajñānasaṃvartanīyān ya imaṃ dharmaparyāyaṃ dhārayedvā vācayedvā deśayedvā likhedvā likhāpayedvā | tathāgatacaityasatkārārthaṃ ca abhiyukto bhavet, tathāgataśrāvakāṇāṃ ca varṇaṃ bhāṣeta, bodhisattvānāṃ ca mahāsattvānāṃ guṇakoṭīnayutaśatasahasrāṇi parikīrtayet, pareṣāṃ ca saṃprakāśayet, kṣāntyā ca saṃpādayet, śīlavāṃśca bhavet, kalyāṇadharmaḥ sukhasaṃvāsaḥ kṣāntaśca bhavet, dāntaśca bhavedanabhyasūyakaśca, apagatakrodhamanaskāro 'vyāpannamanaskāraḥ smṛtimāṃśca sthāmavāṃśca bhavet, vīryavāṃśca nityābhiyuktaśca bhavet, buddhadharmaparyeṣṭyā dhyāyī ca bhavet, pratisaṃlayanagurukaḥ pratisaṃlayanabahulaśca praśnaprabhedakuśalaśca bhavet,

praśnakoṭīnayutaśatasahasrāṇāṃ visarjayitā | yasya kasyacidajita bodhisattvasya mahāsattvasya imaṃ dharmaparyāyaṃ tathāgatasya parinirvṛtasya dhārayataḥ ime evaṃrūpā guṇā bhaveyurye mayā parikīrtitāḥ, so 'jita kulaputro vā kuladuhitā vā evaṃ veditavyaḥ - bodhimaṇḍasaṃprasthito 'yaṃ kulaputro vā kuladuhitā vā bodhimabhisaṃboddhuṃ bodhivṛkṣamūlaṃ gacchati | yatra ca ajita sa kulaputro vā kuladuhitā vā tiṣṭhedvā niṣīdedvā caṃkramedvā, tatra ajita tathāgatamuddiśya caityaṃ kartavyam, tathāgatastūpo 'yamiti ca sa vaktavyaḥ sadevakena lokeneti ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

puṇyaskandho aparyanto varṇito me punaḥ punaḥ / ya idaṃ dhārayetsūtraṃ nirvṛte naranāyake // saddhp_16.37 //

pūjāśca me kṛtāstena dhātustūpāśca kāritāḥ / ratnāmayā vicitrāśca darśanīyaḥ suśobhanāḥ // saddhp_16.38 //

brahmalokasamā uccā chatrāvalibhiranvitāḥ / pariṇāhavantaḥ śrīmanto vaijayantīsamanvitāḥ // saddhp_16.39 //

paṭughaṇṭā raṇantaśca paṭṭadāmopaśobhitāḥ / vāteritāstathā ghaṇṭā śobhanti jinadhātuṣu // saddhp_16.40 //

pūjā ca vipulā teṣāṃ puṣpagandhavilepanaiḥ / kṛtā vādyaiśca vastraiśca dundubhībhiḥ punaḥ puna // saddhp_16.41 //

madhurā vādyabhāṇḍā ca vāditā teṣu dhātuṣu / gandhatailapradīpāśca dattāste 'pi samantataḥ // saddhp_16.42 //

ya idaṃ dhārayet sūtraṃ kṣayakāli ca deśayet / īdṛśī me kṛtā tena vividhā pūjanantikā // saddhp_16.43 //

agrā vihārakoṭyo 'pi bahuścandanakāritāḥ / dvātriṃśatī ca prāsādā uccaistvenāṣṭavattalāḥ // saddhp_16.44 //

śayyāsanairupastabdhāḥ khādyabhojyaiḥ samanvitāḥ / praveṇī praṇīta prajñaptā āvāsāśca sahasraśaḥ // saddhp_16.45 //

ārāmāścaṃkramā dattāḥ puṣpārāmopaśobhitāḥ / bahu ucchadakāścaiva bahurūpavicitritāḥ // saddhp_16.46 //

saṃghasya vividhā pūjā kṛtā me tena saṃmukham / ya idaṃ dhārayetsūtraṃ nirvṛtasmin vināyake // saddhp_16.47 //

adhimuktisāro yo syādato bahutaraṃ hi saḥ / puṇyaṃ labheta yo etatsūtraṃ vācellikheta vā // saddhp_16.48 //

likhāpayennaraḥ kaścit suniruktaṃ ca pustake / pustakaṃ pūjayettacca gandhamālyavilepanaiḥ // saddhp_16.49 //

dīpaṃ ca dadyādyo nityaṃ gandhatailasya pūritam / jātyutpalātimuktaiśca prakaraiścampakasya ca // saddhp_16.50 //

kuryādetādṛśīṃ pūjāṃ pustakeṣu ca yo naraḥ / bahu prasavate puṇyaṃ pramāṇaṃ yasya no bhavet // saddhp_16.51 //

yathaivākāśadhātau hi pramāṇaṃ nopalabhyate / diśāsu daśasū nityaṃ puṇyaskandho 'yamīdṛśaḥ // saddhp_16.52 //

kaḥ punarvādo yaśca syāt kṣānto dāntaḥ samāhitaḥ / śīlavāṃścaiva dhyāyī ca pratisaṃlānagocaraḥ // saddhp_16.53 //

akrodhano apiśunaścaityasmin gaurave sthitaḥ / bhikṣūṇāṃ praṇato nityaṃ nādhimānī na cālasaḥ // saddhp_16.54 //

prajñavāṃścaiva dhīraśca praśnaṃ pṛṣṭo na kupyati / anulomaṃ ca deśeti kṛpābuddhī ca prāṇiṣu // saddhp_16.55 //

ya īdṛśo bhavetkaścid yaḥ sūtraṃ dhārayedidam / na tasya puṇyaskandhasya pramāṇamupalabhyate // saddhp_16.56 //

yadi kaścinnaraḥ paśyedīdṛśaṃ dharmabhāṇakam / dhārayantamidaṃ sūtraṃ kuryādvai tasya satkriyām // saddhp_16.57 //

divyaiśca puṣpaistatha okireta divyaiśca vastrairabhicchādayeta / mūrdhena vanditva ca tasya pādau tathāgato 'yaṃ janayeta saṃjñām // saddhp_16.58 //

dṛṣṭvā ca taṃ cintayi tasmi kāle gamiṣyate eṣa drumasya mūlam / budhyiṣyate bodhimanuttarāṃ śivāṃ hitāya lokasya sadevakasya // saddhp_16.59 //

yasmiṃśca so caṃkrami tādṛśo viduḥ tiṣṭheta vā yatra niṣīdayedvā / śayyāṃ ca kalpeya kahiṃci dhīro bhāṣantu gāthāṃ pi tu ekasūtrāt // saddhp_16.60 //

yasmiṃśca stūpaṃ puruṣottamasya kārāpayeccitrasudarśanīyam / uddiśya buddhaṃ bhagavanta nāyakaṃ pūjāṃ ca citrāṃ tahi kārayettathā // saddhp_16.61 //

mayā sa bhuktaḥ pṛthivīpradeśo mayā svayaṃ caṃkramitaṃ ca tatraṃ / tatropaviṣṭo ahameva ca syāṃ yatra sthitaḥ so bhavi buddhaputraḥ // saddhp_16.62 //

iti śrīsaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye puṇyaparyāyaparivarto nāma ṣoḍaśamaḥ ||

saddhp_17: anumodanāpuṇyanirdeśaparivartaḥ |

atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - yo bhagavan imaṃ dharmaparyāyaṃ deśyamānaṃ śrutvā anumodet kulaputro vā kuladuhitā vā, kiyantaṃ sa bhagavan kulaputro vā kuladuhitā vā puṇyaṃ prasavediti?

atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvastasyāṃ velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -

yo nirvṛte mahāvīre śṛṇuyātsūtramīdṛśam / śrutvā cābhyanumodeyā kiyantaṃ kuśalaṃ bhavet // saddhp_17.1 //

atha khalu bhagavān maitreyaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvametadavocat - yaḥ kaścidajita kulaputro vā kuladuhitā vā tathāgatasya parinirvṛtasya imaṃ dharmaparyāya deśyamānaṃ saṃprakāśyamānaṃ śṛṇuyād bhikṣurvā bhikṣuṇī vā upāsako vā upāsikā vā vijñapuruṣo vā kumārako vā, kumārikā vā, śrutvā ca abhyanumodeta, sacettato dharmaśravaṇādutthāya prakrāmet, sa ca vihāragato vā gṛhagato vā araṇyagato vā vīthīgato vā grāmagato vā janapadagato vā tān hetūṃstāni kāraṇāni taṃ dharmaṃ yathāśrutaṃ yathodgṛhītaṃ yathābalamaparasya sattvasyācakṣīta māturvā piturvā jñātervā, saṃmoditasya vā anyasya vā saṃstutasya kasyacit, so 'pi yadi śrutvā anumodeta, anumodya ca punaranyasmai ācakṣīta | so 'pi yadi śrutvānumodeta, anumodya ca so 'pyaparasmai ācakṣīta, so 'pi taṃ śrutvānumodeta | ityanena paryāyeṇa yāvat pañcāśat paraṃparayā | atha khalvajita yo 'sau pañcāśattamaḥ puruṣo bhavet paraṃparāśravānumodakaḥ, tasyāpi tāvadahamajita kulaputrasya vā kuladuhiturvā anumodanāsahagataṃ puṇyābhisaṃskāramabhinirdekṣyāmi | taṃ śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru | bhāṣiṣye 'haṃ te ||

tadyathāpi nāma ajita caturṣu lokadhātuṣvasaṃkhyeyaśatasahasreṣu ye sattvāḥ santaḥ saṃvidyamānāḥ ṣaṭsu gatiṣūpapannāḥ, aṇḍajā vā jarāyujā vā saṃsvedajā vā aupapādukā vā rūpiṇo vā arūpiṇo vā saṃjñino vā asaṃjñino vā naivasaṃjñino vā nāsaṃjñino vā apadā vā dvipadā vā catuṣpadā vā bahupadā vā yāvadeva sattvāḥ sattvadhātau saṃgrahasamavasaraṇaṃ gacchanti | atha kaścideva puruṣaḥ samutpadyeta puṇyakāmo hitakāmastasya sattvakāyasya sarvakāmakrīḍāratiparibhogāniṣṭān kāntān priyān manāpān dadyāt | ekaikasya sattvasya jambudvīpaṃ paripūrṇaṃ dadyāt kāmakrīḍāratiparibhogāya, hiraṇyasuvarṇarūpyamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālānaśvarathagorathahastirathān dadyāt prāsādān kūṭāgārān | anena paryāyeṇa ajita sa puruṣo dānapatirmahādānapatiḥ paripūrṇānyaśītiṃ varṣāṇi dānaṃ dadyāt | atha khalvajita sa puruṣo dānapatirmahādānapatirevaṃ cintayet - ime khalu sattvāḥ sarve mayā krīḍāpitā ramāpitāḥ sukhaṃ jivāpitāḥ | ime ca te bhavantaḥ sattvā balinaḥ palitaśiraso jīrṇavṛddhā mahallakā (vaidya 206) aśītivarṣikā jātyā | abhyāśībhūtāścaite kālakriyāyāḥ | yannvahametāṃstathāgatapravedite dharmavinaye 'vatārayeyamanuśāsayeyam | atha khalvajita sa puruṣastān sarvasattvān samādāpayet | samādāpayitvā ca tathāgatapravedite dharmavinaye 'vatārayed grāhayet | tasya te sattvāstaṃ ca dharmaṃ śṛṇuyuḥ | śrutvā ca ekakṣaṇena ekamuhūrtena ekalavena sarve srotaāpannāḥ syuḥ, sakṛdāgāmino 'nāgāmino 'nāgāmiphalaṃ prāpnuyuryāvadarhanto bhaveyuḥ, kṣīṇāsravā dhyāyino mahādhyāyino 'ṣṭavimokṣadhyāyinaḥ | tatkiṃ manyase ajita api nu sa puruṣo dānapatirmahādānapatistatonidānaṃ bahu puṇyaṃ prasavedaprameyamasaṃkhyeyam? evamukte maitreyo bodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - evametat bhagavan, evametat sugata | anenaiva tāvad bhagavan kāraṇena sa puruṣo dānapatirmahādānapatirbahu puṇyaṃ prasavet, yastāvatāṃ sattvānāṃ sarvasukhopadhānaṃ dadyāt | kaḥ punarvādo yaduttariarhattve pratiṣṭhāpayet ||

evamukte bhagavānajitaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvametadavocat - ārocayāmi te ajita, prativedayāmi | yaśca sa dānapatirmahādānapatiḥ puruṣaścaturṣu lokadhātuṣvasaṃkhyeyaśatasahasreṣu sarvasattvānāṃ sarvasukhopadhānaiḥ paripūrya arhattve pratiṣṭhāpya puṇyaṃ prasavet, yaśca pañcāśattamaḥ puruṣaḥ paraṃparāśravānugataḥ śravaṇena ito dharmaparyāyādekāmapi gāthāmekapadamapi śrutvā anumodeta | yaccaitasya puruṣasyānumodanāsahagataṃ puṇyakriyāvastu, yacca tasya puruṣasya dānapatermahādānapaterdānasahagatamarhattvaṃ pratiṣṭhāpanāsahagatapuṇyakriyāvastu, idameva tato bahutaram | yo 'yaṃ puruṣaḥ pañcāśattamaḥ, tataḥ puruṣaparaṃparāta ito dharmaparyāyādekāmapi gāthāmekapadamapi śrutvā anumodet | asya anumodanāsahagatasya ajita puṇyābhisaṃskārasya kuśalamūlābhisaṃskārasya anumodanāsahagatasya agrataḥasau paurviko dānasahagataśca arhattvapratiṣṭhāpanāsahagataśca puṇyābhisaṃskāraḥ śatatamīmapi kalāṃ nopayāti, sahasratamīmapi śatasahasratamīmapi koṭītamīmapi koṭīśatatamīmapi koṭīsahasratamīmapi koṭīśatasahasratamīmapi koṭīniyutaśatasahasratamīmapi kalāṃ nopayāti | saṃkhyāmapi kalāmapi gaṇanāmapi upamāmapi upaniḥadamapi na kḥamate | evamaprameyamasaṃkhyeyamajita so 'pi tāvat pañcāśattamaḥ paraṃparāśravaṇe puruḥa ito dharmaparyāyādantaśa ekagāthāmapi ekapadamapi anumodya ca puṇyaṃ prasavati | kaḥ punarvādo 'jita yo 'yaṃ mama saṃmukhamimaṃ dharmaparyāyaṃ śṛṇuyāt, śrutvā cābhyanumodet, aprameyataramasaṃkhyayetaraṃ tasyāhamajita taṃ puṇyābhisaṃskāraṃ vadāmi ||

yaḥ khalu punarajita asya dharmaparyāyasya śravāṇārthaṃ kulaputro vā kuladuhitā vā svagṛhānniṣkramya vihāraṃ gacchet | sa ca gattvā tasminnimaṃ dharmaparyāyaṃ muhūrtakamapi śṛṇuyāt sthito vā niṣaṇṇo vā | sa sattvastanmātreṇa puṇyābhisaṃskāreṇa kṛtenopacitena jātivinivṛtto dvitīye samucchraye dvitīye ātmabhāvapratilambhe gorathānāṃ lābhī bhaviṣyati, aśvarathānāṃ hastirathānāṃ śibikānāṃ goyanānāmṛṣabhayānānāṃ divyānāṃ ca vimānānāṃ lābhī bhaviṣyati | sacet punastatra dharmaśravaṇe muhūrtamātramapi niṣadya idaṃ dharmaparyāyaṃ śṛṇuyāt, (vaidya 207) paraṃ vā niṣādayet, āsanasaṃvibhāgaṃ vā kuryādaparasya sattvasya, tena sa puṇyābhisaṃskāreṇa lābhī bhaviṣyati śakrāsanānāṃ brahmāsanānāṃ cakravartisaṃhāsanānām | sacet punarajita kaścideva kulaputro vā kuladuhitā vā aparaṃ puruṣamevaṃ vadet - āgaccha tvaṃ bhoḥ puruṣa | saddharmapuṇḍarīkaṃ nāma dharmaparyāyaṃ śṛṇuṣva | sa ca puruṣastasya tāṃ protsāhanāmāgamya yadi muhūrtamātramapi śṛṇuyāt, sa sattvastena protsāhena kuśalamūlenābhisaṃskṛtena dhāraṇīpratilabdhairbodhisattvaiḥ sārdhaṃ samavadhānaṃ pratilabhate | ajaḍaśca bhavati, tīkṣṇendriyaḥ prajñāvān | na tasya jātiśatasahasrairapi pūti mukhaṃ bhavati na durgandhi | nāpyasya jihvārogo bhavati, na mukharogo bhavati | na ca śyāmadanto bhavati, na viṣamadanto bhavati, na pītadanto bhavati, na duḥsaṃsthitadanto na khaṇḍadanto na patitadanto na vakradanto na lamboṣṭho bhavati, nābhyantaroṣṭho na prasāritoṣṭho na khaṇḍoṣṭho na vaṅkoṣṭho na kṛṣṇoṣṭho na bībhatsoṣṭho bhavati | na cipīṭanāso

bhavati, na vakranāso bhavati | na dīrghamukho bhavati, na vaṅkamukho bhavati, na kṛṣṇamukho bhavati, nāpriyadarśanamukhaḥ | api tu khalvajita sūkṣmasujātajihvādantoṣṭho bhavati āyatanāsaḥ | praṇītamukhamaṇḍalaḥ subhrūḥ suparinikṣiptalalāṭo bhavati | suparipūrṇapuruṣavyañjanapratilābhī ca bhavati | tathāgataṃ ca avavādānuśāsakaṃ pratilabhate | kṣipraṃ ca buddhairbhagavadbhiḥ saha samavadhānaṃ pratilabhate | paśya ajita ekasattvamapi nāma utsāhayitvā iyat puṇyaṃ prasavati | kaḥ punarvādo yaḥ satkṛtya śṛṇuyāt, satkṛtya vācayet, satkṛtya deśayet, satkṛtya prakāśayediti ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

pañcāśimo yaśca paraṃparāyāṃ sūtrasyimasyo śṛṇutekagāthām / anumodayitvā ca prasannacittaḥ śṛṇuṣva puṇyaṃ bhavi yattakaṃ tat // saddhp_17.2 //

sa caiva puruṣo bhavi dānadātā sattvān koṭīnayuteṣu nityam / ye pūrvamaupamyakṛtā mayā vai tān sarvi tarpeya aśīti varṣān // saddhp_17.3 //

so dṛṣṭva teṣāṃ ca jarāmupasthitāṃ valī ca khaṇḍaṃ ca śiraśca pāṇḍaram / hāhādhimucyanti hi sarvasattvā yannūna dharmeṇa hu ovadeyam // saddhp_17.4 //

so teṣa dharmaṃ vadatīha paścānnirvāṇabhūmiṃ ca prakāśayeta / sarve bhavāḥ phenamarīcikalpā nirvidyathā sarvabhaveṣu kṣipram // saddhp_17.5 //

te sarvasattvāśca śruṇitva dharmaṃ tasyaiva dātuḥ puruṣasya antikāt / arhantabhūtā bhavi ekakāle kṣīṇāsravā antimadehadhāriṇaḥ // saddhp_17.6 //

puṇyaṃ tato bahutaru tasya hi syat paraṃparātaḥ śruṇi ekagāthām / anumodi vā yattaku tasya puṇyaṃ kala puṇyaskandhaḥ purimo na bhoti // saddhp_17.7 //

evaṃ bahu tasya bhaveta puṇyaṃ anantakaṃ yasya pramāṇu nāsti / gāthāṃ pi śrutvaika paraṃparāya kiṃ vā punaḥ saṃmukha yo śruṇeyā // saddhp_17.8 //

yaścaikasattvaṃ pi vadeya tatra protsāhaye gaccha śṛṇuṣva dharmam / sudurlabhaṃ sutramidaṃ hi bhoti kalpāna koṭīnayutairanekaiḥ // saddhp_17.9 //

sa cāpi protsāhitu tena sattvaḥ śruṇeya sūtrema muhūrtakaṃ pi / tasyāpi dharmasya phalaṃ śṛṇohi mukharoga tasya na kadāci bhoti // saddhp_17.10 //

jihvāpi tasya na kadāci duḥkhati na tasya dantā patitā bhavanti / śyāmātha pītā viṣamā ca jātu bībhatsitoṣṭho na ca jātu bhoti // saddhp_17.11 //

kuṭilaṃ ca śuṣkaṃ ca na jātu dīrghaṃ mukhaṃ na cipiṭaṃ sya kadāci bhoti / susaṃsthitā nāsa tathā lalāṭaṃ dantā ca oṣṭho mukhamaṇḍalaṃ ca // saddhp_17.12 //

priyadarśano bhoti sadā narāṇāṃ pūrtiṃ ca vakraṃ na kadāci bhoti / yathotpalasyeha sadā sugandhiḥ pravāyate tasya mukhasya gandhaḥ // saddhp_17.13 //

gṛhādvihāraṃ hi vrajitva dhīro gaccheta sūtraṃ śravaṇāya etat / gatvā ca so tatra śṛṇe muhūrtaṃ prasannacittasya phalaṃ śṛṇotha // saddhp_17.14 //

sugauru tasyo bhavatetmabhāvaḥ pariyāti co aśvarathehi dhīraḥ / hastīrathāṃśco abhiruhya uccān ratanehi citrānanucaṃkrameyā // saddhp_17.15 //

vibhūṣitāṃ so śibikāṃ labheta narairanekairiha vāhyamānām / gatvāpi dharmaṃ śravaṇāya tasya phalaṃ śubhaṃ bhoti ca evarūpam // saddhp_17.16 //

niṣadya cāsau pariṣāya tatra śuklena karmeṇa kṛtena tena / śakrāsanānāṃ bhavate sa lābhī brahmāsanānāṃ ca nṛpāsanānām // saddhp_17.17 //

iti śrīsaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye anumodanāpuṇyanirdeśaparivarto nāma saptadaśamaḥ ||

saddhp_18: dharmabhāṇakānuśaṃsāparivartaḥ |

atha khalu bhagavān satatasamitābhiyuktaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayāmāsa - yaḥ kaścit kulaputra imaṃ dharmaparyāyaṃ dhārayiṣyati vācayiṣyati vā deśayiṣyati vā likhiṣyati va, sa kulaputro vā kuladuhitā va aṣṭau cakṣurguṇaśatāni pratilapsyate, dvādaśa śrotraguṇaśatāni pratilapsyate, aṣṭau ghrāṇaguṇaśatāni pratilapsyate, dvādaśa jihvāguṇaśatāni pratilapsyate, aṣṭau kāyaguṇaśatāni pratilapsyate, dvādaśa manoguṇaśatāni pratilapsyate | tasyaibhirbahubhirguṇaśataiḥ ṣaḍindriyagrāmaḥ pariśuddhaḥ supariśuddho bhaviṣyati | sa evaṃ pariśuddhena cakṣurindriyeṇa prākṛtena māṃsacakṣuṣā mātāpitṛsaṃbhavena trisāhasramahāsāhasrāṃ lokadhātuṃ sāntarbahiḥ saśailavanaṣaṇḍāmadho yāvadavīcimahānirayamupādāya upari ca yāvat bhavāgraṃ tat sarvaṃ drakṣyati prākṛtena māṃsacakṣuṣā | ye ca tasmin sattvā upapannāḥ, tān sarvān drakṣyati, karmavipākaṃ ca teṣāṃ jñāsyatīti ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

ya imaṃ sūtra bhāṣeta parṣāsu ca viśāradaḥ / anolīnaḥ prakāśeyā guṇāṃstasya śṛṇuṣva me // saddhp_18.1 //

aṣṭau guṇaśatāastasya cakṣuṣo bhonti sarvaśaḥ / yenāsya vimalaṃ bhoti śuddhaṃ cakṣuranāvilam // saddhp_18.2 //

sa māṃsacakṣuṣā tena mātāpitṛkasaṃbhunā / paśyate lokadhātvemāṃ saśailavanakānanām // saddhp_18.3 //

meruṃ sumeru sarvā ca cakravālā sa paśyati / ye cānye parvatāḥ khaṇḍāḥ samudrāṃścāpi paśyati // saddhp_18.4 //

yāvānavīci heṣṭhena bhavāgraṃ copariṣṭataḥ / sarvaṃ sa paśyate dhīro māṃsacakṣusya īdṛśam // saddhp_18.5 //

na tāva divyacakṣu sya bhoti no cāpi jāyate / viṣayo māṃsacakṣusya bhavettasyāyamīdṛśaḥ // saddhp_18.6 //

punaraparaṃ satatasamitābhiyukta sa kulaputro vā kuladuhitā vā imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayamānaḥ pareṣāṃ ca saṃśrāvayamānastairdvādaśabhiḥ śrotraguṇaśataiḥ samanvāgataḥ ye trisāhasramahāsāhasrāyāṃ lokadhātau vividhāḥ śabdā niścaranti yāvadavīcirmahānirayo yāvacca bhavāgraṃ sāntarbahiḥ, tadyathā - hastiśabdā vā aśvaśabdā vā uṣṭraśabdā vā gośabdā vā ajaśabdā vā janapadaśabdā vā rathaśabdā vā ruditaśabdā vā śokaśabdā vā bhairavaśabdā vā śaṅkhaśabdā vā ghaṇṭāśabdā vā paṭahaśabdā vā bherīśabdā vā krīḍāśabdā vā gītaśabdā vā nṛtyaśabdā vā tūryaśabdā vā vādyaśabdā vā strīśabdā vā puruṣaśabdā vā dārakaśabdā vā (vaidya 211) dārikāśabdā vā dharmaśabdā vā adharmaśabdā vā sukhaśabdā vā duḥkhaśabdā vā bālaśabdā vā āryaśabdā vā manojñaśabdā vā amanojñaśabdā vā devaśabdā vā nāgaśabdā vā yakṣaśabdā vā rākṣasaśabdā vā gandharvaśabdā vā asuraśabdā vā garuḍaśabdā vā kinnaraśabdā vā mahoragaśabdā vā manuṣyaśabdā vā amanuṣyaśabdā vā agniśabdā vā vāyuśabdā vā udakaśabdā vā grāmaśabdā vā nagaraśabdā vā bhikṣuśabdā vā śrāvakaśabdā vā pratyekabuddhaśabdā vā bodhisattvaśabdā vā tathāgataśabdā vā, yāvantaḥ kecitrisāhasramahāsāhasrāyāṃ lokadhātau sāntarbahiḥ śabdā niścaranti, tān śabdāṃstena prākṛtena pariśuddhena śrotrendriyeṇa śṛṇoti | na ca tāvaddivyaṃ śrotramabhinirharati | teṣāṃ teṣāṃ ca sattvānāṃ rutānyavabudhyate, vibhāvayati vibhajati tena ca prākṛtena śrotrendriyeṇa | teṣāṃ teṣāṃ ca sattvānāṃ rutāni śṛṇvatastasya taiḥ sarvaśabdaiḥ śrotrendriyaṃ nābhibhūyate | evaṃrūpaḥ satatasamitābhiyukta tasya bodhisattvasya mahāsattvasya śrotrendriyapratilambho bhavati, na ca tāvaddivyaṃ śrotramabhinirharati ||

idamavocadbhagavān | idaṃ vaditvā sugato hyathāparametaduvāca śāstā -

śrotrendriyaṃ tasya viśuddhu bhoti anāvilaṃ prākṛtakaṃ ca tāvat / vividhān hi yeneha śṛṇoti śabdāniha lokadhātau hi aśeṣato 'yam // saddhp_18.7 //

hastīna aśvāna śṛṇoti śabdān rathāna goṇāna ajaiḍakānām / bherīmṛdaṅgāna sughoṣakānāṃ vīṇāna veṇūnatha vallakīnām // saddhp_18.8 //

gītaṃ manojñaṃ madhuraṃ śṛṇoti na cāpi so sajjati tatra dhīraḥ / manuṣyakoṭīna śṛṇoti śabdān bhāṣanti yaṃ yaṃ ca yahiṃ yahiṃ te // saddhp_18.9 //

devāna co nitya śṛṇoti śabdān gītasvaraṃ ca madhuraṃ manojñam / puruṣāṇa istrīṇa rutāni cāpi tatha dārakāṇāmatha dārikāṇām // saddhp_18.10 //

ye parvateṣveva guhānivāsī kalaviṅkakā kokila barhiṇaśca / pakṣīṇa ye jīvakajīvakā hi teṣāṃ ca valgū śṛṇute hi śabdān // saddhp_18.11 //

narakeṣu ye vedana vedayanti sudāruṇāṃścāpi karonti śabdān / āhāraduḥkhairavapīḍitānāṃ yān preta kurvanti tathaiva śabdān // saddhp_18.12 //

asurāśca ye sāgaramadhyavāsino muñcanti ghoṣāṃstatha cānyamanyān / sarvānihastho sa hi dharmabhāṇakaḥ śṛṇoti śabdānna ca ostarīyati // saddhp_18.13 //

tiryāṇa yonīṣu rutāni yāni anyonyasaṃbhāṣaṇatāṃ karonti / iha sthitastānapi so śṛṇoti vividhāni śabdāni bahūvidhāni // saddhp_18.14 //

ye brahmaloke nivasanti devā akaniṣṭha ābhāsvara ye ca devāḥ / ye cānyamanyasya karonti ghoṣān śṛṇoti tatsarvamaśeṣato 'sau // saddhp_18.15 //

svādhyāya kurvantiha ye ca bhikṣavaḥ sugatāniha śāsani pravrajitvā / parṣāsu ye deśayate ca dharmaṃ teṣāṃ pi śabdaṃ śṛṇute sa nityam // saddhp_18.16 //

ye bodhisattvāściha lokadhātau svādhyāya kurvanti paraspareṇa / saṃgīti dharmeṣu ca ye karonti śṛṇoti śabdān vividhāṃśca teṣām // saddhp_18.17 //

bhagavān pi buddho naradamyasārathiḥ parṣāsu dharmaṃ bruvate yamagram / taṃ cāpi so śṛṇvanti ekakāle yo bodhisattvo imu sūtra dhārayet // saddhp_18.18 //

sarve trisāhasri imasmi kṣetre ye sattva kurvanti bahūṃ pi śabdān / abhyantareṇāpi ca bāhireṇa avīciparyanta bhavāgramūrdhvam // saddhp_18.19 //

sarveṣa sattvāna śṛṇoti śabdān naṃ cāpi kṣetraṃ uparudhyate 'sya / paṭvindriyo jānati sthānasthānaṃ śrotrendriyaṃ prākṛtakaṃ hi tāvat // saddhp_18.20 //

na ca tāva divyasmi karoti yatnaṃ prakṛtya saṃtiṣṭhati śrotrametat / sūtraṃ hi yo dhārayate viśārado guṇā sya etādṛśakā bhavanti // saddhp_18.21 //

punaraparaṃ satatasamitābhiyukta asya bodhisattvasya mahāsattvasya imaṃ dharmaparyāyaṃ dhārayataḥ prakāśayataḥ svādhyāyato likhato 'ṣṭābhirguṇaśataiḥ samanvāgataṃ ghrāṇendriyaṃ pariśuddhaṃ bhavati | sa tena pariśuddhena ghrāṇendriyeṇa ye trisāhasramahāsāhasrāyāṃ lokadhātau sāntarbahirvividhagandhāḥ saṃvidyante, tadyathā - pūtigandhā vā manojñagandhā vā nānāprakārāṇāṃ sumanasāṃ gandhāḥ, tadyathā - jātimallikācampakapāṭalagandhāḥ, tān gandhān ghrāyati | jalajānāmapi puṣpāṇāṃ vividhān gandhān ghrāyati, tadyathā - utpalapadmakumudapuṇḍarīkāṇāṃ gandhān ghrāyati | vividhānāṃ puṣpaphalavṛkṣāṇāṃ puṣpaphalagandhān ghrāyati, tadyathā - candanatamālapatratagarāgarusurabhigandhān ghrāyati | nānāvikārāṇi gandhavikṛtiśatasahasrāṇi yānyekasthānasthitaḥ sarvāṇi ghrāyati | sattvānāmapi vividhān gandhān ghrāyati, tadyathā - hastyaśvagaveḍakapaśugandhān ghrāyati | vividhānāṃ ca tiryagyonigatānāṃ prāṇināmātmabhāvagandhān ghrāyati | strīpuruṣātmabhāvagandhān ghrāyati | dārakadārikātmabhāvagandhān ghrāyati | dūrasthānāmapi tṛṇagulmauṣadhivanaspatīnāṃ gandhān ghrāyati | bhūtān gandhān vandati, na ca tairgandhaiḥ saṃhriyate, na saṃmuhyati | sa ihasthita eva devānāmapi gandhān ghrāyati, tadyathā - pārijātakasya kovidārasya māndāravamahāmāndāravamañjūṣakamahāmañjūṣakānāṃ divyānāṃ puṣpāṇāṃ gandhān ghrāyati | divyānāmagarucūrṇacandanacūrṇānāṃ gandhān ghrāyati | divyānāṃ ca nānāvidhānāṃ puṣpavikṛtiśatasahasrāṇāṃ gandhān ghrāyati, nāmāni caiṣāṃ saṃjānīte | devaputrātmabhāvagandhān ghrāyati, tadyathā -

śakrasya devānāmindrasya ātmabhāvagandhaṃ ghrāyati | taṃ ca jānīte yadi vā vaijayante prāsāde krīḍantaṃ ramantaṃ paricārayantaṃ yadi vā sudharmāyāṃ devasabhāyāṃ devānāṃ trāyastriṃśānāṃ dharmaṃ deśayantaṃ yadi vā udyānabhūmau niryāntaṃ krīḍanāya | anyeṣāṃ ca devaputrāṇāṃ (vaidya 214) pṛthakpṛthagātmabhāvagandhān ghrāyati | devakanyānāmapi devavadhūnāmapi ātmabhāvagandhān ghrāyati | devakumārāṇāmapi ātmabhāvagandhān ghrāyati | devakumārikāṇāmapi ātmabhāvagandhān ghrāyati | na ca tairgandhaiḥ saṃhriyate | anena paryāyeṇa yāvad bhavāgropapannānāmapi sattvānāmātmabhāvagandhān ghrāyati | brahmakāyikānāmapi devaputrāṇāṃ mahābrahmaṇāmapi cātmabhāvagandhān ghrāyati | anena paryāyeṇa sarvadevanikāyānāmapi ātmabhāvagandhān ghrāyati | śrāvakapratyekabuddhabodhisattvatathāgatātmabhāvagandhān ghrāyati | tathāgatāsanānāmapi gandhān ghrāyati | yasmiṃśca sthāne te tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā viharanti, tacca prajānāti | na cāsya tad ghrāṇendiyaṃ taistairvividhairgandhaiḥ pratihanyate, nopahanyate, na saṃpīḍyate | ākāṅkṣamāṇaśca tāṃstān gandhān pareṣāmapi vyākaroti | na cāsya smṛtirupahanyate ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

ghrāṇendriyaṃ tasya viśuddha bhoti vividhāṃśca gandhān bahu ghrāyate 'sau / ye lokadhātau hi imasmi sarve sugandha durgandha bhavanti kecit // saddhp_18.22 //

jātīya gandho atha mallikāyā tamālapatrasya ca candanasya / tagarasya gandho agarusya cāpi vividhāna puṣpāṇa phalāna cāpi // saddhp_18.23 //

sattvāna gandhān pi tathaiva jānati narāṇa nārīṇa ca dūrataḥ sthitaḥ / kumārakāṇāṃ ca kumārikāṇāṃ gandhena so jānati teṣa sthānam // saddhp_18.24 //

rājñāṃ pi so jānati cakravartināṃ balacakravartīnatha maṇḍalīnām / kumārakāmātya tathaiva teṣāṃ gandhena cāntaḥpura sarva jānati // saddhp_18.25 //

paribhogaratnāni bahūvidhāni kupyāni bhūmau nihitāni yāni / strīratnabhūtāni bhavanti yāpi gandhena so jānati bodhisattvaḥ // saddhp_18.26 //

teṣāṃ ca yā ābharaṇā bhavanti kāyasmi āmukta vicitrarūpā / vastraṃ ca mālyaṃ ca vilepanaṃ ca gandhena so jānati bodhisattvaḥ // saddhp_18.27 //

sthitāṃ niṣaṇṇāṃ śayitāṃ tathaiva krīḍāratiṃ ṛddhibalaṃ ca sarvam / so jānatī ghrāṇabalena dhīro yo dhārayet sūtramidaṃ variṣṭham // saddhp_18.28 //

sugandhatailāna tathaiva gandhān nānāvidhān puṣpaphalāna gandhān / sakṛtasthito jānati ghrāyate ca amukasmi deśasmi imasmi gandhān // saddhp_18.29 //

ye parvatānāṃ vivarāntareṣu bahu candanā puṣpita tatra santi / ye cāpi tasminnivasanti sattvāḥ sarveṣa gandhena vidurvijānati // saddhp_18.30 //

ye cakravālasya bhavanti pārśve ye sāgarasyo nivasanti madhye / pṛthivīya ye madhyi vasanti sattvāḥ sarvān sa gandhena vidurvijānati // saddhp_18.31 //

surāṃśca jānāti tathāsurāṃśca asurāṇa kanyāśca vijānate 'sau / asurāṇa krīḍāśca ratiṃ ca jānati ghrāṇasya tasyedṛśakaṃ balaṃ hi // saddhp_18.32 //

aṭavīṣu ye keci catuṣpadāsti siṃhāśca vyāghrāstatha hastināgāḥ / mahiṣā gavā ye gavayaśca tatra ghrāṇena so jānati teṣa vāsam // saddhp_18.33 //

striyaśca yā gurviṇikā bhavanti kumārakāṃ vāpi kumārikāṃ vā / dhārenti kukṣau hi kilāntakāyā gandhena so jānati yaṃ tahiṃ syāt // saddhp_18.34 //

āpannasattvāṃ pi vijānate 'sau vināśadharmāṃ pi vijānate 'sau / iyaṃ pi nārī vyapanītaduḥkhā prasaviṣyate puṇyamayaṃ kumāram // saddhp_18.35 //

puruṣāṇa abhiprāyu bahuṃ vijānate abhiprāyagandhaṃ ca tathaiva ghrāyate / raktāna duṣṭāna tathaiva mrakṣiṇāṃ upaśāntacittāna ca gandha ghrāyate // saddhp_18.36 //

pṛthivīya ye cāpi nidhāna santi ghanaṃ hiraṇyaṃ ca suvarṇarūpyam / mañjūṣa lohī ca tathā supūrṇā gandhena so ghrāyati bodhisattvaḥ // saddhp_18.37 //

hārārdhahārān maṇimuktikāśca anarghaprāptā vividhā ca ratnā / gandhena so jānati tāni sarvā anarghanāmaṃ dyutisaṃsthitaṃ ca // saddhp_18.38 //

upariṃ ca deveṣu tathaiva puṣpā mandāravāṃścaiva mañjūṣakāṃśca / yā pārijātasya ca santi puṣpā iha sthito ghrāyati tā sa dhīraḥ // saddhp_18.39 //

vimāna ye yādṛśakāśca yasya udāra hīnāstatha madhyamāśca / vicitrarūpāśca bhavanti yatra iha sthito ghrāṇabalena ghrāyati // saddhp_18.40 //

udyānabhūmiṃ ca tathā prajānate sudharma devāsani vaijayante / prāsādaśreṣṭhe ca tathā vijānate ye co ramante tahi devaputrāḥ // saddhp_18.41 //

iha sthito ghrāyati gandhu teṣāṃ gandhena so jānati devaputrān / yo yatra karmā kurute sthito vā śete vā gacchati yatra vāpi // saddhp_18.42 //

yā devakanyā bahupuṣpamaṇḍitā āmuktamālyābharaṇā alaṃkṛtāḥ / ramanti gacchanti ca yatra yatra gandhena so jānati bodhisattvaḥ // saddhp_18.43 //

yāvadbhavāgrādupariṃ ca devā brahmā mahābrahma vimānacāriṇaḥ / tāṃścāpi gandhena tahiṃ prajānate sthitāṃśca dhyāne atha vyutthitān vā // saddhp_18.44 //

ābhāsvarān jānati devaputrān cyutopapannāṃśca apūrvakāṃśca / ghrāṇendriyaṃ īdṛśa tasya bhoti yo bodhisattvo imu sūtra dhārayet // saddhp_18.45 //

ya keci bhikṣū sugatasya śāsane abhiyuktarūpā sthita cakrameṣu / uddeśasvādhyāyaratāśca bhikṣavo sarvān hi so jānati bodhisattvaḥ // saddhp_18.46 //

ye śrāvakā bhonti jinasya putrā viharanti kecit sada vṛkṣamūle / gandhena sarvān vidu jānate tān amutra bhikṣū amuko sthito ti // saddhp_18.47 //

ye bodhisattvāḥ smṛtimanta dhyāyino uddeśasvādhyāyaratāśca ye sadā / parṣāsu dharmaṃ ca prakāśayanti gandhena tān jānati bodhisattvaḥ // saddhp_18.48 //

yasyāṃ diśāyāṃ sugato mahāmunirdharmaṃ prakāśeti hitānukampakaḥ / puraskṛtaḥ śrāvakasaṃghamadhye gandhena so jānati lokanātham // saddhp_18.49 //

ye cāpi sattvā sya śṛṇoti dharmaṃ śrutvā ca ye prītamanā bhavanti / iha sthito jānati bodhisattvo jinasya parṣāmapui tatra sarvām // saddhp_18.50 //

etādṛśaṃ ghrāṇabalaṃ sya bhoti na ca tāva divyaṃ bhavate sya ghrāṇam / pūrvaṃgamaṃ tasya tu eta bhoti divyasya ghrāṇasya anāsravasya // saddhp_18.51 //

punaraparaṃ satatasamitābhiyukta sa kulaputro vā kuladuhitā vā imaṃ dharmaparyāyaṃ dhārayamāṇo deśayamānaḥ prakāśayamāno likhamānastairdvādaśabhirjihvāguṇaśataiḥ samanvāgataṃ jihvendriyaṃ pratilapsyate | sa tathārūpeṇa jihvendriyeṇa yān yān rasānāsvādayati, yān yān rasān jihvendriye upanikṣepsati, sarve te divyaṃ mahārasaṃ mokṣyante | tathā ca āsvādayiṣyati yathā na kaṃcid rasamamanaāpamāsvādayiṣyati | ye 'pi amanaāpā rasāste 'pi tasya jihvendriye samupanikṣiptāḥ divyaṃ rasaṃ mokṣyante | yaṃ ca dharmaṃ vyāhariṣyati parṣanmadhyagataḥ, tena tasya te sattvāḥ prīṇitendriyā bhaviṣyanti tuṣṭāḥ paramatuṣṭāḥ prāmodyajātāḥ | madhuraścāsya valgumanojñasvaro gambhīro niścariṣyati hṛdayaṃgamaḥ premaṇīyaḥ | tenāsya te sattvāstuṣṭā udagracittā bhaviṣyanti | yeṣāṃ ca dharmaṃ deśayiṣyati, te cāsya madhuranirghoṣaṃ śrutvā valgumanojñaṃ devā apyupasaṃkramitavyaṃ maṃsyante darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravanāya ca | devaputrā api devakanyā api upasaṃkramitavyaṃ maṃsyante darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravaṇāya ca | śakrā api brahmāṇo 'pi brahmakāyikā api devaputrā upasaṃkramitavyaṃ maṃsyante darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravaṇāya ca | nāgā nāgakanyā api upasaṃkramitavyaṃ maṃsyante darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravaṇāya ca | asurā asurakanyā api upasaṃkramitavyaṃ maṃsyante darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravaṇāya ca | garūḍā garūḍakanyā api upasaṃkramitavyaṃ maṃsyante darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravaṇāya ca | kinnarāḥ kinnarakanyā

api, mahoragā mahoragakanyā api, yakṣā yakṣakanyā api, piśācāḥ piśācakanyā api upasaṃkramitavyaṃ maṃsyante darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravaṇāya ca | te cāsya satkāraṃ kariṣyanti, gurukāraṃ mānanāṃ pūjanāmarcanāmapacāyanāṃ kariṣyanti | bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā api darśanakāmā bhaviṣyanti | rājāno 'pi rājaputrā api rājāmātyā api rājamahāmātrā api darśanakāmā bhaviṣyanti | balacakravartino 'pi rājānaḥ, cakravartino 'pi saptaratnasamanvāgatāḥ sakumārāḥ sāmātyāḥ sāntaḥpuraparivārā darśanakāmā bhaviṣyanti satkārārthinaḥ | tāvanmadhuraṃ sa dharmabhāṇako dharmaṃ bhāṣiṣyate yathābhūtaṃ yathoktaṃ tathāgatena | anye 'pi brāhmaṇagṛhapatayo naigamajānapadāstasya dharmabhāṇakasya (vaidya 219) satatasamitaṃ samanubaddhā bhaviṣyanti yāvadāyuṣparyavasānam | tathāgataśrāvakā api asya darśanakāmā bhaviṣyanti | pratyekabuddhā apyasya darśanakāmā bhaviṣyanti | buddhā apyasya bhagavanto darśanakāmā bhaviṣyanti | yasyāṃ ca diśi sa kulaputro vā kuladuhitā vā vihariṣyati, tasyāṃ diśi tathāgatābhimukhaṃ dharmaṃ deśayiṣyati, buddhadharmāṇāṃ ca bhājanabhūto bhaviṣyati | evaṃ manojñastasya gambhīro dharmaśabdo niścariṣyati ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

jihvendriyaṃ tasya viśiṣṭu bhoti na jātu hīnaṃ rasa svādayeta / nikṣiptamātrāśca bhavanti divyā rasena divyena samanvitāśca // saddhp_18.52 //

valgusvarāṃ madhura prabhāṣate girāṃ śravaṇīyamiṣṭāṃ ca manoramāṃ ca / parṣāya madhyasmi ha premaṇīyaṃ gambhīraghoṣaṃ ca sadā prabhāṣate // saddhp_18.53 //

yaścāpi dharmaṃ śṛṇute 'sya bhāṣato dṛṣṭāntakoṭīnayutairanekaiḥ / prāmodya tatrāpi janeti so 'graṃ pūjāṃ ca tasya kurute 'prameyām // saddhp_18.54 //

devā pi nāgāsuraguhyakāśca draṣṭuṃ tamicchanti ca nityakālam / śṛṇvanti dharmaṃ ca sagauravāśca ime guṇāstasya bhavanti sarve // saddhp_18.55 //

ākāṅkṣamāṇaśca ima lokadhātuṃ svareṇa sarvāmabhivijñapeyā / snigdhaḥ svaro 'sya madhuraśca bhoti gambhīra valguśca supremaṇīyaḥ // saddhp_18.56 //

rājāna ye kṣitipati cakravartinaḥ pūjārthikāstasyupasaṃkramanti / saputradārā kariyāṇa añjaliṃ śṛṇvanti dharmasya ca nityakālam // saddhp_18.57 //

yakṣāṇa co bhoti sadā puraskṛto nāgāna gandharvagaṇāna caiva / piśācakānāṃ ca piśācikānāṃ susatkṛto mānitu pūjitaśca // saddhp_18.58 //

brahmāpi tasya vaśavarti bhoti maheśvaro īśvara devaputraḥ / śakrastathānye 'pi ca devaputrā bahudevakanyāścupasaṃkramanti // saddhp_18.59 //

buddhāśca ye lokahitānukampakāḥ saśrāvakāstasya niśāmya ghoṣam / karonti rakṣāṃ mukhadarśanāya tuṣṭāśca bhonti bruvato 'sya dharmam // saddhp_18.60 //

punaraparaṃ satatasamitābhiyukta sa bodhisattvo mahāsattva imaṃ dharmaparyāyaṃ dhārayamāṇo vā vācayamāno vā prakāśayamāno vā deśayamāno vā likhamāno vā aṣṭau kāyaguṇaśatāni pratilapsyati | tasya kāyaḥ śuddhaḥ pariśuddho vaiḍūryapariśuddhacchavivarṇo bhaviṣyati, priyadarśanaḥ sattvānām | sa tasminnātmabhāve pariśuddhe sarvaṃ trisāhasramahāsāhasralokadhātuṃ drakṣyati | ye ca trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sattvāścyavanti upapadyante ca, hīnāḥ praṇītāśca, suvarṇā durvarṇāḥ, sugatau durgatau, ye ca cakravālamahācakravāleṣu merusumeruṣu ca parvatarājeṣu sattvāḥ prativasanti, ye ca adhastādavīcyāmūrdhvaṃ ca yāvad bhavāgraṃ sattvāḥ prativasanti, tān sarvān sva ātmabhāve drakṣyati | ye cāpi kecidasmiṃstrisāhasramahāsāhasre lokadhātrau śrāvakā vā pratyekabuddhā vā bodhisattvā vā tathāgatā vā prativasanti, yaṃ ca te tathāgatā dharmaṃ deśayanti, ye ca sattvāstāṃstathāgatān paryupāsante, sarveṣāṃ teṣāṃ sattvānāmātmabhāvapratilambhān sva ātmabhāve drakṣyati | tatkasya hetoḥ? yathāpīdaṃ pariśuddhatvādātmabhāvasyeti ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

pariśuddha tasyo bhavatetmabhāvo yathāpi vaiḍūryamayo viśuddhaḥ / sattvāna nityaṃ priyadarśanaśca yaḥ sūtra dhāreti idaṃ udāram // saddhp_18.61 //

ādarśapṛṣṭhe yatha vimbu paśyet loko 'sya kāye ayu dṛśyate tathā / svayaṃbhu so paśyati nānyi sattvāḥ pariśuddhi kāyasmi ima evarūpā // saddhp_18.62 //

ye lokadhātau hi ihāsti sattvā manuṣya devāsura guhyakā vā / narakeṣu preteṣu tiraścayoniṣu pratibimbu saṃdṛśyati tatra kāye // saddhp_18.63 //

vimāna devāna bhavāgra yāvacchailaṃ pi co parvatacakravālam / himavān sumeruśca mahāṃśca meruḥ kāyasmi dṛśyantimi sarvathaiva // saddhp_18.64 //

buddhān pi so paśyati ātmabhāve saśrāvakān buddhasutāṃstathānyān / ye bodhisattvā viharanti caikakā gaṇe ca ye dharma prakāśayanti // saddhp_18.65 //

etādṛśī kāyaviśuddhi tasya yahi dṛśyate sarviya lokadhātuḥ / na ca tāva so divya na prāpuṇoti prakṛtīya kāyasyiyamīdṛśī bhavet // saddhp_18.66 //

punaraparaṃ satatasamitābhiyukta asya bodhisattvasya mahāsattvasya tathāgate parinirvṛte imaṃ dharmaparyāyaṃ dhārayato deśayataḥ saṃprakāśayato likhato vācayatastairdvādaśabhirmanaskāraguṇaśataiḥ samanvāgataṃ manaindriyaṃ pariśuddhaṃ bhaviṣyati | sa tena pariśuddhena manaindriyeṇa yadyekagāthāmapyantaśaḥ śroṣyati, tasya bahvarthamājñāsyati | sa tāvamabudhya tannidānaṃ māsamapi dharmaṃ deśayiṣyati, caturmāsamapi saṃvatsaramapi dharmaṃ deśayiṣyati | yaṃ ca dharmaṃ bhāṣiṣyati, so 'sya smṛto na sa saṃpramoṣaṃ yāsyati | ye kecillaukikā lokavyavahārā bhāṣyāṇi vā mantrā vā, sarvāṃstān dharmanayena saṃsyandayiṣyati | yāvantaśca kecitrisāhasramahāsāhasrāyāṃ lokadhātau ṣaṭsu gatiṣūpapannāḥ sattvāḥ saṃsaranti, sarveṣāṃ teṣāṃ sattvānāṃ cittacaritavispanditāni jñāsyati | iñjitamanyitaprapañcitāni jñāsyati praviciniṣyati | apratilabdhe ca tāvadāryajñāne evaṃrūpaṃ cāsya manaindriyaṃ pariśuddhaṃ bhaviṣyati || yāṃ yāṃ ca dharmaniruktimanuvicintya dharmaṃ deśayiṣyati, sarvaṃ tad bhūtaṃ deśayiṣyati | sarvaṃ tattathāgatabhāṣitaṃ sarvaṃ pūrvajinasūtraparyāyanirdiṣṭaṃ bhāṣati ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

manaindriyaṃ tasya viśuddha bhoti prabhāsvaraṃ śuddhamanāvilaṃ ca / so tena dharmān vividhān prajānati hīnānathotkṛṣṭa tathaiva madhyamān // saddhp_18.67 //

ekāmapi gātha śruṇitva dhīro artha bahuṃ jānati tasya tatra / samitaṃ ca bhūtaṃ ca sadā prabhāṣate māsān pi catvāri tathāpi varṣam // saddhp_18.68 //

ye cāpi sattvā iha lokadhātau abhyantare bāhiri ye vasanti / devā manuṣyāsuraguhyakāśca nāgāśca ye cāpi tiraścayoniṣu // saddhp_18.69 //

ṣaṭsu gatīṣu nivasanti sattvā vicintitaṃ teṣa bhaveta yaṃ ca / ekakṣaṇe sarvi vidurvijānate dhāretva sūtraṃ ima ānuśaṃsāḥ // saddhp_18.70 //

yaṃ cāpi buddhaḥ śatapuṇyalakṣaṇo dharmaṃ prakāśedida sarvaloke / tasyāpi śabdaṃ śṛṇute viśuddhaṃ yaṃ cāpi so bhāṣati gṛhyate tat // saddhp_18.71 //

bahūn vicinteti ca agradharmān bahūṃśca so bhāṣati nityakālam / na cāsya saṃmoha kadāci bhoti dhāretva sūtraṃ imi ānuśaṃsāḥ // saddhp_18.72 //

saṃdhiṃ visaṃdhiṃ ca vijānate 'sau sarveṣu dharmeṣu vilakṣaṇāni / prajānate artha niruktayaśca yathā ca taṃ jānati bhāṣate tathā // saddhp_18.73 //

yaṃ bhāṣitaṃ bhotiha dīrgharātraṃ pūrvehi lokācariyehi sūtram / taṃ dharma so bhāṣati nityakālaṃ asaṃtrasanto pariṣāya madhye // saddhp_18.74 //

manaindriyaṃ īdṛśamasya bhoti dhāretva sūtraṃ imu vācayitvā / na ca tāva asaṅgaṃ labhate ha jñānaṃ pūrvaṃgamaṃ tasya imaṃ tu bhoti // saddhp_18.75 //

ācāryabhūmau hi sthitaśca bhoti sarveṣa sattvāna katheya dharmam / niruktikoṭīkuśalaśca bhoti imu dhārayanto sugatasya sutram // saddhp_18.76 //

iti śrīsaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye dharmabhāṇakānuśaṃsāparivarto nāmāṣṭādaśamaḥ ||

saddhp_19: sadāparibhūtaparivartaḥ |

atha khalu bhagavān mahāsthāmaprāptaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayate sma - anenāpi tāvanmahāsthāmaprāpta paryāyeṇa evaṃ veditavyam - yathā ya imamevaṃrūpaṃ dharmaparyāyaṃ pratikṣepsyanti, evaṃrūpāṃśca sūtrāntadhārakāṃśca bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā ākrośiṣyanti, paribhāṣiṣyanti, asatyayā paruṣayā vācā samudācariṣyanti, teṣāmevamaniṣṭo vipāko bhaviṣyati, yo na śakyaṃ vācā parikīrtayitum | ye ca imamaevaṃrūpaṃ sūtrāntaṃ dhārayiṣyanti vācayiṣyanti deśayiṣyanti paryavāpsyanti, parebhyaśca vistareṇa saṃprakāśayiṣyanti, teṣāmevamiṣṭo vipāko bhaviṣyati yādṛśo mayā pūrvaṃ parikīrtitaḥ | evaṃrūpāṃ ca cakṣuḥśrotraghrāṇajihvākāyamanaḥ - pariśuddhimadhigamiṣyanti ||

bhūtapūrvaṃ mahāsthāmaprāpta atīte 'dhvanyasaṃkhyeyaiḥ kalpairasaṃkhyeyatarairvipulairaprameyairacintyaistebhyaḥ pareṇa paratareṇa yadāsīt - tena kālena samayena bhīṣmagarjitasvararājo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān vinirbhoge kalpe mahāsaṃbhavāyāṃ lokadhātau | sa khalu punarmahāsthāmaprāpta bhagavān bhīṣmagarjitasvararājastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastasyāṃ mahāsaṃbhavāyāṃ lokadhātau sadevamānuṣāsurasya lokasya purato dharmaṃ deśayati sma | yadidaṃ śrāvakāṇāṃ caturāryasatyasaṃprayuktaṃ dharmaṃ deśayati sma jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsasamatikramāya nirvāṇaparyavasānaṃ pratītyasamutpādapravṛttim | bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktānāmanuttarāṃ samyaksaṃbodhimārabhya tathāgatajñānadarśanaparyavasānaṃ dharmaṃ deśayati sma | tasya khalu punarmahāsthāmaprāpta bhagavato bhīṣmagarjitasvararājasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya catvāriṃśadgaṅgānadīvālikāsamāni kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇyāyuṣpramāṇamabhūt | parinirvṛtasya jambudvīpaparamāṇurajaḥsamāni kalpakoṭīnayutaśatasahasrāṇi saddharmaḥ sthito 'bhūt | caturdvīpaparamāṇurajaḥsamāni kalpakoṭīnayutasahasrāṇi saddharmapratirūpakaḥ sthito 'bhūt | tasyāṃ khalu punarmahāsthāmaprāpta mahāsaṃbhavāyāṃ lokadhātau bhagavato bhīṣmagarjitasvararājasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya parinirvṛtasya saddharmapratirūpake ca antarhite aparo 'pi

bhīṣmagarjitasvararāja eva tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | anayā mahāsthāmaprāpta paraṃparayā tasyāṃ mahāsaṃbhavāyāṃ lokadhātau bhīṣmagarjitasvararājanāmnāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ viṃśatikoṭīnayutaśatasahasrāṇyabhūvan | tatra mahāsthāmaprāpta yo 'sau tathāgataḥ sarvapūrvako 'bhūd bhīṣmagarjitasvararājo nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān, tasya bhagavataḥ parinirvṛtasya saddharme 'ntarhite saddharmapratirūpake ca antardhīyamāne tasmin śāsane 'dhimānikabhikṣvadhyākrānte (vaidya 225) sadāparibhūto nāma bodhisattvo bhikṣurabhūt | kena kāraṇena mahāsthāmaprāpta sa bodhisattvo mahāsattvaḥ sadāparibhūta ityucyate? sa khalu punarmahāsthāmaprāpta bodhisattvo mahāsattvo yaṃ yameva paśyati bhikṣuṃ vā bhikṣūṇīṃ vā upāsakaṃ vā upāsikāṃ vā, taṃ tamupasaṃkramya eva vadati - nāhamāyuṣmanto yuṣmākaṃ paribhavāmi | aparibhūtā yūyam | tatkasya hetoḥ? sarve hi bhavanto bodhisattvacaryāṃ carantu | bhaviṣyatha yūyaṃ tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā iti | anena mahāsthāmaprāpta paryāyeṇa sa bodhisattvo mahāsattvo bhikṣubhūto noddeśaṃ karoti, na svādhyāya karoti, anyatra yaṃ yameva paśyati dūragatamapi, sarvaṃ tamupaṃsakramya evaṃ saṃśrāvayati bhikṣuṃ vā bhikṣuṇīṃ vā upāsakaṃ vā upāsikāṃ vā, taṃ tamupasaṃkramyaivaṃ vadati - nāhaṃ bhaginyo

yuṣmākaṃ paribhavāmi | aparibhūtā yūyam | tatkasya hetoḥ? sarvā yūyaṃ bodhisattvacaryāṃ caradhvam | bhaviṣyatha yūyaṃ tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ | yaṃ yameva mahāsthāmaprāpta sa bodhisattvo mahāsattvastasmin samaye bhikṣuṃ vā bhikṣuṇīṃ vā upāsakaṃ vā upāsikāṃ vā evaṃ saṃśrāvayati, sarve 'sya yadbhūyastvena krudhyanti, vyāpādanti aprasādamutpādayanti ākrośanti paribhāṣante - kuto 'yamapṛṣṭo bhikṣuraparibhavacittamityasmākamupadarśayati? paribhūtamātmānaṃ karoti yadasmākaṃ vyākarotyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau asantamanākāṅkṣitaṃ ca | atha khalu mahāsthāmaprāpta tasya bodhisattvasya mahāsattvasya bahūni varṣāṇi tathā ākruśyataḥ paribhāṣyamāṇasya gacchanti | na ca kasyacit krudhyati, na vyāpādacittamutpādayati | ye cāsya evaṃ saṃśrāvayato loṣṭaṃ vā daṇḍaṃ vā kṣipanti, sa teṣāṃ dūrata eva uccaiḥsvaraṃ kṛtvā saṃśrāvayati sma - nāhaṃ yuṣmākaṃ paribhavāmīti | tasya tābhirabhimānikabhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikābhiḥ satatasamitaṃ saṃśrāvyamāṇābhiḥ sadāparibhūta iti nāma kṛtamabhūt ||

tena khalu punarmahāsthāmaprāpta sadāparibhūtena bodhisattvena mahāsattvena kālakriyāyāṃ pratyupasthitāyāṃ maraṇakālasamaye pratyupasthite ayaṃ saddharmapuṇḍarīko dharmaparyāyaḥ śruto 'bhūt | tena ca bhagavatā bhīṣmagarjitasvararājena tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena ayaṃ dharmaparyāyo viṃśatibhirgāthāviṃśatikoṭīnayutaśatasahasrairbhāṣito 'bhūt | sa ca sadāparibhūto bodhisattvo mahāsattvo maraṇakālasamaye pratyupasthite antarīkṣanirghoṣādimaṃ dharmaparyāyamaśrauṣīt | yena kenacid bhāṣitamantarīkṣānnirghoṣaṃ śrutvā imaṃ dharmaparyāyamudgṛhītavān, imāṃ caivaṃrūpāṃ cakṣurviśuddhiṃ śrotraviśuddhiṃ ghrāṇaviśuddhiṃ jihvāviśuddhiṃ kāyaviśuddhiṃ manoviśuddhiṃ ca pratilabdhavān | sahapratilabdhābhirviśuddhibhiḥ punaranyāni viṃśativarṣakoṭīnayutaśatasahasrāṇi ātmano jīvitasaṃskāramadhiṣṭhāya imaṃ saddharmapuṇḍarīkaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśitavān | ye ca te 'bhimānikāḥ sattvā bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikāḥ, ye pūrvaṃ nāhaṃ yuṣmākaṃ paribhavāmīti saṃśrāvitāḥ, yairasyedaṃ sadāparibhūta iti nāma kṛtamabhūt, tasyodārarddhibalasthāmaṃ pratijñāpratibhānabalasthāmaṃ prajñābalasthāmaṃ (vaidya 226) ca dṛṣṭvā sarve 'nusahāyībhūtā abhūvan dharmaśravaṇāya | sarve tena anyāni ca bahūni prāṇikoṭīnayutaśatasahasrāṇi anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau samādāpitānyabhūvan ||

sa khalu punarmahāsthāmaprāpta bodhisattvo mahāsattvastataścyavitvā candrasvararājasahanāmnāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ viṃśatikoṭīśatānyārāgitavān, sarveṣu ca imaṃ dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayāmāsa | so 'nupūrveṇa tenaiva pūrvakeṇa kuśalamūlena punarapyanupūrveṇa dundubhisvararājasahanāmnāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ viṃśatimeva tathāgatakoṭīnayutaśatasahasrāṇyārāgitavān | sarveṣu ca imameva saddharmapuṇḍarīkaṃ dharmaparyāyamārāgitavān, saṃprakāśitavāṃścatasṛṇāṃ parṣadām | so 'nenaiva pūrvakeṇa kuśalamūlena punarapyapūrveṇa meghasvararājasahanāmnāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ viṃśatimeva tathāgatakoṭīśatasahasrāṇyārāgitavān, sarveṣu ca imameva saddharmapuṇḍarīkaṃ dharmaparyāyamāragitavān, saṃprakāśitavāṃścatasṛṇāṃ parṣadām | sarveṣu ca evaṃrūpayā cakṣuḥpariśuddhayā samanvāgato 'bhūt, śrotrapariśuddhyā ghrāṇapariśuddhayā jihvāpariśuddhayā kāyapariśuddhayā manaḥpariśuddhayā samanvāgato 'bhūt ||

sa khalu punarmahāsthāmaprāpta sadāparibhūto bodhisattvo mahāsattva iyatāṃ tathāgata koṭīnayutaśatasahasrāṇāṃ satkāraṃ gurukāraṃ mānanāṃ pūjanāmarcanāmapacāyanāṃ kṛtvā anyeṣāṃ ca bahūnāṃ buddhakoṭīnayutaśatasahasrāṇāṃ satkāraṃ gurukāraṃ mānanāṃ pūjanāmarcanāmapacāyanāṃ kṛtvā, sarveṣu ca teṣu imameva saddharmapuṇḍarīkaṃ dharmaparyāyamārāgitavān, ārāgayitvā sa tenaiva pūrvakeṇa kuśalamūlena paripakvena anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaḥ | syātkhalu punaste mahāsthāmaprāpta evaṃ kāṅkṣā vā vimatirvā vicikitsā vā - anyaḥ sa tena kālena tena samayena sadāparibhūto nāma bodhisattvo mahāsattvo 'bhūt, yastasya bhagavato bhīṣmagarjitasvararājasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya śāsane catasṛṇāṃ parṣadāṃ sadāparibhūtaḥ saṃmato 'bhūt, yena te tāvantastathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā ārāgitā abhūvan? na khalu punaste mahāsthāmaprāpta evaṃ draṣṭavyam | tatkasya hetoḥ? ahameva sa mahāsthāmaprāpta tena kālena tena samayena sadāparibhūto nāma bodhisattvo mahāsattvo 'bhūvam | yadā mayā mahāsthāmaprāpta pūrvamayaṃ dharmaparyāyo nodgṛhīto 'bhaviṣyat, na dhāritaḥ, nāhamevaṃ kṣipramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddho 'bhaviṣyam | yataścāhaṃ mahāsthāmaprāpta paurvikāṇāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantikādimaṃ dharmaparyāyaṃ dhāritavān vācitavān deśitavān, tato 'hamevaṃ kṣipramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaḥ | yānyapi tāni mahāsthāmaprāpta tena sadāparibhūtena bodhisattvena mahāsattvena bhikṣuśatāni bhikṣuṇīśatāni ca upāsakaśatāni upāsikāśatāni ca tasya bhagavataḥ

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.