Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa
Saddharmalaṅkāvatārasūtra
- Thông tin
- GRETIL — P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1963, (Buddhist Sanskrit Texts, 3).CC BY-NC-SA 4.0
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantametadavocat - kiṃ saṃdhāya bhagavatā parṣanmadhyagatena vāgbhāṣitā - ahameva sarvabuddhā ye 'tītā jātakopapattivaicitryaṃ ca / ahameva ca tena kālena tena samayena rājā māṃdhātā / gajaḥ śuka indro vyāsaḥ sunetraḥ, (vaidya 58) ityevamādyāni bhagavatā jātakaśatasahasrāṇyupadiṣṭāni? bhagavānāha - caturvidhāṃ samatāṃ saṃghāya mahāmate tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ parṣanmadhyagatā vācaṃ niścārayanti yaduta ahameva tena kālena tena samayena krakucchandaḥ kanakamuniḥ kāśyapaścābhavam / katamāṃ caturvidhasamatāṃ saṃdhāya? yaduta akṣarasamatāṃ vāksamatāṃ dharmasamatāṃ kāyasamatāṃ ca / imāṃ mahāmate caturvidhāṃ samatāṃ saṃghāya tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ parṣanmadhyagatā vācaṃ niścārayanti / tatra mahāmate katamā akṣarasamatā? yaduta yairakṣarairmama nāma buddha iti, tairevākṣaraisteṣāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ tānyakṣarāṇi mahāmate nirviśiṣṭānyakṣarāṇyakṣarasvabhāvatvena / iyaṃ mahāmate akṣarasamatā / tatra mahāmate katamā vāksamatā tathāgatānāmarhatā samyaksaṃbuddhānām? yaduta mamāpi catuṣṣaṣṭyākāro brahmasvararutaghoṣavāgvikalpaḥ pravartate, teṣāmapi mahāmate tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmevameva catuṣṣaṣṭyākāro brahmasvararutaghoṣo vāgvikalpaḥ pravartate 'nūnānadhikā nirviśiṣṭāḥ kalaviṅkabrahmasvararutaghoṣasvabhāvena / tatra katamā kāyasamatā? yaduta ahaṃ ca te ca tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā dharmakāyena ca rūpalakṣaṇānuvyañjanakāyena ca samā nirviśiṣṭā anyatra vaineyavaśamupādāya / tatra tatra sattvagativiśeṣeṇa tathāgatā rūpavaicitryamādarśayanti / tatra dharmasamatā mahāmate katamā? yaduta te ca ahaṃ ca saptatriṃśatāṃ bodhipakṣyāṇāṃ dharmāṇāmadhigantāraḥ / imāṃ mahāmate caturvidhāṃ samatāṃ saṃdhāya tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ parṣanmadhyagatā vācaṃ niścārayanti //
tatredamucyate -
kāśyapaḥ krakuchandaśca konākamunirapyaham / bhāṣāmi jinaputrāṇāṃ samatāyāṃ samudgataḥ // lank_3.6 //
punarapi mahāmatirāha - yadidamuktaṃ bhagavatā - yāṃ ca rātriṃ tathāgato 'bhisaṃbuddho yāṃ ca rātriṃ parinirvāsyati, atrāntare ekamapyakṣaraṃ tathāgatena nodāhṛtam, na pravyāhariṣyati, avacanaṃ buddhavacanamiti, tatkimidaṃ saṃdhāyoktaṃ tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena avacanaṃ buddhavacanamiti? bhagavānāha - dharmadvayaṃ mahāmate saṃdhāya mayaitaduktam / katamaddharmadvayam? yaduta pratyātmadharmatāṃ ca saṃdhāya paurāṇasthitidharmatāṃ ca / idaṃ mahāmate dharmadvayaṃ saṃdhāyedamuktaṃ mayā / tatra svapratyātmadharmatānusaṃdhiḥ katamaḥ? yattaistathāgatairadhigataṃ tanmayāpyadhigatamanūnamanadhikaṃ svapratyātmagatigocaraṃ vāgvikalparahitamakṣaragatidvayavinirmuktam / tatra paurāṇasthitidharmatā katamā? yaduta paurāṇamidaṃ mahāmate dharmatāvanme hiraṇyarajatamuktākaravanmahāmate dharmadhātusthititā - utpādādvā tathāgatānāmanutpādādvā tathāgatānāṃ sthitaivaiṣāṃ dharmāṇāṃ dharmatā dharmasthititā dharmaniyāmatā / paurāṇanagarapathavanmahāmate / tadyathā mahāmate kaścideva puruṣo 'ṭavyāṃ paryaṭan paurāṇaṃ nagaramanupaśyedavikalapathapraveśam / sa taṃ nagaramanupraviśet / tatra praviśya pratiniviśya (vaidya 59) nagaraṃ nagarakriyāsukhamanubhavet / tatkiṃ manyase mahāmate api nu tena puruṣeṇa sa panthā utpādito yena pathā taṃ nagaramanupraviṣṭo nagaravaicitryaṃ ca (anubhūtam)? āha - no bhagavan / bhagavānāha - evameva mahāmate yanmayā taiśca tathāgatairadhigatam - sthitaivaiṣā dharmatā dharmasthititā dharmaniyāmatā tathatā bhūtatā satyatā / ata etasmātkāraṇānmahāmate mayedamuktam - yāṃ ca rātriṃ tathāgato 'bhisaṃbuddho yāṃ ca rātriṃ parinirvāsyati, atrāntare ekamapyakṣaraṃ tathāgatena nodāhṛtaṃ nodāhariṣyati //
tatredamucyate -
yasyāṃ ca rātryāṃ dhigamo yasyāṃ ca parinirvṛtaḥ / etasminnantare nāsti mayā kiṃcitprakāśitam // lank_3.7 //
pratyātmadharmasthititāṃ saṃdhāya kathitaṃ mayā / taiśca buddhairmayā caiva na ca kiṃcidviśeṣitam // lank_3.8 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantamadhyeṣate sma - deśayatu me bhagavānnāstyastitvalakṣaṇaṃ sarvadharmāṇāṃ yathā ahaṃ ca anye ca bodhisattvā mahāsattvā nāstyastitvavarjitāḥ kṣipramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyeran / bhagavānāha - tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavānetadavocat - dvayaniśrito 'yaṃ mahāmate loko yaduta astitvaniśritaśca nāstitvaniśritaśca / bhāvābhāvacchandadṛṣṭipatitaśca aniḥśaraṇe niḥśaraṇabuddhiḥ / tatra mahāmate kathamastitvaniśrito lokaḥ? yaduta vidyamānairhetupratyayairloka utpadyate nāvidyamānaiḥ, vidyamānaṃ cotpadyamānamutpadyate nāvidyamānam / sa caivaṃ bruvan mahāmate bhāvānāmastitvahetupratyayānāṃ lokasya ca hetvastivādī bhavati / tatra mahāmate kathaṃ nāstitvaniśrito bhavati? yaduta rāgadveṣamohābhyupagamaṃ kṛtvā punarapi rāgadveṣamohabhāvābhāvaṃ vikalpayati / yaśca mahāmate bhāvānāmastitvaṃ nābhyupaiti bhāvalakṣaṇaviviktatvāt, yaśca buddhaśrāvakapratyekabuddhānāṃ rāgadveṣamohānnābhyupaiti bhāvalakṣaṇavinirmuktatvādvidyante neti / katamo 'tra mahāmate vaināśiko bhavati? mahāmatirāha - ya eṣa bhagavan abhyupagamya rāgadveṣamohān na punarabhyupaiti / bhagavānāha - sādhu sādhu mahāmate, sādhu khalu punastvaṃ mahāmate, yastvamevaṃ prabhāṣitaḥ / kevalaṃ mahāmate na rāgadveṣamohabhāvābhāvādvaināśiko bhavati / buddhaśrāvakapratyekabuddhavaināśiko 'pi bhavati /
tatkasya hetoḥ? yaduta adhyātmabahirdhānupalabdhitvācca kleśānām / na hi mahāmate rāgadveṣamohā adhyātmabahirdhopalabhyante 'śarīratvāt / anabhyupagamatvācca mahāmate rāgadveṣamohābhāvānāṃ buddhaśrāvakapratyekabuddhavaināśiko bhavati / prakṛtivimuktāste buddhaśrāvakapratyekabuddhā bandhyabandhahetvabhāvāt / bandhye sati mahāmate bandho bhavati bandhahetuśca / evamapi bruvan mahāmate vaināśiko bhavati / idaṃ mahāmate nāstyastitvasya lakṣaṇam / idaṃ ca mahāmate saṃdhāyoktaṃ mayā - varaṃ khalu sumerumātrā pudgaladṛṣṭirna tveva nāstyastitvābhimānikasya śūnyatādṛṣṭiḥ / nāstyastitvābhimāniko hi mahāmate vaināśiko (vaidya 60) bhavati / svasāmānyalakṣaṇadṛṣṭipatitāśayaḥ svacittadṛśyamātrābhāvānna pratijānan, apratijñānādbāhyabhāvānnityadarśanātkṣaṇaparaṃparābhedabhinnāni skandhadhātvāyatanāni saṃtatiprabandhena vinivṛtya vinivartanta iti kalpākṣararahitāni prativikalpayan punarapi vaināśiko bhavati //
tatredamucyate -
astināstītyubhāvantau yāvaccittasya gocaraḥ / gocareṇa niruddhena samyakcittaṃ nirudhyate // lank_3.9 //
viṣaye grahaṇābhāvānnirodho na ca nāsti ca / vidyate tathatāvastu āryāṇāṃ gocaro yathā // lank_3.10 //
abhūtvā yasya utpādo bhūtvā vāpi vinaśyati / pratyayaiḥ sadasaccāpi na te me śāsane sthitāḥ // lank_3.11 //
na tīrthakairna buddhaiśca na mayā na ca kenacit / pratyayaiḥ sādhyate 'stitvaṃ kathaṃ nāsti bhaviṣyati // lank_3.12 //
kena prasādhitāstitvaṃ pratyayairyasya nāstitā / utpādavādadurdṛṣṭyā nāstyastīti vikalpyate // lank_3.13 //
yasya notpadyate kiṃcinna ca kiṃcinnirudhyate / tasyāstināsti nopaiti viviktaṃ paśyato jagat // lank_3.14 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantamadhyeṣate - deśayatu me bhagavān, deśayatu me sugataḥ, deśayatu me tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vadatāṃ variṣṭhaḥ siddhāntanayalakṣaṇam, yena siddhāntanayalakṣaṇena suprativibhāgaviddhena ahaṃ ca anye ca bodhisattvā mahāsattvāḥ siddhāntanayalakṣaṇagatiṃgatāḥ kṣipramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante, aparapraṇeyāśca bhaviṣyanti sarvatārkikatīrthakarāṇām / bhagavānāha - tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavāṃstasyaitadavocat - dvividhaṃ mahāmate siddhāntanayalakṣaṇaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhabodhisattvānāṃ yaduta siddhāntanayaśca deśanānayaśca / tatra siddhāntanayo mahāmate yaduta pratyātmādhigamaviśeṣalakṣaṇaṃ vāgvikalpākṣararahitamanāsravadhātugatiprāpakaṃ pratyātmagatibhūmigatisvalakṣaṇaṃ sarvatarkatīrthyamāravarjitam / vinihatya ca tāṃstīrthyamārān pratyātmagatirvirājate / etanmahāmate siddhāntanayalakṣaṇam / tatra deśanānayaḥ katamaḥ? yaduta navāṅgaśāsanavicitropadeśo 'nyānanyasadasatpakṣavarjitaḥ upāyakuśalavidhipūrvakaḥ sattveṣu darśanāvatāraḥ / yadyenādhimucyate tattasya deśayet / etanmahāmate deśanānayalakṣaṇam / atra mahāmate tvayā anyaiśca bodhisattvairmahāsattvairyogaḥ karaṇīyaḥ //
tatredamucyate -
siddhāntaśca nayaścāpi pratyātmaśāsanaṃ ca vai / ye paśyanti vibhāgajñā na te tarkavaśaṃ gatāḥ // lank_3.15 //
na bhāvo vidyate satyaṃ yathā bālairvikalpyate / abhāvena tu vai mokṣaṃ kathaṃ necchanti tārkikāḥ // lank_3.16 //
utpādabhaṅgasaṃbaddhaṃ saṃskṛtaṃ pratipaśyataḥ / dṛṣṭidvayaṃ prapuṣṇanti na paśyanti viparyayāt // lank_3.17 //
ekameva bhavetsatyaṃ nirvāṇaṃ manavarjitam / kadalīskandhamāyābhaṃ lokaṃ paśyedvikalpitam // lank_3.18 //
rāgo na vidyate dveṣo mohaścāpi na pudgalaḥ / tṛṣṇāyā hyuditāḥ skandhā vidyante svapnasādṛśāḥ // lank_3.19 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantamadhyeṣate sma - deśayatu me bhagavān, deśayatu me sugataḥ abhūtaparikalpasya lakṣaṇam / kathaṃ kiṃ kena kasya bhagavan abhūtaparikalpaḥ pravartamānaḥ pravartate? abhūtaparikalpo 'bhūtaparikalpa iti bhagavannucyate / katamasyaitadbhagavan dharmasyādhivacanaṃ yaduta abhūtaparikalpa iti? kiṃ vā prativikalpayan abhūtaparikalpo bhavati? bhagavānāha - sādhu sādhu mahāmate / sādhu khalu punastvaṃ mahāmate, yattvametamarthamadhyeṣitavyaṃ manyase / bahujanahitāya tvaṃ mahāmate pratipanno bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca / tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavāṃstasyaitadavocat - arthavividhavaicitryābhūtaparikalpābhiniveśānmahāmate vikalpaḥ pravartamānaḥ pravartate / nṛṇāṃ grāhyagrāhakābhiniveśābhiniviṣṭānāṃ ca mahāmate svacittadṛśyamātrānavadhāritamatīnāṃ ca sadasaddṛṣṭipakṣapatitānāṃ ca mahāmate tīrthakaradṛṣṭiprativikalpavāsanāpratipuṣṭānāṃ bāhyavicitrārthopalambhābhiniveśāccittacaittakalāpo vikalpasaṃśabditaḥ pravartamānaḥ pravartate ātmātmīyābhiniveśāt /
mahāmatirāhatadyadi bhagavannarthavividhavaicitryābhūtaparikalpābhiniveśānnṛṇāṃ vikalpaḥ pravartamānaḥ pravartate sadasaddṛṣṭipakṣapatitānāṃ grāhyagrāhakatīrthakaradṛṣṭiprativikalpapuṣṭānāṃ bāhyavicitrārthopalambhābhiniveśāccittacaittakalāpo vikalpasaṃśabditaḥ svacittadṛśyamātrānavabodhātsantāsantavicitrabhāvābhiniveśātpravartamānaḥ pravartate / tadyathaiva bhagavan bāhyārthavicitralakṣaṇaḥ sadasatpakṣapatitalakṣaṇo bhāvābhāvavivikto dṛṣṭilakṣaṇavinivṛttaḥ, tathaiva bhagavan paramārthapramāṇendriyāvayavadṛṣṭāntahetulakṣaṇavinivṛttaḥ / tatkathaṃ bhagavannekatra vicitravikalpo 'bhūtārthavicitrabhāvābhiniveśaṃ prativikalpayan pravartate, na punaḥ paramārthalakṣaṇābhiniveśaṃ prativikalpayan pravartate vikalpaḥ? nanu bhagavan viṣamahetuvādastava prasajyate ekatra pravartate ekatra neti bruvataḥ, sadasatpakṣāśrayābhiniveśaśca abhūtaprativikalpadṛṣṭipravṛttiṃ bruvato vividhamāyāṅgapuruṣavaicitryānniṣpannaikarūpavatprativikalpayan vikalpena lakṣaṇavaicitryabhāvābhāvaṃ ca vikalpasya vinivṛtterlokāyatikadṛṣṭyāśayapatitaśca / (vaidya 62) bhagavānāha - na hi mahāmate vikalpaḥ pravartate nivartate vā / tatkasya hetoḥ? yaduta sadasato vikalpasyāpravṛttitvādbāhyadṛśyabhāvābhāvātsvacittadṛśyamātrāvabodhānmahāmate vikalpo na pravartate na nivartate / anyatra mahāmate bālānāṃ svacittavaicitryavikalpakalpitatvāt / kriyāpravṛttipūrvako vikalpo vaicitryabhāvalakṣaṇābhiniveśātpravartata iti vadāmi /
kathaṃ khalu mahāmate bālapṛthagjanāḥ svavikalpacittamātrāvabodhādātmātmīyābhivinivṛttadṛṣṭayaḥ kāryakāraṇapratyayavinivṛttadoṣāḥ svacittamātrāvabodhātparāvṛttacittāśrayāḥ sarvāsu bhūmiṣu kṛtavidyāstathāgatasvapratyātmagatigocaraṃ pañcadharmasvabhāvavastudṛṣṭivikalpavinivṛttiṃ pratilabheran? ata etasmātkāraṇānmahāmate idamucyate mayā - vikalpo 'bhūtārthavaicitryādabhiniveśātpravartate, svavikalpavaicitryārthayathābhūtārthaparijñānādvimucyata iti //
tatredamucyate -
kāraṇaiḥ pratyayaiścāpi yeṣāṃ lokaḥ pravartate / cātuṣkoṭikayā yuktā na te mannayakovidāḥ // lank_3.20 //
asanna jāyate loko na sanna sadasan kvacit / pratyayaiḥ kāraṇaiścāpi yathā bālairvikalpyate // lank_3.21 //
na sannāsanna sadasadyadā lokaṃ prapaśyati / tadā vyāvartate cittaṃ nairātmyaṃ cādhigacchati // lank_3.22 //
anutpannāḥ sarvabhāvā yasmātpratyayasaṃbhavāḥ / kāryaṃ hi pratyayāḥ sarve na kāryājjāyate bhavaḥ // lank_3.23 //
kāryānna jāyate kāryaṃ dvitvaṃ kārye prasajyate / na ca dvitvaprasaṅgena kāryādbhāvopalabhyate // lank_3.24 //
ālambālambyavigataṃ yadā paśyati saṃskṛtam / niścitaṃ cittamātraṃ hi cittamātraṃ vadāmyaham // lank_3.25 //
mātrā svabhāvasaṃsthānaṃ pratyayairbhāvavarjitam / niṣṭhābhāvaḥ paraṃ brahma etāṃ mātrāṃ vadāmyaham // lank_3.26 //
prajñaptisatyato hyātmā dravyasanna hi vidyate / skandhānāṃ skandhatā tadvatprajñaptyā na tu dravyataḥ // lank_3.27 //
caturvidhā vai samatā lakṣaṇaṃ hetubhāvajam / nairātmyasamatā caiva caturthaṃ yogayoginām // lank_3.28 //
vyāvṛttiḥ sarvadṛṣṭīnāṃ kalpyakalpanavarjitā / anupalambho hyajātiśca cittamātraṃ vadāmyaham // lank_3.29 //
na bhāvaṃ nāpi cābhāvaṃ bhāvābhāvavivarjitam / tathatā cittavinirmuktaṃ cittamātraṃ vadāmyaham // lank_3.30 //
tathatāśūnyatākoṭi nirvāṇaṃ dharmadhātukam / kāyaṃ manomayaṃ citraṃ cittamātraṃ vadāmyaham // lank_3.31 //
vikalpavāsanābaddhaṃ vicitraṃ cittasaṃbhavam / bahirākhyāyate nṛṇāṃ cittamātraṃ hi laukikam // lank_3.32 //
dṛśyaṃ na vidyate bāhyaṃ cittaṃ citraṃ hi dṛśyate / dehabhogapratiṣṭhānaṃ cittamātraṃ vadāmyaham // lank_3.33 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - yatpunaretaduktaṃ bhagavatā - yathārutārthagrahaṇaṃ na kartavyaṃ bodhisattvena mahāsattvena anyaiśceti / kathaṃ na bhagavan bodhisattvo mahāsattvo yathārutārthagrāhī na bhavati? kiṃ ca rutam? ko 'rthaḥ? bhagavānāha - tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu na ca manasi kuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavāṃstasyaitadavocat - tatra rutaṃ mahāmate katamat? yaduta vāgakṣarasaṃyogavikalpo dantahanutālujihvauṣṭhapuṭaviniḥsṛtaparasparajalpo vikalpavāsanāhetuko rutamityucyate / tatra arthaḥ punarmahāmate katamaḥ? yaduta śrutacintābhāvanāmayyā prajñayā eko rahogato nirvāṇapuragāmimārgaḥ svabuddhyā vāsanāśrayaparāvṛttipūrvakaḥ svapratyātmagatigocarabhūmisthānāntaraviśeṣārthalakṣaṇagatiṃ pravicārayan bodhisattvo mahāsattvo 'rthakuśalo bhavati //
punaraparaṃ mahāmate rūtārthakuśalo bodhisattvo mahāsattvo rutamarthādanyannānyaditi samanupaśyati, arthaṃ ca rutāt / yadi ca punarmahāmate artho rutādanyaḥ syāt, arutārthābhivyaktihetukaḥ syāt / sa cārtho rutenānupraviśyate pradīpeneva dhanam / tadyathā mahāmate kaścideva puruṣaḥ pradīpaṃ gṛhītvā dhanamavalokayet - idaṃ me dhanamevaṃvidhamasmin pradeśe iti / evameva mahāmate vāgvikalparutapradīpena bodhisattvā mahāsattvā vāgvikalparahitāḥ svapratyātmāryagatimanupraviśanti //
punaraparaṃ mahāmate aniruddhā anutpannāḥ prakṛtiparinirvṛtāstriyānamekayānaṃ ca pañcacittasvabhāvādiṣu yathārutārthābhiniveśaṃ pratītya abhiniveśataḥ samāropāpavādadṛṣṭipatito bhavati / anyathā vyavasthitānanyathā prativikalpayan māyāvaicitryadarśanavikalpanavat / tadyathā mahāmate anyathā hi māyāvaicitryaṃ draṣṭavyamanyathā pratikalpyate bālairna tvāryaiḥ //
tatredamucyate -
yathārutaṃ vikalpitvā samāropenti dharmatām / te ca vai tatsamāropātpatanti narakālaye // lank_3.34 //
na hyātmā vidyate skandhaiḥ skandhāścaiva hi nātmani / na te yathā vikalpyante na ca te vai na santi ca // lank_3.35 //
astitvaṃ sarvabhāvānāṃ yathā bālairvikalpyate / yadi te bhavedyathādṛṣṭāḥ sarve syustattvadarśinaḥ // lank_3.36 //
abhāvātsarvadharmāṇāṃ saṃkleśo nāsti śuddhitaḥ / na te tathā yathā dṛṣṭā na ca te vai na santi ca // lank_3.37 //
punaraparaṃ mahāmate jñānavijñānalakṣaṇaṃ te upadekṣyāmi, yena jñānavijñānalakṣaṇena suprativibhāgaviddhena tvaṃ ca anye ca bodhisattvā mahāsattvā jñānavijñānalakṣaṇagatiṃgatāḥ kṣipramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante / tatra mahāmate triprakāraṃ jñānaṃ laukikaṃ lokottaraṃ ca lokottaratamaṃ ca / tatrotpannapradhvaṃsi vijñānam / anutpannapradhvaṃsi jñānam / punaraparaṃ mahāmate nimittānimittapatitaṃ vijñānaṃ nāstyastivaicitryalakṣaṇahetukaṃ ca / nimittānimittavyatikrāntalakṣaṇaṃ jñānam / punaraparaṃ mahāmate upacayalakṣaṇaṃ vijñānam / apacayalakṣaṇaṃ jñānam / tatra trividhaṃ jñānaṃ svasāmānyalakṣaṇāvadhārakaṃ ca utpādavyayāvadhārakaṃ ca anutpādānirodhāvadhārakaṃ ca / tatra laukikaṃ jñānaṃ sadasatpakṣābhiniviṣṭānāṃ sarvatīrthakarabālapṛthagjanānāṃ ca / tatra lokottaraṃ jñānaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhānāṃ ca svasāmānyalakṣaṇapatitāśayābhiniviṣṭānām / tatra lokottaratamaṃ jñānaṃ buddhabodhisattvānāṃ nirābhāsadharmapravicayādanirodhānutpādadarśanātsadasatpakṣavigataṃ tathāgatabhūminairātmyādhigamātpravartate //
punaraparaṃ mahāmate asaṅgalakṣaṇaṃ jñānam, viṣayavaicitryasaṅgalakṣaṇaṃ ca vijñānam / punaraparaṃ mahāmate trisaṅgakṣayotpādayogalakṣaṇaṃ vijñānamasaṅgasvabhāvalakṣaṇaṃ jñānam / punaraparaṃ mahāmate aprāptilakṣaṇaṃ jñānaṃ svapratyātmāryajñānagatigocaramapraveśānirgamatvādudakacandravajjale //
tatredamucyate -
cittena cīyate karma jñānena ca vidhīyate / prajñayā ca nirābhāsaṃ prabhāvaṃ cādhigacchati // lank_3.38 //
cittaṃ viṣayasaṃbaddhaṃ jñānaṃ tarke pravartate / nirābhāse viśeṣe ca prajñā vai saṃpravartate // lank_3.39 //
cittaṃ manaśca vijñānaṃsaṃjñāvaikalpavarjitāḥ / vikalpadharmatāṃ prāptāḥ śrāvakā na jinātmajāḥ // lank_3.40 //
śānte kṣāntiviśeṣe vai jñānaṃ tāthāgataṃ śubham / saṃjāyate viśeṣārthaṃ samudācāravarjitam // lank_3.41 //
prajñā hi trividhā mahyaṃ āryā yena prabhāvitā / lakṣaṇaṃ kalpyate yena yaśca bhāvān vṛṇoti ca // lank_3.42 //
yānadvayavisaṃyuktā prajñā hyabhāvavarjitā / sadbhāvābhiniveśena śrāvakāṇāṃ pravartate / cittamātrāvatāreṇa prajñā tāthāgatī matā // lank_3.43 //
punaraparaṃ mahāmate navavidhā pariṇāmavādināṃ tīrthakarāṇāṃ pariṇāmadṛṣṭirbhavati yaduta saṃsthānapariṇāmo lakṣaṇapariṇāmo hetupariṇāmo yuktipariṇāmo dṛṣṭipariṇāma utpādapariṇāmo bhāvapariṇāmaḥ pratyayābhivyaktipariṇāmaḥ kriyābhivyaktipariṇāmaḥ / etā mahāmate nava pariṇāmadṛṣṭayaḥ, yāḥ saṃdhāya sarvatīrthakarāḥ sadasatpakṣotpādapariṇāmavādino bhavanti //
tatra mahāmate saṃsthānapariṇāmo yaduta saṃsthānasyānyathābhāvadarśanāt, suvarṇasya bhūṣaṇavikṛtivaicitryadarśanavat / tadyathā mahāmate suvarṇaṃ kaṭakarucakasvastyādipariṇāmena pariṇāmyamānaṃ vicitrasaṃsthānapariṇataṃ dṛśyate / na suvarṇaṃ bhāvataḥ pariṇamati / evameva mahāmate sarvabhāvānāṃ pariṇāmaḥ kaiścittīrthakarairvikalpyate anyaiśca kāraṇataḥ / na ca te tathā, na cānyathā parikalpamupādāya / evaṃ sarvapariṇāmabhedo draṣṭavyo dadhikṣīramadyaphalapākavat / tadyathā mahāmate evaṃ dadhikṣīramadyaphalādīnāmekaikasya pariṇāmo vikalpasya pariṇāmo vikalpyate tīrthakaraiḥ, na cātra kaścitpariṇamati sadasatoḥ svacittadṛśyabāhyabhāvābhāvāt, evameva mahāmate bālapṛthagjanānāṃ svacittavikalpabhāvanāpravṛttirdraṣṭavyā / nātra mahāmate kaściddharmaḥ pravartate vā nivartate vā, māyāsvapnapravṛttarūpadarśanavat / tadyathā mahāmate svapne pravṛttinivṛttī upalabhyete vandhyāputramṛtajanmavat //
tatredamucyate -
pariṇāmaṃ kālasaṃsthānaṃ bhūtabhāvendriyeṣu ca / antarābhavasaṃgrāhyo ye kalpenti na te budhāḥ // lank_3.44 //
na pratītyasamutpannaṃ lokaṃ kalpenti vai jināḥ / kiṃ tu pratyaya evedaṃ lokaṃ gandharvasaṃnibham // lank_3.45 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantaṃ sarvadharmasaṃdhyarthaparimocanārthamadhyeṣate sma - deśayatu me bhagavān, deśayatu me tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sarvadharmāṇāṃ saṃdhyasaṃdhilakṣaṇam, yena saṃdhyasaṃdhilakṣaṇena suprativibhāgābhividdhena ahaṃ ca anye ca bodhisattvā mahāsattvāḥ sarvasaṃdhyasaṃdhyupāyakuśalā yathārutārthābhiniveśasaṃdhau na prapateyuḥ / sarvadharmāṇāṃ saṃdhyasaṃdhikauśalena vāgakṣaraprativikalpanaṃ ca vinihatya buddhyā sarvabuddhakṣetraparṣaccāriṇo balavaśitābhijñādhāraṇīmudrāsumudritā vicitrairnirmāṇakiraṇairdaśaniṣṭhāpāde
sunibaddhabuddhayo 'nābhogacandrasūryamaṇimahābhūtacaryāgatisamāḥ sarvabhūmiṣu svavikalpalakṣaṇavinivṛttadṛṣṭayaḥ svapnamāyādisarvadharmānudarśanādbuddhabhūmyāśrayānupraviṣṭāḥ sarvasattvadhātuṃ yathārhattvadharmadeśanayā (vaidya 66) ākṛṣya svapnamāyādisarvadharmasadasatpakṣavarjite bhaṅgotpādavikalparahite rutānyathāparyāyavṛttyāśrayatayā pratiṣṭhāpayeyuḥ / bhagavānāha - sādhu sādhu mahāmate / tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavāṃstasyaitadavocat - aparimito mahāmate sarvadharmāṇāṃ yathārutārthābhiniveśasaṃdhiḥ, lakṣaṇābhiniveśasaṃdhiḥ, pratyayābhiniveśasaṃdhiḥ, bhāvābhāvābhiniveśasaṃdhiḥ, utpādānutpādavikalpābhiniveśasaṃdhiḥ, nirodhānirodhābhiniveśaprativikalpasaṃdhiḥ, yānāyānābhiniveśaprativikalpasaṃdhiḥ, saṃskṛtāsaṃskṛtaprativikalpābhiniveśasaṃdhiḥ, bhūmyabhūmisvalakṣaṇavikalpābhiniveśasaṃdhiḥ, svavikalpābhisamayavikalpasaṃdhiḥ, sadasatpakṣatīrthyāśrayaprativikalpasaṃdhiḥ, triyānaikayānābhisamayavikalpasaṃdhiḥ / ete cānye ca mahāmate bālapṛthagjanānāṃ svavikalpasaṃdhayaḥ, yāṃ saṃdhiṃ saṃdhāya bālapṛthagjanāḥ prativikalpayamānāḥ kauśeyakrimaya iva svavikalpadṛṣṭisaṃdhisūtreṇa ātmānaṃ parāṃśca svavikalpadṛṣṭisaṃdhisūtrarocanatayā pariveṣṭayanti bhāvābhāvasaṃdhilakṣaṇābhiniveśābhiniviṣṭāḥ / na cātra mahāmate kaścitsaṃdhirna saṃdhilakṣaṇaṃ viviktadarśanātsarvadharmāṇām / vikalpasyāpravṛttatvānmahāmate bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmeṣu viviktadarśī viharati //
punaraparaṃ mahāmate bāhyabhāvābhāvasvacittadṛśyalakṣaṇāvabodhānnirābhāsacittamātrānusāritvātsadasatoḥ sarvabhāvavikalpasaṃdhiviviktadarśanānna saṃdhirnāsaṃdhilakṣaṇaṃ sarvadharmāṇām / nātra kaścinmahāmate badhyate na ca mucyate, anyatra vitathapatitayā buddhyā bandhamokṣau prajñāyete / tatkasya hetoḥ? yaduta sadasatoḥ saṃdhyanupalabdhitvātsarvadharmāṇām //
punaraparaṃ mahāmate trayaḥ saṃdhayo bālānāṃ pṛthagjanānāṃ yaduta rāgo dveṣo mohaśca / tṛṣṇā ca paunarbhavikī nandīrāgasahagatā yāṃ saṃdhāya gatisaṃdhayaḥ prajāyante / tatra saṃdhisaṃdhānaṃ sattvānāṃ gatipañcakaṃ saṃdhervyucchedānmahāmate nasaṃdhirnāsaṃdhilakṣaṇaṃ prajñāyate / punaraparaṃ mahāmate trisaṃgatipratyayakriyāyogābhiniveśāya saṃdhiḥ / vijñānānāṃ nairantaryātpravṛttiyogenābhiniveśato bhavasaṃdhirbhavati / trisaṃgatipratyayavyāvṛttervijñānānāṃ vimokṣatrayānudarśanātsarvasaṃdhayo na pravartante //
tatredamucyate -
abhūtaparikalpo hi saṃdhilakṣaṇamucyate / tasya bhūtaparijñānātsaṃdhijālaṃ prasīdati // lank_3.46 //
bhāvajñānarutagrāhātkauśeyakrimayo yathā / badhyante svavikalpena bālāḥ saṃdhyavipaścitaḥ // lank_3.47 //
punarapi mahāmatirāha - yatpunaretaduktaṃ bhagavatā - yena yena vikalpena ye ye bhāvā vikalpyante, na hi sa teṣāṃ svabhāvo bhavati / parikalpita evāsau / tadyadi bhagavan parikalpita (vaidya 67) evāsau na bhāvasvabhāvalakṣaṇāvadhāraṇam, nanu te bhagavan evaṃ bruvataḥ saṃkleśavyavadānābhāvaḥ prasajyate parikalpitasvabhāvabhāvitatvātsarvadharmāṇām / bhagavānāha - evametanmahāmate yathā vadasi / na mahāmate yathā bālapṛthagjanairbhāvasvabhāvo vikalpyate, tathā bhavati / parikalpita evāsau mahāmate, na bhāvasvabhāvalakṣaṇāvadhāraṇam / kiṃ tu yathā mahāmate āryairbhāvasvabhāvo 'vadhāryate āryeṇa jñānena āryeṇa darśanena āryeṇa prajñāacakṣuṣā tathā bhāvasvabhāvo bhavati //
mahāmatirāha - tadyadi bhagavan yathā āryairāryeṇa jñānena āryeṇa darśanena āryeṇa prajñācakṣuṣā na divyamāṃsacakṣuṣā bhāvasvabhāvo 'vadhāryate tathā bhavati, na tu yathā bālapṛthagjanairvikalpyate bhāvasvabhāvaḥ, tatkathaṃ bhagavan bālapṛthagjanānāṃ vikalpavyāvṛttirbhaviṣyati āryabhāvavastvanavabodhāt? na ca te bhagavan viparyastāḥ nāviparyastāḥ / tatkasya hetoḥ? yaduta āryavastusvabhāvānavabodhātsadasatorlakṣaṇasya vṛttidarśanāt / āryairapi bhagavan yathā vastu vikalpyate, na tathā bhavati svalakṣaṇaviṣayāgocaratvāt / sa teṣāmapi bhagavan bhāvasvabhāvalakṣaṇaḥ parikalpitasvabhāva eva khyāyate hetvahetuvyapadeśāt / yaduta bhāvasvalakṣaṇadṛṣṭipatitatvādanyeṣāṃ gocaro bhavati na yathā teṣām / ityevamanavasthā prasajyate bhagavan bhāvasvabhāvalakṣaṇānavabodhāt / na ca bhagavan parikalpitasvabhāvahetuko bhāvasvabhāvalakṣaṇaḥ / sa ca kathaṃ parikalpena prativikalpyamāno na tathā bhaviṣyati yathā parikalpyate? anyadeva bhagavan prativikalpasya lakṣaṇam, anyadeva svabhāvalakṣaṇam / visadṛśahetuke ca bhagavan vikalpasvabhāvalakṣaṇe / te ca parasparaṃ parikalpyamāne bālapṛthagjanairna tathā bhaviṣyataḥ / kiṃ tu sattvānāṃ vikalpavyāvṛttyarthamidamucyate / yathā prativikalpena vikalpyante tathā na vidyante //
kimidaṃ bhagavan sattvānāṃ tvayā nāstyastitvadṛṣṭiṃ vinivārya vastusvabhāvābhiniveśena āryajñānagocaraviṣayābhiniveśānnāstitvadṛṣṭiḥ punarnipātyate, viviktadharmopadeśābhāvaśca kriyate āryajñānasvabhāvavastudeśanayā? bhagavānāha - na mayā mahāmate viviktadharmopadeśābhāvaḥ kriyate, na cāstitvadṛṣṭirnipātyate āryavastusvabhāvanirdeśena / kiṃ tu utrāsapadavivarjanārthaṃ sattvānāṃ mahāmate mayā anādikālabhāvasvabhāvalakṣaṇābhiniviṣṭānāmāryajñānavastusvabhāvābhiniveśalakṣaṇadṛṣṭyā viviktadharmopadeśaḥ kriyate / na mayā mahāmate bhāvasvabhāvopadeśaḥ kriyate / kiṃ tu mahāmate svayamevādhigatayāthātathyaviviktadharmavihāriṇo bhaviṣyanti / bhrānternirnimittadarśanāt svacittadṛśyamātramavatīrya bāhyadṛśyabhāvābhāvavinivṛttadṛṣṭayo vimokṣatrayādhigatayāthātathyaviviktadharmavihāriṇo bhaviṣyanti / bhrānternirnimittadṛṣṭayo vimokṣatrayādhigatayāthātathyamudrāsumudritā bhāvasvabhāveṣu pratyātmādhigatayā buddhyā pratyakṣavihāriṇo bhaviṣyanti nāstyastitvavastudṛṣṭivivarjitāḥ //
punaraparaṃ mahāmate anutpannāḥ sarvadharmā iti bodhisattvena mahāsattvena pratijñā na karaṇīyā / tatkasya hetoḥ? pratijñāyāḥ sarvasvabhāvabhāvitvāttaddhetupravṛttilakṣaṇatvācca / anutpannān (vaidya 68) sarvadharmān pratijñāya pratibruvan mahāmate bodhisattvo mahāsattvaḥ pratijñāyā hīyate / yā pratijñā - anutpannāḥ sarvadharmā iti, sāsya pratijñā hīyate, pratijñāyāstadapekṣotpattitvāt / atha sāpi pratijñā anutpannā sarvadharmābhyantarādanutpannalakṣaṇānutpattitvātpratijñāyāḥ, anutpannāḥ sarvadharmā iti sa vādaḥ prahīyate / pratijñāvayavakāraṇena sadasato 'nutpattiḥ pratijñāyāḥ / sā hi mahāmate pratijñā sarvabhāvābhyantarā sadasatoranutpattilakṣaṇāt / yadi mahāmate tayā pratijñayā anutpannayā anutpannāḥ sarvabhāvā iti pratijñāṃ kurvanti, evamapi pratijñāhāniḥ prasajyate / pratijñāyāḥ sadasatoranutpattibhāvalakṣaṇatvātpratijñā na karaṇīyā / anutpannasvabhāvalakṣaṇā hi mahāmate teṣāṃ pratijñā bhavati / ataste mahāmate pratijñā na karaṇīyā / bahudoṣaduṣṭatvādavayavānāṃ parasparahetuvilakṣaṇakṛtakatvācca avayavānāṃ pratijñā na karaṇīyā - yaduta anutpannāḥ sarvadharmāḥ / evaṃ śūnyā asvabhāvāḥ sarvadharmā iti mahāmate bodhisattvena mahāsattvena pratijñā na karaṇīyā / kiṃ tu mahāmate bodhisattvena mahāsattvena māyāsvapnavatsarvabhāvopadeśaḥ karaṇīyo dṛśyādṛśyalakṣaṇatvāt / dṛṣṭibuddhimohanatvācca sarvadharmāṇāṃ māyāsvapnavadbhāvopadeśaḥ karaṇīyo 'nyatra bālānāmutrāsapadavivarjanatayā / bālāḥ pṛthagjanā hi mahāmate / nāstyastitvadṛṣṭipatitānāṃ teṣāmutrāsaḥ syānmā iti / utrāsyamānā mahāmate dūrībhavanti mahāyānāt //
tatredamucyate -
na svabhāvo na vijñaptirna vastu na ca ālayaḥ / bālairvikalpitā hyete śavabhūtaiḥ kutārkikaiḥ // lank_3.48 //
anutpannāḥ sarvadharmāḥ sarvatīrthyaprasiddhaye / na hi kasyacidutpannā bhāvā vai pratyayānvitāḥ // lank_3.49 //
anutpannāḥ sarvadharmāḥ prajñayā na vikalpayet / taddhetumattvāttatsiddherbuddhisteṣāṃ prahīyate // lank_3.50 //
keśoṇḍukaṃ yathā mithyā gṛhyate taimirairjanaiḥ / tathā bhāvavikalpo 'yaṃ mithyā bālairvikalpyate // lank_3.51 //
prajñaptimātrātribhavaṃ nāsti vastusvabhāvataḥ / prajñaptivastubhāvena kalpayiṣyanti tārkikāḥ // lank_3.52 //
nimittaṃ vastu vijñaptiṃ manovispanditaṃ ca tat / atikramya tu putrā me nirvikalpāścaranti te // lank_3.53 //
ajale ca jalagrāho mṛgatṛṣṇā yathā nabhe / dṛśyaṃ tathā hi bālānāmāryāṇāṃ ca viśeṣataḥ // lank_3.54 //
āryāṇāṃ darśanaṃ śuddhaṃ vimokṣatrayasaṃbhavam / utpādabhaṅganirmuktaṃ nirābhāsapracāriṇām // lank_3.55 //
nirābhāso hi bhāvānāmabhāve nāsti yoginām / bhāvābhāvasamatvena āryāṇāṃ jāyate phalam / kathaṃ hyabhāvo bhāvānāṃ kurute samatāṃ katham // lank_3.56 //
yadā cittaṃ na jānāti bāhyamādhyātmikaṃ calam / tadā tu kurute nāśaṃ samatācittadarśanam // lank_3.57 //
punarapi mahāmatirāha - yatpunaridamuktaṃ bhagavatā - yadā tvālambyamarthaṃ nopalabhate jñānaṃ tadā vijñaptimātravyavasthānaṃ bhavati / vijñaptergrāhyābhāvādgrāhakasyāpyagrahaṇaṃ bhavati / tadagrahaṇānna pravartate jñānaṃ vikalpasaṃśabditam / tatkiṃ punarbhagavan bhāvānāṃ svasāmānyalakṣaṇānanyavaicitryānavabodhānnopalabhate jñānam? atha svasāmānyalakṣaṇavaicitryabhāvasvabhāvābhibhavānnopalabhate jñānam / atha kuḍyakaṭavapraprākārabhūjalapavanāgnivyavahitātidūrasāmīpyānnopalabhate jñānaṃ jñeyam / atha bālāndhavṛddhayogādindriyāṇāṃ jñeyārthaṃ nopalabhate jñānam / tadyadi bhagavan svasāmānyalakṣaṇānanyavaicitryānavabodhānnopalabhate jñānam, na tarhi bhagavan jñānaṃ vaktavyam / ajñānametadbhagavan yadvidyamānamarthaṃ nopalabhate / atha svasāmānyalakṣaṇavaicitryabhāvasvabhāvābhibhavānnopalabhate jñānam, tadajñānameva bhagavan na jñānam / jñeye sati bhagavan jñānaṃ pravartate nābhāvāt / tadyogācca jñeyasya jñānamityucyate / atha kuḍyakaṭavapraprākārabhūjalapavanāgnivyavahitātidūrasāmīpyānnopalabhate bālavṛddhāndhayogavadvaikalyādindriyāṇāṃ jñānaṃ nopalabhate / tadyadevaṃ nopalabhate, na tadbhagavan jñānam / ajñānameva tadvidyamānamarthaṃ buddhivaikalyāt //
bhagavānāha - na hi tanmahāmate evamajñānaṃ bhavati / jñānameva tanmahāmate, nājñānam / na caitatsaṃdhāyoktaṃ mayā - yadā tvālambyamarthaṃ nopalabhate jñānaṃ tadā vijñaptimātravyavasthānaṃ bhavatīti / kiṃ tu svacittadṛśyamātrāvabodhātsadasatorbāhyabhāvābhāvājjñānamapyarthaṃ nopalabhate / tadanupalambhājjñānajñeyayorapravṛttiḥ / vimokṣatrayānugamājjñānasyāpyanupalabdhiḥ / na ca tārkikā anādikālabhāvābhāvaprapañcavāsitamataya evaṃ prajānanti / te cāprajānanto bāhyadravyasaṃsthānalakṣaṇabhāvābhāvaṃ kṛtvā vikalpasyāpravṛttiṃ cittamātratāṃ nirdekṣyanti / ātmātmīyalakṣaṇagrāhābhiniveśābhiniviṣṭāḥ svacittadṛśyamātrānavabodhājjñānaṃ jñeyaṃ prativikalpayanti / te ca jñānajñeyaprativikalpanayā bāhyabhāvābhāvapravicayānupalabdherucchedadṛṣṭimāśrayante //
tatredamucyate -
vidyamānaṃ hi ālambyaṃ yadi jñānaṃ na paśyati / ajñānaṃ taddhi na jñānaṃ tārkikāṇāmayaṃ nayaḥ // lank_3.58 //
ananyalakṣaṇābhāvājjñānaṃ yadi na paśyati / vyavadhānadūrasāmīpyaṃ mithyājñānaṃ taducyate // lank_3.59 //
bālavṛddhāndhayogācca jñānaṃ yadi na jāyate / vidyamānaṃ hi tajjñeyaṃ mithyājñānaṃ taducyate // lank_3.60 //
punaraparaṃ mahāmate bālapṛthagjanā anādikālaprapañcadauṣṭhulyasvaprativikalpanā nāṭake nṛtyantaḥ svasiddhāntanayadeśanāyāmakuśalāḥ svacittadṛśyabāhyabhāvalakṣaṇābhiniviṣṭā upāyadeśanāpāṭhamabhiniviśante, na svasiddhāntanayaṃ cātuṣkoṭikanayaviśuddhaṃ prativibhāvayanti / mahāmatirāha - evametadbhagavan yathā vadasi / deśayatu me bhagavān deśanāsiddhāntanayalakṣaṇaṃ yena ahaṃ ca anye ca bodhisattvā mahāsattvā anāgate 'dhvani deśanāsiddhāntanayakuśalā na vipralabhyeran kutārkikaistīrthakaraśrāvakapratyekabuddhayānikaiḥ / bhagavānāha - yena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavāṃstasyaitadavocat - dviprakāro mahāmate atītānāgatapratyutpannānāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ dharmanayo yaduta deśanānayaśca siddhāntapratyavasthānanayaśca / tatra deśanāpāṭhanayo mahāmate yaduta vicitrasaṃbhārasūtropadeśaḥ / yathācittādhimuktikatayā deśayanti sattvebhyaḥ / tatra siddhāntanayaḥ punarmahāmate katamaḥ? yena yoginaḥ svacittadṛśyavikalpavyāvṛttiṃ kurvanti yaduta ekatvānyatvobhayatvānubhayatvapakṣāpatanatācittamanomanovijñānātītaṃ svapratyātmāryagatigocaraṃ hetuyuktidṛṣṭilakṣaṇavinivṛttamanālīḍhaṃ sarvakutārkikaistīrthakaraśrāvakapratyekabuddhayānikairnāstyastitvāntadvayapatitaiḥ, tamahaṃ siddhānta iti vadāmi / etanmahāmate siddhāntanayadeśanālakṣaṇaṃ yatra tvayā ca anyaiśca bodhisattvairmahāsattvairyogaḥ karaṇīyaḥ //
tatredamucyate -
nayo hi dvividho mahyaṃ siddhānto deśanā ca vai / deśemi yā bālānāṃ siddhāntaṃ yogināmaham // lank_3.61 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantametadavocat - uktametadbhagavaṃstathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena ekasmin kāle ekasmin samaye yathā lokāyatiko vicitramantrapratibhāno na sevitavyo na bhaktavyo na paryupāsitavyaḥ, yaṃ ca sevamānasya lokāmiṣasaṃgraho bhavati na dharmasaṃgraha iti / kiṃ kāraṇaṃ punarbhagavatedamuktaṃ lokāyatiko vicitramantrapratibhānaḥ, yaṃ ca sevamānasya lokāmiṣasaṃgraho bhavati na dharmasaṃgrahaḥ? bhagavānāha - vicitramantrapratibhāno mahāmate lokāyatiko vicitrairhetupadavyañjanairbālān vyāmohayati na yuktiyuktaṃ nārthopasaṃhitam / atha yāvadeva yatkiṃcidbālapralāpaṃ deśayati / etena mahāmate kāraṇena lokāyatiko vicitramantrapratibhāna ityucyate / akṣaravaicitryasauṣṭhavena bālānākarṣati, na tattvanayapraveśena praviśati / svayaṃ sarvadharmānavabodhādantadvayapatitayā dṛṣṭyā bālān vyāmohayati, svātmānaṃ ca kṣiṇoti / gatisaṃdhyapramuktatvātsvacittadṛśyamātrānavabodhādbāhyabhāvasvabhāvābhiniveśādvikalpasya vyāvṛttirna bhavati / ata etasmātkāraṇānmahāmate lokāyatiko (vaidya 71) vicitramantrapratibhāno 'parimukta eva jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsādibhyo vicitraiḥ padavyañjanairhetudṛṣṭāntopasaṃhārairbālān vyāmohayati //
indro 'pi mahāmate anekaśāstravidagdhabuddhiḥ svaśabdaśāstrapraṇetā / tacchiṣyeṇa nāgaveśarūpadhāriṇā svarge indasabhāyāṃ pratijñāṃ kṛtvā tava vā sahasrāro ratho bhajyatāṃ mama vā ekaikanāgabhāvasya phaṇācchedo bhavatviti / sahadharmeṇa ca nāgaveśadhāriṇā lokāyatikaśiṣyeṇa devānāmindraṃ vijitya sahasrāraṃ rathaṃ bhaṅktvā punarapīmaṃ lokamāgataḥ / evamidaṃ mahāmate lokāyatikavicitrahetudṛṣṭāntopanibaddhaṃ yena tiryañco 'pyadhītya devāsuralokaṃ vicitrapadavyañjanairvyāmohayati / āyavyayadṛṣṭābhiniveśenābhiniveśayati kimaṅga punarmānuṣān / ata etasmātkāraṇānmahāmate lokāyatikaḥ parivarjitavyo duḥkhajanmahetuvāhakatvāt, na sevitavyo na bhajitavyo na paryupāsitavyaḥ / śarīrabuddhiviṣayopalabdhimātraṃ hi mahāmate lokāyatikairdeśyate vicitraiḥ padavyañjanaiḥ / śatasahasraṃ mahāmate lokāyatam / kiṃ tu paścime loke paścimāyāṃ pañcāśatyāṃ bhinnasaṃhitaṃ bhaviṣyati kutarkahetudṛṣṭipraṇītatvāt / bhinnasaṃhitaṃ bhaviṣyatyaśiṣyaparigrahāt / evadeva mahāmate lokāyataṃ bhinnasaṃhitaṃ vicitrahetūpanibaddhaṃ tīrthakarairdeśyate svakāraṇābhiniveśābhiniviṣṭaiḥ, na svanayaḥ / na ca mahāmate kasyacittīrthakarasya svaśāstranayaḥ / anyatra lokāyatameva anekairākāraiḥ kāraṇamukhaśatasahasrairdeśayanti / na svanayaṃ ca na prajānanti mohohāllokāyatamidamiti //
mahāmatirāha - yadi bhagavan sarvatīrthakarā lokāyatameva vicitraiḥ padavyañjanairdṛṣṭāntopasaṃhārairdeśayanti, na svanayaṃ svakāraṇābhiniveśābhiniviṣṭāḥ, atha kiṃ bhagavānapi lokāyatameva deśayati āgatāgatānāṃ nānādeśasaṃnipatitānāṃ devāsuramanuṣyāṇāṃ vicitraiḥ padavyañjanaiḥ, na svamataṃ sarvatīrthyamatopadeśābhyantaratvāt? bhagavānāha - nāhaṃ mahāmate lokāyataṃ deśayāmi na cāyavyayam / kiṃ tu mahāmate anāyavyayaṃ deśayāmi / tatra āyo nāma mahāmate utpādarāśiḥ samūhāgamādutpadyate / tatra vyayo nāma mahāmate vināśaḥ / anāyavyaya ityanutpādasyaitadadhivacanam / nāhaṃ mahāmate sarvatīrthakaravikalpābhyantaraṃ deśayāmi / tatkasya hetoḥ? yaduta bāhyabhāvābhāvādanabhiniveśātsvacittadṛśyamātrāvasthānāddidhāvṛttino 'pravṛttervikalpasya / nimittagocarābhāvātsvacittadṛśyamātrāvabodhanātsvacittadṛśyavikalpo na pravartate / apravṛttivikalpasyānimittaśūnyatāpraṇihitavimokṣatrayāvatārānmukta ityucyate //
abhijānāmyahaṃ mahāmate anyatarasmin pṛthivīpradeśe viharāmi / atha yenāhaṃ tena lokāyatiko brāhmaṇa upasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya akṛtāvakāśa eva māmevamāha - sarvaṃ bho gautama kṛtakam / tasyāhaṃ mahāmate evamāha - sarvaṃ bho brāhmaṇa yadi kṛtakam, idaṃ prathamaṃ lokāyatam / sarvaṃ bho gautama akṛtakam / yadi brāhmaṇa sarvamakṛtakam , idaṃ dvitīyaṃ lokāyatam / evaṃ sarvamanityaṃ sarvaṃ nityaṃ sarvamutpādyaṃ sarvamanutpādyam / idaṃ brāhmaṇa ṣaṣṭhaṃ (vaidya 72) lokāyatam / punarapi mahāmate māmevamāha brāhmaṇo lokāyatikaḥ - sarvaṃ bho gautama ekatvaṃ sarvamanyatvaṃ sarvamubhayatvaṃ sarvamanubhayatvaṃ sarvaṃ kāraṇādhīnaṃ vicitrahetūipapattidarśanāt / idamapi brāhmaṇa ekādaśaṃ lokāyatam / punarapi bho gautama sarvamavyākṛtaṃ sarvaṃ vyākṛtam, astyātmā nāstyātmā, astyayaṃ loko nāstyayaṃ lokaḥ,asti paro loko nāsti paro lokaḥ, nāstyasti ca paro lokaḥ, asti mokṣo nāsti mokṣaḥ, sarvaṃ kṣaṇikaṃ sarvamakṣaṇikam, ākāśamapratisaṃkhyānirodho nirvāṇaṃ bho gautama kṛtakamakṛtakam, astyantarābhavo nāstyantarābhava iti / tasyaitaduktaṃ mahāmate mahā - yadi bho brāhmaṇa evam, idamapi brāhmaṇa lokāyatameva bhavatīti, na madīyam / tvadīyametadbrāhmaṇa lokāyatam / ahaṃ bho brāhmaṇa anādikālaprapañcavikalpavāsanādauṣṭhulyahetukaṃ tribhavaṃ varṇayāmi / svacittadṛśyamātrānavabodhādbrāhmaṇa vikalpaḥ pravartate na bāhyabhāvopalambhāt / yathā tīrthakarāṇāmātmendriyārthasaṃnikarṣātrayāṇāṃ na tathā mama / ahaṃ bhe brāhmaṇa na hetuvādī nāhetuvādī anyatra vikalpameva grāhyagrāhakabhāvena prajñāpya pratītyasamutpādaṃ deśayāmi / na ca tvādṛśā anye vā budhyante ātmagrāhapatitayā saṃtatyā / nirvāṇākāśanirodhānāṃ mahāmate tattvameva nopalabhyate saṃkhyāyām, kutaḥ punaḥ kṛtakatvam //
punarapi mahāmate lokāyatiko brāhmaṇa evamāha - ajñānatṛṣṇākarmahetukamidaṃ bho gautama tribhavam, athāhetukam? dvayamapyetadbrāhmaṇa lokāyatam / svasāmānyalakṣaṇapatitā bho gautama sarvabhāvāḥ / idamapi brāhmaṇa lokāyatameva bhavati / yāvadbrāhmaṇa manovispanditaṃ bāhyārthābhiniveśavikalpasya tāvallokāyatam //
punaraparaṃ mahāmate lokāyatiko brāhmaṇo māmetadavocat - asti bho gautama kiṃcidyanna lokāyatam? madīyameva bho gautama sarvatīrthakaraiḥ prasiddhaṃ vicitraiḥ padavyañjanairhetudṛṣṭāntopasaṃhārairdeśyate / asti bho brāhmaṇa yanna tvadīyaṃ na ca na prasiddhaṃ deśyate na ca na vicitraiḥ padavyañjanairna ca nārthopasaṃhitameva / kiṃ tadalokāyataṃ yanna prasiddhaṃ deśyate ca? asti ca bho brāhmaṇa alokāyataṃ yatra sarvatīrthakarāṇāṃ tava ca buddhirna gāhate bāhyabhāvādasadbhūtavikalpaprapañcābhiniviṣṭānām / yaduta vikalpasyāpravṛttiḥ sadasataḥ svacittadṛśyamātrāvabodhādvikalpo na pravartate / bāhyaviṣayagrahaṇābhāvādvikalpaḥ svasthāne 'vatiṣṭhate dṛśyate / tenedamalokāyataṃ madīyaṃ na ca tvadīyam / svasthāne 'vatiṣṭhata iti na pravartata ityarthaḥ / anutpattivikalpasyāpravṛttirityucyate / evamidaṃ bho brāhmaṇa yanna lokāyatam / saṃkṣepato brāhmaṇa yatra vijñānasyāgatirgatiścyutirupapattiḥ prārthanābhiniveśābhiṣvaṅgo darśanaṃ dṛṣṭiḥ sthānaṃ parāmṛṣṭirvicitralakṣaṇābhiniveśaḥ saṃgatiḥ sattvānāṃ tṛṣṇāyāḥ kāraṇābhiniveśaśca / etadbho brāhmaṇa tvadīyaṃ lokāyataṃ na madīyam / evamahaṃ mahāmate pṛṣṭo lokāyatikena brāhmaṇenāgatya / sa ca mayaivaṃ visarjitastūṣṇībhāvena prakrāntaḥ //
atha khalu kṛṣṇapakṣiko nāgarājo brāhmaṇarūpeṇāgatya bhagavantametadavocat - tena hi gautama paraloka eva na saṃvidyate / tena hi māṇava kutastvamāgataḥ? ihāhaṃ gautama śvetadvīpādāgataḥ / sa eva brāhmaṇa paro lokaḥ / atha māṇavo niṣpratibhāno nigṛhīto 'ntarhito 'pṛṣṭvaiva māṃ svanayapratyavasthānakathāṃ cintayan śākyaputro mannayabahirdhā varāko 'pravṛttilakṣaṇahetuvādī svavikalpadṛśyalakṣaṇāvabodhādvikalpasyāpravṛttiṃ varṇayati / tvaṃ caitarhi mahāmate māṃ pṛcchasi - kiṃ kāraṇaṃ lokāyatikavicitramantrapratibhānaṃ sevyamānasyāmiṣasaṃgraho bhavati na dharmasaṃgraha iti / mahāmatirāha - atha dharmāmiṣamiti bhagavan kaḥ padārthaḥ? bhagavānāha - sādhu sādhu mahāmate / padārthadvayaṃ prati mīmāṃsā pravṛttā anāgatāṃ janatāṃ samālokya / tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt //
bhagavāṃstasyaitadavocat - tatra āmiṣaṃ mahāmate katamat? yaduta āmiṣamāmṛśamākarṣaṇaṃ nirmṛṣaṃ parāmṛṣṭiḥ svādo bāhyaviṣayābhiniveśo 'ntadvayapraveśaḥ / kudṛṣṭyā punaḥ skandhaprādurbhāvo jātijarāvyādhimaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsapravṛttistṛṣṇāyāḥ paunarbhavikyā ādiṃ kṛtvā / āmiṣamidamityucyate mayā ca anyaiśca buddhairbhagavadbhiḥ / eṣa mahāmate āmiṣasaṃgraho na dharmasaṃgraho yaṃ lokāyatikaṃ sevamāno labhate lokāyatam //
tatra mahāmate dharmasaṃgrahaḥ katamaḥ? yaduta svacittadharmanairātmyadvayāva - bodhāddharmapudgalanairātmyalakṣaṇadarśanādvikalpasyāpravṛttiḥ, bhūmyuttaroparijñānāccittamanomanovijñānavyāvṛttiḥ, sarvabuddhajñānābhiṣekagatiḥ anadhiṣṭhāpadaparigrahaḥ sarvadharmānābhogavaśavartitā dharma ityucyate, sarvadṛṣṭiprapañcavikalpabhāvāntadvayāpatanatayā / prāyeṇa hi mahāmate tīrthakaravādo bālānantadvaye pātayati na tu viduṣām, yaduta ucchede ca śāśvate ca / ahetuvādaparigrahācchāśvatadṛṣṭirbhavati, kāraṇavināśahetvabhāvāducchedadṛṣṭirbhavati / kiṃ tu utpādasthitibhaṅgadarśanāddharma ityevaṃ vadāmi / eṣa mahāmate dharmāmiṣanirṇayaḥ, yatra tvayā anyaiśca bodhisattvairmahāsattvaiḥ śikṣitavyam //
tatredamucyate -
saṃgrahaiśca dametsattvān śīlena ca vaśīkaret / prajñayā nāśayeddṛṣṭiṃ vimokṣaiśca vivardhayet // lank_3.62 //
lokāyatamidaṃ sarvaṃ yattīrthyairdeśyate mṛṣā / kāryakāraṇasaddṛṣṭyā svasiddhānto na vidyate // lank_3.63 //
ahamekaḥ svasiddhāntaṃ kāryakāraṇavarjitam / deśemi śiṣyavargasya lokāyatavivarjitam // lank_3.64 //
cittamātraṃ na dṛśyo 'sti dvidhā cittaṃ hi dṛśyate / grāhyagrāhakabhāvena śāśvatocchedavarjitam // lank_3.65 //
yāvatpravartate cittaṃ tāvallokāyataṃ bhavet / apravṛttirvikalpasya svacittaṃ paśyate jagat // lank_3.66 //
āyaṃ kāryārthanirvṛttiṃ vyayaṃ kāryasya darśanam / āyavyayaparijñānādvikalpo na pravartate // lank_3.67 //
nityamanityaṃ kṛtakamakṛtakaṃ parāparam / evamādyāni sarvāṇi lokāyatanayaṃ bhavet // lank_3.68 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantametadavocat - nirvāṇaṃ nirvāṇamiti bhagavannucyate / kasyaitadadhivacanaṃ yaduta nirvāṇamiti yatsarvatīrthakarairvikalpyate? bhagavānāha - tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu va suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / yathā tīrthakarā nirvāṇaṃ vikalpayanti, na ca bhavati teṣāṃ vikalpānurupaṃ nirvāṇam / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavāṃstasyaitadavocat - tatra kecittāvanmahāmate tīrthakarāḥ skandhadhātvāyatananirodhādviṣayavairāgyānnivaidharmyādarśanāccittacaittakalāpo na pravartate / atītānāgatapratyutpannaviṣayānanusmaraṇāddīpabījānalavadupādānoparamādapravṛttirvikalpasyeti varṇayanti / atasteṣāṃ tatra nirvāṇabuddhirbhavati / na ca mahāmate vināśadṛṣṭyā nirvāyate //
anye punardeśāntarasthānagamanaṃ mokṣa iti varṇayanti viṣayavikalpoparamādiṣu pavanavat / anye punarvarṇayanti tīrthakarāḥ buddhiboddhavyadarśanavināśānmokṣa iti / anye vikalpasyāpravṛtternityānityadarśanānmokṣaṃ kalpayanti / anye punarvarṇayanti vividhanimittavikalpo duḥkhajanmavāhaka iti svacittadṛśyamātrākuśalāḥ / nimittabhayabhītā nimittadarśanātsukhābhilāṣanimitte nirvāṇabuddhayo bhavanti / anye punaradhyātmabāhyānāṃ sarvadharmāṇāṃ svasāmānyalakṣaṇāvabodhādavināśato 'tītānāgatapratyutpannabhāvāstitayā
nirvāṇaṃ kalpayanti / anye punarātmasattvajīvapoṣapuruṣapudgalasarvadharmāvināśataśca nirvāṇaṃ kalpayati / anye punarmahāmate tīrthakarā durvidagdhabuddhayaḥ prakṛtipuruṣāntaradarśanādguṇapariṇāmakartṛtvācca nirvāṇaṃ kalpayanti / anye puṇyāpuṇyaparikṣayāt / anye kleśakṣayājjñānena ca / anye īśvarasvatantrakartṛtvadarśanājjagato nirvāṇaṃ kalpayanti / anye anyonyapravṛtto 'yaṃ saṃbhavo jagata iti na kāraṇataḥ / sa ca kāraṇābhiniveśa eva, na cāvabudhyante mohāt, tadanavabodhānnirvāṇaṃ kalpayanti / anye punarmahāmate tīrthakarāḥ satyamārgādhigamānnirvāṇaṃ kalpayanti / anye guṇaguṇinorabhisaṃbaddhādekatvānyatvobhayatvānubhayatvadarśanānnirvāṇabuddhayo bhavanti / anye svabhāvataḥ pravṛttito mayūravaicitryavividharatnākarakaṇṭakataikṣṇyavadbhāvānāṃ svabhāvaṃ dṛṣṭvā nirvāṇaṃ vikalpayanti / anye punarmahāmate pañcaviṃśatitattvāvabodhāt, anye prajāpālena ṣāḍguṇyopadeśagrahaṇānnirvāṇaṃ (vaidya 75) kalpayanti / anye kālakartṛdarśanātkālāyattā lokapravṛttiriti tadavabodhānnirvāṇaṃ kalpayanti / anye punarmahāmate bhavena, anye 'bhavena, anye bhavābhavaparijñayā, anye bhavanirvāṇāviśeṣadarśanena nirvāṇaṃ kalpayanti /
anye punarmahāmate varṇayanti sarvajñasiṃhanādanādino yathā svacittadṛśyamātrāvabodhādbāhyabhāvābhāvānabhiniveśāccātuṣkoṭikarahitād yathābhūtāvasthānadarśanātsvacittadṛśyavikalpasyāntadvayāpatanatayā grāhyagrāhakānupalabdheḥ sarvapramāṇāgrahaṇāpravṛttidarśanāttattvasya vyāmohakatvādagrahaṇaṃ tattvasya, tadvyudāsātsvapratyātmāryadharmādhigamānnairātmyadvayāvabodhātkleśadvayavinivṛtterāvaraṇadvayaviśuddhatvādbhūmyuttarottaratathāgatabhūmimāyādiviśvasamādhicittamanomanovijñānavyāvṛtternirvāṇaṃ kalpayanti / evamanyānyapi yāni tārkikaiḥ kutīrthyapraṇītāni tānyayuktiyuktāni vidvadbhiḥ parivarjitāni / sarve 'pyete mahāmate antadvayapatitayā saṃtatyā nirvāṇaṃ kalpayanti / evamādibhirvikalpairmahāmate sarvatīrthakarairnirvāṇaṃ parikalpyate / na cātra kaścitpravartate vā nivartate vā / ekaikasya mahāmate tīrthakarasya nirvāṇaṃ tatsvaśāstramatibuddhyā parīkṣyamāṇaṃ vyabhicarati / tathā na tiṣṭhate yathā tairvikalpyate / manasa āgatigativispandanānnāsti kasyacinnirvāṇam / atra tvayā mahāmate śikṣitvā anyaiśca bodhisattvairmahāsattvaiḥ sarvatīrthakaranirvāṇadṛṣṭirvyāvartanīyā //
tatredamucyate -
nirvāṇadṛṣṭayastīrthyā vikalpenti pṛthakpṛthak / kalpanāmātramevaiṣāṃ mokṣopāyo na vidyate // lank_3.69 //
bandhyabandhananirmuktā upāyaiśca vivarjitāḥ / tīrthyā mokṣaṃ vikalpenti na ca mokṣo hi vidyate // lank_3.70 //
anekabhedabhinno hi tīrthyānāṃ dṛśyate nayaḥ / atasteṣāṃ na mokṣo 'sti kasmānmūḍhairvikalpyate // lank_3.71 //
kāryakāraṇadurduṣṭyā tīrthyāḥ sarve vimohitāḥ / atasteṣāṃ na mokṣo 'sti sadasatpakṣavādinām // lank_3.72 //
jalpaprapañcābhiratā hi bālāstattve na kurvanti matiṃ viśālām / jalpo hi traidhātukaduḥkhayonistattvaṃ hi duḥkhasya vināśahetuḥ // lank_3.73 //
yathā hi darpaṇe rūpaṃ dṛśyate na ca vidyate / vāsanādarpaṇe cittaṃ dvidhā dṛśyati bāliśaiḥ // lank_3.74 //
cittadṛśyāparijñānādvikalpo jāyate dvidhā / cittadṛśyaparijñānādvikalpo na pravartate // lank_3.75 //
cittameva bhaveccitraṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam / dṛśyākāraṃ na dṛśyo 'sti yathā bālairvikalpyate // lank_3.76 //
vikalpamātraṃ tribhavaṃ bāhyamarthaṃ na vidyate / vikalpaṃ dṛśyate citraṃ na ca bālairvibhāvyate // lank_3.77 //
sūtre sūtre vikalpoktaṃ saṃjñānāmāntareṇa ca / abhidhānavinirmuktamabhidheyaṃ na lakṣyate // lank_3.78 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat - deśayatu me bhagavāṃstathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ svabuddhabuddhatām, yena ahaṃ ca anye ca bodhisattvā mahāsattvāstathāgatasvakuśalāḥ svamātmānaṃ parāṃścāvabodhayeyuḥ / bhagavānāha - tena hi mahāmate tvameva paripṛccha / yathā te kṣamate, tathā visarjayiṣyāmi / mahāmatirāha - kiṃ punarbhagavan tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho 'kṛtakaḥ kṛtakaḥ kāryaṃ kāraṇaṃ lakṣyaṃ lakṣaṇamabhidhānamabhidheyaṃ buddhirboddhavyaḥ, evamādyaiḥ padaniruktaiḥ kiṃ bhagavānanyo 'nanyaḥ?
bhagavānāha - na mahāmate tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddha evamādyaiḥ padaniruktairakṛtako na kṛtakaṃ na kāryaṃ na kāraṇam / tatkasya hetoḥ? yaduta ubhayadoṣaprasaṅgāt / yadi hi mahāmate tathāgataḥ kṛtakaḥ syāt, anityatvaṃ syāt / anityatvātsarvaṃ hi kāryaṃ tathāgataḥ syāt / aniṣṭaṃ caitanmama ca anyeṣāṃ ca tathāgatānām / athākṛtakaḥ syāt, alabdhātmakatvātsamudāgatasaṃbhāravaiyarthyaṃ syāt, śaśaviṣāṇavadvandhyāputratulyaśca syādakṛtakatvāt / yacca mahāmate na kāryaṃ na kāraṇaṃ tanna sannāsat / yacca na sannāsat, taccātuṣkoṭikabāhyam / cātuṣkoṭikaṃ ca mahāmate lokavyavahāraḥ / yacca cātuṣkoṭikabāhyaṃ tadvāgmātraṃ prasajyate vandhyāputravat / vandhyāputro hi mahāmate vāgmātraṃ na cātuṣkoṭikapatitaḥ / apatitatvādapramāṇaṃ viduṣām / evaṃ sarvatathāgatapadārthā vidvadbhiḥ pratyavagantavyāḥ / yadapyuktaṃ mayā nirātmānaḥ sarvadharmā iti, tasyāpyarthaṃ niboddhavyaṃ mahāmate / nirātmabhāvo mahāmate nairātmyam / svātmanā sarvadharmā vidyante na parātmanā gośvavat / tadyathā mahāmate na gobhāvo 'śvātmako na cāśvabhāvo gavātmakaḥ, na sannāsat, na ca tau svalakṣaṇato na, vidyete eva tau svalakṣaṇataḥ, evameva mahāmate sarvadharmā na ca svalakṣaṇena na saṃvidyante / vidyanta eva / tena ca bālapṛthagjanairnirātmārthatā avabudhyate vikalpamupādāya, na tvavikalpam / evaṃ śūnyānutpādāsvābhāvyaṃ sarvadharmaṇāṃ pratyavagantavyam / evaṃ skandhebhyo nānyo nānanyastathāgataḥ / yadyananyaḥ skandhebhyaḥ syāt, anityaḥ syāt kṛtatvātskandhānām / athānyaḥ syāt, dvaye satyanyathā bhavati goviṣāṇavat //
tatra sādṛśyadarśanādananyatvaṃ hrasvadīrghadarśanādanyatvaṃ sarvabhāvānām / dakṣiṇaṃ hi mahāmate goviṣāṇaṃ vāmasyānyadbhavati, vāmamapi dakṣiṇasya / evaṃ hrasvadīrghatvayoḥ parasparataḥ / (vaidya 77) evaṃ varṇavaicitryataśca / ataścāparasparato 'nyaḥ / na cānyastathāgataḥ skandhadhātvāyanebhyaḥ / evaṃ vimokṣāttathāgato nānyo nānanyaḥ / tathāgata eva mokṣaśabdena deśyate / yadi anyaḥ syānmokṣāttathāgataḥ, rūpalakṣaṇayuktaḥ syāt / rūpalakṣaṇayuktatvādanityaḥ syāt / athānanyaḥ syāt, prāptilakṣaṇavibhāgo na syādyoginām / dṛṣṭaśca mahāmate vibhāgo yogibhiḥ / ato nānyo nānanyaḥ / evaṃ jñānaṃ jñeyānnānyannānanyat / yaddhi mahāmate na nityaṃ nānityaṃ na kāryaṃ na kāraṇaṃ na saṃskṛtaṃ nāsaṃskṛtaṃ na buddhirna boddhavyaṃ na lakṣyaṃ na lakṣaṇaṃ na skandhā na skandhebhyo 'nyat nābhidheyaṃ nābhidhānaṃ naikatvānyatvobhayatvānubhayatvasaṃbaddham, tatsarvapramāṇavinivṛttam / yatsarvapramāṇavinivṛttaṃ tadvāṅbhātraṃ saṃpadyate / yadvāṅbhātraṃ tadanutpannam / yadanutpannaṃ tadaniruddham / yadaniruddhaṃ tadākāśasamam / ākāśaṃ ca mahāmate na kāryaṃ na kāraṇam / yacca na kāryaṃ na kāraṇaṃ tannirālambyam / yannirālambyaṃ tatsarvaprapañcātītam / yatsarvaprapañcātītaṃ sa tathāgataḥ / etaddhi mahāmate samyaksaṃbuddhatvam / eṣā sā buddhabuddhatā sarvapramāṇendriyavinivṛttā //
tatredamucyate -
pramāṇendriyanirmuktaṃ na kāryaṃ nāpi kāraṇam / buddhiboddhavyarahitaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam // lank_3.79 //
skandhān pratītya saṃbuddho na dṛṣṭaḥ kenacitkvacit / yo na dṛṣṭaḥ kvacitkenacitkathaṃ tasya vibhāvanā // lank_3.80 //
na kṛtako nākṛtako na kāryaṃ nāpi kāraṇam / na ca skandhā na cāskandhā na cāpyanyatra saṃkarāt // lank_3.81 //
na hi yo yena bhāvena kalpyamāno na dṛśyate / na taṃ nāstyeva gantavyaṃ dharmāṇāmeva dharmatā // lank_3.82 //
astitvapūrvakaṃ nāsti asti nāstitvapūrvakam / ato nāsti na gantavyamastitvaṃ na ca kalpayet // lank_3.83 //
ātmanairātmyasaṃmūḍhāddhoṣamātrāvalambinaḥ / antadvayanimagnāste naṣṭā nāśenti bāliśān // lank_3.84 //
sarvadoṣavinirmuktaṃ yadā paśyanti mannayam / tadā samyakprapaśyanti na te dūṣenti nāyakān // lank_3.85 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantametadavocat - deśayatu me bhagavān, deśayatu sugataḥ, yaddeśanāpāṭhe bhagavatā anirodhānutpādagrahaṇaṃ kṛtam / uktaṃ ca tvayā yathā tathāgatasyaitadadhivacanamanirodhānutpāda iti / tatkimayaṃ bhagavan abhāvo 'nirodhānutpādaḥ, uta tathāgatasyaitatparyāyāntaram? yadbhagavānevamāha - aniruddhā anutpannāśca bhagavatā (vaidya 78) sarvadharmā deśyante sadasatpakṣādarśanāt / yadyanutpannāḥ sarvadharmā iti bhagavan dharmagrahaṇaṃ na prāpnoti, ajātatvātsarvadharmāṇām / atha paryāyāntarametatkasyaciddharmasya, taducyatāṃ bhagavan / bhagavānāha - tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavāṃstasyaitadavocat - na hi mahāmate abhāvastathāgato na ca sarvadharmāṇāmanirodhānutpādagrahaṇam / na pratyayo 'pekṣitavyo na ca nirarthakamanutpādagrahaṇaṃ kriyate mayā / kiṃ tu mahāmate manomayadharmakāyasya tathāgatasyaitadadhivacanaṃ yatra sarvatīrthakaraśrāvakapratyekabuddhasaptabhūmipratiṣṭhitānāṃ ca bodhisattvānāmaviṣayaḥ / so 'nutpādastathāgatasya / etanmahāmate paryāyavacanam / tadyathā mahāmate indraḥ śakraḥ puraṃdaraḥ, hasyaḥ karaḥ pāṇiḥ, tanurdehaṃ śarīram, pṛthivī bhūmirvasuṃdharā, khamākāśaṃ gaganam / ityevamādyānāṃ bhāvānāmekaikasya bhāvasya bahavaḥ paryāyavācakāḥ śabdā bhavanti vikalpitāḥ / na caiṣāṃ nāmabahutvādbhāvabahutvaṃ vikalpyate / na ca svabhāvo na bhavati /
evaṃ mahāmate ahamapi sahāyāṃ lokadhātau tribhirnāmāsaṃkhyeyaśatasahasrairbālānāṃ śravaṇāvabhāsamāgacchāmi / taiścābhilapanti mām, na ca prajānanti tathāgatasyaite nāmaparyāyā iti / tatra kecinmahāmate tathāgatamiti māṃ saṃprajānanti / kecitsvayaṃbhuvamiti / nāyakaṃ vināyakaṃ pariṇāyakaṃ buddhamṛṣiṃ vṛṣabhaṃ brahmāṇaṃ viṣṇumīśvaraṃ pradhānaṃ kapilaṃ bhūtāntamariṣṭaneminaṃ somaṃ bhāskaraṃ rāmaṃ vyāsaṃ śukamindraṃ baliṃ varuṇamiti caike saṃjānanti / apare anirodhānutpādaṃ śūnyatāṃ tathatāṃ satyatāṃ bhūtatāṃ bhūtakoṭiṃ dharmadhātuṃ nirvāṇaṃ nityaṃ samatāmadvayamanirodhamanimittaṃ pratyayaṃ buddhahetūpadeśaṃ vimokṣaṃ mārgasatyāni sarvajñaṃ jinaṃ manomayamiti caike saṃjānanti / evamādibhirmahāmate paripūrṇaṃ tribhirnāmāsaṃkhyeyaśatasahasrairanūnairanadhikairihānyeṣu ca lokadhātuṣu māṃ janāḥ saṃjānante udakacandra ivāpraviṣṭanirgatam / na ca bālā avabudhyante dvayāntapatitayā saṃtatyā / atha ca satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayanti ca māṃ padārthaniruktyakuśalā abhinnasaṃjñāḥ, na svanayaṃ prajānantiṃ deśanārutapāṭhābhiniviṣṭāḥ / anirodhānutpādamabhāvaṃ kalpayiṣyanti na ca tathāgatanāmapadaparyāyāntaramindraśakrapuraṃdaraṃ na svanayapratyavasthānapāṭhamadhimokṣanti, yathārutārthapāṭhānusāritvātsarvadharmāṇām / evaṃ ca mahāmate vakṣyanti te mohapuruṣāḥ - yathāruta evārthaḥ, ananyo 'rtho rutāditi / tatkasya hetoḥ? yaduta arthasyāśarīratvādrutādanyo 'rtho na bhavati / kiṃ tu rutamevārtha iti rutasvabhāvāparijñānādavidagdhabuddhayaḥ /
na tvevaṃ jñāsyanti mahāmate yathā rutamutpannapradhvaṃsi, artho 'nutpannapradhvaṃsī / rutaṃ mahāmate akṣarapatitam, artho 'nakṣarapatitaḥ / bhāvābhāvavivarjitatvādajanmāśarīram / na ca mahāmate tathāgatā akṣarapatitaṃ dharmaṃ deśayanti / akṣarāṇāṃ sadasato 'nupalabdheḥ / anyatra akṣarapatitāśayaḥ punarmahāmate yo 'kṣarapatitaṃ dharmaṃ deśayati, sa ca pralapati, nirakṣaratvāddharmasya / ata etasmātkāraṇānmahāmate uktaṃ deśanāpāṭhe mayā anyaiśca buddhabodhisattvaiḥ yathaikamapyakṣaraṃ tathāgatā nodāharanti na pratyāharantīti / tatkasya (vaidya 79) hetoḥ? yaduta anakṣaratvāddharmāṇām / na ca nārthopasaṃhitamudāharanti / udāharantyeva vikalpamupādāya / anupādānānmahāmate sarvadharmāṇāṃ śāsanalopaḥ syāt / śāsanānāṃ lopācca buddhapratyekabuddhaśrāvakabodhisattvānāmabhāvaḥ syāt / tadabhāvātkiṃ kasya deśyeta? ata etasmātkāraṇānmahāmate bodhisattvena mahāsattvena deśanāpāṭharutānabhiniviṣṭena bhavitavyam / sa vyabhicārī mahāmate deśanāpāṭhaḥ / sattvāśayapravṛttatvānnānādhimuktikānāṃ sattvānāṃ dharmadeśanā kriyate cittamanomanovijñānavyāvṛttyarthaṃ mayā anyaiśca tathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ, na svapratyātmāryajñānādhigamapratyavasthānāt sarvadharmanirābhāasasvacittadṛśyamātrāvabodhāddvidhāvikalpasya vyāvṛttitaḥ / arthapratiśaraṇena mahāmate bodhisattvena mahāsattvena bhavitavyaṃ na vyañjanapratiśaraṇena / vyañjanānusārī mahāmate kulaputro vā kuladuhitā vā svātmānaṃ ca nāśayati, parārthāṃśca nāvabodhayati /
kudṛṣṭipatitayā saṃtatyā svapakṣaṃ vibhrāmyate kutīrthakaiḥ sarvadharmabhūmisvalakṣaṇākuśalaiḥ padaniruktyanabhijñaiḥ //
atha sarvadharmabhūmisvalakṣaṇakuśalā bhavanti padaparyāyaniruktigatiṃgatā bhāvārthayuktikuśalāḥ / tataḥ svātmānaṃ ca samyaganimittasukhena prīṇayanti, parāṃśca samyaṅmahāyāne pratiṣṭhāpayanti / mahāyāne ca mahāmate samyakparigṛhyamāṇe buddhaśrāvakapratyekabuddhabodhisattvānāṃ parigrahaḥ kṛto bhavati / buddhabodhisattvaśrāvakapratyekabuddhaparigrahātsarvasattvaparigrahaḥ kṛto bhavati / sarvasattvaparigrahātsaddharmaparigrahaḥ kṛto bhavati / saddharmaparigrahācca mahāmate buddhavaṃśasyānupacchedaḥ kṛto bhavati / buddhavaṃśasyānupacchedādāyatanaviśeṣapratilambhāḥ prajñāyante / atasteṣu viśiṣṭāyatanapratilambheṣu bodhisattvā mahāsattvā upapattiṃ parigṛhya mahāyāne pratiṣṭhāpanatayā daśavaśitāvicitrarūpaveśadhāriṇo bhūtvā sattvaviśeṣānuśayalakṣaṇagatibhūtāstathātvāya dharmaṃ deśayanti //
tatra tathātvamananyathātvaṃ tattvam / anāyūhāniryūhalakṣaṇaṃ sarvaprapañcopaśamaṃ tattvamityucyate / tena na mahāmate kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā yathārutārthābhiniveśakuśalena bhavitavyam / nirakṣaratvāttattvasya / na cāṅguliprekṣakeṇa bhavitavyam / tadyathā mahāmate aṅgulyā kaścitkasyacitkiṃcidādarśayet / sa cāṅgulyagrameva pratiseradvīkṣitum / evameva mahāmate bālajātīyā iva bālapṛthagjanavargā yathārutāṅgulyagrābhiniveśābhiniviṣṭā eva kālaṃ kariṣyanti, na yathārutāṅgulyagrārthaṃ hitvā paramārthamāgamiṣyanti / tadyathā mahāmate annaṃ bhojyaṃ bālānāṃ ca kaścidanabhisaṃskṛtaṃ paribhoktum / atha kaścidanabhisaṃskṛtaṃ paribhuñjīta, sa unmatta iti vikalpyeta anupūrvasaṃskārānavabodhādannasya, evameva mahāmate anutpādo 'nirodho nānabhisaṃskṛtaḥ śobhate / avaśyamevātrābhisaṃskāreṇa bhavitavyam, na cātmānamaṅgulyagragrahaṇārthadarśanavat / ata etena kāraṇena mahāmate arthābhiyogaḥ karaṇīyaḥ / artho mahāmate vivikto nirvāṇahetuḥ / rutaṃ vikalpasaṃbaddhaṃ saṃsārāvāhakam / arthaśca mahāmate bahuśrutānāṃ (vaidya 80) sakāśāllabhyate / bāhuśrutyaṃ ca nāma mahāmate yaduta arthakauśalyaṃ na rutakauśalyam / tatrārthakauśalyaṃ yatsarvatīrthakaravādāsaṃsṛṣṭaṃ darśanam / yathā svayaṃ ca na patati parāṃśca na pātayati / evaṃ satyarthe mahāmate bāhuśrutyaṃ bhavati / tasmādarthakāmena te sevanīyāḥ / ato viparītā ye yathārutārthābhiniviṣṭāste varjanīyāstattvānveṣiṇā //
punaraparaṃ mahāmatirbuddhādhiṣṭhānādhiṣṭhita evamāha - na bhagavatā anirodhānutpādadarśanena kiṃcidviśiṣyate / tatkasya hetoḥ? sarvatīrthakarāṇāmapi bhagavan kāraṇānyanutpannānyaniruddhāni / tavāpi bhagavan ākāśamapratisaṃkhyānirodho nirvāṇadhātuścānirodho 'nutpannaḥ / tīrthakarā api bhagavan kāraṇapratyayahetukīṃ jagata utpattiṃ varṇayanti / bhagavānapi ajñānatṛṣṇākarmavikalpapratyayebhyo jagata utpattiṃ varṇayati / tasyaiva kāraṇasya saṃjñāntaraviśeṣamutpādya pratyayā iti / evaṃ bāhyaiḥ pratyayairbāhyānām / te ca tvaṃ ca bhāvānāmutpattaye / ato nirviśiṣṭo 'yaṃ bhagavan vādastīrthakaravādena bhavati / aṇupradhāneśvaraprajāpatiprabhṛtayo navadravyasahitā aniruddhā anutpannāḥ / tavāpi bhagavan sarvabhāvā anutpannāniruddhāḥ sadasato 'nupalabdheḥ / bhūtāvināśācca svalakṣaṇaṃ notpadyate, na nirudhyate / yāṃ tāṃ gatiṃ gatvā bhūto bhūtasvabhāvaṃ na vijahāti / bhūtavikalpavikāro 'yaṃ bhagavan sarvatīrthakarairvikalpyate tvayā ca / ata etena kāraṇena aviśiṣṭo 'yaṃ vādaḥ / viśeṣo vātra vaktavyo yena tathāgatavādo viśeṣyate, na sarvatīrthakaravādaḥ / aviśiṣyamāṇe bhagavan svavāde tīrthakarāṇāmapi buddhaprasaṅgaḥ syādanirodhānutpādahetutvāt / asthānamanavakāśaṃ coktaṃ bhagavatā yadekatra lokadhātau bahavastathāgatā utpadyeranniti / prāptaṃ caitattathāgatabahutvaṃ sadasatkāryaparigrahāccāviśiṣyamāṇe svavāde //
bhagavānāha - na mama mahāmate anirodhānutpādastīrthakarānutpādānirodhavādena tulyo nāpyutpādānityavādena / tatkasya hetoḥ? tīrthakarāṇāṃ hi mahāmate bhāvasvabhāvo vidyata evānutpannāvikaralakṣaṇaprāptaḥ / na tvevaṃ mama sadasatpakṣapatitaḥ / mama tu mahāmate sadasatpakṣavigata utpādabhaṅgavirahito na bhāvo nābhāavaḥ, māyāsvarūpavaicitryadarśanavannābhāvaḥ / kathaṃ na bhāvaḥ? yaduta rūpasvabhāvalakṣaṇagrahaṇābhāvāddṛśyādṛśyato grahaṇāgrahaṇataḥ / ata etasmātkāraṇātsarvabhāvā na bhāvā nābhāvāḥ / kiṃ tu svacittadṛśyamātrāvabodhādvikalpasyāpravṛtteḥ svastho loko niṣkriyaḥ / bālāḥ kriyāvantaṃ kalpayanti, na tvāryāḥ / abhūtārthavikalpārthavibhram eṣa mahāmate gandharvanagaramāyāpuruṣavat / tadyathā mahāmate kaścidgandharvanagare bālajātīyo māyāpuruṣasattvasārthavaicitryaṃ praviaśantaṃ vā nirgacchantaṃ vā kalpayet - amī praviṣṭā amī nirgatāḥ / na ca tatra kaścitpraviṣṭo vā nirgato vā / atha yāvadeva vikalpavibhramabhāva eṣaḥ, teṣāmevameva mahāmate utpādānutpādavibhrama eṣa bālānām / na cātra kaścitsaṃskṛto 'saṃskṛto vā māyāpuruṣotpattivat / na ca māyāpuruṣa utpadyate vā nirudhyate vā bhāvābhāvākiṃcitkaratvāt / evameva sarvadharmā bhaṅgotpādavarjitāḥ / anyatra vitathapatitayā saṃjñayā bālā utpādanirodhaṃ kalpayanti na tvāryāḥ / tatra vitathamiti mahāmate na tathā yathā bhāvasvabhāvaḥ kalpyate / (vaidya 81) nāpyanyathā / anyathā kalpyamāne sarvabhāvasvabhāvābhiniveśa eva syāt / na viviktadarśanāviviktadarśanādvikalpasya vyāvṛttireva na syāt / ata etasmātkāraṇānmahāmate animittadarśanameva śreyo na nimittadarśanam / nimittaṃ punarjanmahetutvādaśreyaḥ / animittamiti mahāmate vikalpasyāpravṛttiranutpādo nirvāṇamiti vadāmi / tatra nirvāṇamiti mahāmate yathābhūtārthasthānadarśanaṃ vikalpacittacaittakalāpasya parāvṛttipūrvakam / tathāgatasvapratyātmāryajñānādhigamaṃ nirvāṇamiti vadāmi //
tatredamucyate -
utpādavinivṛttyarthamanutpādaprasādhakam / ahetuvādaṃ deśemi na ca bālairvibhāvyate // lank_3.86 //
anutpannamidaṃ sarvaṃ na ca bhāvā na santi ca / gandharvasvapnamāyākhyā bhāvā vidyantyahetukāḥ // lank_3.87 //
anutpannasvabhāvāśca śūnyāḥ kena vadāhi me / samavāyādvinirmukto buddhyā bhāvo na gṛhyate / tasmācchūnyamanutpannaṃ niḥsvabhāvaṃ vadāmyaham // lank_3.88 //
samavāyastathaikaikaṃ dṛśyābhāvānna vidyate / na tīrthyadṛṣṭyapralayātsamavāyo na vidyate // lank_3.89 //
svapna keśoṇḍukaṃ māyā gandharvaṃ mṛgatṛṣṇikā / ahetukāni dṛśyante tathā lokavicitratā // lank_3.90 //
nigṛhyāhetuvādena anutpādaṃ prasādhayet / anutpāde prasādhyante mama netrī na naśyati / ahetuvāde deśyante tīrthyānāṃ jāyate bhayam // lank_3.91 //
kathaṃ kena kutaḥ kutra saṃbhavo 'hetuko bhavet / nāhetuko na hetubhyo yadā paśyanti saṃskṛtam / tadā vyāvartate dṛṣṭirvibhaṅgotpādavādinī // lank_3.92 //
kimabhāvo hyanutpāda uta pratyayavīkṣaṇam / atha bhāvasya nāmedaṃ nirarthaṃ vā bravīhi me // lank_3.93 //
na cābhāvo hyanutpādo na ca pratyayavīkṣaṇam / na ca bhāvasya nāmedaṃ na ca nāma nirarthakam // lank_3.94 //
yatra śrāvakapratyekabuddhānāṃ tīrthyānāṃ ca agocaraḥ / saptabhūmigatānāṃ ca tadanutpādalakṣaṇam // lank_3.95 //
hetupratyayavyāvṛttiṃ kāraṇasya nirodhanam / cittamātravyavasthānamanutpādaṃ vadāmyaham // lank_3.96 //
ahetuvṛttirbhāvānāṃ kalpyakalpanavarjitam / sadasatpakṣanirmuktamanutpādaṃ vadāmyaham // lank_3.97 //
cittaṃ dṛśyavinirmuktaṃ svabhāvadvayavarjitam / āśrayasya parāvṛttimanutpādaṃ vadāmyaham // lank_3.98 //
na bāhyabhāvaṃ nābhāvaṃ nāpi cittaparigrahaḥ / svapnaṃ keśoṇḍukaṃ māyā gandharvaṃ mṛgatṛṣṇikā / sarvadṛṣṭiprahāṇaṃ ca tadanutpādalakṣaṇam // lank_3.99 //
evaṃ śūnyāsvabhāvādyān padān sarvān vibhāvayet / na jātu śūnyayā śūnyā kiṃ tvanutpādaśūnyayā // lank_3.100 //
kalāpaḥ pratyayānāṃ ca pravartate nivartate / kalāpācca pṛthagbhūtaṃ na jātaṃ na nirudhyate // lank_3.101 //
bhāvo na vidyate 'nyo 'nyaḥ kalāpācca pṛthak kvacit / ekatvena pṛthaktvena yathā tīrthyairvikalpyate // lank_3.102 //
asanna jāyate bhāvo nāsanna sadasatkvacit / anyatra hi kalāpo 'yaṃ pravartate nivartate // lank_3.103 //
saṃketamātramevedamanyonyāpekṣasaṃkalā / anyamarthaṃ na caivāsti pṛthakpratyayasaṃkalāt // lank_3.104 //
janyābhāvādanutpādaṃ tīrthyadoṣavivarjitam / deśemi saṃkalāmātraṃ na ca bālairvibhāvyate // lank_3.105 //
yasya janyo bhavedbhāvaḥ saṃkalāyāḥ pṛthak kvacit / ahetuvādī vijñeyaḥ saṃkalāyā vināśakaḥ // lank_3.106 //
pradīpo dravyajātīnāṃ vyañjakaḥ saṃkalā bhavet / yasya bhāvo bhavetkaścitsaṃkalāyāḥ pṛthak kvacit // lank_3.107 //
asvabhāvā hyanutpannāḥ prakṛtyā gaganopamāḥ / saṃkalāyāḥ pṛthagbhūtā ye dharmāḥ kalpitābudhaiḥ // lank_3.108 //
anyamanyamanutpādamāryāṇāṃ prāptidharmatā / yasya jātinamutpādaṃ tadanutpāde kṣāntiḥ syāt // lank_3.109 //
yadā sarvamimaṃ lokaṃ saṃkalāmeva paśyati / saṃkalāmātramevedaṃ tadā cittaṃ samādhyate // lank_3.110 //
ajñānatṛṣṇākarmādiḥ saṃkalādhyātmiko bhavet / khejamṛdbhāṇḍacakrādi bījabhūtādi bāhiram // lank_3.111 //
parato yasya vai bhāvaḥ pratyayairjāyate kvacit / na saṃkalāmātramevedaṃ na te yuktyāgame sthitāḥ // lank_3.112 //
yadi janyo na bhāvo 'sti syādbuddhiḥ kasya pratyayāt / anyonyajanakā hyete tenaite pratyayāḥ smṛtāḥ // lank_3.113 //
uṣṇadravacalakaṭhinā dharmā bālairvikalpitāḥ / kalāpo 'yaṃ na dharmo 'sti ato vai niḥsvabhāvatā // lank_3.114 //
vaidyā yathāturavaśātkriyābhedaṃ prakurvate / na tu śāstrasya bhedo 'sti doṣabhedāttu bhidyate // lank_3.115 //
tathāhaṃ sattvasaṃtānaṃ kleśadoṣaiḥ sadūṣitaiḥ / indriyāṇāṃ balaṃ jñātvā nayaṃ deśemi prāṇinām // lank_3.116 //
na kleśendriyabhedena śāsanaṃ bhidyate mama / ekameva bhavedyānaṃ mārgamaṣṭāṅgikaṃ śivam // lank_3.117 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantametadavocat - anityatā anityateti bhagavan sarvatīrthakarairvikalpyate / tvayā ca sarvadeśanāpāṭhe deśyate - anityā bata saṃskārā utpādavyayadharmiṇa iti / tatkimiyaṃ bhagavaṃstathyā mithyeti? katiprakārā bhagavan anityatā? bhagavānāha - aṣṭaprakārā hi mahāmate sarvatīrthakarairanityatā kalpyate, na tu mayā / katamāṣṭaprakārā? tatra kecittāvanmahāmate āhuḥ - prārambhavinivṛttiranityateti / prārambho nāma mahāmate utpādo 'nutpādo 'nityatā / anye saṃsthānavinivṛttimanityatāṃ varṇayanti / anye rūpamevānityamiti / anye rūpasya vikārāntaramanityatām / nairantaryaprabandhena svarasabhaṅgabhedaṃ sarvadharmāṇāṃ kṣīradadhipariṇāmavikārāntaravadadṛṣṭanaṣṭā sarvabhāveṣu pravartate na nityateti / anye punarbhāvamanityatāṃ kalpayanti / anye bhāvābhāvamanityatāṃ kalpayanti / anye anutpādānityatāṃ sarvadharmāṇāmanityatāyāśca tadantargatatvāt / tatra mahāmate bhāvābhāvānityatā nāma yaduta bhūtabhautikasvalakṣaṇavināśānupalabdhirapravṛttirbhūtasvabhāvasya / tatra anutpādānityatā nāma yaduta nityamanityaṃ sadasatorapravṛttiḥ sarvadharmāṇāmadarśanaṃ paramāṇupravicayādadarśanam / anutpādasyaitadadhivacanaṃ notpādasya / etaddhi mahāmate anutpādānityatāyā lakṣaṇaṃ yasyānavabodhātsarvatīrthakarā utpādānityatāvāde prapatanti //
punaraparaṃ mahāmate yasya bhāvo nityatā, tasya svamativikalpenaiva nityatā nānityatā bhāvaḥ / tatkasya hetoḥ? yaduta svayamavināśitvādanityatāyāḥ / iha mahāmate sarvabhāvānāmabhāvo 'nityatāyāḥ kāryam / na cānityatāmantareṇa sarvabhāvābhāva upalabhyate daṇḍaśilāmudgarānyatarabhedyabhedakavat / anyonyāviśeṣadarśanaṃ dṛṣṭam / ato 'nityatā kāraṇaṃ sarvabhāvābhāvaḥ kāryam / na ca kāryakāraṇayorviśeṣo 'sti iyamanityatā idaṃ kāryamiti / aviśeṣātkāryakāraṇayornityāḥ sarvabhāvā ahetukatvādbhāavasya / sarvabhāvābhāvo hi mahāmate ahetukaḥ / na (vaidya 84) ca bālapṛthagjanā avabudhyante / na ca kāraṇaṃ visadṛśaṃ kāryaṃ janayati / atha janayet, teṣāmanityatā sarvabhāvānāṃ visadṛśaṃ kāryaṃ syāt, kāryakāraṇavibhāgo na syāt / dṛṣṭaśca kāryakāraṇavibhāgasteṣām / yadi vā anityatā abhāvaḥ syāt, kriyāhetubhāvalakṣaṇapatitaśca syāt, ekabhāvena vā parisamāptaḥ syātsaervabhāveṣu / kriyāhetubhāvalakṣaṇapatitatvācca svayamevānityatā nityā syāt, anityatvādayaḥ sarvabhāvā nityāḥ syurnityā eva bhaveyuḥ //
atha sarvabhāvāntargatā anityatā, tena tryadhvapatitā syāt / tatra yadatītaṃ rūpaṃ tattena saha vinaṣṭam / anāgatamapi notpannam / rūpānutpattitayā vartamānenāpi rūpeṇa sahābhinnalakṣaṇam / rūpaṃ ca bhūtānāṃ saṃniveśaviśeṣaḥ / bhūtānāṃ bhautikasvabhāvo na vinaśyate anyānanyavivarjitatvāt / sarvatīrthakarāṇāmavināśātsarvabhūtānāṃ sarvaṃ tribhavaṃ bhūtabhautikaṃ yatrotpādasthitivikāraḥ prajñapyate / kimanyadanityaṃ bhūtabhautikavinirmuktaṃ yasyānityatā kalpyate tīrthakaraiḥ? bhūtāni ca na pravartante na nivartante svabhāvalakṣaṇābhiniveśāt //
tatra prārambhavinivṛttirnāma anityatā - na punarbhūtāni bhūtāntaramārabhante parasparavilakṣaṇasvalakṣaṇānna viśeṣaḥ prārabhyate / tadaviśeṣātteṣāmapunarārambhāddvidhāyogādanārambhasyānityatābuddhayo bhavanti //
tatra saṃsthānavinivṛttirnāma anityatā - yaduta na bhūtabhautikaṃ vinaśyati ā pralayāt / pralayo nāma mahāmate ā paramāṇoḥ pravicayaparīkṣā vināśo bhūtabhautikasya saṃsthānasyānyathābhūtadarśanāddīrghahrasvānulabdhiḥ / na paramāṇubhūteṣu vināśādbhūtānāṃ saṃsthānavinivṛttidarśanātsāṃkhyavāde prapatanti //
tatra saṃsthānānityatā nāma - yaduta yasya rūpamevānityaṃ tasya saṃsthānasyānityatā na bhūtānām / atha bhūtānāmanityatā syāt, lokasaṃvyavahārābhāvaḥ syāt / lokasaṃvyavahārābhāvāllokāyatikadṛṣṭipatitaḥ syāt, vāgmātratvātsarvabhāvānām / na punaḥ svalakṣaṇotpattidarśanāt //
tatra vikārānityatā nāma - yaduta rūpasyānyathābhūtadarśanaṃ na bhūtānāṃ suvarṇasaṃsthānabhūṣaṇavikāradarśanavat / na suvarṇaṃ bhāvādvinaśyati kiṃ tu bhūṣaṇasaṃsthānavināśo bhavati //
ye cānye vikārapatitāḥ, evamādyādibhiḥ prakāraistīrthakarairanityatādṛṣṭirvikalpyate / bhūtāni hi dahyamānānyagninā svalakṣaṇatvānna dahyante / anyonyataḥ svalakṣaṇavigamānmahābhūtabhautikabhāvocchedaḥ syāt //
mama tu mahāmate na nityā nānityā / tatkasya hetoḥ? yaduta bāhyabhāvānabhyupagamātribhavacittamātropadeśādvicitralakṣaṇānupadeśānna pravartate na nivartate mahābhūtasaṃniveśaviśeṣaḥ / na bhūtabhautikatvādvikalpasya dvidhā pravartate grāhyagrāhakālakṣaṇatā / vikalpasya pravṛttidvayaparijñānādbāhyabhāvābhāvadṛṣṭivigamātsvacittamātrāvabodhādvikalpo vikalpābhisaṃskāreṇa pravartate nānabhisaṃskurvataḥ / cittavikalpabhāvābhāvavigamāllaukikalokottaratamānāṃ sarvadharmāṇāṃ (vaidya 85) na nityatā nānityatā / svacittadṛśyamātrānavabodhātkudṛṣṭyāntadvayapatitayā saṃtatyā sarvatīrthakaraiḥ svavikalpānavabodhātkathāpuruṣairasiddhapūrvairanityatā kalpyate / trividhaṃ ca mahāmate sarvatīrthakaralauikikalokottaratamānāṃ sarvadharmāṇāṃ lakṣaṇaṃ vāgvikalpaviniḥsṛtānām / na ca bālapṛthagjanā avabudhyante //
tatredamucyate -
prārambhavinivṛttiṃ ca saṃsthānasyānyathātvatām / bhāvamanityatāṃ rūpaṃ tīrthyāḥ kalpenti mohitāḥ // lank_3.118 //
bhāvānāṃ nāsti vai nāśaṃ bhūtā bhūtātmanā sthitāḥ / nānādṛṣṭinimagnāste tīrthyāḥ kalpenti nityatām // lank_3.119 //
kasyacinna hi tīrthyasya vināśo na ca saṃbhavaḥ / bhūtā bhūtātmanā nityāḥ kasya kalpentyanityatām // lank_3.120 //
cittamātramidaṃ sarvaṃ dvidhā cittaṃ pravartate / grāhyagrāhakabhāvena ātmātmīyaṃ na vidyate // lank_3.121 //
brahmādisthānaparyantaṃ cittamātraṃ vadāmyaham / cittamātravinirmuktaṃ brahmādirnopalabhyate // lank_3.122 //
iti laṅkāvatāre mahāyānasūtre anityatāparivartastṛtīyaḥ //
start parivarta 4
abhisamayaparivarto nāma caturthaḥ /
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantametadavocat - deśayatu me bhagavān sarvabodhisattvaśrāvakapratyekabuddhanirodhakramānusaṃdhilakṣaṇakauśalyaṃ yena kramānusaṃdhilakṣaṇakauśalyena ahaṃ ca anye ca bodhisattvā mahāsattvā nirodhasukhasamāpattimukhena na pratimuhyema, na ca śrāvakapratyekabuddhatīrthyakaravyāmohe prapatema / bhagavānāha - tena mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt //
bhagavāṃstasyaitadavocat - ṣaṣṭhīṃ mahāmate bhūmimupādāya bodhisattvā mahāsattvāḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhāśca nirodhaṃ samāpadyante / saptamyāṃ bhūmau punaścittakṣaṇe cittakṣaṇe bodhisattvā mahāsattvāḥ sarvabhāvasvabhāvalakṣaṇavyudāsātsamāpadyante, na tu śrāvakapratyekabuddhāḥ / teṣāṃ hi śrāvakapratyekabuddhānāmābhisaṃskārikī grāhyagrāhakalakṣaṇapatitā ca nirodhasamāpattiḥ / ataste saptamyāṃ bhūmau cittakṣaṇe cittakṣaṇe samāpadyante - mā sarvadharmāṇāmaviśeṣalakṣaṇaprāptiḥ syāditi / vicitralakṣaṇābhāvaśca / kuśalākuśalasvabhāvalakṣaṇānavabodhātsarvadharmāṇāṃ samāpattirbhavati / ataḥ saptamyāṃ bhūmau cittakṣaṇe cittakṣaṇe samāpattikauśalyaṃ nāsti yena samāpadyeran //
aṣṭamyāṃ mahāmate bhūmau bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ śrāvakapratyekabuddhānāṃ ca cittamanomanovijñānavikalpasaṃjñāvyāvṛttirbhavati / prathamaṣaṣṭhyāṃ bhūmau cittamanomanovijñānamātraṃ traidhātukaṃ samanupaśyati ātmātmīyavigataṃ svacittavikalpodbhavam, na ca bāhyabhāvalakṣaṇavaicitryapatitamanyatra svacittameva / dvidhā bālānāṃ grāhyagrāhakabhāvena pariṇāmya svajñānaṃ na cāvabodhyante anādikāladauṣṭhulyavikalpaprapañcavāsanāvāsitāḥ //
aṣṭamyāṃ mahāmate nirvāṇaṃ śrāvakapratyekabuddhabodhisattvānām / bodhisattvāśca samādhibuddhairvidhāryante tasmātsamādhisukhād, yena na parinirvānti aparipūrṇatvāttathāgatabhūmeḥ / sarvakāryapratiprasrambhaṇaṃ ca syāt, yadi na saṃghārayet, tathāgatakulavaṃśocchedaśca syāt / acintyabuddhamāhātmyaṃ ca deśayanti te buddhā bhagavantaḥ / ato na parinirvānti / śrāvakapratyekabuddhāstu samādhisukhenāpahriyante / atasteṣāṃ tatra parinirvāṇabuddhirbhavati //
saptasu mahāmate bhūmiṣu cittamanomanovijñānalakṣaṇaparicayakauśalyātmātmīyagrāhyagrāhadharmapudgalanairātmyapravṛttinivṛttisvasāmānya - lakṣaṇaparicayacatuḥpratisaṃvidviniścayakauśalyavaśitāsvādasukhabhūmikramānupraveśabodhipākṣikadharmavibhāgaḥ kriyate mayā - mā bodhisattvā mahāsattvāḥ svasāmānyalakṣaṇānavabodhādbhūmikramānusaṃdhyakuśalāstīrthakarakudṛṣṭimārge prapateyuḥ, ityato bhūmikramavyavasthā kriyate / na tu mahāmate atra kaścitpravartate vā nivartate vā anyatra svacitadṛśyamātramidaṃ yaduta bhūmikramānusaṃdhistraidhātukavicitropacāraśca / na ca bālā avabudhyante / anavabodhādbālānāṃ bhūmikramānusaṃdhivyapadeśaṃ traidhātukavicitropacāraśca vyavasthāpyate buddhadharmālayā ca //
punaraparaṃ mahāmate śrāvakapratyekabuddhā aṣṭamyāṃ bodhisattvabhūmau nirodhasamāpattisukhamadamattāḥ svacittadṛśyamātrākuśalāḥ svasāmānyalakṣaṇāvaraṇavāsanāpudgaladharmanairātmyagrāhakadṛṣṭipatitā vikalpanirvāṇamatibuddhayo bhavanti, na viviktadharmamatibuddhayaḥ / bodhisattvāḥ punarmahāmate nirodhasamādhisukhamukhaṃ dṛṣṭvā pūrvapraṇidhānakṛpākaruṇopetā niṣṭhapadagativibhāgajñā na parinirvānti / parinirvṛtāśca te vikalpasyāpravṛttatvāt / grāhyagrāhakavikalpasteṣāṃ vinivṛttaḥ / svacittadṛśyamātrāvabodhāt sarvadharmāṇāṃ vikalpo na pravartate / cittamanomanovijñānabāhyabhāvasvabhāvalakṣaṇābhiniveśaṃ vikalpayati / tena punarbuddhadharmaheturna pravartate, jñānapūrvakaḥ pravartate tathāgatasvapratyātmabhūmyadhigamanatayā svapnapuruṣaughottaraṇavat //
tadyathā punarmahāmate kaścicchayitaḥ svapnāntare mahāvyāyāmautsukyena mahaughādātmānamuttārayet / sa cānuttīrṇa eva pratibudhyeta / pratibuddhaśca sannevamupaparīkṣeta - kimidaṃ satyamuta mithyeti / sa evaṃ samanupaśyet - nedaṃ satyaṃ na mithyā anyatra dṛṣṭaśrutamatavijñātānubhūtavikalpavāsanāvicitrarūpasaṃsthānānādikālavikalpapatitā nāstyastidṛṣṭivikalpaparivarjitā manovijñānānubhūtāḥ svapne dṛśyante / evameva mahāmate bodhisattvā mahāsattvā aṣṭamyāṃ bodhisattvabhūmau vikalpasyāpravṛttiṃ dṛṣṭvā prathamasaptamībhūmisaṃcārātsarvadharmābhisamayānmāyādidharmasamatayā sarvadharmautsukyagrāhyagrāhakavikalpoparataṃ cittacaitasikavikalpaprasaraṃ dṛṣṭvā buddhadharmeṣu prayujyante / anadhigatānāmadhigamāya prayoga eṣa mahāmate nirvāṇaṃ bodhisattvānāṃ na vināśaḥ cittamanomanovijñānavikalpasaṃjñāvigamācca anutpattikadharmakṣāntipratilambho bhavati / na cātra mahāmate paramārthe kramo na kramānusaṃdhirnirābhāsavikalpaviviktadharmopadeśāt //
tatredamucyate -
cittamātre nirābhāse vihārā buddhabhūmi ca / etaddhi bhāṣitaṃ buddhairbhāṣante bhāṣayanti ca // lank_4.1 //
cittaṃ hi bhūmayaḥ sapta nirābhāsā tvihāṣṭamī / dve hi bhūmī vihāro 'tra śeṣā bhūmirmamātmikā // lank_4.2 //
pratyātmavedyā śuddhā ca bhūmireṣā mamātmikā / māheśvaraṃ paraṃ sthānamakaniṣṭho virājate // lank_4.3 //
hutāśanasya hi yathā niścerustasya raśmayaḥ / citrā manoharāḥ saumyāstribhavaṃ nirmiṇanti te // lank_4.4 //
nirmāya tribhavaṃ kiṃcitkiṃcidvai pūrvanirmitam / tatra deśemi yānāni eṣā bhūmirmamātmikā // lank_4.5 //
daśamī tu bhavetprathamā prathamā cāṣṭamī bhavet / navamī saptamī cāpi saptamī cāṣṭamī bhavet // lank_4.6 //
dvitīyā ca tṛtīyā syāccaturthī pañcamī bhavet / tṛtīyā ca bhavetṣaṣṭhī nirābhāse kramaḥ kutaḥ // lank_4.7 //
iti laṅkāvatāre abhisamayaparivartaścaturthaḥ //
start parivarta 5
tathāgatanityānityaprasaṅgaparivarto nāma pañcamaḥ /
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantametadavocat - kiṃ bhagavaṃstathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho nitya utāho 'nityaḥ? bhagavānāha - na mahāmate tathāgato nityo nānityaḥ / tatkasyaḥ hetoḥ? yaduta ubhayadoṣaprasaṅgāt / ubhayathā hi mahāmate doṣaprasaṅgaḥ syāt / nitye sati kāraṇaprasaṅgaḥ syāt / nityāni hi mahāmate sarvatīrthakarāṇāṃ kāraṇānyakṛtakāni ca / ato na nityastathāgato 'kṛtakanityatvāt / anitye sati kṛtakaprasaṅgaḥ syāt / skandhalakṣyalakṣaṇābhāvātskandhavināśāducchedaḥ syāt / na cocchedo bhavati tathāgataḥ / sarvaṃ hi mahāmate kṛtakamanityaṃ ghaṭapaṭatṛṇakāṣṭheṣṭakādi / sarvānityatvaprasaṅgāt sarvajñajñānasaṃbhāravaiyarthyaṃ bhavetkṛtakatvāt / sarvaṃ hi kṛtakaṃ tathāgataḥ syādviśeṣahetvabhāvāt / ata etasmātkāraṇānmahāmate na nityo nānityastathāgataḥ //
punarapi mahāmate na nityastathāgataḥ / kasmāt? ākāśasaṃbhāravaiyarthyaprasaṅgāt / tadyathā mahāmate ākāśaṃ na nityaṃ nānityaṃ nityānityavyudāsādekatvānyatvobhayatvānubhayatvanityānityatvadoṣairavacanīyaḥ //
punaraparaṃ mahāmate śaśahayakharoṣṭramaṇḍūkasarpamakṣikāmīnaviṣāṇatulyaḥ syādanutpādanityatvāt / ato 'nutpādanityatvaprasaṅgānna nityastathāgataḥ //
punaraparaṃ mahāmate astyasau paryāyo yena nityastathāgataḥ / tatkasya hetoḥ? yaduta abhisamayādhigamajñānanityatvānnityastathāgataḥ / abhisamayādhigamajñānaṃ hi mahāmate nityaṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānām / utpādādvā tathāgatānāmanutpādādvā sthitaivaiṣā dharmatā dharmaniyāmatā dharmasthititā sarvaśrāvakapratyekabuddhatīrthakarābhisamayeṣu / na tu gagane dharmasthitirbhavati / na va bālapṛthagjanā avabudhyante / adhigamajñānaṃ ca mahāmate tathāgatānāṃ prajñājñānaprabhāvitam / na mahāmate tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāścittamanomanovijñānaskandhadhātvāyatanāvidyāvāsanāprabhāvitāḥ / sarvaṃ hi mahāmate tribhavamabhūtavikalpaprabhavam / na ca tathāgatā abhūtavikalpaprabhavāḥ / dvaye hi sati mahāmate nityatā cānityatā ca bhavati, nādvayāt / dvayaṃ hi mahāmate viviktamadvayānutpādalakṣaṇātsarvadharmāṇām / ata etasmātkāraṇānmahāmate tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā na nityā nānityāḥ / yāvanmahāmate vāgvikalpaḥ pravartate, tāvannityānityadoṣaḥ prasajyate / vikalpabuddhikṣayānmahāmate nityānityagrāho nivāryate bālānāṃ na tu viviktadṛṣṭibuddhikṣayāt //
tatredamucyate -
nityānityavinirmuktān nityānityaprabhāvitān / ye paśyanti sadā buddhān na te dṛṣṭivaśaṃ gatāḥ // lank_5.1 //
samudāgamavaiyarthyaṃ nityānitye prasajyate / vikalpabuddhivaikalyānnityānityaṃ nivāryate // lank_5.2 //
yāvatpratijñā kriyate tāvatsarvaṃ sasaṃkaram / svacittamātraṃ saṃpaśyan na vivādaṃ samārabhet // lank_5.3 //
iti laṅkāvatāre tathāgatanityānityatvaprasaṅgaparivartaḥ pañcamaḥ //
start parivarta 6
kṣaṇikaparivarto nāma ṣaṣṭhaḥ /
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantamadhyeṣate sma - deśayatu me bhagavān, deśayatu me sugataḥ skandhadhātvāyatanānāṃ pravṛttinivṛttim / asatyātmani kasya pravṛttirvā nirvṛttirvā? bālāśca pravṛttinivṛttyāśritā duḥkhakṣayānavabodhānnirvāṇaṃ na prajānanti / bhagavānāha - tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt //
bhagavāṃstasyaitadavocat - tathāgatagarbho mahāmate kuśalākuśalahetukaḥ sarvajanmagatikartā pravartate naṭavadgatisaṃkaṭa ātmātmīyavarjitaḥ / tadanavabodhātrisaṃgatipratyayakriyāyogaḥ pravartate / na ca tīrthyā avabudhyante kāraṇābhiniveśābhiniviṣṭāḥ / anādikālavividhaprapañcadauṣṭhulyavāsanāvāsitaḥ ālayavijñānasaṃśabdito 'vidyāvāsanabhūmijaiḥ saptabhirvijñānaiḥ saha mahodadhitaraṃgavannityamavyucchinnaśarīraḥ pravartate anityatādoṣarahita ātmavādavinivṛtto 'tyantaprakṛtipariśuddhaḥ / tadanyāni vijñānānyutpannāpavargāni manomanovijñānaprabhṛtīni kṣaṇikāni, saptāpyabhūtaparikalpahetujanitasaṃsthānākṛtiviśeṣasamavāyāvalambīni nāmanimittābhiniviṣṭāni svacittadṛśyarūpalakṣaṇāavabodhakāni sukhaduḥkhāpratisaṃvedakāni amokṣakāraṇāni nāmanimittaparyutthānarāgajanitajanakataddhetvālambāni / teṣāṃ copāttānāmindriyākhyānāṃ parikṣayanirodhe samantarānutpatteranyeṣāṃ svamativikalpasukhaduḥkhāpratisaṃvedināṃ saṃjñāveditanirodhasamāpattisamāpannānāṃ caturdhyānasatyavimokṣakuśalānāṃ yogināṃ vimokṣabuddhirbhavatyapravṛtteḥ //
aparāvṛtte ca tathāgatagarbhaśabdasaṃśabdite ālayavijñāne nāsti saptānāṃ pravṛttivijñānānāṃ nirodhaḥ / tatkasya hetoḥ? taddhetvālambanapravṛttatvādvijñānānām, aviṣayatvācca sarvaśrāvakapratyekabuddhatīrthyayogayogināṃ svapudgalanairātmyāvabodhātsvasāmānyalakṣaṇaparigrahātskandhadhātvāyatanānāṃ pravartate tathāgatagarbhaḥ / pañcadharmasvabhāvadharmanairātmyadarśanānnivartate bhūmikramānusaṃdhiparāvṛttyā / nānyatīrthyamārgadṛṣṭibhirvicārayituṃ śakyate / tato 'calāyāṃ bhūmau bodhisattvabhūmau pratiṣṭhito daśasamādhisukhamukhamārgān pratilabhate / samādhibuddhaiḥ saṃdhāryamāṇo 'cintyabuddhadharmasvapraṇidhānavyavalokanatayā samādhisukhabhūtakoṭyā vinivārya pratyātmāryagatigamyaiḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhatīrthakarāsādhāraṇairyogamārgairdaśāryagotramārgaṃ pratilabhate, kāyaṃ ca jñānamanomayaṃ samādhyabhisaṃskārarahitam / tasmāttarhi mahāmate tathāgatagarbhaḥ ālayavijñānasaṃśabdito viśodhayitavyo viśeṣārthibhirbodhisattvairmahāsattvaiḥ //
yadi hi mahāmate ālayavijñānasaṃśabditastathāgatagarbho 'tra na syāditi asati mahāmate tathāgatagarbhe ālayavijñānasaṃśabdite na pravṛttirna nivṛttiḥ syāt / bhavati ca mahāmate pravṛttirnivṛttiśca bālāryāṇām / svapratyātmāryagatidṛṣṭadharmasukhavihāreṇa ca viharanti yogino 'nikṣiptadhurā duṣprativedhāśca / mahāmate ayaṃ tathāgatagarbhālayavijñānagocaraḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhatīrthyavitarkadarśanānāṃ (vaidya 91) prakṛtipariśuddho 'pi san aśuddha ivāgantukleśopakliṣṭatayā teṣāmābhāti na tu tathāgatānām / tathāgatānāṃ punarmahāmate karatalāmalakavatpratyakṣagocaro bhavati / etadeva mahāmate mayā śrīmālāṃ devīmadhikṛtya deśanāpāṭhe anyāṃśca sūkṣmanipuṇaviśuddhabuddhīn bodhisattvānadhiṣṭhāya tathāgatagarbha ālayavijñānasaṃśabditaḥ saptabhirvijñānaiḥ saha pravṛttyabhiniviṣṭānāṃ śrāvakāṇāṃ dharmanairātmyapradarśanārthaṃ śrīmālāṃ devīmadhiṣṭhāya tathāgataviṣayo deśito na śrāvakapratyekabuddhānyatīrthakaratarkaviṣayo 'nyatra mahāmate tathāgataviṣaya eva tathāgatagarbha ālayavijñānaviṣayastvatsadṛśānāṃ ca sūkṣmanipuṇamatibuddhiprabhedakānāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmarthapratiśaraṇānāṃ no tu yathārutadeśanāpāṭhābhiniviṣṭānāṃ sarvānyatīrthyaśrāvakapratyekabuddhānām / tasmāttarhi mahāmate tvayā anyaiśca bodhisattvairmahāsattvaiḥ sarvatathāgataviṣaye 'smiṃstathāgatagarbhālayavijñānaparijñāne yogaḥ karaṇīyaḥ / na śrutamātrasaṃtuṣṭairbhavitavyam //
tatredamucyate -
garbhastathāgatānāṃ hi vijñānaiḥ saptabhiryutaḥ / pravartate 'dvayo grāhātparijñānānnivartate // lank_6.1 //
bimbavaddṛśyate cittamanādimatibhāvitam / arthākāro na cārtho 'sti yathābhūtaṃ vipaśyataḥ // lank_6.2 //
aṅgulyagraṃ yathā bālo na gṛhṇāti niśākaram / tathā hyakṣarasaṃsaktastattvaṃ vetti na māmakam // lank_6.3 //
naṭavannṛtyate cittaṃ mano vidūṣasādṛśam / vijñānaṃ pañcabhiḥ sārdhaṃ dṛśyaṃ kalpeti raṅgavat // lank_6.4 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantamadhyeṣate sma - deśayatu me bhagavān, deśayatu me sugataḥ pañcadharmasvabhāvavijñānanairātmyadvayaprabhedagatilakṣaṇam, yena nairātmyadvayaprabhedagatilakṣaṇena ahaṃ ca anye ca bodhisattvā mahāsattvāḥ sarvabhūmikramānusaṃdhiṣvetān dharmān vibhāvayema, yathā tairdharmaiḥ sarvabuddhadharmānupraveśo bhavet / sarvabuddhadharmānupraveśācca yāvattathāgatasvapratyayātmabhūmipraveśaḥ syāditi / bhagavānāha - tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavāṃstasyaitadavocat - pañcadharmasvabhāvavijñānanairātmyadvayaprabhedagatilakṣaṇaṃ te mahāmate deśayiṣyāmi / yaduta nāma nimittaṃ vikalpaḥ samyagjñānaṃ tathatā ca tathāgatapratyātmāryagatipraveśaḥ śāśvatocchedasadasaddṛṣṭivivarjito dṛṣṭadharmasukhasamāpattisukhavihāra āmukhībhavati yogayoginām / tatra mahāmate pañcadharmasvabhāvavijñānanairātmyadvayasvacittadṛśyabāhyabhāvābhāvānavabodhādvikalpaḥ pravartate bālānāṃ na tvāryāṇām //
mahāmatirāha - kathaṃ punarbhagavan bālānāṃ vikalpaḥ pravartate, na tvāryāṇām? bhagavānāha - nāmasaṃjñāsaṃketābhiniveśena mahāmate bālāścittamanusaranti / anusaranto vividhalakṣaṇopacāreṇa ātmātmīyadṛṣṭipatitāśayā varṇapuṣkalatāmabhiniviśante / abhiniviśantaśca ajñānāvṛtāḥ saṃrajyante / saṃraktā rāgadveṣamohajaṃ karmābhisaṃskurvanti / abhisaṃskṛtya punaḥ punaḥ kośakārakīṭakā iva svavikalpapariveṣṭitamatayo gatisamudrakāntāraprapatitā ghaṭiyantravannātipravartante / na ca prajānanti mohānmāyāmarīcyudakacandrasvabhāvakalpanātmātmīyarahitān sarvadharmānabhūtavikalpoditāṃllakṣyalakṣaṇāpagatān bhaṅgotpādasthitigativinivṛttān svacittadṛśyavikalpaprabhavānīśvarakālāṇupradhānaprabhavān / nāmanimittānuplavena mahāmate bālā nimittamanusaranti //
tatra nimittaṃ punarmahāmate yaccakṣurvijñānasyābhāsamāgacchati rūpasaṃjñakam / evaṃ śrotraghrāṇajihvākāyamanovijñānānāṃ śabdagandharasaspraṣṭavyadharmasaṃjñakametannimittamiti vadāmi / tatra vikalpaḥ punarmahāmate yena nāma samudīrayati / nimittavyañjakamidam - evamidaṃ nānyatheti hastyaśvarathapadātistrīpuruṣādikasaṃjñakaṃ tadvikalpaḥ pravartate / samyagjñānaṃ punarmahāmate yena nāmanimittayoranupalabdhiḥ / anyonyāgantukatvādapravṛttirvijñānasya anucchedāśāśvatataḥ sarvatīrthakaraśrāvakapratyekabuddhabhūmyapātanatvātsamyagjñānamityucyate / punaraparaṃ mahāmate yena samyagjñānena bodhisattvo mahāsattvo na nāma bhāvīkaroti, na ca nimittamabhāvīkaroti / samāropāpavādāntadvayakudṛṣṭivivarjitaṃ nāmanimittārthayorapravṛttivijñānam / evametāṃ tathatāṃ vadāmi / tathatāvyavasthitaśca mahāmate bodhisattvo mahāsattvo nirābhāsagocarapratilābhitvātpramuditāṃ bodhisattvabhūmiṃ pratilabhate //
sa pratilabhya pramuditāṃ bodhisattvabhūmiṃ vyāvṛttaḥ sarvatīrthyāpāyagatibhyo bhavati lokottaradharmagatisamavasṛtaḥ lakṣaṇaparicayānmāyādipūrvakāṃ sarvadharmagatiṃ vibhāvayan svapratyātmāryadharmagatilakṣaṇaṃ tarkadṛṣṭivinivṛttakautuko 'nupūrveṇa yāvaddharmameghā bhūmiriti / dharmameghānantaraṃ yāvatsamādhibalavaśitābhijñākusumitāṃ tathāgatabhūmiṃ pratilabhate / sa pratilabhya sattvaparipācanatayā vicitrairnirmāṇakiraṇairvirājate jalacandravat / aṣṭāpadasunibaddhadharmā nānādhimuktikatayā sattvebhyo dharmaṃ deśayati / kāyaṃ manovijñaptirahitam / etanmahāmate tathatāpraveśātpratilabhante bodhisattvā mahāsattvāḥ //
punarapi mahāmatirāha - kiṃ punarbhagavan pañcasu dharmeṣvantargatāstrayaḥ, svabhāvā uta svalakṣaṇasiddhāḥ? bhagavānāha - atraiva mahāmate trayaḥ svabhāvā antargatāḥ, aṣṭau ca vijñānāni, dve ca nairātmye / tatra nāma ca nimittaṃ ca parikalpitaḥ svabhāvo veditavyaḥ / yaḥ punarmahāmate tadāśrayapravṛtto vikalpaścittacaittasaṃśabdito yugapatkālodita āditya iva raśmisahito vicitralakṣaṇasvabhāvo vikalpādhārakaḥ, sa mahāmate svabhāvaḥ paratantra ityucyate / samyagjñānaṃ tathatā ca mahāmate avināśatvātsvabhāvaḥ pariniṣpanno veditavyaḥ //
punaraparaṃ mahāmate svacittadṛśyamabhiniviśyamānaṃ vikalpo 'ṣṭadhā bhidyate / nimittasyābhūtalakṣaṇaparikalpitatvādātmātmīyagrāhadvayavyupaśamānnairātmyadvayamājāyate / eṣu mahāmate pañcasu dharmeṣu sarvabuddhadharmā antargatāḥ, bhūmivibhāgānusaṃdhiśca śrāvakapratyekabuddhabodhisattvānām, tathāgatānāṃ ca pratyātmāryajñānapraveśaḥ //
punaraparaṃ mahāmate pañcadharmāḥ - nimittaṃ nāma vikalpastathatā samyagjñānaṃ ca / tatra mahāmate nimittaṃ yatsaṃsthānākṛtiviśeṣākārarūpādilakṣaṇaṃ dṛśyate tannimittam / yattasminnimitte ghaṭādisaṃjñākṛtakam - evamidaṃ nānyatheti, tannāma / yena tannāma samudīrayati nimittābhivyañjakaṃ samadharmeti vā, sa mahāmate cittacaittasaṃśabdito vikalpaḥ / yannāmanimittayoratyantānupalabdhitā buddhipralayādanyonyānanubhūtāparikalpitatvādeṣāṃ dharmāṇāṃ sā tathateti / tattvaṃ bhūtaṃ niścato niṣṭhā prakṛtiḥ svabhāvo 'nupalabdhistattathālakṣaṇam / mayā anyaiśca tathāgatairanugamya yathāvaddeśitaṃ prajñaptaṃ vivṛtamuttānīkṛtam, yatrānugamya samyagavabodhānucchedāśāśvatato vikalpasyāpravṛttiḥ svapratyātmāryajñānānukūlaṃ tīrthakarapakṣaparapakṣaśrāvakapratyekabuddhāgatilakṣaṇaṃ tatsamyagjñānam / ete ca mahāmate pañca dharmāḥ / eteṣveva trayaḥ svabhāvāḥ, aṣṭau ca vijñānāni, dve ca nairātmye, sarvabuddhadharmāścāntargatāḥ / atra te mahāmate svamatikauśalaṃ karaṇīyam, anyaiśca kārayitavyam / na parapraṇeyena bhavitavyam //
tatredamucyate -
pañca dharmāḥ svabhāvaśca vijñānānyaṣṭa eva ca / dve nairātmye bhavetkṛtsno mahāyānaparigrahaḥ // lank_6.5 //
nāmanimittasaṃkalpāḥ svabhāvadvayalakṣaṇam / samyagjñānaṃ tathātvaṃ ca pariniṣpannalakṣaṇam // lank_6.6 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantametadavocat - yatpunaretaduktaṃ bhagavatā deśanāpāṭhe yathā gaṅgānadīvālukāsamāstathāgatā atītā anāgatā vartamānāśca / tatkimidaṃ bhagavan yathārutārthagrahaṇaṃ kartavyam, āhosvidanyaḥ kaścidarthāntaraviśeṣo 'stīti? taducyatāṃ bhagavan / bhagavānāha - na mahāmate yathārutārthagrahaṇaṃ kartavyam / na ca mahāmate gaṅgānadīvālukāpramāṇatayā tryadhvakabuddhapramāṇatā bhavati / tatkasya hetoḥ? yaduta lokātiśayātikrāntatvānmahāmate dṛṣṭānto 'dṛṣṭāntaḥ sadṛśāsadṛśatvāt / na ca mahāmate tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ sadṛśāsadṛśaṃ lokātiśayātikrāntaṃ dṛṣṭāntaṃ prāviṣkurvanti / anyatra upamāmātrametanmahāmate mayopanyastam, taiśca tathāgataiḥ / yathā gaṅgānadīvālukāsamāstathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā iti nityānityābhiniveśābhiniviṣṭānāṃ bālapṛthagjanānāṃ tīrthakarāśayakudṛṣṭiyuktānāṃ saṃsārabhavacakrānusāriṇāmudvejanārtham - kathamete udvignā bhavagaticakrasaṃkaṭādviśeṣārthino viśeṣamārabheranniti sulabhabuddhatvapradarśanārthaṃ na nodumbarapuṣpatulyastathāgatānāmutpāda (vaidya 94) iti kṛtvā vīryamārapsyante / deśanāpāṭhe tu mayā vaineyajanatāpekṣayā udumbarapuṣpasudurlabhaprādurbhāvāstathāgatā iti deśitam / na ca mahāmate udumbarapuṣpaṃ kenaciddṛṣṭapūrvaṃ na drakṣyate / tathāgatāḥ punarmahāmate loke dṛṣṭāḥ, dṛśyante caitarhi / na svanayapratyavasthānakathāmadhikṛtya udumbarapuṣpasudurlabhaprādurbhāvāstathāgatā iti / svanayapratyavasthānakathāyāṃ mahāmate nirdiśyamānāyāṃ lokātiśayātikrāntā dṛṣṭāntā yuktāḥ kriyante 'śraddheyatvāt / aśraddheyaṃ syādbālapṛthagjanānāṃ ca / svapratyātmāryajñānagocare na dṛṣṭāntā na pravartante / tattvaṃ ca tathāgatāḥ / atasteṣu dṛṣṭāntā nopanyasyante //
kiṃ tu upamāmātrametanmahāmate kṛtaṃ yaduta gaṅgānadīvālukāsamāstathāgatāḥ samā na viṣamā akalpāvikalpanataḥ / tadyathā mahāmate gaṅgāyāṃ nadyāṃ vālukā mīnakacchapaśiśumāranakramahiṣasiṃhahastyādibhiḥ saṃkṣobhyamāṇā na kalpayanti na vikalpayanti - saṃkṣobhyāmahe na veti nirvikalpāḥ svacchā malavyapetāḥ / evameva mahāmate tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ svapratyātmāryajñānagaṅgāmahānadībalābhijñāvaśitāvālukāḥ sarvatīrthakarabālamīnaparapravādibhiḥ saṃkṣobhyamāṇā na kalpayanti na vikalpayanti / tathāgatapūrvapraṇihitatvātsarvasukhasamāpattiparipūryā sattvānāṃ na kalpayanti na vikalpayanti / ataste gaṅgānadīvālukāsamāstathāgatā nirviśiṣṭā anunayapratighāpagatatvāt //
tadyathā mahāmate gaṅgāyāṃ nadyāṃ vālukā pṛthivīlakṣaṇasvabhāvatvātpṛthivī, kalpoddāhe dahyamānāpi na pṛthivīsvabhāvaṃ vijahāti / na ca mahāmate pṛthivī dahyate tejodhātupratibaddhatvādanyatra bālapṛthagjanā vitathatāpatitayā saṃtatyā dahyamānāṃ kalpayanti, na ca dahyate tadagnihetubhūtatvāt / evameva mahāmate tathāgatānāṃ dharmakāyo gaṅgānadīvālukāsamo 'vināśī / tadyathā mahāmate nadyāṃ gaṅgāyāṃ vālukā apramāṇāḥ, evameva mahāmate tathāgatānāṃ raśmyāloko 'pramāṇaḥ sattvaparipākasaṃcodanamupādāya sarvabuddhaparṣanmaṇḍaleṣu prasarpyate tathāgataiḥ / tadyathā mahāmate gaṅgāyāṃ nadyāṃ vālukā na vālukāsvabhāvāntaramārabhante, vālukāvasthā eva vālukāḥ, evameva mahāmate tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ saṃsāre na pravṛttirna nivṛttiḥ, bhavapravṛttyucchinnahetutvāt / tadyathā mahāmate gaṅgāyāṃ nadyāṃ vālukā apakṛṣṭā api na prajñāyante, prakṣiptā api na prajñāyante, mahāmate evameva tathāgatānāṃ jñānaṃ sattvaparipākayogena na kṣīyate na vardhate, aśarīratvāddharmasya / śarīravatāṃ hi mahāmate nāśo bhavati nāśarīravatām / dharmaścāśarīraḥ / tadyathā mahāmate gaṅgāyāṃ nadyāṃ vālukā niṣpīḍyamānā ghṛtatailārthibhirghṛtatailādivirahitāḥ, evameva mahāmate tathāgatāḥ sattvaduḥkhairniṣpīḍyamānā dharmadhātvīśvarapraṇidhānasukhaṃ na vijahati mahāmate mahākaruṇopetatvāt, yāvatsarvasattvā na nirvāpyante tathāgataiḥ / tadyathā mahāmate gaṅgāyāṃ nadyāṃ vālukāḥ pravāhānukūlāḥ pravahanti nānudake, evameva mahāmate tathāgatānāṃ sarvabuddhadharmadeśanā nirvāṇapravāhānukūlā saṃvartate / tena gaṅgānadīvālukāsamāstathāgatā ityucyante / nāyaṃ mahāmate gatyarthastathāgateṣu pravartate / vināśo (vaidya 95) mahāmate gatyartho bhavati / na ca mahāmate saṃsārasya pūrvā koṭiḥ prajñāyate / aprajñāyamānā kathaṃ gatyarthena nirdekṣyāmi? gatyartho mahāmate ucchedaḥ / na ca bālapṛthagjanāḥ saṃprajānanti //
mahāmatirāha - tadyadi bhagavan pūrvā koṭirna prajñāyate sattvānāṃ saṃsaratām, tatkathaṃ mokṣaḥ prajñāyate prāṇinām? bhagavānāha - anādikālaprapañcadauṣṭhulyavikalpavāsanāhetuvinivṛttirmahāmate svacittadṛśyabāhyārthaparijñānādvikalpasyāśrayaparāvṛttirmahāmate mokṣo na nāśaḥ / ato nānantakathā mahāmate kiṃcitkārī bhavati / vikalpasyaiva mahāmate paryāyo 'nantakoṭiriti / na cātra vikalpādanyatkiṃcitsattvāntaramasti, adhyātmaṃ vā bahirdhā vā parīkṣyamāṇaṃ buddhyā / jñānajñeyaviviktā hi mahāmate sarvadharmāḥ / anyatra svacittavikalpāparijñānādvikalpaḥ pravartate, tadavabodhānnivartate //
tatredamucyate -
gaṅgāyāṃ vālukāsamān ye paśyanti vināyakān / anāśagatiniṣṭhān vai te paśyanti tathāgatān // lank_6.7 //
gaṅgāyāṃ vālukā yadvatsarvadoṣairvivarjitāḥ / vāhānukūlā nityāśca tathā buddhasya buddhatā // lank_6.8 //
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantametadavocat - deśayatu bhagavān, deśayatu me sugatastathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sarvadharmāṇāṃ kṣaṇabhaṅgaṃ bhedalakṣaṇaṃ caiṣām / tatkathaṃ bhagavan sarvadharmāḥ kṣaṇikāḥ? bhagavānāha - tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavāṃstasyaitadavocat - sarvadharmāḥ sarvadharmā iti mahāmate yaduta kuśalākuśalāḥ saṃskṛtāsaṃskṛtā laukikalokottarāḥ sāvadyānavadyāḥ sāsravānāsravā upāttānupāttāḥ / saṃkṣepeṇa mahāmate pañcopādānaskandhāścittamanomanovijñānavāsanāhetukāścittamanomanovijñānavāsanāpuṣṭairbālapṛthagjanaiḥ kuśalākuśalena parikalpyante / samādhisukhasamāpattayo mahāmate dṛṣṭadharmasukhavihārabhāvena āryāṇāṃ kuśalānāsravā ityucyante / kuśalākuśalāḥ punarmahāmate yaduta aṣṭau vijñānāni / katamānyaṣṭau? yaduta tathāgatagarbha ālayavijñānasaṃśabdito mano manovijñānaṃ ca pañca ca vijñānakāyāstīrthyānuvarṇitāḥ / tatra mahāmate pañca vijñānakāyā manovijñānasahitā kuśalākuśalakṣaṇaparaṃparābhedabhinnāḥ saṃtatiprabandhanābhinnaśarīrāḥ pravartamānāḥ pravartante / pravṛtya ca vinaśyanti / svacittadṛśyānavabodhātsamanantaranirodhe 'nyadvijñānaṃ pravartate / saṃsthānākṛtiviśeṣagrāhakaṃ manovijñānaṃ pañcabhirvijñānakāyaiḥ saha saṃprayuktaṃ pravartate kṣaṇakālānavasthāyi / tatkṣaṇikamiti vadāmi / kṣaṇikaṃ punarmahāmate ālayavijñānaṃ tathāgatagarbhasaṃśabditaṃ manaḥsahitaṃ pravṛttivijñānavāsanābhiḥ kṣaṇikamanāsravavāsanābhirakṣaṇikam / na ca bālapṛthagjanā avabudhyante kṣaṇikavādābhiniviṣṭā kṣaṇikākṣaṇikatāmimāṃ sarvadharmāṇām / tadanavabodhāducchedadṛṣṭyā asaṃskṛtānapi dharmānnāśayiṣyanti / (vaidya 96) asaṃsāriṇo mahāmate pañca vijñānakāyā ananubhūtasukhaduḥkhā anirvāṇahetavaḥ / tathāgatagarbhaḥ punarmahāmate anubhūtasukhaduḥkhahetusahitaḥ pravartate nivartate ca catasṛbhirvāsanābhiḥ saṃmūrcchitaḥ / na ca bālā avabudhyante kṣaṇikadṛṣṭivikalpavāsitamatayaḥ //
punaraparaṃ mahāmate samadhāraṇaṃ kalpasthitāḥ suvarṇavajrajinadhātuprāptiviśeṣā abhaṅginaḥ / yadi punarmahāmate abhisamayaprāptiḥ kṣaṇikā syāt, anāryatvamāryāṇāṃ syāt / na ca anāryatvamāryāṇāṃ bhavati / suvarṇaṃ vajraṃ ca mahāmate samadhāraṇaṃ kalpasthitā api tulyamānā na hīyante na vardhante / tatkathaṃ bālaiḥ kṣaṇikārthe vikalpyate ādhyātmikabāhyānāṃ sarvadharmāṇāmasaṃdhābhāṣyakuśalaiḥ?
punarapi mahāmatirāha - yatpunaretaduktaṃ bhagavatā - ṣaṭpāramitāṃ paripūrya buddhatvamavāpyata iti / tatkatamāstāḥ ṣaṭpāramitāḥ? kathaṃ ca paripūriṃ gacchanti? bhagavānāha - traya ete mahāmate pāramitābhedāḥ / katame trayaḥ? yaduta laukikalokottaralokottaratamāḥ / tatra mahāmate laukikyaḥ pāramitā ātmātmīyagrāhābhiniveśābhiniviṣṭāḥ / antadvayagrāhiṇo vicitrabhavopapattyāyatanārthaṃ rūpādiviṣayābhilāṣiṇo dānapāramitāṃ paripūrayanti / evaṃ śīlakṣāntivīryadhyānaprajñāpāramitāṃ mahāmate paripūrayanti bālāḥ / abhijñāścābhinirharanti brahmatvāya / tatra lokottarābhiḥ pāramitābhiḥ śrāvakapratyekabuddhā nirvāṇagrāhapatitāśayā dānādiṣu prayujyante yathaiva bālā ātmasukhanirvāṇābhilāṣiṇaḥ / lokottaratamāḥ punarmahāmate svacittadṛśyavikalpamātragrahaṇātsvacittadvayāvabodhādapravṛttervikalpasya upādānagrahaṇābhāvātsvacittarūpalakṣaṇānabhiniveśāddānapāramitā sarvasattvahitasukhārthamājāyate bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ paramayogayoginām / yattatraivālambane vikalpasyāpravṛttiṃ śīlayanti, tacchīlaṃ pāramitā ca sā / yā tasyaiva vikalpasyāpravṛttikṣamaṇatā grāhyagrāhakaparijñayā, sā kṣāntipāramitā / yena vīryeṇa pūrvarātrāpararātraṃ ghaṭate yogānukūladarśanādvikalpasya vyāvṛtteḥ, sā vīryapāramitā / yadvikalpanivṛttestīrthyanirvāṇagrāhāpatanaṃ sā dhyānapāramitā / tatra prajñāpāramitā yadā svacittavikalpābhāvādābuddhipravicayātprativicinvan antadvaye na patati āśrayaparāvṛttipūrvakarmavināśataḥ, svapratyātmāryagatipratilambhāya prayujyate, sā prajñāpāramitā / etā mahāmate pāramitāḥ / eṣa pāramitārthaḥ / tatredamucyate -
śūnyamanityaṃ kṣaṇikaṃ bālāḥ kalpenti saṃskṛtam / nadīdīpabījadṛṣṭāntaiḥ kṣaṇikārtho vikalpyate // lank_6.9 //
nirvyāpāraṃ kṣaṇikaṃ viviktaṃ kṣayavarjitam / anutpattiśca dharmāṇāṃ kṣaṇikārthaṃ vadāmyaham // lank_6.10 //
utpattyanantaraṃ bhaṅgaṃ na vai deśemi bāliśān / nairantaryeṇa bhāvānāṃ vikalpaḥ spandate gatau // lank_6.11 //
sā vidyā kāraṇaṃ teṣāṃ cittānāṃ saṃpravartikam / antarā kimavasthāsau yāvadrūpaṃ na jāyate // lank_6.12 //
samanantarapradhvastaṃ cittamanyatpravartate / rūpaṃ na tiṣṭhate kāle kimālambya pravartsyate // lank_6.13 //
yasmādyatra pravartate cittaṃ vitathahetukam / na prasiddhaṃ kathaṃ tasya kṣaṇabhaṅgo 'vadhāryate // lank_6.14 //
yogināṃ hi samāpattiḥ suvarṇaṃ jinadhātavaḥ / ābhāsvaravimānāśca abhedyā lokakāraṇāt // lank_6.15 //
sthitayaḥ prāptidharmāśca buddhānāṃ jñānasaṃpadaḥ / bhikṣutvaṃ samayaprāptirdṛṣṭā vai kṣaṇikāḥ katham // lank_6.16 //
gandharvapuramāyādyā rūpā vai kṣaṇikā na kim / abhūtikāśca bhūtāśca bhūtāḥ kecitkarāgatāḥ // lank_6.17 //
iti laṅkāvatāre kṣaṇikaparivartaḥ ṣaṣṭhaḥ //
start parivarta 7
nairmāṇikaparivarto nāma saptamaḥ /
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvaḥ punarapi bhagavantametadavocat - arhantaḥ punarbhagavatā vyākṛtā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / aparinirvāṇadharmakāśca sattvāstathāgatatve / yasyāṃ ca rātrau tathāgato 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddho yasyāṃ ca rātrau parinirvṛtaḥ, etasminnantare bhagavatā ekamapyakṣaraṃ nodāhṛtaṃ na pravyāhṛtam / sadā samāhitāśca tathāgatā na vitarkayanti na vyavacārayanti / nirmāṇāni ca nirmāya taistathāgatakṛtyaṃ kurvanti / kiṃ kāraṇaṃ ca vijñānānāṃ kṣaṇaparaṃparābhedalakṣaṇaṃ nirdiśyate? vajrapāṇiśca satatasamitaṃ nityānubaddhaḥ / pūrvā ca koṭirna prajñāyate / nirvṛtiśca prajñāpyate / mārāśca mārakarmāṇi ca karmaplotayaśca / cañcāmāṇavikā sundarikā pravrājikā yathā dhautapātrādīni ca bhagavan karmāvaraṇāni dṛśyante / tatkathaṃ bhagavatā sarvākārajñatā prāptā aprahīṇairdoṣaiḥ? bhagavānāha - tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavāṃstasyaitadavocat - nirupadhiśeṣaṃ nirvāṇadhātuṃ saṃdhāya bodhisattvacaryāṃ ca caritavatāṃ protsāhanārtham / santi hi mahāmate bodhisattvacaryācāriṇaḥ iha anyeṣu ca buddhakṣetreṣu / yeṣāṃ śrāvakayānanirvāṇābhilāṣasteṣāṃ śrāvakayānarucivyāvartanārthaṃ mahāyānagatiprotsāhanārthaṃ ca tannirmitaśrāvakānnirmāṇakāyairvyākaroti, na ca dharmatābuddhaiḥ / etatsaṃdhāya mahāmate śrāvakavyākaraṇaṃ nirdiṣṭam / na hi mahāmate śrāvakapratyekabuddhānāṃ kleśāvaraṇaprahāṇaviśeṣo vimuktyekarasatayā /
nātra jñeyāvaraṇaprahāṇam / jñeyāvaraṇaṃ punarmahāmate dharmanairātmyadarśanaviśeṣādviśudhyate / kleśāvaraṇaṃ tu pudgalanairātmyadarśanābhyāsapūrvakaṃ prahīyate, manovijñānanivṛtteḥ / dharmāvaraṇavinirmuktiḥ punarālayavijñānavāsanāvinivṛtterviśudhyati / pūrvadharmasthititāṃ saṃdhāya apūrvacaramasya cābhāvātpūrvaprahiṇairevākṣaraistathāgato na vitarkya na vicārya dharmaṃ deśayati / saṃprajānakāritvādamuṣitasmṛtitvācca na vitarkayati na vicārayati, caturvāsanābhūmiprahīṇatvāccyutidvayavigamātkleśajñeyāvaraṇadvayaprahāṇācca //
sapta mahāmate manomanovijñānacakṣurvijñānādayaḥ kṣaṇikāḥ vāsanāhetutvātkuśalānāsravapakṣarahitāḥ na saṃsāriṇaḥ / tathāgatagarbhaḥ punarmahāmate saṃsarati nirvāṇasukhaduḥkhahetukaḥ / na ca bālapṛthagjanā avabudhyante śūnyatāvikṣiptamatayaḥ / nirmitanairmāṇikānāṃ mahāmate tathāgatānāṃ vajrapāṇiḥ pārśvānugato na maulānāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānām / maulo hi mahāmate tathāgataḥ sarvapramāṇendriyavinivṛttaḥ sarvabālaśrāvakapratyekabuddhatīrthyānām / dṛṣṭadharmasukhavihāriṇastamāgacchantyabhisamayadharmajñānakṣāntyā / ato vajrapāṇistānnānubadhnāti / sarve hi nirmitabuddhā na karmaprabhavāḥ / na teṣu tathāgato na cānyatra tebhyastathāgataḥ / kumbhakārālambanādiprayogeṇeva sattvakṛtyāni karoti, lakṣaṇopetaṃ ca deśayati, na tu svanayapratyavasthānakathāṃ svapratyātmāryagatigocaram / punaraparaṃ mahāmate ṣaṇṇāṃ vijñānakāyānāṃ nirodhāducchedadṛṣṭimāśrayanti (vaidya 99) bālapṛthagjanāḥ, ālayānavabodhācchāśvatadṛṣṭayo bhavanti / svamativikalpasya mahāmate pūrvā koṭirna prajñāyate / svamativikalpasyaiva vinivṛttermokṣaḥ prajñāyate / caturvāsanāprahāṇātsarvadoṣaprahāṇam //
tatredamucyate -
trīṇi yānānyayānaṃ ca buddhānāṃ nāsti nirvṛtiḥ / buddhatve vyākṛtāḥ sarve vītadeṣāśca deśitāḥ // lank_7.1 //
abhisamayāntikaṃ jñānaṃ nirupādigatistathā / protsāhanā ca līnānāmetatsaṃghāya deśitam // lank_7.2 //
buddhairutpāditaṃ jñānaṃ mārgastaireva deśitaḥ / yānti tenaiva nānyena atasteṣāṃ na nirvṛtiḥ // lank_7.3 //
bhavakāmarūpadṛṣṭīnāṃ vāsanā vai caturvidhā / manovijñānasaṃbhūtā ālayaṃ ca manaḥsthitāḥ // lank_7.4 //
manovijñānanetrādyairucchedaścāpyanityataḥ / śāśvataṃ ca anādyena nirvāṇamatidṛṣṭinām // lank_7.5 //
iti laṅkāvatārasūtre nairmāṇikaparivartaḥ saptamaḥ //
start parivarta 8
māṃsabhakṣaṇaparivarto nāmāṣṭamaḥ /
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavantaṃ gāthābhiḥ paripṛcchaya punarapyadhyeṣate sma - deśayatu me bhagavāṃstathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho māṃsabhakṣaṇe guṇadoṣam, yena ahaṃ ca anye ca bodhisattvā mahāsattvā anāgatapratyutpannakāle sattvānāṃ kravyādasattvagativāsanāvāsitānāṃ māṃsabhojagṛddhāṇāṃ rasatṛṣṇāprahāṇāya dharmaṃ deśayāma, yathā ca te kravyādabhojinaḥ sattvā virāgya rasatṛṣṇāṃ dharmarasāhārakāṅkṣayā sarvasattvaikaputrakapremānugatāḥ parasparaṃ mahāmaitrīṃ pratilabheran / pratilabhya sarvabodhisattvabhūmiṣu kṛtayogyāḥ kṣipramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyeran / śrāvakapratyekabuddhabhūmyā vā viśramya anuttarāṃ tāthāgatīṃ bhūmimupasarpayeyuḥ / durākhyātadharmairapi tāvadbhagavannanyatīrthikairlokāyatadṛṣṭyabhiniviṣṭaiḥ sadasatpakṣocchedaśāśvatavādibhirmāsaṃ nivāryate bhakṣyamāṇam / svayaṃ ca na bhakṣyate, prāgeva kṛpaikarase samyaksaṃbuddhe praṇīte lokanāthe / tava śāsane māṃsaṃ svayaṃ ca bhakṣyate, bhakṣyamāṇaṃ ca na nivāryate / tatsādhu bhagavān sarvalokānukampakaḥ sarvasattvaiputrakasamadarśī mahākāruṇiko 'nukampāmupādāya māṃsabhakṣaṇe guṇadeṣān deśayatu me, yathā ahaṃ ca anye ca bodhisattvāstathatvāya sattvebhyo dharmaṃ deśayema / bhagavānāha - tena hi mahāmate śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasikuru / bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavataḥ pratyaśrauṣīt //
bhagavāṃstasyaitadavocat - aparimitairmahāmate kāraṇairmāṃsaṃ sarvamabhakṣyaṃ kṛpātmano bodhisattvasya / tebhyastūpadeśamātraṃ vakṣyāmi / iha mahāmate anena dīrgheṇādhvanā saṃsaratāṃ prāṇināṃ nāstyasau kaścitsattvaḥ sulabharūpo yo na mātābhūtpitā vā bhrātā vā bhaginī vā putro vā duhitā vā anyatarānyataro vā svajanabandhubandhūbhūto vā / tasya anyajanmaparivṛttāśrayasya mṛgapaśupakṣiyonyantarbhūtasya bandhorbandhubhūtasya vā sarvabhūtātmabhūtānupāgantukāmena sarvajantuprāṇibhūtasaṃbhūtaṃ māṃsaṃ kathamiva bhakṣyaṃ syādbuddhadharmakāmena bodhisattvena mahāsattvena? rākṣasasyāpi mahāmate tathāgatānāmimāṃ dharmasudharmatāmupaśrutya upagatarakṣabhāvāḥ kṛpālavā bhavanti māṃsabhakṣaṇavinivṛttāḥ, kimuta dharmakāmā janāḥ / evaṃ tāvanmahāmate teṣu teṣu jātiparivarteṣu sarvasattvāḥ svajanabandhubhāvasaṃjñāḥ sarvasattvaikaputrakasaṃjñābhāvanārthaṃ māṃsaṃ sarvamabhakṣyam / kṛpātmano bodhisattvasyābhakṣyaṃ māṃsam / vyabhicārādapi mahāmate māṃsaṃ sarvamabhakṣyaṃ cāritravato bodhisattvasya / śvakharoṣṭrāśvabalīvardamānuṣamāṃsādīni hi mahāmate lokasyābhakṣyāṇi māṃsāni / tāni ca mahāmate vīthyantareṣvaurabhrikā bhakṣyāṇīti kṛtvā mūlyahetorvikrīyante yataḥ, tato 'pi mahāmate māṃsamabhakṣyaṃ bodhisattvasya //
śukraśoṇitasaṃbhavādapi mahāmate śucikāmatāmupādāya bodhisattvasya māṃsamabhakṣyam / udvejanakaratvādapi mahāmate bhūtānāṃ maitrīmicchato yogino māṃsaṃ sarvamabhakṣyaṃ bodhisattvasya / (vaidya 101) tadyathāpi mahāmate ḍombacāṇḍālakaivartādīn piśitāśinaḥ sattvān dūrata eva dṛṣṭvā śvānaḥ prabhayanti bhayena, maraṇaprāptāścaike bhavanti - asmānapi mārayiṣyantīti / evameva mahāmate anye 'pi khabhūjalasaṃniśritān sūkṣmajantavo ye māṃsāśino darśanāddūrādeva paṭunā ghrāṇenāghrāya gandhaṃ rākṣasasyeva mānuṣā drutamapasarpanti, maraṇasaṃdehāścaike bhavanti / tasmādapi ca mahāmate udvejanakaratvānmahāmaitrīvihāriṇo yogino māṃsamabhakṣyaṃ bodhisattvasya anāryajanajuṣṭaṃ durgandham / akīrtikaratvādapi mahāmate āryajanavivarjitatvācca māṃsamabhakṣyaṃ bodhisattvasya / ṛṣibhojanāhāro hi mahāmate āryajano na māṃsarudhirāhāraḥ, ityato 'pi bodhisattvasya māṃsamabhakṣyam //
bahujanacittānurakṣaṇatayāpi apavādaparihāraṃ cecchataḥ śāsanasya mahāmate māṃsamabhakṣyaṃ kṛpātmano bodhisattvasya / tadyathā mahāmate bhavanti loke śāsanāpavādavaktāraḥ / kiṃcitteṣāṃ śrāmaṇyam, kuto vā brāhmaṇyam? yannāmaite pūrvarṣibhojanānyapāsya kravyādā ivāmiṣāhārāḥ paripūrṇakukṣayaḥ khabhūmijalasaṃniśritān sūkṣmāṃstrāsayanto jantūn samutrāsayanta imaṃ lokaṃ samantataḥ paryaṭanti / nihatameṣāṃ śrāmaṇyam, dhvastameṣāṃ brāhmaṇyam, nāstyeṣāṃ dharmo na vinayaḥ, ityanekaprakārapratihatacetasaḥ śāsanamevāpavadanti / tasmādbahujanacittānurakṣaṇatayāpi apavādaparihāraṃ cecchataḥ śāsanasya mahāmate māṃsaṃṃ sarvamabhakṣyaṃ kṛpātmano bodhisattvasya //
mṛtaśavadurgandhapratikūlasāmānyādapi mahāmate māṃsamabhakṣyaṃ bodhisattvasya / mṛtasyāpi hi mahāmate manuṣyasya māṃse dahyamāne tadanyaprāṇimāṃse ca, na kaścidgandhaviśeṣaḥ / samamubhayamāṃsayordahyamānayordaurgandhyam / ato 'pi mahāmate śucikāmasya yoginaḥ sarvaṃ māṃsamabhakṣyaṃ bodhisattvasya //
śmaśānikānāṃ ca mahāmate araṇyavanaprasthānyamanuṣyāvacarāṇi prāntāni śayanāsanānyadhyāvasatāṃ yogināṃ yogācārāṇāṃ maitrīvihāriṇāṃ vidyādharāṇāṃ vidyāṃ sādhayitukāmānāṃ vidyāsādhanamokṣavighnakaratvānmahāyānasaṃprasthitānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca sarvayogasādhanāntarāyakaramityapi samanupaśyatāṃ mahāmate svaparātmahitakāmasya māṃsaṃ sarvamabhakṣyaṃ bodhisattvasya / rūpālambanavijñānapratyayāsvādajanakatvādapi sarvabhūtātmabhūtasya kṛpātmanaḥ sarvaṃ māṃsamabhakṣyaṃ bodhisattvasya / devatā api cainaṃ parivarjayantīti kṛtvā mahāmate kṛpātmanaḥ sarvaṃ māṃsamabhakṣyaṃ bodhisattvasya / mukhaṃ cāsya paramadurgandhi ihaiva tāvajjanmani, ityapi kṛtvā mahāmate kṛpātmanaḥ sarvaṃ māṃsamabhakṣyaṃ bodhisattvasya / duḥkhaṃ svapiti, duḥkhaṃ pratibudhyate / pāpakāṃśca romaharṣaṇān svapnān paśyanti / śūnyāgārasthitasya caikākino rahogatasya viharato 'syāmanuṣyāstejo haranti / utrasyantyapi, kadācitsaṃtrasyantyapi, saṃtrāsamakasmāccāpadyante, āhāre ca mātrāṃ na jānāti nāpyaśitapītakhāditākhāditasya samyagrasapariṇāmapuṣṭyādi samāsādayati, krimijantupracurakuṣṭhanidānakoṣṭhaśca bhavati vyādhibahulam, na ca pratikūlasaṃjñāṃ pratilabhate / (vaidya 102) putramāṃsabhaiṣajyavadāhāraṃ deśayaṃścāhaṃ mahāmate kathamiva anāryajanasevitamāryajanavivarjitamevamanekadoṣāvahamanekaguṇavivarjitamanṛṣibhojanapraṇītamakalpyaṃ māṃsarudhirāhāraṃ śiṣyebhyo 'nujñāpyāmi?
anujñātavān punarahaṃ mahāmate sarvāryajanasevitamanāryajanavivarjitamanekaguṇavāhakamanekadoṣavivarjitaṃ sarvapūrvarṣipraṇītaṃ bhojanam, yaduta śāliyavagodhūmamudgamāṣamasūrādisarpistailamadhuphāṇitaguḍakhaṇḍamatsyaṇḍikādiṣu samupapadyamānaṃ bhojanaṃ kalpyamiti kṛtvā / na ca mahāmate anāgate 'dhvani ekeṣāṃ mohapuruṣāṇāṃ vividhavinayavikalpavādināṃ kravyādakulavāsitāvāsitānāṃ rasatṛṣṇāvyavasitānāmidaṃ praṇītaṃ bhojanaṃ pratibhāṣyate / na tu mahāmate pūrvajinakṛtādhikārāṇāmavaropitakuśalamūlānāṃ śrāddhānāmavikalpānāṃ bahulānāṃ śākyakulakulīnānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ kāyajīvitabhogānadhyavasitānāmarasagṛdhrāṇāmalolupānāṃ kṛpālūnāṃ sarvabhūtātmabhūtatāmupagantukāmānāṃ sarvasattvaikaputrakapriyadarśināṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānamiti vadāmi //
bhūtapūrvaṃ mahāmate atīte 'dhvani rājābhūtsiṃhasaudāso nāma / sa māṃsabhojanāhārātiprasaṅgena pratisevamāno rasatṛṣṇādhyavasānaparamatayā māṃsāni mānuṣyāṇyapi bhakṣitavān / tannidānaṃ ca mitrāmātyajñātibandhuvargeṇāpi parityaktaḥ, prāgeva paurajānapadaiḥ / svarājyaviṣayaparityāgācca mahadvayasanamāsāditavān māṃsahetoḥ //
indreṇāpi ca mahāmate devādhipatyaṃ prāptena (pūrvābhūtvā) pūrvajanmamāṃsādavāsanādoṣācchyenarūpamāsthāya kapotaveṣarūpadhārī viśvakarmā samabhidruto 'bhūt / tulāyāṃ cātmānamāropita āsīt / yasmādrājā anaparādhibhūtānukampakaḥ śibī duḥkhena mahatā lambhitaḥ / tadevamanekajanmābhyastamapi mahāmate devendrabhūtasya śakrasyāpi sataḥ svaparadoṣāvahanamabhūt, prāgeva tadanyeṣām //
anyeṣāṃ ca mahāmate narendrabhūtānāṃ satāmaśvenāpahṛtānāmaṭavyāṃ paryaṭamānānāṃ siṃhyā saha maithunaṃ gatavatāṃ jīvitabhayādapatyāni cotpāditavantaḥ siṃhasaṃvāsānvayātkalmāṣapādaprabhṛtayo nṛpaputrāḥ pūrvajanmamāṃsādadoṣavāsanatayā manuṣyendrabhūtā api santo māṃsādā abhūvan / ihaiva ca mahāmate janmani saptakuṭīrake 'pi grāme pracuramāṃsalaulyādatiprasaṅgena niṣevamānā mānuṣamāṃsādā ghorā ḍākā vā ḍākinyaśca saṃjāyante / jātiparivarte ca mahāmate tathaiva māṃsarasādhyavasānatayā siṃhavyāghradvīpivṛkatarakṣumārjārajambukolūkādipracuramāṃsādayoniṣu pracuratarapiśitāśanā rākṣasādighoratarayoniṣu vinipātyante / yatra vinipatitānāṃ duḥkhena mānuṣyayonirapi samāpadyate, prāgave nirvṛtiḥ / ityevamādayo mahāmate māṃsādadoṣāḥ prāgeva niṣevamānānāṃ samupajāyante, viparyayācca bhūyāṃso guṇāḥ / na ca mahāmate bālapṛthagjanā (vaidya 103) etāṃścānyāṃśca guṇadoṣānavabudhyante / evamādiguṇadoṣadarśanānmahāmate māṃsaṃ sarvamabhakṣyaṃ kṛpātmano bodhisattvasyeti vadāmi //
yadi ca mahāmate māṃsaṃ na kathaṃcana kecana bhakṣayeyuḥ, na tannidānaṃ ghāteran / mūlyahetorhi mahāmate prāyaḥ prāṇino niraparādhino vadhyante svalpādanyahetoḥ / kaṣṭaṃ mahāmate rasatṛṣṇāyāmatisevatāṃ māṃsāni mānuṣānyapi mānuṣairbhakṣyante, kiṃ punaritaramṛgapakṣiprāṇisaṃbhūtamāṃsāni / prāyo mahāmate māṃsarasatṛṣṇārtairidaṃ tathā tathā jālayantramāviddhaṃ mohapuruṣaiḥ, yacchākunikaurabhrakakaivartādayaḥ khecarabhūcarajalacarān prāṇino 'naparādhino 'nekaprakāraṃ mūlyahetorviśasanti / na caiṣāṃ mahāmate kiṃkanīkṛtarūkṣacetasāṃ rākṣasānāmiva gataghṛṇānāṃ kadācidapi prāṇiṣu prāṇisaṃjñayā ghātayatāṃ bhakṣayatāṃ na ghṛṇotpadyate //
na ca mahāmate akṛtakamakāritamasaṃkalpitaṃ nāma māṃsaṃ kalpyamasti yadupādāya anujānīyāṃ śrāvakebhyaḥ / bhaviṣyanti tu punarmahāmate anāgate 'dhvani mamaiva śāsane pravrajitvā śākyaputrīyatvaṃ pratijānānāḥ kāṣāyadhvajadhāriṇo mohapuruṣā mithyāvitarkopahatacetaso vividhavinayavikalpavādinaḥ satkāyadṛṣṭiyuktā rasatṛṣṇādhyavasitāstāṃ tāṃ māṃsabhakṣaṇahetvābhāsāṃ granthayiṣyanti / mama cābhūtābhyākhyānaṃ dātavyaṃ maṃsyante / tattadarthotpattinidānaṃ kalpayitvā vakṣyanti - iyamarthotpattirasminnidāne, bhagavatā māṃsabhojanamanujñātaṃ kalpyamiti / praṇītabhojaneṣu coktam, svayaṃ ca kila tathāgatena paribhuktamiti / na ca mahāmate kutracitsūtre pratisevitavyamityanujñātam, praṇītabhojaneṣu vā deśitaṃ kalpyamiti //
yadi tu mahāmate anujñātukāmatā me syāt, kalpyaṃ vā me śrāvakāṇāṃ pratisevituṃ syāt, nāhaṃ maitrīvihāriṇāṃ yogināṃ yogācārāṇāṃ śmaśānikānāṃ mahāyānasaṃprasthitānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca sarvasattvaikaputrakasaṃjñābhāvanārthaṃ sarvāmāṃsabhakṣaṇapratiṣedhaṃ kuryām, kṛtavāṃśca / asmin mahāmate dharmakāmānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca sarvayānasaṃprasthitānāṃ śmaśānikānāṃ maitrīvihāriṇāmāraṇyakānāṃ yogināṃ yogācārāṇāṃ sarvayogasādhanāya sarvasattvaikaputrakasaṃjñābhāvanārthaṃ sarvamāṃsapratiṣedham //
tatra tatra deśanāpāṭhe śikṣāpadānāmanupūrvībandhaṃ niḥśreṇīpadavinyāsayogena trikoṭiṃ baddhvā na taduddiśya kṛtāni pratiṣiddhāni / tato daśaprakṛtimṛtānyapi māṃsāni pratiṣiddhāni / iha tu sūtre sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ nirupāyena sarvaṃ pratiṣiddham / yato 'haṃ mahāmate māṃsabhojanaṃ na kasyacidanujñātavān, nānujānāmi, nānujñāsyāmi / akalpyaṃ mahāmate pravrajitānāṃ māṃsabhojanamiti vadāmi / yadapi ca mahāmate mamābhyākhyānaṃ dātavyaṃ maṃsyante tathāgatenāpi paribhuktamiti, tadanyeṣāṃ mahāmate mohapuruṣāṇāṃ svakarmadoṣāvaraṇāvṛtānāṃ dīrgharātramanarthāyāhitāya saṃvartakaṃ bhaviṣyati / na hi mahāmate āryaśrāvakāḥ prākṛtamanuṣyāhāramāharanti, (vaidya 104) kuta eva māṃsarudhirāhāramakalpyam / dharmāhārā hi mahāmate mama śrāvakāḥ pratyekabuddhā bodhisattvāśca nāmiṣāhārāḥ, prāgeva tathāgatāḥ / dharmakāyā hi mahāmate tathāgatā dharmāhārasthitayo nāmiṣakāyā na sarvāmiṣāhārasthitayo vāntasarvabhavopakaraṇatṛṣṇaiṣaṇāvāsanāḥ sarvakleśadoṣavāsanāpagatāḥ suvimuktacittaprajñāḥ sarvajñāḥ sarvadarśinaḥ sarvasattvaikaputrakasamadarśino mahākāruṇikāḥ / so 'haṃ mahāmate sarvasattvaikaputrakasaṃjñī san kathamiva svaputramāṃsamanujñāsyāmi paribhoktuṃ śrāvakebhyaḥ, kuta eva svayaṃ paribhoktum? anujñātavānasmi śrāvakebhyaḥ svayaṃ vā paribhuktavāniti mahāmate nedaṃ sthānaṃ vidyate //
tatredamucyate -
madyaṃ māṃsaṃ palāṇḍuṃ na bhakṣayeyaṃ mahāmune / bodhisattvairmahāsattvairbhāṣadbhirjinapuṃgavaiḥ // lank_8.1 //
anāryajuṣṭadurgandhamakīrtikarameva ca / kravyādabhojanaṃ māṃsaṃ brūhyabhakṣyaṃ mahāmune // lank_8.2 //
bhakṣyamāṇe ca ye deṣā abhakṣye tu guṇāśca ye / mahāmate nibodha tvaṃ ye doṣā māṃsabhakṣaṇe // lank_8.3 //
svājanyādvyabhicārācca śukraśoṇitasaṃbhavāt / udvejanīyaṃ bhūtānāṃ yogī māṃsaṃ vivarjayet // lank_8.4 //
māṃsāni ca palāṇḍūṃśca madyāni vividhāni ca / gṛñjanaṃ laśunaṃ caiva yogī nityaṃ vivarjayet // lank_8.5 //
mrakṣaṇaṃ varjayettailaṃ śalyaviddheṣu na svapet / chidrācchidreṣu sattvānāṃ yacca sthānaṃ mahadbhayam // lank_8.6 //
āhārājjāyate darpaḥ saṃkalpo darpasaṃbhavaḥ / saṃkalpajanito rājastasmādapi na bhakṣayet // lank_8.7 //
saṃkalpājjāyate rāgaścittaṃ rāgeṇa muhyate / mūḍhasya saṃgatirbhavati jāyate na ca mucyate // lank_8.8 //
lābhārthaṃ hanyate sattvo māṃsārthaṃ dīyate dhanam / ubhau tau pāpakarmāṇau pacyete rauravādiṣu // lank_8.9 //
yo 'tikramya munervākyaṃ māṃsaṃ bhakṣati durmatiḥ / lokadvayavināśārthaṃ dīkṣitaḥ śākyaśāsane // lank_8.10 //
te yānti paramaṃ ghoraṃ narakaṃ pāpakarmiṇaḥ / rauravādiṣu raudreṣu pacyante māṃsakhādakāḥ // lank_8.11 //
trikoṭiśuddhamāṃsaṃ vai akalpitamayācitam / acoditaṃ ca naivāsti tasmānmāṃsaṃ na bhakṣayet // lank_8.12 //
māṃsaṃ na bhakṣayedyogī mayā buddhaiśca garhitam / anyonyabhakṣaṇāḥ sattvāḥ kravyādakulasaṃbhavāḥ // lank_8.13 //
durgandhiḥ kutsanīyaśca unmattaścāpi jāyate / caṇḍālapukkasakule ḍombeṣu ca punaḥ punaḥ // lank_8.14 //
ḍākinījātiyonyāśca māṃsāde jāyate kule / rākṣasīmārjārayonau ca jāyate 'sau naro 'dhamaḥ // lank_8.15 //
hastikakṣye mahāmedhe nirvāṇāṅgulimālike / laṅkāvatārasūtre ca mayā māṃsaṃ vivarjitam // lank_8.16 //
buddhaiśca bodhisattvaiśca śrāvakaiśca vigarhitam / khādate yadi nairlajjyādunmatto jāyate sadā // lank_8.17 //
brāhmaṇeṣu ca jāyeta atha vā yogināṃ kule / prajñāvān dhanavāṃścaiva māṃsādyānāṃ vivarjanāt // lank_8.18 //
dṛṣṭaśrutaviśaṅkābhiḥ sarvaṃ māṃsaṃ vivarjayet / tārkikā nāvabudhyante kravyādakulasaṃbhavāḥ // lank_8.19 //
yathaiva rāgo mokṣasya antarāyakaro bhavet / tathaiva māṃsamadyādyā antarāyakaro bhavet // lank_8.20 //
vakṣyantyanāgate kāle māṃsādā mohavādinaḥ / kalpikaṃ niravadyaṃ ca māṃsaṃ buddhānuvarṇitam // lank_8.21 //
bhaiṣajyaṃ māṃsamāhāraṃ putramāṃsopamaṃ punaḥ / mātrayā pratikūlaṃ ca yogī piṇḍaṃ samācaret // lank_8.22 //
maitrīvihāriṇāṃ nityaṃ sarvathāṃ garhitaṃ mayā / siṃhavyāghravṛkādyaiśca saha ekatra saṃbhavet // lank_8.23 //
tasmānna bhakṣayenmāṃsamudvejanakaraṃ nṛṇām / mokṣadharmaviruddhatvādāryāṇāmeṣa vai dhvajaḥ // lank_8.24 //
iti laṅkāvatārātsarvabuddhapravacanahṛdayānmāṃsabhakṣaṇaparivarto 'ṣṭamaḥ //
start parivarta 9
dhāraṇīparivarto nāma navamaḥ /
atha khalu bhagavān mahāmatiṃ bodhisattvaṃ mahāsattvamāmantrayate sma - udgṛhṇa tvaṃ mahāmate laṅkāvatāre mantrapadāni yānyatītānāgatapratyutpannairbuddhairbhagavadbhirbhāṣitāni, bhāṣante, bhāṣiṣyante ca / ahamapyetarhi bhāṣiṣye dharmabhāṇakānāṃ parigrahārtham / tadyathā / tuṭṭe 2 / vuṭṭe 2 / paṭṭe 2 / kaṭṭe 2 / amale 2 / vimale 2 / nime 2 / hime 2 / vame 2 / kale 2 / kale 2 / aṭṭe maṭṭe / vaṭṭe tuṭṭe / jñeṭṭe spuṭṭe / kaṭṭe 2 / laṭṭe paṭṭe / dime 2 / cale 2 / pace pace / bandhe 2 / añce mañce / dutāre 2 / patāre 2 / akke 2 / sarkke 2 / cakre 2 / dime 2 / hime 2 / ṭu ṭu ṭu ṭu / 4 / ḍu ḍu ḍu ḍu / 4 / ru ru ru ru / 4 / phu phu phu phu / 4 / svāhā //
imāni mahāmate mantrapadāni laṅkāvatāre mahāyānasūtre / yaḥ kaścinmahāmate kulaputro vā kuladuhitā vā imāni mantrapadānyudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati, na tasya kaścidavatāraṃ lapsyate devo vā devī vā nāgo vā nāgī vā yakṣo vā yakṣī vā asuro vā asurī vā garuḍo vā garuḍī vā kinnaro vā kinnarī vā mahorago vā mahoragī vā gandharvo vā gandharvī vā bhūto vā bhūtī vā kumbhāṇḍo vā kumbhāṇḍī vā piśāco vā piśācī vā ostārako vā austārakī vā apasmāro vā apasmārī vā rākṣaso vā rākṣasī vā ḍāko vā ḍākinī vā ojohāro vā ojohārī vā kaṭapūtano vā kaṭapūtanī vā amanuṣyo vā amanuṣyī vā, sarve te 'vatāraṃ na lapsyate / sa cedviṣamagraho bhaviṣyati, so 'syāṣṭottaraśatābhimantritena rodan krandanto kaṃ diśaṃ dṛṣṭvā yāsyati //
punaraparāṇi mahāmate mantrapadāni bhāṣiṣye / tadyathā - padme padmadeve / hine hini hine / cu cule culu cule / phale phula phule / yule ghule yula yule / ghule ghula ghule / pale pala pale / muñce 3 / chinde bhinde bhañje marde pramarde dinakare svāhā //
imāni mahāmate mantrapadāni yaḥ kaścitkulaputro vā kuladuhitā vā udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati, tasya na kaścidavatāraṃ lapsyate devo vā devī vā nāgo vā nāgī vā yakṣo vā yakṣī vā asuro vā asurī vā garuḍo vā garuḍī vā kinnaro vā kinnarī vā mahorago vā mahoragī vā gandharvo vā gandharvī vā bhūto vā bhūtī vā kumbhāṇḍo vā kumbhāṇḍī vā piśāco vā piśācī vā ostārako vā ostārakī vā, apasmāro vā apasmārī vā, rākṣaso vā rākṣasī vā, ḍāko vā ḍākinī vā, ojoharo vā ojoharī vā, kaṭapūtano vā kaṭapūtanī vā, manuṣyo vā manuṣyī vā, sarve te 'vatāraṃ na lapsyate / ya imāni mantrapadāni paṭhiṣyati, tena laṅkāvatārasūtraṃ paṭhitaṃ bhaviṣyati / imāni bhagavatā mantrapadāni bhāṣitāni rākṣasānāṃ nivāraṇārtham //
iti laṅkāvatāre dhāraṇīparivarto nāma navamaḥ //
start parivarta 10
sagāthakam /
atha khalu mahāmatirbodhisattvo mahāsattvo bhagavantametadavocat -
utpādabhaṅgarahito lokaḥ khepuṣpasaṃnibhaḥ / sadasannopalabdho 'yaṃ prajñayā kṛpayā ca te // lank_10.1 //
śāśvatocchedavarjyaśca lokaḥ svapnopamaḥ sadā / sadasannopalabdho 'yaṃ prajñayā kṛpayā ca te // lank_10.2 //
māyopamāḥ sarvadharmāścittavijñānavarjitāḥ / sadasannopalabdhāste prajñayā kṛpayā ca te // lank_10.3 //
dharmapudgalanairātmyaṃ kleśajñeyaṃ ca te sadā / viśuddhamanimittena prajñayā kṛpayā ca te // lank_10.4 //
na nirvāsi na nirvāṇe na nirvāṇaṃ tvayi sthitam / buddhiboddhavyarahitaṃ sadasatpakṣavarjitam // lank_10.5 //
ye paśyanti muniṃ śāntamevamutpattivarjitam / te bhavantyanupādānā ihāmutra nirañjanāḥ // lank_10.6 //
mṛgatṛṣṇā yathā grīṣme spandate cittamohanī / mṛgā gṛhṇanti pānīyaṃ vastu tasya na vidyate // lank_10.7 //
evaṃ vijñānabījo 'yaṃ spandate dṛṣṭigocare / bālā gṛhṇanti jāyantaṃ timiraṃ taimirā yathā // lank_10.8 //
dhyātā dhyānaṃ ca dhyeyaṃ ca prahāṇaṃ satyadarśanam / kalpanāmātramevedaṃ yo budhyati sa mucyati // lank_10.9 //
asārakā ime dharmā manyanāyāḥ samutthitāḥ / sāpyatra manyanā śūnyā yayā śūnyeti manyate // lank_10.10 //
jalavṛkṣacchāyāsadṛśāḥ skandha vijñānapañcamāḥ / māyāsvapnopamaṃ dṛśyaṃ vijñaptyā na vikalpayet // lank_10.11 //
māyāvetālayantrābhaṃ svapnaṃ vidyuddhanaṃ sadā / trisaṃtativyavacchinnaṃ jagatpaśyan vimucyate // lank_10.12 //
ayoniśo vikalpena vijñānaṃ saṃpravartate / aṣṭaghā navadhā citraṃ taraṃgāṇi mahodadhau // lank_10.13 //
vāsanairbṛṃhitaṃ nityaṃ buddhyā mūlaṃ sthirāśrayam / bhramate gocare cittamayaskānte yathāyasam // lank_10.14 //
āśritā sarvabhūteṣu gotrabhūstarkavarjitā / nivartate kriyāmuktā jñānajñeyavivarjitā // lank_10.15 //
māyopamaṃ samādhiṃ ca daśabhūmivinirgatam / paśyatha cittarājānaṃ saṃjñāvijñānavarjitam // lank_10.16 //
parāvṛttaṃ yadā cittaṃ tadā tiṣṭhati śāśvatam / vimāne padmasaṃkāśe māyāgocarasaṃbhave // lank_10.17 //
tasmin pratiṣṭhito bhavatyanābhogacariṃ gataḥ / karoti sattvakāryāṇi viśvarūpāmaṇiryathā // lank_10.18 //
saṃskṛtāsaṃskṛtaṃ nāsti anyatra hi vikalpanāt / bālā gṛhṇanti dhiṅbhūḍhā vandhyāḥ svapne yathā sutam // lank_10.19 //
naiḥsvābhāvyamanutpādo pudgalaḥ skandha saṃtatiḥ / pratyayā dhātavo jñeyā śūnyatā ca bhavābhavam // lank_10.20 //
upāyadeśanā mahyaṃ nāhaṃ deśemi lakṣaṇam / bālā gṛhṇanti bhāvena lakṣaṇaṃ lakṣyameva ca // lank_10.21 //
sarvasya vettā na ca sarvavettā sarvasya madhye na ca sarvamasti / bālā vikalpenti budhaśca loko na cāpi budhyāmi na ca bodhayāmi // lank_10.22 //
prajñaptirnāmamātreyaṃ lakṣaṇena na vidyate / skandhāḥ keśoṇḍukākārā yatra bālairvikalpyate // lank_10.23 //
nābhūtvā jāyate kiṃcitpratyayairna vinaśyate / vandhyāsutākāśapuṣpaṃ yadā paśyati saṃskṛtam / tadā grāhaśca grāhyaṃ ca bhrāntiṃ dṛṣṭvā nivartate // lank_10.24 //
nāhaṃ nirvāmi bhāvena kriyayā lakṣaṇena ca / vikalpahetuvijñānanivṛtternirvṛto hyaham / (na vinaśyati lakṣaṇaṃ yatra bālairvikalpyate) // lank_10.25 //
yathā kṣīṇe mahatyoghe taraṃgāṇāmasaṃbhavaḥ / tathā vijñānavaicitryaṃ niruddhaṃ na pravartate // lank_10.26 //
śūnyāśca niḥsvabhāvāśca māyopamā ajātakāḥ / sadasanto na vidyante bhāvāḥ svapnopamā ime // lank_10.27 //
svabhāvamekaṃ deśemi tarkavijñaptivarjitam / āryāṇāṃ gocaraṃ divyaṃ svabhāvadvayavarjitam // lank_10.28 //
khadyotā iva mattasya yathā citrā na santi ca / dṛśyante dhātusaṃkṣobhādevaṃ lokaḥ svabhāvataḥ // lank_10.29 //
tṛṇakāṣṭhakaṭhalleṣu yathā māyā virājate / na cāsau vidyate māyā evaṃ dharmāḥ svabhāvataḥ // lank_10.30 //
na grāhako na ca grāhyaṃ na bandhyo na ca bandhanam / māyāmarīcisadṛśaṃ svapnākhyaṃ timiraṃ yathā // lank_10.31 //
yadā paśyati tattvārthī nirvikalpo nirañjanaḥ / tadā yogaṃ samāpanno drakṣyate māṃ na saṃśayaḥ // lank_10.32 //
na hyatra kācidvijñaptirnabhe yadvanmarīcayaḥ / evaṃ dharmān vijānanto na kiṃcitpratijānati // lank_10.33 //
sadasataḥ pratyayeṣu dharmāṇāṃ nāsti saṃbhavaḥ / bhrāntaṃ traidhātuke cittaṃ vicitraṃ khyāyate yataḥ // lank_10.34 //
svapnaṃ ca lokaṃ ca samasvabhāvaṃ rūpāṇi citrāṇi hi tatra cāpi / dṛśyanti bhogaṃ spariśaṃ samānaṃ dehāntagaṃ lokaguruṃ kriyāṃ ca // lank_10.35 //
cittaṃ hi traidhātukayoniretadbhrāntaṃ hi cittamihamutra dṛśyate / na kalpayellokamasatta eṣāmetādṛśīṃ lokagatiṃ viditvā // lank_10.36 //
saṃbhavaṃ vibhavaṃ caiva mohātpaśyanti bāliśāḥ / na saṃbhavaṃ na vibhavaṃ prajñāyukto vipaśyati // lank_10.37 //
akaniṣṭhabhavane divye sarvapāpavivarjite / nirvikalpāḥ sadā yuktāścittacaittavivarjitāḥ // lank_10.38 //
balābhijñāvaśiprāptāḥ tatsamādhigatiṃgatāḥ / tatra budhyanti saṃbuddhā nirmitastviha budhyate // lank_10.39 //
nirmāṇakoṭyo hyamitā buddhānāṃ niścaranti ca / sarvatra bālāḥ śṛṇvanti dharmaṃ tebhyaḥ pratiśrutvā (?) // lank_10.40 //
ādimadhyāntanirmuktaṃ bhāvābhāvavivarjitam / vyāpinamacalaṃ śuddhamacitraṃ citrasaṃbhavam // lank_10.41 //
vijñaptigotrasaṃchannamālīnaṃ sarvadehinām / bhrānteśca vidyate māyā na māyā bhrāntikāraṇam // lank_10.42 //
cittasya mohenāpyasti yatkiṃcidapi vidyate / svabhāvadvayanibaddhamālayavijñānanirmitam / lokaṃ vijñaptimātraṃ ca dṛṣṭyaughaṃ dharmapudgalam // lank_10.43 //
vibhāvya lokamevaṃ tu parāvṛtto yadā bhavet / tadā putro bhavenmahyaṃ niṣpannadharmavartakaḥ // lank_10.44 //
uṣṇadravacalakaṭhinā dharmā bālairvikalpitāḥ / asadbhūtasamāropo nāsti lakṣyaṃ na lakṣaṇam // lank_10.45 //
aṣṭadravyakametattu kāyasaṃsthānamindriyam / rūpaṃ kalpanti vai bālā bhrāntāḥ saṃsārapañjare // lank_10.46 //
hetupratyayasāmagryā bālāḥ kalpanti saṃbhavam / ajānānā nayamidaṃ bhramanti tribhavālaye // lank_10.47 //
sarvabhāvāsvabhāvā ca vacanamapi nṛṇām / kalpanāccāpi nirmāṇaṃ nāsti svapnopamaṃ bhavam / parīkṣenna saṃsarennāpi nirvāyāt // lank_10.48 //
cittaṃ vicitraṃ bījākhyaṃ khyāyate cittagocaram / khyātau kalpanti utpattiṃ bālāḥ kalpadvaye ratāḥ // lank_10.49 //
ajñāna tṛṣṇā karmaṃ ca cittacaittā na mārakam / pravartati tato yasmātpāratantryaṃ hi tanmatam // lank_10.50 //
te ca kalpanti yadvastu cittagocaravibhramam / kalpanāyāmaniṣpannaṃ mithyābhrāntivikalpitam // lank_10.51 //
cittaṃ pratyayasaṃbaddhaṃ pravartati śarīriṇām / pratyayebhyo vinirmuktaṃ na paśyāmi vadāmyaham // lank_10.52 //
pratyayebhyo vinirmuktaṃ svalakṣaṇavivarjitam / na tiṣṭhati yadā dehe tena mahyamagocaram // lank_10.53 //
rājā śreṣṭhī yathā putrān vicitrairmṛgasādṛśaiḥ / pralobhya krīḍati gṛhe vane mṛgasamāgamam // lank_10.54 //
tathāhaṃ lakṣaṇaiścitrairdharmāṇāṃ pratibimbakaiḥ / pratyātmavedyāṃ hi sutāṃ bhūtakoṭiṃ vadāmyaham // lank_10.55 //
taraṃgā hyudadheryadvatpavanapratyayoditāḥ / nṛtyamānāḥ pravartante vyucchedaścaḥ na vidyate // lank_10.56 //
ālayaughastathā nityaṃ viṣayapavaneritaḥ / citraistaraṃgavijñānairnṛtyamānaḥ pravartate // lank_10.57 //
grāhyagrāhakabhāvena cittaṃ namati dehinām / dṛśyasya lakṣaṇaṃ nāsti yathā bālairvikalpyate // lank_10.58 //
paramālayavijñānaṃ vijñaptirālayaṃ punaḥ / grāhyagrāhakāpagamāttathatāṃ deśayāmyaham // lank_10.59 //
nāsti skandheṣvātmā na sattvo na ca pudgalaḥ / utpadyate ca vijñānaṃ vijñānaṃ ca nirudhyate // lank_10.60 //
nimnonnataṃ yathā citre dṛśyate na ca vidyate / tathā bhāveṣu bhāvatvaṃ dṛśyate na ca vidyate // lank_10.61 //
gandharvanagaraṃ yadvadyathā ca mṛgatṛṣṇikā / dṛśyaṃ khyāti tathā nityaṃ prajñayā ca na vidyate // lank_10.62 //
pramāṇendriyanirvṛttaṃ na kāryaṃ nāpi kāraṇam / buddhiboddhavyarahitaṃ lakṣyalakṣaṇavarjitam // lank_10.63 //
skandhān pratītya saṃbuddho na dṛṣṭaḥ kenacitkvacit / yo na dṛṣṭaḥ kvacitkena kutastasya vibhāvanā // lank_10.64 //
pratyayairhetudṛṣṭāntaiḥ pratijñā kāraṇena ca / svapnagandharvacakreṇa marīcyā somabhāskaraiḥ // lank_10.65 //
adṛśyaṃ kulādidṛṣṭāntairutpattiṃ vādayāmyaham / svapnavibhramamāyākhyaṃ śūnyaṃ vai kalpitaṃ jagat // lank_10.66 //
anāśritaśca trailokye adhyātmaṃ ca bahistathā / anutpannaṃ bhavaṃ dṛṣṭvā kṣāntyanutpatti jāyate // lank_10.67 //
māyopamasamādhiṃ ca kāyaṃ manomayaṃ punaḥ / abhijñā vaśitā tasya balā cittasya citritā // lank_10.68 //
bhāvā yeṣāṃ hyanutpannāḥ śūnyā vai asvabhāvakāḥ / teṣāmutpadyate bhrāntiḥ pratyayaiśca nirudhyate // lank_10.69 //
cittaṃ hi khyāti cittasya bahirdhā khyāti rūpiṇaḥ / anyanna vidyate dṛśyaṃ yathā bālairvikalpyate // lank_10.70 //
saṃkalā buddhabimbaṃ ca bhūtānāṃ ca vidāraṇam / adhiṣṭhanti jagaccitraṃ prajñaptyā vai suśikṣitāḥ // lank_10.71 //
dehaḥ pratiṣṭhā bhogaśca grāhyavijñaptayastrayaḥ / mana udgrahavijñaptivikalpo grāhakāstrayaḥ // lank_10.72 //
vikalpaśca vikalpyaṃ ca yāvattvakṣaragocaram / tāvattattvaṃ na paśyanti tārkikāstarkavibhramāt // lank_10.73 //
naiḥsvabhāvyaṃ hi bhāvānāṃ yadā budhyanti prajñayā / tadā viśramati yogī ānimittapratiṣṭhitaḥ // lank_10.74 //
masimrakṣitako yadvadgṛhyate kurkuṭo 'budhaiḥ / sa evāyamajānānairbālairyānatrayaṃ tathā // lank_10.75 //
na hyatra śrāvakāḥ kecinnāsti pratyekayānikāḥ / yaccaitaddṛśyate rūpaṃ śrāvakasya jinasya ca / nirmāṇaṃ deśayantyete bodhisattvāḥ kṛpātmakāḥ // lank_10.76 //
vijñaptimātraṃ tribhavaṃ svabhāvadvayakalpitam / parāvṛttastu tathatā dharmapudgalasaṃcarāt // lank_10.77 //
somabhāskaradīpārcirbhūtāni maṇayastathā / nirvikalpāḥ pravartante tathā buddhasya buddhatā // lank_10.78 //
keśoṇḍukaṃ yathā mithyā gṛhyate taimirairjanaiḥ / tathā bhāvavikalpo 'yaṃ mithyā bālairvikalpyate // lank_10.79 //
sthitibhaṅgotpattirahitā nityānityavivarjitāḥ / saṃkleśavyavadānākhyā bhāvāḥ keśoṇḍukopamāḥ // lank_10.80 //
puttalikaṃ yathā kaścitkanakābhaṃ paśyate jagat / na hyasti kanakaṃ tatra bhūmiśca kanakāyate // lank_10.81 //
evaṃ hi dūṣitā bālāścittacaittairanādikaiḥ / māyāmarīciprabhavaṃ bhāvaṃ gṛhṇanti tattvataḥ // lank_10.82 //
ekabījamabījaṃ ca samudraikaṃ ca bījakam / sarvabījakamapyetaccittaṃ paśyatha citrikam // lank_10.83 //
ekaṃ bījaṃ yadā śuddhaṃ parāvṛttamabījakam / samaṃ hi nirvikalpatvādudrekājjanmasaṃkaraḥ / bījamāvahate citraṃ sarvabījaṃ taducyate // lank_10.84 //
na hyatrotpadyate kiṃcitpratyayairna nirudhyate / utpadyante nirudhyante pratyayā eva kalpitāḥ // lank_10.85 //
prajñaptimātraṃ tribhavaṃ nāsti vastu svabhāvataḥ / prajñaptivastubhāvena kalpayiṣyanti tārkikāḥ // lank_10.86 //
bhāvasvabhāvajijñāsā na hi bhrāntirnivāryate / bhāvasvabhāvānutpattirevaṃ dṛṣṭvā vimucyate // lank_10.87 //
na māyā nāstisādharmyādbhāvānāṃ kathyate 'stitā / vitathāśuvidyutsadṛśāstena māyopamāḥ smṛtāḥ // lank_10.88 //
na cotpadyā na cotpannāḥ pratyayo 'pi na kecana / saṃvidyante kvacittena vyavahāraṃ tu kathyate // lank_10.89 //
na bhaṅgotpādasaṃkleśaḥ pratyayānāṃ nivāryate / yattu bālā vikalpenti pratyayaiḥ saṃnivāryate // lank_10.90 //
na svabhāvo na vijñaptirna vastu na ca ālayaḥ / bālairvikalpitā hyete vaśabhūtaiḥ kutārkikaiḥ // lank_10.91 //
cittamātraṃ yadā lokaṃ prapaśyanti jinātmajāḥ / tadā nairvāṇikaṃ kāyaṃ kriyāsaṃskāravarjitam / labhante te balābhijñāvaśitaiḥ saha saṃyutam // lank_10.92 //
sarvarūpāvabhāsaṃ hi yadā cittaṃ pravartate / nātra cittaṃ na rūpāṇi bhrāntaṃ cittamanādikam // lank_10.93 //
tadā yogī hyanābhāsaṃ prajñayā paśyate jagat / nimittaṃ vastuvijñaptirmanovispanditaṃ ca yat / atikramya tu putrā me nirvikalpāścaranti te // lank_10.94 //
gandharvanagaraṃ māyā keśoṇḍuka marīcikā / asatyāḥ satyataḥ khyānti tathā bhāveṣu bhāvanā // lank_10.95 //
anutpannāḥ sarvabhāvā bhrāntimātraṃ hi dṛśyate / bhrāntiṃ kalpenti utpannāṃ bālāṃ kalpadvaye ratāḥ // lank_10.96 //
aupapattyaṅgikaṃ cittaṃ vicitraṃ vāsanāsaṃbhavam / pravartate taraṃgaughaṃ tacchedānna pravartate // lank_10.97 //
vicitrālambanaṃ citraṃ yathā citte pravatate / tathākāśe ca kuḍye ca kasmānnābhipravartate // lank_10.98 //
nimitaṃ kiṃcidālambya yadi cittaṃ pravartate / pratyayairjanitaṃ cittaṃ cittamātraṃ na yujyate // lank_10.99 //
cittena gṛhyate cittaṃ nāsti kiṃcitsahetukam / cittasya dharmatā śuddhā gagane nāsti vāsanā // lank_10.100 //
svacittābhiniveśena cittaṃ vai saṃpravartate / bahirdhā nāsti vai dṛśyamato vai cittamātrakam // lank_10.101 //
cittamālayavijñānaṃ mano yanmanyanātmakam / gṛhṇāti viṣayān yena vijñānaṃ hi taducyate // lank_10.102 //
cittamavyākṛtaṃ nityaṃ mano hyubhayasaṃcaram / vartamānaṃ hi vijñānaṃ kuśalākuśalaṃ hi tat // lank_10.103 //
dvāraṃ hi paramārthasya vijñaptidvayavarjitam / yānatrayavyavasthānaṃ nirābhāse sthitaṃ kutaḥ // lank_10.104 //
cittamātraṃ nirābhāsaṃ vihārā buddhabhūmiśca / etaddhi bhāṣitaṃ buddhairbhāṣante bhāṣayanti ca // lank_10.105 //
cittaṃ hi bhūmayaḥ sapta nirābhāsā ca aṣṭamī / dve bhūmayo vihāraśca śeṣā bhūmirmamātmikā // lank_10.106 //
pratyātmavedyā śuddhā ca bhūmiścāpi mamātmikā / māheśvaraparasthānamakaniṣṭhe virājate // lank_10.107 //
hutāśanasyaiva yathā niścerustasya raśmayaḥ / citrā manoharāḥ saumyāstribhavaṃ nirmiṇanti ye // lank_10.108 //
nirmāya tribhavaṃ kiṃcitkiṃcidvai pūrvanirmitam / tatra deśanti yānāni eṣā bhūmirmamātmikā // lank_10.109 //
nāsti kālo hyadhigame bhūmīnāṃ kṣatresaṃkrame / cittamātramatikramya nirābhāse sthitaṃ phalam // lank_10.110 //
asattā caiva sattā ca dṛśyate ca vicitratā / bālā grāhaviparyastā viparyāso hi citratā // lank_10.111 //
nirvikalpaṃ yadi jñānaṃ vastvastīti na yujyate / yasmāccittaṃ na rūpāṇi nirvikalpaṃ hi tena tat // lank_10.112 //
indriyāṇi ca māyākhyā viṣayāḥ svapnasaṃnibhāḥ / kartā karma kriyā caiva sarvathāpi na vidyate // lank_10.113 //
dhyānāni cāpramāṇāni ārūpyāśca samādhayaḥ / saṃjñānirodho nikhilaścittamātre na vidyate // lank_10.114 //
srotāpattiphalaṃ caiva sakṛdāgāmiphalaṃ tathā / anāgāmiphalaṃ caiva arhattvaṃ cittavibhramaḥ // lank_10.115 //
śūnyamanityaṃ kṣaṇikaṃ bālāḥ kalpanti saṃskṛtam / nadīdīpādidṛṣṭāntaiḥ kṣaṇikārtho vikalpyate // lank_10.116 //
nirvyāpāraṃ tu kṣaṇikaṃ viviktaṃ kriyavarjitam / anutpattiṃ ca dharmāṇāṃ kṣaṇikārthaṃ vadāmyahyam // lank_10.117 //
saccāsato hyanutpādaḥ sāṃkhyavaiśeṣikaiḥ smṛtaḥ / avyākṛtāni sarvāṇi taireva hi prakāśitam // lank_10.118 //
caturvidhaṃ vyākaraṇamekāṃśaparipṛcchanam / vibhajyasthāpanīyaṃ ca tīrthavādanivāraṇam // lank_10.119 //
sarvaṃ vidyati saṃvṛtyāṃ paramārthe na vidyate / dharmāṇāṃ niḥsvabhāvatvaṃ paramārthe 'pi dṛśyate / upalabdhiniḥsvabhāve saṃvṛtistena ucyate // lank_10.120 //
abhilāpahetuko bhāvaḥ svabhāvo yadi vidyate / abhilāpasaṃbhavo bhāvo nāstīti ca na vidyate // lank_10.121 //
nirvastuko hyabhilāpastatsaṃvṛtyāpi na vidyate / viparyāsasya vastutvāccopalabdhirna vidyate // lank_10.122 //
vidyate cedviparyāso naiḥsvābhāvyaṃ na vidyate / viparyāsasya vastutvādyadyadevopalabhyate / niḥsvabhāvaṃ bhavettaddhi sarvathāpi na vidyate // lank_10.123 //
yadetaddṛśyate citraṃ cittaṃ dauṣṭhulyavāsitam / rūpāvabhāsagrahaṇaṃ bahirdhā cittavibhramam // lank_10.124 //
vikalpenāvikalpena vikalpo hi prahīyate / vikalpenāvikalpena śūnyatātattvadarśanam // lank_10.125 //
māyāhastī yathā citraṃ patrāṇi kanakā yathā / tathā dṛśyaṃ nṛṇāṃ khyāti citte ajñānavāsite // lank_10.126 //
āryo na paśyate bhrāntiṃ nāpi tattvaṃ tadantare / bhrāntireva bhavettattvaṃ yasmāttattvaṃ tadantare // lank_10.127 //
bhrāntiṃ vidhūya sarvāṃ tu nimittaṃ yadi jāyate / saiva cāsya bhavedbhrāntiraśuddhaṃ timiraṃ yathā // lank_10.128 //
keśoṇḍukaṃ taimiriko yathā gṛhṇāti vibhramāt / viṣayeṣu tadvadbālānāṃ grahaṇaṃ saṃpravartate // lank_10.129 //
keśoṇḍukaprakhyamidaṃ marīcyudakavibhramam / tribhavaṃ svapnamāyābhaṃ vibhāvento vimucyate // lank_10.130 //
vikalpaśca vikalpyaśca vikalpasya pravartate / bandho bandhyaśca baddhaśca ṣaḍete mokṣahetavaḥ // lank_10.131 //
na bhūmayo na satyāni na kṣetrā na ca nirmitāḥ / buddhāḥ pratyekabuddhāśca śrāvakāścāpi kalpitāḥ // lank_10.132 //
pudgalaḥ saṃtatiḥ skandhāḥ pratyayā hyaṇavastathā / pradhānamīśvaraḥ kartā cittamātre vikalpyate // lank_10.133 //
cittaṃ hi sarvaṃ sarvatra sarvadeheṣu vartate / vicitraṃ gṛhyate 'sadbhiścittamātraṃ hyalakṣaṇam // lank_10.134 //
na hyātmā vidyate skandhe skandhāścaiva hi nātmani / na te yathā vikalpyante na ca te vai na santi ca // lank_10.135 //
astitvaṃ sarvabhāvānāṃ yathā bālairvikalpyate / yadi te bhavedyathādṛṣṭāḥ sarve syustattvadarśinaḥ // lank_10.136 //
abhāvātsarvadharmaṇāṃ saṃkleśo nāsti śuddhi ca / na ca te tathā yathādṛṣṭā na ca te vai na santi ca // lank_10.137 //
bhrāntirnimittaṃ saṃkalpaḥ paratantrasya lakṣaṇam / tasminnimitte yannāma tadvikalpitalakṣaṇam // lank_10.138 //
nāmanimittasaṃkalpo yadā tasya na jāyate / pratyayāvastusaṃketaṃ pariniṣpannalakṣaṇam // lank_10.139 //
vaipākikāśca ye buddhā jinā nairmāṇikāśca ye / sattvāśca bodhisattvāśca kṣetrāṇi ca diśe diśe // lank_10.140 //
nisyandadharmanirmāṇā jinā nairmāṇikāśca ye / sarve te hyamitābhasya sukhāvatyā vinirgatāḥ // lank_10.141 //
yacca nairmāṇikairbhāṣṭaṃ yacca bhāṣṭaṃ vipākajaiḥ / sūtrāntavaipulyanayaṃ tasya saṃdhiṃ vijānatha // lank_10.142 //
yadbhāṣitaṃ jinasutairyacca bhāṣanti nāyakāḥ / yaddhi nairmāṇikābhāṣṭaṃ na tu vaipākikairjinaiḥ // lank_10.143 //
anutpannā hyamī dharmā na caivaite na santi ca / gandharvanagarasvapnamāyānirmāṇasādṛśāḥ // lank_10.144 //
cittaṃ pravartate cittaṃ cittameva vimucyate / cittaṃ hi jāyate nānyaccittameva nirudhyate // lank_10.145 //
arthābhāsaṃ nṛṇāṃ cittaṃ cittaṃ vai khyāti kalpitam / nāstyarthaścittamātreyaṃ nirvikalpo vimucyate // lank_10.146 //
anādikālaprapañcadauṣṭhulyaṃ hi samāhitam / vikalpo bhāvitastena mithyābhāsaṃ pravartate // lank_10.147 //
arthābhāse ca vijñāne jñānaṃ tathatāgocaram / parāvṛttaṃ nirābhāsamāryāṇāṃ gocare hyasau // lank_10.148 //
arthapravicayaṃ dhyānaṃ dhyānaṃ bālopacārikam / tathatārambaṇaṃ dhyānaṃ dhyānaṃ tāthāgataṃ śubham // lank_10.149 //
parikalpitaṃ svabhāvena sarvadharmā ajānakāḥ / paratantraṃ samāśritya vikalpo bhramate nṛṇām // lank_10.150 //
paratantraṃ yathā śuddhaṃ vikalpena visaṃyutam / parāvṛttaṃ hi tathatā vihāraḥ kalpavarjitaḥ // lank_10.151 //
mā vikalpaṃ vikalpetha vikalpo nāsti satyataḥ / bhrāntiṃ vikalpayantasya grāhyagrāhakayorna tu / bāhyārthadarśanaṃ kalpaṃ svabhāvaḥ parikalpitaḥ // lank_10.152 //
yena kalpena kalpenti svabhāvaḥ pratyayodbhavaḥ / bāhyārthadarśanaṃ mithyā nāstyarthaṃ cittameva tu // lank_10.153 //
yuktyā vipaśyamānānāṃ grāhagrāhyaṃ nirudhyate / bāhyo na vidyate hyartho yathā bālairvikalpyate // lank_10.154 //
vāsanairlulitaṃ cittamarthābhāsaṃ pravartate / kalpadvayanirodhena jñānaṃ tathatagocaram // lank_10.155 //
utpadyate hyanābhāsamacintyamāryagocaram / nāmanimittasaṃkalpaḥ svabhāvadvayalakṣaṇam / samyagjñānaṃ hi tathatā pariniṣpannalakṣaṇam // lank_10.156 //
mātāpitṛsamāyogādālayamanasaṃyutam / ghṛtakumbhe mūṣikā yadvatsaha śukreṇa vardhate // lank_10.157 //
peśīghanārbudaṃ piṭakamaśubhaṃ karmacitritam / karmavāyumahābhūtaiḥ phalavatsaṃprapadyate // lank_10.158 //
pañcapañcakapañcaiva vraṇāścaiva navaiva tu / nakhadantaromasaṃchannaḥ sphuramāṇaḥ prajāyate // lank_10.159 //
prajātamātraṃ viṣṭhākṛmiṃ suptabuddheva mānavaḥ / cakṣuṣā sphurate rūpaṃ vivṛddhiṃ yāti kalpanāt // lank_10.160 //
tālvoṣṭhapuṭasaṃyogādvikalpenāvadhāryate / vācā pravartate nṝṇāṃ śukasyeva vikalpanā // lank_10.161 //
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
