Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 1/4

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa

Saddharmapuṇḍarīkasūtra

Thông tin
GRETIL — P.L. Vaidya, Darbhanga : The Mithila Institute, 1960 (Buddhist Sanskrit Texts, 6).CC BY-NC-SA 4.0

Saddharmapuṇḍarīkasūtra

saddharmapuṇḍarīkasūtram | || namaḥ sarvabuddhabodhisattvebhyaḥ | namaḥ sarvatathāgatapratyekabuddhāryaśrāvakebhyo 'tītānāgatapratyutpannebhyaśca bodhisattvebhyaḥ ||

saddhp_1: nidānaparivartaḥ |

evaṃ mayā śrutam | ekasmin samaye bhagavān rājagṛhe viharati sma gṛdhrakūṭe parvate mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ dvādaśabhirbhikṣuśataiḥ sarvairarhadbhiḥ kṣīṇāsravairniḥkleśairvaśībhūtaiḥ suvimuktacittaiḥ suvimuktaprajñairājāneyairmahānāgaiḥ kṛtakṛtyaiḥ kṛtakaraṇīyairapahṛtabhārairanuprāptasvakārthaiḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaiḥ samyagājñāsuvimuktacittaiḥ sarvacetovaśitāparamapāramitāprāptairabhijñātābhijñātairmahāśrāvakaiḥ | tadyathā - āyuṣmatā ca ājñātakauṇḍinyena, āyuṣmatā ca aśvajitā, āyuṣmatā ca bāṣpeṇa, āyuṣmatā ca mahānāmnā, āyuṣmatā ca bhadrikeṇa, āyuṣmatā ca mahākāśyapena, āyuṣmatā ca urubilvakāśyapena, āyuṣmatā ca nadīkāśyapena, āyuṣmatā ca gayākāśyapena, āyuṣmatā ca śāriputreṇa, āyuṣmatā ca mahāmaudgalyāyanena, āyuṣmatā ca mahākātyāyanena, āyuṣmatā ca aniruddhena, āyuṣmatā ca revatena, āyuṣmatā ca kapphinena, āyuṣmatā ca gavāṃpatinā, āyuṣmatā ca pilindavatsena, āyuṣmatā ca bakkulena, āyuṣmatā ca mahākauṣṭhilena, āyuṣmatā ca bharadvājena, āyuṣmatā ca mahānandena, āyuṣmatā ca upanandena, āyuṣmatā ca sundaranandena, āyuṣmatā ca pūrṇamaitrāyaṇīputreṇa, āyuṣmatā ca subhūtinā āyuṣmatā ca rāhulena | ebhiścānyaiśca mahāśrāvakaiḥ - āyuṣmatā ca ānandena śaikṣeṇa | anyābhyāṃ ca dvābhyāṃ bhikṣusahasrābhyāṃ śaikṣāśaikṣābhyām | mahāprajāpatīpramukhaiśca ṣaḍbhirbhikṣuṇīsahasraiḥ |

yaśodharayā ca bhikṣuṇyā rāhulamātrā saparivārayā | aśītyā ca bodhisattvasahasraiḥ sārdhaṃ sarvairavaivartikairekajātipratibaddhairyaduta anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, dhāraṇīpratilabdhairmahāpratibhānapratiṣṭhitairavaivartyadharmacakrapravartakairbahubuddhaśataparyupāsitairbahubuddha śatasahasrāvaropitakuśalamūlairbuddhaśatasahasrasaṃstutairmaitrīparibhāvitakāyacittaistathāgatajñānāvatāraṇakuśalairmahāprajñaiḥ prajñāpāramitāgatiṃgatairbahulokadhātuśatasahasraviśrutairbahuprāṇikoṭīnayutaśatasahasrasaṃtārakaiḥ | tadyathā - mañjuśriyā ca kumārabhūtena bodhisattvena mahāsattvena, avalokiteśvareṇa ca mahāsthāmaprāptena ca sarvārthanāmnā ca nityodyuktena ca anikṣiptadhureṇa ca ratnapāṇinā ca bhaiṣajyarājena ca bhaiṣajyasamudgatena ca vyūharājena ca pradānaśūreṇa ca ratnacandreṇa ca ratnaprabheṇa (vaidya 2) ca pūrṇacandreṇa ca mahāvikrāmiṇā ca anantavikrāmiṇā ca trailokyavikrāmiṇā ca mahāpratibhānena ca satatasamitābhiyuktena ca dharaṇīdhareṇa ca akṣayamatinā ca padmaśriyā ca nakṣatrarājena ca maitreyeṇa ca bodhisattvena mahāsattvena, siṃhena ca bodhisattvena mahāsattvena | bhadrapālapūrvaṃgamaiśca ṣoḍaśabhiḥ satpuruṣaiḥ sārdham | tadyathā - bhadrapālena ca ratnākareṇa ca susārthavāhena ca naradattena ca guhyaguptena ca varuṇadattena ca indradattena ca uttaramatinā ca viśeṣamatinā ca vardhamānamatinā ca amoghadarśinā ca susaṃprasthitena ca suvikrāntavikrāmiṇā ca anupamamatinā ca sūryagarbheṇa ca dharaṇīṃdhareṇa ca | evaṃpramukhairaśītyā ca bodhisattvasahasraiḥ sārdham | śakreṇa ca

devānāmindreṇa sārdhaṃ viṃśatidevaputrasahasraparivāreṇa | tadyathā - candreṇa ca devaputreṇa sūryeṇa ca devaputreṇa samantagandhena ca devaputreṇa ratnaprabheṇa ca devaputreṇa avabhāsaprabheṇa ca devaputreṇa | evaṃpramukhairviśatyā ca devaputrasahasraiḥ | caturbhiśca mahārājaiḥ sārdhaṃ triṃśaddevaputrasahasraparivāraiḥ | tadyathā - virūḍhakena ca mahārājena, virūpākṣeṇa ca mahārājena, dhṛtarāṣṭreṇa ca mahārājena, vaiśravaṇena ca mahārājena | īśvareṇa ca devaputreṇa ca maheśvareṇa ca devaputreṇa triṃśaddevaputrasahasraparivārābhyām | brahmaṇā ca sahāṃpatinā sārdhaṃ dvādaśabrahmakāyikadevaputrasahasraparivāreṇa | tadyathā - śikhinā ca brahmaṇā jyotiṣprabheṇa ca brahmaṇā | evaṃpramukhairdvādaśabhiśca brahmakāyikadevaputrasahasraiḥ | aṣṭābhiśca nāgarājaiḥ sārdhaṃ bahunāgakoṭīśatasahasraparivāraiḥ | tadyathā - nandena ca nāgarājena, upanandena ca nāgarājena, sāgareṇa ca vāsukinā ca takṣakeṇa ca manasvinā ca anavataptena ca utpalakena ca nāgarājena | caturbhiśca kinnararājaiḥ sārdhaṃ bahukinnarakoṭīśatasahasraparivāraiḥ | tadyathā - drumeṇa ca kinnararājena, mahādharmeṇa ca kinnararājena, sudharmeṇa ca kinnararājena, dharmadhareṇa ca kinnararājena | caturbhiśca gandharvakāyikadevaputraiḥ sārdhaṃ bahugandharvaśatasahasraparivāraiḥ | tadyathā - manojñena ca gandharveṇa manojñasvareṇa ca madhureṇa ca madhurasvareṇa ca gandharveṇa | caturbhiścāsurendraiḥ sārdhaṃ bahvasurakoṭīśatasahasraparivāraiḥ | tadyathā - balinā ca asurendreṇa, kharaskandhena ca asurendreṇa, vemacitriṇā ca

asurendreṇa, rāhuṇā ca asurendreṇa | caturbhiśca garuḍendraiḥ sārdhaṃ bahugaruḍakoṭīśatasahasraparivāraiḥ | tadyathā - mahātejasā ca garuḍendreṇa, mahākāyena ca mahāpūrṇena ca maharddhiprāptena ca garuḍendreṇa | rājñā ca ajātaśatruṇā māgadhena vaidehīputreṇa sārdham ||

tena khalu punaḥ samayena bhagavāṃścatasṛbhiḥ parṣadbhiḥ parivṛtaḥ puraskṛtaḥ satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito 'rcito 'pacāyito mahānirdeśaṃ nāma dharmaparyāyaṃ sūtrāntaṃ mahāvaipulyaṃ bodhisattvāvavādaṃ sarvabuddhaparigrahaṃ bhāṣitvā tasminneva mahādharmāsane paryaṅkamābhujya anantanirdeśapratiṣṭhānaṃ nāma samādhiṃ samāpanno 'bhūdaniñjamānena kāyena sthito 'niñjaprāptena ca cittena | samanantarasamāpannasya khalu punarbhagavato māndāravamahāmāndāravāṇāṃ mañjūṣakamahāmañjūṣakāṇāṃ divyānāṃ puṣpāṇāṃ mahatpuṣpavarṣamabhiprāvarṣat, bhagavantaṃ tāśca catasraḥ parṣado 'bhyavākiran | (vaidya 3) sarvāvacca buddhakṣetraṃ ṣaḍvikāraṃ prakampitamabhūccalitaṃ saṃpracalitaṃ vedhitaṃ saṃpravedhitaṃ kṣubhitaṃ saṃprakṣubhitam | tena khalu punaḥ samayena tasyāṃ parṣadi bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyāḥ saṃnipatitā abhūvan saṃniṣaṇṇāḥ, rājānaśca maṇḍalino balacakravartinaścaturdvīpakacakravartinaśca | te sarve saparivārā bhagavantaṃ vyavalokayanti sma āścaryaprāptā adbhutaprāptā audbilyaprāptāḥ ||

atha khalu tasyāṃ velāyāṃ bhagavato bhrūvivarāntarādūrṇākośādekā raśmirniścaritā | sā pūrvasyāṃ diśi aṣṭādaśabuddhakṣetrasahasrāṇi prasṛtā | tāni ca sarvāṇi buddhakṣetrāṇi tasyā raśmeḥ prabhayā suparisphuṭāni saṃdṛśyante sma yāvadavīcirmahānirayo yāvacca bhavāgram | ye ca teṣu buddhakṣetreṣu ṣaṭsu gatiṣu sattvāḥ saṃvidyante sma, te sarve 'śeṣeṇa saṃdṛśyante sma | ye ca teṣu buddhakṣetreṣu buddhā bhagavantastiṣṭhanti dhriyante yāpayanti ca, te 'pi sarve saṃdṛśyante sma | yaṃ ca te buddhā bhagavanto dharmaṃ deśayanti, sa ca sarvo nikhilena śrūyate sma | ye ca teṣu buddhakṣetreṣu bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā yogino yogācārāḥ prāptaphalāścāprāptaphalāśca, te 'pi sarve saṃdṛśyante sma | ye ca teṣu buddhakṣetreṣu bodhisattvā mahāsattvā anekavividhaśravaṇārambaṇādhimuktihetukāraṇairupāyakauśalyairbodhisattvacaryāṃ caranti, te 'pi sarve saṃdṛśyante sma | ye ca teṣu buddhakṣetreṣu buddhā bhagavantaḥ parinirvṛtāḥ, te 'pi sarve saṃdṛśyante sma | ye ca teṣu buddhakṣetreṣu parinirvṛtānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ dhātustūpā ratnamayāḥ te 'pi sarve saṃdṛśyante sma ||

atha khalu maitreyasya bodhisattvasya mahāsattvasyaitadabhūt - mahānimittaṃ prātihāryaṃ batedaṃ tathāgatena kṛtam | ko nvatra heturbhaviṣyati kiṃ kāraṇaṃ yadbhagavatā idamevaṃrūpaṃ mahānimittaṃ prātihāryaṃ kṛtam? bhagavāṃśca samādhiṃ samāpannaḥ | imāni caivaṃrūpāṇi mahāścaryādbhutācintyāni maharddhiprātihāryāṇi saṃdṛśyante sma | kiṃ nu khalvahametamarthaṃ paripraṣṭavyaṃ paripṛccheyam? ko nvatra samarthaḥ syādetamarthaṃ visarjayitum? tasyaitadabhūt - ayaṃ mañjuśrīḥ kumārabhūtaḥ pūrvajinakṛtādhikāro 'varopitakuśalamūlo bahubuddhaparyupāsitaḥ | dṛṣṭapūrvāṇi ca anena mañjuśriyā kumārabhūtena pūrvakāṇāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmevaṃrūpāṇi nimittāni bhaviṣyanti, anubhūtapūrvāṇi ca mahādharmasāṃkathyāni | yannvahaṃ mañjuśriyaṃ kumārabhūtametamarthaṃ paripṛccheyam ||

tāsāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikānāṃ bahūnāṃ ca devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyāṇāmimamevaṃrūpaṃ bhagavato mahānimittaṃ prātihāryāvabhāsaṃ dṛṣṭvā āścaryaprāptānāmadbhutaprāptānāṃ kautūhalaprāptānāmetadabhavat - kiṃ nu khalu vayamimamevaṃrūpaṃ bhagavato maharddhiprātihāryāvabhāsaṃ kṛtaṃ paripṛcchema?

atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvastasminneva kṣaṇalavamuhūrte tāsāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya ātmanā ca dharmasaṃśayaprāptastasyāṃ velāyāṃ mañjuśriyaṃ (vaidya 4) kumārabhūtametadavocat - ko nvatra mañjuśrīrhetuḥ kaḥ pratyayo yadayamevaṃrūpa āścaryādbhuto bhagavatā ṛddhayavabhāsaḥ kṛtaḥ, imāni cāṣṭādaśabuddhakṣetrasahasrāṇi vicitrāṇi darśanīyāni paramadarśanīyāni tathāgatapūrvaṃgamāni tathāgatapariṇāyakāni saṃdṛśyante?

atha khalu maitreyo bodhisattvo mahāsattvo mañjuśriyaṃ kumārabhūtamābhirgāthābhiradhyabhāṣata -

kiṃ kāraṇaṃ mañjuśirī iyaṃ hi raśmiḥ pramuktā naranāyakena / prabhāsayantī bhramukāntarātu ūrṇāya kośādiyamekaraśmiḥ // saddhp_1.1 //

māndāravāṇāṃ ca mahanta varṣaṃ puṣpāṇi muñcanti surāḥ suhṛṣṭāḥ / mañjūṣakāṃścandanacūrṇamiśrān divyān sugandhāṃśca manoramāṃśca // saddhp_1.2 //

yehī mahī śobhatiyaṃ samantāt parṣāśca catvāra sulabdhaharṣāḥ / sarvaṃ ca kṣetraṃ imu saṃprakampitaṃ ṣaḍbhirvikārehi subhīṣmarūpam // saddhp_1.3 //

sā caiva raśmī purimādiśāya aṣṭādaśakṣetrasahasra pūrṇāḥ / avabhāsayī ekakṣaṇena sarve suvarṇavarṇā iva bhonti kṣetrāḥ // saddhp_1.4 //

yāvānavīcī paramaṃ bhavāgraṃ kṣetreṣu yāvanti ca teṣu sattvāḥ / ṣaṭsū gatīṣū tahi vidyamānā cyavanti ye cāpyupapadyi tatra // saddhp_1.5 //

karmāṇi citrā vividhāni teṣāṃgatīṣu dṛśyanti sukhā dukhā ca / hīnā praṇītā tatha madhyamā ca iha sthito addaśi sarvametat // saddhp_1.6 //

buddhāṃśca paśyāmi narendrasiṃhān prakāśayanto vivaranti dharmam / praśāsamānān bahusattvakoṭīḥ udāharanto madhurasvarāṃ giram // saddhp_1.7 //

gambhīranirghoṣamudāramadbhutaṃ muñcanti kṣetreṣu svakasvakeṣu / dṛṣṭāntahetūnayutāna koṭibhiḥ prakāśayanto imu buddhadharmam // saddhp_1.8 //

duḥkhena saṃpīḍita ye ca sattvā jātījarākhinnamanā ajānakāḥ / teṣāṃ prakāśenti praśāntanirvṛtiṃ duḥkhasya anto ayu bhikṣave ti // saddhp_1.9 //

udārasthāmādhigatāśca ye narāḥ puṇyairupetāstatha buddhadarśanaiḥ / pratyekayānaṃ ca vadanti teṣāṃ saṃvarṇayanto ima dharmanetrīm // saddhp_1.10 //

ye cāpi anye sugatasya putrā anuttaraṃ jñāna gaveṣamāṇāḥ / vividhāṃ kriyāṃ kurviṣu sarvakālaṃ teṣāṃ pi bodhāya vadanti varṇam // saddhp_1.11 //

śṛṇomi paśyāmi ca mañjughoṣa iha sthito īdṛśakāni tatra / anyā viśeṣāṇa sahasrakoṭyaḥ pradeśamātraṃ tatu varṇayiṣye // saddhp_1.12 //

paśyāmi kṣetreṣu bahūṣu cāpi ye bodhisattvā yatha gaṅgavālikāḥ / koṭīsahasrāṇi analpakāni vividhena vīryeṇa janenti bodhim // saddhp_1.13 //

dadanti dānāni tathaiva kecid dhanaṃ hiraṇyaṃ rajataṃ suvarṇam / muktāmaṇiṃ śaṅkhaśilāpravālaṃ dāsāṃśca dāsī rathaaśvaeḍakān // saddhp_1.14 //

śibikāstathā ratnavibhūṣitāśca dadanti dānāni prahṛṣṭamānasāḥ / pariṇāmayanto iha agrabodhau vayaṃ hi yānasya bhavema lābhinaḥ // saddhp_1.15 //

traidhātuke śreṣṭhaviśiṣṭayānaṃ yadbuddhayānaṃ sugatehi varṇitam / ahaṃ pi tasyo bhavi kṣipra lābhī dadanti dānāni imīdṛśāni // saddhp_1.16 //

caturhayairyuktarathāṃśca kecit savedikān puṣpadhvajairalaṃkṛtān / savaijayantān ratanāmayāni dadanti dānāni tathaiva kecit // saddhp_1.17 //

dadanti putrāṃśca tathaiva putrīḥ priyāṇi māṃsāni dadanti kecit / hastāṃśca pādāṃśca dadanti yācitāḥ paryeṣamāṇā imamagrabodhim // saddhp_1.18 //

śirāṃsi kecinnayanāni kecid dadanti kecitpravarātmabhāvān / datvā ca dānāni prasannacittāḥ prārthenti jñānaṃ hi tathāgatānām // saddhp_1.19 //

paśyāmyahaṃ mañjuśirī kahiṃcit sphītāni rājyāni vivarjayitvā / antaḥpurān dvīpa tathaiva sarvān amātyajñātīṃśca vihāya sarvān // saddhp_1.20 //

upasaṃkramī lokavināyakeṣu pṛcchanti dharmaṃ pravaraṃ śivāya / kāṣāyavastrāṇi ca prāvaranti keśāṃśca śmaśrūṇyavatārayanti // saddhp_1.21 //

kāṃścicca paśyāmyahu bodhisattvān bhikṣū samānāḥ pavane vasanti / śūnyānyaraṇyāni niṣevamāṇān uddeśasvādhyāyaratāṃśca kāṃścit // saddhp_1.22 //

kāṃścicca paśyāmyahu bodhisattvān girikandareṣu praviśanti dhīrāḥ / vibhāvayanto imu buddhajñānaṃ paricintayanto hyupalakṣayanti // saddhp_1.23 //

utsṛjya kāmāṃśca aśeṣato 'nye paribhāvitātmāna viśuddhagocarāḥ / abhijña pañceha ca sparśayitvā vasantyaraṇye sugatasya putrāḥ // saddhp_1.24 //

pādaiḥ samaiḥ sthitviha keci dhīrāḥ kṛtāñjalī saṃmukhi nāyakānām / abhistavantīha harṣaṃ janitvā gāthāsahasrehi jinendrarājam // saddhp_1.25 //

smṛtimanta dāntāśca viśāradāśca sūkṣmāṃ cariṃ keci prajānamānāḥ / pṛcchanti dharmaṃ dvipadottamānāṃ śrutvā ca te dharmadharā bhavanti // saddhp_1.26 //

paribhāvitātmāna jinendraputrān kāṃścicca paśyāmyahu tatra tatra / dharmaṃ vadanto bahuprāṇakoṭināṃ dṛṣṭāntahetūnayutairanekaiḥ // saddhp_1.27 //

prāmodyajātāḥ pravadanti dharmaṃ samādapento bahubodhisattvān / nihatya māraṃ sabalaṃ savāhanaṃ parāhanantī imu dharmadundubhim // saddhp_1.28 //

paśyāmi kāṃścit sugatasya śāsane saṃpūjitānnaramaruyakṣarākṣasaiḥ / avismayantān sugatasya putrān anunnatān śāntapraśāntacārīn // saddhp_1.29 //

vanaṣaṇḍa niśrāya tathānyarūpā avabhāsu kāyātu pramuñcamānāḥ / abhyuddharanto narakeṣu sattvāṃstāṃścaiva bodhāya samādapenti // saddhp_1.30 //

vīrye sthitāḥ keci jinasya putrā middhaṃ jahitvā ca aśeṣato 'nye / caṃkramyayuktāḥ pavane vasanti vīryeṇa te prasthita agrabodhim // saddhp_1.31 //

ye cātra rakṣanti sadā viśuddhaṃ śīlaṃ akhaṇḍaṃ maṇiratnasādṛśam / paripūrṇacārī ca bhavanti tatra śīlena te prasthita agrabodhim // saddhp_1.32 //

kṣāntībalā keci jinasya putrā adhimānaprāptāna kṣamanti bhikṣuṇām / ākrośa paribhāṣa tathaiva tarjanāṃ kṣāntyā hi te prasthita agrabodhim // saddhp_1.33 //

kāṃścicca paśyāmyahu bodhisattvān krīḍāratiṃ sarva vivarjayitvā / bālān sahāyān parivarjayitvā āryeṣu saṃsargaratān samāhitān // saddhp_1.34 //

vikṣepacittaṃ ca vivarjayantān ekāgracittān vanakandareṣu / dhyāyanta varṣāṇa sahasrakoṭyo dhyānena te prasthita agrabodhim // saddhp_1.35 //

dadanti dānāni tathaiva kecit saśiṣyasaṃgheṣu jineṣu saṃmukham / khādyaṃ ca bhojyaṃ ca tathānnapānnaṃ gilānabhaiṣajya bahū analpakam // saddhp_1.36 //

vastrāṇa koṭīśata te dadanti sahasrakoṭīśatamūlya kecit / anarghamūlyāṃśca dadanti vastrān saśiṣyasaṃghāna jināna saṃmukham // saddhp_1.37 //

vihāra koṭīśata kārayitvā ratnāmayāṃśco tatha candanāmayān / prabhūtaśayyāsanamaṇḍitāṃśca niryātayanto sugatāna saṃmukham // saddhp_1.38 //

ārāma caukṣāṃśca manoramāṃśca phalairupetān kusumaiśca citraiḥ / divāvihārārtha dadanti kecit saśrāvakāṇāṃ puruṣarṣabhāṇām // saddhp_1.39 //

dadanti dānānimamevarūpā vividhāni citrāṇi ca harṣajātāḥ / datvā ca bodhāya janenti vīryaṃ dānena te prasthita agrabodhim // saddhp_1.40 //

dharmaṃ ca kecit pravadanti śāntaṃ dṛṣṭāntahetūnayutairanekaiḥ / deśenti te prāṇasahasrakoṭināṃ jñānena te prasthita agrabodhim // saddhp_1.41 //

nirīhakā dharma prajānamānā dvayaṃ pravṛttāḥ khagatulyasādṛśāḥ / anopaliptāḥ sugatasya putrāḥ prajñāya te prasthita agrabodhim // saddhp_1.42 //

bhūyaśca paśyāmyahu mañjughoṣa parinirvṛtānāṃ sugatāna śāsane / utpanna dhīrā bahubodhisattvāḥ kurvanti satkāru jināna dhātuṣu // saddhp_1.43 //

stūpāna paśyāmi sahasrakoṭyo analpakā yathariva gaṅgavālikāḥ / yebhiḥ sadā maṇḍita kṣetrakoṭiyo ye kāritā tehi jinātmajehi // saddhp_1.44 //

ratnāna saptāna viśiṣṭa ucchritāḥ sahasra pañco paripūrṇa yojanā / dve co sahasre pariṇāhavantaśchatradhvajāsteṣu sahasrakoṭayaḥ // saddhp_1.45 //

savaijayantāḥ sada śobhamānā ghaṇṭāsamūhai raṇamāna nityam / puṣpaiśca gandhaiśca tathaiva vādyaiḥ saṃpūjitā naramaruyakṣarākṣasaiḥ // saddhp_1.46 //

kārāpayantī sugatasya putrā jināna dhātuṣviha pūjamīdṛśīm / yebhirdiśāyo daśa śobhitā yaḥ supuṣpitairvā yatha pārijātaiḥ // saddhp_1.47 //

ahaṃ cimāśco bahuprāṇakoṭya iha sthitāḥ paśyiṣu sarvametat / prapuṣpitaṃ lokamimaṃ sadevakaṃ jinena muktā iyamekaraśmiḥ // saddhp_1.48 //

aho prabhāvaḥ puruṣarṣabhasya aho 'sya jñānaṃ vipulaṃ anāsravam / yasyaikaraśmiḥ prasṛtādya loke darśeti kṣetrāṇa bahū sahasrān // saddhp_1.49 //

āścaryaprāptāḥ sma nimitta dṛṣṭvā imamīdṛśaṃ cādbhutamaprameyam / vadasva mañjusvara etamarthaṃ kautūhalaṃ hyapanaya buddhaputra // saddhp_1.50 //

catvārimā parṣa udagracittāstvāṃ cābhivīkṣantiha māṃ ca vīra / janehi harṣaṃ vyapanehi kāṅkṣāṃ tvaṃ vyākarohī sugatasya putra // saddhp_1.51 //

kimarthameṣaḥ sugatena adya prabhāsa etādṛśako vimuktaḥ / aho prabhāvaḥ puruṣarṣabhasya aho 'sya jñānaṃ vipulaṃ viśuddham // saddhp_1.52 //

yasyaikaraśmī prasṛtādya loke darśeti kṣetrāṇa bahūn sahasrān / etādṛśo artha ayaṃ bhaviṣyati yenaiṣa raśmī vipulā pramuktā // saddhp_1.53 //

ye agradharmā sugatena spṛṣṭāstada bodhimaṇḍe puruṣottamena / kiṃ teha nirdekṣyati lokanātho atha vyākariṣyatyayu bodhisattvān // saddhp_1.54 //

analpakaṃ kāraṇametta bheṣyati yaddarśitāḥ kṣetrasahasra neke / sucitracitrā ratanopaśobhitā buddhāśca dṛśyanti anantacakṣuṣaḥ // saddhp_1.55 //

pṛccheti maitreyu jinasya putra spṛhenti te naramaruyakṣarākṣasāḥ / catvārimā parṣa udīkṣamāṇā mañjusvaraḥ kiṃ nviha vyākariṣyati // saddhp_1.56 //

atha khalu mañjuśrīḥ kumārabhūto maitreyaṃ bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ taṃ ca sarvāvantaṃ bodhisattvagaṇamāmantrayate sma - mahādharmaśravaṇasāṃkathyamidaṃ kulaputrāstathāgatasya kartumabhiprāyaḥ, mahādharmavṛṣṭhayabhipravarṣaṇaṃ ca mahādharmadundubhisaṃpravādanaṃ ca mahādharmadhvajasamucchrayaṇaṃ ca mahādharmolkāsaṃprajvālanaṃ ca mahādharmaśaṅkhābhiprapūraṇaṃ ca mahādharmabherīparāhaṇanaṃ ca mahādharmanirdeśaṃ ca adya kulaputrāstathāgatasya kartumabhiprāyaḥ | yathā mama kulaputrāḥ pratibhāti, yathā ca mayā pūrvakāṇāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmidamevaṃrūpaṃ pūrvanimittaṃ dṛṣṭamabhūt, teṣāmapi pūrvakāṇāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmevaṃ raśmipramocanāvabhāso 'bhut | tenaivaṃ prajānāmi - mahādharmaśravaṇasāṃkathyaṃ tathāgataḥ kartukāmo mahādharmaśravaṇaṃ śrāvayitukāmaḥ, yathedamevaṃrūpaṃ pūrvanimittaṃ prāduṣkṛtavān | tatkasya hetoḥ? sarvalokavipratyanīyakadharmaparyāyaṃ śrāvayitukāmastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ, yathedamevaṃrūpaṃ mahāprātihāryaṃ raśmipramocanāvabhāsaṃ ca pūrvanimittamupadarśayati ||

anusmarāmyahaṃ kulaputrā atīte 'dhvani asaṃkhyeyaiḥ kalpairasaṃkhyeyatarairvipulairaprameyairacintyairaparimitairapramāṇaistataḥpareṇa parataraṃ yadāsīt - tena kālena tena samayena candrasūryapradīpo nāma (vaidya 12) tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | sa dharmaṃ deśayati sma ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇam | svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ saṃprakāśayati sma | yaduta śrāvakāṇāṃ caturāryasatyasaṃprayuktaṃ pratītyasamutpādapravṛttaṃ dharmaṃ deśayati sma jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsānāṃ samatikramāya nirvāṇaparyavasānam | bodhisattvānāṃ ca mahāsattvānāṃ ca ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktamanuttarāṃ samyaksaṃbodhimārabhya sarvajñajñānaparyavasānaṃ dharmaṃ deśayati sma ||

tasya khalu punaḥ kulaputrāḥ candrasūryapradīpasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya pareṇa parataraṃ candrasūryapradīpa eva nāmnā tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka udapādi | iti hi ajita etena paraṃparodāhāreṇa candrasūryapradīpanāmakānāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmekanāmadheyānāmakekulagotrāṇāṃ yadidaṃ bharadvājasagotrāṇāṃ viṃśatitathāgatasahasrāṇyabhūvan | tatra ajita teṣāṃ viṃśatitathāgatasahasrāṇāṃ pūrvakaṃ tathāgatamupādāya yāvat paścimakastathāgataḥ, so 'pi candrasūryapradīpanāmadheya eva tathāgato 'bhūdarhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | so 'pi dharmaṃ deśitavān ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇam | svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ brahmacaryaṃ saṃprakāśitavān | yaduta śrāvakāṇāṃ caturāryasatyasaṃyuktaṃ pratītyasamutpādapravṛttaṃ dharmaṃ deśitavān jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsānāṃ samatikramāya nirvāṇaparyavasānam | bodhisattvānāṃ ca mahāsattvānāṃ ca ṣaṭpāramitāpratisaṃyuktamanuttarāṃ samyaksaṃbodhimārabhya sarvajñajñānaparyavasānaṃ dharma deśitavān ||

tasya khalu punarajita bhagavataścandrasūryapradīpasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya pūrvaṃ kumārabhūtasyānabhiniṣkrāntagṛhāvāsasya aṣṭau putrā abhūvan | tadyathā - matiśca nāma rājakumāro 'bhūt | sumatiśca nāma rājakumāro 'bhūt | anantamatiśca nāma, ratnamatiśca nāma, viśeṣamatiśca nāma, vimatisamuddhāṭī ca nāma, ghoṣamatiśca nāma, dharmamatiśca nāma rājakumāro 'bhūt | teṣāṃ khalu punarajita aṣṭānāṃ rājakumārāṇāṃ tasya bhagavataścandrasūryapradīpasya tathāgatasyaputrāṇāṃ vipularddhirabhūt | ekaikasya catvāro mahādvīpāḥ paribhogo 'bhūt | teṣveva ca rājyaṃ kārayāmāsuḥ | te taṃ bhagavantamabhiniṣkrāntagṛhāvāsaṃ viditvā anuttarāṃ ca samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaṃ śrutvā sarvarājyaparibhogānutsṛjya taṃ bhagavantamanu pravrajitāḥ | sarve ca anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃprasthitā dharmabhāṇakāścābhuvan | sadā ca brahmacāriṇo bahubuddhaśatasahasrāvaropitakuśalamūlāśca te rājakumārā abhuvan ||

tena khalu punarajita samayena sa bhagavāṃścandrasūryapradīpastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho mahānirdeśaṃ nāma dharmaparyāyaṃ sūtrāntaṃ mahāvaipulyaṃ bodhisattvāvavādaṃ sarvabuddhaparigrahaṃ bhāṣitvā (vaidya 13) tasminneva kṣaṇalavamuhūrte tasminneva parṣatsaṃnipāte tasminneva mahādharmāsane paryaṅkamābhujya anantanirdeśapratiṣṭhānaṃ nāma samādhiṃ samāpanno 'bhūdaniñjamānena kāyena sthitena aniñjamānena cittena | samanantarasamāpannasya khalu punastasya bhagavato māndāravamahāmāndāravāṇāṃ mañjūṣakamahāmañjūṣakāṇāṃ ca divyānāṃ puṣpāṇāṃ mahatpuṣpavarṣamabhiprāvarṣat | taṃ bhagavantaṃ saparṣadamabhyavākirat, sarvāvacca tad buddhakṣetraṃ ṣaḍvikāraṃ prakampitamabhūt calitaṃ saṃpracalitaṃ vedhitaṃ saṃpravedhitaṃ kṣubhitaṃ saṃprakṣubhitam | tena khalu punarajita samayena tena kālena ye tasyāṃ parṣadi bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyāḥ saṃnipatitā abhūvan saṃniṣaṇṇāḥ, rājānaśca maṇḍalino balacakravartinaścaturdvīpakacakravartinaśca, te sarve saparivārāstaṃ bhagavantaṃ vyavalokayanti sma āścaryaprāptā adbhutaprāptā audbilyaprāptāḥ | atha khalu tasyāṃ velāyāṃ tasya bhagavataścandrasūryapradīpasya tathāgatasya bhrūvivarāntarādūrṇākośādekā raśmirniścaritā | sā pūrvasyāṃ diśi aṣṭādaśabuddhakṣetrasahasrāṇi prasṛtā | tāni ca buddhakṣetrāṇi sarvāṇi tasyā raśmeḥ prabhayā suparisphuṭāni saṃdṛśyante sma, tadyathāpi nāma ajita etarhyetāni buddhakṣetrāṇi saṃdṛśyante ||

tena khalu punarajita samayena tasya bhagavato viṃśatibodhisattvakoṭyaḥ samanubaddhā abhuvan | ye tasyāṃ parṣadi dharmaśravaṇikāḥ, te āścaryaprāptā abhūvan adbhutaprāptā audbilyaprāptāḥ kautūhalasamutpannā etena mahāraśmyavabhāsenāvabhāsitaṃ lokaṃ dṛṣṭvā ||

tena khalu punarajita samayena tasya bhagavataḥ śāsane varaprabho nāma bodhisattvo 'bhūt | tasyāṣṭau śatānyantevāsināmabhūvan | sa ca bhagavāṃstataḥ samādhervyutthāya taṃ varaprabhaṃ bodhisattvamārabhya saddharmapuṇḍarīkaṃ nāma dharmaparyāyaṃ saṃprakāśayāmāsa | yāvat paripūrṇān ṣaṣṭyantarakalpān bhāṣitavān ekāsane niṣaṇṇo 'saṃpravedhamānena kāyena aniñjamānena cittena | sā ca sarvāvatī parṣadekāsane niṣaṇṇā tān ṣaṣṭyantarakalpāṃstasya bhagavato 'ntikāddharmaṃ śṛṇoti sma | na ca tasyāṃ parṣadi ekasattvasyāpi kāyaklamatho 'bhūt, na ca cittaklamathaḥ ||

atha sa bhagavāṃścandrasūryapradīpastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ ṣaṣṭayantarakalpānāmatyayāt taṃ saddharmapuṇḍarīkaṃ dharmaparyāyaṃ sūtrāntaṃ mahāvaipulyaṃ bodhisattvāvavādaṃ sarvabuddhaparigrahaṃ nirdiśya tasminneva kṣaṇalavamuhūrte parinirvāṇamārocitavān sadevakasya lokasya samārakasya sabrahmakasya saśramaṇabrāhmaṇikāyāḥ prajāyāḥ sadevamānuṣāsurāyāḥ purastāt - adya bhikṣavo 'syāmeva rātryāṃ madhyame yāme tathāgato 'nupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvāsyatīti ||

atha khalvajita sa bhagavāṃścandrasūryapradīpastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ śrīgarbhaṃ nāma bodhisattvaṃ mahāsattvamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau vyākṛtya tāṃ sarvāvatīṃ parṣadamāmantrayate sma - ayaṃ bhikṣavaḥ śrīgarbho bodhisattvo mamānantaramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyate | vimalanetro nāma tathogato 'rhan samyaksaṃbuddho bhaviṣyati ||

atha khalvajita sa bhagavāṃścandrasūryapradīpastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastasyāmeva rātryāṃ madhyame yāme 'nupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtaḥ | taṃ ca saddharmapuṇḍarīkaṃ dharmaparyāyaṃ sa varaprabho bodhisattvo mahāsattvo dhāritavān | aśītiṃ cāntarakalpāṃstasya bhagavataḥ parinirvṛtasya śāsanaṃ sa varaprabho bodhisattvo mahāsattvo dhāritavān saṃprakāśitavān | tatra ajita ye tasya bhagavato 'ṣṭau putrā abhūvan, matipramukhāḥ, te tasyaiva varaprabhasya bodhisattvasyāntevāsino 'bhūvan | te tenaiva paripācitā abhūvannanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | taiśca tataḥ paścādbahūni buddhakoṭīnayutaśatasahasrāṇi dṛṣṭāni satkṛtāni ca | sarve ca te 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ | paścimakaśca teṣāṃ dīpaṃkaro 'bhūttathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ ||

teṣāṃ ca aṣṭānāmantevāsiśatānāmeko bodhisattvo 'dhimātraṃ lābhaguruko 'bhūt satkāraguruko jñātaguruko yaśaskāmaḥ | tasyoddiṣṭoddiṣṭāni padavyañjanānyantardhīyante na saṃtiṣṭhante sma | tasya yaśaskāma ityeva saṃjñābhūt | tenāpi tena kuśalamūlena bahūni buddhakoṭīnayutaśatasahasrāṇyārāgitānyabhūvan | ārāgayitvā ca satkṛtāni gurukṛtāni mānitāni pūjitānyarcitānyapacāyitāni | syātkhalu punaste ajita kāṅkṣā vā vimatirvā vicikitsā vā - anyaḥ sa tena kālena tena samayena varaprabho nāma bodhisattvo mahāsattvo 'bhūddharmabhāṇakaḥ | na khalu punarevaṃ draṣṭavyam | tatkasya hetoḥ? ahaṃ sa tena kālena tena samayena varaprabho nāma bodhisattvo mahāsattvo 'bhūddharmabhāṇakaḥ | yaścāsau yaśaskāmo nāma bodhisattvo 'bhūt kausīdyaprāptaḥ, tvameva ajita sa tena kālena tena samayena yaśaskāmo nāma bodhisattvo 'bhūt kausīdyaprāptaḥ | iti hi ajita ahamanena paryāyeṇedaṃ bhagavataḥ pūrvanimittaṃ dṛṣṭvā evaṃrūpāṃ raśmimutsṛṣṭāmevaṃ parimīmāṃse, yathā bhagavānapi taṃ saddharmapuṇḍarīkaṃ dharmaparyāyaṃ sūtrāntaṃ mahāvaipulyaṃ bodhisattvāvavādaṃ sarvabuddhaparigrahaṃ bhāṣitukāmaḥ ||

atha khalu mañjuśrīḥ kumārabhūta etamevārthaṃ bhūyasyā mātrayā pradarśayamānastasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

atītamadhvānamanusmarāmi acintiye aparimitasmi kalpe / yadā jino āsi prajāna uttamaścandrasya sūryasya pradīpa nāma // saddhp_1.57 //

saddharma deśeti prajāna nāyako vineti sattvāna anantakoṭyaḥ / samādapetī bahubodhisattvānacintiyānuttami buddhajñāne // saddhp_1.58 //

ye cāṣṭa putrāstada tasya āsan kumārabhūtasya vināyakasya / dṛṣṭvā ca taṃ pravrajitaṃ mahāmuniṃ jahitva kāmāṃllaghu sarvi prāvrajan // saddhp_1.59 //

dharmaṃ ca so bhāṣati lokanātho anantanirdeśavaraṃ ti sūtram / nāmeva vaipulyamidaṃ pravucyati prakāśayī prāṇisahasrakoṭinām // saddhp_1.60 //

samanantaraṃ bhāṣiya so vināyakaḥ paryaṅka bandhitva kṣaṇasmi tasmin / anantanirdeśavaraṃ samādhiṃ dharmāsanastho muniśreṣṭha dhyāyī // saddhp_1.61 //

divyaṃ ca māndāravavarṣamāsīdaghaṭṭitā dundubhayaśca neduḥ / devāśca yakṣāśca sthitāntarīkṣe kurvanti pūjāṃ dvipadottamasya // saddhp_1.62 //

sarvaṃ ca kṣetraṃ pracacāla tatkṣaṇam āścaryamatyadbhutamāsi tatra / raśmiṃ ca ekāṃ pramumoca nāyako bhruvāntarāttāmatidarśanīyām // saddhp_1.63 //

pūrvāṃ ca gatvā diśa sā hi raśmiraṣṭādaśakṣetrasahasra pūrṇā / prabhāsayaṃ bhrājati sarvalokaṃ darśeti sattvāna cyutopapādam // saddhp_1.64 //

ratnāmayā kṣetra tathātra kecidvaiḍūryanirbhāsa tathaiva kecit / dṛśyanti citrā atidarśanīyā raśmiprabhāsena vināyakasya // saddhp_1.65 //

devā manuṣyāstatha nāga yakṣā gandharva tatrāpsarakinnarāśca / ye cābhiyuktāḥ sugatasya pūjayā dṛśyanti pūjenti ca lokadhātuṣu // saddhp_1.66 //

buddhāśca dṛśyanti svayaṃ svayaṃbhuvaḥ suvarṇayūpā iva darśanīyāḥ / vaiḍūryamadhye ca suvarṇabimbaṃ parṣāya madhye pravadanti dharmam // saddhp_1.67 //

tahi śrāvakāṇāṃ gaṇanā na vidyate te cāpramāṇāḥ sugatasya śrāvakāḥ / ekaikakṣetrasmi vināyakānāṃ raśmiprabhā darśayate hi sarvān // saddhp_1.68 //

vīryairupetāśca akhaṇḍaśīlā acchidraśīlā maṇiratnasādṛśāḥ / dṛśyanti putrā naranāyakānāṃ viharanti ye parvatakandareṣu // saddhp_1.69 //

sarvasvadānāni parityajantaḥ kṣāntībalā dhyānaratāśca dhīrāḥ / bahubodhisattvā yatha gaṅgavālikāḥ sarve 'pi dṛśyanti tayā hi raśmyā // saddhp_1.70 //

aniñjamānāśca avedhamānāḥ kṣāntau sthitā dhyānaratāḥ samāhitāḥ / dṛśyanti putrāḥ sugatasya aurasā dhyānena te prasthita agrabodhim // saddhp_1.71 //

bhūtaṃ padaṃ śāntamanāsravaṃ ca prajānamānāśca prakāśayanti / deśenti dharmaṃ bahulokadhātuṣu sugatānubhāvādiyamīdṛśī kriyā // saddhp_1.72 //

dṛṣṭvā ca tā parṣa catasra tāyinaścandrārkadīpasya imaṃ prabhāvam / harṣasthitāḥ sarvi bhavitva tatkṣaṇamanyonya pṛcchanti kathaṃ nu etat // saddhp_1.73 //

acirācca so naramaruyakṣapūjitaḥ samādhito vyutthita lokanāyakaḥ / varaprabhaṃ putra tadādhyabhāṣata yo bodhisattvo vidu dharmabhāṇakaḥ // saddhp_1.74 //

lokasya cakṣuśca gatiśca tvaṃ vidurvaiśvāsiko dharmadharaśca mahyam / tvaṃ hyatra sākṣī mama dharmakośe yathāhu bhāṣiṣyi hitāya prāṇinām // saddhp_1.75 //

saṃsthāpayitvā bahubodhisattvān harṣitva saṃvarṇiya saṃstavitvā / prabhāṣate tajjina agradharmān paripūrṇa so antarakalpa ṣaṣṭim // saddhp_1.76 //

yaṃ caiva so bhāṣati lokanātho ekāsanasthaḥ pravarāgradharmam / taṃ sarvamādhārayi so jinātmajo varaprabho yo abhu dharmabhāṇakaḥ // saddhp_1.77 //

so co jino bhāṣiya agradharmaṃ praharṣayitvā janatāmanekām / tasmiṃśca divase vadate sa nāyakaḥ purato hi lokasya sadevakasya // saddhp_1.78 //

prakāśitā me iya dharmanetrī ācakṣito dharmasvabhāva yādṛaśaḥ / nirvāṇakālo mama adya bhikṣavo rātrīya yāmasmiha madhyamasmin // saddhp_1.79 //

bhavathāpramattā adhimuktisārā abhiyujyathā mahya imasmi śāsane / sudurlabhā bhonti jinā maharṣayaḥ kalpāna koṭīnayutāna atyayāt // saddhp_1.80 //

saṃtāpajātā bahubuddhaputrā duḥkhena cogreṇa samarpitābhavan / śrutvāna ghoṣaṃ dvipadottamasya nirvāṇaśabdaṃ atikṣiprametat // saddhp_1.81 //

āśvāsayitvā ca narendrarājā tāḥ prāṇakoṭyo bahavo acintiyāḥ / mā bhāyathā bhikṣava nirvṛte mayi bhaviṣyatha buddha mamottareṇa // saddhp_1.82 //

śrīgarbha eṣo vidu bodhisattvo gatiṃ gato jñāni anāsravasmin / spṛśiṣyate uttamamagrabodhiṃ vimalāgranetro ti jino bhaviṣyati // saddhp_1.83 //

tāmeva rātriṃ tada yāmi madhyame parinirvṛto hetukṣaye va dīpaḥ / śarīra vaistāriku tasya cābhūt stūpāna koṭīnayutā anantakā // saddhp_1.84 //

bhikṣuśca tatrā tatha bhikṣuṇīyo ye prasthitā uttamamagrabodhim / analpakāste yatha gaṅgabālikā abhiyukta tasyo sugatasya śāsane // saddhp_1.85 //

yaścāpi bhikṣustada dharmabhāṇako varaprabho yena sa dharma dhāritaḥ / aśīti so antarakalpa pūrṇāṃ tahi śāsane bhāṣati agradharmān // saddhp_1.86 //

aṣṭāśataṃ tasya abhūṣi śiṣyāḥ paripācitā ye tada tena sarve / dṛṣṭā ca tebhirbahubuddhakoṭyaḥ satkāru teṣāṃ ca kṛto maharṣiṇām // saddhp_1.87 //

caryāṃ caritvā tada ānulomikīṃ buddhā abhūvan bahulokadhātuṣu parasparaṃ te ca anantareṇa anyonya vyākarṣu tadāgrabodhaye // saddhp_1.88 //

teṣāṃ ca buddhāna paraṃpareṇa dīpaṃkaraḥ paścimako abhūṣi / devātidevo ṛṣisaṃghapūjito vinītavān prāṇisahasrakoṭyaḥ // saddhp_1.89 //

yaścāsi tasyo sugatātmajasya varaprabhasyo tada dharma bhāṣataḥ / śiṣyaḥ kusīdaśca sa lolupātmā lābhaṃ ca jñānaṃ ca gaveṣamāṇaḥ // saddhp_1.90 //

yaśorthikaścāpyatimātra āsīt kulākulaṃ ca pratipannamāsīt / uddeśa svādhyāyu tathāsya sarvo na tiṣṭhate bhāṣitu tasmi kāle // saddhp_1.91 //

nāmaṃ ca tasyo imamevamāsīd yaśakāmanāmnā diśatāsu viśrutaḥ / sa cāpi tenākuśalena karmaṇā kalmāṣabhūtenabhisaṃskṛtena // saddhp_1.92 //

ārāgayī buddhasahasrakoṭyaḥ pūjāṃ ca teṣāṃ vipulāmakārṣīt / cīrṇā ca caryā vara ānulomikī dṛṣṭaśca buddho ayu śākyasiṃhaḥ // saddhp_1.93 //

ayaṃ ca so paścimako bhaviṣyati anuttarāṃ lapsyati cāgrabodhim / maitreyagotro bhagavān bhaviṣyati vineṣyati prāṇasahasrakoṭyaḥ // saddhp_1.94 //

kausīdyaprāptastada yo babhūva parinirvṛtasya sugatasya śāsane / tvameva so tādṛśako babhūva ahaṃ ca āsīttada dharmabhāṇakaḥ // saddhp_1.95 //

imena haṃ kāraṇahetunādya dṛṣṭvā nimittaṃ idamevarūpam / jñānasya tasya prathitaṃ nimittaṃ prathamaṃ mayā tatra vadāmi dṛṣṭam // saddhp_1.96 //

dhruvaṃ jinendro 'pi samantacakṣuḥ śākyādhirājaḥ paramārthadarśī / tameva yaṃ icchati bhāṣaṇāya paryāyamagraṃ tadadyo mayā śrutaḥ // saddhp_1.97 //

tadeva paripūrṇa nimittamadya upāyakauśalya vināyakānām / saṃsthāpanaṃ kurvati śākyasiṃho bhāṣiṣyate dharmasvabhāvamudrām // saddhp_1.98 //

prayatā sucittā bhavathā kṛtāñjalī bhāṣiṣyate lokahitānukampī / varṣiṣyate dharmamanantavarṣaṃ tarpiṣyate ye sthita bodhihetoḥ // saddhp_1.99 //

yeṣāṃ ca saṃdehagatīha kācid ye saṃśayā yā vicikitsa kācit / vyapaneṣyate tā vidurātmajānāṃ ye bodhisattvā iha bodhiprasthitāḥ // saddhp_1.100 // ityāryasaddharmapuṇḍarīke dhamaparyāye nidānaparivarto nāma prathamaḥ ||1|| saddhp_2: upāyakauśalyaparivartaḥ |

atha khalu bhagavān smṛtimān saṃprajānaṃstataḥ samādhervyutthitaḥ | vyutthāya āyuṣmantaṃ śāriputramāmantrayate sma - gambhīraṃ śāriputra durdṛśaṃ duranubodhaṃ buddhajñānaṃ tathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ pratibuddham, durvijñeyaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ | tatkasya hetoḥ? bahubuddhakoṭīnayutaśatasahasraparyupāsitāvino hi śāriputra tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā bahubuddhakoṭīnayutaśatasahasracīrṇacaritāvino 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau dūrānugatāḥ kṛtavīryā āścaryādbhutadharmasamanvāgatā durvijñeyadharmasamanvāgatā durvijñeyadharmānujñātāvinaḥ ||

durvijñeyaṃ śāriputra saṃdhābhāṣyaṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānām | tatkasya hetoḥ? svapratyayān dharmān prakāśayanti vividhopāyakauśalyajñānadarśanahetukāraṇanirdeśanārambaṇaniruktiprajñaptibhistairupāyakauśalyaistasmiṃstasmiṃllagnān sattvān pramocayitum | mahopāyakauśalyajñānadarśanaparamapāramitāprāptāḥ śāriputra tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ | asaṅgāpratihatajñānadarśanabalavaiśāradyāveṇikendriyabalabodhyaṅgadhyānavimokṣasamādhisamāpattyadbhutadharmasamanvāgatā vividhadharmasaṃprakāśakāḥ | mahāścaryādbhutaprāptāḥ śāriputra tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ | alaṃ śāriputra etāvadeva bhāṣituṃ bhavatu - paramāścaryaprāptāḥ śāriputra tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ | tathāgata eva śāriputra tathāgatasya dharmān deśayet, yān dharmāṃstathāgato jānāti | sarvadharmānapi śāriputra tathāgata eva deśayati | sarvadharmānapi tathāgata eva jānāti, ye ca te dharmāḥ, yathā ca te dharmāḥ, yādṛśāśca te dharmāḥ, yallakṣaṇāśca te dharmāḥ, yatsvabhāvāśca te dharmāḥ, ye ca yathā ca yādṛśāśca yallakṣaṇāśca yatsvabhāvāśca te dharmā iti | teṣu dharmeṣu tathāgata eva pratyakṣo 'parokṣaḥ ||

atha khalu bhagavānetamevārthaṃ bhūyasyā mātrayā saṃdarśayamānastasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

aprameyā mahāvīrā loke samarumānuṣe / na śakyaṃ sarvaśo jñātuṃ sarvasattvairvināyakāḥ // saddhp_2.1 //

balā vimokṣā ye teṣāṃ vaiśāradyāśca yādṛśāḥ / yādṛśā buddhadharmāśca na śakyaṃ jñātu kenacit // saddhp_2.2 //

pūrve niṣevitā caryā buddhakoṭīna antike / gambhīrā caiva sūkṣmā ca durvijñeyā sudurdṛśā // saddhp_2.3 //

tasyāṃ cīrṇāya caryāyāṃ kalpakoṭyo acintiyā / phalaṃ me bodhimaṇḍasmin dṛṣṭaṃ yādṛśakaṃ hi tat // saddhp_2.4 //

ahaṃ ca tatprajānāmi ye cānye lokanāyakāḥ / yathā yad yādṛśaṃ cāpi lakṣaṇaṃ cāsya yādṛśam // saddhp_2.5 //

na taddarśayituṃ śakyaṃ vyāhāro 'sya na vidyate / nāpyasau tādṛśaḥ kaścit sattvo lokasmi vidyate // saddhp_2.6 //

yasya taṃ deśayeddharma deśitaṃ cāpi jāniyāt / anyatra bodhisattvebhyo adhimuktīya ye sthitāḥ // saddhp_2.7 //

ye cāpi te lokavidusya śrāvakāḥ kṛtādhikārāḥ sugatānuvarṇitāḥ / kṣīṇāsravā antimadehadhāriṇo na teṣa viṣayo 'sti jināna jñāne // saddhp_2.8 //

sa caiva sarvā iya lokadhātu pūrṇā bhavecchārisutopamānām / ekībhavitvāna vicintayeyuḥ sugatasya jñānaṃ na hi śakya jānitum // saddhp_2.9 //

saceha tvaṃ sādṛśakehi paṇḍitaiḥ pūrṇā bhaveyurdaśā pi ddiśāyo / ye cāpi mahyaṃ imi śrāvakānye teṣāṃ pi pūrṇā bhavi evameva // saddhp_2.10 //

ekībhavitvāna ca te 'dya sarve vicintayeyuḥ sugatasya jñānam / na śakta sarve sahitā pi jñātuṃ yathāprameyaṃ mama buddhajñānam // saddhp_2.11 //

pratyekabuddhāna anāsravāṇāṃ tīkṣṇendriyāṇāntimadehadhāriṇām / diśo daśaḥ sarva bhaveyuḥ pūrṇā yathā naḍānāṃ vanaveṇunāṃ vā // saddhp_2.12 //

eko bhavitvāna vicintayeyurmamāgradharmāṇa pradeśamātram / kalpāna koṭīnayutānanantānna tasya bhūtaṃ parijāni artham // saddhp_2.13 //

navayānasaṃprasthita bodhisattvāḥ kṛtādhikārā bahubuddhakoṭiṣu / suviniścitārthā bahudharmabhāṇakāsteṣāṃ pi pūrṇā daśimā diśo bhavet // saddhp_2.14 //

naḍāna veṇūna va nityakālamacchidrapūrṇo bhavi sarvalokaḥ / ekībhavitvāna vicintayeyuryo dharma sākṣāt sugatena dṛṣṭaḥ // saddhp_2.15 //

anucintayitvā bahukalpakoṭyo gaṅgā yathā vālika aprameyāḥ / ananyacittāḥ sukhumāya prajñayā teṣāṃ pi cāsmin viṣayo na vidyate // saddhp_2.16 //

avivartikā ye bhavi bodhisattvā analpakā yathariva gaṅgavālikāḥ / ananyacittāśca vicintayeyusteṣāṃ pi cāsmin viṣayo na vidyate // saddhp_2.17 //

gambhīra dharmā sukhumā pi buddhā atarkikāḥ sarvi anāsravāśca / ahaṃ ca jānāmiha yādṛśā hi te te vā jinā loki daśaddiśāsu // saddhp_2.18 //

yaṃ śāriputro sugataḥ prabhāṣate adhimuktisaṃpanna bhavāhi tatra / ananyathāvādi jino maharṣī cireṇa pī bhāṣati uttamārtham // saddhp_2.19 //

āmantrayāmī imi sarvaśrāvakān pratyekabodhāya ca ye 'bhiprasthitāḥ / saṃsthāpitā ye maya nirvṛtīya saṃmokṣitā duḥkhaparaṃparātaḥ // saddhp_2.20 //

upāyakauśalya mametadagraṃ bhāṣāmi dharmaṃ bahu yena loke / tahiṃ tahiṃ lagna pramocayāmi trīṇī ca yānānyupadarśayāmi // saddhp_2.21 //

atha khalu ye tatra parṣatsaṃnipāte mahāśrāvakā ājñātakauṇḍinyapramukhā arhantaḥ kṣīṇāsravā dvādaśa vaśībhūtaśatāni ye cānye śrāvakayānikā bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā ye ca pratyekabuddhayānasaṃprasthitāḥ, teṣāṃ sarveṣāmetadabhavat - ko nu hetuḥ kiṃ kāraṇaṃ yad bhagavānadhimātramupāyakauśalyaṃ tathāgatānāṃ saṃvarṇayati? gambhīraścāyaṃ mayā dharmo 'bhisaṃbuddha iti saṃvarṇayati? durvijñeyaśca sarvaśrāvakapratyekabuddhairiti saṃvarṇayati? yathā tāvad bhagavatā ekaiva vimuktirākhyātā, vayamapi buddhadharmāṇāṃ lābhino nirvāṇaprāptāḥ | asya ca vayaṃ bhagavato bhāṣitasyārtha na jānīmaḥ ||

atha khalvāyuṣmān śāriputrastāsāṃ catasṛṇāṃ parṣadāṃ vicikitsākathaṃkathāṃ viditvā cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya ātmanā ca dharmasaṃśayaprāptastasyāṃ velāyāṃ bhagavantametadavocat - ko bhagavan hetuḥ, kaḥ pratyayo yad bhagavānadhimātraṃ punaḥ punastathāgatānāmupāyakauśalyajñānadarśanadharmadeśanāṃ saṃvarṇayati - gambhīraśca me dharmo 'bhisaṃbuddha iti | durvijñeyaṃ ca saṃghābhāṣyamiti punaḥ punaḥ saṃvarṇayati | na ca me bhagavato 'ntikādevaṃrūpo dharmaparyāyaḥ śrutapūrvaḥ | imāśca bhagavaṃścatasraḥ parṣado vicikitsākathaṃkathāprāptāḥ | tatsādhu bhagavānnirdiśatu yatsaṃghāya tathāgato gambhīrasya tathāgatadharmasya punaḥ punaḥ saṃvarṇanāṃ karoti ||

atha khalvāyuṣmān śāriputrastasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

cirasyādya narāditya īdṛśīṃ kurute kathām / balā vimokṣā dhyānāśca aprameyā mi sparśitāḥ // saddhp_2.22 //

bodhimaṇḍaṃ ca kīrtesi pṛcchakaste na vidyate / saṃdhābhāṣyaṃ ca kīrtesi na ca tvāṃ kaści pṛcchati // saddhp_2.23 //

apṛcchito vyāharasi caryāṃ varṇesi cātmanaḥ / jñānādhigama kīrtesi gambhīraṃ ca prabhāṣase // saddhp_2.24 //

adyeme saṃśayaprāptā vaśībhūtā anāsravāḥ / nirvāṇaṃ prasthitā ye ca kimetad bhāṣate jinaḥ // saddhp_2.25 //

pratyekabodhiṃ prārthentā bhikṣuṇyo bhikṣavastathā / devā nāgāśca yakṣāśca gandharvāśca mahoragāḥ // saddhp_2.26 //

samālapanto anyonyaṃ prekṣante dvipadottamam / kathaṃkathī vicintentā vyākuruṣva mahāmune // saddhp_2.27 //

yāvantaḥ śrāvakāḥ santi sugatasyeha sarvaśaḥ / ahamatra pāramīprāpto nirdiṣṭaḥ paramarṣiṇā // saddhp_2.28 //

mamāpi saṃśayo hyatra svake sthāne narottama / kiṃ niṣṭhā mama nirvāṇe atha caryā mi darśitā // saddhp_2.29 //

pramuñca ghoṣaṃ varadundubhisvarā udāharasvā yatha eṣa dharmaḥ / ime sthitā putra jinasya aurasā vyavalokayantaśca kṛtāñjalī jinam // saddhp_2.30 //

devāśca nāgāśca sayakṣarākṣasāḥ koṭīsahasrā yatha gaṅgavālikāḥ / ye cāpi prārthenti samagrabodhiṃ sahasraśītiḥ paripūrṇa ye sthitāḥ // saddhp_2.31 //

rājāna ye mahipati cakravartino ye āgatāḥ kṣetrasahasrakoṭibhiḥ / kṛtāñjalī sarvi sagauravāḥ sthitāḥ kathaṃ nu caryāṃ paripūrayema // saddhp_2.32 //

evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - alaṃ śāriputra | kimanenārthena bhāṣitena? tatkasya hetoḥ? utrasiṣyati śāriputra ayaṃ sadevako loko 'sminnarthe vyākriyamāṇe | dvaitīyakamapyāyuṣmān śāriputro bhagavantamadhyeṣate sma - bhāṣatāṃ bhagavān, bhāṣatāṃ sugata etamevārtham | tatkasya hetoḥ? santi bhagavaṃstasyāṃ parṣadi bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīnayutaśatasahasrāṇi pūrvabuddhadarśāvīni prajñāvanti, yāni bhagavato bhāṣitaṃ śraddhāsyanti pratīyiṣyanti udgrahīṣyanti ||

atha khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantamanayā gāthayādhyabhāṣata -

vispaṣṭu bhāṣasva jināna uttamā santīha parṣāya sahasra prāṇinām / śrāddhāḥ prasannāḥ sugate sagauravā jñāsyanti ye dharmamudāhṛtaṃ te // saddhp_2.33 //

atha khalu bhagavān dvaitīyakamapyāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - alaṃ śāriputra anenārthena prakāśitena | utrasiṣyati śāriputra ayaṃ sadevako loko 'sminnarthe vyākriyamāṇe | abhimānaprāptāśca bhikṣavo mahāprapātaṃ prapatiṣyanti ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -

alaṃ hi dharmeṇiha bhāṣitena sūkṣmaṃ idaṃ jñānamatarkikaṃ ca / abhimānaprāptā bahu santi bālā nirdiṣṭadharmasmi kṣipe ajānakāḥ // saddhp_2.34 //

traitīyakamapyāyuṣmān śāriputro bhagavantamadhyeṣate sma - bhāṣatāṃ bhagavān, bhāṣatāṃ sugata etamevārtham | mādṛśānāṃ bhagavanniha parṣadi bahūni prāṇiśatāni saṃvidyante, anyāni ca bhagavan bahūni prāṇiśatāni bahūni prāṇisahasrāṇi bahūni prāṇiśatasahasrāṇi bahūni prāṇikoṭīnayutaśatasahasrāṇi, yāni bhagavatā pūrvabhaveṣu paripācitāni, tāni bhagavato bhāṣitaṃ śraddhāsyanti pratīyiṣyanti udgahīṣyanti | teṣāṃ tadbhabhaviṣyati dīrgharātramarthāya hitāya sukhāyeti ||

atha khalvāyuṣmān śāriputrastasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

bhāṣasva dharmaṃ dvipadānamuttamā ahaṃ tvāmadhyeṣami jyeṣṭhaputraḥ / santīha prāṇīna sahasrakoṭayo ye śraddadhāsyanti te dharma bhāṣitam // saddhp_2.35 //

ye ca tvayā pūrvabhaveṣu nityaṃ paripācitāḥ sattva sudīrgharātram / kṛtāñjalī te pi sthitātra sarve ye śraddadhāsyanti tavaita dharmam // saddhp_2.36 //

asmādṛśā dvādaśime śatāśca ye cāpi te prasthita agrabodhaye / tān paśyamānaḥ sugataḥ prabhāṣatāṃ teṣāṃ ca harṣaṃ paramaṃ janetu // saddhp_2.37 //

atha khalu bhagavāṃstraitīyakamapyāyuṣmataḥ śāriputrasyādhyeṣaṇāṃ viditvā āyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - yadidānīṃ tvaṃ śāriputra yāvatraitīyakamapi tathāgatamadhyeṣase | evamadhyeṣamāṇaṃ tvāṃ śāriputra kiṃ vakṣyāmi ? tena hi śāriputra śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru | bhāṣiṣye 'haṃ te ||

samanantarabhāṣitā ceyaṃ bhagavatā vāk, atha khalu tataḥ parṣada ābhimānikānāṃ bhikṣūṇāṃ bhikṣuṇīnāmupāsakānāmupāsikānāṃ pañcamātrāṇi sahasrāṇyutthāya āsanebhyo bhagavataḥ pādau śirasābhivanditvā tataḥ parṣado 'pakrāmanti sma, yathāpīdamabhimānākuśalamūlena aprāpte prāptasaṃjñino 'nadhigate 'dhigatasaṃjñinaḥ | te ātmānaṃ savraṇaṃ jñātvā tataḥ parṣado 'pakrāntāḥ | bhagavāṃśca tūṣṇīṃbhāvenādhivāsayati sma ||

atha khalu bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputramāmantrayate sma - nippalāvā me śāriputra parṣat apagataphalguḥ śraddhāsāre pratiṣṭhitā | sādhu śāriputra eteṣāmābhimānikānāmato 'pakramaṇam | tena hi śāriputra bhāṣiṣye etamartham | sādhu bhagavannityāyuṣmān śāriputro bhagavataḥ pratyaśrauṣīt ||

bhagavānetadavocat - kadācit karhicicchāriputra tathāgata evaṃrūpāṃ dharmadeśanāṃ kathayati | tadyathāpi nāma śāriputra udumbarapuṣpaṃ kadācit karhicit saṃdṛśyate, evameva śāriputra tathāgato 'pi kadācit karhicit evaṃrūpāṃ dharmadeśanāṃ kathayati | śraddadhata me śāriputra, bhūtavādyahamasmi, tathāvādyahamasmi, ananyathāvādyahamasmi | durbodhyaṃ śāriputra tathāgatasya saṃdhābhāṣyam | tatkasya hetoḥ? nānāniruktinirdeśābhilāpanirdeśanairmayā śāriputra vividhairupāyakauśalyaśatasahasrairdharmaḥ saṃprakāśitaḥ | atarko 'tarkāvacarastathāgatavijñeyaḥ śāriputra saddharmaḥ | tatkasya hetoḥ? ekakṛtyena śāriputra ekakaraṇīyena tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka utpadyate mahākṛtyena mahākaraṇīyena | katamaṃ ca śāriputra tathāgatasya ekakṛtyamekakaraṇīyaṃ mahākṛtyaṃ mahākaraṇīyaṃ yena kṛtyena tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka utpadyate? yadidaṃ tathāgatajñānadarśanasamādāpanahetunimittaṃ sattvānāṃ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka utpadyate | tathāgatajñānadarśanasaṃdarśanahetunimittaṃ sattvānāṃ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka utpadyate | tathāgatajñānadarśanāvatāraṇahetunimittaṃ sattvānāṃ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka utpadyate | tathāgatajñānapratibodhanahetunimittaṃ sattvānāṃ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka utpadyate | tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraṇahetunimittaṃ sattvānāṃ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka utpadyate | idaṃ tacchāriputra tathāgatasya ekakṛtyamekakaraṇīyaṃ mahākṛtyaṃ mahākaraṇīyamekaprayojanaṃ loke prādurbhāvāya | iti hi śāriputra

yattathāgatasya ekakṛtyamekakaraṇīyaṃ mahākṛtyaṃ mahākaraṇīyam, tattathāgataḥ karoti | tatkasya hetoḥ? tathāgatajñānadarśanasamādāpaka evāhaṃ śāriputra, tathāgatajñānadarśanasaṃdarśaka evāhaṃ śāriputra, tathāgatajñānadarśanāvatāraka evāhaṃ śāriputra, tathāgatajñānadarśanapratibodhaka evāhaṃ śāriputra, tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraka evāhaṃ śāriputra | ekamevāhaṃ śāriputra yānamārabhya sattvānāṃ dharma deśayāmi yadidaṃ buddhayānam | na kiṃcicchāriputra dvitīyaṃ vā tṛtīyaṃ vā yānaṃ saṃvidyate | sarvatraiṣā śāriputra dharmatā daśadigloke | tatkasya hetoḥ? ye 'pi tu śāriputra atīta 'dhvanyabhūvan daśasu dikṣvaprameyeṣvasaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca | ye nānābhinirhāranirdeśavividhahetukāraṇanidarśanārambaṇaniruktyupāyakauśalyairnānādhimuktānāṃ sattvānāṃ nānādhātvāśayānāmāśayaṃ viditvā dharmaṃ deśitavantaḥ | te 'pi sarve śāriputra buddhā bhagavanta ekameva yānamārabhya sattvānāṃ dharmaṃ deśitavantaḥ, yadidaṃ buddhayānaṃ sarvajñatāparyavasānam, yadidaṃ tathāgatajñānadarśanasamādāpanameva sattvānāṃ tathāgatajñānadarśanasaṃdarśanameva tathāgatajñānadarśanāvatāraṇameva tathāgatajñānadarśanapratibodhanameva tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraṇameva sattvānāṃ dharmaṃ deśitavantaḥ | yairapi śāriputra sattvaisteṣāmatītānāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantikāt saddharmaḥ śrutaḥ, te 'pi sarve 'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodherlābhino 'bhūvan ||

ye 'pi te śāriputra anāgate 'dhvani bhaviṣyanti daśasu dikṣvaprameyeṣvasaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca, ye ca nānābhirnihāranirdeśavividhahetukāraṇanidarśanārambaṇaniruktyupāyakauśalyairnānādhimuktānāṃ sattvānāṃ nānādhātvāśayānāmāśayaṃ viditvā dharmaṃ deśayiṣyanti, te 'pi sarve śāriputra buddhā bhagavanta ekameva yānamārabhya sattvānāṃ dharmaṃ deśayiṣyanti yadidaṃ buddhayānaṃ sarvajñatāparyavasānam, yadidaṃ tathāgatajñānadarśanasamādāpanameva sattvānāṃ tathāgatajñānadarśanasaṃdarśanameva tathāgatajñānadarśanāvatāraṇameva tathāgatajñānadarśanapratibodhanameva tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraṇameva sattvānāṃ dharmaṃ deśayiṣyanti | ye 'pi te śāriputra sattvāsteṣāmanāgatānāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantikāt taṃ dharmaṃ śroṣyanti, te 'pi sarve 'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodherlābhino bhaviṣyanti ||

ye 'pi te śāriputra etarhi pratyutpanne 'dhvani daśasu dikṣvaprameyeṣvasaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāstiṣṭhanti ghriyante yāpayanti, dharmaṃ ca deśayanti bahujanahitāya bahujanahitāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca, ye nānābhinirhāranirdeśavividhahetukāraṇanidarśanārambaṇaniruktyupāyakauśalyairnānādhimuktānāṃ sattvānāṃ nānādhātvāśayānāmāśayaṃ viditvā dharmaṃ deśayanti, te 'pi sarve śāriputra buddhā bhagavanta ekameva yānamārabhya sattvānāṃ dharmaṃ deśayanti yadidaṃ buddhayānaṃ sarvajñatāparyavasānam, yadidaṃ tathāgatajñānadarśanasamādāpanameva sattvānāṃ tathāgatajñānadarśanasaṃdarśanameva tathāgatajñānadarśanāvatāraṇameva tathāgatajñānadarśanapratibodhanameva tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraṇameva sattvānāṃ dharmaṃ deśayanti | ye 'pi te śāriputra sattvāsteṣāṃ pratyutpannānāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantikāt taṃ dharmaṃ śṛṇvanti, te 'pi sarve 'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodherlābhino bhaviṣyanti ||

ahamapi śāriputra etarhi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca nānābhinirhāranirdeśavividhahetukāraṇanidarśanārambaṇaniruktyupāyakauśalyairnānādhimuktānāṃ sattvānāṃ nānādhātvāśayānāmāśayaṃ viditvā dharmaṃ deśayāmi | ahamapi śāriputra ekameva yānamārabhya sattvānāṃ dharmaṃ deśayāmi yadidaṃ buddhayānaṃ sarvajñatāparyavasānam, yadidaṃ tathāgatajñānadarśanasamādāpanameva sattvānāṃ tathāgatajñānadarśanasaṃdarśanameva tathāgatajñānadarśanāvatāraṇameva tathāgatajñānadarśanapratibodhanameva tathāgatajñānadarśanamārgāvatāraṇameva sattvānāṃ dharmaṃ deśayāmi | ye 'pi te śāriputra sattvā etarhi mamemaṃ dharmaṃ śṛṇvanti, te 'pi sarve 'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodherlābhino bhaviṣyanti | tadanenāpi śāriputra paryāyeṇa evaṃ veditavyaṃ yathā nāsti dvitīyasya yānasya kvaciddaśasu dikṣu loke prajñaptiḥ, kutaḥ punastṛtīyasya ||

api tu khalu punaḥ śāriputra yadā tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā kalpakaṣāye (vaidya 29) votpadyante sattvakaṣāye vā kleśakaṣāye vā dṛṣṭikaṣāye vā āyuṣkaṣāye votpadyante | evaṃrūpeṣu śāriputra kalpasaṃkṣobhakaṣāyeṣu bahusattveṣu lubdheṣvalpakuśalamūleṣu tadā śāriputra tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā upāyakauśalyena tadevaikaṃ buddhayānaṃ triyānanirdeśena nirdiśanti | tatra śāriputra ye śrāvakā arhantaḥ pratyekabuddhā vā imāṃ kriyāṃ tathāgatasya buddhayānasamādapanāṃ na śṛṇvanti nāvataranti nāvabudhyanti, na te śāriputra tathāgatasya śrāvakā veditavyāḥ, nāpyarhanto nāpi pratyekabuddhā veditavyāḥ | api tu khalu punaḥ śāriputra yaḥ kaścid bhikṣurvā bhikṣuṇī vā arhattvaṃ pratijānīyāt, anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau praṇidhānamaparigṛhya ucchinno 'smi buddhayānāditi vadet, etāvanme samucchrayasya paścimakaṃ parinirvāṇaṃ vadet, ābhimānikaṃ taṃ śāriputra prajānīyāḥ | tatkasya hetoḥ? asthānametacchāriputra anavakāśo yadbhikṣurarhan kṣīṇāsravaḥ saṃmukhībhūte tathāgate imaṃḥ dharmaṃ śrutvā na śraddadhyāt sthāpayitvā parinirvṛtasya tathāgatasya | tatkasya hetoḥ? na hi śāriputra śrāvakāstasmin kāle tasmin samaye parinirvṛte tathāgate eteṣāmevaṃrūpāṇāṃ sūtrāntānāṃ dhārakā vā deśakā vā bhaviṣyanti | anyeṣu punaḥ śāriputra tathāgateṣvarhatsu samyaksaṃbuddheṣu niḥsaṃśayā bhaviṣyanti | imeṣu buddhadharmeṣu śraddadhādhvaṃ me śāriputra pattīyata avakalpayata | na hi śāriputra tathāgatānāṃ mṛṣāvādaḥ saṃvidyate | ekamevedaṃ śāriputra yānaṃ yadidaṃ buddhayānam ||

atha khalu bhagavānetamevārthaṃ bhūyasyā mātrayā saṃdarśayamānastasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

athābhimānaprāptā ye bhikṣubhikṣuṇyupāsakāḥ / upāsikāśca aśrāddhāḥ sahasrāḥ pañcanūnakāḥ // saddhp_2.38 //

apaśyanta imaṃ doṣaṃ chidraśikṣāsamanvitāḥ / vraṇāṃśca parirakṣantaḥ prakrāntā bālabuddhayaḥ // saddhp_2.39 //

parṣatkaṣāyatāṃ jñātvā lokanātho 'dhivāsayi / tatteṣāṃ kuśalaṃ nāsti śṛṇuyurdharma ye imam // saddhp_2.40 //

śuddhā ca niṣpalāvā ca susthitā pariṣanmama / phalguvyapagatā sarvā sārā ceyaṃ pratiṣṭhitā // saddhp_2.41 //

śṛṇohi me śārisutā yathaiṣa saṃbuddha dharmaḥ puruṣottamehi / yathā ca buddhāḥ kathayanti nāyakā upāyakauśalyaśatairanekaiḥ // saddhp_2.42 //

yathāśayaṃ jāniya te cariṃ ca nānādhimuktāniha prāṇakoṭinām / citrāṇi karmāṇi viditva teṣāṃ purākṛtaṃ yatkuśalaṃ ca tehi // saddhp_2.43 //

nānāniruktīhi ca kāraṇehi saṃprāpayāmī ima teṣa prāṇinām / hetūhi dṛṣṭāntaśatehi cāhaṃ tathā tathā toṣayi sarvasattvān // saddhp_2.44 //

sūtrāṇi bhāṣāmi tathaiva gāthā itivṛttakaṃ jātakamadbhutaṃ ca / nidāna aupamyaśataiśca citrairgeyaṃ ca bhāṣāmi tathopadeśān // saddhp_2.45 //

ye bhonti hīnābhiratā avidvasū acīrṇacaryā bahubuddhakoṭiṣu / saṃsāralagnāśca suduḥkhitāśca nirvāṇa teṣāmupadarśayāmi // saddhp_2.46 //

upāyametaṃ kurute svayaṃbhūrbauddhasya jñānasya prabodhanārtham / na cāpi teṣāṃ pravade kadācid yuṣme 'pi buddhā iha loki bheṣyatha // saddhp_2.47 //

kiṃ kāraṇaṃ kālamavekṣya tāyī kṣaṇaṃ ca dṛṣṭvā tatu paśca bhāṣate / so 'yaṃ kṣaṇo adya kathaṃci labdho vadāmi yeneha ca bhūtaniścayam // saddhp_2.48 //

navāṅgametanmama śāsanaṃ ca prakāśitaṃ sattvabalābalena / upāya eṣo varadasya jñāne praveśanārthāya nidarśito me // saddhp_2.49 //

bhavanti ye ceha sadā viśuddhā vyaktā śucī sūrata buddhaputrāḥ / kṛtādhikārā bahubuddhakoṭiṣu vaipulyasūtrāṇi vadāmi teṣām // saddhp_2.50 //

tathā hi te āśayasaṃpadāya viśuddharūpāya samanvitābhūn / vadāmi tān buddha bhaviṣyatheti anāgate 'dhvāni hitānukampakāḥ // saddhp_2.51 //

śrutvā ca prītisphuṭa bhonti sarve buddhā bhaviṣyāma jagatpradhānāḥ / punaśca haṃ jāniya teṣa caryāṃ vaipulyasūtrāṇi prakāśayāmi // saddhp_2.52 //

ime ca te śrāvaka nāyakasya yehi śrutaṃ śāsanametamagryam / ekāpi gāthā śruta dhāritā vā sarveṣa bodhāya na saṃśayo 'sti // saddhp_2.53 //

ekaṃ hi yānaṃ dvitiyaṃ na vidyate tṛtiyaṃ hi naivāsti kadāci loke / anyatrupāyā puruṣottamānāṃ yadyānanānātvupadarśayanti // saddhp_2.54 //

bauddhasya jñānasya prakāśanārthaṃ loke samutpadyati lokanāthaḥ / ekaṃ hi kāryaṃ dvitiyaṃ na vidyate na hīnayānena nayanti buddhāḥ // saddhp_2.55 //

pratiṣṭhito yatra svayaṃ svayaṃbhūryaccaiva buddhaṃ yatha yādṛśaṃ ca / balāśca ye dhyānavimokṣa-indriyāstatraiva sattvā pi pratiṣṭhapeti // saddhp_2.56 //

mātsaryadoṣo hi bhaveta mahyaṃ spṛśitva bodhiṃ virajāṃ viśiṣṭām / yadi hīnayānasmi pratiṣṭhapeyamekaṃ pi sattvaṃ na mamate sādhu // saddhp_2.57 //

mātsarya mahyaṃ na kahiṃci vidyate īrṣyā na me nāpi ca chandarāgaḥ / ucchinna pāpā mama sarvadharmāstenāsmi buddho jagato 'nubodhāt // saddhp_2.58 //

yathā hyahaṃ citritu lakṣaṇehi prabhāsayanto imu sarvalokam / puraskṛtaḥ prāṇiśatairanekairdeśemimāṃ dharmasvabhāvamudrām // saddhp_2.59 //

evaṃ ca cintemyahu śāriputra kathaṃ nu evaṃ bhavi sarvasattvāḥ / dvātriṃśatīlakṣaṇarūpadhāriṇaḥ svayaṃprabhā lokavidū svayaṃbhūḥ // saddhp_2.60 //

yathā ca paśyāmi yathā ca cintaye yathā ca saṃkalpa mamāsi pūrvam / paripūrṇametat praṇidhānu mahyaṃ buddhā ca bodhiṃ ca prakāśayāmi // saddhp_2.61 //

sacedahaṃ śārisutā vadeyaṃ sattvāna bodhāya janetha chandam / ajānakāḥ sarva bhrameyuratra na jātu gṛhṇīyu subhāṣitaṃ me // saddhp_2.62 //

tāṃścaiva haṃ jāniya evarūpān na cīrṇacaryāḥ purimāsu jātiṣu / adhyoṣitāḥ kāmaguṇeṣu saktāstṛṣṇāya saṃmūrchita mohacittāḥ // saddhp_2.63 //

te kāmahetoḥ prapatanti durgatiṃ ṣaṭsū gatīṣū parikhidyamānāḥ / kaṭasī ca vardhenti punaḥ punaste duḥkhena saṃpīḍita alpapuṇyāḥ // saddhp_2.64 //

vilagna dṛṣṭīgahaneṣu nityamastīti nāstīti tathāsti nāsti / dvāṣaṣṭi dṛṣṭīkṛta niśrayitvā asanta bhāvaṃ parigṛhya te sthitāḥ // saddhp_2.65 //

duḥśodhakā mānina dambhinaśca vaṅkāḥ śaṭhā alpaśrutāśca bālāḥ / te naiva śṛṇvanti subuddhaghoṣaṃ kadāci pi jātisahasrakoṭiṣu // saddhp_2.66 //

teṣāmahaṃ śārisutā upāyaṃ vadāmi duḥkhasya karotha antam / duḥkhena saṃpīḍita dṛṣṭva sattvān nirvāṇa tatrāpyupadarśayāmi // saddhp_2.67 //

evaṃ ca bhāṣāmyahu nityanirvṛtā ādipraśāntā imi sarvadharmāḥ / caryāṃ ca so pūriya buddhaputro anāgate 'dhvāni jino bhaviṣyati // saddhp_2.68 //

upāyakauśalya mamaivarūpaṃ yat trīṇi yānānyupadarśayāmi / ekaṃ tu yānaṃ hi nayaśca eka ekā ciyaṃ deśana nāyakānām // saddhp_2.69 //

vyapanehi kāṅkṣāṃ tatha saṃśayaṃ ca yeṣāṃ ca keṣāṃ ciha kāṅkṣa vidyate / ananyathāvādina lokanāyakā ekaṃ idaṃ yānu dvitīyu nāsti // saddhp_2.70 //

ye cāpyabhūvan purimāstathāgatāḥ parinirvṛtā buddhasahasra neke / atītamadhvānamasaṃkhyakalpe teṣāṃ pramāṇaṃ na kadāci vidyate // saddhp_2.71 //

sarvehi tehi puruṣottamehi prakāśitā dharma bahū viśuddhāḥ / dṛṣṭāntakaiḥ kāraṇahetubhiśca upāyakauśalyaśatairanekaiḥ // saddhp_2.72 //

sarve ca te darśayi ekayānamekaṃ ca yānaṃ avatārayanti / ekasmi yāne paripācayanti acintiyā prāṇisahasrakoṭyaḥ // saddhp_2.73 //

anye upāyā vividhā jinānāṃ yehī prakāśentimamagradharmam / jñātvādhimuktiṃ tatha āśayaṃ ca tathāgatā loki sadevakasmin // saddhp_2.74 //

ye cāpi sattvāstahi teṣa saṃmukhaṃ śṛṇvanti dharmaṃ atha vā śrutāvinaḥ / dānaṃ ca dattaṃ caritaṃ ca śīlaṃ kṣāntyā ca saṃpādita sarvacaryāḥ // saddhp_2.75 //

vīryeṇa dhyānena kṛtādhikārāḥ prajñāya vā cintita eti dharmāḥ / vividhāni puṇyāni kṛtāni yehi te sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.76 //

parinirvṛtānāṃ ca jināna teṣāṃ ye śāsane kecidabhūṣi sattvāḥ / kṣāntā ca dāntā ca vinīta tatra te sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.77 //

ye cāpi dhātūna karonti pūjāṃ jināna teṣāṃ parinirvṛtānām / ratnāmayān stūpasahasra nekān suvarṇarūpyasya ca sphāṭikasya // saddhp_2.78 //

ye cāśmagarbhasya karonti stūpān karketanāmuktamayāṃśca kecit / vaiḍūryaśreṣṭhasya tathendranīlān te sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.79 //

ye cāpi śaileṣu karonti stūpān ye candanānāmagurusya kecit / ye devadārūsya karonti stūpān ye dārusaṃghātamayāṃśca kecit // saddhp_2.80 //

iṣṭāmayān mṛttikasaṃcitān vā prītāśca kurvanti jināna stūpān / uddiśya ye pāṃsukarāśayo 'pi aṭavīṣu durgeṣu ca kārayanti // saddhp_2.81 //

sikatāmayān vā puna kūṭa kṛtvā ye keciduddiśya jināna stūpān / kumārakāḥ krīḍiṣu tatra tatra te sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.82 //

ratnāmayā bimba tathaiva kecid dvātriṃśatīlakṣaṇarūpadhāriṇaḥ / uddiśya kārāpita yehi cāpi te sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.83 //

ye saptaratnāmaya tatra kecid ye tāmrikā vā tatha kāṃsikā vā / kārāpayīṣu sugatāna bimbā te sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.84 //

sīsasya lohasya ca mṛttikāya vā kārāpayīṣu sugatāna vigrahān / ye pustakarmāmaya darśanīyāṃste sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.85 //

ye citrabhittīṣu karonti vigrahān paripūrṇagātrān śatapuṇyalakṣaṇān / likhetsvayaṃ cāpi likhāpayedvā te sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.86 //

ye cāpi kecittahi śikṣamāṇāḥ krīḍāratiṃ cāpi vinodayantaḥ / nakhena kāṣṭhena kṛtāsi vigrahān bhittīṣu puruṣā ca kumārakā vā // saddhp_2.87 //

sarve ca te kārūṇikā abhūvan sarve 'pi te tārayi prāṇikoṭyaḥ / samādapentā bahubodhisatvāṃste sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.88 //

dhātūṣu yaiścāpi tathāgatānāṃ stūpeṣu vā mṛttikavigraheṣu vā / ālekhyabhittīṣvapi pāṃsustūpe puṣpā ca gandhā ca pradatta āsīt // saddhp_2.89 //

vādyā ca vādāpita yehi tatra bheryo 'tha śaṅkhāḥ paṭahāḥ sughoṣakāḥ / nirnāditā dundubhayaśca yehi pūjāvidhānāya varāgrabodhinām // saddhp_2.90 //

vīṇāśca tālā paṇavāśca yehi mṛdaṅga vaṃśā tuṇavā manojñāḥ / ekotsavā vā sukumārakā vā te sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.91 //

vādāpitā jhallariyo 'pi yehi jalamaṇḍakā carpaṭamaṇḍakā vā / sugatāna uddiśyatha pūjanārthaṃ gītaṃ sugītaṃ madhuraṃ manojñam // saddhp_2.92 //

sarve ca te buddha abhūṣi loke kṛtvāna tāṃ bahuvidhadhātupūjām / kimalpakaṃ pi sugatāna dhātuṣu ekaṃ pi vādāpiya vādyabhāṇḍam // saddhp_2.93 //

puṣpeṇa caikena pi pūjayitvā ālekhyabhittau sugatāna bimbān / vikṣiptacittā pi ca pūjayitvā anupūrva drakṣyanti ca buddhakoṭyaḥ // saddhp_2.94 //

yaiścāñjalistatra kṛto 'pi stūpe paripūrṇa ekā talasaktikā vā / unnāmitaṃ śīrṣamabhūnmuhūrtamavanāmitaḥ kāyu tathaikavāram // saddhp_2.95 //

namo 'stu buddhāya kṛtaikavāraṃ yehī tadā dhātudhareṣu teṣu / vikṣiptacittairapi ekavāraṃ te sarvi prāptā imamagrabodhim // saddhp_2.96 //

sugatāna teṣāṃ tada tasmi kāle parinirvṛtānāmatha tiṣṭhatāṃ vā / ye dharmanāmāpi śruṇiṃsu sattvāste sarvi bodhāya abhūṣi lābhinaḥ // saddhp_2.97 //

anāgatā pī bahubuddhakoṭyo acintiyā yeṣu pramāṇu nāsti / te pī jinā uttamalokanāthāḥ prakāśayiṣyanti upāyametam // saddhp_2.98 //

upāyakauśalyamanantu teṣāṃ bhaviṣyati lokavināyakānām / yenā vineṣyantiha prāṇakoṭyo bauddhasmi jñānasmi anāsravasmin // saddhp_2.99 //

eko 'pi sattvo na kadāci teṣāṃ śrutvāna dharmaṃ na bhaveta buddhaḥ / praṇidhānametaddhi tathāgatānāṃ caritva bodhāya carāpayeyam // saddhp_2.100 //

dharmāmukhā koṭisahasra neke prakāśayiṣyanti anāgate 'dhve / upadarśayanto imamekayānaṃ vakṣyanti dharmaṃ hi tathāgatatve // saddhp_2.101 //

sthitikā hi eṣā sada dharmanetrī prakṛtiśca dharmāṇa sadā prabhā[sate] / viditva buddhā dvipadānamuttamā prakāśayiṣyanti mamekayānam // saddhp_2.102 //

dharmasthitiṃ dharmaniyāmatāṃ ca nityasthitāṃ loki imāmakampyām / buddhāśca bodhiṃ pṛthivīya maṇḍe prakāśayiṣyanti upāyakauśalam // saddhp_2.103 //

daśasū diśāsū naradevapūjitāstiṣṭhanti buddhā yatha gaṅgavālikāḥ / sukhāpanārthaṃ iha sarvaprāṇināṃ te cāpi bhāṣantimamagrabodhim // saddhp_2.104 //

upāyakauśalya prakāśayanti vividhāni yānānyupadarśayanti / ekaṃ ca yānaṃ paridīpayanti buddhā imāmuttamaśāntabhūmim // saddhp_2.105 //

caritaṃ ca te jāniya sarvadehināṃ yathāśayaṃ yacca purā niṣevitam / vīryaṃ ca sthāmaṃ ca viditva teṣāṃ jñātvādhimuktiṃ ca prakāśayanti // saddhp_2.106 //

dṛṣṭāntahetūn bahu darśayanti bahukāraṇān jñānabalena nāyakāḥ / nānādhimuktāṃśca viditva sattvān nānābhinirhārupadarśayanti // saddhp_2.107 //

ahaṃ pi caitarhi jinendranāyako utpanna sattvāna sukhāpanārtham / saṃdarśayāmī ima buddhabodhiṃ nānābhinirhārasahasrakoṭibhiḥ // saddhp_2.108 //

deśemi dharmaṃ ca bahuprakāraṃ adhimuktimadhyāśaya jñātva prāṇinām / saṃharṣayāmī vividhairupāyaiḥ pratyātmikaṃ jñānabalaṃ mamaitat // saddhp_2.109 //

ahaṃ pi paśyāmi daridrasattvān prajñāya puṇyehi ca viprahīṇān / praskanna saṃsāri niruddha durge magnāḥ punarduḥkhaparaṃparāsu // saddhp_2.110 //

tṛṣṇāvilagnāṃścamarīva bāle kāmairihāndhīkṛta sarvakālam / na buddhameṣanti mahānubhāvaṃ na dharma mārganti dukhāntagāminam // saddhp_2.111 //

gatīṣu ṣaṭsu pariruddhacittāḥ kudṛṣṭidṛṣṭīṣu sthitā akampyāḥ / duḥkhātu duḥkhānupradhāvamānāḥ kāruṇya mahyaṃ balavantu teṣu // saddhp_2.112 //

so 'haṃ viditvā tahi bodhimaṇḍe saptāha trīṇi paripūrṇa saṃsthitaḥ / arthaṃ vicintemimamevarūpaṃ ullokayan pādapameva tatra // saddhp_2.113 //

prekṣāmi taṃ cānimiṣaṃ drumendraṃ tasyaiva heṣṭhe anucaṃkramāmi / āścaryajñānaṃ ca idaṃ viśiṣṭaṃ sattvāśca mohāndha avidvasū ime // saddhp_2.114 //

brahmā ca māṃ yācati tasmi kāle śakraśca catvāri ca lokapālāḥ / maheśvaro īśvara eva cāpi marudgaṇānāṃ ca sahasrakoṭayaḥ // saddhp_2.115 //

kṛtāñjalī sarvi sthitāḥ sagauravā arthaṃ ca cintemi kathaṃ karomi / ahaṃ ca bodhīya vadāmi varṇān ime ca duḥkhairabhibhūta sattvāḥ // saddhp_2.116 //

te mahya dharmaṃ kṣipi bālabhāṣitaṃ kṣipitva gaccheyurapāyabhūmim / śreyo mamā naiva kadāci bhāṣituṃ adyaiva me nirvṛtirastu śāntā // saddhp_2.117 //

purimāṃśca buddhān samanusmaranto upāyakauśalyu yathā ca teṣām / yaṃ nūna haṃ pi ima buddhabodhiṃ tridhā vibhajyeha prakāśayeyam // saddhp_2.118 //

evaṃ ca me cintitu eṣa dharmo ye cānye buddhā daśasu ddiśāsu / darśiṃsu te mahya tadātmabhāvaṃ sādhuṃ ti ghoṣaṃ samudīrayanti // saddhp_2.119 //

sādhū mune lokavināyakāgra anuttaraṃ jñānamihādhigamya / upāyakauśalyu vicintayanto anuśikṣase lokavināyakānām // saddhp_2.120 //

vayaṃ pi buddhāya paraṃ tadā padaṃ tṛdhā ca kṛtvāna prakāśayāmaḥ / hīnādhimuktā hi avidvasū narā bhaviṣyathā buddha na śraddadheyuḥ // saddhp_2.121 //

tato vayaṃ kāraṇasaṃgraheṇa upāyakauśalya niṣevamāṇāḥ / phalābhilāṣaṃ parikīrtayantaḥ samādapemo bahubodhisattvān // saddhp_2.122 //

ahaṃ cudagrastada āsi śrutvā ghoṣaṃ manojñaṃ puruṣarṣabhāṇām / udagracitto bhaṇi teṣa tāyināṃ na mohavādī pravarā maharṣī // saddhp_2.123 //

ahaṃ pi evaṃ samudācariṣye yathā vadantī vidu lokanāyakāḥ / ahaṃ pi saṃkṣobhi imasmi dāruṇe utpanna sattvāna kaṣāyamadhye // saddhp_2.124 //

tato hyahaṃ śārisutā viditvā vārāṇasīṃ prasthitu tasmi kāle / tahi pañcakānāṃ pravadāmi bhikṣuṇāṃ dharmaṃ upāyena praśāntabhūmim // saddhp_2.125 //

tataḥ pravṛttaṃ mama dharmacakraṃ nirvāṇaśabdaśca abhūṣi loke / arhantaśabdastatha dharmaśabdaḥ saṃghasya śabdaśca abhūṣi tatra // saddhp_2.126 //

bhāṣāmi varṣāṇi analpakāni nirvāṇabhūmiṃ cupadarśayāmi / saṃsāraduḥkhasya ca eṣa anto evaṃ vadāmī ahu nityakālam // saddhp_2.127 //

yasmiṃśca kāle ahu śāriputra paśyāmi putrān dvipadottamānām / ye prasthitā uttamamagrabodhiṃ koṭīsahasrāṇi analpakāni // saddhp_2.128 //

upasaṃkramitvā ca mamaiva antike kṛtāñjalīḥ sarvi sthitāḥ sagauravāḥ / yehī śruto dharma jināna āsīt upāyakauśalyu bahuprakāram // saddhp_2.129 //

tato mamā etadabhūṣi tatkṣaṇaṃ samayo mamā bhāṣitumagradharmam / yasyāhamarthaṃ iha loki jātaḥ prakāśayāmī tamihāgrabodhim // saddhp_2.130 //

duḥśraddadhaṃ etu bhaviṣyate 'dya nimittasaṃjñāniha bālabuddhinām / adhimānaprāptāna avidvasūnāṃ ime tu śroṣyanti hi bodhisattvāḥ // saddhp_2.131 //

viśāradaścāhu tadā prahṛṣṭaḥ saṃlīyanāṃ sarva vivarjayitvā / bhāṣāmi madhye sugatātmajānāṃ tāṃścaiva bodhāya samādapemi // saddhp_2.132 //

saṃdṛśya caitādṛśabuddhaputrāṃstavāpi kāṅkṣā vyapanīta bheṣyati / ye cā śatā dvādaśime anāsravā buddhā bhaviṣyantimi loki sarve // saddhp_2.133 //

yathaiva teṣāṃ purimāṇa tāyināṃ anāgatānāṃ ca jināna dharmatā / mamāpi eṣaiva vikalpavarjitā tathaiva haṃ deśayi adya tubhyam // saddhp_2.134 //

kadāci kahiṃci kathaṃci loke utpādu bhoti puruṣarṣabhāṇām / utpadya cā loki anantacakṣuṣaḥ kadācidetādṛśu dharma deśayuḥ // saddhp_2.135 //

sudurlabho īdṛśu agradharmaḥ kalpāna koṭīnayutairapi syāt / sudurlabhā īdṛśakāśca sattvāḥ śratvāna ye śraddadhi agradharmam // saddhp_2.136 //

audumbaraṃ puṣpa yathaiva durlabhaṃ kadāci kahiṃci kathaṃci dṛśyate / manojñarūpaṃ ca janasya tadbhavedāścaryu lokasya sadevakasya // saddhp_2.137 //

ataśca āścaryataraṃ vadāmi śrutvāna yo dharmamimaṃ subhāṣitam / anumodi ekaṃ pi bhaṇeya vācaṃ kṛta sarvabuddhāna bhaveya pūjā // saddhp_2.138 //

vyapanehi kāṅkṣāmiha saṃśayaṃ ca ārocayāmi ahu dharmarājā / samādapemi ahamagrabodhau na śrāvakāḥ kecidihāsti mahyam // saddhp_2.139 //

tava śāriputraitu rahasyu bhotu ye cāpi me śrāvaka mahya sarve / ye bodhisattvāśca ime pradhānā rahasyametanmama dhārayantu // saddhp_2.140 //

kiṃ kāraṇaṃ pañcakaṣāyakāle kṣudrāśca duṣṭāśca bhavanti sattvāḥ / kāmairihāndhīkṛta bālabuddhayo na teṣa bodhāya kadāci cittam // saddhp_2.141 //

śrutvā ca yānaṃ mama etadekaṃ prakāśitaṃ tena jinena āsīt / anāgate 'dhvāni bhrameyu sattvāḥ sūtraṃ kṣipitvā narakaṃ vrajeyuḥ // saddhp_2.142 //

lajjī śucī ye ca bhaveyu sattvāḥ saṃprasthitā uttamamagrabodhim / viśārado bhūtva vademi teṣāmekasya yānasya anantavarṇān // saddhp_2.143 //

etādṛśī deśana nāyakānāmupāyakauśalyamidaṃ variṣṭham / bahūhi saṃdhāvacanehi coktaṃ durbodhyametaṃ hi aśikṣitehi // saddhp_2.144 //

tasmāddhi saṃdhāvacanaṃ vijāniyā buddhāna lokācariyāṇa tāyinām / jahitva kāṅkṣāṃ vijahitva saṃśayaṃ bhaviṣyathā buddha janetha harṣam // saddhp_2.145 //

ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye upāyakauśalyaparivarto nāma dvitīyaḥ ||

saddhp_3: aupamyaparivartaḥ |

atha khalvāyuṣmān śāriputrastasyāṃ velāyāṃ tuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajāto yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavato 'bhimukho bhagavantameva vyavalokayamāno bhagavantametadavocat - āścaryādbhutaprāpto 'smi bhagavan audbilyaprāptaḥ idamevaṃrūpaṃ bhagavato 'ntikād ghoṣaṃ śrutvā | tatkasya hetoḥ? aśrutvaiva tāvadahaṃ bhagavan idamevaṃrūpaṃ bhagavato 'ntikād dharmaṃ tadanyān bodhisattvān dṛṣṭvā bodhisattvānāṃ ca anāgate 'dhvani buddhanāma śrutvā atīva śocāmi atīva saṃtapye, bhraṣṭo 'smyevaṃrūpāt tathāgatajñānagocarād jñānadarśanāt | yadā cāhaṃ bhagavan abhīkṣṇaṃ gacchāmi parvatagirikandarāṇi vanaṣaṇḍānyārāmanadīvṛkṣamūlānyekāntāni divāvihārāya, tadāpyahaṃ bhagavan yadbhūyastvena anenaiva vihāreṇa viharāmi | tulye nāma dharmadhātupraveśe vayaṃ bhagavatā hīnena yānena niryātitāḥ | evaṃ ca me bhagavaṃstasmin samaye bhavati - asmākamevaiṣo 'parādhaḥ, naiva bhagavato 'parādhaḥ | tatkasya hetoḥ? sacedbhagavānasmābhiḥ pratīkṣitaḥ syāt sāmutkarṣikīṃ dharmadeśanāṃ kathayamānaḥ, yadidamanuttarāṃ samyaksaṃbodhimārabhya, teṣveva vayaṃ bhagavan dharmeṣu niryātāḥ syāma | yatpunarbhagavan asmābhiranupasthiteṣu bodhisattveṣu saṃdhābhāṣyaṃ bhagavato 'jānamānaistvaramāṇaiḥ prathamabhāṣitaiva tathāgatasya dharmadeśanā śrutvodgṛhītā dhāritā bhāvitā cintitā manasikṛtā | so 'haṃ bhagavan ātmaparibhāṣaṇayaiva bhūyiṣṭhena rātriṃdivānyatināmayāmi | adyāsmi bhagavan nirvāṇaprāptaḥ | adyāsmi bhagavan parinirvṛtaḥ | adya me bhagavan arhattvaṃ prāptam | adyāhaṃ bhagavan bhagavataḥ putro jyeṣṭha auraso mukhato jāto dharmajo dharmanirmito dharmadāyādo dharmanirvṛttaḥ | apagataparidāho 'smyadya bhagavan imamevaṃrūpamadbhutadharmamaśrutapūrvaṃ bhagavato 'ntikād ghoṣaṃ śrutvā ||

atha khalvāyuṣmān śāriputrastasyāṃ velāyāṃ bhagavantamābhirgāthābhiradhyabhāṣata -

āścaryaprāpto 'smi mahāvināyaka audbilyajāto imu ghoṣa śrutvā / kathaṃkathā mahya na bhūya kācit paripācito 'haṃ iha agrayāne // saddhp_3.1 //

āścaryabhūtaḥ sugatāna ghoṣaḥ kāṅkṣāṃ ca śokaṃ ca jahāti prāṇinām / kṣīṇāsravasyo mama yaśca śoko vigato 'sti sarvaṃ śruṇiyāna ghoṣam // saddhp_3.2 //

divāvihāramanucaṃkramanto vanaṣaṇḍa ārāmatha vṛkṣamūlam / girikandarāṃścāupyupasevamāno anucintayāmī imameva cintām // saddhp_3.3 //

aho 'smi parivañcitu pāpacittaistulyeṣu dharmeṣu anāsraveṣu / yannāma traidhātuki agradharmaṃ na deśayiṣyāmi anāgate 'dhve // saddhp_3.4 //

dvātriṃśatī lakṣaṇa mahya bhraṣṭā suvarṇavarṇacchavitā ca bhraṣṭā / balā vimokṣāścimi sarvi riñcitā tulyeṣu dharmeṣu aho 'smi mūḍhaḥ // saddhp_3.5 //

anuvyañjanā ye ca mahāmunīnāmaśīti pūrṇāḥ pravarā viśiṣṭāḥ / aṣṭādaśāveṇika ye ca dharmāste cāpi bhraṣṭā ahu vañcito 'smi // saddhp_3.6 //

dṛṣṭvā ca tvāṃ lokahitānukampī divāvihāraṃ parigamya caikaḥ / hā vañcito 'smīti vicintayāmi asaṅgajñānātu acintiyātaḥ // saddhp_3.7 //

rātriṃdivāni kṣapayāmi nātha bhūyiṣṭha so eva vicintayantaḥ / pṛcchāmi tāvad bhagavantameva bhraṣṭo 'hamasmītyatha vā na veti // saddhp_3.8 //

evaṃ ca me cintayato jinendra gacchanti rātriṃdiva nityakālam / dṛṣṭvā ca anyān bahubodhisattvān saṃvarṇitāṃllokavināyakena // saddhp_3.9 //

śrutvā ca so 'haṃ imu buddhadharmaṃ saṃghāya etatkila bhāṣitaṃ ti / atarkikaṃ sūkṣmamanāsravaṃ ca jñānaṃ praṇetī jina bodhimaṇḍe // saddhp_3.10 //

dṛṣṭīvilagno hyahamāsi pūrvaṃ parivrājakastīrthikasaṃmataśca / tato mamā āśayu jñātva nātho dṛṣṭīvimokṣāya bravīti nirvṛtim // saddhp_3.11 //

vimucya tā dṛṣṭikṛtāni sarvaśaḥ śūnyāṃśca dharmānahu sparśayitvā / tato vijānāmyahu nirvṛto 'smi na cāpi nirvāṇamidaṃ pravucyati // saddhp_3.12 //

yadā tu buddho bhavate 'grasattvaḥ puraskṛto naramaruyakṣarākṣasaiḥ / dvātriṃśatīlakṣaṇarūpadhārī aśeṣato nirvṛtu bhoti tatra // saddhp_3.13 //

vyapanīta sarvāṇi mi manyitāni śrutvā ca ghoṣaṃ ahamadya nirvṛtaḥ / yadāpi vyākurvasi agrabodhau purato hi lokasya sadevakasya // saddhp_3.14 //

balavacca āsīnmama chambhitatvaṃ prathamaṃ giraṃ śrutva vināyakasya / mā haiva māro sa bhavedviheṭhako abhinirmiṇitvā bhuvi buddhaveṣam // saddhp_3.15 //

yadā tu hetūhi ca kāraṇaiśca dṛṣṭāntakoṭīnayutaiśca darśitā / suparisthitā sā varabuddhabodhistato 'smi niṣkāṅkṣu śruṇitva dharmam // saddhp_3.16 //

yadā ca me buddhasahasrakoṭyaḥ kīrteṣyatī tān parinirvṛtān jinān / yathā ca tairdeśitu eṣa dharma upāyakauśalya pratiṣṭhihitvā // saddhp_3.17 //

anāgatāśco bahu buddha loke tiṣṭhanti ye co paramārthadarśinaḥ / upāyakauśalyaśataiśca dharmaṃ nidarśayiṣyantyatha deśayanti ca // saddhp_3.18 //

tathā ca te ātmana yādṛśī carī abhiniṣkramitvā prabhṛtīya saṃstutā / buddhaṃ ca te yādṛśu dharmacakraṃ tathā ca te 'vasthita dharmadeśanā // saddhp_3.19 //

tataśca jānāmi na eṣa māro bhūtāṃ cariṃ darśayi lokanāthaḥ / na hyatra mārāṇa gatī hi vidyate mamaiva cittaṃ vicikitsaprāptam // saddhp_3.20 //

yadā tu madhureṇa gabhīravalgunā saṃharṣito buddhasvareṇa cāham / tadā mi vidhvaṃsita sarvasaṃśayā vicikitsa naṣṭā ca sthito 'smi jñāne // saddhp_3.21 //

niḥsaṃśayaṃ bheṣyi tathāgato 'haṃ puraskṛto loki sadevake 'smin / saṃghāya vakṣye imu buddhabodhiṃ samādapento bahubodhisattvān // saddhp_3.22 //

evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - ārocayāmi te śāriputra, prativedayāmi te asya sadevakasya lokasya purataḥ samārakasya sabrahmakasya saśramaṇabrāhmaṇikāyāḥ prajāyāḥ purataḥ | mayā tvaṃ śāriputra viṃśatīnāṃ buddhakoṭīnayutaśatasahasrāṇāmantike paripācito 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | mama ca tvaṃ śāriputra dīrgharātramanuśikṣito 'bhūt | sa tvaṃ śāriputra bodhisattvasaṃmantritena bodhisattvarahasyena iha mama pravacane upapannaḥ | sa tvaṃ śāriputra bodhisattvādhiṣṭhānena tatpaurvakaṃ caryāpraṇidhānaṃ bodhisattvasaṃmantritaṃ bodhisattvarahasyaṃ na samanusmarasi | nirvṛto 'smīti manyase | so 'haṃ tvāṃ śāriputra pūrvacaryāpraṇidhānajñānānubodhamanusmārayitukāma imaṃ saddharmapuṇḍarīkaṃ dharmaparyāyaṃ sūtrāntaṃ mahāvaipulyaṃ bodhisattvāvavādaṃ sarvabuddhaparigrahaṃ śrāvakāṇāṃ saṃprakāśayāmi ||

api khalu punaḥ śāriputra, bhaviṣyasi tvamanāgate 'dhvani aprameyaiḥ kalpairacintyairapramāṇairbahūnāṃ tathāgatakoṭīnayutaśatasahasrāṇāṃ saddharmaṃ dhārayitvā vividhāṃ ca pūjāṃ kṛtvā imāmeva bodhisattvacaryāṃ paripūrya padmaprabho nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loke bhaviṣyasi (vaidya 48) vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān ||

tena khalu punaḥ śāriputra samayena tasya bhagavataḥ padmaprabhasya tathāgatasya virajaṃ nāma buddhakṣetraṃ bhaviṣyati samaṃ ramaṇīyaṃ prāsādikaṃ paramasudarśanīyaṃ pariśuddhaṃ ca sphītaṃ ca ṛddhaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca bahujananārīgaṇākīrṇaṃ ca maruprakīrṇaṃ ca vaiḍūryamayaṃ suvarṇasūtrāṣṭāpadanibaddham | teṣu ca aṣṭāpadeṣu ratnavṛkṣā bhaviṣyanti saptānāṃ ratnānāṃ puṣpaphalaiḥ satatasamitaṃ samarpitāḥ ||

so 'pi śāriputra padmaprabhastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhastrīṇyeva yānānyārabhya dharmaṃ deśayiṣyati | kiṃcāpi śāriputra sa tathāgato na kalpakaṣāya utpatsyate, api tu praṇidhānavaśena dharmaṃ deśayiṣyati | mahāratnapratimaṇḍitaśca nāma śāriputra sa kalpo bhaviṣyati | tatkiṃ manyase śāriputra kena kāraṇena sa kalpo mahāratnapratimaṇḍita ityucyate? ratnāni śāriputra buddhakṣetre bodhisattvā ucyante | te tasmin kāle tasyāṃ virajāyāṃ lokadhātau bahavo bodhisattvā bhaviṣyantyaprameyā asaṃkhyeyā acintyā atulyā amāpyā gaṇanāṃ samatikrāntā anyatra tathāgatagaṇanayā | tena kāraṇena sa kalpo mahāratnapratimaṇḍita ityucyate ||

tena khalu punaḥ śāriputra samayena bodhisattvāstasmin buddhakṣetre yadbhūyasā ratnapadmavikrāmiṇo bhaviṣyanti | anādikarmikāśca te bodhisattvā bhaviṣyanti | ciracaritakuśalamūlā bahubuddhaśatasahasracīrṇabrahmacaryāḥ, tathāgataparisaṃstutā buddhajñānābhiyuktā mahābhijñāparikarmanirjātāḥ sarvadharmanayakuśalā mārdavāḥ smṛtimantaḥ | bhūyiṣṭhena śāriputra evaṃrūpāṇāṃ bodhisattvānāṃ paripūrṇaṃ tadbuddhakṣetraṃ bhaviṣyati ||

tasya khalu punaḥ śāriputra padmaprabhasya tathāgatasya dvādaśāntarakalpā āyuṣpramāṇaṃ bhaviṣyati sthāpayitvā kumārabhūtatvam | teṣāṃ ca sattvānāmaṣṭāntarakalpā āyuṣpramāṇaṃ bhaviṣyati | sa ca śāriputra padmaprabhastathāgato dvādaśānāmantarakalpānāmatyayena dhṛtiparipūrṇaṃ nāma bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ vyākṛtya anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau parinirvāsyati | ayaṃ bhikṣavo dhṛtiparipūrṇo bodhisattvo mahāsattvo mamānantaramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyate | padmavṛṣabhavikrāmī nāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loke bhaviṣyati vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān | tasyāpi śāriputra padmavṛṣabhavikrāmiṇastathāgatasya evaṃrūpameva buddhakṣetraṃ bhaviṣyati ||

tasya khalu punaḥ śāriputra padmaprabhasya tathāgatasya parinirvṛtasya dvātriṃśadantarakalpān saddharmaḥ sthāsyati | tatastasya tasmin saddharme kṣīṇe dvātriṃśadantarakalpān saddharmapratirūpakaḥ sthāsyati ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata - bhaviṣyase śārisutā tuhaṃ pi anāgate 'dhvāni jinastathāgataḥ / padmaprabho nāma samantacakṣurvineṣyase prāṇisahasrakoṭyaḥ // saddhp_3.23 //

bahubuddhakoṭīṣu karitva satkriyāṃ caryābalaṃ tatra upārjayitvā / utpādayitvā ca daśo balāni spṛśiṣyase uttamamagrabodhim // saddhp_3.24 //

acintiye aparimitasmi kalpe prabhūtaratnastada kalpu bheṣyati / virajā ca nāmnā tada lokadhātuḥ kṣetraṃ viśuddhaṃ dvipadottamasya // saddhp_3.25 //

vaidūryasaṃstīrṇa tathaiva bhūmiḥ suvarṇasūtrapratimaṇḍitā ca / ratnāmayairvṛkṣaśatairupetā sudarśanīyaiḥ phalapuṣpamaṇḍitaiḥ // saddhp_3.26 //

smṛtimanta tasmin bahubodhisattvāḥ caryābhinirhārasukovidāśca / ye śikṣitā buddhaśateṣu caryāṃ te tatra kṣetre upapadya santi // saddhp_3.27 //

so cejjinaḥ paścimake samucchraye kumārabhūmīmatināmayitvā / jahitva kāmānabhiniṣkamitvā spṛśiṣyate uttamamagrabodhim // saddhp_3.28 //

sama dvādaśā antarakalpa tasya bhaviṣyate āyu tadā jinasya / manujānapī antarakalpa aṣṭa āyuṣpramāṇaṃ tahi teṣa bheṣyati // saddhp_3.29 //

parinirvṛtasyāpi jinasya tasya dvātriṃśatiṃ antarakalpa pūrṇām / saddharma saṃsthāsyati tasmi kāle hitāya lokasya sadevakasya // saddhp_3.30 //

saddharmi kṣīṇe pratirūpako 'sya dvātriṃśatī antarakalpa sthāsyati / śarīravaistārika tasya tāyinaḥ susatkṛto naramarutaiśca nityam // saddhp_3.31 //

etādṛśaḥ so bhagavān bhaviṣyati prahṛṣṭa tvaṃ śārisutā bhavasva / tvameva so tādṛśako bhaviṣyasi anābhibhūto dvipadānamuttamaḥ // saddhp_3.32 //

atha khalu tāścatasraḥ parṣado bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikā devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragamanuṣyāmanuṣyā āyuṣmataḥ śāriputrasyedaṃ vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau bhagavato 'ntikāt saṃmukhaṃ śrutvā tuṣṭā udagrā āttamanasaḥ pramuditāḥ prītisaumanasyajātāḥ svakasvakaiścīvarairbhagavantamabhicchādayāmāsuḥ | śakraśca devānāmindro brahmā ca sahāṃpatiranyāśca devaputraśatasahasrakoṭyo bhagavantaṃ divyairvastrairabhicchādayāmāsuḥ | divyaiśca māndāravairmahāmāndaravaiśca puṣpairabhyavakiranti sma | divyāni ca vastrāṇyuparyantarīkṣe bhrāmayanti sma | divyāni ca tūryaśatasahasrāṇi dundubhayaścoparyantarīkṣe parāhananti sma | mahāntaṃ ca puṣpavarṣamabhipravarṣayitvā evaṃ ca vācaṃ bhāṣante sma - pūrvaṃ bhagavatā vārāṇasyāmṛṣipatane mṛgadāve dharmacakraṃ pravartitam | idaṃ punarbhagavatā adya anuttaraṃ dvitīyaṃ dharmacakraṃ pravartitam | te ca devaputrāstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣanta -

dharmacakraṃ pravartesi loke apratipudgala / vārāṇasyāṃ mahāvīra skandhānāmudayaṃ vyayam // saddhp_3.33 //

prathamaṃ pravartitaṃ tatra dvitīyamiha nāyaka / duḥśraddadheya yasteṣāṃ deśito 'dya vināyaka // saddhp_3.34 //

bahu dharmaḥ śruto 'smābhiarlokanāthasya saṃmukham / na cāyamīdṛśo dharmaḥ śrutapūrvaḥ kadācana // saddhp_3.35 //

anumodāma mahāvīra saṃdhābhāṣyaṃ maharṣiṇaḥ / yathārtho vyākṛto hyeṣa śāriputro viśāradaḥ // saddhp_3.36 //

vayamapyedṛśāḥ syāmo buddhā loke anuttarāḥ / saṃdhābhāṣyeṇa deśento buddhabodhimanuttarām // saddhp_3.37 //

yacchrutaṃ kṛtamasmābhirasmiṃlloke paratra vā / ārāgitaśca yadbuddhaḥ prārthanā bhotu bodhaye // saddhp_3.38 //

atha khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - niṣkāṅkṣo 'smi bhagavan vigatakathaṃkatho bhagavato 'ntikāt saṃmukhamidamātmano vyākaraṇaṃ śrutvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau | yāni ca imāni bhagavan dvādaśa vaśībhūtaśatāni bhagavatā pūrvaṃ śaikṣabhūmau sthāpitāni evamavavaditāni evamanuśiṣṭānyabhūvan etatparyavasāno me bhikṣavo dharmavinayo yadidaṃ jātijarāvyādhimaraṇaśokasamatikramo nirvāṇasamavasaraṇaḥ | ime ca bhagavan dve bhikṣusahasre śaikṣāśaikṣāṇāṃ bhagavataḥ śrāvakāṇāṃ sarveṣāmātmadṛṣṭibhavadṛṣṭivibhavadṛṣṭisarvadṛṣṭivivarjitānāṃ nirvāṇabhūmisthitāḥ smaḥ ityātmanaḥ saṃjānatām, te bhagavato 'ntikādimamevaṃrūpamaśrutapūrvaṃ dharma śrutvā kathaṃkathāmāpannāḥ | tatsādhu bhagavān bhāṣatāmeṣāṃ bhikṣūṇāṃ kaukṛtyavinodanārtha yathā bhagavannetāścatasraḥ parṣado niṣkāṅkṣā nirvicikitsā bhaveyuḥ ||

evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - nanu te mayā śāriputra pūrvamevākhyātaṃ yathā nānābhinirhāranirdeśavividhahetukāraṇanidarśanārambaṇaniruktyupāyakauśalyairnānādhimuktānāṃ sattvānāṃ nānādhātvāśayānāmāśayaṃ viditvā tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho dharmaṃ deśayati | imāmevānuttarāṃ samyaksaṃbodhimārabhya sarvadharmadeśanābhirbodhisattvayānameva samādāpayati | api tu khalu punaḥ śāriputra aupamyaṃ te kariṣyāmi asyaivārthasya bhūyasyā mātrayā saṃdarśanārtham | tatkasya hetoḥ? upamayā iha ekatyā vijñapuruṣā bhāṣitasyārthamājānanti ||

tadyathāpi nāma śāriputra iha syāt kasmiṃścideva grāme vā nagare vā nigame vā janapade vā janapadapradeśe vā rāṣṭre vā rājadhānyāṃ vā gṛhapatirjīrṇo vṛddho mahallako 'bhyatītavayo 'nuprāpta āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ | mahaccāsya niveśanaṃ bhaveducchritaṃ ca vistīrṇaṃ ca cirakṛtaṃ ca jīrṇaṃ ca dvayorvā trayāṇāṃ vā caturṇāṃ vā pañcānāṃ vā prāṇiśatānāmāvāsaḥ | ekadvāraṃ ca tanniveśanaṃ bhavet | tṛṇasaṃchannaṃ ca bhavet | vigalitaprāsādaṃ ca bhavet | pūtistambhamūlaṃ ca bhavet | saṃśīrṇakuḍyakaṭalepanaṃ ca bhavet | tacca sahasaiva mahātāgniskandhena sarvapārśveṣu sarvāvantaṃ niveśanaṃ pradīptaṃ bhavet | tasya ca puruṣasya bahavaḥ kumārakāḥ syuḥ pañca vā daśa vā viṃśatirvā | sa ca puruṣastasmānniveśanād bahirnirgataḥ syāt ||

atha khalu śāriputra sa puruṣastaṃ svakaṃ niveśanaṃ mahātāgniskandhena samantāt saṃprajvalitaṃ dṛṣṭvā bhītastrasta udvignacitto bhavet, evaṃ cānuvicintayet - pratibalo 'hamanena mahatāgniskandhenāsaṃspṛṣṭo 'paridagdhaḥ kṣiprameva svastinā asmād gṛhādādīptād dvāreṇa nirgantuṃ nirdhāvitum | api tu ya ime mamaiva putrā bālakāḥ kumārakā asminneva niveśane ādīpte taistaiḥ krīḍanakaiḥ krīḍanti ramanti paricārayanti, imaṃ cāgāramādīptaṃ na jānanti na budhyante na vidanti na cetayanti nodvegamāpadyante, saṃtapyamānā apyanena mahatāgniskandhena mahatā ca duḥkhaskandhena spṛṣṭāḥ samānā na duḥkhaṃ manasi kurvanti, nāpi nirgamanamanasikāramutpādayanti ||

sa ca śāriputra puruṣo balavān bhaved bāhubalikaḥ | sa evamanuvicintayet - ahamasmi balavān bāhubalikaśca | yannvahaṃ sarvānimān kumārakānekapiṇḍayitvā utsaṅgenādāya asmād gṛhānnirgamayeyam | sa punarevamanuvicintayet - idaṃ khalu niveśanamekapraveśaṃ saṃvṛtadvārameva | kumārakāścapalāścañcalā bālajātīyāśca | mā haiva paribhrameyuḥ | te 'nena mahatāgniskandhenānayavyasanamāpadyeran | yannūnamahametān saṃcodayayam | iti pratisaṃkhyāya tān kumārakānāmantrayate sma - āgacchata bhavantaḥ kumārakāḥ, nirgacchata | ādīptamidaṃ gṛhaṃ mahatā agniskandhena | mā haivātraiva sarve 'nena mahatāgniskandhena dhakṣyatha, anayavyasanamāpatsyatha | atha khalu te kumārakā evaṃ tasya hitakāmasya puruṣasya tadbhāṣitaṃ nāvabudhyante nodvijanti notrasanti na saṃtrasanti na saṃtrāsamāpadyante, na vicintayanti na nirdhāvanti, nāpi jānanti na vijānanti kimetadādīptaṃ nāmeti | anyatra tena tenaiva dhāvanti vidhāvanti, punaḥ punaśca taṃ pitaramavalokayanti | tatkasya hetoḥ? yathāpīdaṃ bālabhāvatvāt ||

atha khalu sa puruṣa evamanuvicintayet - ādīptamidaṃ niveśanaṃ mahatāgniskandhena saṃpradīptam | mā haivāhaṃ ceme ca kumārakā ihaivānena mahātāgniskandhena anayavyasanamāpatsyāmahe | yannvahamupāyakauśalyenemān kumārakān asmād gṛhāt niṣkrāmayeyam | sa ca puruṣasteṣāṃ kumārakāṇāmāśayajño bhavet, adhimuktiṃ ca vijānīyāt | teṣāṃ ca kumārakāṇāmanekavidhānyanekāni krīḍanakāni bhaveyurvividhāni ca ramaṇīyakānīṣṭāni kāntāni priyāṇi manaāpāni, tāni ca durlabhāni bhaveyuḥ ||

atha khalu sa puruṣasteṣāṃ kumārakāṇāmāśayaṃ jānaṃstān kumārakānetadavocat - yāni tāni kumārakā yuṣmākaṃ krīḍanakāni ramaṇīyakānyāścaryādbhutāni, yeṣāmalābhāt saṃtapyatha, nānāvarṇāni bahuprakārāṇi | tadyathā gorathakānyajarathakāni mṛgarathakāni | yāni bhavatāmiṣṭāni kāntāni priyāṇi manaāpāni | tāni ca mayā sarvāṇi bahinirveśanadvāre sthāpitāni yuṣmākaṃ krīḍanahetoḥ | āgacchantu bhavanto nirdhāvantvasmānniveśanāt | ahaṃ vo yasya yasya yenārtho yena prayojanaṃ bhaviṣyati, tasmai tasmai tatpradāsyāmi | āgacchata śīghraṃ teṣāṃ kāraṇam, nirdhāvata | atha khalu te kumārakāsteṣāṃ krīḍanakānāṃ ramaṇīyakānāmarthāya yathepsitānāṃ yathāsaṃkalpitānāmiṣṭānāṃ kāntānāṃ priyāṇāṃ manaāpānāṃ nāmadheyāni śrutvā tasmādādīptādagārāt kṣipramevārabdhavīryā balavatā javena anyonyamapratīkṣamāṇāḥ kaḥ prathamaṃ kaḥ prathamataramityanyonyaṃ saṃghaṭṭitakāyāstasmādādīptādagārāt kṣiprameva nirdhāvitāḥ ||

atha sa puruṣaḥ kṣemasvastinā tān kumārakān nirgatān dṛṣṭvā abhayaprāptāniti viditvā ākāśe grāmacatvare upaviṣṭaḥ prītiprāmodyajāto nirupādāno vigatanīvaraṇo 'bhayaprāpto bhavet | atha khalu te kumārakā yena sa pitā tenopasaṃkrāman, upasaṃkramyaivaṃ vadeyuḥ - dehi nastāta tāni vividhāni krīḍanakāni ramaṇīyāni | tadyathā - gorathakānyajarathakāni mṛgarathakāni | atha khalu śāriputra sa puruṣasteṣāṃ svakānāṃ putrāṇāṃ vātajavasaṃpannān (vaidya 53) gorathakānevānuprayacchet saptaratnamayān savedikān sakiṅkiṇījālābhipralambitānuccān pragṛhītānāścaryādbhutaratnālaṃkṛtān ratnadāmakṛtaśobhān puṣpamālyālaṃkṛtāṃstūlikāgoṇikāstaraṇān dūṣyapaṭapratyāstīrṇānubhayato lohitopadhānān śvetaiḥ prapāṇḍaraiḥ śīghrajavairgoṇairyojitān bahupuruṣaparigṛhītān | savaijayantān gorathakāneva vātabalajavasaṃpannānekavarṇānekavidhānekaikasya dārakasya dadyāt | tatkasya hetoḥ? tathā hi śāriputra sa puruṣa āḍhyaśca bhavenmahādhanaśca prabhūtakoṣṭhāgāraśca | sa evaṃ manyeta - alaṃ ma eṣāṃ kumārakāṇāmanyairyānairdattairiti | tatkasya hetoḥ? sarva evaite kumārakā mamaiva putrāḥ, sarve ca me priyā manaāpāḥ | saṃvidyante ca me imānyevaṃrūpāṇi mahāyānāni | samaṃ ca mayaite kumārakāḥ sarve cintayitavyā na viṣamam | ahamapi bahukoṣakoṣṭhāgāraḥ | sarvasattvānāmapyahamimānyevaṃrūpāṇi mahāyānāni dadyām, kimaṅga punaḥ svakānāṃ putrāṇām | te ca dārakāstasmin samaye teṣu mahāyāneṣvabhiruhya āścaryādbhutaprāptā bhaveyuḥ | tatkiṃ manyase śāriputra mā haiva tasya puruṣasya mṛṣāvādaḥ syāt, yena teṣāṃ dārakāṇāṃ pūrvaṃ trīṇi yānānyupadarśayitvā paścātsarveṣāṃ mahāyānānyeva dattāni, udārayānānyeva dattāni?

śāriputra āha - na hyetad bhagavan, na hyetat sugata | anenaiva tāvad bhagavan kāraṇena sa puruṣo na mṛṣāvādī bhaved yattena puruṣeṇopāyakauśalyena te dārakāstasmādādīptād gṛhānniṣkāsitāḥ, jīvitena ca abhicchāditāḥ | tatkasya hetoḥ? ātmabhāvapratilambhenaiva bhagavan sarvakrīḍanakāni labdhāni bhavanti | yadyapi tāvad bhagavan sa puruṣasteṣāṃ kumārakāṇāmekarathamapi na dadyāt, tathāpi tāvad bhagavan sa puruṣo na mṛṣāvādī bhavet | tatkasya hetoḥ? tathā hi bhagavaṃstena puruṣeṇa pūrvameva evamanuvicintitam - upāyakauśalyena ahamimān kumārakāṃstasmānmahato duḥkhaskandhāt parimocayiṣyāmīti | anenāpi bhagavan paryāyeṇa tasya puruṣasya na mṛṣāvādo bhavet | kaḥ punarvādo yattena puruṣeṇa prabhūtakośakoṣṭhāgāramastīti kṛtvā putrapriyatāmeva manyamānena ślāghamānenaikavarṇānyekayānāni dattāni, yaduta mahāyānāni | nāsti bhagavaṃstasya puruṣasya mṛṣāvādaḥ ||

evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - sādhu sādhu śāriputra | evametacchāriputra, evametad yathā vadasi | evameva śāriputra tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sarvabhayavinivṛttaḥ sarvopadravopāyāsopasargaduḥkhadaurmanasyāvidyāndhakāratamastimirapaṭalaparyavanāhebhyaḥ sarveṇa sarvaṃ sarvathā vipramuktaḥ | tathāgato jñānabalavaiśāradyāveṇikabuddhadharmasamanvāgataḥ ṛddhibalenātibalavāṃllokapitāḥ, mahopāyakauśalyajñānaparamapāramitāprāpto mahākāruṇiko 'parikhinnamānaso hitaiṣī anukampakaḥ | sa traidhātuke mahatā duḥkhadaurmanasyaskandhena ādīptajīrṇapaṭalaśaraṇaniveśanasadṛśa utpadyate sattvānāṃ jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāvidyāndhakāratamastimirapaṭalaparyavanāhapratiṣṭhānāṃ rāgadveṣamohaparimocanahetoranuttarāyāṃ (vaidya 54) samyaksaṃbodhau samādāpanahetoḥ | sa utpannaḥ samānaḥ paśyati sattvān dahyataḥ pacyamānāṃstapyamānān paritapyamānān jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ, paribhoganimittaṃ ca kāmahetunidānaṃ ca anekāvidhāni duḥkhāni pratyanubhavanti | dṛṣṭadhārmikaṃ ca paryeṣṭinidānaṃ parigrahanidānaṃ sāṃparāyikaṃ narakatiryagyoniyamalokeṣvanekavidhāni duḥkhāni pratyanubhaviṣyanti | devamanuṣyadāridryamaniṣṭasaṃyogamiṣṭavinābhāvikāni ca duḥkhāni pratyanubhavanti | tatraiva ca duḥkhaskandhe parivartamānāḥ krīḍanti ramante paricārayanti notrasanti na saṃtrasanti na saṃtrāsamāpadyante na budhyante na cetayanti nodvijanti na niḥsaraṇaṃ paryeṣante | tatraiva ca ādīptāgārasadṛśe traidhātuke 'bhiramanti, tena tenaiva vidhāvanti | tena ca mahatā duḥkhaskandhena abhyāhatā na duḥkhamanasikārasaṃjñāmutpādayanti ||

tatra śāriputra tathāgata evaṃ paśyati - ahaṃ khalveṣāṃ sattvānāṃ pitā | mayā hyete sattvā asmādevaṃrūpānmahato duḥkhaskandhāt parimocayitavyāḥ, mayā caiṣāṃ sattvānāmaprameyamacintyaṃ buddhajñānasukhaṃ dātavyam, yenaite sattvāḥ krīḍiṣyanti ramiṣyanti paricārayiṣyanti, vikrīḍitāni ca kariṣyanti ||

tatra śāriputra tathāgata evaṃ paśyati - sacedahaṃ jñānabalo 'smīti kṛtvā ṛddhibalo 'smīti kṛtvā anupāyenaiṣāṃ sattvānāṃ tathāgatajñānabalavaiśāradyāni saṃśrāvayeyam, naite sattvā ebhirdharbhairniryāyeyuḥ | tatkasya hetoḥ? adhyavasitā hyamī sattvāḥ pañcasu kāmaguṇeṣu traidhātukaratyām | aparimuktā jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsebhyaḥ | dahyante pacyante tapyante paritapyante | anirdhāvitāstraidhātukādādīptajīrṇapaṭalaśaraṇaniveśanasadṛśāt kathamete buddhajñānaṃ paribhotsyante?

tatra śāriputra tathāgato yadyathāpi nāma sa puruṣo bāhubalikaḥ sthāpayitvā bāhubalam, upāyakauśalyena tān kumārakāṃstasmādādīptādagārānniṣkāsayet, niṣkāsayitvā sa teṣāṃ paścādudārāṇi mahāyānāni dadyāt, evameva śāriputra tathāgato 'pyarhan samyaksaṃbuddhastathāgatajñānabalavaiśāradyasamanvāgataḥ sthāpayitvā tathāgatajñānabalavaiśāradyam, upāyakauśalyajñānenādīptajīrṇapaṭalaśaraṇaniveśanasadṛśāt traidhātukāt sattvānāṃ niṣkāsanahetostrīṇi yānānyupadarśayati yadut śrāvakayānaṃ pratyekabuddhayānaṃ bodhisattvayānamiti | tribhiśca yānaiḥ sattvāṃllobhayati, evaṃ caiṣāṃ vadati - mā bhavanto 'sminnādīptāgārasadṛśe traidhātuke 'bhiramadhvaṃ hīneṣu rūpaśabdagandharasasparśeṣu | atra hi yūyaṃ traidhātuke 'bhiratāḥ pañcakāmaguṇasahagatayā tṛṣṇayā dahyatha tapyatha paritapyatha | nirdhāvadhvamasmāt traidhātukāt | trīṇi yānānyanuprāpsyatha yadidaṃ śrāvakayānaṃ pratyekabuddhayānaṃ bodhisattvayānamiti | ahaṃ vo 'tra sthāne pratibhūḥ | ahaṃ vo dāsyāmyetāni trīṇi yānāni | abhiyujyadhve traidhātukānni 'saraṇahetoḥ | evaṃ caitāṃllobhayāmi - etāni bhoḥ sattvā yāni āryāṇi ca āryapraśastāni ca mahāramaṇīyakasamanvāgatāni ca | akṛpaṇametairbhavantaḥ krīḍiṣyatha ramiṣyatha paricārayiṣyatha | indriyabalabodhyaṅgadhyānavimokṣasamādhisamāpattibhiśca mahatīṃ ratiṃ pratyanubhaviṣyatha | mahatā ca sukhasaumanasyena samanvāgatā bhaviṣyatha ||

tatra śāriputra ye sattvāḥ paṇḍitajātīyā bhavanti, te tathāgatasya lokapiturabhiśraddadhanti | abhiśraddadhitvā ca tathāgataśāsane 'bhiyujyante udyogamāpadyante | tatra kecit sattvā paraghoṣaśravānugamanamākāṅkṣamāṇā ātmaparinirvāṇahetoścaturāryasatyānubodhāya tathāgataśāsane 'bhiyujyante | te ucyante śrāvakayānamākāṅkṣamāṇāḥ traidhātukānnirdhāvanti | tadyathāpi nāma tasmādādīptādagārādanyatare dārakā mṛgarathamākāṅkṣamāṇā nirdhāvitāḥ | anye sattvā anācāryakaṃ jñānaṃ damaśamathamākāṅkṣamāṇā ātmaparinirvāṇahetorhetupratyayānubodhāya tathāgataśāsane 'bhiyujyante, te ucyante pratyekabuddhayānamākāṅkṣamāṇāstraidhātukānnirdhāvanti | tadyathāpi nāma tasmādādīptādagārādanyatare dārakā ajarathamāṅkṣamāṇā nirdhāvitāḥ | apare punaḥ sattvāḥ sarvajñajñānaṃ buddhajñānaṃ svayaṃbhūjñānamanācāryakaṃ jñānamākāṅkṣamāṇā bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca sarvasattvaparinirvāṇahetostathāgatajñānabalavaiśāradyānubodhāya tathāgataśāsane 'bhiyujyante | te ucyante mahāyānamākāṅkṣamāṇāstraidhātukānnirdhāvanti | tena kāraṇenocyante bodhisattvā mahāsattvā iti | tadyathāpi nāma tasmādādīptādagārādanyatare dārakā gorathamākāṅkṣamāṇānirdhāvitāḥ | tadyathāpi nāma śāriputra sa puruṣastān kumārakāṃstasmādādīptādagārānnirdhāvitān dṛṣṭvā kṣemasvastibhyāṃ parimuktānabhayaprāptāniti viditvā ātmānaṃ ca mahādhanaṃ viditvā teṣāṃ dārakāṇāmekameva yānamudāramanuprayacchet, evameva śāriputra tathāgato 'pyarhan samyaksaṃbuddho yadā paśyati -

anekāḥ sattvakoṭīstraidhātukāt parimuktā duḥkhabhayabhairavopadravaparimuktāstathāgataśāsanadvāreṇa nirdhāvitāḥ parimuktāḥ sarvabhayopadravakāntārebhyaḥ | nirvṛtisukhaprāptāḥ nirvṛtisukhāprāptāḥ | tānetān śāriputra tasmin samaye tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ prabhūto mahājñānabalavaiśāradyakośa iti viditvā sarve caite mamaiva putrā iti jñātvā buddhayānenaiva tān sattvān parinirvāpayati | na ca kasyacit sattvasya pratyātmikaṃ parinirvāṇaṃ vadati | sarvāṃśca tān sattvāṃstathāgataparinirvāṇena mahāparinirvāṇena parinirvāpayati | ye cāpi te śāriputra sattvāstraidhātukāt parimuktā bhavanti, teṣāṃ tathāgato dhyānavimokṣasamādhisamāpattīrāryāṇi paramasukhāni krīḍanakāni ramaṇīyakāni dadāti, sarvāṇyetānyekavarṇāni | tadyathāpi nāma śāriputra tasya puruṣasya na mṛṣāvādo bhavet, yena trīṇi yānānyupadarśayitvā teṣāṃ kumārakāṇāmekameva mahāyānaṃ sarveṣāṃ dattaṃ saptaratnamayaṃ sarvālaṃkāravibhūṣitamekavarṇameva udārayānameva sarveṣāmagrayānameva dattaṃ bhavet | evameva śāriputra tathāgato 'pyarhan samyaksaṃbuddho na mṛṣāvādī bhavati, yena pūrvamupāyakauśalyena trīṇi yānānyupadarśayitvā paścānmahāyānenaiva sattvān parinirvāpayati | tatkasya hetoḥ? tathāgato hi śāriputra prabhūtajñānabalavaiśāradyakośakoṣṭhāgārasamanvāgataḥ pratibalaḥ sarvasattvānāṃ sarvajñajñānasahagataṃ (vaidya 56) dharmamupadarśayitum | anenāpi śāriputra paryāyeṇaivaṃ veditavyam, yathā upāyakauśalyajñānābhinirhāraistathāgata ekameva mahāyānaṃ deśayati ||

atha khalu bhagavāṃstasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣata -

yathā hi puruṣasya bhavedagāraṃ jīrṇaṃ mahantaṃ ca sudurbalaṃ ca / viśīrṇa prāsādu tathā bhaveta stambhāśca mūleṣu bhaveyu pūtikāḥ // saddhp_3.39 //

gavākṣaharmyā galitaikadeśā viśīrṇa kuḍayaṃ kaṭalepanaṃ ca / jīrṇu pravṛddhoddhṛtavedikaṃ ca tṛṇacchadaṃ sarvata opatantam // saddhp_3.40 //

śatāna pañcāna anūnakānāṃ āvāsu so tatra bhaveta prāṇinām / bahūni cā niṣkuṭasaṃkaṭāni uccārapūrṇāni jugupsitāni // saddhp_3.41 //

gopānasī vigalita tatra sarvā kuḍayāśca bhittīśca tathaiva srastāḥ / gṛdhrāṇa koṭyo nivasanti tatra pārāvatolūka tathānyapakṣiṇaḥ // saddhp_3.42 //

āśīviṣā dāruṇa tatra santi deśapradeśeṣu mahāviṣogrāḥ / vicitrikā vṛścikamūṣikāśca etāna āvāsu suduṣṭaprāṇinām // saddhp_3.43 //

deśe ca deśe amanuṣya bhūyo uccāraprasrāvavināśitaṃ ca / kṛmikīṭakhadyotakapūritaṃ ca śvabhiḥ śṛgālaiśca nināditaṃ ca // saddhp_3.44 //

bheruṇḍakā dāruṇā tatra santi manuṣyakuṇapāni ca bhakṣayantaḥ / teṣāṃ ca niryāṇu pratīkṣamāṇāḥ śvānāḥ śṛgālāśca vasantyaneke // saddhp_3.45 //

te durbalā nitya kṣudhābhibhūtā deśeṣu deśeṣu vikhādamānāḥ / kalahaṃ karontāśca ninādayanti subhairavaṃ tadgṛhamevarūpam // saddhp_3.46 //

suraudracittā pi vasanti yakṣā manuṣyakuṇapāni vikaḍḍhamānāḥ / deśeṣu deśeṣu vasanti tatra śatāpadī gonasakāśca vyālāḥ // saddhp_3.47 //

deśeṣu deśeṣu ca nikṣipanti te potakānyālayanāni kṛtvā / nyastāni nyastāni ca tāni teṣāṃ te yakṣa bhūyo paribhakṣayanti // saddhp_3.48 //

yadā ca te yakṣa bhavanti tṛptāḥ parasattva khāditva suraudracittāḥ / parasattvamāṃsaiḥ paritṛptagātrāḥ kalahaṃ tadā tatra karonti tīvram // saddhp_3.49 //

vidhvastaleneṣu vasanti tatra kumbhāṇḍakā dārūṇaraudracittāḥ / vitastimātrāstatha hastamātrā dvihastamātrāścanucaṃkramanti // saddhp_3.50 //

te cāpi śvānān parigṛhya pādairuttānakān kṛtva tathaiva bhūmau / grīvāsu cotpīḍya vibhartsayanto vyābādhayantaśca ramanti tatra // saddhp_3.51 //

nānāśca kṛṣṇāśca tathaiva durbalā uccā mahantāśca vasanti pretāḥ / jighatsitā bhojana mārgamāṇā ārtasvaraṃ krandiṣu tatra tatra // saddhp_3.52 //

sūcīmukhā goṇamukhāśca kecit manuṣyamātrāstatha śvānamātrāḥ / prakīrṇakeśāśca karonti śabdamāhāratṛṣṇāparidahyamānāḥ // saddhp_3.53 //

caturdiśaṃ cātra vilokayanti gavākṣa-ullokanakehi nityam / te yakṣa pretāśca piśācakāśca gṛdhrāśca āhāra gaveṣamāṇāḥ // saddhp_3.54 //

etādṛśaṃ bhairavu tad gṛhaṃ bhavet mahantamuccaṃ ca sudurbalaṃ ca / vijarjaraṃ durbalamitvaraṃ ca puruṣasya ekasya parigrahaṃ bhavet // saddhp_3.55 //

sa ca bāhyataḥ syātpuruṣo gṛhasya niveśanaṃ tacca bhavetpradīptam / sahasā samantena caturdiśaṃ ca jvālāsahasraiḥ paridīpyamānam // saddhp_3.56 //

vaṃśāśca dārūṇi ca agnitāpitāḥ karonti śabdaṃ gurukaṃ subhairavam / pradīpta stambhāśca tathaiva bhittayo yakṣāśca pretāśca mucanti nādam // saddhp_3.57 //

jvālūṣitā gṛdhraśatāśca bhūyaḥ kumbhāṇḍakāḥ ploṣṭamukhā bhramanti / samantato vyālaśatāśca tatra nadanti krośanti ca dahyamānāḥ // saddhp_3.58 //

piśācakāstatra bahū bhramanti saṃtāpitā agnina mandapuṇyāḥ / dantehi pāṭitva ti anyamanyaṃ rudhireṇa siñcanti ca dahyamānāḥ // saddhp_3.59 //

bherūṇḍakāḥ kālagatāśca tatra khādanti sattvāśca ti anyamanyam / uccāra dahyatyamanojñagandhaḥ pravāyate loki caturdiśāsu // saddhp_3.60 //

śatāpadīyo prapalāyamānāḥ kumbhāṇḍakāstāḥ paribhakṣayanti / pradīptakeśāśca bhramanti pretāḥ kṣudhāya dāhena ca dahyamānāḥ // saddhp_3.61 //

etādṛśaṃ bhairava tanniveśanaṃ jvālāsahasrairhi viniścaradbhiḥ / puruṣaśca so tasya gṛhasya svāmī dvārasmi asthāsi vipaśyamānaḥ // saddhp_3.62 //

śṛṇoti cāsau svake atra putrān krīḍāpanaiḥ krīḍanasaktabuddhīn / ramanti te krīḍanakapramattā yathāpi bālā avijānamānāḥ // saddhp_3.63 //

śrutvā ca so tatra praviṣṭu kṣipraṃ pramocanārthāya tadātmajānām / mā mahya bālā imi sarva dārakā dahyeyu naśyeyu ca kṣiprameva // saddhp_3.64 //

sa bhāṣate teṣamagāradoṣān duḥkhaṃ idaṃ bhoḥ kulaputra dāruṇam / vividhāśca sattveha ayaṃ ca agni mahantikā duḥkhaparaṃparā tu // saddhp_3.65 //

āśīviṣā yakṣa suraudracittāḥ kumbhāṇḍa pretā bahavo vasanti / bheruṇḍakāḥ śvānaśṛgālasaṃghā gṛdhrāśca āhāra gaveṣamāṇāḥ // saddhp_3.66 //

etādṛśāsmin bahavo vasanti vināpi cāgneḥ paramaṃ subhairavam / duḥkhaṃ idaṃ kevalamevarūpaṃ samantataścāgnirayaṃ pradīptaḥ // saddhp_3.67 //

te codyamānāstatha bālabuddhayaḥ kumārakāḥ krīḍanake pramattāḥ / na cintayante pitaraṃ bhaṇantaṃ na cāpi teṣāṃ manasīkaronti // saddhp_3.68 //

puruṣaśca so tatra tadā vicintayet suduḥkhito 'smī iha putracintayā / kiṃ mahya putrehi aputrakasya mā nāma dahyeyurihāgninā ime // saddhp_3.69 //

upāyu so cintayi tasmi kāle lubdhā ime krīḍanakeṣu bālāḥ / na cātra krīḍā ca ratī ca kācid bālāna ho yādṛśu mūḍhabhāvaḥ // saddhp_3.70 //

sa tānavocachṛṇuthā kumārakā nānāvidhā yānaka yā mamāsti / mṛgairajairgoṇavaraiśca yuktā uccā mahantā samalaṃkṛtā ca // saddhp_3.71 //

tā bāhyato asya niveśanasya nirdhāvathā tehi karotha kāryam / yuṣmākamarthe maya kāritāni niryātha taistuṣṭamanāḥ sametya // saddhp_3.72 //

te yāna etādṛśakā niśāmya ārabdhavīryāstvaritā hi bhūtvā / nirdhāvitāstatkṣaṇameva sarve ākāśi tiṣṭhanti dukhena muktāḥ // saddhp_3.73 //

puruṣaśca so nirgata dṛṣṭva dārakān grāmasya madhye sthitu catvarasmin / upaviśya siṃhāsani tānuvāca aho ahaṃ nirvṛtu adya mārṣāḥ // saddhp_3.74 //

ye duḥkhalabdhā mama te tapasvinaḥ putrā priyā orasa viṃśa bālāḥ / te dārūṇe durgagṛhe abhūvan bahūjantūpūrṇe ca subhairave ca // saddhp_3.75 //

ādīptake jvālasahasrapūrṇe ratā ca te krīḍaratīṣu āsan / mayā ca te mocita adya sarve yenāhu nirvāṇu samāgato 'dya // saddhp_3.76 //

sukhasthitaṃ taṃ pitaraṃ viditvā upagamya te dāraka evamāhuḥ / dadāhi nastāta yathābhibhāṣitaṃ trividhāni yānāni manoramāṇi // saddhp_3.77 //

sacettava satyaka tāta sarvaṃ yadbhāṣitaṃ tatra niveśane te / trividhāni yānāni ha saṃpradāsye dadasva kālo 'yamihādya teṣām // saddhp_3.78 //

puruṣaśca so kośabalī bhaveta suvarṇarūpyāmaṇimuktakasya / hiraṇya dāsāśca analpakāḥ syurupasthape ekavidhā sa yānā // saddhp_3.79 //

ratnāmayā goṇarathā viśiṣṭā savedikāḥ kiṅkiṇijālanaddhāḥ / chatradhvajebhiḥ samalaṃkṛtāśca muktāmaṇījālikachāditāśca // saddhp_3.80 //

suvarṇapuṣpāṇa kṛtaiśca dāmairdeśeṣu deśeṣu pralambamānaiḥ / bastrairudāraiḥ parisaṃvṛtāśca pratyāstṛtā dūṣyavaraiśca śuklaiḥ // saddhp_3.81 //

mṛdukān paṭṭāna tathaiva tatra varatūlikāsaṃstṛta ye 'pi te rathāḥ / pratyāstṛtāḥ koṭisahasramūlyairvaraiśca kockairbakahaṃsalakṣaṇaiḥ // saddhp_3.82 //

śvetāḥ supuṣṭā balavanta goṇā mahāpramāṇā abhidarśanīyāḥ / ye yojitā ratnaratheṣu teṣu parigṛhītāḥ puruṣairanekaiḥ // saddhp_3.83 //

etādṛśān so puruṣo dadāti putrāṇa sarvāṇa varān viśiṣṭān / te cāpi tuṣṭāttamanāśca tehi diśāśca vidiśāśca vrajanti krīḍakāḥ // saddhp_3.84 //

emeva haṃ śārisutā maharṣī sattvāna trāṇaṃ ca pitā ca bhomi / putrāśca te prāṇina sarvi mahyaṃ traidhātuke kāmavilagna bālāḥ // saddhp_3.85 //

traidhātukaṃ co yatha tanniveśanaṃ subhairavaṃ duḥkhaśatābhikīrṇam / aśeṣataḥ prajvalitaṃ samantājjātījarāvyādhiśatairanekaiḥ // saddhp_3.86 //

ahaṃ ca traidhātukamukta śānto ekāntasthāyī pavane vasāmi / traidhātukaṃ co mamidaṃ parigraho ye hyatra dahyanti mamaiti putrāḥ // saddhp_3.87 //

ahaṃ ca ādīnava tatra darśayī viditva trāṇaṃ ahameva caiṣām / na caiva me te śruṇi sarvi bālā yathāpi kāmeṣu vilagnabuddhayaḥ // saddhp_3.88 //

upāyakauśalyamahaṃ prayojayī yānāni trīṇi pravadāmi caiṣām / jñātvā ca traidhātuki nekadoṣān nirdhāvanārthāya vadāmyupāyam // saddhp_3.89 //

māṃ caiva ye niśrita bhonti putrāḥ ṣaḍabhijña traividya mahānubhāvāḥ / pratyekabuddhāśca bhavanti ye 'tra avivartikā ye ciha bodhisattvāḥ // saddhp_3.90 //

samāna putrāṇa hu teṣa tatkṣaṇamimena dṛṣṭāntavareṇa paṇḍita / vadāmi ekaṃ imu buddhayānaṃ parigṛhṇathā sarvi jinā bhaviṣyatha // saddhp_3.91 //

taccā variṣṭhaṃ sumanoramaṃ ca viśiṣṭarūpaṃ ciha sarvaloke / buddhāna jñānaṃ dvipadottamānāmudārarūpaṃ tatha vandanīyam // saddhp_3.92 //

balāni dhyānāni tathā vimokṣāḥ samādhināṃ koṭiśatā ca nekā / ayaṃ ratho īdṛśako variṣṭho ramanti yeno sada buddhaputrāḥ // saddhp_3.93 //

krīḍanta etena kṣapenti rātrayo divasāṃśca pakṣānṛtavo 'tha māsān / saṃvatsarānantarakalpameva ca kṣapenti kalpāna sahasrakoṭyaḥ // saddhp_3.94 //

ratnāmayaṃ yānamidaṃ variṣṭhaṃ gacchanti yeno iha bodhimaṇḍe / vikrīḍamānā bahubodhisattvā ye co śṛṇonti sugatasya śrāvakāḥ // saddhp_3.95 //

evaṃ prajānāhi tvamadya tiṣya nāstīha yānaṃ dvitiyaṃ kahiṃcit / diśo daśā sarva gaveṣayitvā sthāpetvupāyaṃ puruṣottamānām // saddhp_3.96 //

putrā mamā yūyamahaṃ pitā vo mayā ca niṣkāsita yūya duḥkhāt / paridahyamānā bahukalpakoṭayastraidhātukāto bhayabhairavātaḥ // saddhp_3.97 //

evaṃ ca haṃ tatra vadāmi nirvṛtimanirvṛtā yūya tathaiva cādya / saṃsāraduḥkhādiha yūya muktā bauddhaṃ tu yānaṃ va gaveṣitavyam // saddhp_3.98 //

ye bodhisattvāśca ihāsti kecicchṛṇvanti sarve mama buddhanetrīm / upāyakauśalyamidaṃ jinasya yeno vinetī bahubodhisattvān // saddhp_3.99 //

hīneṣu kāmeṣu jugupsiteṣu ratā yadā bhontimi atra sattvāḥ / duḥkhaṃ tadā bhāṣati lokanāyako ananyathāvādirihāryasatyam // saddhp_3.100 //

ye cāpi duḥkhasya ajānamānā mūlaṃ na paśyantiha bālabuddhayaḥ / mārgaṃ hi teṣāmanudarśayāmi samudāgamastṛṣṇa dukhasya saṃbhavaḥ // saddhp_3.101 //

tṛṣṇānirodho 'tha sadā aniśritā nirodhasatyaṃ tṛtiyaṃ idaṃ me / ananyathā yena ca mucyate naro mārgaṃ hi bhāvitva vimukta bhoti // saddhp_3.102 //

kutaśca te śārisutā vimuktā asantagrāhātu vimukta bhonti / na ca tāva te sarvata mukta bhonti anirvṛtāṃstān vadatīha nāyakaḥ // saddhp_3.103 //

kikāraṇaṃ nāsya vadāmi mokṣamaprāpyimāmuttamamagrabodhim / mamaiṣa chando ahu dharmarājā sukhāpanārthāyiha loki jātaḥ // saddhp_3.104 //

iya śāriputrā mama dharmamudrā yā paścime kāli mayādya bhāṣitā / hitāya lokasya sadevakasya diśāsu vidiśāsu ca deśayasva // saddhp_3.105 //

yaścāpi te bhāṣati kaści sattvo anumodayāmīti vadeta vācam / mūrdhnena cedaṃ pratigṛhya sūtraṃ avivartikaṃ taṃ naru dhārayestvam // saddhp_3.106 //

dṛṣṭāśca teno purimāstathāgatāḥ satkāru teṣāṃ ca kṛto abhūṣi / śrutaśca dharmo ayamevarūpo ya eta sūtraṃ abhiśraddadheta // saddhp_3.107 //

ahaṃ ca tvaṃ caiva bhaveta dṛṣṭo ayaṃ ca sarvo mama bhikṣusaṃghaḥ / dṛṣṭāśca sarve imi bodhisattvā ye śraddadhe bhāṣitameta mahyam // saddhp_3.108 //

sūtraṃ imaṃ bālajanapramohanamabhijñajñānāna mi etu bhāṣitam / viṣayo hi naivāstiha śrāvakāṇāṃ pratyekabuddhāna gatirna cātra // saddhp_3.109 //

adhimuktisārastuva śāriputra kiṃ vā punarmahya ime 'nyaśrāvakāḥ / ete 'pi śraddhāya mamaiva yānti pratyātmikaṃ jñānu na caiva vidyate // saddhp_3.110 //

mā caiva tvaṃ stambhiṣu mā ca māniṣu māyuktayogīna vadesi etat / bālā hi kāmeṣu sadā pramattā ajānakā dharmu kṣipeyu bhāṣitam // saddhp_3.111 //

upāyakauśalya kṣipitva mahyaṃ yā buddhanetrī sada loki saṃsthitā / bhṛkuṭiṃ karitvāna kṣipitva yānaṃ vipāku tasyeha śṛṇohi tīvram // saddhp_3.112 //

kṣipitva sūtraṃ idamevarūpaṃ mayi tiṣṭhamāne parinirvṛte vā / bhikṣūṣu vā teṣu khilāni kṛtvā teṣāṃ vipākaṃ mamihaṃ śṛṇohi // saddhp_3.113 //

cyutvā manuṣyeṣu avīci teṣāṃ pratiṣṭha bhotī paripūrṇakalpāt / tataśca bhūyo 'ntarakalpa nekāṃścyutāścyutāstatra patanti bālāḥ // saddhp_3.114 //

yadā ca narakeṣu cyutā bhavanti tataśca tiryakṣu vrajanti bhūyaḥ / sudurbalāḥ śvānaśṛgālabhūtāḥ pareṣa krīḍāpanakā bhavanti // saddhp_3.115 //

varṇena te kālaka tatra bhonti kalmāṣakā vrāṇika kaṇḍulāśca / nirlomakā durbala bhonti bhūyo vidveṣamāṇā mama agrabodhim // saddhp_3.116 //

jugupsitā prāṇiṣu nitya bhonti loṣṭaprahārābhihatā rudantaḥ / daṇḍena saṃtrāsita tatra tatra kṣudhāpipāsāhata śuṣkagātrāḥ // saddhp_3.117 //

uṣṭrātha vā gardabha bhonti bhūyo bhāraṃ vahantaḥ kaśadaṇḍatāḍitāḥ / āhāracintāmanucintayanto ye buddhanetrī kṣipi bālabuddhayaḥ // saddhp_3.118 //

punaśca te kroṣṭuka bhonti tatra bībhatsakāḥ kāṇaka kuṇṭhakāśca / utpīḍitā grāmakumārakehi loṣṭaprahārābhihatāśca bālāḥ // saddhp_3.119 //

tataścyavitvāna ca bhūyu bālāḥ pañcāśatīnāṃ sama yojanānām / dīrghātmabhāvā hi bhavanti prāṇino jaḍāśca mūḍhāḥ parivartamānāḥ // saddhp_3.120 //

apādakā bhonti ca kroḍasakkino vikhādyamānā bahuprāṇikoṭibhiḥ / sudāruṇāṃ te anubhonti vedanāṃ kṣipitva sūtraṃ idamevarūpam // saddhp_3.121 //

puruṣātmabhāvaṃ ca yada labhante te kuṇṭhakā laṅgaka bhonti tatra / kubjātha kāṇā ca jaḍā jaghanyā aśraddadhantā ima sūtra mahyam // saddhp_3.122 //

apratyanīyāśca bhavanti loke pūtī mukhātteṣa pravāti gandhaḥ / yakṣagraho ukrami teṣa kāye aśraddadhantānima buddhabodhim // saddhp_3.123 //

daridrakā peṣaṇakārakāśca upasthāyakā nitya parasya durbalāḥ / ābādha teṣāṃ bahukāśca bhonti anāthabhūtā viharanti loke // saddhp_3.124 //

yasyaiva te tatra karonti sevanāmadātukāmo bhavatī sa teṣām / dattaṃ pi co naśyati kṣiprameva phalaṃ hi pāpasya imevarūpam // saddhp_3.125 //

yaccāpi te tatra labhanti auṣadhaṃ suyuktarūpaṃ kuśalehi dattam / tenāpi teṣāṃ ruja bhūyu vardhate so vyādhirantaṃ na kadāci gacchati // saddhp_3.126 //

anyehi cauryāṇi kṛtāni bhonti ḍamarātha ḍimbāstatha vigrahāśca / dravyāpahārāśca kṛtāstathānyairnipatanti tasyopari pāpakarmaṇaḥ // saddhp_3.127 //

na jātu so paśyati lokanāthaṃ narendrarājaṃ mahi śāsamānam / tasyākṣaṇeṣveva hi vāsu bhoti imāṃ kṣipitvā mama buddhanetrīm // saddhp_3.128 //

na cāpi so dharma śṛṇoti bālo badhiraśca so bhoti acetanaśca / kṣipitva bodhīmimamevarūpāmupaśānti tasyo na kadāci bhoti // saddhp_3.129 //

sahasra nekā nayutāṃśca bhūyaḥ kalpāna koṭyo yatha gaṅgavālikāḥ / jaḍātmabhāvo vikalaśca bhoti kṣipitva sūtraṃ imu pāpakaṃ phalam // saddhp_3.130 //

udyānabhūmī narako 'sya bhoti niveśanaṃ tasya apāyabhūmiḥ / kharasūkarā kroṣṭuka bhūmisūcakāḥ pratiṣṭhitasyeha bhavanti nityam // saddhp_3.131 //

manuṣyabhāvatvamupetya cāpi andhatva badhiratva jaḍatvameti / parapreṣya so bhoti daridra nityaṃ tatkāli tasyābharaṇānimāni // saddhp_3.132 //

vastrāṇi co vyādhayu bhonti tasya vraṇāna koṭīnayutāśca kāye / vicarcikā kaṇḍu tathaiva pāmā kuṣṭhaṃ kilāsaṃ tatha āmagandhaḥ // saddhp_3.133 //

satkāyadṛṣṭiśca ghanāsya bhoti udīryate krodhabalaṃ ca tasya / saṃrāgu tasyātibhṛśaṃ ca bhoti tiryāṇa yonīṣu ca so sadā ramī // saddhp_3.134 //

sacedahaṃ śārisutādya tasya paripūrṇakalpaṃ pravadeya doṣān / yo hī mamā etu kṣipeta sūtraṃ paryantu doṣāṇa na śakya gantum // saddhp_3.135 //

saṃpaśyamāno idameva cārthaṃ tvāṃ saṃdiśāmī ahu śāriputra / mā haiva tvaṃ bālajanasya agrato bhāṣiṣyase sūtramimevarūpam // saddhp_3.136 //

ye tū iha vyakta bahuśrutāśca smṛtimanta ye paṇḍita jñānavantaḥ / ye prasthitā uttamamagrabodhiṃ tān śrāvayestvaṃ paramārthametat // saddhp_3.137 //

dṛṣṭāśca yehī bahubuddhakoṭyaḥ kuśalaṃ ca yai ropitamaprameyam / adhyāśayāścā dṛḍha yeṣa co syāttān śrāvayestvaṃ paramārthametat // saddhp_3.138 //

ye vīryavantaḥ sada maitracittā bhāventi maitrīmiha dīrgharātram / utsṛṣṭakāyā tatha jīvite ca teṣāmidaṃ sūtra bhaṇeḥ samakṣam // saddhp_3.139 //

anyonyasaṃkalpa sagauravāśca teṣāṃ ca bālehi na saṃstavo 'sti / ye cāpi tuṣṭā girikandareṣu tān śrāvayestvaṃ ida sūtra bhadrakam // saddhp_3.140 //

kalyāṇamitrāṃśca niṣevamāṇāḥ pāpāṃśca mitrān parivarjayantaḥ / yānīdṛśān paśyasi buddhaputrāṃsteṣāmidaṃ sūtra prakāśayesi // saddhp_3.141 //

acchidraśīlā maṇiratnasādṛśā vaipulyasūtrāṇa parigrahe sthitāḥ / paśyesi yānīdṛśa buddhaputrāṃsteṣāgrataḥ sūtramidaṃ vadesi // saddhp_3.142 //

akrodhanā ye sada ārjavāśca kṛpāsamanvāgata sarvaprāṇiṣu / sagauravā ye sugatasya antike teṣāgrataḥ sūtramidaṃ vadesi // saddhp_3.143 //

yo dharmu bhāṣe pariṣāya madhye asaṅgaprāpto vadi yuktamānasaḥ / dṛṣṭāntakoṭīnayutairanekaistasyeda sūtraṃ upadarśayesi // saddhp_3.144 //

mūrdhnāñjaliṃ yaśca karoti baddhvā sarvajñabhāvaṃ parimārgamāṇaḥ / daśo diśo yo 'pi ca caṃkrameta subhāṣitaṃ bhikṣu gaveṣamāṇaḥ // saddhp_3.145 //

vaipulyasūtrāṇi ca dhārayeta na cāsya rucyanti kadācidanye / ekāṃ pi gāthāṃ na ca dhāraye 'nyatastaṃ śrāvayestvaṃ varasūtrametat // saddhp_3.146 //

tathāgatasyo yatha dhātu dhārayettathaiva yo mārgati koci taṃ naraḥ / emeva yo mārgati sūtramīdṛśaṃ labhitva yo mūrdhani dhārayeta // saddhp_3.147 //

anyeṣu sūtreṣu na kāci cintā lokāyatairanyataraiśca śāstraiḥ / bālāna etādṛśa bhonti gocarāstāṃstvaṃ vivarjitva prakāśayeridam // saddhp_3.148 //

pūrṇaṃ pi kalpaṃ ahu śāriputra vadeyamākāra sahasrakoṭyaḥ / ye prasthitā uttamamagrabodhiṃ teṣāgrataḥ sūtramidaṃ vadesi // saddhp_3.149 //

ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye aupamyaparivarto nāma tṛtīyaḥ ||

saddhp_4: adhimuktiparivartaḥ |

atha khalvāyuṣmān subhūtirāyuṣmāṃśca mahākātyāyanaḥ āyuṣmāṃśca mahākāśyapaḥ āyuṣmāṃśca mahāmaudgalyāyanaḥ imamevaṃrūpamaśrutapūrvaṃ dharmaṃ śrutvā bhagavato 'ntikāt saṃmukhamāyuṣmataśca śāriputrasya vyākaraṇaṃ śrutvā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau āścaryaprāptā adbhutaprāptā audbilyaprāptā stasyāṃ velāyāmutthāyāsanebhyo yena bhagavāṃstenopasaṃkrāman | upasaṃkramya ekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānuṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantamabhimukhamullokayamānā avanakāyā abhinatakāyāḥ praṇatakāyāstasyāṃ velāyāṃ bhagavantametadavocan - vayaṃ hi bhagavan jīrṇā vṛddhā mahallakā asmin bhikṣusaṃghe sthavirasaṃmatā jarājīrṇībhūtā nirvāṇaprāptāḥ sma iti bhagavan nirudyamā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhāvapratibalāḥ smaḥ, aprativīryārambhāḥ smaḥ | yadāpi bhagavān dharmaṃ deśayati, ciraṃ niṣaṇṇaśca bhagavān bhavati, vayaṃ ca tasyāṃ dharmadeśanāyāṃ pratyupasthitā bhavāmaḥ, tadāpyasmākaṃ bhagavan ciraṃ niṣaṇṇānāṃ bhagavantaṃ ciraṃ paryupāsitānāmaṅgapratyaṅgāni duḥkhanti, saṃdhivisaṃdhayaśca duḥkhanti | tato vayaṃ bhagavan bhagavato dharmaṃ deśayamānasya śūnyatānimittāpraṇihitaṃ sarvamāviṣkurmaḥ | nāsmābhireṣu buddhadharmeṣu buddhakṣetravyūheṣu vā bodhisattvavikrīḍiteṣu vā tathāgatavikrīḍiteṣu vā spṛhotpāditā | tatkasya hetoḥ? yaccāsmādbhagavaṃstraidhātukānnirdhāvitā nirvāṇasaṃjñinaḥ, vayaṃ ca jarājīrṇāḥ | tato bhagavan asmābhirapyanye bodhisattvā avavaditā abhūvannanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, anuśiṣṭāśca | na ca bhagavaṃstatrāsmābhirekamapi

spṛhācittamutpāditamabhūt | te vayaṃ bhagavannetarhi bhagavato 'ntikācchrāvakāṇāmapi vyākaraṇamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau bhavatīti śrutvā āścaryādbhutaprāptā mahālābhaprāptāḥ smaḥ | bhagavannadya sahasaivemamevaṃrūpamaśrutapūrvaṃ tathāgataghoṣaṃ śrutvā mahāratnapratilabdhāśca smaḥ | bhagavan aprameyaratnapratilabdhāśca smaḥ | bhagavan amārgitamaparyeṣṭamacintitamaprārthitaṃ cāsmābhirbhagavannidamevaṃ rūpaṃ mahāratnaṃ pratilabdham | pratibhāti no bhagavan, pratibhāti naḥ sugata | tadyathāpi nāma bhagavan kaścideva puruṣaḥ piturantikādapakrāmet | so 'pakramya anyataraṃ janapadapradeśaṃ gacchet | sa tatra bahūni varṣāṇi vipravased viṃśatiṃ vā triṃśadvā catvāriṃśadvā pañcāśadvā | atha sa bhagavan mahān puruṣo bhavet | sa ca daridraḥ syāt | sa ca vṛttiṃ paryeṣamāṇa āhāracīvarahetordiśo vidiśaḥ prakāman anyataraṃ janapadapradeśaṃ gacchet | tasya ca sa pitā anyatamaṃ janapadaṃ prakrāntaḥ syāt | bahudhanadhānyahiraṇyakośakoṣṭhāgāraśca bhavet | bahusuvarṇarūpyamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālajātarūparajatasamanvāgataśca bhavet | bahudāsīdāsakarmakarapauruṣeyaśca bhavet | bahuhastyaśvarathagaveḍakasamanvāgataśca bhavet | mahāparivāraśca bhavet | mahājanapadeṣu ca dhanikaḥ syāt | āyogaprayogakṛṣivaṇijyaprabhūtaśca bhavet ||

athe khalu bhagavan sa daridrapuruṣa āhāracīvaraparyeṣṭihetorgrāmanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṣu paryaṭamāno 'nupūrveṇa yatrāsau puruṣo bahudhanahiraṇyasuvarṇakośakoṣṭhāgārastasyaiva pitā vasati, tannagaramanuprāpto bhavet | atha khalu bhagavan sa daridrapuruṣasya pitā bahudhanahiraṇyakośakoṣṭhāgārastasmin nagare vasamānastaṃ pañcāśadvarṣanaṣṭaṃ putraṃ satatasamitamanusmaret | samanusmaramāṇaśca na kasyacidācakṣedanyatraika evātmanādhyātmaṃ saṃtapyet, evaṃ ca cintayet - ahamasmi jīrṇo vṛddho mahallakaḥ | prabhūtaṃ me hiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgāraṃ saṃvidyate | na ca me putraḥ kaścidasti | mā haiva mama kālakriyā bhavet | sarvamidamaparibhuktaṃ vinaśyet | sa taṃ punaḥ punaḥ putramanusmaret - aho nāmāhaṃ nirvṛtiprāpto bhaveyaṃ yadi me sa putra imaṃ dhanaskandhaṃ paribhuñjīta ||

atha khalu bhagavan sa daridrapuruṣa āhāracīvaraṃ paryeṣamāṇo 'nupūrveṇa yena tasya prabhūtahiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgārasya samṛddhasya puruṣasya niveśanaṃ tenopasaṃkrāmet | atha khalu bhagavan sa tasya daridrapuruṣasya pitā svake niveśanadvāre mahatyā brāhmaṇakṣatriyaviṭśūdrapariṣadā parivṛtaḥ puraskṛto mahāsiṃhāsane sapādapīṭhe suvarṇarūpyapratimaṇḍite upaviṣṭo hiraṇyakoṭīśatasahasrairvyavahāraṃ kurvan vālavyajanena vījyamāno vitatavitāne pṛthivīpradeśe muktakusumābhikīrṇe ratnadāmābhipralambite mahatyaddharyā upaviṣṭaḥ syāt | adrākṣīt sa bhagavan daridrapuruṣastaṃ svakaṃ pitaraṃ svake niveśanadvāre evaṃrūpayā ṛdhyā upaviṣṭaṃ mahatā janakāyena parivṛtaṃ gṛhapatikṛtyaṃ kurvāṇam | dṛṣṭvā ca punarbhītastrastaḥ saṃvignaḥ saṃhṛṣṭaromakūpajātaḥ udvignamānasaḥ evamanuvicintayāmāsa - sahasaivāyaṃ mayā rājā vā rājamātro vā āsāditaḥ | nāstyasmākamiha kiṃcit karma | gacchāmo vayaṃ yena daridravīthī, tatrāsmākamāhāracīvaramalpakṛcchreṇaiva utpatsyate | alaṃ me ciraṃ vilambitena | mā haivāhamiha vaiṣṭiko vā gṛhyeya, anyataraṃ vā doṣamanuprāpnuyām ||

atha khalu bhagavan sa daridrapuruṣo duḥkhaparaṃparāmanasikārabhayabhītastvaramāṇaḥ prakrāmet palāyet, na tatra saṃtiṣṭhet | atha khalu bhagavan sa āḍhyaḥ puruṣaḥ svake niveśanadvāre siṃhāsane upaviṣṭastaṃ svakaṃ putraṃ sahadarśanenaiva pratyabhijānīyāt | dṛṣṭvā ca punastuṣṭa udagra āttamanaskaḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajāto bhavet, evaṃ ca cintayet - āścaryaṃ yāvad yatra hi nāma asya mahato hiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgārasya paribhoktā upalabdhaḥ | ahaṃ caitameva punaḥ punaḥ samanusmarāmi | ayaṃ ca svayamevehāgataḥ | ahaṃ ca jīrṇo vṛddho mahallakaḥ ||

atha khalu bhagavan sa puruṣaḥ putratṛṣṇāsaṃpīḍitastasmin kṣaṇalavamuhūrte javanān puruṣān saṃpreṣayet - gacchata mārṣā etaṃ puruṣaṃ śīghramānayadhvam | atha khalu bhagavaṃste puruṣāḥ rsava eva javena pradhāvitāstaṃ daridrapuruṣamadhyālambeyuḥ | atha khalu daridrapuruṣastasyāṃ velāyāṃ bhītastrastaḥ saṃvignaḥ saṃhṛṣṭaromakūpajātaḥ udvigramānaso dāruṇamārtasvaraṃ muñcedāraved viravet | nāhaṃ yuṣmākaṃ kiṃcidaparādhyāmīti vācaṃ bhāṣeta | atha khalu te puruṣā balātkāreṇa taṃ (vaidya 73) daridrapuruṣaṃ viravantamapyākarṣeyuḥ | atha khalu sa daridrapuruṣo bhītastrastaḥ saṃvigna udvignamānasa evaṃ ca cintayet - mā tāvadahaṃ vadhyo daṇḍayo bhaveyam | naśyāmīti | sa mūrchito dharaṇyāṃ prapatet, visaṃjñaśca syāt | āsanne cāsya sa pitā bhavet | sa tān puruṣānevaṃ vadet - mā bhavanta etaṃ puruṣamānayantviti | tamenaṃ śītalena vāriṇā parisiñcitvā na bhūya ālapet | tatkasya hetoḥ? jānāti sa gṛhapatistasya daridrapuruṣasya hīnādhimuktikatāmātmanaścodārasthāmatām | jānīte ca mamaiṣa putra iti ||

atha khalu bhagavan sa gṛhapatirupāyakauśalyena na kasyacidācakṣet - mamaiṣa putra iti | atha khalu bhagavan sa gṛhapatiranyataraṃ puruṣamāmantrayet - gaccha tvaṃ bhoḥ puruṣa | enaṃ daridrapuruṣamevaṃ vadasva - gaccha tvaṃ bhoḥ puruṣa yenākāṅkṣasi | mukto 'si | evaṃ vadati sa puruṣastasmai pratiśrutya yena sa daridrapuruṣastenopasaṃkrāmet | upasaṃkramya taṃ daridrapuruṣamevaṃ vadet - gaccha tvaṃ bhoḥ puruṣa yenākāṅkṣasi | mukto 'sīti | atha khalu sa daridrapuruṣa idaṃ vacanaṃ śrutvā āścaryādbhutaprāpto bhavet | sa utthāya tasmāt pṛthivīpradeśādyena daridravīthī tenopasaṃkrāmedāhāracīvaraparyeṣṭihetoḥ | atha khalu sa gṛhapatistasya daridrapuruṣasyākarṣaṇahetorupāyakauśalyaṃ prayojayet | sa tatra dvau puruṣau prayojayet durvarṇāvalpaujaskau - gacchatāṃ bhavantau yo 'sau puruṣa ihāgato 'bhūt, taṃ yuvāṃ dviguṇayā divasamudrayā ātmavacanenaiva bharayitveha mama niveśane karma kārāpayethām | sacet sa evaṃ vadet - kiṃ karma kartavyamiti, sa yuvābhyāmevaṃ vaktavyaḥ - saṃkāradhānaṃ śodhayitavyaṃ sahāvābhyāmiti | atha tau puruṣau taṃ daridrapuruṣaṃ paryeṣayitvā tayā kriyayā saṃpādayetām | atha khalu tau dvau puruṣau sa ca daridrapuruṣo vetanaṃ gṛhītvā tasya mahādhanasya puruṣasyāntikāttasminneva niveśane saṃkāradhānaṃ śodhayeyuḥ | tasyaiva ca mahādhanasya puruṣasya gṛhaparisare kaṭapalikuñcikāyāṃ vāsaṃ kalpayeyuḥ | sa cāḍhyaḥ puruṣo gavākṣavātāyanena taṃ svakaṃ putraṃ paśyet saṃkāradhānaṃ śodhayamānam | dṛṣṭvā ca punarāścaryaprāpto bhavet ||

atha khalu sa gṛhapatiḥ svakānniveśanādavatīrya apanayitvā mālyābharaṇani, apanayitvā mṛdukāni vastrāṇi, caukṣāṇyudārāṇi malināni vastrāṇi prāvṛtya, dakṣiṇena pāṇinā piṭakaṃ parigṛhya pāṃsunā svagātraṃ dūṣayitvā dūrata eva saṃbhāṣamāṇo yena sa daridrapuruṣastenopasaṃkrāmet | upasaṃkramyaivaṃ vadet - vahantu bhavantaḥ piṭakāni, mā tiṣṭhata, harata pāṃsūni | anenopāyena taṃ putramālapet saṃlapecca | enaṃ vadet - ihaiva tvaṃ bhoḥ puruṣa karma kuruṣva | mā bhūyo 'nyatra gamiṣyasi | saviśeṣaṃ te 'haṃ vetanakaṃ dāsyāmi | yena yena ca te kārya bhavet, tadviśrabdhaṃ māṃ yāceḥ, yadi vā kuṇḍamūlyena yadi vā kuṇḍikāmūlyena yadi vā sthālikāmūlyena yadi vā kāṣṭhamūlyena yadi vā lavaṇamūlyena yadi vā bhojanena yadi vā prāvaraṇena | asti me bhoḥ puruṣa jīrṇaśāṭī | sacettayā te kāryaṃ syāt, yāceḥ, ahaṃ te 'nupradāsyāmi | yena yena te bhoḥ puruṣa kāryamevaṃrūpeṇa pariṣkāreṇa, taṃ tamevāhaṃ te sarvamanupradāsyāmi | nirvṛtastvaṃ bhoḥ puruṣa bhava | yādṛśaste pitā, tādṛśaste 'haṃ mantavyaḥ | tatkasya hetoḥ? ahaṃ (vaidya 74) ca vṛddhaḥ, tvaṃ ca daharaḥ | mama ca tvayā bahu karma kṛtamimaṃ saṃkāradhānaṃ śodhayatā | na ca tvayā bhoḥ puruṣa atra karma kurvatā śāṭhayaṃ vā vakratā vā kauṭilyaṃ vā māno vā mrakṣo vā kṛtapūrvaḥ, karoṣi vā | sarvathā te bhoḥ puruṣa na samanupaśyāmyekamapi pāpakarma, yathaiṣāmanyeṣāṃ puruṣāṇāṃ karma kurvatāmime doṣāḥ saṃvidyante | yādṛśo me putra aurasaḥ, tādṛśastvaṃ mama adyāgreṇa bhavasi ||

atha khalu bhagavan sa gṛhapatistasya daridrapuruṣasya putra iti nāma kuryāt | sa ca daridrapuruṣastasya gṛhapaterantike pitṛsaṃjñāmutpādayet | anena bhagavan paryāyeṇa sa gṛhapatiḥ putrakāmatṛṣito viṃśativarṣāṇi taṃ putraṃ saṃkāradhānaṃ śodhāpayet | atha viṃśatervarṣāṇāmatyayena sa daridrapuruṣastasya gṛhapaterniveśane viśrabdho bhavenniṣkramaṇapraveśe, tatraiva ca kaṭapalikuñcikāyāṃ vāsaṃ kalpayet ||

atha khalu bhagavaṃstasya gṛhapaterglānyaṃ pratyupasthitaṃ bhavet | sa maraṇakālasamayaṃ ca ātmanaḥ pratyupasthitaṃ samanupaśyet | sa taṃ daridrapuruṣamevaṃ vadet - āgaccha tvaṃ bhoḥ puruṣa | idaṃ mama prabhūtaṃ hiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgāramasti | ahaṃ bāḍhaglānaḥ | icchāmyetaṃ yasya dātavyaṃ yataśca grahītavyaṃ yacca nidhātavyaṃ bhavet, sarvaṃ saṃjānīyāḥ | tatkasya hetoḥ? yādṛśa eva ahamasya dravyasya svāmī, tādṛśastvamapi | mā ca me tvaṃ kiṃcidato vipraṇāśayiṣyasi ||

atha khalu bhagavan sa daridrapuruṣo 'nena paryāyeṇa tacca tasya gṛhapateḥ prabhūtaṃ hiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgāraṃ saṃjānīyāt | ātmanā ca tato niḥspṛho bhavet | na ca tasmāt kiṃcit prārthayet, antaśaḥ saktuprasthamūlyamātramapi | tatraiva ca kaṭapalikuñcikāyāṃ vāsaṃ kalpayet, tāmeva daridracintāmanuvicintayamānaḥ ||

atha khalu bhagavan sa gṛhapatistaṃ putraṃ śaktaṃ paripālakaṃ paripakvaṃ viditvā avamarditacittamudārasaṃjñayā ca paurvikayā daridracintayā ārtīyantaṃ jehrīyamāṇaṃ jugupsamānaṃ viditvā maraṇakālasamaye pratyupasthite taṃ daridrapuruṣamānāyya mahato jñātisaṃghasyopanāmayitvā rājño vā rājamātrasya vā purato naigamajānapadānāṃ ca saṃmukhamevaṃ saṃśrāvayet - śṛṇvantu bhavantaḥ, ayaṃ mama putra auraso mayaiva janitaḥ | amukaṃ nāma nagaram | tasmādeṣa pañcāśadvarṣo naṣṭaḥ | amuko nāmaiṣa nāmnā | ahamapyamuko nāma | tataścāhaṃ nagarādetameva mārgamāṇa ihāgataḥ | eṣa mama putraḥ, ahamasya pitā | yaḥ kaścinmamopabhogo 'sti, taṃ sarvamasmai puruṣāya niryātayāmi | yacca me kiṃcidasti pratyātmakaṃ dhanam, tatsarvameṣa eva jānāti ||

atha khalu bhagavan sa daridrapuruṣastasmin samaye imamevaṃrūpaṃ ghoṣaṃ śrutvā āścaryādbhutaprāpto bhavet | evaṃ ca vicintayet - sahasaiva mayedameva tāvad hiraṇyasuvarṇadhanadhānyakośakoṣṭhāgāraṃ pratilabdhamiti ||

evameva bhagavan vayaṃ tathāgatasya putrapratirūpakāḥ | tathāgataśca asmākamevaṃ vadati - putrā mama yūyamiti, yathā sa gṛhapatiḥ | vayaṃ ca bhagavaṃstisṛbhirduḥkhatābhiḥ saṃpīḍitā abhūma | katamābhistisṛbhiḥ? yaduta duḥkhaduḥkhatayā saṃskāraduḥkhatayā vipariṇāmaduḥkhatayā ca | saṃsāre ca hīnādhimuktikāḥ | tato vayaṃ bhagavatā bahūn dharmān pratyavarān saṃkāradhānasadṛśānanuvicintayitāḥ | teṣu cāsma prayuktā ghaṭamānā vyāyacchamānāḥ | nirvāṇamātraṃ ca vayaṃ bhagavan divasamudrāmiva paryeṣamāṇā mārgāmaḥ | tena ca vayaṃ bhagavan nirvāṇena pratilabdhena tuṣṭā bhavāmaḥ | bahu ca labdhamiti manyāmahe tathāgatasyāntikāt eṣu dharmeṣvabhiyuktā ghaṭitvā vyāyamitvā | prajānāti ca tathāgato 'smākaṃ hīnādhimuktikatām, tataśca bhagavānasmānupekṣate, na saṃbhinatti, nācaṣṭe - yo 'yaṃ tathāgatasya jñānakośaḥ, eṣa eva yuṣmākaṃ bhaviṣyatīti | bhagavāṃścāsmākamupāyakauśalyena asmiṃstathāgatajñānakośe dāyādān saṃsthāpayati | niḥspṛhāśca vayaṃ bhagavan | tata evaṃ jānīma - etadevāsmākaṃ bahukaraṃ yadvayaṃ tathāgatasyāntikāddivasamudrāmiva nirvāṇaṃ pratilabhāmahe | te vayaṃ bhagavan bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ tathāgatajñānadarśanamārabhya udārāṃ dharmadeśanāṃ kurmaḥ | tathāgatajñānaṃ vivarāmo darśayāma upadarśayāmaḥ | vayaṃ bhagavaṃstato niḥspṛhāḥ samānāḥ | tatkasya hetoḥ? upāyakauśalyena tathāgato 'smākamadhimuktiṃ prajānāti | tacca vayaṃ na jānīmo na budhyāmahe yadidaṃ bhagavatā etarhi kathitam - yathā vayaṃ bhagavato bhūtāḥ putrāḥ, bhagavāṃścāsmākaṃ smārayati tathāgatajñānadāyādān |

tatkasya hetoḥ? yathāpi nāma vayaṃ tathāgatasya bhūtāḥ putrāḥ iti, api tu khalu punarhīnādhimuktāḥ | saced bhagavānasmākaṃ paśyedadhimuktibalam, bodhisattvaśabdaṃ bhagavānasmākamudāharet | vayaṃ punarbhagavatā dve kārye kārāpitāḥ - bodhisattvānāṃ cāgrato hīnādhimuktikā ityuktāḥ, te codārāyāṃ buddhabodhau samādāpitāḥ, asmākaṃ cedānīṃ bhagavānadhimuktibalaṃ jñātvā idamudāhṛtavān | anena vayaṃ bhagavan paryāyeṇaivaṃ vadāmaḥ - sahasaivāsmābhirniḥspṛhairākāṅkṣitamamārgitamaparyeṣitamacintitamaprārthitaṃ sarvajñatāratnaṃ pratilabdhaṃ yathāpīdaṃ tathāgatasya putraiḥ ||

atha khalvāyuṣmān mahākāśyapastasyāṃ velāyāmimā gāthā abhāṣat -

āścaryabhūtāḥ sma tathādbhutāśca audbilyaprāptāḥ sma śruṇitva ghoṣam / sahasaiva asmābhirayaṃ tathādya manojñaghoṣaḥ śrutu nāyakasya // saddhp_4.1 //

viśiṣṭaratnāna mahantarāśirmuhūrtamātreṇayamadya labdhaḥ / na cintito nāpi kadāci prārthitastaṃ śrutva āścaryagatāḥ sma sarve // saddhp_4.2 //

yathāpi bālaḥ puruṣo bhaveta utplāvito bālajanena santaḥ / pituḥ sakāśātu apakrameta anyaṃ ca deśaṃ vraji so sudūram // saddhp_4.3 //

pitā ca taṃ śocati tasmi kāle palāyitaṃ jñātva svakaṃ hi putram / śocantu so digvidiśāsu añce varṣāṇi pañcāśadanūnakāni // saddhp_4.4 //

tathā ca so putra gaveṣamāṇo anyaṃ mahantaṃ nagaraṃ hi gatvā / niveśanaṃ māpiya tatra tiṣṭhet samarpito kāmugaṇehi pañcabhiḥ // saddhp_4.5 //

bahuṃ hiraṇyaṃ ca suvarṇarūpyaṃ dhānyaṃ dhanaṃ śaṅkhaśilāpravālam / hastī ca aśvāśca padātayaśca gāvaḥ paśūścaiva tathaiḍakāśca // saddhp_4.6 //

prayoga āyoga tathaiva kṣetrā dāsī ca dāsā bahu preṣyavargaḥ / susatkṛtaḥ prāṇisahasrakoṭibhī rājñaśca so vallabhu nityakālam // saddhp_4.7 //

kṛtāñjalī tasya bhavanti nāgarā grāmeṣu ye cāpi vasanti grāmiṇaḥ / bahuvāṇijāstasya vrajanti antike bahūhi kāryehi kṛtādhikārāḥ // saddhp_4.8 //

etādṛśo ṛddhimato naraḥ syājjīrṇaśca vṛddhaśca mahallakaśca / sa putraśokaṃ anucintayantaḥ kṣapeya rātriṃdiva nityakālam // saddhp_4.9 //

sa tādṛśo durmati mahya putraḥ pañcāśa varṣāṇi tadā palānakaḥ / ayaṃ ca kośo vipulo mamāsti kālakriyā co mama pratyupasthitā // saddhp_4.10 //

so cāpi bālo tada tasya putro daridrakaḥ kṛpaṇaku nityakālam / grāmeṇa grāmaṃ anucaṃkramantaḥ paryeṣate bhakta athāpi colam // saddhp_4.11 //

paryeṣamāṇo 'pi kadāci kiṃcillabheta kiṃcit puna naiva kiṃcit / sa śuṣyate paraśaraṇeṣu bālo dadrūya kaṇḍūya ca digdhagātraḥ // saddhp_4.12 //

so ca vrajettaṃ nagaraṃ yahiṃ pitā anupūrvaśo tatra gato bhaveta / bhaktaṃ ca colaṃ ca gaveṣamāṇo niveśanaṃ yatra pituḥ svakasya // saddhp_4.13 //

so cāpi āḍhyaḥ puruṣo mahādhano dvārasmi siṃhāsani saṃniṣaṇṇaḥ / parivāritaḥ prāṇiśatairanekairvitāna tasyā vitato 'ntarīkṣe // saddhp_4.14 //

āpto janaścāsya samantataḥ sthito dhanaṃ hiraṇyaṃ ca gaṇenti kecit / kecittu lekhānapi lekhayanti kecit prayogaṃ ca prayojayanti // saddhp_4.15 //

so cā daridro tahi etu dṛṣṭvā vibhūṣitaṃ gṛhapatino niveśanam / kahiṃ nu adya ahamatra āgato rājā ayaṃ bheṣyati rājamātraḥ // saddhp_4.16 //

mā dāni doṣaṃ pi labheyamatra gṛhṇitva veṣṭiṃ pi ca kārayeyam / anucintayantaḥ sa palāyate naro daridravīthīṃ paripṛcchamānaḥ // saddhp_4.17 //

so cā dhanī taṃ svaku putra dṛṣṭvā siṃhāsanasthaśca bhavet prahṛṣṭaḥ / sa dūtakān preṣayi tasya antike ānetha etaṃ puruṣaṃ daridram // saddhp_4.18 //

samanantaraṃ tehi gṛhītu so naro gṛhītamātro 'tha ca mūrccha gacchet / dhrūvaṃ khu mahyaṃ vadhakā upasthitāḥ kiṃ mahya colenatha bhojanena vā // saddhp_4.19 //

dṛṣṭvā ca so paṇḍitu taṃ mahādhanī hīnādhimukto ayu bāla durmatiḥ / na śraddadhī mahyamimāṃ vibhūṣitāṃ pitā mamāyaṃ ti na cāpi śraddadhīt // saddhp_4.20 //

puruṣāṃśca so tatra prayojayeta vaṅkāśca ye kāṇaka kuṇṭhakāśca / kucelakāḥ kṛṣṇaka hīnasattvāḥ paryeṣathā taṃ naru karmakārakam // saddhp_4.21 //

saṃkāradhānaṃ imu mahya pūtikamuccāraprasrāvavināśitaṃ ca / taṃ śodhanārthāya karohi karma dviguṇaṃ ca te vetanakaṃ pradāsye // saddhp_4.22 //

etādṛśaṃ ghoṣa śruṇitva so naro āgatya saṃśodhayi taṃ pradeśam / tatraiva so āvasathaṃ ca kuryānniveśanasyopalikuñcike 'smin // saddhp_4.23 //

so cā dhanī taṃ puruṣaṃ nirīkṣed gavākṣaolokanake 'pi nityam / hīnādhimukto ayu mahya putraḥ saṃkāradhānaṃ śucikaṃ karoti // saddhp_4.24 //

sa otaritvā piṭakaṃ gṛhītvā malināni vastrāṇi ca prāvaritvā / upasaṃkramettasya narasya antike avabhartsayanto na karotha karma // saddhp_4.25 //

dviguṇaṃ ca te vetanakaṃ dadāmi dviguṇāṃ ca bhūyastatha pādamrakṣaṇam / saloṇabhaktaṃ ca dadāmi tubhya śākaṃ ca śāṭiṃ ca punardadāmi // saddhp_4.26 //

evaṃ ca taṃ bhartsiya tasmi kāle saṃśleṣayettaṃ punareva paṇḍitaḥ / suṣṭhuṃ khalū karma karoṣi atra putro 'si vyaktaṃ mama nātra saṃśayaḥ // saddhp_4.27 //

sa stokastokaṃ ca gṛhaṃ praveśayet karmaṃ ca kārāpayi taṃ manuṣyam / viṃśacca varṣāṇi supūritāni krameṇa viśrambhayi taṃ naraṃ saḥ // saddhp_4.28 //

hiraṇyu so mauktiku sphāṭikaṃ ca pratisāmayettatra niveśanasmin / sarvaṃ ca so saṃgaṇanāṃ karoti arthaṃ ca sarvaṃ anucintayeta // saddhp_4.29 //

bahirdhā so tasya niveśanasya kuṭikāya eko vasamānu bālaḥ / daridracintāmanucintayeta na me 'sti etādṛśa bhoga kecit // saddhp_4.30 //

jñātvā ca so tasya imevarūpamudārasaṃjñābhigato mi putraḥ / sa ānayitvā suhṛjñātisaṃghaṃ niryātayiṣyāmyahu sarvamartham // saddhp_4.31 //

rājāna so naigamanāgarāṃśca samānayitvā bahuvāṇijāṃśca / uvāca evaṃ pariṣāya madhye putro mamāyaṃ cira vipranaṣṭakaḥ // saddhp_4.32 //

pañcāśa varṣāṇi supūrṇakāni anye ca 'to viṃśatiye mi dṛṣṭaḥ / amukātu nagarātu mamaiṣa naṣṭo ahaṃ ca mārganta ihaivamāgataḥ // saddhp_4.33 //

sarvasya dravyasya ayaṃ prabhurme etasya niryātayi sarvaśeṣataḥ / karotu kāryaṃ ca piturdhanena sarvaṃ kuṭumbaṃ ca dadāmi etat // saddhp_4.34 //

āścaryaprāptaśca bhavennaro 'sau daridrabhāvaṃ purimaṃ smaritvā / hīnādhimuktiṃ ca pituśca tān guṇāṃllabdhvā kuṭumbaṃ sukhito 'smi adya // saddhp_4.35 //

tathaiva cāsmāka vināyakena hīnādhimuktitva vijāniyāna / na śrāvitaṃ buddha bhaviṣyatheti yūyaṃ kila śrāvaka mahya putrāḥ // saddhp_4.36 //

asmāṃśca adhyeṣati lokanātho ye prasthitā uttamamagrabodhim / teṣāṃ vade kāśyapa mārga nuttaraṃ yaṃ mārga bhāvitva bhaveyu buddhāḥ // saddhp_4.37 //

vayaṃ ca teṣāṃ sugatena preṣitā bahubodhisattvāna mahābalānām / anuttaraṃ mārga pradarśayāma dṛṣṭāntahetūnayutāna koṭibhiḥ // saddhp_4.38 //

śrutvā ca asmāku jinasya putrā bodhāya bhāventi sumārgamagryam / te vyākriyante ca kṣaṇasmi tasmin bhaviṣyathā buddha imasmi loke // saddhp_4.39 //

etādṛśaṃ karma karoma tāyinaḥ saṃrakṣamāṇā ima dharmakośam / prakāśayantaśca jinātmajānāṃ vaiśvāsikastasya yathā naraḥ saḥ // saddhp_4.40 //

daridracintāśca vicintayāma viśrāṇayanto imu buddhakośam / na caiva prārthema jinasya jñānaṃ jinasya jñānaṃ ca prakāśayāmaḥ // saddhp_4.41 //

pratyātmikīṃ nirvṛti kalpayāma etāvatā jñānamidaṃ na bhūyaḥ / nāsmāka harṣo 'pi kadācia bhoti kṣetreṣu buddhāna śruṇitva vyūhān // saddhp_4.42 //

śāntāḥ kilā sarvimi dharmanāsravā nirodhautpādavivarjitāśca / na cātra kaścidbhavatīha dharmo evaṃ tu cintetva na bhoti śraddhā // saddhp_4.43 //

suniḥspṛhā smā vaya dīrgharātraṃ bauddhasya jñānasya anuttarasya / praṇidhānamasmāka na jātu tatra iyaṃ parā niṣṭha jinena uktā // saddhp_4.44 //

nirvāṇaparyanti samucchraye 'smin paribhāvitā śūnyata dīrgharātram / parimukta traidhātukaduḥkhapīḍitāḥ kṛtaṃ ca asmābhi jinasya śāsanam // saddhp_4.45 //

yaṃ hi prakāśema jinātmajānāṃ ye prasthitā bhonti ihāgrabodhau / teṣāṃ ca yatkiṃci vadāma dharmaṃ spṛha tatra asmāka na jātu bhoti // saddhp_4.46 //

taṃ cāsma lokācariyaḥ svayaṃbhūrupekṣate kālamavekṣamāṇaḥ / na bhāṣate bhūtapadārthasaṃdhiṃ adhimuktimasmāku gaveṣamāṇaḥ // saddhp_4.47 //

upāyakauśalya yathaiva tasya mahādhanasya puruṣasya kāle / hīnādhimuktaṃ satataṃ dameti damiyāna cāsmai pradadāti vittam // saddhp_4.48 //

suduṣkaraṃ kurvati lokanātho upāyakauśalya prakāśayantaḥ / hīnādhimuktān damayantu putrān dametva ca jñānamidaṃ dadāti // saddhp_4.49 //

āścaryaprāptāḥ sahasā sma adya yathā daridro labhiyāna vittam / phalaṃ ca prāptaṃ iha buddhāśāsane prathamaṃ viśiṣṭaṃ ca anāsravaṃ ca // saddhp_4.50 //

yacchīlamasmābhi ca dīrgharātraṃ saṃrakṣitaṃ lokavidusya śāsane / asmābhi labdhaṃ phalamadya tasya śīlasya pūrvaṃ caritasya nātha // saddhp_4.51 //

yad brahmacaryaṃ paramaṃ viśuddhaṃ niṣevitaṃ śāsani nāyakasya / tasyo viśiṣṭaṃ phalamadya labdhaṃ śāntaṃ udāraṃ ca anāsravaṃ ca // saddhp_4.52 //

adyo vayaṃ śrāvakabhūta nātha saṃśrāvayiṣyāmatha cāgrabodhim / bodhīya śabdaṃ ca prakāśayāmasteno vayaṃ śrāvaka bhīṣmakalpāḥ // saddhp_4.53 //

arhantabhūtā vayamadya nātha arhāmahe pūja sadevakātaḥ / lokātsamārātu sabrahmakātaḥ sarveṣa sattvāna ca antikātaḥ // saddhp_4.54 //

ko nāma śaktaḥ pratikartu tubhyamudyuktarūpo bahukalpakoṭyaḥ / suduṣkarāṇīdṛśakā karoṣi suduṣkarān yāniha martyaloke // saddhp_4.55 //

hastehi pādehi śireṇa cāpi pratipriyaṃ duṣkarakaṃ hi kartum / śireṇa aṃsena ca yo dhareta paripūrṇakalpān yatha gaṅgavālikāḥ // saddhp_4.56 //

khādyaṃ dadedbhojanavastrapānaṃ śayanāsanaṃ co vimalottaracchadam / vihāra kārāpayi candanāmayān saṃstīrya co dūṣyayugehi dadyāt // saddhp_4.57 //

gilānabhaiṣajya bahuprakāraṃ pūjārtha dadyāt sugatasya nityam / dadeya kalpān yatha gaṅgavālikā naivaṃ kadācit pratikartu śakyam // saddhp_4.58 //

mahātmadharmā atulānubhāvā maharddhikāḥ kṣāntibale pratiṣṭhitāḥ / buddhā mahārāja anāsravā jinā sahanti bālāna imīdṛśāni // saddhp_4.59 //

anuvartamānastatha nityakālaṃ nimittacārīṇa bravīti dharmam / dharmeśvaro īśvaru sarvaloke maheśvaro lokavināyakendraḥ // saddhp_4.60 //

pratipatti darśeti bahuprakāraṃ sattvāna sthānāni prajānamānaḥ / nānādhimuktiṃ ca viditva teṣāṃ hetūsahasrehi bravīti dharmam // saddhp_4.61 //

tathāgataścarya prajānamānaḥ sarveṣa sattvānatha pudgalānām / bahuprakāraṃ hi bravīti dharmaṃ nidarśayanto imamagrabodhim // saddhp_4.62 //

ityāryasaddharmapuṇḍarīke dharmaparyāye adhimuktiparivarto nāma caturthaḥ ||

saddhp_5: oṣadhīparivartaḥ |

atha khalu bhagavānāyuṣmantaṃ mahākāśyapaṃ tāṃścānyān sthavirān mahāśrāvakānāmantrayāmāsa - sādhu sādhu mahākāśyapa | sādhu khalu punaryuṣmākaṃ kāśyapa yadyūyaṃ tathāgatasya bhūtān guṇavarṇān bhāṣadhve | ete ca kāśyapa tathāgatasya bhūtā guṇāḥ | ataścānye 'prameyā asaṃkhyeyāḥ, yeṣāṃ na sukaraḥ paryanto 'dhigantumaparimitānapi kalpān bhāṣamāṇaiḥ | dharmasvāmī kāśyapa tathāgataḥ, sarvadharmāṇāṃ rājā prabhurvaśī | yaṃ ca kāśyapa tathāgato dharmaṃ yatropanikṣipati, sa tathaiva bhavati | sarvadharmāśca kāśyapa tathāgato yuktyopanikṣipati | tathāgatajñānenopanikṣipati | yathā te dharmāḥ sarvajñabhūmimeva gacchanti | sarvadharmārthagatiṃ ca tathāgato vyavalokayati | sarvadharmārthavaśitāprāptaḥ sarvadharmādhyāśayaprāptaḥ sarvadharmaviniścayakauśalyajñānaparamapāramitāprāptaḥ sarvajñajñānasaṃdarśakaḥ sarvajñajñānāvatārakaḥ sarvajñajñānopanikṣepakaḥ kāśyapa tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ ||

tadyathāpi nāma kāśyapa asyāṃ trisāhasramahāsāhasrāyāṃ lokadhātau yāvantastṛṇagulmauṣadhivanaspatayo nānāvarṇā nānāprakārā oṣadhigrāmā nānānāmadheyāḥ pṛthivyāṃ jātāḥ parvatagirikandareṣu vā | meghaśca mahāvāriparipūrṇa unnamet, unnamitvā sarvāvatīṃ trisāhasramahāsāhasrāṃ lokadhātuṃ saṃchādayet | saṃchādya ca sarvatra samakālaṃ vāri pramuñcet | tatra kāśyapa ye tṛṇagulmauṣadhivanaspatayo 'syāṃ trisāhasramahāsāhasralokadhātau, tatra ye taruṇāḥ komalanālaśākhāpatrapalāśāstṛṇagulmauṣadhivanaspatayo drumā mahādrumāḥ, sarve te tato mahāmeghapramuktādvāriṇo yathābalaṃ yathāviṣayamabdhātuṃ pratyāpibanti | te caikarasena vāriṇā prabhūtena meghapramuktena yathābījamanvayaṃ vivṛddhiṃ virūḍhiṃ vipulatāmāpadyante, tathā ca puṣpaphalāni prasavanti | te ca pṛthak pṛthagū nānānāmadheyāni pratilabhante | ekadharaṇīpratiṣṭhitāśca te sarve oṣadhigrāmā bījagrāmā ekarasatoyābhiṣyanditāḥ | evameva kāśyapa tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho loka utpadyate | yathā mahāmeghaḥ unnamate, tathā tathāgato 'pyutpadya sarvāvantaṃ sadevamānuṣāsuraṃ lokaṃ svareṇābhivijñāpayati | tadyathāpi nāma kāśyapa mahāmeghaḥ sarvāvatīṃ trisāhasramahāsāhasrāṃ lokadhātumavacchādayati, evameva kāśyapa tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sadevamānuṣāsurasya lokasya purata evaṃ śabdamudīrayati, ghoṣamanuśrāvayati - tathāgato 'smi bhavanto devamanuṣyāḥ arhan samyaksaṃbuddhaḥ, tīrṇastārayāmi, mukto mocayāmi, āśvasta āśvāsayāmi, parinirvṛtaḥ parinirvāpayāmi | ahamimaṃ ca lokaṃ paraṃ ca lokaṃ samyak prajñayā yathābhūtaṃ prajānāmi

sarvajñaḥ sarvadarśī | upasaṃkrāmantu māṃ bhavanto devamanuṣyā dharmaśravaṇāya | ahaṃ mārgasyākhyātā mārgadeśiko mārgavit mārgakovidaḥ | tatra kāśyapa bahūni prāṇikoṭīnayutaśatasahasrāṇi tathāgatasya dharmaśravaṇāyopasaṃkrāmanti | atha tathāgato 'pi teṣāṃ sattvānāmindriyavīryaparāparavaimātratāṃ (vaidya 85) jñātvā tāṃstān dharmaparyāyānupasaṃharati, tāṃ tāṃ dharmakathāṃ kathayati bahvīṃ vicitrāṃ harṣaṇīyāṃ paritoṣaṇīyāṃ prāmodyakaraṇīyāṃ hitasukhasaṃvartanakaraṇīyām | yayā kathaya te sattvāḥ dṛṣṭa eva dharme sukhitā bhavanti, kālaṃ ca kṛtvā sugatīṣūpapadyante, yatra prabhūtāṃśca kāmān paribhuñjante, dharmaṃ ca śṛṇvanti | śrutvā ca taṃ dharmaṃ vigatanīvaraṇā bhavanti | anupūrveṇa ca sarvajñadharmeṣvabhiyujyante yathābalaṃ yathāviṣayaṃ yathāsthānam ||

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.