Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 4/5

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa

Lalitavistara

Thông tin
GRETIL — P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1958 (Buddhist Sanskrit Texts, 1).CC BY-NC-SA 4.0

iti hi bhikṣavo māraḥ pāpīyān sārthavāhasya vacanamakṛtvā mahatīṃ caturaṅginīṃ senāmudyojayati sma mahābalaraṇaśauṇḍāṃ bhīṣaṇāṃ romaharṣaṇīmadṛṣṭāśrutapūrvāṃ devamanuṣyairbahuvidhamukhavikārakoṭinayutaśatasahasravikāraprakārāṃ bhujagaśatasahasrakaracaraṇakuṭilapariveṣṭitaśarīrāṃ asidhanuśaraśaktitomarakuṭhārapaṭṭisabhuśuṇḍimusaladaṇḍapāśagadācakravajrakaṇayadharāṃ varavarmakavacavarmitaśarīrāṃ viparītaśiraḥkaracaraṇanayanāṃ jvalitaśironayanavadanāṃ duḥsaṃsthitodarapāṇipādamugratejovadanāṃ paramavikṛtavadanadarśanāṃ vikarālavikṛtadaṃṣṭrāṃ ghanabahuvipulapralambajihvāṃ suṇḍikakiliñjasadṛśajihvāṃ jvalanasadṛśakṛṣṇasarpaviṣapūrṇaraktanetrām / keciddhi tatrāśīviṣān vamanti sma / kecitkaratalairāśīviṣān parigṛhya bhakṣayanti sma / garuḍā iva sāgarādabhyutkṣipya kecinnaramāṃsarudhirakaracaraṇaśiroyakṛdantrapurīṣādīṃśca bhakṣayanti sma / kecijjvalitapiṅgalakṛṣṇanīlaraktakadrukarālavicitrarūpāḥ / kecidvikṛtakūpaprajvalitotpāṭitavikṛtakaṭākṣāḥ / kecitparivṛttajvalitavikṛtanayanāḥ /(vaidya 222) kecijjvalitān parvatān parigṛhya salīlamapareṣu parvateṣu abhirūḍhā āgacchanti sma / kecitsamūlān vṛkṣānutpāṭya bodhisattvābhimukhā abhidhāvanti sma / kecidajakaṇaśūrpakarṇahastikarṇalambakarṇavarāhakarṇāḥ / kecid vṛkakarṇāḥ / keciddakodariṇo durbalakāyā asthikaṅkālasaṃghāṭamabhinirmāya bhagnanāsāḥ kumbhodarāḥ karoṭapādā ucchuṣkatvagmāṃsarudhirāḥ chinnakarṇanāsākaracaraṇanayanottamāṅgāḥ / kecidrudhirapipāsayā śirāṃsi parasparaṃ nikṛntanti sma /

keciddhrinnavikṛtabhairavarūkṣasvarāḥ phutphutkārapicutkāraphuluphuluprakṣveḍitāni kurvanti sma / kecidāhuḥ - āharata haratābhihanata hanata bandhata gṛhṇata chindata bhindata mathayatotkṣipata nāśayatemaṃ śramaṇaṃ gautamaṃ sārdhaṃ drameṇeti bruvanti sma / kecidbheruṇḍakaśṛgālasūkaragardabhagohastyaśvoṣṭrakharamahiṣaśaśacamarakhaḍgaśarabhanānāpratibha - yaraudravikṛtavaktrāḥ / kecitsiṃhavyāghraṛkṣavarāhavānaradvīpibiḍālachāgalorabhrasarpanakulamatsyamakaraśiśumārakūrmakāka - gṛghrolūkagaruḍādisadṛśātmabhāvāḥ / kecidvirūparūpāḥ / kecidekaśīrṣā dviśīrṣā yāvacchatasahasraśīrṣāḥ / kecidaśīrṣāḥ / kecidekabhujā yāvacchatasahasrabhujāḥ / kecidabhujāḥ / kecidekapādakāḥ / kecidyāvacchatasahasrapādāḥ / kecidapādakāḥ / kecitkarṇamukhanāsikākṣinābhisrotobhirāśīviṣānniścārayanti sma / kecidasidhanuśaraśaktipaṭṭiśaparaśucakratomarakaṇayavajrabhuśuṇḍibhindipālādīni nānāpraharaṇāni bhrāmayanto nṛtyanto bodhisattvaṃ saṃtarjayanti sma / kecinnarāṅgulīśchitvā mālāguṇān kṛtvā dhārayanti sma / kecicchirobhirasthikarakāñchīrṣakaṭāhakāṃśca mālāguṇamiva kṛtvā dhārayanti sma / kecidāśiviṣapariveṣṭitaśarīrāḥ / kecicchīrṣakaṭāhakān parigṛhya hastyaśvoṣṭragogardabhamahiṣārūḍhāḥ / kecidadhaḥśirasa ūrdhvapādāḥ / kecitsūcīromāṇaḥ /

kecidgogardabhavarāhanakulachāgalorabhrabiḍālakapivṛkaśṛgālaromāṇaḥ āśīviṣān vamanto 'yoguḍāni nirgaranto dhūmaketūnutsṛjanto jvalitatāmralohavarṣaṃ pravarṣanto vidyudvarṣān kṣipanto vajrāśaniṃ pramuñcantastaptāmayovālikāṃ pravarṣantaḥ kālameghān saṃjanayanto vātavṛṣṭimutpādayantaḥ śarameghavarṣānutsṛjantaḥ kālarātriṃ darśayanto rāvaṃ saṃjanayanto bodhisattvamabhidhāvanti sma / kecitpāśān bhrāmayanto mahāparvatān prapātayanto mahāsāgarān kṣobhayanto laṅghayanto mahāparvatāṃścālayanto meruṃ parvatarājaṃ vidhāvantaḥ palāyamānā vikṣipanto 'ṅgapratyaṅgāni bhrāmayantaḥ śarīrāṇi hasanto mahāhāsyāni urāṃsi prasphoṭayantaḥ urāṃsi tāḍayantaḥ keśāṃsi dhunvantaḥ pītamukhāni ca nīlaśarīrā jvalitaśirasa ūrdhvakeśā itastato vegena paridhāvanto bherūṇḍākṣāśca bodhisattvaṃ vibhīṣayanti sma / jīrṇāḥ striyaśca rudantyo bodhisattvamupasaṃkramyaivaṃ vadanti sma - aho putra, hā mama putra, uttiṣṭhottiṣṭha, śīghraṃ prapalāyasva / rākṣasarūpāḥ piśācarūpāḥ kāṇakhañjadurbalāśca pretāḥ kṣutkṣāmākṣā urdhvabāhavo vikṛtāsyāḥ krandanto bhayamupadarśayantastrāsaṃ saṃjanayanto bodhisattvasya purato 'bhidhāvanti sma / tayā caivarūpayā mārasenayā samuditayā samantādaśītiryojanānyāyāmena vistāreṇa sphuṭamabhūt / yathā caikasya mārasyaivaṃ koṭīśatānāṃ trisāhasraparyāpannānāṃ mārāṇāṃ pāpīyasāṃ senābhistiryagūrdhvaṃ ca parisphuṭamabhūt //

tatredamucyate -

yakṣakumbhāṇḍamahoragarūpāḥ rākṣasapretapiśācakarūpāḥ / yattaka loki virūpa suraudrāḥ sarvi ta nirmita tatra śaṭhebhiḥ // lal_21.16 //

ekaśirā dviśirā triśirāśca yāvatsahasraśirā bahuvaktrāḥ / ekabhujā dvibhujā tribhujāśca yāvatsahasrabhujā bahubhujāḥ / ekapadā dvipadā tripadāśca yāvatsahasrapadā bahu anye // lal_21.17 //

nīlamukhāni ca pītaśarīrā pītamukhāni ca nīlaśarīrā / anyamukhāni ca anyaśarīrāḥ ekamupāgatu kiṃkarasainyam // lal_21.18 //

vātu pravāyati varṣati varṣaṃ vidyusahasraśatāni patanti / deva guḍāyati vṛkṣa luḍanti bodhivaṭasya na īryati patram // lal_21.19 //

varṣati deva pravarṣati varṣaṃ ogha vahanti jalākulabhūmim / īdṛśa bhīṣaṇikā bahurāśī yatra acetana vṛkṣa patanti // lal_21.20 //

dṛṣṭva ca tānatibhīṣaṇarūpāṃ sarvi visaṃsthita rūpavirūpāṃ / śrīguṇalakṣaṇatejadharasyā cittu na kampati meru yathaiva // lal_21.21 //

māyasamāṃstatha svapnasamāṃśca abhranibhāṃ samudīkṣati dharmāṃ / īdṛśa dharmanayaṃ vimṛṣanto susthitu dhyāyati saṃsthitu dharme // lal_21.22 //

yasya bhaveta ahaṃ ti mameti bhāva samucchrayi tattvaniviṣṭāḥ / so bibhiyādabuddheḥ sthitu grāhe ātmani saṃbhrami gaccha nirīkṣya // lal_21.23 //

śākyasutastu svabhāvamabhāvaṃ dharma pratītya samutthita buddhā / gaganopamacittu suyukto na bhramate sabalaṃ śaḍha dṛṣṭvā // lal_21.24 //

iti hi bhikṣavo mārasya pāpīyasaḥ putrasahasram / tatra ye māraputrā bodhisattve 'bhiprasannāḥ sārthavāhapūrvaṃgamāḥ, te mārasya dakṣiṇe pārśve sthitā abhūvan / ye mārapākṣikāḥ, te vāme pārśve sthitā abhuvan mārasya pāpīyasaḥ / tatra māraḥ pāpīyāṃstān svān putrānāmantrayate sma - kīdṛśena balena vayaṃ bodhisattvaṃ dharṣayiṣyāmaḥ? tatra dakṣiṇe pārśve sārthavāho nāma māraputraḥ / sa pitaraṃ gāthayā pratyabhāṣat -

suptaṃ prabodhayitumicchati pannagendraṃ suptaṃ prabodhayitumicchati yo gajendram / suptaṃ prabodhayitumicchati yo mṛgendraṃ suptaṃ prabodhayitumicchati so narendram // lal_21.25 //

vāme pārśve durmatirnāma māraputraḥ sa evamāha -

saṃprekṣaṇena hṛdayānyabhisaṃsphuṭanti lokeṣu sāra mahatāmapi pādapānām / kā śaktirasti mama dṛṣṭihatasya tasya saṃjīvituṃ jagati mṛtyuhatasya vāstu // lal_21.26 //

dakṣiṇe madhuranirghoṣo nāmāha -

vṛkṣeṣu sāra ka ihāsti tato bravīṣi dṛṣṭvā bhinanmi manujeṣvatha kā avasthā / meruṃ giriṃ yadi bhinatsi nirīkṣaṇena naivāsya tubhya nayanebhi hatonmiṣeran // lal_21.27 //

api ca /

yaḥ sāgaraṃ taritumicchati vai bhujābhyāṃ toyaṃ ca tasya pibituṃ manujeṣvasantu / śakyaṃ bhavedidamatastu vadāmi duḥkhaṃ yastasya vaktramabhito 'pyamalaṃ nirīkṣet // lal_21.28 //

vāme śatabāhurnāmāha -

mameha dehesmi śataṃ bhujānāṃ kṣipāmi caikena śataṃ śarāṇām / bhinanmi kāyaṃ śramaṇasya tāta sukhī bhava tvaṃ vraja mā vilamba // lal_21.29 //

dakṣiṇe subuddhirāha -

śataṃ bhujānāṃ yadi ko viśeṣo bhujā kimarthaṃ na bhavanti romāḥ / bhujaikamekena tathaiva śūlāḥ taiścāpi kuryānna hi tasya kiṃcit // lal_21.30 //

kiṃ kāraṇam?

maitrāvatastasya muneḥ śarīre viṣaṃ na śastraṃ kramate na cāgniḥ / kṣiptāni śastrāṇi vrajanti puṣpatāṃ maitrī hi lokottarabhāvi tasya // lal_21.31 //

api ca /

divi bhuvi ca jale ca ye balāḍhyāḥ asiparaśugharāśca guhyakā narā vā / kṣamabalamimu prāpya te narendraṃ prabalabalālpabalā bhavanti sarve // lal_21.32 //

vāme ugratejā āha -

antargato 'haṃ dhakṣyāmi praviśyāsya tanuṃ śubhām / vṛkṣaṃ sakoṭaraṃ śuṣkaṃ dāvāgniriva sūkṣmataḥ // lal_21.33 //

dakṣiṇe sunetra āha -

meruṃ dahestvaṃ yadi vāpi kṛtsnaṃ praviśya cāntargatu medinīṃ vā / dagdhuṃ na śakyaḥ sa hi vajrabuddhiḥ tvatsaṃnibhairvālikagaṅgatulyaiḥ // lal_21.34 //

api ca /

caleyurgirayaḥ sarve kṣayaṃ gacchenmahodadhiḥ / candrasūryau patedbhūmau mahī ca vilayaṃ vrajet // lal_21.35 //

lokasyārthe kṛtārambhaḥ pratijñākṛtaniścayaḥ / aprāpyaiṣa varāṃ bodhiṃ notthāsyati mahādrumāt // lal_21.36 //

vāme dīrghabāhurgarvita āha -

ālayaṃ candrasūryāṇāṃ nakṣatrāṇāṃ ca sarvaśaḥ / pāṇināhaṃ pramardāmi taveha bhavane sthitaḥ // lal_21.37 //

caturbhyaḥ sāgarebhyaśca jalaṃ gṛhṇāmi līlayā / taṃ gṛhya śramaṇaṃ tāta sāgarasya paraṃ kṣipe // lal_21.38 //

tiṣṭhatāṃ tāta seneyaṃ mā tvaṃ śokārdito bhava / sabodhivṛkṣamutpāṭya kṣepsye pāṇyā diśo daśa // lal_21.39 //

dakṣiṇe prasādapratilabdha āha -

sadevāsuragandharvāṃ sasāgaranagāṃ mahīm / tvaṃ marditāṃ prakuryāśca pāṇibhyāṃ madagarvitaḥ // lal_21.40 //

tvadvidhānāṃ sahasrāṇi gaṅgāvālikayā samāḥ / romaṃ tasya na cāleyurbodhisattvasya dhīmataḥ // lal_21.41 //

vāme bhayaṃkara āha -

bhayaṃ hi te tāta bhṛśaṃ kimarthaṃ senāya madhye kimavasthitasya / senā na tasyāsti kutaḥ sahāyāḥ kasmādbhayaṃ te bhavatīha tasmāt // lal_21.42 //

dakṣiṇa ekāgramatirāha -

yūthaṃ na loke 'sti śaśīravīnāṃ na cakravartī na ca kesarīṇām / na bodhisattvāniha tāta yūthaṃ ekaḥ samartho namuciṃ nihantum // lal_21.43 //

vāme 'vatāraprekṣyāha -

na śaktiśūlā na gadā na khaṅgāḥ na hastino 'śvā na rathā na pattiḥ / taṃ śauṇḍamekaṃ śramaṇaṃ niṣaṇṇaṃ hansye 'dya mā saṃbhrama tāta kiṃci // lal_21.44 //

dakṣiṇe puṇyālaṃkāra āha -

nārāyaṇasya yatha kāya achedyabhedyo kṣāntibalaiḥ kavacito dṛḍhavīryakhaṅgaḥ / trivimokṣavāhanasi prajñadhanuḥ sa tāta puṇyābalena sa hi jeṣyati mārasenām // lal_21.45 //

vāme 'nivartyāha -

na nivartate tṛṇagataḥ pradahan davāgniḥ kṣiptaṃ śaro na ca nivartati śikṣitena / vajraṃ nabhe nipatitaṃ na nivartate ca na sthānamasti mama śākyasutaṃ hyajitvā // lal_21.46 //

dakṣiṇe dharmakāma āha -

ārdraṃ tṛṇaṃ prāpya nivartate 'gniḥ girikūṭamāsādya nivartate śaraḥ / vajraṃ mahīṃ prāpya adhaḥ prayāti aprāpya śāntamamṛtaṃ na nivartate ayam // lal_21.47 //

kiṃ kāraṇam?

śakya tāt antarīkṣe lekhyacitra citrituṃ yāvanti keci sarva sattva ekacitta sthāpitum / candrāsūrya mārutaṃ ca śakya pāśa bandhituṃ na bodhisattva śakya tāta bodhimaṇḍi cālitum // lal_21.48 //

vāme 'nupaśānta āha -

dṛṣṭīviṣeṇa mahatā pradahāmi meruṃ bhasmīkaromi salilaṃ ca mahodadhīnām / bodhiṃ ca paśya śramaṇaṃ ca ahaṃ hi tāta dṛṣṭyā yathādya ubhayaṃ hi karomi bhasmam // lal_21.49 //

dakṣiṇe siddhārtha āha -

viṣeṇa pūrṇo yadi vaiṣa sarvo bhavettrisāhasravaraḥ pradīptaḥ / nirīkṣaṇādeva guṇākarasya sunirviṣatvaṃ viṣamabhyupeyāt // lal_21.50 //

viṣāṇamugraṃ tribhaveha yacca rāgaśca doṣaśca tathaiva mohaḥ / te tasya kāye ca tathaiva citte nabhe yathā paṅkarajo na santi // lal_21.51 // * * * * tasmānnivartāmaha tāta sarve // lal_21.52 // vāme ratilolo nāmāha -

ahu tūryasahasra pravāditaiḥ apsarakoṭisahasra alaṃkṛtaiḥ / lobhayitvana neṣyi purottamaṃ kāmaratiṃ hi karomi vaśe tava // lal_21.53 //

dakṣiṇe dharmaratirāha -

dharmaratī sada tasya ratīhā dhyānaratī amṛtārtharatiśca / sattvapramokṣaṇa maitraratiśca rāgaratiṃ sa ratiṃ na karoti // lal_21.54 //

vāme vātajavo nāmāha -

javenahaṃ candraravī graseyaṃ pravāyamānaṃ gagane ca vāyum / adyaiva tāta śramaṇaṃ gṛhītvā prāsasya muṣṭiṃ vikirāmi vāyum // lal_21.55 //

dakṣiṇe 'calamatirnāma māraputraḥ, sa evamāha -

yathā tavaiṣo javavega ugraḥ tadvadyadi syātsuramānuṣāṇām / sarve samagrāpi na te samarthāḥ kartuṃ rujāmapratipudgalasya // lal_21.56 //

vāme brahmamatirāha -

syāttādṛśānāmapi vṛndamugraṃ kuryānna kiṃcittava mānaghātam / prāgeva saikaḥ prakaroti kiṃ te vṛndena sādhyanti hi sarvakāryā // lal_21.57 //

dakṣiṇe siṃhamatirāha -

na siṃhavṛndaṃ bhuvi dṛṣṭapūrvaṃ dṛṣṭīviṣāṇāṃ api nāsti vṛndam / tejasvināṃ satyaparākramāṇāṃ puruṣarṣabhāṇāṃ api nāsti vṛndam // lal_21.58 //

vāme sarvacaṇḍālo nāmāha -

na te śrutā tāta giro 'bhidīptā yathā nadante tanayāstaveme / vīryeṇa vegena balena yuktā vrajāma śīghraṃ śramaṇaṃ nihantum // lal_21.59 //

dakṣiṇe siṃhanādī nāmāha -

bahavaḥ śṛgālā hi vanāntareṣu nadanti nādānna satīha siṃhe / te siṃhanādaṃ tu niśāmya bhīmaṃ trastā palāyanti diśo daśāsu // lal_21.60 //

māraurasāstadvadamī apaṇḍitāḥ aśrutva nādaṃ puruṣottamasya / nadanti tāvatsvamatā 'tighṛṣṭā manuṣyasiṃhe nadite na santi // lal_21.61 //

vāmātpārśvādduścintitacintyāha -

yaccintayāmi tadihāśu bhoti kathaṃ na eṣo ima vīkṣate ca / mūḍho na eṣo anabhijña kiṃ vā yadutthihitvā na palāyate laghum // lal_21.62 //

dakṣiṇātpārśvātsucintitārtho nāmāha -

mūḍho na vāyaṃ aparākramo vā yuṣmaiva mūḍhāśca asaṃyatāśca / na yuṣmi jānātha imasya vīryaṃ prajñābalenāsya jitāḥ stha sarve // lal_21.63 //

mārātmajānāṃ yatha gaṅgavālikā etena vīryeṇa yathaiva yūyam / romasya ekaṃ na samartha cālituṃ prāgeva yaścintayi ghātayiṣye // lal_21.64 //

mā yūyamatra kṣiṇuyāta mānasaṃ prasannacitā bhavathā sagauravāḥ / nivartayā mā prakarotha vigrahaṃ bhaviṣyate 'sau tribhavesmi rājā // lal_21.65 //

peyālam / evaṃ te sarve māraputrāḥ paripurṇaṃ putrasahasraṃ śuklapākṣikāśca kṛṣṇapākṣikāśca māraṃ pāpīyāṃsaṃ pṛthakpṛthaggāthābhiradhyabhāṣanta //

atha khalu bhadraseno nāma mārasya pāpīyasaḥ senāpatiḥ, sa māraṃ pāpīyasaṃ gāthābhiradhyabhāṣata -

ye te tavānuyātrāḥ śakro lokapālāśca kinnaragaṇāśca / asurendrā garuḍendrāḥ kṛtāñjalipuṭāḥ praṇata tasmai // lal_21.66 //

kiṃ punaranānuyātrā brahmā ābhāsvarāśca suraputrāḥ / devāśca śuddhāvāsakāste 'pi ca sarve praṇata tasmai // lal_21.67 //

ye ca taveme putrāḥ prajñāmeghāvinaśca balinaśca / te bodhisattvahṛdayaṃ anupraviṣṭā namasyanti // lal_21.68 //

yāpyeṣa mārasenā aśīti sphuṭa yojanāni yakṣādyaiḥ / bhūyiṣṭha sarvaprekṣī prasannamanaso hi nirdoṣam // lal_21.69 //

dṛṣṭvā yathā subhīmāṃ raudrāṃ vikṛtāṃ camūmimāṃ ghorām / na ca vismito na calito dhruvamasya jayo bhavatyadya // lal_21.70 //

sthita yatra ca seneyaṃ tatra ulūkāḥ śivāśca viruvanti / vāyasagardabharuditaṃ nivartitavyaṃ kṣamaṃ śīghram // lal_21.71 //

vīkṣasva bodhimaṇḍe paṭukroñcā haṃsa kokīla mayūrāḥ / abhidakṣiṇaṃ karonti dhruvamasya jayo bhavatyadya // lal_21.72 //

yatra sthita seneyaṃ tatra masiḥ pāṃśavaśca varṣanti / mahimaṇḍi kusumavṛṣṭiḥ kuruṣva vacanaṃ nivartasva // lal_21.73 //

yatra sthita seneyaṃ utkūlanikūla śalyakaṇṭakākīrṇam / mahimaṇḍa kanakanirmalu nivartitavyaṃ kṣamaṃ prājñaiḥ // lal_21.74 //

dṛṣṭā ti supini pūrve bheṣyasi pratyakṣu yadi na gacchāsi / bhasmaṃ camūṃ ca kariṣyati ṛṣibhirdeśā kṛtā yathā bhasmam // lal_21.75 //

rājā yato ṛṣivaro roṣitu āsīt sa brahmadattena / uddagdhadaṇḍakavanaṃ varṣairbahubhistṛṇa na jātā // lal_21.76 //

ye keci sarvaloke ṛṣayo vratacāriṇastapoyuktāḥ / teṣāmayaṃ pradhāno hyahiṃsakaḥ sarvabhūtānām // lal_21.77 //

kiṃ te na śrutapūrvaṃ kāye dīptā sulakṣaṇā yasya / niṣkrāmati cāgārātsa bhavati buddho jitakleśaḥ // lal_21.78 //

ima īdṛśī vibhūtiṃ pūjārthaṃ nirmitā jinasutebhiḥ / taṃ nūnamagrasattvo hyagrāhutisaṃpratigrāhī // lal_21.79 //

ūrṇā yathā suvimalā virājate kṣetrakoṭinayuteṣu / jihmīkṛtāḥ sma ca tayā nisaṃśayaṃ eṣa mārabalahantā // lal_21.80 //

mūrdhnaṃ yathāsya devairdraṣṭu na śakyaṃ na vai bhavāgrasthaiḥ / nūnaṃ sarvajñatvaṃ prāpsyatyanyairanupadiṣṭam // lal_21.81 //

yatha merucakravālāścandrāsūryaśca śakrabrahmāṇaḥ / vṛkṣāśca parvatavarāḥ praṇate sarve mahīmaṇḍam // lal_21.82 //

niḥsaṃśayu puṇyabalī prajñābalavāṃśca jñānabalavāṃśca / kṣāntibalavāṃśca vīryabalavānabalaṃkartā namucipakṣāṃ // lal_21.83 //

hastī yathāmabhāṇḍaṃ pramardate kroṣṭukān yathā siṃhaḥ / khadyotaṃ vādityo bhetsyati sugatastathā senām // lal_21.84 //

etacchutvā paro māraputro 'tīva roṣātsaṃraktanayano 'bravīt -

ekasya varṇānatiapremayāṃ prabhāṣase tasya tvamekakasya / eko hi kartuṃ khalu kiṃ samartho mahābalā paśyasi kiṃ na bhīmā // lal_21.85 //

atha dakṣiṇātpārśvānmārapramardako nāma māraputra āha -

sūryasya loke na sahāyakṛtyaṃ candrasya siṃhasya na cakravartinaḥ / bodhau niṣaṇṇasya ca niścitasya na bodhisattvasya sahāyakṛtyam // lal_21.86 //

atha bodhisattvo mārasya durbalīkaraṇahetorvikasitaśatapatranibhaṃ vadanaṃ saṃcārayati sma / yaṃ dṛṣṭvā māraḥ pāpīyān prapalāyāno 'bhūt / mama camū bodhisattvasya vadanaṃ pratiṣṭheti (vaidya 232) manyamānaḥ prapalānaḥ punareva pratinivṛtya saparivāro vividhāni praharaṇāni bodhisattvasyoparyutsṛjati sma sumerumātrāṃśca parvatān / te ca bodhisattvasyopari prakṣiptāḥ puṣpavitāne vimānāni saṃtiṣṭhante sma / ye ca dṛṣṭiviṣā āśīviṣāḥ śvāsaviṣāścāgnijvālānutsṛjanti sma, taccāgnimaṇḍalaṃ bodhisattvasya prabhāmaṇḍalamiva saṃtiṣṭhate sma //

atha punareva bodhisattvo dakṣiṇena pāṇinā śīrṣaṃ pramārṣṭi sma / māraśca paśyati sma / bodhisattvasya haste khaṅga iti dakṣiṇāmukhaḥ prapalāyate sma / na kiṃciditi punareva pratinivartate sma / nivṛtya ca bodhisattvasyopari nānāvidhāni praharaṇānyutsṛjati sma asidhanuśaraśaktitomaraparaśvadhabhuśuṇḍimusalakaṇayagadācakravajramudgarapādapaśilāpāśāyoguḍānatibhayānakān / te cotkṣiptamātrā nānāvidhāni puṣpadāmāni puṣpavitānāni iva saṃtiṣṭhante sma / muktasukusumāni ca mahīmavakiranto mālyadāmāni cāvalambamānāni bodhivṛkṣaṃ vibhūṣayanti sma / tāṃśca vyūhān vibhūtiṃ dṛṣṭvā bodhisattvasya māraḥ pāpīyānīrṣyāmātsaryopahatacetā bodhisattvamabravīt - uttiṣṭhottiṣṭha he rājakumāra, rājyaṃ bhuṅkṣva, tāvattava puṇyam, kutaste mokṣaprāptiḥ?

atha bodhisattvo dhīragambhīrodāraślakṣṇamadhurayā vācā māraṃ pāpīyasametadavocat - tvayā tāvatpāpīyannekena nirgaḍena yajñena kāmeśvaratvaṃ prāptam / mayā tvanekāni yajñakoṭīniyutaśatasahasrāṇi nirgaḍāni yaṣṭāni / karacaraṇanayanottamāṅgāni ca nikṛtya nikṛtyārthibhyo dattāni / gṛhadhanadhānyaśayanavasanaṃ caṃkramodyānāni cānekaśo yācanakebhyo nisṛṣṭāni sattvānāṃ mokṣārthinā /

atha khalu māraḥ pāpīyān bodhisattvaṃ gāthayā pratyabhāṣat -

yajño mayeṣṭastvamihātra sākṣī nirargaḍaḥ pūrvabhave 'navadyaḥ / taveha sākṣī na tu kaścidasti kiṃcitpralāpena parājitastvam // lal_21.87 //

bodhisattva āha - iyaṃ pāpīyan mama bhūtadhātrī pramāṇamiti //

atha bodhisattvo māraṃ māraparṣadaṃ ca maitrīkaruṇāpūrvaṃgamena cittena sphuritvā siṃhavadabhīto 'nuttrasto 'stambhī adīno 'līnaḥ asaṃkṣubhito 'lulito vigatabhayalomaharṣaḥ śaṅkhadhvajamīnakalaśasvastikāṅkuśacakrāṅkamadhyena jālāvitānāvanaddhena suruciratāmranakhālaṃkṛtena mṛdutaruṇasukumāreṇānantakalpāparimitakuśalamūlasaṃbhāropacitena dakṣiṇena pāṇinā sarvakāyaṃ parimārjya salīlaṃ mahīṃ parāhanati sma / tasyāṃ ca velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣat -

iyaṃ mahī sarva jagatpratiṣṭhā apakṣapātā sacarācare samā / iyaṃ pramāṇā mama nāsti me mṛṣā sākṣitvamasmiṃ mama saṃprayacchatu // lal_21.88 //

saṃspṛṣṭamātrā ceyaṃ mahāpṛthivī bodhisattvena ṣaḍvikāramakampat prākampat saṃprākampat / araṇat prāraṇat saṃprāraṇat / tadyathāpi nāma māgadhikānāṃ kāṃsapātrī kāṣṭhenābhyāhatā raṇatyanuraṇati, evameveyaṃ mahāpṛthivī bodhisattvena pāṇitāḍitā raṇatyanuraṇati sma //

atha khalu yasyāṃ trisāhasramahāsāhasralokadhātau sthāvarā nāma mahāpṛthivīdevatā sā koṭiśatapṛthivīdevatāparivārā sarvāṃ mahāpṛthivīṃ saṃprakampya nātidūre bodhisattvasya pṛthivītalaṃ bhittvārdhakāyābhyunnāmya sarvālaṃkārapratimaṇḍitā yena bodhisattvastenāvanatakāyā prāñjalīkṛtā bodhisattvametadavocat - evametanmahāpuruṣa evametat yathā tvayābhihitam / vayamatra pratyakṣāḥ / api tu bhagavaṃstvameva sadevakasya lokasya paramasākṣībhūtaḥ pramāṇabhūtaśceti / evamuktvā sthāvarā mahāpṛthivīdevatā māraṃ pāpīyāṃsamanekaprakāraṃ nirbhartsya bodhisattvaṃ cābhyabhistutya vividhaṃ ca svakaṃ prabhāvaṃ saṃdarśya saparivārā tatraivāntaradhāt //

taṃ śrutva mediniravaṃ sa śaṭhaḥ sasainyaḥ uttrasta bhinnahṛdayo prapalāna sarve / śrutveva siṃhanaditaṃ hi vane śṛgālāḥ kākā va loṣṭupatane sahasā praṇaṣṭāḥ // lal_21.89 //

atha khalu māraḥ pāpīyān duḥkhito durmanā anāttamanā apatrapamāṇarūpo mānābhibhavānna gacchati sma / na nivartate sma / na palāyate sma / paścānmukhaṃ sthitvā uttari senāmāmantrayate sma - sahitāḥ samagrāstāvadbhavantastiṣṭhantu muhurtaṃ yāvadvayaṃ jñāsyāmo yadi tāvacchakyetāyamanunayenotthāpayitum / mā khalvevaṃrūpasya sattvaratnasya sahasā vināśo bhūditi //

atha khalu māraḥ pāpīyān svā duhitṝrāmantrayate sma - gacchadhvaṃ yūyaṃ kanyakāḥ, bodhimaṇḍamupasaṃkramya bodhisattvasya jijñāsanāṃ kuruta - kiṃ sarāgo 'tha vītarāgaḥ / kiṃ mūko 'tha prajñaḥ / kimandho 'tha deśajño 'rthaparāyaṇaḥ / dīno vā dhīro veti / idaṃ khalu vacanaṃ śrutvā tā apsaraso yena bodhimaṇḍo yena ca bodhisattvastenopasaṃkrāman / upasaṃkramya bodhisattvasya purataḥ sthitvā dvātriṃśadākārāṃ strīmāyāmupadarśayanti sma / tadyathā / katamā dvātriṃśadākārā? kāścittatrārdhavadanaṃ chādayanti sma / kāścidunnatān kaṭhinān payodharān darśayanti sma / kāścidardhavihasitairdantāvaliṃ darśayanti sma / kāścidbāhūnutkṣipya vijṛmbhamāṇān kākṣān darśayanti sma / kāścidbimbaphalopamānoṣṭhān darśayanti sma / kāścidardhanimīlitairnayanairbodhisattvaṃ nirīkṣante sma, dṛṣṭvā ca śīghraṃ nimīlayanti sma / kāścidardhaprāvṛtān payodharān darśayanti sma / kāścicchithilāmbarāṃ (vaidya 234) samekhalāṃ śroṇīṃ darśayanti sma / kāścitsamekhalāṃ tanudukūlanivāsitāṃ śroṇīṃ darśayanti sma / kāścijjhaṇajhaṇāśadbānnūpuraiḥ kurvanti sma / kāścidekāvalīṃ stanāntareṣūpadarśayanti sma / kāścidvinagnānarghorūnupadarśayanti sma / kāścicchiraḥsvaṃseṣu ca patraguptāñśukaśārikāṃścopaviṣṭānupadarśayanti sma / kāścidardhakaṭākṣairbodhisattvaṃ nirīkṣante sma / kāścitsunivastā api durnivastāḥ kurvanti sma / kāścijjaghanarasanāḥ kampayanti sma / kāścitsaṃbhrāntā iva savilāsamitastataścaṃkramyante sma / kāścinnṛtyanti sma / kāścidrāyanti sma / kāścidvilasanti sma, lajjante ca /

kāścitkadalya iva vāyuvidhūtā urū kampayanti sma / kāścidgambhīrāḥ stananti sma / kāścidaṃśukaprāvṛtāḥ saghaṇṭārasanā vihasyantyaścaṃkramyante sma / kāścidvastrāṇyābharaṇāni ca pṛthivyāṃ chorayanti sma / kāścidguhyaprakāśāni sarvābharaṇānyupadarśayanti sma / kāścidgandhānuliptān bāhūnupadarśayanti sma / kāścidgandhānulepanakuṇḍalānyupadarśayanti sma / kāścidavaguṇṭhikayā vadanāni chādayanti sma, kṣaṇekṣaṇā copadarśayanti sma / kāścitpūrvahasitaramitakrīḍitā anyonyaṃ smārayanti sma / punarapi lajjitā iva tiṣṭhanti sma / kāścitkumārīrūpāṇyaprasūtirūpāṇi madhyastrīrūpāṇi copadarśayanti sma / kāścitkāmopahitena bodhisattvaṃ nimantrayante sma / kāścinmuktakusumairbodhisattvamavakiranti sma / purataśca sthitvā bodhisattvasyāśayaṃ mīmāṃsante sma / vadanaṃ ca nirīkṣante sma - kimayaṃ raktendriyaiḥ paśyatyāhosviddūrīkaroti, nayane īryate vā na veti / tāḥ paśyanti bodhisattvasya vadanaṃ śuddhaṃ vimalaṃ candramaṇḍalamiva rāhuvinirmuktaṃ sūryamiva prodayamānaṃ yūpamiva kanakamayaṃ vikasitamiva sahasrapatraṃ havyāvasiktamivānalaṃ merumivācalaṃ cakravālamivābhyudrataṃ gupteindriyaṃ nāgamiva sudāntacittam //

atha tā māraduhitaro bhūyasyā mātrayā bodhisattvasya saṃlobhanārthamimā gāthā abhāṣanta -

suvasantake ṛtuvara āgatake ramimo priya phullitapādapake / tava rūpa surūpa suśobhanake vaśavartisulakṣaṇacitritake // lal_21.90 //

vaya jāta sujāta susaṃsthitikāḥ sukhakāraṇa devanarāṇa susaṃtutikāḥ / utthi laghuṃ paribhuñja suyauvanikaṃ durlabha bodhi nivartaya mānasakam // lal_21.91 //

prekṣasi tāva imā marukanya sulaṃkṛtikā tava kāraṇa sajjita bhūṣita āgatikā / ko rūpamimaṃ samavekṣya na rajyati rāgarato api jarjara kāṣṭha va śoṣitajīvitako // lal_21.92 //

keṣa mṛdū surabhī varagandhinikā makuṭākuṇḍalapatravibodhitaānanikā / sulalāṭa sulepanaānanikā padmaviśuddhaviśālasulocanikā // lal_21.93 //

paripūritacandranibhānanikā bimbasupakvanibhādharikā / śaṅkhakundahimaśuklasudantinikā prekṣa kānta ratilālasikām // lal_21.94 //

kaṭhinapīnapayodhara udgatikāṃ trivalīkṛtamadhyasusundarikām / jaghanāṅgaṇacārusuvittharikāṃ prekṣasu nātha sukāminikām // lal_21.95 //

gajabhujasaṃnibhaūruṇikāṃ valayanirantarabāhanikām / kāñcīvaraśroṇisamaṇḍitikāṃ prekṣahi nātha imā tava dāsinikām // lal_21.96 //

haṃsagatīsuvilambitagāminikāṃ maññumanojñasumanmathabhāṣiṇikām / īdṛśarūpasubhūṣiṇikāṃ divyaratīṣu supaṇḍitikām // lal_21.97 //

gītakavāditanṛtyasuśikṣitikāṃ ratikāraṇajātisurūpiṇikām / yadi necchasi kāmasulālasikāṃ suṣṭu suvañcitako 'si bhṛśaṃ khalu loke // lal_21.98 //

nidhi dṛṣṭa yathā hi palāyati ko ci naro dhanasaukhyamajānaku mūḍhamano / tvamapi tathaiva hi rāgamajānanako yaḥ svayamāgatikāṃ na hi bhuñjasi kāminikām // lal_21.99 //

iti //

atha khalu bhikṣavo bodhisattvo 'nimiṣanayanaḥ prahasitavadanaḥ smitamukho 'vikopitairindriyairanabhisaṃskṛtairgātrairajihmo 'rakto 'duṣṭo 'mūḍhaḥ śailendravadaprakampyo 'navalīno 'navadīrṇo 'saṃpīḍitaḥ susaṃsthitayā buddhyā svādhīnena jñānamukhenātyantasuprahīṇatvātkleśānāṃ ślakṣṇayā madhurayā vācā brahmātirekeṇa ghopeṇa karaviṅkarutena svareṇa valgunā manojñena tāṃ māraduhitṝn gāthābhiḥ pratyabhāṣat -

kāmā bho bahuduḥkhasaṃcayā duḥkhamūlā dhyānarddhītapasaṃ ca bhraṃsanī abudhānām / na strīkāmaguṇebhi tṛptitāṃ vidumāhuḥ prajñātṛptikaro bhaviṣyahaṃ abudhānām // lal_21.100 //

kāmāṃ sevayato vivardhate puna tṛṣṇā pītvā vai lavaṇodakaṃ yathā naru kaści / nātmārthe ca parārthi bhotihā pratipanno ātmārthe ca parārtha utsuko bhavitāham // lal_21.101 //

phenābudbudatulyasaṃnibhaṃ tava rūpaṃ māyāraṅgamivā vithāpitaṃ svamatena / krīḍā vai supineva adhruvā apinityā bālānāṃ sada cittamohanā abudhānām // lal_21.102 //

netrā budbudatulyasādṛśā tvacanaddhāḥ kaṭhinaṃ śoṇitapiṇḍamudrataṃ yatha gaṇḍam / udaro mūtrapurīṣasaṃcayo asucokṣaḥ karmakleśasamutthito dukhayantraḥ // lal_21.103 //

saṃmūḍhā yahi bālabuddhayo na tu vijñāḥ śubhato kalpayamāna āśrayaṃ vitathena / saṃsāre bahukāla saṃsarī duḥkhamūle anubhoktā nirayeṣu vedanā bahuduḥkhā // lal_21.104 //

śroṇi prasravate vigandhikā pratikūlā urūjaṅghakramāśca saṃsthitā yatha yantram / bhūtaṃ yuṣmi ahaṃ nirīkṣamī yatha māyā hetupratyayataḥ pravartathā vitathena // lal_21.105 //

dṛṣṭvā kāmaguṇāṃśca nirguṇāṃ guṇahīnāṃ āryajñānapathasya utpathāṃ vipathāṃśca / viṣapatrāgnisamāṃ mahoragāṃ yatha kruddhāṃ bālā atra hi mūrchitā sukhasaṃjñāḥ // lal_21.106 //

kāmādāsu bhavīti yo nara pramadānāṃ śīle utpathi dhyāyi utpathi matihīno / jñāne so hi sudūri tiṣṭhate ratilolo yo 'sau dharmaratiṃ jahitvanā rami kāmaiḥ // lal_21.107 //

no rāgeṇa sahī vasāmyahaṃ na ca doṣaiḥ no nairnityaaśubhaanātmabhirvasi sārdham / ārātīyaratīyasaṃvaśena ca sārdhaṃ nirmuktaṃ mama cittu māruto gagane vā // lal_21.108 //

pūrṇaṃ sarvajagattvamīdṛśairyadiha syāt kalpaṃ tābhi sahā samosṛto vihareyam / no vā mahya khilaṃ na rajyanā na ca moho ākāśaḥsamatulyamānasā jina bhonti // lal_21.109 //

yadyapīha rudhirāsthivarjitāḥ devaapsara sunirmalāḥ śubhāḥ / te 'pi sarvi sumahadbhaye sthitāḥ nityabhāvarahitā aśāśvatāḥ // lal_21.110 //

atha khalu tā māraduhitaraḥ suśikṣitāḥ strīmāyāsu bhūyasyā mātrayā rāgamadadarpaṃ saṃjanayya ceṣṭāmupadarśya gātrāṇi vibhūṣayitvā strīmāyāmupadarśya bodhisattvaṃ pralobhayanti sma //

tatredamucyate -

tṛṣṇaratī ratiśca sahitā pramadavara madhurā mārasamīritāḥ sulalitā tvaritamupagatāḥ / vāyusamīhitā kisalayāstaruṇatarulatā nṛttata lobhayaṃ nṛpasutaṃ drumaviṭapagatam // lal_21.111 //

eṣa vasantakālasamayaḥ pravara ṛtuvaro nārinarāṇa harṣaṇakaro nihatatamarajaḥ / kokilahaṃsamoraraviśā dvijagaṇakalilaḥ kāla upasthito 'nubhavituṃ madanaguṇaratim // lal_21.112 //

kalpasahasraśīlanirato vratatapacarito niścala śailarājasadṛśastaruṇaravivapuḥ / meghaninādavalguvacano mṛgapatininado vacanamuvāca so 'rthasahitaṃ jagati hitakaraḥ // lal_21.113 //

kāmavivāda vaira kalahā maraṇabhayakarā bālajanopasevita sadā budhajanarahitā / prāptayu kālu yatra sugatairamṛtamadhigataṃ adya bhaviṣya māru jiniyā daśabalu arahān // lal_21.114 //

māya nidarśayantiya vadaṃ śṛṇu kamalamukhā rāju bhaviṣyaseśvaravaraḥ kṣitipati balavān / tūryasahasrasaṃprabhaṇite pramadavaragaṇe kiṃ muniveṣakena bhavato virama rati bhajā // lal_21.115 //

bodhisattva āha -

bheṣyi ahaṃ hi rāju tribhave divi bhuvi mahito īśvaru dharmacakracaraṇo daśabalu balavān / śaikṣyaaśaikṣyaputranayutaiḥ satatasamitamabhinato dharmaratī ramiṣyi viṣayairna rami ramati manaḥ // lal_21.116 //

tā āhuḥ -

yāva ca yauvanaṃ na galitaṃ prathamavayadharo yāva ca vyādhi nākramati te na ca jara asitā / yāva ca rūpayauvanadharo vayamapi ca sukhī tāva nu bhuṅkṣva kāmaratayaḥ prahasitavadanaḥ // lal_21.117 //

bodhisattva āha -

yāva ca durlabho 'dya labhitaḥ kṣaṇavara amṛto yāva ca varjitā kṣaṇadukhā asurasurapure / yāva jarā ca vyādhimaraṇaṃ na kupitarūpavaṃ tāvahu bhāvayiṣyi supathaṃ abhayapuragamam // lal_21.118 //

tā āhuḥ -

devapurālaye 'psaravṛtastridaśapatirivā yāmasuyāmasaṃtuṣitake amaravarastuto / mārapure ca kāmaratayaḥ pramadavaśagataḥ krīḍyanubhuṅkṣva asmabhi sahā vipularatikaraḥ // lal_21.119 //

bodhisattva āha -

kāma tṛṇosabinducapalā śaradaghanasamā pannagakanyaroṣasadṛśā bhṛśabhayakaraṇā / śakrasuyāmadevatuṣitā namucivaśagatāḥ ko 'tra rameta naryabhilaṣite vyasanaparigate // lal_21.120 //

tā āhuḥ -

puṣpita paśyimāṃ taruvarāṃ taruṇakisalayāṃ kokilajīvajīvakarutā madhukaravirutā / snigdhasunīlakuñcitamṛduṃ dharaṇitalaruhe kiṃ narasiṃha sevita vane ramasu yuvatibhiḥ // lal_21.121 //

bodhisattva āha -

kālavaśātpuṣpita ime kisalaya taravo bhukṣapipāsitā madhukarāḥ kusumamabhigatāḥ / bhāskaru śoṣayiṣyati yadā dharaṇitalaruhāṃ pūrvajinopabhuktamamṛtaṃ vyavasitamiha me // lal_21.122 //

māraduhitara āhuḥ -

prekṣahi tāva candravadanā navanalininibhā vāca manojña ślakṣṇa daśanā himarajatanibhā / īdṛśa durlabhā surapure kuta manujapure te tvaya labdha ye suravarairabhilaṣita sadā // lal_21.123 //

bodhisattva āha -

paśyami kāyamedhyamaśuciṃ kṛmikulabharitaṃ jarjaramitvaraṃ ca bhiduraṃ asukhaparigatam / yatsacarācarasya jagataḥ paramasukhakaraṃ tatpadamacyutaṃ pratilabhe budhajanamahitam // lal_21.124 //

tā catuṣaṣṭikāmalalitāni camanubhaviyā nūpuramekhalā abhihanī vigalitavasanā / kāmaśarāhatāḥ samadanāḥ prahasitavadanāḥ kiṃ tava āryaputra vikṛtaṃ yadi na bhajase // lal_21.125 //

sarvabhaveṣu doṣa vidito 'vaci vidhutarajā kāmasiśaktiśūlasadṛśāḥ samadhukṣurasamāḥ / sarpaśirognikarṣusadṛśāḥ suvidita iha me tenahu nārisaṃgha tyajamī guṇahara pramadāḥ // lal_21.126 //

tā bahubhiḥ prakāranayutaiḥ pramadaguṇakaraiḥ lobhayituṃ na śeku sugataṃ gajakarabhagatim / lajjihirotrapāttu munina prapatiṣu caraṇe gauravu tuṣṭa prema janiyā staviṣu hitakaram // lal_21.127 //

nirmalapadmagarbhasadṛśā śaradiśaśimukhā sarpihutārcitejasadṛśā kanakagirinibhā / sidhyatu cintitā ti praṇidhi bhavaśatacaritā svāmupatīrya tāraya jagadvyasanaparigatam // lal_21.128 //

tā karṇikāracampakanibhaṃ staviya bahuvidhaṃ kṛtva pradakṣiṇaṃ atiśayaṃ giririva acalam / gatva piturnipatya śirasā idamavaci giraṃ sādhvasa naṃ hi tāta pratighaṃ amaranaraguroḥ // lal_21.129 //

paśyati padmapatranayanaḥ prahasitavadano nāpi saraktu prekṣati janaṃ na pi ca sabhṛkuṭiḥ / meru caleya śuṣya udadhiḥ śaśiravi prapate naiva sa doṣadarśi tribhave pramadavaśa gamiyā // lal_21.130 //

atha khalu māraḥ pāpīyānidaṃ vacanaṃ śrutvā bhūyasyā mātrayā duḥkhito durmanā anāttamanāḥ praduṣṭamanāstāṃ svaduhitṝnāmantrayate sma - kathaṃ bho na śakyate sa bodhimaṇḍādutthāpayitum? mā khalu mūḍhaḥ ajño 'tha yuṣmākaṃ rūpākṛtiṃ na paśyati?

atha khalu tā māraduhitaraḥ svapitaraṃ gāthābhiḥ pratyabhāṣanta -

ślakṣṇā madhuraṃ ca bhāṣate na ca rakto guru guhyaṃ ca nirīkṣate na ca duṣṭaḥ / īryāṃ caryāṃ ca prekṣate na ca mūḍhaḥ kāyā sarva paneti āśayo sugabhīraḥ // lal_21.131 //

niḥsaṃśayena viditāḥ pṛthu istridoṣāḥ kāmairviraktamanaso na ca rāgaraktaḥ / naivāstyasau divi bhuvīha naraḥ suro vā yastasya cittacaritaṃ parijānayeyā // lal_21.132 //

yā istrimāya upadarśita tatra tāta pravilīyu tasya hṛdayaṃ bhaviyaḥ sarāgaḥ / taṃ dṛṣṭa ekamapi kampitu nāsya cittaṃ śailendrarāja iva tiṣṭhati so 'prakampyaḥ // lal_21.133 //

śatapuṇyatejabharito guṇatejapūrṇaḥ śīle tapasmi carito bahukalpakoṭyaḥ / brahmā ca deva śubhateja viśuddhasattvā mūrdhnā nipatya caraṇeṣu namanti tasmai // lal_21.134 //

niḥsaṃśayena vinihatya sa mārasenāṃ pūrve jinānumata prāpsyati agrabodhim / tātā na rocati hi no va raṇe vivāde balavatsu vigrahu sukṛcchra ayaṃ prayogaḥ // lal_21.135 //

prekṣasva tāta gagane maṇiratnacūḍā saṃbodhisattvanayutāḥ sthita gauraveṇa / ratnākarā kusumadāmavicitritāṅgā saṃprekṣitā daśabalairiha pujanārtham // lal_21.136 //

ye cetanā api ca ye ca acetanā ca vṛkṣāśca śaila garūḍendrasurendrayakṣāḥ / abhyonatā abhimukhā guṇaparvatasya śreyo bhave pratinivartitumadya tāta // lal_21.137 //

api ca /

na taṃ taredyasya na pāramuttare na taṃ khanedyasya na mūlamuddharet / na kopayettaṃ kṣamayetpunopi taṃ kuryānna taṃ yena bhavecca durmanāḥ // lal_21.138 //

atha khalu bhikṣavastasmin samaye 'ṣṭau bodhivṛkṣadevatāḥ / tadyathā - śrīḥ vṛddhiḥ tapā śreyasī viduḥ ojobalā satyavādinī samaṅginī ca / tā etā bodhisattvaṃ saṃpūjya ṣoḍaśabhirākārairbodhisattvaṃ śriyā vardhayanti sma, abhiṣṭuvanti sma -

upaśobhase tvaṃ viśuddhasattva candra iva śuklapakṣe / abhivirocase tvaṃ viśuddhabuddha sūrya iva prodayamānaḥ // lal_21.139 //

praphullitastvaṃ viśuddhasattva padmamiva vārimadhye / nadasi ttvaṃ viśuddhasattva kesarīva vanarājāvanucārī // lal_21.140 //

vibhrājase tvaṃ agrasattva parvatarāja iva sāgaramadhye / abhyudgatastvaṃ viśuddhasattva cakravāla iva parvataḥ // lal_21.141 //

duravagāhastvaṃ agrasattva jaladhara ivra ratnasaṃpūrṇaḥ / vistīrṇabuddhirasi lokanātha gaganamivāparyantam // lal_21.142 //

susthitabuddhirasi viśuddhasattva dharaṇitalavatsarvasattvopajīvyaḥ / akaluṣabuddhirasi agrasattva anavatapta iva saraḥ sadā prasannaḥ // lal_21.143 //

aniketabuddhistvaṃ agrasattva māruta iva sarvaloke sadāprasaktaḥ / durāsadasttvaṃ agrasattva tejorāja iva sarvamanyunā prahīnaḥ // lal_21.144 //

balavānasi tvaṃ agrasattva nārāyaṇa iva durdharṣaḥ / dṛḍhasamādānastvaṃ lokanātha anutthātā bodhimaṇḍā // lal_21.145 //

anivartyastvaṃ agrasattva indrakarotsṛṣṭa iva vajraḥ / sulabdhalābhastvaṃ agrasattva daśabalasamagryo 'cirādbhaviṣyasi // lal_21.146 //

iti //

evaṃ khalu bhikṣavo bodhivṛkṣadevatāḥ ṣoḍaśākāraṃ bodhisattvaṃ śriyā vardhayanti sma //

tatra bhikṣavaḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrāḥ ṣoḍaśabhirākārairmāraṃ pāpīyāṃsaṃ durbalaṃ kurvanti sma / katamaiḥ ṣoḍaśabhiḥ? tadyathā -

dhvastastvaṃ pāpīyaṃ jīrṇakroñca iva dhyāyase / durbalastvaṃ pāpīyaṃ jīrṇagaja iva paṅkamagraḥ // lal_21.147 //

ekākyasi tvaṃ pāpīyaṃ nirjita iva śūrapratijñaḥ / advitīyastvaṃ pāpīyaṃ aṭavyāṃ tyakta iva rogārtaḥ // lal_21.148 //

abalastvaṃ pāpīyaṃ bhārakliṣṭa iva balīvardaḥ / apaviddhastvaṃ pāpīyaṃ vātakṣipta iva taruḥ // lal_21.149 //

kupathasthitasvaṃ pāpīyaṃ mārgabhraṣṭa iva sārthikaḥ / dīnahīnastvaṃ pāpīyaṃ matsariṇa iva daridrapuruṣaḥ // lal_21.150 //

mukharastvaṃ pāpīyaṃ vāyasa iva pragalbhaḥ / mānābhibhūtastvaṃ pāpīyaṃ akṛtajña iva ḍhurvinītaḥ // lal_21.151 //

palāyiṣyase tvamadya pāpīyaṃ koṣṭuka iva siṃhanādena / vidhuneṣyase tvamadya pāpīyaṃ vairambhavāyuvikṣipta iva pakṣī // lal_21.152 //

akālajñastvaṃ pāpīyaṃ puṇyaparikṣīṇa iva bhaikṣukaḥ / vivarjiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bhinnabhājanabhiva pāṃśupratipūrṇam // lal_21.153 //

nigṛhīṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena mantreṇevoragāḥ / sarvabalaprahīṇo 'si pāpīyaṃ chinnakaracaraṇa ivoruṇḍaḥ // lal_21.154 //

evaṃ khalu bhikṣavaḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrāḥ ṣoḍaśabhirākārairmāraṃ pāpīyāṃsaṃ durbalamakārṣuḥ //

tatra bhikṣavo bodhiparicārikā devaputrāḥ ṣoḍaśabhirākārairmāraṃ pāpīyāṃsaṃ vichacdayanti sma / katamaiḥ ṣoḍaśabhiḥ? tadyathā -

adya tvaṃ pāpīyaṃ nirjeṣyase bodhisattvena parasainya iva śūreṇa / nigṛhīṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena durbalamalla iva mahāmallena // lal_21.155 //

abhibhaviṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena khadyotakamiva sūryamaṇḍalena / vidhvaṃsayiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena muñjamuṣṭimiva mahāmārutena // lal_21.156 //

vitrāsiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena kesariṇeva śṛgālaḥ / prapātiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena mahāsāla iva mūlachinnam // lal_21.157 //

vilopsyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvenāmitranagaramiva mahārājena / viśoṣiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena goṣpadavārīva mahātapena // lal_21.158 //

palāyiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena vadhyavimukta iva dhūrtapuruṣaḥ / udbhrāmiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena agnidāheneva madhukaravṛndam // lal_21.159 //

roṣiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena rāṣṭrabhraṣṭa iva dharmarājaḥ / dhyāyiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena jīrṇakroñca iva lūnapakṣaḥ // lal_21.160 //

vibhartsyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena kṣīṇapathyādana ivāṭavīkāntāre / vilapiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena bhinnayānapātra iva mahārṇave // lal_21.161 //

āmlāyiṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena kalpadāha iva tṛṇavanaspatayaḥ / vikiriṣyase tvamadya pāpīyaṃ bodhisattvena mahāvajreṇeva girikūṭam // lal_21.162 //

evaṃ khalu bhikṣavo bodhiparicārikā devaputrāḥ ṣoḍaśākārairmāraṃ vicchandayanti sma / na ca māraḥ pāpīyān vinivartate sma //

tatredamucyate -

bhūtāṃ codana śrutva devatagaṇā na nivartate so 'ntako ucchethā hanathā vilumpatha imāṃ mā dāsyathā jīvitam / eṣottīrṇa svayaṃ mamāpi viṣayāṃ tāriṣyate cāparāṃ nānyaṃ mokṣa vademi kiṃci śramaṇe utthāpayetprakramet // lal_21.163 //

bodhisattva āha -

meruḥ parvatarāja sthānatu cale sarvaṃ jaganno bhavet sarve tārakasaṃgha bhūmi prapate sajyotiṣendurnabhāt / sarvā sattva kareya ekamatayaḥ śuṣyenmahāsāgaro na tveva drumarājamūlupagataścālyet asmadvidhaḥ // lal_21.164 //

māra āha -

kāmeśvaro 'smi vasitā iha sarvaloke devā sadānavagaṇā manujāśca tiryā / vyāptā mayā mama vaśena ca yānti sarve uttiṣṭha mahya viṣayastha vacaṃ kuruṣva // lal_21.165 //

bodhisattvaḥ āha -

kāmeśvaro 'si yadi vyaktamanīśvaro 'si dharmeśvaro 'hamapi paśyasi tattvato mām / kāmeśvaro 'si yadi durgati na prayāsi prāpsyāmi bodhimavaśasya tu paśyataste // lal_21.166 //

māra āha -

ekātmakaḥ śramaṇa kiṃ prakaroṣi raṇye yaṃ prārthayasyasulabhaḥ khalu saṃprayogaḥ / bhṛgvaṅgiraprabhṛtibhistapaso prayatnā prāptaṃ na tatpadavaraṃ manujaḥ kutastvam // lal_21.167 //

bodhisattva āha -

ajñānapūrvaku tapo ṛṣibhiḥ pratapto krodhābhibhūtamatibhirdivalokakāmaiḥ / nityaṃ na nityamiti cātmani saṃśrayadbhiḥ mokṣaṃ ca deśagamanasthitamāśrayadbhiḥ // lal_21.168 //

te tatvato 'rtharahitāḥ puruṣaṃ vadanti vyāpiṃ pradeśagata śāśvatamāhureke / mūrtaṃ na mūrtamaguṇaṃ guṇināṃ tathaiva kartā na karta iti cāpyapare bruvanti // lal_21.169 //

prāpyādya bodhi virajāmiha cāsanasthaḥ tvāṃ jitva māra vihataṃ sabalaṃ sasainyam / varteṣyi asya jagataḥ prabhavodbhavaṃ ca nirvāṇa duḥkhaśamanaṃ tatha śītibhāvam // lal_21.170 //

māraḥ kruddho duṣṭo ruṣṭaḥ paruṣagira puna tu bhaṇate gṛhāṇa sugautamaṃ eṣo hyeko 'raṇye nyasto grahiya mama puratu vrajathā laghuṃ vaśu kurvathā / śīghraṃ gatvā mahyaṃ gehe haḍinigaḍayugalavikṛtaṃ karotha duvārikaṃ svā maṃ drakṣye duḥkhenārtaṃ bahuvividhajavitaravitaṃ marūṇa va ceṭakam // lal_21.171 //

bodhisattva āha -

śakyākāśe lekhyaṃ citraṃ bahuvividhavikṛta padaśaḥ prakartu pṛthakpṛthak śakyo vāyuḥ pāśairbaddhuṃ diśavidiśagamanajavito nareṇa suyatnataḥ / śakyā kartuṃ candrādityau tamatimiravitimirakarau nabho 'dya mahītalaṃ śakyo nāhaṃ tvatsādṛśyairbahubhirapi gaṇanavirutairdrumātpraticālitum // lal_21.172 //

abhyutthitā balavatī namuceścamū sā hākāraśaṅkharavabherimṛdaṅgaśabdaiḥ / ha putra vatsa dayitā kimasi pranaṣṭo dṛṣṭvā imāṃ namucisenamatīva bhīmām // lal_21.173 //

jāmbūnadākanakacampakagarbhagaurā sukumāra devanarasaṃstuta pūjanīya / adya prayāsyasi vināśu mahāraṇesmiṃ mārasya eṣyasi vaśaṃ asurasya venduḥ // lal_21.174 //

brahmasvareṇa karaviṅkarutasvareṇā tān yakṣarākṣasagaṇāṃ sugato babhāṣe / ākāśu trāsayitumicchati yo hyavidvān so 'smadvidhaṃ drumavarād grahaṇāya icchet // lal_21.174 //

bhittvā ca yo raju gaṇeya mahāsahasra lomnā ca sāgarajalaṃ ca samuddharedyaḥ / vajrāmayāṃ girivarāṃ vikiretkṣaṇācca so cāpi māṃ tarugataṃ na viheṭhayeta // lal_21.175 //

yugamantarasmi sthita māru praduṣṭacitto niṣkoṣa pāṇinamasiṃ pragṛhītva tīkṣṇam / uttiṣṭha śīghra śramaṇāsmamatena gaccha mā veṇuyaṣṭi haritāṃ va chinadmi te 'dya // lal_21.176 //

bodhisattva āha -

sarveyaṃ trisahasra medini yadi māraiḥ prapūrṇā bhavet sarveṣāṃ yatha meru parvatavaraḥ pāṇīṣu khaṅgo bhavet / te mahyaṃ na samartha loma calituṃ prāgeva māṃ ghātituṃ mā dūṣī nativela saṃpranadahe smāremi te 'nadṛḍham // lal_21.177 //

vidhyanti śailaśikharāṃ jvalitāgnivarṇāṃ vṛkṣāṃ samūlaka kṣipī tatha tāmraloham / uṣṭrāśca gogajamukhāstatha bhairavākṣā āśīviṣā bhujaga dṛṣṭiviṣāśca ghorāḥ // lal_21.178 //

megheva utthita caturdiśa garjamānā vajrāśanī tatha ayoguḍa varṣamāṇāḥ / asiśaktitīṣṇaparaśuṃ saviṣāṃśca bāṇāṃ bhindanti medinitalaṃ pramathanti vṛkṣāṃ // lal_21.179 //

bāhūśataiḥ śaraśatāni kṣipanti keci āśīviṣāṃ hutavahāṃśca mukhā sṛjanti / makarādikāṃśca jalajānudadhergṛhītvā vidhyanti keci bhujagāṃ garuḍāśca bhūtvā // lal_21.180 //

kecitsumerusadṛśānayasā guḍāni taptāgnivarṇaśikharā nikṣipanti ruṣṭāḥ / āsādya medinitalaṃ kṣubhayanti corvīṃ heṣṭhā paskandha salilasya viloḍayanti // lal_21.181 //

kecitpatanti puratastatha pṛṣṭhato 'sya vāme ca dakṣiṇa patanti aho ti vatsa / viparītahastacaraṇā jvalitottamāṅgā netrebhi niścarati vidyudiva pradīptā // lal_21.182 //

dṛṣṭvā vikāravikṛtā namucestu senā māyākṛtaṃ ca yatha prekṣati śuddhasattvaḥ / naivātra māru na balaṃ na jaganna cātmā udacandrarūpasadṛśo bhramati trilokaḥ // lal_21.183 //

cakṣurna istri puruṣo napi cātmanīyaṃ srotaṃ ca ghrāṇa tathā jihva tathaiva kāyaḥ / adhyātmaśūnya bahiśūnya pratītya jātā dharmā ime karakavedakavītivṛttāḥ // lal_21.184 //

so satyavākyamakarotsada satyavādī yeneha satyavacanenima śūnya dharmāḥ / ye keci saumya vinaye anukūlapakṣāḥ te śastra pāṇiṣu nirīkṣiṣu puṣpadāmāṃ // lal_21.185 //

so dakṣiṇe karatale racitāgrajāle tāmrairnakhaiḥ suruciraiḥ sahasrāracakre / jāmbūnadārcisadṛśaiḥ śubhapuṇyajuṣṭe mūrdhnātu yāva spṛśate caraṇāṃ salīlam // lal_21.186 //

bāhuṃ prasārya yatha vidyudivā nabhasthā ābhāṣate vasumatīniya mahya sākṣī / citrā mi yajña nayutānapi yaṣṭa pūrve na mi jātu yācanaka bandhakṛtā nu dāsye // lal_21.187 //

āpo mi sākṣi tatha teja tathaiva vāyu brahmā prajāpati sajotiṣa candrasūryāḥ / buddhā mi sākṣi daśasu sthita ye diśāsu yatha mahya śīlavrataudgata bodhiaṅgāḥ // lal_21.188 //

dānaṃ mi sākṣi tatha śīlu tathaiva kṣāntiḥ vīryāpi sākṣi tatha dhyāna tathaiva prajñā / catura pramāṇa mama sākṣi tathā abhijñā anupūrvabodhicari sarva mameha sākṣī // lal_21.189 //

yāvanti sattva nikhilā daśasu diśāsu yatteṣu puṇya bala śīlu tathaiva jñānam / yajñā nirargaḍa ya yaṣṭa śaṭhaḥ kalībhiḥ te mahya roma śatimāṃ kala nopayanti // lal_21.190 //

so pāṇinā dharaṇi āhanate salīlaṃ raṇate iyaṃ vasumatī yatha kaṃsapātrī / māro niśamya ravu mediniye nirastaḥ śṛṇute vacaṃ hanata gṛhṇatu kṛṣṇabandhum // lal_21.191 //

prasvinnagātru hatateju vivarṇavaktro māro jarābhihatu ātmanu saṃprapaśyī / uratāḍa krandatu bhayārtu anāthabhūto bhrāntaṃ mano namucito gatu citta moham // lal_21.192 //

hastyaśvayānaratha bhūmitale nirastāḥ dhāvanti rākṣasa kubhāṇḍa piśāca bhītāḥ / saṃmūḍha mārga na labhanti alenatrāṇāḥ pakṣī davāgnipataneva nirīkṣya krāntāḥ // lal_21.193 //

mātā svasā pitara putra tathaiva bhrātā pṛcchanti tatra kahi dṛṣṭa kahiṃ gatā vā / anyonya vigraha karonti tathaiva heṭhāḥ prāptā vayaṃ vyasana jīvita nāvakāśaḥ // lal_21.194 //

sā mārasena vipulā mahatī akṣobhyā vibhraṣṭa sarva viralīkṛta naiva saṃdhiḥ / divasāni sapta abhijāni paraspareṇa ābhāsi dṛṣṭa yadi jīvasi taṃ khu prītāḥ // lal_21.195 //

sā vṛkṣadevata tadā karuṇāṃ hi kṛtvā vārīghāṭaṃ grahiya siñcati kṛṣṇabandhum / uttiṣṭha śīghra vraja he ma puno vilamba evaṃ hi teṣa bhavate guruuddharāṇām // lal_21.196 //

māra āha -

duḥkhaṃ bhayaṃ vyasana śoka vināśanaṃ ca dhikkāraśabdamavamānagataṃ ca dainyam / prāpto 'smi adya aparādhya suśuddhasatve aśrutva vākya madhuraṃ hitamātmajānām // lal_21.197 //

devatā āha -

bhayaṃ ca duḥkhaṃ vyasanaṃ ca dainyaṃ dhikkāraśabdaṃ vadhabandhanaṃ ca / doṣānanekāṃ labhate hyavidvān nirāparādheṣvapi rādhyate yaḥ // lal_21.198 //

devāsurā garuḍa rākṣasa kinnarendrā brahmātha śakra paranirmita sākaniṣṭhāḥ / bhāṣanti tasya vijayaṃ jaya lokavīra yatredṛśī namucisena tvayā nirastā // lal_21.199 //

hārārdhacandra dhvaja chatrapatāka dentī puṣpāgarū tagaracandanacūrṇavarṣāṃ / tūryā parāhaniya vākyamudīrayante acchā drume tuva ca śūra jitārisiṃhā // lal_21.200 //

atraiva cāsanavare labhase 'dya bodhiṃ āveṇikāṃ daśabalāṃ pratisaṃvidaṃ ca / sarvaṃ ca buddhaviṣayaṃ labhase 'dya śūra maitrā vijitya vipulāṃ śaṭhamārapakṣāṃ // lal_21.201 //

iha māradharṣaṇakṛte ca raṇe pravṛtte saṃbodhisattvabalavikrama yebhi dṛṣṭam / ṣaṭtriṃśakoṭinayutā cature ca viṃśā yebhirmanaḥ praṇihitaṃ varabuddhabodhau // lal_21.202 //

iti //

// iti śrīlalitavistare māradharṣaṇaparivarto nāmaikaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ //

start parivarta 22

abhisaṃbodhanaparivarto dvāviṃśaḥ /

iti hi bhikṣavo bodhisattvo nihatamārapratyarthiko marditakaṇṭako raṇaśirasi vijitavijayaḥ uchritachatradhvajapatāko viviktaṃ kāmairviviktaṃ pāpakairakuśalairdhamaiḥ savitarkaṃ savicāraṃ vivekajaṃ prītisukhaṃ prathamaṃ dhyānamupasaṃpadya viharati sma / savitarkasavicārāṇāṃ vyupaśamādadhyātmasaṃprasādāccetasa ekotibhāvādavitarkamavicāraṃ samādhijaṃ prītisukhaṃ dvitīyaṃ dhyānamupasaṃpadya viharati sma / sa prītervirāgādupekṣako viharati sma smṛtimān saṃprajānan sukhaṃ kāyena pratisaṃvedayate sma yattadāryā ācakṣate sma - upekṣakaḥ smṛtimān sukhavihārī, niṣprītikaṃ tṛtīyaṃ dhyānamupasaṃpadya viharati sma / sa sukhasya ca prahāṇādduḥkhasya ca prahāṇātpūrvameva ca saumanasyadaurmanasyayorastaṃgamādaduḥkhāsukhamupekṣāsmṛtipariśuddhaṃ caturthaṃ dhyānamupasaṃpadya viharati sma //

atha bodhisattvasyathā samāhite citte pariśuddhe paryavadāte prabhāsvare 'naṅgane vigatopakleśe mṛduni karmaṇyupasthite ānijjyaprāpte rātryāṃ prathame yāme divyasya cakṣuṣo jñānadarśanavidyāsākṣātkriyāyai cittamabhinirharati sma, abhinirnāmayati sma //

atha bodhisattvo divyena cakṣuṣā pariśuddhenātikrāntamānuṣyakeṇa sattvān paśyati sma cyavamānānupapadyamānān suvarṇān durvarṇān sugatān durgatān hīnān praṇītān / yathākarmopagān sattvān prajānāti sma - ime bata bhoḥ sattvāḥ kāyaduścaritena samanvāgatāḥ, vāṅbhanoduścaritena samānvāgatāḥ, āryāṇāmapavādakāḥ mithyādṛṣṭayaḥ / te mithyādṛṣṭikarmadharmasamādānahetoḥ kāyasya bhedātparaṃ maraṇādapāyadurgativinipātaṃ narakeṣūpapadyante / ime punarbhavantaḥ sattvāḥ kāyasucaritena samanvāgatāḥ, vāṅbhanaḥsucaritena samanvāgatāḥ, āryāṇāmanapavādakāḥ samyagdṛṣṭayaḥ, te samyagdṛṣṭikarmadharmasamādānahetoḥ kāyasya bhedātsugatau svargalokeṣūpapadyante //

iti hi divyena cakṣuṣā viśuddhenātikrāntamānuṣyakeṇa sattvānāpaśyati sma cyavamānānupapadyamānān suvarṇān durvarṇān sugatān durgatān hīnān praṇītān yathākarmopagān / evaṃ khalu bhikṣavo bodhisattvo rātryāṃ prathame yāme vidyāṃ sākṣātkaroti sma, tamo nihanti sma, ālokamutpādayati sma //

atha bodhisattvastathā samāhite citte pariśuddhe paryavadāte prabhāsvare niraṅgane vigatopakleśe mṛduni karmaṇyupasthite āniñjyaprāpte rātryāṃ madhyame yāme pūrvanivāsānusmṛtijñānadarśanavidyāsākṣātkriyāyai cittamabhinirharati sma, abhinirnāmayati sma, ātmanaḥ parasattvānāṃ cānekavidhaṃ pūrvanivāsānanusmarati sma / tadyathā - ekāmapi jātiṃ dve tisraścatasraḥ pañca daśa viṃśati triṃśaccatvāriṃśatpañcāśajjātiśataṃ (vaidya 251) jātisahasraṃ jātiśatasahasram anekānyapi jātiśatasahasrāṇyapi jātikoṭīmapi jātikoṭīśatamapi jātikoṭīsahasramapi jātikoṭīnayutamapi / anekānyapi jātikoṭīsahasrāṇyapi anekānyapi jātikoṭīśatasahasrāṇyapi anekānyapi jātikoṭīnayutaśatasahasrāṇi yāvatsaṃvartakalpamapi vivartakalpamapi saṃvartavivartakalpamapi anekānyapi saṃvartavivartakalpānyanusmarati sma - amutrāhamāsannevaṃnāmā evaṃgotra evaṃjātya evaṃvarṇa evamāhāra evamāyuṣpramāṇamevaṃ cirasthitikaḥ, evaṃ sukhaduḥkhaprativedī / so 'haṃ tataścyutaḥ sannamutropapannaḥ, tataścyutvehopapanna iti sākāraṃ soddeśamanekavidhamātmanaḥ sarvasattvānāṃ ca pūrvanivāsamanusmarati sma //

atha bodhisattvastathā samāhitena cittena pariśuddhena paryavadātena prabhāsvareṇa anaṅganena vigatopakleśena mṛdunā karmaṇye sthitenāniñcyaprāptena rātryāṃ paścime yāme aruṇoddhāṭanakālasamaye nandīmukhyāṃ rātrau duḥkhasamudayāstaṃgatāyā āśravakṣayajñānadarśanavidyāsākṣātkriyāyai cittamabhinirharati sma, abhinirnāmayati sma / tasyaitadabhavat - kṛcchraṃ batāyaṃ loka āpanno yaduta jāyate jīryate mriyate cyavate upapadyate / atha ca punarasya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya niḥsaraṇaṃ na saṃprajānāti jarāvyādhimaraṇādikasya / aho batāsya kevalasya mahato duḥkhaskandhasyāntaḥkriyā na prajñāyate sarvasya jarāvyādhimaraṇādikasya //

tato bodhisattvasyaitadabhūt - kasmin sati jarāmaraṇaṃ bhavati, kiṃpratyayaṃ ca punarjarāmaraṇam? tasyaitadabhūt - jātyāṃ satyāṃ jarāmaraṇaṃ bhavati, jātipratyayaṃ jarāmaraṇam //

atha bodhisattvasya punaretadabhavat - kasmin sati jātirbhavati, kiṃpratyayā ca punarjātiḥ? tasyaitadabhavat - bhave sati jātirbhavati bhavapratyayā ca punarjātiḥ //

atha bodhisattvasyaitabhavat - kasmin sati bhavo bhavati, kiṃpratyayaśca punarbhavaḥ? tasyaitadabhavat - upādāne sati bhavo bhavati, upādānapratyayo hi bhavaḥ //

atha bodhisattvasyaitadabhavat - kasmin satyupādānaṃ bhavati, kiṃpratyayaṃ ca punarupādānam? tasyaitadabhavat - tṛṣṇāyāṃ satyāmupādānaṃ bhavati, tṛṣṇāpratyayaṃ hyupādānam //

atha bodhisattvasya punaretadabhavat - kasmin sati tṛṣṇā bhavati, kiṃpratyayā ca tṛṣṇā? tasyaitadabhavat - vedanāyāṃ satyāṃ tṛṣṇā bhavati, vedanāpratyayā ca tṛṣṇā //

atha bodhisattvasya punaretadabhūt - kasmin sati vedanā bhavati, kiṃpratyayā punarvedanā? tasyaitadabhūt - sparśe sati vedanā bhavati, sparśapratyayā hi vedanā //

atha bodhisattvasya punaretadabhavat - kasmin sati sparśo bhavati, kiṃpratyayaśca punaḥ sparśaḥ? tasyaitadabhavat - ṣaḍāyatane sati sparśo bhavati, ṣaḍāyatanapratyayo hi sparśaḥ //

atha bodhisattvasya punaretadabhavat - kasmin sati ṣaḍāyatanaṃ bhavati, kiṃpratyayaṃ ca punaḥ ṣaḍāyatanam? tasyaitadabhavat - nāmarūpe sati ṣaḍāyatanaṃ bhavati, nānārūpapratyayaṃ hi ṣaḍāyatanam //

atha bodhisattvasya punaretadabhavat - kasmin sati nāmarūpaṃ bhavati, kiṃpratyayaṃ ca punarnāmarūpam? tasyaitadabhavat - vijñāne sati nāmarūpaṃ bhavati, vijñānapratyayaṃ hi nāmarūpam //

atha bodhisattvasya punaretadabhavat - kasmin sati vijñānaṃ bhavanti, kiṃpratyayaṃ punarvijñānam? tasyaitadabhavat - saṃskāreṣu satsu vijñānaṃ bhavati, saṃskārapratyayaṃ ca vijñānam //

atha bodhisattvasya punaretadabhavat - kasmin sati saṃskārā bhavanti, kiṃpratyayāśca punaḥ saṃskārāḥ? tasyaitadabhavat - avidyāyāṃ satyāṃ saṃskārā bhavanti, avidyāpratyayā hi saṃskārāḥ //

iti hi bhikṣavo bodhisattvasyaitadabhūt - avidyāpratyayāḥ saṃskārāḥ, saṃskārapratyayaṃ vijñānam, vijñānapratyayaṃ nāmarūpam, nāmarūpapratyayaṃ ṣaḍāyatanam, ṣaḍāyatanapratyayaṃ sparśaḥ, sparśapratyayaṃ vedanā, vedanāpratyayaṃ tṛṣṇā, tṛṣṇāpratyayamupādānam, upādānapratyayaṃ bhavaḥ, bhavapratyayā jātiḥ, jātipratyayā jarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ saṃbhavanti / evamasya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati / samudayaḥ samudaya iti //

iti hi bhikṣavo bodhisattvasya pūrvamaśruteṣu dharmeṣu yoniśomanasikārādbahulīkārājjñānamudapādi, cakṣurudapādi, vidyodapādi, bhūrirudapādi, medhodapādi, prajñodapādi, ālokaḥ prādurbabhūva / kasminnasati jarāmaraṇaṃ na bhavati, kasya vā nirodhājjarāmaraṇanirodha iti / tasyaitadabhūt - jātyāmasatyāṃ jarāmaraṇaṃ na bhavati, jātinirodhājjarāmaraṇanirodhaḥ //

atha bodhisattvasya punaretadabhavat - kasminnasati jātirna bhavati, kasya vā nirodhājjātinirodhaḥ? tasyaitadabhavat - bhave 'sati jātirna bhavati, bhavanirodhājjātinirodhaḥ //

atha bodhisattvasya punarapyetadabhavat - kasminnasati vistareṇa yāvatsaṃskārā na bhavanti, kasya vā nirodhātsaṃskāranirodhaḥ? tasyaitadabhavat - avidyāyāṃ satyāṃ saṃskārā na bhavanti, avidyānirodhātsaṃskāranirodhaḥ / saṃskāranirodhādvijñānanirodho yāvajjātinirodhājjarāmaraṇaśokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsā nirudhyante / evamasya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya nirodho bhavatīti //

iti hi bhikṣavo bodhisattvasya pūrvamaśruteṣu dharmeṣu yoniśomanasikārādbahulīkārājjñānamudapādi, cakṣurudapādi vidyodapadi, bhūrirudapādi, medhodapādi, prajñodapādi, ālokaḥ prādurbabhūva / so 'haṃ bhikṣavastasmin samaye idaṃ duḥkhamiti yathābhūtamajñāsiṣam / ayamāśravasamudayo 'yamāśravanirodhaḥ iyamāśravanirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / aya kāmāśravo 'yaṃ bhavāśravo 'yamavidyāśravo 'yaṃ dṛṣṭyāśravaḥ / ihāśravā niravaśeṣato nirudhyante / ihāśravo niravaśeṣamanābhāsamastaṃ gacchatīti / iyamavidyā ayamavidyāsamudayo 'yamavidyānirodha iyamavidyānirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / ihāvidyā apariśeṣamanābhāsamastaṃ gacchatīti peyālam / amī saṃskārā ayaṃ saṃskārasamudayo 'yaṃ saṃskāranirodha iyaṃ saṃskāranirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / idaṃ vijñānamayaṃ vijñānasamudayo 'yaṃ vijñānanirodha iyaṃ vijñānanirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / idaṃ nāmarūpamayaṃ nāmarūpasamudayo 'yaṃ nāmarūpanirodhaḥ iyaṃ nāmarūpanirodhagāminī (vaidya 253) pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / idaṃ ṣaḍāyatanamayaṃ ṣaḍāyatanasamudayo 'yaṃ ṣaḍāyatananirodhaḥ iyaṃ ṣaḍāyatananirodhagāminīṃ pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / ayaṃ sparśo 'yaṃ spaśasamudayo 'yaṃ sparśanirodhaḥ iyaṃ sparśanirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / iyaṃ vedanā ayaṃ vedanāsamudayo 'yaṃ vedanānirodha iyaṃ vedanānirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / iyaṃ tṛṣṇā ayaṃ tṛṣṇāsamudayo 'yaṃ tṛṣṇānirodhaḥ iyaṃ tṛṣṇānirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam /

idamupādānamayamupādānasamudayo 'yamupādānanirodhaḥ iyamupādānanirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / ayaṃ bhavo 'yaṃ bhavasamudayo 'yaṃ bhavanirodhaḥ iyaṃ bhavanirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / iyaṃ jātirayaṃ jātisamudayo 'yaṃ jātinirodhaḥ iyaṃ jātinirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / iyaṃ jarā ayaṃ jarāsamudayo 'yaṃ jarānirodhaḥ iyaṃ jarānirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / idaṃ maraṇamayaṃ maraṇasamudayo 'yaṃ maraṇanirodhaḥ iyaṃ maraṇanirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam / ime śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsāḥ / evamasya kevalasya mahato duḥkhaskandhasya samudayo bhavati yāvannirodho bhavatīti yathābhūtamajñāsiṣam / idaṃ duḥkhamayaṃ duḥkhasamudayo 'yaṃ duḥkhanirodhaḥ iyaṃ duḥkhanirodhagāminī pratipaditi yathābhūtamajñāsiṣam //

evaṃ khalu bhikṣavo bodhisattvena rātryāṃ paścime yāme 'ruṇoddhāṭanakālasamaye nandīmukhyāṃ rātryau yatkiṃcitpuruṣeṇa satpuruṣeṇātipuruṣeṇa mahāpuruṣeṇa puruṣarṣabheṇa puruṣanāgena puruṣasiṃhena puruṣapuṃgavena puruṣaśūreṇa puruṣadhīreṇa puruṣajānena puruṣapadmena puruṣapuṇḍarīkeṇa puruṣadhaureyeṇānuttareṇa puruṣadamyasārathinā evaṃbhūtenāryeṇa jñānena jñātavyaṃ boddhavyaṃ prāptavyaṃ draṣṭavyaṃ sākṣātkartavyam, sarvaṃ tadekacittekṣaṇasamāyuktayā prajñayā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya traividyādhigatā //

tato bhikṣavo devā āhuḥ - avakirata mārṣāḥ puṣpāṇi / abhisaṃbuddho bhagavān / ye tatra devaputrāḥ pūrvabuddhadarśinastasmin saṃnipatitā āsaṃste 'vocan - mā sma tāvanmārṣāḥ puṣpāṇyavakirata yāvattāvadbhagavānnimittaṃ prāduḥkaroti / pūrvakā api samyaksaṃbuddhā nimittamakārṣuḥ, nirmitāmabhinirmiṇvanti sma //

atha khalu bhikṣavastathāgatastān devaputrān vimatiprāptāñjñātvā saptatālamātraṃ vihāyasamabhyudgamya tatrastha idamudānamudānayati sma -

chinnavartmopaśāntarajāḥ śuṣkā āsravā na punaḥ sravanti / chinne vartmani vartata duḥkhasyaiṣo 'nta ucyate // lal_22.1 //

iti //

tataste devaputrā divyaiḥ kusumaistathāgatamabhyavakiranti sma / tato jānumātraṃ divyānāṃ puṣpāṇāṃ saṃstaro 'bhūt //

iti hi bhikṣavastathāgate 'bhisaṃbuddhe vigataṃ tamo 'ndhakāram, viśodhitā tṛṣṇā, vivartitā dṛṣṭiḥ, vikṣobhitāḥ kleśāḥ, viśāritāḥ śalyāḥ, mukto granthiḥ, prapātito mānadhvajaḥ, ucchrepito dharmadhvajaḥ, (vaidya 254) uddhāṭitā anuśayāḥ, jñātā dharmatathatā, avabuddhā bhūtakoṭiḥ, parijñāto dharmadhātuḥ, vyavasthāpitaḥ sattvadhātuḥ, saṃvarṇitaḥ samyaktvaniyato rāśiḥ, vivarṇito mithyātvaniyato rāśiḥ, parigṛhīto 'niyatarāśiḥ, vyavasthāpitāni sattvendriyāṇi, parijñātāḥ sattvacaritāḥ, avabuddhā sattvavyādhiḥ, sattvasamutthānasiddho 'mṛtabhaiṣajaprayogaḥ, utpanno vaidyarājaḥ pramocakaḥ sarvaduḥkhebhyaḥ pratiṣṭhāpako nirvāṇasukhe, niṣaṇṇastathāgatagarbhe tathāgatamahādharmarājāsane, sarva ābaddho vimuktipakṣaḥ, praviṣṭaḥ sarvajñatānagaraṃ samavasṛtaṃ sarvabuddhaiḥ, asaṃbhinno dharmadhātuprasarānubodheḥ / prathame saptāhe bhikṣavastathāgatastasminneva bodhimaṇḍe niṣaṇṇo 'sthāt - iha mayā 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaḥ / mayā anavarāgrasya jātijarāmaraṇaduḥkhasyāntaḥ kṛta iti //

samanantaraprāpte khalu punarbhikṣavo bodhisattvena sarvajñatve atha tatkṣaṇameva daśasu dikṣu sarvalokadhātuṣu sarvasattvāstatkṣaṇaṃ tallavaṃ tanmuhūrtaṃ parasukhasamarpitā abhuvan / sarvalokadhātavaśca mahatāvabhāsenāvabhāsyantaḥ / yā 'pi tā lokāntarikā aghā aghasphuṭā andhakārā iti pūrvavat / ṣaḍvikāraṃ ca daśasu dikṣu sarvalokadhātavo 'kampat prākampat saṃprākampat / avedhat prāvedhat saṃprāvedhat / acalat prācalat saṃprācalat / akṣubhyat prākṣubhyat saṃprākṣubhyat / araṇat prāraṇat saṃprāraṇat / agarjat prāgarjat saṃprāgarjat / sarvabuddhāśca tathāgatāyābhisaṃbuddhāya sādhukāraṃ dadanti sma / dharmācchādāṃśca saṃpreṣayanti sma / yairdharmācchādairayaṃ trisāhasramahāsāhasralokadhāturanekaratnasaṃchanno 'bhūt / tebhyaśca ratnachatrebhyaḥ evaṃrūpā raśmijālā niścaranti sma, yairdaśasu dikṣu aprameyāsaṃkhyeyā lokadhātavo 'vabhāsyante / daśasu dikṣu bodhisattvāśca devāputrāścanandaśabdaṃ niścārayāmāsuḥ - utpannaḥ sattvapaṇḍitaḥ / padmo jñānasarasi saṃbhūto 'nupalipto lokadharmaiḥ / samantato mahākaruṇāmeghaṃ sphuritvā dharmadhātubhavanaṃ varṣayiṣyati / dharmavarṣavinaye janabhaiṣajāṅkuraprarohaṇaṃ sarvakuśalamūlabījānāṃ vivardhanaṃ śraddhāṅkurāṇāṃ dātā vimuktiphalānām //

tatredamucyate -

māraṃ vijitya sabalaṃ sa hi puruṣasiṃho dhyānāmukhaṃ abhimukhaṃ abhito 'pi śāstā / traividyatā daśabalena yadā hi prāptā saṃkampitā daśa diśo bahukṣatrakoṭyaḥ // lal_22.2 //

ye bodhisattva puri āgata dharmakāmā caraṇau nipatya iti bhāṣiṣu māsi klānto / pratyakṣa asmi camu yādṛśikā subhīmā sā prajñapuṇyabalavīryabalena bhagnā // lal_22.3 //

buddhaiśca kṣetranayutaiḥ prahitāni chatrā sādho mahāpuruṣa dharṣita mārasenām / prāptaṃ tvayā padavaraṃ amṛtaṃ viśokaṃ saddharmavṛṣṭi tribhave abhivarṣa śīghram // lal_22.4 //

bāhuṃ prasārya daśadikṣu ca sattvasārā ābhāṣayiṃsu kalaviṅkarutāya vācā / bodhiryathāmanugatā bhavatā viśuddhā tulyaḥ samo 'si yatha sarpiṇi sarpimaṇḍaiḥ // lal_22.5 //

atha khalu bhikṣavaḥ kāmāvacarā apsaraso bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgataṃ prāptābhijñaṃ paripūrṇasaṃkalpaṃ vijitasaṃgrāmaṃ nirjitamārapratyarthikamucchritachatradhvajapatākaṃ śūraṃ jayodgataṃ puruṣaṃ mahāpuruṣaṃ vaidyottamaṃ mahāśalyahartāraṃ siṃhaṃ vigatabhayalomaharṣaṃ nāgaṃ sudāntacittanirmalaṃ trimalaviprahīnaṃ vaidyakaṃ traividyatāmanuprāptaṃ pāragaṃ caturoghottīrṇaṃ kṣatriyamekaratnachatradhāriṇaṃ trailokyabrāhmaṇaṃ bāhitapāpakarmāṇaṃ bhikṣuṃ bhinnavidyāṇḍakoṣaṃ śramaṇaṃ sarvasaṅgasamatikrāntaṃ śrotriyaṃ niḥsṛtakleśaṃ śūramaprapātitadhvajaṃ balīyāṃsaṃ daśabaladhāriṇaṃ ratnākaramiva sarvadharmaratnasaṃpūrṇaṃ viditvā bodhimaṇḍābhimukhāstathāgatamābhirgāthābhirabhyastāviṣuḥ -

eṣa drumarājamūle abhijitya mārasainyaṃ sthitu meruvadaprakampyo nirbhīrapralāpī / anekabahukalpakoṭyo dānadamasaṃyamena samudānayaṃ prabodhi teneṣa śobhate 'dya // lal_22.6 //

anena bahukalpakoṭyaḥ śīlavratātapobhi jihmikṛta śakra brahmā bodhivara eṣatā hi / anena bahukalpakoṭyaḥ kṣāntibalavarmitena adhivāsitā dukhāni tena prabha svarṇavarṇā // lal_22.7 //

anena bahukalpakoṭyo vīryabalavikrameṇa parāṅmukhāṃ kṛtāsyā tena māra jita senā / anena bahukalpakoṭyo dhyānā abhijñajñānaiḥ saṃpūjitā munīndrastenaiva pūjito 'dya // lal_22.8 //

anena bahukalpakoṭyaḥ prajñāśratasaṃcayena pragṛhīta sattvakoṭyastena laghu bodhi prāptā / anena jitu skandhamārastatha mṛtyu kleśamāraḥ anena jitu devaputramārastenāsya nāsti śokaḥ // lal_22.9 //

eṣo hi devadevo (devairapi pūjanīyaḥ) pūjārahastriloke puṇyārthikāna kṣetraṃ amṛtāphalasya dātā / eṣa varadakṣiṇīyo utpātu dakṣiṇāhi nāstyuttarasya nāśo yā ca varabodhi labdhā // lal_22.10 //

ūrṇā virājate 'sya spharati bahukṣetrakoṭyo jihmikṛta candrasūryā andhakārālokaprāptā / eva hi surūparūpo vararūpa sādhurūpo varalakṣaṇo hitaiṣī trailokyapūjanīyaḥ // lal_22.11 //

eṣa suviśuddhanetro bahu prekṣate svayaṃbhūḥ kṣatrā ca sattvakāyā cittāni cetanā ca / eṣa suviśuddhaśrotraḥ śṛṇute anantaśabdāṃ divyāṃśca mānuṣāṃśca jinaśabdadharmaśabdāṃ // lal_22.12 //

eṣa prabhūtajihvaḥ kalaviṅkamañjughoṣa ḥ śroṣyāma asya dharmaṃ amṛtaṃ praśāntagāmim / dṛṣṭvā ca mārasainyaṃ na kṣubhyate mano 'sya puna dṛṣṭgha devasaṃghāṃ na ca harṣate sumedhā // lal_22.13 //

śastrairna cāpi bāṇairjita ena mārasenā satyavratātapobhi jitu ena duṣṭamallaḥ / calito na cāsanā na ca kāyu vedhino 'sya na ca snehu nāpi doṣastadanantare abhūvan // lal_22.14 //

lābhā sulabdha teṣāṃ maruṇāṃ narāṇa caiva ye tubhya dharma śrutvā pratipattimeṣyatī hi / yatpuṇya tvāṃ stavitvā jina puṇyatejarāśe sarve bhavema kṣipraṃ yatha tvaṃ manuṣyacandraḥ // lal_22.15 //

buddhitva bodhi puruṣarṣabhanāyakena saṃkampya kṣatranayutāni vijitya māram / brahmasvareṇa kalaviṅkarutasvareṇa prathamena gāthā imi bhāṣita nāyakena // lal_22.16 //

puṇyavipāku sukha sarvaduḥkhāpanetī abhiprāyu sidhyati ca puṇyavato narasya / kṣipraṃ ca bodhi spṛśate vinihatya māraṃ śāntāpatho gacchati ca nirvṛtiśītibhāvam // lal_22.17 //

tasmātka puṇyakaraṇe na bhaveta tṛptaḥ śṛṇvaṃśca dharmamamṛtaṃ bhavi ko vitṛptaḥ / vijane vane ca viharaṃ bhavi ko vitṛptaḥ kaḥ sattva arthakaraṇe na bhaveddhi tṛptaḥ // lal_22.18 //

pāṇiṃ prasārya samuvāca ca bodhisattvāṃ pūjāṃ kṛtā brajata kṣetra svakasvakāni / sarve 'bhivandya caraṇau ca tathāgatasya nānāviyūha gata kṣetra svakasvakāni // lal_22.19 //

dṛṣṭvā ca tāṃ namucināṃ mahatīmavasthāṃ vikrīḍitāṃ ca sugatasya tathā salīlam / bodhāya cittamatulaṃ praṇidhāya sattvāṃ māraṃ vijitya sabalaṃ amṛtaṃ spṛśema // lal_22.20 //

abhisaṃbuddhasya bhikṣavastathāgatasya bodhivṛkṣamūle siṃhāsanopaviṣṭasya tasmin kṣaṇe 'prameyāni buddhavikrīḍitānyabhūvan, yāni na sukaraṃ kalpenāpi nirdeṣṭum //

tatredamucyate -

karatalasadṛśābhūtsusthitā medinīyaṃ vikasitaśatapatrāścodgatā raśmijālaiḥ / amaraśatasahasrā onamī bodhimaṇḍaṃ imu prathama nimittaṃ siṃhanādena dṛṣṭam // lal_22.21 //

drumaśatatrisahasro bodhimaṇḍe namante girivara tatha neke śailarājaśca meruḥ / daśabalamadhigamya brahmaśakrā namante idamapi narasiṃhe krīḍitaṃ bodhimaṇḍe // lal_22.22 //

raśmiśatasahasrā svośarīrātmabhāvā sphuri jinavara kṣatrā trīṇi śāntā apāyāḥ / tata kṣaṇasumuhūrte śodhitā cākṣaṇāni na ca khilamadadoṣā bādhiṣū kaṃci sattvam // lal_22.23 //

iyamapi narasiṃhasyāsanasthasya krīḍā śaśiravimaṇivahnividyutābhā ca divyā / na tapati abhibhūtā bhānuvatyorṇapāśā na ca jagadiha kaścitprekṣate śāstu mūrdham // lal_22.24 //

iyamapi narasiṃhasyāsanasthasya krīḍā karatalaspṛśanenā kampitā corvi sarvā / yena namucisenā kṣobhitā tūlabhūtā namuci iṣu gṛhītvā medinī vyālikhedya idamapi narasiṃhasyāsane krīḍitaṃ bhūt // lal_22.25 //

iti //

start parivarta 23

saṃstavaparivartastrayoviṃśaḥ /

atha khalu śuddhāvāsakāyikā devaputrā bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgataṃ pradakṣiṇīkṛtya divyaiścandanacūrṇavarṣairabhyavakīrya ābhiḥ sārūpyābhirgāthābhirabhituṣṭuvuḥ -

utpanno lokapradyoto lokanāthaḥ prabhaṃkaraḥ / andhabhūtasya lokasya cakṣurdātā raṇaṃjahaḥ // lal_23.1 //

bhavān vijitasaṃgrāmaḥ puṇyaiḥ pūrṇamanorathaḥ / saṃpūrṇaḥ śukladharmaiśca jagattvaṃ tarpayiṣyasi // lal_23.2 //

uttīrṇapaṅko hyanighaḥ sthale tiṣṭhati gautamaḥ / anyāṃ sattvāṃ mahoghena prodgatastārayiṣyasi // lal_23.3 //

udgatastvaṃ mahāprājño lokeṣvapratipudgalaḥ / lokadharmairaliptastvaṃ jalasthamiva paṅkajaḥ // lal_23.4 //

ciraprasuptamimaṃ lokaṃ tamaskandhāvaguṇṭhitam / bhavān prajñāpradīpena samarthaḥ pratibodhitum // lal_23.5 //

cirāture jīvaloke kleśavyādhiprapīḍite / vaidyarāṭ tvaṃ samutpannaḥ sarvavyādhipramocakaḥ // lal_23.6 //

bhaviṣyantyakṣaṇā śūnyā tvayi nāthe samudgate / manuṣyāścaiva devāśca bhaviṣyanti sukhānvitāḥ // lal_23.7 //

yeṣāṃ tvaddarśanaṃ saumya eṣyase puruṣarṣabha / na te kalpasahasrāṇi jātu yāsyanti durgatim // lal_23.8 //

paṇḍitāścāpyarogāśca dharmaṃ śroṣyanti ye 'pi te / gambhīrāścopadhīkṣīṇā bhaviṣyanti viśāradāḥ // lal_23.9 //

mokṣyante ca laghuṃ sarve chittvā vai kleśabandhanam / yāsyanti nirupādānāḥ phalaprāptivaraṃ śubham // lal_23.10 //

dakṣiṇīyāśca te loke āhutīnāṃ pratigrahāḥ / na teṣu dakṣiṇā nyūnā sattvānirvāṇahetukī // lal_23.11 //

evaṃ khalu bhikṣavaḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrāstathāgatamabhiṣṭutyaikānte prāñjalayastasthuḥ, prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ //

atha khalu cābhāsvarā devaputrāstathāgataṃ bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ divyairnānāprakāraiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanachatradhvajapatākābhiḥ saṃpūjya tripradakṣiṇīkṛtya cābhirgāthābhirabhyastāviṣuḥ -

gambhīrabuddhe madhurasvarā mune brahmasvarā munivaragīta susvaram / varāgrabodhi paramārthaprāptā sarvasvare pāragate namaste // lal_23.12 //

trātāsi dīpo 'si parāyaṇo 'si nātho 'si loke kṛpamaitracittaḥ / vaidyottamastvaṃ khalu śalyahartā cikitsakastvaṃ paramaṃ hitaṃkaraḥ // lal_23.13 //

dīpaṃkarasya sahadarśanaṃ tvayā samudānitaṃ maitrakṛpābhrajālam / pramuñca nāthā amṛtasya dhārāṃ śamehi tāpaṃ suramānuṣāṇām // lal_23.14 //

tvaṃ padmabhūtaṃ tribhaveṣvaliptaṃ tvaṃ merukalpo vicalo hyakampyaḥ / tvaṃ vajrakalpo hyacalapratijña tvaṃ candramā sarvaguṇāgradhārī // lal_23.15 //

evaṃ khalu bhikṣava ābhāsvarā devāstathāgatamabhisaṃstutyaikānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ //

atha khalu subrahmadevaputrapramukhā brahmakāyikā devāstathāgataṃ bodhimaṇḍaniṣaṇṇamanekamaṇiratnakoṭīnayutaśatasahasrapratyuptena ratnajālenābhichādya tripradakṣiṇīkṛtya cābhiḥ sārūpyābhirgāthābhirabhyastāviṣuḥ -

śubhavimalaprajña prabhatejadharā dbātriṃśallakṣaṇavarāgradharā / smṛtimaṃ matimaṃ guṇajñānadharā akilāntakā śirasi vandami te // lal_23.16 //

amalā vimalā trimalairvimalā trailokyaviśruta trividyagatā / trividhāvimokṣavaracakṣudadā vandāmi tvāṃ trinayanaṃ vimalam // lal_23.17 //

kalikaluṣa uddhṛta sudāntamanā kṛpakaruṇa udgata jagārthakarā / muni mudita udgata praśāntamanā dvayamativimocaka upekṣaratā // lal_23.18 //

vrata tapasa udgata jagārthakarā / svacarīviśuddhacaripāragatā / catusatyadarśaka vimokṣaratā mukto vimocayasi cānyajagat // lal_23.19 //

balavīrya āgatu ihā namuci prajñāya vīrya tava maitrya jito / prāptaṃ ca te padavaraṃ amṛtaṃ vandāma te śaṭhacamūmathanā // lal_23.20 //

evaṃ khalu bhikṣavaḥ subrahmadevaputrapramukhā brahmakāyikā devāstathāgatamābhirgāthābhirabhiṣṭutya ekānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ //

atha khalu te śuklapākṣikā māraputrā yena tathāgatastenopasaṃkrāman / upasaṃkramya mahāratnachatravitānaistathāgatamabhicchādya prāñjalayastathāgatamābhiḥ sārūpyābhirgāthābhirabhyastāviṣuḥ -

pratyakṣe 'smi bale tavātivipule mārasya ghorā camū yatsā māracamū mahāpratibhayā ekakṣaṇe te jitā / na ca te utthitu naiva kāyu trasito no vā girā vyāhṛtā tvāṃ vandāmahi sarvalokamahitaṃ sarvārthasiddhaṃ munim // lal_23.21 //

mārā koṭisahasranekanayutā gaṅgāṇubhiḥ saṃmitāḥ te tubhyaṃ na samartha bodhisuvaṭā saṃcālituṃ kampitum / yajñā koṭisahasranekanayutā gaṅgā yathā vālikā yaṣṭā bodhivaṭāsitena bhavatā tenādya vibhrājase // lal_23.22 //

bhāryā ceṣṭatamā sutāśca dayitā dāsyaśca dāsāstathā udyānā nagarāṇi rāṣṭranigamā rājyāni sāntaḥpurāḥ / hastā pādaśirottamāṅgamapi vā cakṣūṃṣi jihvā tathā tyaktā te varabodhicarya caratā tenādya vibhrājase // lal_23.23 //

uktaṃ yadvacanaṃ tvayā subahuśo buddho bhaviṣyāmyahaṃ tāriṣye bahusattvakoṭinayutā duḥkhārṇavenohyatā / dhyānādhīndriyabuddhibhiḥ kavacitaḥ saddharmanāvā svayaṃ sā caiṣā pratipūrṇa tubhya praṇidhistāriṣyase prāṇinaḥ // lal_23.24 //

yatpuṇyaṃ ca stavitva vādivṛṣabhaṃ lokasya cakṣurdadaṃ sarve bhūtva udagrahṛṣṭamanasaḥ prārthema sarvajñatām / samudānītva varāgrabodhimatulāṃ buddhaiḥ susaṃvarṇitāṃ evaṃ tadvinihatya mārapariṣāṃ buddhema sarvajñatām // lal_23.25 //

evaṃ khalu bhikṣavo māraputrāstathāgatamabhiṣṭutyaikānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ //

atha khalu paranirmitavaśavartī devaputro 'nekairdevaputraśatasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛto jāmbūnadasuvarṇavarṇaiḥ padmaistathāgatamabhyavakīrya saṃmukhamābhirgāthābhirabhyastāvīt -

apīḍita aluḍita avitathavacanā apagatatamaraja amṛtagatigatā / arahasi divi bhuvi śriyakriyamatulā atidyutismṛtimati praṇipati śirasā // lal_23.26 //

ratikara raṇajaha rajamalamathanā ramayasi suranara suviśadavacanaiḥ / vikasita suvipula varatanu kiraṇaiḥ suranarapatiriva jayasi jagadidam // lal_23.27 //

paragaṇipramathana paracarikuśalā priyu bhava naramaru paramati dhunatā / paracari vibhajasi sunipuṇamatimān pathi iha vicaratu daśabalagamane // lal_23.28 //

tyaji pṛthu bhavagrahi vitathadukha mahā vinayasi suranara yathamati vinaye / vicarasi catudiśa śaśiriva gagane cakṣu bhava parāyaṇa iha bhuvi tribhave // lal_23.29 //

priyu bhava naramaru na ca khali viṣaye ramayasi śubharati kāmarativirato / dinadarśi pariṣadi na ti samu tribhave nāthu gati parāyaṇu tvamiha hi jagataḥ // lal_23.30 //

evaṃ khalu bhikṣavo vaśavartidevapramukhāḥ parinirmitavaśavartino devaputrāstathāgatamabhiṣṭutyaikānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ //

atha khalu sunirmito devaputro devasaṃghaparivṛtaḥ puraskṛto nānāratnapaṭṭadāmaistathāgatamabhichādya saṃmukhamābhirgāthābhirabhyastāvīt - dharmāloka bhavān samudgata trividhamalanucchido mohādṛṣṭiavidyaghātako hiriśiribharitaḥ / mithyāmārgaratāmimāṃ prajāmamṛte thapayito utpanno iha loki cetiyo divi bhuvi mahitaḥ // lal_23.31 //

tvaṃ vaidyo kuśalacikitsako hyamṛtasukhadado dṛṣṭikleśamavidyasaṃcayaṃ purimamanuśayam / sarvavyādhyapanesi dehināṃ purimajinapathe tasmādvaidyatamo 'si nāyakā vicarasi dharaṇīm // lal_23.32 //

candrāsūryaprabhāśca jyotiṣā maṇi tatha jvalanā śakrabrahmaprabhā na bhāsate puratu śirighane / prajñālokakarā prabhaṃkarā prabhasiribharitā pratyakṣāstava jñāti adbhute praṇipati śirasā // lal_23.33 //

satyāsatyakathī vināyakā sumadhuravacanā dāntā śāntamanā jitendriya praśamitamanasā / śāstā śāsaniyāṃ praśāsase naramarupariṣāṃ vande śākyamuniṃ nararṣabhaṃ suranaramahitam // lal_23.34 //

jñāniṃ jñānakathāgradhārakā jñapayasi tribhave traividyatrivimokṣadeśakā trimalamalanudā / bhavyābhavya mune prajānase yathamati vinaye vande tvāṃ trisahasri adbhutaṃ divi bhuvi mahitam // lal_23.35 //

evaṃ khalu bhikṣavaḥ sunirmito devaputraḥ saparivārastathāgatamabhiṣṭutyaikānte 'sthāt prāñjalīkṛtastathāgataṃ namaskurvan //

atha khalu saṃtuṣito devaputraḥ sārdhaṃ tuṣitakāyikairdevairyena tathāgatastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya mahatā divyavastrajālena bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgatamabhisaṃchādya saṃmukhamābhirgāthābhirabhyastauṣīt -

tuṣitālayi yadvasitastvaṃ tatra ti deśitu dharma udāro / na ca chidyati sā anuśāsti adyapi dharmacarī suraputrā // lal_23.36 //

na ca darśana tṛpti labhāmo dharma śṛṇotu na vindati tṛptim / guṇasāgara lokapradīpā vandima te śirasā manasā ca // lal_23.37 //

tuṣitālaya yaccalitastvaṃ śoṣita akṣaṇa sarvi tadā te / yada bodhivaṭe upaviṣṭaḥ sarvajagasya kileśa praśāntāḥ // lal_23.38 //

yasya kṛtena ca bodhi udārā eṣa ti prāpti jinitvana māram / tvā praṇidhī tapasā paripūrṇā kṣipra pravartaya cakramudāram // lal_23.39 //

bahu dikṣiṣu prāṇisahasrā dharmaratā kṣuṇiyāmatha dharmam / kṣipra pravartaya cakramudāraṃ mocaya prāṇisahasra bhaveṣu // lal_23.40 //

evaṃ khalu bhikṣavaḥ saṃtuṣito devaputraḥ saparivārastathāgatamabhiṣṭatyaikānte 'sthāt prāñjalīkṛtastathāgataṃ namasyamānaḥ //

atha khalu suyāmadevaputrapramukhāḥ suyāmā devā yena tathāgatastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya nānāpuṣpadhūpagandhamālyavilepanairbodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgataṃ saṃpūjya saṃmukhamābhiḥ sārūpyābhirgāthābhistuṣṭavuḥ -

sadṛśo 'sti na te kutontare śīla samādhi tathaiva prajñayā / adhimuktivimuktikovidā śirasā vandima te tathāgatam // lal_23.41 //

dṛṣṭā sa viyūha śobhanā bodhimaṇḍasmi marubhi yā kṛtā / na tamarhati anya kaścanā yatha tvaṃ devamanuṣyapūjitaḥ // lal_23.42 //

na mudhāya bhavān samudgato yasya arthe bahu cīrṇa duṣkarā / vijito hi śaṭhaḥ sasainyakaḥ prāptā bodhi anuttarā tvayā // lal_23.43 //

āloka kṛto daśādiśe prajñādīpena triloka jvālitaḥ / timiraṃ apanāyayiṣyase dāsyasi cakṣuranuttaraṃ jage // lal_23.44 //

bahukalpa stuvanti bhāṣato romarūpasya na cāntu asti te / guṇasāgara lokaviśrutā śirasā vandima te tathāgatam // lal_23.45 //

evaṃ khalu te suyāmadevaputrapramukhā devāstathāgatamabhiṣṭutyaikānte tasthuḥ prāñjalastathāgataṃ namasyantaḥ //

atha khalu śakro devānāmindraḥ sārdhaṃ trāyatriṃśakāyikairdevairnānāpuṣpadhūpadīpagandhamālyavilepanacūrṇacīvarachatradhvajapatākāvyūhaistathāgataṃ saṃpūjya ābhirgāthābhirabhyastāvīt -

askhalitā anavadyā sadā susthitā merukalpā mune daśadiśi suvighuṣṭa jñānaprabhā puṇyatejānvitā / buddhaśatasahasra saṃpūjitā pūrvi tubhyaṃ mune tasya viśeṣu yena bodhidrume mārasenā jitā // lal_23.46 //

śīlaśrutasamādhiprajñākarā jñānaketudhvajā jaramaraṇanighāti vaidyottamā lokacakṣurdadā / trimalakhilaprahīṇa śāntendriyā śāntacittā mune śaraṇu tavamupema śākyarṣabhā dharmarājā jage // lal_23.47 //

bodhicarī anantatulyā abhūdvīryasthāmodgatā prajñābala upāya maitrābalaṃ brāhmapuṇyaṃ balam / eti balamanantatulyā bhavaṃ bodhi saṃprasthite daśabalabaladhārī adyā punarbodhimaṇḍe bhuto // lal_23.48 //

dṛṣṭva camu anantasattve surā bhītatrastābhavan mā khu śramaṇarāju bādhiṣyate bodhimaṇḍe sthitaḥ / na ca bhavatu babhūva tebhyo bhayaṃ no ca kāyeñjanā karahata gurubhāra saṃkampanā mārasenā jitā // lal_23.49 //

yatha ca purimakebhi siṃhāsane prāpta bodhi varā tatha tvayā anubuddha tulyā samā anyathā tvaṃ na hi / samamanasa samacitta sarvajñatā sthāma prāptaṃ tvayā tena bhava svayaṃbhu lokottamo puṇyakṣetraṃ jage // lal_23.50 //

evaṃ khalu bhikṣavaḥ śakro devānāmindraḥ sārdhaṃ devaputraistrāyatriṃśaistathāgatamabhiṣṭutyaikānte 'sthāt prāñjalīkṛtastathāgataṃ namaskurvan //

atha khalu catvāro mahārājānaḥ sārdhaṃ caturmahārājakāyikairdevaputrairyena tathāgatastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramyābhimuktakacampakasumanāvārṣikadhānuskārimālyadāmaparigṛhītā apsaraḥśatasahasraparivṛtā divyasaṃgītisaṃpravāditena tathāgatasya pūjāṃ kṛtvā ābhiḥ sārūpyābhirgāthābhistuṣṭuvuḥ -

sumadhuravacanā manojñaghoṣā śaśi va praśāntikarā prasannacittā / prahasitavadanā prabhūtajihvā paramasuprītikarā mune namaste // lal_23.51 //

rutaravita ya asti sarvaloke sumadhura premaṇiyā narāmarūṇām / bhavata svaru pramukta mañjughoṣo abhibhavate ruta sarvi bhāṣamāṇāṃ // lal_23.52 //

rāgu samayi doṣamohakleśā prīti janeti amānuṣāṃ viśuddhām / akaluṣahṛdayā niśāmya dharmaṃ ārya vimukti labhanti te hi sarve // lal_23.53 //

na ca bhava atimanyase avidvāṃ na ca puna vidvamadena jātu mattaḥ / unnatu na ca naiva conatastvaṃ giririva susthitu sāgarasya madhye // lal_23.54 //

lābha iha sulabdha mānuṣāṇāṃ yatra hi tādṛśu jātu sattva loke / śrīriva padumo dhanasya dātrī tatha tava dāsyati dharmu sarvaloke // lal_23.55 //

evaṃ khalu caturmahārājapramukhā mahārājakāyikā devā bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgatamabhiṣṭutyaikānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ //

atha khalvantarikṣā devāstathāgatasyāntikamupasaṃkramyābhisaṃbodheḥ pūjākarmaṇe sarvamantarīkṣaṃ ratnajālena kiṅkiṇījālena ratnachatrai ratnapatākābhī ratnapaṭṭadāmai ratnāvataṃsakairvividhamuktāhārapuṣpadāmārdhakāyikadevatāparigṛhītairardhacandrakaiśca samalaṃkṛtya tathāgatāya niryātayanti sma / niryātya ca saṃmukhamābhirgāthābhirabhyastāviṣuḥ -

asmāku vāsaṃ gagane dhruvaṃ mune paśyāma sattvā cariyā yathā jage / bhavataścariṃ prekṣiya śuddhasattva skhalitaṃ na paśyāma tavaikacitte // lal_23.56 //

ye āgatā pūjana bodhisattvā gaganaṃ sphuṭaṃ tairnaranāyakebhiḥ / hānirvimānāna na cābhavanta tathā hi te vai gaganātmabhāvāḥ // lal_23.57 //

ye antarīkṣātu pravarṣi puṣpāṃ syāccūḍabandhā hi mahāsahasrā / te tubhya kāye patitā aśeṣā nadyo yathā sāgari saṃpraviṣṭāḥ // lal_23.58 //

paśyāma chatrāṇyavataṃsakā ca mālāguṇāṃ campakapuṣpadāmāṃ / hārāṃśca candrāṃśca tathārdhacandrāṃ kṣipanti devā na ca saṃskaroti // lal_23.59 //

vālasya nābhūdavakāśamasmin devaiḥ sphuṭaṃ sarvata antarīkṣam / kurvanti pūjāṃ dvipadottamasya na ca te mado jāyati vismayo vā // lal_23.60 //

evaṃ khalvantarīkṣadevā bodhimaṇḍe niṣaṇṇaṃ tathāgatamabhiṣṭutyaikānte 'vatasthivantaḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ //

atha khalu bhaumā devāstathāgatasya pūjākarmaṇe sarvāvantaṃ dharaṇītalaṃ suśodhitopaliptaṃ gandhodakapariṣiktaṃ puṣpāvakīrṇaṃ ca kṛtvā nānādūṣyavitānavitataṃ ca tathāgatāya niryātayanti sma / ābhirgāthābhirabhituṣṭuvuḥ -

vajramiva abhedyā saṃsthitā triḥsahasrā vajramayapadenāyaṃ sthito bodhimaṇḍe / iha mama tvacamāṃsaṃ śuṣyatāmasthimajjā na ca ahu aspṛśitvā bodhi uttheṣya asmāt // lal_23.61 //

savibhava narasiṃhā sarviyaṃ triḥsahasrā na kariṣu adhisthānaṃ syādvidīrṇaśeṣā / tādṛśa mahavegā āgatā bodhisattvā yeṣa kramatalebhiḥ kampitā kṣetrakoṭyaḥ // lal_23.62 //

lābha iha sulabdhā bhūmidevairudārā yatra paramasattvaścaṃkramī medinīye / yatra ku raju loke sarva obhāsitāste cetibhu trisahasraḥ kiṃ punastubhya kāyaḥ // lal_23.63 //

hesti śatasahasraṃ yāvataścāpaskandho dharaṇitalu jagasyā yāvataścopajīvyaḥ / sarva vayu dharemo medinī triḥsahasrāṃ sarva tava dadāmo bhuṅkṣvimāṃ tvaṃ yatheṣṭam // lal_23.64 //

yatra bhava sthihedvā caṃkramedvā śayedvā ye 'pi sugataputrāḥ śrāvakā gautamasya / dharmakatha kathentī ye 'pi vā tāṃ śṛṇonti sarvakuśalamūlaṃ bodhiye nāmayāmaḥ // lal_23.65 //

evaṃ khalu bhaumā devā bodhimaṇḍaniṣaṇṇaṃ tathāgatamabhiṣṭatyaikānte tasthuḥ prāñjalayastathāgataṃ namasyantaḥ //

// iti śrīlalitavistare saṃstavaparivarto nāma trayoviṃśatitamo 'dhyāyaḥ //

start parivarta 24

trapuṣabhallikaparivartaścaturviṃśaḥ /

iti hi bhikṣavo 'bhisaṃbuddhastathāgato devairabhiṣṭūyamānaḥ paryaṅkamabhindannanimiṣanayano drumarājaṃ prekṣate sma / dhyānaprītyāhāraḥ sukhapratisaṃvedī saptarātraṃ bodhivṛkṣamūle 'bhināmayati sma //

atha saptāhe 'tikrānte kāmāvacarā devaputrā daśagandhodakakumbhasahasrāṇi parigṛhya yena tathāgatastenopasaṃkrāmanti sma / rūpāvacarā api devaputrā daśagandhodakakumbhasahasrāṇi parigṛhya yena tathāgastenopasaṃkrāmanti sma / upasaṃkramya bodhivṛkṣaṃ tathāgataṃ ca gandhodakena snāpayanti sma / gaṇanāsamatikrāntāśca devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragāstena tathāgatakāyapatitena gandhodakena svakasvakān kāyānupalimpanti sma / anuttarāyāṃ ca samyaksaṃbodhau cittānyutpādayāmāsuḥ / svabhavane praviṣṭā api ca te devaputrādayo 'virahitā abhūvaṃstena gandhodakagandhena, na cāsmai gandhāya spṛhāmutpādayāmāsuḥ / tenaiva ca prītiprāmodyena tathāgatagauravamanasikāranirjātenāvaivartikā abhūvannanuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ //

atha khalu bhikṣavaḥ samantakusumo nāma devaputrastasyāmeva parṣadi saṃnipatito 'bhūt / sa tathāgatasya caraṇayornipatya prāñjalistathāgatametadavocat - ko nāmāyaṃ bhagavan samādhiryena samādhinā samanvāgatastathāgataḥ saptarātraṃ viharatyabhinnaparyaṅkaḥ? evamukto bhikṣavastathāgatastaṃ devaputrametadavocat - prītyāhāravyūho nāma devaputra ayaṃ samādhiryena samādhinā samanvāgatastathāgataḥ saptarātraṃ vyāhārṣīdabhinnaparyaṅkaḥ //

atha khalu bhikṣavaḥ samantakusumo devaputrastathāgataṃ gāthābhirabhyastāvīt -

rathacaraṇanicitacaraṇā daśaśataarajalajakamaladalatejā / suramukuṭaghṛṣṭacaraṇā vande caraṇau śirighanasya // lal_24.1 //

abhivandya sugatacaraṇau pramuditacittastadā sa suraputraḥ / idamavaci vimatiharaṇaṃ praśāntakaraṇaṃ naramarūṇām // lal_24.2 //

śākyakulanandijananā antakarā rāgadoṣamohānām / pramlānaantakaraṇā vinehi kāṅkṣāṃ naramarūṇām // lal_24.3 //

kiṃ kāraṇaṃ daśabalā buddhvā sarvajñatāmaparimāṇām / saptāhaṃ mahimaṇḍe jinā na bhindanti paryaṅkam // lal_24.4 //

kiṃ tu khalu paśyamānaḥ saptāhaṃ animeṣeṇa narasiṃhā / prekṣasi viśuddhacakṣo vikasitaśatapatratulyākṣaḥ // lal_24.5 //

kiṃ tu bhavateṣa praṇidhī utāhu sarveṣa vādisiṃhānām / yena drumarājamūle paryaṅka na bhindi saptāham // lal_24.6 //

sādhu samaśuddhadantā sugandhagandhāmukhaṃ daśabalasya / pravada vacanaṃ avitathaṃ kuruṣva prītiṃ naramarūṇām // lal_24.7 //

tamuvāca candravacanaḥ śṛṇuṣva me bhāṣato amaraputra / asya praśnasyāhaṃ kiṃcinmātraṃ pravakṣyāmi // lal_24.8 //

rājā yadvadyasminnabhiṣikto bhavati jñātisaṃghena / saptāhu taṃ pradeśaṃ na jahāti hi dharmatā rājñām // lal_24.9 //

evameva daśabalā api abhiṣiktā bhonti yada praṇidhipūrṇāḥ / saptāhu dharaṇimaṇḍe jinā na bhindanti paryaṅkam // lal_24.10 //

śūro yathārisaṃghāṃ nirīkṣate nirjitāṃ niravaśeṣāṃ / buddhā pi bodhimaṇḍe kleśāṃ nihatāṃ nirīkṣante // lal_24.11 //

iha te kāmakrodhā mohaprabhāvā jagatparinikāśāḥ / sāhoḍhā iva caurā vināśitā ye niravaśeṣāḥ // lal_24.12 //

iha me hatāna vividhā mānavidhāmanyunā puraniketāḥ / sarvāśravā prahīnā jñānaṃ cāgraṃ samotpannam // lal_24.13 //

iha sā akāryakartrī bhavatṛṣṇā cāriṇī tathāvidyā / sānuśayamūlajātā paṭunā jñānāgninā dagdhā // lal_24.14 //

iha sā ahaṃ mameti ca kalipāśu durānugāḍhalitamūlā / nīvaraṇakaṭhinagranthi chinnā me jñānaśastreṇa // lal_24.15 //

iha te ciraṃ samāyata ullāpanakā vināśaparyantāḥ / skandhāḥ sopādānā jñānena mayā parijñātāḥ // lal_24.16 //

iha te dvayasaṃmohā mithyāgrāhā mahānarakaniṣṭhāḥ / maya uddhṛtā aśeṣā bhūyaśca na jātu jñāsyante // lal_24.17 //

iha nīvaraṇavanārī dagdhā me kuśalamūlatejena / caturaśca viparyāsā nirdagdha mayā niravaśeṣāḥ // lal_24.18 //

iha sā vitarkamālā saṃjñāsūtreṣu granthitā nipathī // vinivartitā aśeṣā bodhyaṅgavicitramālābhiḥ // lal_24.19 // durgāni pañcaṣaṣṭi mohānī triṃśatiṃ ca malināni / catvāriṃśadaghāni chinnā me 'smiṃ dharaṇimaṇḍe // lal_24.20 //

ṣoḍaśa asaṃvṛtāni aṣṭādaśa dhātavaśca mahimaṇḍe / kṛcchrāṇi pañcaviṃśati chinnāni mayehasaṃsthena // lal_24.21 //

viṃśati rajastarāṇi aṣṭāviṃśati jagasya vitrāsāḥ / iha me samatikrāntā vīryabalaparākramaṃ karitvā // lal_24.22 //

tatha buddhanarditānī pañcaśatāsmiṃ mayā samanubuddhā / paripurṇaśatasahasraṃ dharmāna mayā samanubuddham // lal_24.23 //

iha me 'nuśaya aśeṣā aṣṭānavatiḥ samūlaparyantāḥ / paryutthānakisalayā nirdagdhā jñānatejena // lal_24.24 //

kāṅkṣā vimatisamudayā dṛṣṭījaḍajantitā aśubhamūlā / tṛṣṇānadī trivegā praśoṣitā jñānasūryeṇa // lal_24.25 //

kuhanalapanaprahāṇaṃ māyāmātsaryadoṣaīrṣyādyam / iha te kleśāraṇyaṃ chinnaṃ vinayāgninā dagdham // lal_24.26 //

iha te vivādamūlā ākarṣaṇadurgatīṣu viṣamāsu / āryāpavādavacanā jñānavaravirecanairvāntā // lal_24.27 //

iha ruditakranditānāṃ śocitaparidevitāna paryantam / prāptaṃ mayā hyaśeṣaṃ jñānaguṇasamādhimāgamya // lal_24.28 //

oghā ayogagranthāḥ śokāḥ śalyā madapramādāśca / vijitā mayeha sarve satyanayasamādhimāgamya // lal_24.29 //

iha maya kileśagahanā saṃkalpavirūḍhamūla bhavavṛkṣāḥ / smṛtiparaśunā aśeṣā chinnā jñānāgninā dagdhā // lal_24.30 //

iha so mayā hyatibalo asmiṃ mārastrilokavaśavartī / jñānāsinā śaṭhātmā hato yathendreṇa daityendraḥ // lal_24.31 //

iha jālinī aśeṣā ṣaḍviṃśaticāriṇī dharaṇimaṇḍe / prajñāsinā balavatā chittvā jñānāgninā dagdhā // lal_24.32 //

iha te mūlakleśāḥ sānuśayā duḥkhaśokasaṃbhūtāḥ / maya udghṛtā aśeṣā prajñābalalāṅgalamukhena // lal_24.33 //

iha me prajñācakṣurviśodhitaṃ prakṛtiśuddhasattvānām / jñānāñjanena mahatā mohapaṭalavistaraṃ bhinnam // lal_24.34 //

iha dhātubhūta caturo madamakaraviloḍitā vipulatṛṣṇāḥ / smṛtiśamathabhāskarāṃśau viśoṣitā me bhavasamudrāḥ // lal_24.35 //

iha viṣayakāṣṭhanicayo vitarkasāmo mahāmadanavahniḥ / nirvāpito 'tidīpto vimokṣarasaśītatoyena // lal_24.36 //

iha me anuśayapaṭalā āsvādataḍidvitarkanirghoṣāḥ / vīryabalapavanavegairvidhūya vilayaṃ samupanītā // lal_24.37 //

iha me hato hyaśeṣaścittacariripurbhavānugatavairī / prajñāsinā balavatā smṛtivimalasamādhimāgamya // lal_24.38 //

iha sā dhvajāgradhārī hastyaśvarathocchritā vikṛtarūpā / namucibalavīryasenā maitrīmāgamya vidhvastā // lal_24.39 //

iha pañcaguṇasamṛddhāḥ ṣaḍindriyahayā sadā madonmattāḥ / baddhā mayā hyaśeṣāḥ samādhisaśubhaṃ samāgamya // lal_24.40 //

iha anunayapratighānāṃ kalahavivādaprahāṇaparyantaḥ / prāpto mayā hyaśeṣo apratihatasamādhimāgamya // lal_24.41 //

iha mamiyitā ca sarve ādhyātmikabāhirā parikṣīṇā / kalpitavikalpitāni ca śūnyamiti samādhimāgamya // lal_24.42 //

iha lālayitā sarve martyā divyā bhavāgraparyantāḥ / tyaktā mayā hyaśeṣā āgamya samādhimanivartam // lal_24.43 //

sarvabhavabandhanāni ca muktāni mayeha tāni sarvāṇi / prajñābalena nikhilā trividhamiha vimokṣamāgamya // lal_24.44 //

iha hetudarśanādvai jitā mayā hetukāstrayaḥ / saṃjñā nityānitye saṃjñā sukhaduḥkha cātmani ca // lal_24.45 //

iha me karmavidhānā samudayamuditā ṣaḍāyatanamūlā / chinnā drumendramūle sarvānityaprahāreṇa // lal_24.46 //

iha mohatamaḥ kaluṣaṃ duṣṭīkṛta darparoṣasaṃkīrṇam / bhittvā kṣatre sucirāndhakāraṃ prabhāsitaṃ jñānasūryeṇa // lal_24.47 //

iha rāgamadanamakaraṃ tṛṣṇormijalaṃ kudṛṣṭisaṃgrāham / saṃsārasāgaramahaṃ saṃtīrṇo vīryabalanāvā // lal_24.48 //

iha tanmayānubuddhaṃ yadbuddho rāgadveṣamohāṃśca / pradahati cittavitarkāṃ davāgnipatitāniva pataṅgāṃ // lal_24.49 //

iha ahu ciraprayāto hyaparimita kalpakoṭinayutāni / saṃsārapathā kliṣṭo viśrāṃto naṣṭasaṃtāpaḥ // lal_24.50 //

iha tanmayānubuddhaṃ sarvaparapravādibhiryadaprāptam / amṛtaṃ lokahitārthaṃ jarāmaraṇaśokaduḥkhāntam // lal_24.51 //

yatra skandhairduḥkhaṃ āyatanaiḥ tṛṣṇasaṃbhavaṃ duḥkham / bhūyo na codbhaviṣyati abhayapuramihābhyupagato 'smi // lal_24.52 //

iha te mayānubuddhā ripavo adhyātmikā mahākṛtsnāḥ / baddhā ca saṃpradagdhāḥ kṛtāśca me puna bhavaniketāḥ // lal_24.53 //

iha tanmayānubuddhaṃ yasyārthe kalpakoṭinayutāni / tyaktā samāṃsanayanā ratnāni bahūnyamṛtahetoḥ // lal_24.54 //

iha tanmayānubuddhaṃ yadbuddhaṃ prāktanairjinairaparimāṇaiḥ / yasya madhurābhiramyaḥ śabdo lokeṣu vikhyātaḥ // lal_24.55 //

iha tanmayānubuddhaṃ pratītyasamudāgataṃ jagacchūnyam / cittekṣaṇe 'nuyātaṃ marīcigandharvapuratulyam // lal_24.56 //

iha me tatkhalu śuddhaṃ varanayanaṃ yena (loka) dhātavaḥ sarvāṃ / paśyāmi pāṇimadhye nyastāni yathā drumaphalāni // lal_24.57 //

pūrvenivāsasmaraṇaṃ tisro vidyā mayeha saṃprāptāḥ / aparimitakalpanayutā smarāmi svapnādiva vibuddhaḥ // lal_24.58 //

yairādīpta suranarā viparītavisaṃjñino viparyastāḥ / so 'pi ca tathā avitathā iha maya pīto hyamṛtamaṇḍaḥ // lal_24.59 //

yasyārthāya daśabalā maitrī bhāventi sarvasattveṣu / maitrībalena jitvā pīto me 'sminnamṛtamaṇḍaḥ // lal_24.60 //

yasyārthāya daśabalāḥ karuṇā bhāventi sarvasattveṣu / karuṇābalena jitvā pīto me 'sminnamṛtamaṇḍaḥ // lal_24.61 //

yasyārthāya daśabalā muditā bhāventi sarvasattveṣu / muditābalena jitvā pīto me 'sminnamṛtamaṇḍaḥ // lal_24.62 //

yasyārthāya daśabalā upekṣa bhāventi kalpanayutāni / tamupekṣabalairjitvā pīto me 'sminnamṛtamaṇḍaḥ // lal_24.63 //

yatpītaṃ ca daśabalairgaṅgānadīvālikābahutarebhiḥ / prāgjinasiṃhaiḥ pūrve iha me pīto hyamṛtamaṇḍaḥ // lal_24.64 //

yā bhāṣitā ca vāgme mārasyehāgatasya sasainyasya / bhetsyāmi na paryaṅkaṃ aprāpya jarāmaraṇapāram // lal_24.65 //

bhinnā mayā hyavidyā dīptena jñānakaṭhinavajreṇa / prāptaṃ ca daśabalatvaṃ tasmātprabhinadmi paryaṅkam // lal_24.66 //

prāptaṃ mayārahatvaṃ kṣīṇā me āśravā niravaśeṣāḥ / bhagnā ca namucisenā bhinadmi tasmāddhi paryaṅkam // lal_24.67 //

nīvaraṇakapāṭāni ca pañca mayeha pradāritā sarvā / tṛṣṇālatā vichinnā hanteha bhinadmi paryaṅkam // lal_24.68 //

atha so manuṣyacandraḥ savilambitamāsanātsamutthāya / bhadrāsane niṣīdanmahābhīṣekaṃ pratīcchaṃśca // lal_24.69 //

ratnaghaṭasahasrairapi nānāgandhodakaiśca surasaṃghā / snapayanti lokabandhuṃ daśabalaguṇapāramiprāptam // lal_24.70 //

vāditrasahasrairapi samantato devakoṭinayutāni / atulāṃ karonti pūjāṃ apsaranayutaiḥ saha samagrāḥ // lal_24.71 //

evaṃ khalu devasutāḥ sahetu sapratyayaṃ ca sanidānam / saptāhu dharaṇimaṇḍe jinā na bhindanti paryaṅkam // lal_24.72 //

iti hi bhikṣavo 'bhisaṃbuddhabodhistathāgataḥ prathame saptāhe tatraivāsane 'sthāt - iha mayānuttarā samyaksaṃbodhirabhisaṃbuddhā, iha mayānavarāgrasya jātijarāmaraṇaduḥkhasyāntaḥ kṛta iti / dvitīye saptāhe tathāgato dīrghacaṃkramaṃ caṃkramyate sma trisāhasramahāsāhasralokadhātumupagṛhya / tṛtīye saptāhe tathāgato 'nimiṣaṃ bodhimaṇḍamīkṣate sma - iha mayānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyānavarāgrasya jātijarāmaraṇaduḥkhasyāntaḥ kṛta iti / caturthe saptāhe tathāgato daharacaṃkramaṃ caṃkramyate sma pūrvasamudrātpaścimasamudramupagṛhya //

atha khalu māraḥ pāpīyān yena tathāgatastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya tathāgatametadavocat - parinirvātu bhagavan, parinirvātu sugata / samaya idānīṃ bhagavataḥ parinirvāṇāya / evamukte bhikṣavastathāgato māraṃ pāpīyāṃsametadavocat - na tāvadahaṃ pāpīyan parinirvāsyāmi yāvanme na sthavirā bhikṣavo bhaviṣyanti dāntā vyaktā vinītā viśāradā bahuśrutā dharmānudharmapratipannāḥ pratibalāḥ svayamācāryakaṃ jñānaṃ paridīpayitumutpannotpannānāṃ ca parapravādināṃ saha dharmeṇa nigṛhyābhiprāyaṃ prasādya saprātihāryaṃ dharmaṃ deśayitum / na tāvadahaṃ pāpīyan parinirvāsyāmi yāvanmayā buddhadharmasaṃghavaṃśo lokena pratiṣṭhāpito bhaviṣyati / aparimitā bodhisattvā na vyākṛtā bhaviṣyanti (vaidya 275) anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / na tāvadahaṃ pāpīyān parinirvāsyāmi yāvanme na catasraḥ parṣado dāntā vinītā vyaktā viśāradā bhaviṣyanti yāvatsaprātihāya dharmaṃ deśayitumiti //

atha khalu māraḥ pāpīyānidaṃ vacanaṃ śrutvā ekānte prakrāmya sthito 'bhūt duḥkhī durmanā vipratisārī adhomukhaḥ kāṣṭhena mahīṃ vilikhan viṣayaṃ me 'tikrānta iti //

atha khalu tāstisro māraduhitaro ratiścāratiśca tṛṣṇā ca māraṃ pāpīyāṃsaṃ gāthayādhyabhāṣanta -

durmanāsi kathaṃ tāta procyatāṃ yadyasau naraḥ / rāgapāśena taṃ buddhvā kuñjaraṃ vā nayāmahe // lal_24.73 //

ānayitvā ca taṃ śīghraṃ kariṣyāma vaśe tava / * * * * * // lal_24.74 //

māra āha -

arahan sugato loke na rāgasya vaśaṃ vrajet / viṣayaṃ me hyatikrāntastasmācchocāmyahaṃ bhṛśam // lal_24.75 //

tatastāḥ strīcāpalyādaviditaprabhāvā api bodhisattvabhūtasyaiva tathāgatasya piturvacanamaśrutvaiva prabhūtayauvanamadhyayauvanadhāriṇyo bhūtvā vicakṣuḥkarmaṇe tathāgatasyāntikamupasaṃkrāntāḥ strīmāyā ati tatsarvamakārṣuḥ / tāśca tathāgato na manasi karoti sma / bhūyaśca tā jarājarjarā adhyatiṣṭhan / tatastāḥ piturantike gatvaivamāhuḥ -

satyaṃ vadasi nastāta na rāgeṇa sa nīyate / viṣayaṃ me hyatikrāntastasmācchocāmyahaṃ bhṛśam // lal_24.76 //

vīkṣeta yadyasau rūpaṃ yadasmābhirvinirmitam / gautamasya vināśārthaṃ tato 'sya hṛdayaṃ sphuṭet // lal_24.77 //

tatsādhu nastātedaṃ jarājarjaraśarīramantardhāpaya //

māra āha -

nāhaṃ paśyāmi taṃ loke puruṣaṃ sacarācare / buddhasya yo hyadhiṣṭhānaṃ śaknuyātkartumanyathā // lal_24.78 //

śīghraṃ gatvā nivedaya atyayaṃ svakṛtaṃ muneḥ / sarvaṃ paurāṇakaṃ kāyaṃ kariṣyati yathāmatam // lal_24.79 //

tatastā gatvā tathāgataṃ kṣamāpayanti sma - atyayaṃ no bhagavān pratigṛhṇātu / atyayaṃ no sugato pratigṛhṇātu yathā bālānāṃ yathā mūḍhānāṃ yathā vyaktānāmakuśalānāmakṣetrajñānāṃ yā vayaṃ bhagavantamāsādayitavyaṃ manyāmahe / tatastāstathāgato gāthayādhyabhāṣata -

giriṃ nakhairvilikhetha lohaṃ dantairvikhādatha / śirasā vibhitsatha girimagādhe gādhameṣata // lal_24.80 //

tasmādyuṣmākaṃ dārikā atyayaṃ pratigṛhṇāmi / tatkasmāt? vṛddhireṣā ārye dharmavinaye yo 'tyayamatyayato dṛṣṭvā pratideśayatyāyatyāṃ ca saṃvaramāpadyate //

pañcame saptāhe bhikṣavastathāgato mucilindanāgarājabhavane viharati sma saptāhe mahādurdine / atha khalu mucilindanāgarājaḥ svabhavanānniṣkramya tathāgatasya kāye saptakṛdbhogena pariveṣṭya phaṇaiśchādayati sma - mā bhagavataḥ kāyaṃ śītavātāḥ prākṣuriti / pūrvasyā api diśo 'nye 'pi saṃbahulā nāgarājā āgatya tathāgatasya kāyaṃ saptakṛdbhogaiḥ pariveṣṭya phaṇaiśchādayanti sma - mā bhagavataḥ kāyaṃ śītavātāḥ prākṣuriti / yathā pūrvasyāṃ diśi evaṃ dakṣiṇapaścimottarābhyo digbhyo nāgarājā āgatya tathāgatasya kāyaṃ saptakṛtvo bhogaiḥ pariveṣṭya phaṇaiśrchādayanti - sma mā bhagavataḥ kāyaṃ śītavātāḥ prākṣuriti / sa ca nāgarājabhogarāśirmeruparvatendravaduccaistvena sthito 'bhūt / na ca tairnāgarājaistādṛśaṃ kadācitsukhaṃ prāptaṃ pūrvaṃ yādṛśaṃ teṣāṃ tāni saptarātriṃdivasāni tathāgatakāyasaṃnikarṣādāsīt / tataḥ saptāhasyātyayena tataste nāgarājā vyapagatadurdinaṃ viditvā tathāgatasya kāyādbhogānapanīya tathāgatasya pādau śirasābhivandya tripradakṣiṇīkṛtya svakasvakāni bhavanānyupajagmuḥ / mucilindo 'pi nāgarājastathāgatasya pādau śirasābhivandya tripradakṣiṇīkṛtya svabhavanaṃ prāvikṣat //

ṣaṣṭhe saptāhe tathāgato mucilindabhavanādajapālasya nyagrodhamūlaṃ gacchati sma / antare ca mucilindabhavanasyāntarāccājapālasya nadyā nairañjanāyāstīre carakaparivrājakavṛddhaśrāvakagautamanirgranthājīvikādayastathāgataṃ dṛṣṭvābhibhāṣante sma - api bhagavatā gautamenedaṃ saptāhamakāladurdinaṃ samyaksukhena vyatināmitam?

atha khalu bhikṣavastathāgatastasyāṃ velāyāmidamudānayati sma -

sukho vivekastuṣṭasya śrutadharmasya paśyataḥ / avyābadhyaṃ sukhaṃ loke prāṇibhūteṣu saṃyataḥ // lal_24.81 //

sukhā virāgatā loke pāpānāṃ samatikramaḥ / asmin mānuṣyaviṣaye etadvai paramaṃ sukham // lal_24.82 //

paśyati sma bhikṣavastathāgato lokamādīptaṃ pradīptaṃ jātyā jarayā vyādhibhirmaraṇena śokaparidevaduḥkhadaurmanasyopāyāsaiḥ / tatra tathāgata idamihodānamudānayati sma -

ayaṃ lokaḥ saṃtāpajātaḥ śabdasparśarasarūpagandhaiḥ / bhayabhīto bhayaṃ bhūyo mārgate bhavatṛṣṇayā // lal_24.83 //

saptame saptāhe tathāgato tārāyaṇamūle viharati sma / tena khalu punaḥ samayenottarāpathakau dvau bhrātarau trapuṣabhallikanāmakau vaṇijau paṇḍitau nipuṇau vividhapaṇyaṃ gṛhītvā mahālabdhalābhau dakṣiṇāpathāduttarāpathaṃ gacchete sma mahatā sārthena pañcabhirdhuraśataiḥ suparipūrṇaiḥ / tayoḥ sujātaḥ kīrtiśca nāmājāneyau dvau balīvardāvāstām / nāsti tayorlagnabhayam / yatrānye balīvardā na (vaidya 277) vahanti sma tatra tau yujyete sma / yatra cāgrato bhayaṃ bhavati sma tatra, tau kīlabaddhāviva tiṣṭhete sma / na ca tau pratodena vāhyete sma / utpalahastakena vā sumanādāmakena vā tau vāhyete sma / teṣāṃ tārāyaṇasamīpe kṣīrikāvananivāsinīdevatādhiṣṭhānātte śakaṭāḥ sarve viṣṭhitā na vahanti sma / vastrādīni ca sarvaśakaṭāṅgāni ca chidyante sma, bhidyante ca / śakaṭācakrāṇi ca nābhīparyantaṃ bhūmau nimagnāni sarvaprayatnairapi te śakaṭā na vahanti sma / te vismitā bhītāścābhūvan - kiṃ nu khalvatra kāraṇam, ko 'yaṃ vikāro yadime sthale śakaṭā viṣṭhitāḥ? taistau sujātakīrtibalīvardau yojitau / tāvapi na vahete sma sotpalahastena ca sumanādāmakena ca vāhyamānau / teṣāmetadabhavat - asaṃśayaṃ purataḥ kiṃcidbhayaṃ yenaitāvapi na vahataḥ / tairaśvadūtāḥ purataḥ preṣitāḥ / aśvadūtāḥ pratyāgatāḥ / prāhurnāsti kiṃcidbhayamiti / tayāpi devatayā svarūpaṃ saṃdarśya āśvāsitāḥ - mā bhetavyamiti /

tāvapi balīvadau yena tathāgatastena śakaṭā prakarṣitau yāvatte paśyanti sma tathāgataṃ vaiśvānaramiva pradīptaṃ dvātriṃśanmahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtamaciroditamiva dinakaraṃ śriyā daidīpyamānam / dṛṣṭvā ca te vismitā babhūvuḥ - kiṃ nu khalvayaṃ brahmā ihānuprāpta utāho śakro devendra utāho vaiśravaṇa utāho sūryacandrau vā utāho kiṃcidgiridevataṃ vā nadīdevataṃ vā / tatastathāgataḥ kāṣāyāṇi vastrāṇi prakaṭāyati sma / tataste āhuḥ - pravrajitaḥ khalvayaṃ kāṣāyasaṃvṛto nāsmādbhayamastīti / te prasādaṃ pratilabdhā anyonyamevamāhuḥ - pravrajitaḥ khalvayaṃ kālabhojī bhaviṣyati / asti kiṃcit? āhuḥ - asti madhutarpaṇaṃ likhitakāścekṣavaḥ / te madhutarpaṇamikṣulikhitakāṃścādāya yena tathāgatastenopasaṃkrāman / upasaṃkramya tathāgatasya pādau śirasābhivanditvā tripradakṣiṇīkṛtyaikānte tasthuḥ / ekānte sthitāste tathāgatamevamāhuḥ - pratigṛhṇātu bhagavannidaṃ piṇḍapātramasmākamanukampāmupādāya //

atha khalu bhikṣavastathāgatasyaitadabhūat - sādhu khalvidaṃ syādyadahaṃ hastābhyāṃ pratigṛhṇīyām / kasmin khalu pūrvakaistathāgataiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ pratigṛhītam? pātreṇetyajñāsīt //

iti hi bhikṣavastathāgatasya bhojanakālasamaya iti viditvā tatkṣaṇameva catasṛbhyo digbhyaścatvāro mahārājā āgatya catvāri sauvarṇāni pātrāṇyādāya tathāgatasyopanāmayanti sma - pratigṛhṇātu bhagavannimāni sauvarṇāni(catvāri)pātrāṇyasmākamanukampāmupādāya / tāni na śramaṇapratirūpāṇi iti kṛtvā tathāgato na pratigṛhṇīte sma / evaṃ catvāri rūpyamayāni catvāri vaiḍūryamayāni sphaṭikamayāni musāragalvamayāni aśmagarbhamayāni / tataścatvāri sarvaratnamayāni pātrāṇi gṛhītvā tathāgatasyopanāmayanti sma / na śramaṇasya sārūpyāṇi iti kṛtvā tathāgato na pratigṛhṇīte sma //

atha khalu bhikṣavastathāgatasya punaretadabhūt - evaṃ katamadvidhaiḥ pātraiḥ pūrvakaistathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhaiḥ pratigṛhītam? śailapātrairityajñāsīt / evaṃ ca cittamutpannaṃ tathāgatasya //

atha khalu vaiśravaṇo mahārājastadanyāstrīn mahārājānāmantrayate sma - imāni khalu punarmārṣāścatvāri śailapātrāṇi nīlakāyikairdavaputrairasmabhyaṃ dattāni - tatrāsmākametadabhūt - eṣu vayaṃ paribhokṣyāma iti / tato vairocano nāma nīlakāyiko devaputraḥ so 'smānevamāha -

ma eṣu bhokṣyatha bhājaneṣu dhāretibhe cetiyasaṃmatīte / bhavitā jinaḥ śākyamunīti nāmnā tasyeti pātrāṇyupanāmayethā // lal_24.84 //

ayaṃ sa kālaḥ samayaśca mārṣā upanāmituṃ śākyamunerhi bhājanā / saṃgītitūryasvaranāditena dāsyāma pātrāṇi vidhāya pūjām // lal_24.85 //

sa bhājanaṃ dharmamayaṃ hyabhedyaṃ ime ca śailāmaya bhedya bhājanā / pratigrahītuṃ kṣamate na cānyaḥ pratigrahārthāya vrajāma hanta // lal_24.86 //

atha khalu catvāro mahārājāḥ svasvajanapārṣadyāḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanatūryatāḍāvacarasaṃgītisaṃprabhāṇitena svaiḥ svaiḥ pāṇibhistāni pātrāṇi parigṛhya yena tathāgatastenopasaṃkrāman / upasaṃkramya tathāgatasya pūjāṃ kṛtvā tāni pātrāṇi divyakusumapratipūrṇāni tathāgatāyopanāmayanti sma //

atha khalu bhikṣavastathāgatasyaitadabhavat - amī khalu punaścatvāro mahārājāḥ śraddhāḥ prasannāḥ mama catvāri śailapātrāṇyupanāmayanti / na ca me catvāri śailapātrāṇi kalpante / athaikasya pratigṛhīṣyāmi, trayāṇāṃ vaimanasyaṃ syāt / yannvahamimāni catvāri pātrāṇi pratigṛhyaikaṃ pātramadhitiṣṭheyam / atha khalu bhikṣavastathāgato dakṣiṇaṃ pāṇiṃ prasārya vaiśravaṇaṃ mahārājaṃ gāthayādhyabhāṣata -

upanāmayasva sugatasya bhājanaṃ tvaṃ bheṣyase bhājanamagrayāne / asmadvidhebhyo hi pradāya bhājanaṃ smṛtirmatiścaiva na jātu hīyate // lal_24.87 //

atha khalu bhikṣavastathāgato vaiśravaṇasya mahārājasyāntikāttatpātraṃ pratigṛhṇīte sma anukampāmupādāya / pratigṛhya ca dhṛtarāṣṭraṃ mahārājaṃ gāthayādhyabhāṣata -

yo bhājanaṃ deti tathāgatasya na tasya jātu smṛti prajña hīyate / atināmya kālaṃ ca sukhaṃsukhena yāvatpadaṃ budhyati śītibhāvam // lal_24.88 //

atha khalu bhikṣavastathāgato dhṛtarāṣṭrasya mahārājasyāntikāttatpātraṃ pratigṛhṇīte sma anukampāmupādāya / pratigṛhya ca virūḍhakaṃ mahārājaṃ gāthayādhyabhāṣata -

dadāsi yastvaṃ pariśuddhabhājanaṃ viśuddhacittāya tathāgatāya / bhaviṣyasi tvaṃ laghu śuddhacittaḥ praśaṃsito devamanuṣyaloke // lal_24.89 //

atha khalu bhikṣavastathāgato virūḍhakasya mahārājasyāntikāttatpātraṃ pratigṛhṇīte sma anukampāmupādāya / pratigṛhya ca virūpākṣaṃ mahārājaṃ gāthayādhyabhāṣata -

acchidraśīlasya tathāgatasya acchidravṛttasya acchidrabhājanam / acchidracittaḥ pradadāsi śraddhayā acchidra te bheṣyati puṇyadakṣiṇā // lal_24.90 //

pratigṛhṇīte sma bhikṣavastathāgato virūpākṣasya mahārājasyāntikāttatpātraṃ anukampāmupādāya / pratigṛhya caikaṃ pātramadhitiṣṭhati sma adhimuktibalena / tasyāṃ ca velāyāmidamudānamudānayati sma -

dattāni pātrāṇi pure bhave mayā phalapūritā premaṇiyā ca kṛtvā / tenemi pātrāścaturaḥ susaṃsthitā dadanti devāścaturo maharddhikāḥ // lal_24.91 //

tatredamucyate /

sa saptarātraṃ varabodhivṛkṣaṃ saṃprekṣya dhīraḥ paramārthadarśī / ṣaḍbhiḥ prakāraiḥ pravikampya corvī abhutthitaḥ siṃhagatirnṛsiṃhaḥ // lal_24.92 //

samanta nāgendravilambagāmī krameṇa tārāyaṇamūlametya / upāviśanmeruvadaprakampyo dhyānaṃ samādhiṃ ca muniḥ pradadhyau // lal_24.93 //

tasmiṃśca kāle trapuṣaśca bhalliko bhrātṛdvayaṃ vaṇijagaṇena sārdham / śakaṭāni te pañca dhanena pūrṇā saṃpuṣpite sālavane praviṣṭāḥ // lal_24.94 //

maharṣitejena ca akṣamātraṃ cakrāṇi bhūmau viviśuḥ kṣaṇena / tāṃ tādṛśīṃ prekṣya ca te avasthāṃ mahadbhayaṃ vaṇijagaṇasya jātam // lal_24.95 //

te khaḍgahastāḥ śaraśaktipāṇayo vane mṛgaṃ vā mṛgayan ka eṣaḥ / vīkṣanta te śāradacandravaktraṃ jinaṃ sahasrāṃśumivābhramuktam // lal_24.96 //

prahīnakopā apanītadarpāḥ praṇamya mūrdhnā vimṛṣuḥ ka eṣaḥ / nabhastalāddevata vāca bhāṣate buddho hyayaṃ lokahitārthakārī // lal_24.97 //

rātriṃdivā sapta na cānnapānaṃ anena bhuktaṃ karuṇātmakena / yadicchathā ātmana kleśaśāntiṃ bhojethimaṃ bhāvitakāyacittam // lal_24.98 //

śabdaṃ ca te taṃ madhuraṃ niśāmya vanditva kṛtvā ca jinaṃ pradakṣiṇam / prītāstataste sahitaiḥ sahāyaiḥ jinasya piṇḍāya matiṃ pracakruḥ // lal_24.99 //

tena khalu bhikṣavaḥ samayena trapuṣabhallikānāṃ vaṇijāṃ pratyantakarvaṭe goyūthaṃ prativasati sma / atha tā gāvastasmin kāle tasmin samaye sarpimaṇḍaṃ pradugdhā abhūvan / atha gopālāstatsarpimaṇḍamādāya yena trapuṣabhallikau vaṇijau tenopasaṃkrāman / upasaṃkramyemāṃ prakṛtimārocayanti sma - yatkhalu yūyaṃ bhaṭṭā jānīyāta - sarvāstā gāvaḥ sarpimaṇḍaṃ pradugdhāḥ / tatkimetatpraśastamāhosvinneti?

tatra lolupajātyā brāhmaṇā evamāhuḥ - amaṅgalyametadbāhmaṇānām / mahāyajño yaṣṭavya iti //

tena khalu punarbhikṣavaḥ samayena trapuṣabhallikānāṃ vaṇijāṃ śikhaṇḍī nāma brāhmaṇaḥ pūrvajātisālohito brahmaloke pratyājāto 'bhūt / sa brāhmaṇarūpamabhinirmāya tān vaṇijo gāthābhiradhyabhāṣata -

yuṣmākaṃ praṇidhiḥ pūrve bodhiprāptastathāgataḥ / asmākaṃ bhojanaṃ bhuktvā dharmacakraṃ pravartayet // lal_24.100 //

sa caiṣa praṇidhiḥ pūrṇo bodhiprāptastathāgataḥ / āhāramupanāmyeta bhuktvā cakraṃ pravartayet // lal_24.101 //

sumaṅgalaṃ sunakṣatraṃ gavāṃ vaḥ sarpidohanam / puṇyakarmaṇastasyaiṣa anubhāvo maharṣiṇaḥ // lal_24.102 //

evaṃ saṃcodya vaṇijaḥ śikhaṇḍī bhavanaṃ gataḥ / udagramanasaḥ sarve babhuvustrapuṣāhvayāḥ // lal_24.103 //

kṣīraṃ yadāsīcca hi gosahasrā aśeṣatastaṃ samudānayitvā / agraṃ ca tasmātparigṛhya ojaḥ sādheṃsu te bhojana gauraveṇa // lal_24.104 //

śataṃ sahasraikapalasya mūlyaṃ yā ratnapātrī abhu candranāmikā / caukṣāṃ sudhautāṃ vimalāṃ ca kṛtvā samatīrthikāṃ pūriṣu bhojanena // lal_24.105 //

madhuṃ gṛhītvā tatha ratnapātrīṃ tārāyaṇīmūlamupetya śāstuḥ / pratigṛhṇa bhakte anugṛhṇa cāsmān idaṃ praṇītaṃ paribhuṅkṣva bhojyam // lal_24.106 //

anukampanārthāya ubhau ca bhrātṛṇāṃ pūrvāśayaṃ jñātva ca bodhiprasthitau / pratigṛhītvā paribhuñji śāstā bhuktvā kṣipī pātri nabhastalesmiṃ // lal_24.107 //

subrahmanāmā ca hi devarājo jagrāha yastāṃ vararatnapātrīm / adhunāpyasau tāṃ khalu brahmaloke saṃpūjayatyanyasuraiḥ sahāyaḥ // lal_24.108 //

atha khalu tathāgatastasyāṃ velāyāṃ teṣāṃ trapuṣabhallikānāṃ vaṇijānāmimāṃ saṃharṣaṇāmakārṣīt -

diśāṃ svastikaraṃ divyaṃ maṅgalyaṃ cārthasādhakam / arthā vaḥ śāsatāṃ sarve bhavatvāśu pradakṣiṇā // lal_24.109 //

śrīrvo 'stu dakṣiṇe haste śrīrvo vāme pratiṣṭhitā / śrīrvo 'stu sarvasāṅgeṣu māleva śirasi sthitā // lal_24.110 //

dhanaiṣiṇāṃ prayātānāṃ vaṇijāṃ vai diśo daśa / utpadyantāṃ mahālābhāste ca santu sukhodayāḥ // lal_24.111 //

kāryeṇa kenacidyena gacchathā pūrvikāṃ diśam / nakṣatrāṇi vaḥ pālentu ye tasyāṃ diśi saṃsthitā // lal_24.112 //

kṛttikā rohiṇī caiva mṛgaśirārdrā punarvasuḥ / puṣyaścaiva tathāśleṣā ityeṣāṃ pūrvikādiśām // lal_24.113 //

ityete sapta nakṣatrā lokapālā yaśasvinaḥ / adhiṣṭhitā pūrvabhāge devā rakṣantu sarvataḥ // lal_24.114 //

teṣāṃ cādhipatī rājā dhṛtarāṣṭreti viśrutaḥ / sa sarvagandharvapatiḥ sūryeṇa saha rakṣatu // lal_24.115 //

putrā pi tasya bahava ekanāmā vicakṣaṇāḥ / aśītirdaśa caikaśca indranāmā mahābalā / te 'pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.116 //

pūrvasmin vai diśo bhāge aṣṭau devakumārikāḥ / jayantī vijayantī ca siddhārthā aparājitā // lal_24.117 //

nandottarā nandisenā nandinī nandavardhanī / tā pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.118 //

pūrvasmin vai diśo bhāge cāpālaṃ nāma cetiyam / avustaṃ jinebhi jñātamarhantebhi ca tāyibhiḥ / te 'pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.119 //

kṣemāśca vo diśaḥ santu mā ca vaḥ pāpamāgamat / labdhārthāśca nivartadhvaṃ sarvadevebhi rakṣitāḥ // lal_24.120 //

yena kenacitkṛtyena gacchethā dakṣiṇāṃ diśam / nakṣatrāṇi vaḥ pālentu ye tāṃ diśamadhiṣṭhitā // lal_24.121 //

maghā ca dvau ca phālgunyau hastā citrā ca pañcamī / svātiścaiva viśākhā ca eteṣāṃ dakṣiṇā diśā // lal_24.122 //

ityete sapta nakṣatrā lokapālā yaśasvinaḥ / ādiṣṭā dakṣiṇe bhāge te vo rakṣantu sarvataḥ // lal_24.123 //

teṣāṃ cādhipatī rājā virūḍhaka iti smṛtaḥ / sarvakumbhāṇḍādhipatiryamena saha rakṣatu // lal_24.124 //

putrā pi tasya bahava ekanāmā vicakṣaṇāḥ / aśītirdaśa caikaśca indranāmā mahābalāḥ / te 'pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.125 //

dakṣiṇe 'smin diśo bhāge aṣṭau devakumārikāḥ / śriyāmatī yaśamatī yaśaprāptā yaśodharā // lal_24.126 //

suutthitā suprathamā suprabuddhā sukhāvahā / tā pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.127 //

dakṣiṇe 'smin diśo bhāge padmanāmena cetikam / nityaṃ jvalitatejena divyaṃ sarvaprakāśitam / te 'pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.128 //

kṣemāśca vo diśaḥ santu mā ca vaḥ pāpamāgamat / labdhārthāśca nivartadhvaṃ sarvadevebhi rakṣitāḥ // lal_24.129 //

yena kenacitkṛtyena gacchethā paścimāṃ diśam / nakṣatrāṇi vaḥ pālentu ye tāṃ diśamadhiṣṭhitā // lal_24.130 //

anurādhā ca jeṣṭhā ca mūlā ca dṛḍhavīryatā / dvāvāṣāḍhe abhijicca śravaṇo bhavati saptamaḥ // lal_24.131 //

ityete sapta nakṣatrā lokapālā yaśasvinaḥ / ādiṣṭā paścime bhāge te vo rakṣantu sarvadā // lal_24.132 //

teṣāṃ cādhipatī rājā virūpākṣeti taṃ viduḥ / sa sarvanāgādhipatirvarūṇena saha rakṣatu // lal_24.133 //

putrā pi tasya bahavaḥ ekanāmā vicakṣaṇāḥ / aśītirdaśa caikaśca indranāmā mahābalāḥ / te 'pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.134 //

paścime 'smin diśo bhāge aṣṭau devakumārikāḥ alambuśā miśrakeśī puṇḍarīkā tathāruṇā // lal_24.135 //

ekādaśā navamikā śītā kṛṣṇā ca draupadī / tā pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.136 //

paścime 'smin diśo bhāge aṣṭaṅgo nāma parvataḥ / pratiṣṭhā candrasūryāṇāṃ aṣṭamarthaṃ dadātu vaḥ / so 'pi va adhipāletu ārogyena śivena ca // lal_24.137 //

kṣemāśca vo diśaḥ santu mā ca vaḥ pāpamāgamat / labdhārthāśca nivartadhvaṃ sarvadevebhi rakṣitāḥ // lal_24.138 //

yena kenacitkṛtyena gacchethā uttarāṃ diśam / nakṣatrāṇi vaḥ pālentu ye tāṃ diśamadhiṣṭhitā // lal_24.139 //

dhaniṣṭhā śatabhiṣā caiva dve ca purvottarāpare / ravatī aśvinī caiva bharaṇī bhavatī saptamī // lal_24.140 //

ityete sapta nakṣatrā lokapālā yaśasvinaḥ / ādiṣṭā uttare bhāge te vo rakṣantu sarvadā // lal_24.141 //

teṣāṃ cādhipatī rājā kubero naravāhanaḥ / sarvayakṣāṇāmadhipatirmāṇibhadreṇa saha rakṣatu // lal_24.142 //

putrā pi tasya bahava ekanāmā vicakṣaṇāḥ / aśītirdaśa caikaśca indranāmā mahābalāḥ / te pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.143 //

uttare 'smin diśo bhāge aṣṭau devakumārikāḥ / ilādevī surādevī pṛthvī padmāvatī tathā // lal_24.144 //

upasthitā mahārājā āśā śraddhā hirī śirī / tā pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.145 //

uttare 'smin diśo bhāge parvato gandhamādanaḥ / āvāso yakṣabhūtānāṃ citrakūṭaḥ sudarśanaḥ / te 'pi va adhipālentu ārogyena śivena ca // lal_24.146 //

kṣemāśca vo diśaḥ santu mā ca vaḥ pāpamāgamat / labdhārthāśca nivartadhvaṃ sarvadevebhi rakṣitāḥ // lal_24.147 //

aṣṭāviṃśati nakṣatrā sapta sapta caturdiśam / dvātriṃśaddevakanyāśca aṣṭāvaṣṭau caturdiśam // lal_24.148 //

aṣṭau śramaṇā (cāṣṭau) brāhmaṇā(aṣṭau) janapadeṣu naigamāḥ / aṣṭau devāḥ saindrakāste vo rakṣantu sarvataḥ // lal_24.149 //

svasti vo gacchatāṃ bhotu svasti bhotu nivartatām / svasti paśyata vai jñātiṃ svasti paśyantu jñātayaḥ // lal_24.150 //

sendrā yakṣā mahārājā arhantamanukampitāḥ / sarvatra svasti gacchadhvaṃ prāpsyadhvamamṛtaṃ śivam // lal_24.151 //

saṃrakṣitā brāhmaṇa vāsavena vimukticittaiśca anāśravaiśca / nāgaiśca yakṣaiśca sadānukampitāḥ pāletha āyuḥ śaradāṃ śataṃ samam // lal_24.152 //

pradakṣiṇāṃ dakṣiṇalokanāthaḥ teṣāṃ diśaiṣa 'pratimo vināyakaḥ / anena yūyaṃ kuśalena karmaṇā madhusaṃbhavā nāma jinā bhaviṣyatha // lal_24.153 //

prathamādidaṃ lokavināyakasya asaṅgato vyākaraṇaṃ jinasya / paścādanantā bahubodhisattvā ye vyākṛtā bodhayi no vivartyāḥ // lal_24.154 //

śrutvā imaṃ vyākaraṇaṃ jinasya udagracittā paramāya prītyā / tau bhrātarau sārdhaṃ sahāyakaistaiḥ buddhaṃ ca dharmaṃ śaraṇa prapannāḥ // lal_24.155 //

iti //

// iti śrīlalitavistare trapuṣabhallikaparivarto nāma caturviṃśatitamo 'dhyāyaḥ //

start parivarta 25

adhyeṣaṇāparivartaḥ pañcaviṃśaḥ /

iti hi bhikṣavastathāgatasya tārāyaṇamūle viharataḥ prathamābhisaṃbuddhasyaikasya rahogatasya pratisaṃlīnasya lokānuvartanāṃ pratyetadabhavat - gambhīro batāyaṃ mayā dharmo 'dhigato 'bhisaṃbuddhaḥ śāntaḥ praśānta upaśāntaḥ praṇīto durdṛśo duranubodho 'tarko 'vitarkāvacaraḥ / alamāryaḥ paṇḍitavijñavedanīyo yaduta sarvopadhiniḥsargo 'vedito 'niveditaḥ sarvaveditanirodhaḥ paramārtho 'nālayaḥ / śītībhāvo 'nādāno 'nupādāno 'vijñapto 'vijñāpanīyo 'saṃskṛtaḥ ṣaḍviṣayasamatikrāntaḥ / akalpo 'vikalpo 'nabhilāpyaḥ / aruto 'ghoṣo 'nudāhāraḥ / anidarśano 'pratighaḥ sarvālambanasamatikāntaḥ śamathadharmopacchedaḥ / śūnyatānupalambhaḥ / tṛṣṇākṣayo virāgo nirodho nirvāṇam / ahaṃ cedimaṃ parebhyo dharmaṃ deśayeyam, te cennājānīyuḥ, sa me syātklamatho mithyāvyāyāmo 'kṣaṇadharmadeśanatā ca / yannvahamalpotsukastūṣṇībhāvena vihareyam / tasyāṃ ca velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -

gambhīra śānto virajaḥ prabhāsvaraḥ prāpto mi dharmo hyamṛto 'saṃskṛtaḥ / deśeya cāhaṃ na parasya jāne yannūna tūṣṇī pavane vaseyam // lal_25.1 //

apagatagirivākpatho hyalipto yatha gaganaṃ tathā svabhāvadharmam / cittamana vicāravipramuktaṃ paramasuāścariyaṃ paro vijāne // lal_25.2 //

na ca punarayu śakya akṣarebhiḥ praviśatu anarthayogavipraveśaḥ / purimajinakṛtādhikārasattvāḥ te imu śruṇitva hi dharmu śraddadhanti // lal_25.3 //

na ca punariha kaścidasti dharmaḥ so pi na vidyate yasya nāstibhāvāḥ / hetukriyaparaṃparā ya jāne tasya na bhotiha astināstibhāvāḥ // lal_25.4 //

kalpaśatasahasra aprameyā ahu caritaḥ purime jinasakāśe / na ca maya pratilabdha eṣa kṣāntī yatra na ātma na sattva naiva jīvaḥ // lal_25.5 //

yada maya pratilabdha eṣa kṣāntī mriyati na ceha na kaści jāyate vā / prakṛti imi nirātma sarvadharmāḥ tada māṃ vyākari buddha dīpanāmā // lal_25.6 //

karuṇa mama ananta sarvaloke paratu na cārthanatāmahaṃ pratīkṣe / yada puna janatā prasanna brahme tena adhīṣṭu pravartayiṣya cakram // lal_25.7 //

eva ca ayu dharma grāhyu me syāt saci mama brahma krame nipatya yācet / pravadahi virajā praṇītu dharmaṃ santi vijānaka sattva svākarāśca // lal_25.8 //

iti hi bhikṣavastathāgatastasmin samaye ūrṇākośātprabhāmutsṛjati sma yayā prabhayā trisāhasramahāsāhasro lokadhāturmahatā suvarṇavarṇāvabhāsena sphuṭo 'bhūt //

atha khalu daśatrisāhasramahāsāhasrādhipatiḥ śikhī mahābrahmā buddhānubhāvenaiva tathāgatasya cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāsīt - alpotsukatāyai bhagavataścittamabhinataṃ na dharmadeśanāyāmiti / tasyaitadabhavat - yannvahamupasaṃkramya tathāgatamadhyeṣyeyaṃ dharmacakrapravartanatāyai //

atha khalu śikhī mahābrahmā tasyāṃ velāyāṃ tadanyān brahmakāyikān devaputrānāmantrayate sma - naśyati batāyaṃ mārṣā loko vinaśyati, yatra hi nāma tathāgato 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyālpotsukatāyai cittamabhināmayati na dharmadeśanāyām / yannu vayamupasaṃkramya tathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhamadhyeṣyemahi dharmacakrapravartanāya //

atha khalu bhikṣavaḥ śikhī mahābrahmā aṣṭaṣaṣṭyā brāhmaṇaśatasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛto yena tathāgatastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya tathāgatasya pādau śirasābhivandya prāñjalistathāgatametadavocat naśyati batāyaṃ bhagavan lokaḥ, praṇaśyati batāyaṃ bhagavan lokaḥ, yatra hi nāma tathāgato 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyālpotsukatāyai cittamabhināmayati na dharmadeśanāyām / tatsādhu deśayatu (vaidya 288) bhagavān dharmam, deśayatu sugato dharmam / santi sattvāḥ svākārāḥ suvijñāpakāḥ śaktā bhavyāḥ pratibalāḥ bhagavato bhāṣitasyārthamājñātum / tasyāṃ ca velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -

samudāniya jñānamahāgramaṇḍalaṃ visṛjya raśmīn daśadikṣu caiva / tadañja jñānāṃśu nṛpadmabodhakā upekṣakastiṣṭhasi vādibhāskaraḥ // lal_25.9 //

nimantrayitvāryadhanena sattvāṃ āśvāsayitvā bahuprāṇakoṭyaḥ / na yuktametattava lokabandho yaṃ tūṣṇibhāvena upekṣase jagat // lal_25.10 //

parāhanasvottamadharmadundubhiṃ saddharmaśaṅkhaṃ ca prapūrayāśu / ucchrepayasva mahadharmayūpaṃ prajvālayasva mahadharmadīpam // lal_25.11 //

pravarṣa vai dharmajalaṃ pradhānaṃ pratārayemāṃ bhavasāgarasthāṃ / pramocayemāṃ mahavyādhikliṣṭāṃ kleśāgnitapte praśamaṃ kuruṣva // lal_25.12 //

nidarśaya tvaṃ khalu śāntimārgaṃ kṣemaṃ śivaṃ nirjaratāmaśokam / nirvāṇamārgāgamanādanāthe vipathasthite nātha kṛpāṃ kuruṣva // lal_25.13 //

vimokṣadvārāṇi apāvṛṇiṣva pracakṣva taṃ dharmanayaṃ hyakopyam / jātyandhabhūtasya janasya nātha tvamuttamaṃ śodhaya dharmacakṣuḥ // lal_25.14 //

na brahmaloke na ca devaloke na yakṣagandharvamanuṣyaloke / lokasya yo jātijarāpanetā nānyo 'sti tvatto hi manuṣyacandraḥ // lal_25.15 //

adhyeṣako 'haṃ tava dharmarāja adhyācarākṛtvana sarvadevān / anena puṇyena ahaṃ pi kṣipraṃ pravartayeyaṃ varadharmacakram // lal_25.16 //

adhivāsayati sma bhikṣavastathāgataḥ śikhino brahmaṇastūṣṇībhāvena sadevamānuṣāsurasya lokasyānugrahārthamanukampāmupādāya //

atha khalu śikhī mahābrahmā tathāgatasya tūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā divyaiścandanacūrṇairagurucūrṇaiśca tathāgatamabhyavakīrya prītiprāmodyajātastatraivāntaradhāt //

atha khalu bhikṣavastathāgatasya dharmālokasyādarotpādanārthaṃ śikhinaśca mahābrahmaṇaḥ punaḥ punastathāgatādhyeṣaṇayā kuśalamūlavivṛddhyarthaṃ dharmasya cātigambhīrodāratāmupādāya punarapyekasya rahogatasya pratisaṃlīnasyāyamevaṃrūpaṃ cetovitarko 'bhūt - gambhīraḥ khalvayaṃ mayā dharmo 'bhisaṃbuddhaḥ sūkṣmo nipuṇo duranubodhaḥ atarko 'tarkāvacaraḥ paṇḍitavijñavedanīyaḥ sarvalokavipratyanīko durdṛśaḥ sarvopadhiniḥsargaḥ sarvasaṃskāropaśamaḥ sarvatamopacchedaḥ śūnyatānupalambhastṛṣṇākṣayo virāgo nirodho nirvāṇam / ahaṃ cedidaṃ dharmaṃ deśayeyam, pare ca me na vibhāvayeyuḥ, sā me paramā viheṭhā bhavet / yannvahamalpotsukavihāreṇaiva vihareyam //

atha khalu bhikṣavaḥ śikhī mahābrahmā buddhānubhāvena punarapi tathāgatasyetadamevaṃrūpeṇa cetaḥ - parivitarkamājñāya yena śakro devānāmindrastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya śakraṃ devānāmindrametadavocat - yatkhalu kauśika jānīyāstathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyālpotsukatāyai cittaṃ nataṃ na dharmadeśanāyām / nakṣyate batāyaṃ kauśika lokaḥ, vinakṣyate batāyaṃ kauśika lokaḥ, mahāvidyāndhakārakṣipto batāyaṃ kauśika loko bhaviṣyati, yatra hi nāma tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyālpotsukatāyai cittaṃ nataṃ na dharmasaṃprakāśanāyām / kasmādvayaṃ na gacchāmastathāgatamarhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ dharmacakrapravartanāyādhyeṣitum? tatkasmāt? na hyanadhyeṣitāstathāgatā dharmacakraṃ pravartayanti / sādhu mārṣeti śakro brahmā bhaumāśca devā antarīkṣāścāturmahārājakāyikāstrāyatriṃśā yāmāstuṣitā nirmāṇaratayaḥ paranirmitavaśavartino brahmakāyikā ābhāsvarā bṛhatphalā śubhakṛtsnā saṃbahulāni ca śuddhāvāsakāyika devaputraśatasahasrāṇyatikrāntavarṇā atikrāntāyāṃ rātrau kevalaṃ tārāyaṇamūlaṃ divyena varṇena divyenāvabhāsenāvabhāsya yena tathāgatastenopasaṃkrāman / upasaṃkramya tathāgatasya pādau śirasābhivandya pradakṣiṇīkṛtya caikānte tasthuḥ //

atha khalu śakro devānāmindro yena tathāgatastenāñjaliṃ praṇamya tathāgataṃ gāthayābhituṣṭāva -

uttiṣṭha vijitasaṃgrāma prajñākārā timisrā vivara loke / cittaṃ hi te vimuktaṃ śaśiriva pūrṇo grahavimuktaḥ // lal_25.17 //

evamukte tathāgatastūṣṇīmevāsthāt //

atha khalu śikhī mahābrahmā śakraṃ devānāmindrametadavocat - naiva kauśika tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā adhyeṣyante dharmacakrapravartanatāyai yathā tvamadhyeṣase //

atha khalu śikhī mahābrahmā ekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇajānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena tathāgatastenāñjaliṃ praṇamya tathāgataṃ gāthayādhyabhāṣata -

uttiṣṭha vijitasaṃgrāma prajñākārā timisrā vivara loke / deśaya tvaṃ mune dharmaṃ ājñātāro bhaviṣyanti // lal_25.18 //

evamukte bhikṣavastathāgataḥ śikhinaṃ mahābrahmāṇametadavocat - gambhīraḥ khalvayaṃ mahābrahman mayā dharmo 'bhisaṃbuddhaḥ sūkṣmo nipuṇaḥ peyālaṃ yāvatsā me syātparamā viheṭhā / api ca me brahmannime gāthe 'bhīkṣṇaṃ pratibhāsaḥ -

pratisrotagāmi mārgo gambhīro durdṛśo mama / na taṃ drakṣyanti rāgāndhā alaṃ tasmātprakāśitum // lal_25.19 //

anusrotaṃ pravāhyante kāmeṣu patitā prajāḥ / kṛcchreṇa me 'yaṃ saṃprāptaṃ alaṃ tasmātprakāśitum // lal_25.20 //

atha khalu bhikṣavaḥ śikhī mahābrahmā śakraśca devānāmindrastathāgataṃ tūṣṇībhūtaṃ viditvā sārdhaṃ tairdevaputrairduḥkhitā durmanāstatraivāntaradhāyiṣuḥ //

trirapi ca tathāgatasyālpotsukatāyai cittaṃ namayati sma //

tena khalu punarbhikṣavaḥ samayena māgadhakānāṃ manuṣyāṇāmimānyevaṃrūpāṇi pāpakāni akuśalāni dṛṣṭigatānyutpannānyabhūvan / tadyathā / kecidevamāhuḥ - vātā na vāsyanti / kecidevamāhuḥ - agnirna jvaliṣyati / kecidāhuḥ - devo na varṣiṣyati / kecidāhuḥ - nadyo na vahyanti / kecidāhuḥ - śasyāni na prajāsyanti / kecidāhu - pakṣiṇa ākāśe na kramiṣyanti / kecidāhuḥ - gurviṇyo nārogyeṇa prasaviṣyanti //

atha khalu bhikṣavaḥ śikhī mahābrahmā tathāgatasyaivamevaṃrūpaṃ cittavitarkamājñāya māgadhakānāṃ ca manuṣyāṇāmimāni dṛṣṭigatāni viditvā atikrāntāyāṃ rātrāvabhisaṃkrāntena varṇena sarvāvantaṃ tārāyaṇamūlaṃ divyenāvabhāsenāvabhāsya yena tathāgatastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya tathāgatasya pādau śirasābhivandyaikāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena tathāgatastenāñjaliṃ praṇamya tathāgataṃ gāthābhiradhyabhāṣata -

vādo babhūva samalairvicintito dharmo 'viśuddho magadheṣu pūrvam / amṛtaṃ mune tadvivṛṇīṣva dvāraṃ śṛṇvanti dharmaṃ vimalena buddham // lal_25.21 //

kṛtasvakārtho 'si bhujiṣyatāṃ gato duḥkhābhisaṃskāramalāpakṛṣṭaḥ / na hānivṛddhī kuśalasya te 'sti tvamagradharmeṣviha pāramiṃ gataḥ // lal_25.22 //

na te mune sadṛśa ihāsti loke kuto 'dhikaḥ syādiha te maharṣe / bhavānihāgrastribhave virocate giriryathā 'sāvasurālayasthaḥ // lal_25.23 //

mahākṛpāṃ jānaya duḥkhite jane na tvādṛśā jātu bhavantyupekṣakāḥ / bhavān viśāradyabalaiḥ samanvitaḥ tvameva śakto janatāṃ pratāritum // lal_25.24 //

iyaṃ suśalyā sucirāturā prajā sadevakā saśramaṇā dvijākhilā / āroginī bhotu nirāturajvarā na cāparaḥ śaraṇamihāsya vidyate // lal_25.25 //

cirānubaddhāstava devamānuṣāḥ kalyāṇacittā amṛtārthinaśca / dharmaṃ yamevādhigamiṣyate jino yathāvadanyūnamudāhariṣyati // lal_25.26 //

tasmāddhiyā cāmisu vikrama tvāṃ vinayasva sattvāṃ ciranaṣṭamārgāṃ / aviśrutārthā śamanāya kāṅkṣitāḥ sudurbalā bṛṃhaṇakāṅkṣiṇo vā // lal_25.27 //

iyaṃ tṛṣārtā janatā mahāmune udīkṣate dharmajalaṃ tavāntike / megho yathā saṃtṛṣitāṃ vasuṃdharāṃ kuru tarpaṇāṃ nāyaka dharmavṛṣṭyā // lal_25.28 //

cirapraṇaṣṭā vicaranti mānavā bhave kudṛṣṭīgahane sakaṇṭake / akaṇṭakaṃ mārgamṛjuṃ pracakṣva taṃ yaṃ bhāvayitvā hyamṛtaṃ labheyam // lal_25.29 //

andhāprapāte patitā hyanāyakā noddhartumanyairiha śakyamete / mahāprapāte patitāṃ samuddhara chandaṃ samutpādya vṛṣo 'si buddhimān // lal_25.30 //

na saṃgatiste 'sti sadā mune ciraṃ kadācidaudumbarapuṣpasaṃnibhāḥ / jināḥ pṛthivyāṃ prabhavanti nāyakāḥ prāptākṣaṇo mocaya nātha sattvāṃ // lal_25.31 //

abhūcca te pūrvabhaveṣviyaṃ matiḥ tīrṇaḥ svayaṃ tārayitā bhaveyam / asaṃśayaṃ pāragato 'si sāṃprataṃ satyāṃ pratijñāṃ kuru satyavikramaḥ // lal_25.32 //

dharmolkayā vidhama mune 'ndhakārā ucchrepaya tvaṃ hi tathāgatadhvajam / ayaṃ sa kālaḥ pratilābhyudīraṇe mṛgādhipo vā nada dundubhisvaraḥ // lal_25.33 //

atha khalu bhikṣavastathāgataḥ sarvāvantaṃ lokaṃ buddhacakṣuṣā vyavalokayan sattvān paśyati sma hīnamadhyapraṇītānuccanīcamadhyamān svākārān suviśodhakān durākārān durviśodhakānuddhāṭitajñānavipañcijñān padaparamāṃstrīn sattvarāśīnekaṃ mithyatvaniyatamekaṃ samyaktvaniyatamekamaniyatam / tadyathāpi nāma bhikṣavaḥ puruṣaḥ puṣkariṇyāstīre sthitaḥ paśyati jalaruhāṇi kānicidudakāntargatāni kānicidudakasamāni kānicidudakābhyudgatāni, evameva bhikṣavastathāgataḥ sarvāvantaṃ lokaṃ buddhacakṣuṣā vyavalokayan paśyati sma sattvāṃstriṣu rāśiṣu vyavasthitān //

atha khalu bhikṣavastathāgatasyaitadabhavat - deśayeyaṃ cāhaṃ dharmaṃ na vā deśayeyam / sa eṣa mithyatvaniyato rāśirnaivāyaṃ dharmamājānīyāt / deśayeyaṃ cāhaṃ vā dharmaṃ na vā deśayeyam / yo 'yaṃ samyaktvaniyato rāśirājñāsyatyevaiṣa dharmam / (yatkhalu punarayamaniyato rāśirājñāsyatyevaiṣa dharmam / ) yatkhalu punarayamaniyato rāśiḥ, tasmai saceddharmaṃ deśayiṣyāmi, ājñāsyati / uta na deśayiṣyāmi, nājñāsyate //

atha khalu bhikṣavastathāgato 'niyatarāśivyavasthitān sattvānārabhya mahākaruṇāmavakrāmayati sma //

atha khalu tathāgata ātmanaścemaṃ samyagjñānamadhikṛtya śikhinaśca mahābrahmaṇo 'dhyeṣaṇāṃ viditvā śikhinaṃ mahābrahmāṇaṃ gāthābhiradhyabhāṣata -

apāvṛtāsteṣāmamṛtasya dvārā brahman ti satataṃ ye śrotavantaḥ / praviśanti śraddhā naviheṭhasaṃjñāḥ śṛṇvanti dharmaṃ magadheṣu sattvāḥ // lal_25.34 //

atha khalu śikhī mahābrahmā tathāgatasyādhivāsanāṃ viditvā tuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajātastathāgatasya pādau śirasā vanditvā tatraivāntaradhāt //

atha khalu bhikṣavo bhaumā devāstasyāṃ velāyāmantarīkṣebhyo devebhyo ghoṣamudīrayanti sma, śabdamanuśrāvayanti sma - adya mārṣā tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena dharmacakrapravartanāyai pratiśrutam / tadbhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca / parihāsyante bata bho mārṣā asurāḥ kāyāḥ / divyāḥ kāyāḥ paripūriṃ gabhiṣyanti / bahavaśca sattvā loke parinirvāsyanti / evamevāntarīkṣā devā bhaumebhyo devebhyaḥ pratiśratya cāturmahārājikānāṃ devānāṃ ghoṣamudīrayanti sma / cāturmahārājikāstrāyatriṃśānām, trāyatriṃśā yāmānām, yāmā tuṣitanirmāṇaratīnām, nirmāṇaratayaḥ paranirmitavaśavartinām, te 'pi brahmakāyikānāṃ devānāṃ ghoṣamudīrayanti sma, śabdamanuśrāvayanti sma - adya mārṣāstathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena dharmacakrapravartanāyai pratiśrutam / tadbhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca / parihāsyante bata bho mārṣā asurāḥ kāyāḥ / divyāḥ kāyā vivardhiṣyante / bahavaśca sattvā loke parinirvāsyantīte //

iti hi bhikṣavastatkṣaṇaṃ tanmuhurtaṃ tallavaṃ yāvadbahmakāyikā devāstasmādbhaumādārabhya ekavāgekanirnāda ekanirghoṣo 'bhyudgato 'bhūt - adya mārṣāstathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena dharmacakrapravartanāyai pratiśrutamiti //

atha khalu bhikṣavo dharmaruciśca nāmā bodhivṛkṣadevatā dharmakāyaśca dharmamatiśca dharmacārī ca, ete catvāro bodhivṛkṣadevatāstathāgatasya caraṇayornipatyaivamāhuḥ - kva bhagavān dharmacakraṃ pravartiṣyatīti? evamukte bhikṣavastathāgatastān devatānetadavocat - vārāṇasyāmṛṣipatane mṛgadāve / te āhuḥ - parīttajanakāyā bhagavan vārāṇasī mahānagarī, parīttadrumachāyaśca mṛgadāvaḥ / santyanyāni bhagavan mahānagarāṇi ṛddhāni sphītāni kṣemāni subhikṣāṇi ramaṇīyāni ākīrṇabahujanamanuṣyāṇi udyānavanaparvatapratimaṇḍitāni / teṣāṃ bhagavānanyatame dharmacakraṃ pravartayatu / tathāgato 'vocatmaivaṃ bhadramukhāḥ / tatkasmāt?

ṣaṣṭiṃ yajñasahasrakoṭinayutā ye tatra yaṣṭā mayā ṣaṣṭiṃ buddhasahasrakoṭinayutā ye tatra saṃpūjitā / paurāṇāmṛṣiṇāmihālayu varo vārāṇasī nāmavā devānāgamabhiṣṭuto mahitalo dharmābhinimnaḥ sadā // lal_25.35 //

buddhā koṭisahasra naikanavatiḥ pūrve smarāmī aha ye tasminnṛṣisāhvaye vanavare vartīsu cakrottamam / śāntaṃ cāpyupaśāntadhyānabhimukhaṃ nityaṃ mṛgaiḥ sevitaṃ ityarthe ṛṣisāhvaye vanavare vartiṣyi cakrottamam // lal_25.36 //

iti //

// iti śrīlalitavistare 'dhyeṣaṇāparivarto nāma pañcaviṃśatitamo 'dhyāyaḥ //

start parivarta 26

dharmacakrapravartanaparivartaḥ ṣaḍviṃśaḥ //

atha khalu bhikṣavastathāgataḥ kṛtakṛtyaḥ kṛtakaraṇīyaḥ sarvabandhanasamucchinnaḥ sarvakleśoddhṛto nirvāntamalakleśo nihatamārapratyarthikaḥ sarvabuddhadharmanayānupraviṣṭaḥ sarvajñaḥ sarvadarśī daśabalasamanvāgataścaturvaiśāradyaprāpto 'ṣṭādaśāveṇikabuddhadharmapratipūrṇaḥ pañcacakṣuḥsamanvāgato 'nāvaraṇena buddhacakṣuṣā sarvāvantaṃ lokamavalokyaivaṃ cintayati sma - kasmā ayamahaṃ sarvaprathamaṃ dharmaṃ deśayeyam? katamaḥ sattvaḥ śuddhaḥ svākāraḥ suvineyaḥ suvijñāpakaḥ suviśodhako mandarāgadoṣamoho 'parokṣavijñāno yo 'śrutavān dharmasya parihīyate? tasmāyahaṃ sarvaprathamaṃ dharmaṃ deśayeyam, yaśca me dharmaṃ deśitamājānīyānna ca māṃ sa viheṭhayet //

atha khalu bhikṣavastathāgatasyaitadabhūt - rudrakaḥ khalu rāmaputraḥ śuddhaḥ svākāraḥ suvijñāpakaḥ suviśodhako mandarāgamoho 'parokṣavijñānaḥ / so 'śravaṇāddharmasya parihīyate / śrāvakebhyo naivasaṃjñānāsaṃjñāyatanasahavratāyai dharmaṃ deśayati / kutrāsāvetarhi prativasatītyājñāsīt / adya saptāhakālagata iti / devatā api tathāgatasya caraṇayornipatyaivamāhuḥ - evametadbhagavan, evametatsugata, adya saptāhakālagato rudrako rāmaputraḥ / tasya me bhikṣava etadabhūt - mahāhānirvartate rudrakasya rāmaputrasya, ya imameva supraṇītaṃ dharmamaśrutvā kālagataḥ / sacedasāvimaṃ dharmamaśroṣyadājñāsyat / tasmai cāhaṃ prathamaṃ dharma deśayiṣyam, na ca māṃ sa vyaheṭhayiṣyat //

punarapi bhikṣavastathāgatasyaitadabhūt - ko 'nyaḥ sattvaḥ śuddhaḥ suvineyaḥ pūrvavadyāvanna ca dharmadeśanāṃ viheṭhayediti / tato bhikṣavastathāgatasyaitadabhavat - ayaṃ khalvapyārāḍaḥ kālāpaḥ śuddho yāvanna ca me dharmadeśanāṃ viheṭhayediti / samanvāharati sma bhikṣavastathāgataḥ kutrāsāvetarhīti / samanvāharaṃścājñāsīdadya trīṇyahāni kālagatasyeti / śuddhāvāsakāyikā api ca devatā enamarthaṃ tathāgatasyārocayanti sma - evametadbhagavan, evametatsugata / adya tryahaṃ kālagatasyārāḍasya kālāpasya / tatastathāgatasyaitadabhavat - mahāhānirvartate arāḍasya kālāpasya, ya imamevaṃ supraṇītaṃ dharmamaśrutvā kālagata iti //

punarapi bhikṣavastathāgatasyaitadabhūt - kaḥ khalvanyaḥ sattvaḥ śuddhaḥ svākāro yāvanna ca me dharmadeśanāṃ viheṭhayediti //

atha khalu bhikṣavastathāgatasyaitadabhavat - te khalu pañcakā bhadravargīyāḥ śuddhāḥ svākārāḥ suvijñāpakāḥ suviśodhakā mandarāgadoṣamohā aparokṣavijñānāḥ / te 'śravaṇāddharmasya parihīyante / taiścāhaṃ duṣkaracaryāṃ carannupasthito 'bhūvam / te mayā dharmaṃ deśitamājñāsyanti, na ca me ha viheṭhayiṣyanti //

atha khalu bhikṣavastathāgatasyaitadabhavat - yannvahaṃ pañcakebhyo bhadravargīyebhyaḥ prathamaṃ dharmaṃ deśayeyam //

atha khalu bhikṣavastathāgatasya punaretadabhavat - kasminnetarhi pañcakā bhadravargīyāḥ prativasanti? atha tathāgataḥ sarvāvantaṃ lokaṃ buddhacakṣuṣā vyavalokayan paśyati sma / adrākṣītpañcakān bhadravargīyān vārāṇasyāṃ viharata ṛṣipatane mṛgadāve / dṛṣṭvā ca tathāgatasyaitadabhavat - yannvahaṃ pañcakebhyo bhadravargīyebhyaḥ sarvaprathamaṃ dharmaṃ deśayeyam / te hi mama sarvaprathamaṃ dharmaṃ deśitamājñāsyanti / tatkasya hetoḥ? caritāvino hi te bhikṣavaḥ suparipaṇḍitaśukladharmāṇo mokṣamārgābhimukhā nibandhāpanītāḥ //

atha khalu bhikṣavastathāgata evamanuvicintya bodhimaṇḍādutthāya trisāhasramahāsāhasraṃ lokadhātuṃ saṃprakampyānupūrveṇa magadheṣu caryāṃ caran kāśiṣu janapadeṣu cārikāṃ prakrāmat / atha gayāyāṃ bodhimaṇḍasya cāntarādanyatama ājīvako 'drākṣīttathāgataṃ dūrata evāgacchantam / dṛṣṭvā ca punaryena tathāgatastenopajagāma / upetyaikānte 'sthāt / ekānte sthitaśca bhikṣava ājīvakastathāgatena sārdhaṃ vividhāṃ saṃmodanīṃ kathāṃ kṛtvā evamāha - viprasannāni te āyuṣman gautama indriyāṇi / pariśuddhaḥ paryavadātaḥ pītanirbhāsaśca te chavivarṇaḥ tadyathāpi nāma śāradaṃ kālaṃ pāṇḍuravarṇaṃ prabhāsvaraṃ pītanirbhāsaṃ bhavati, evameva bhavato gautamasya pariśuddhānīndriyāṇi pariśuddhaṃ mukhamaṇḍalaṃ paryavadātam / tadyathāpi nāma tālaphalasya pakvasya samanantaravṛntacyutasya bandhanāśrayaḥ pītanirbhāso bhavati pariśuddhaḥ paryavadātaḥ, evameva bhavato gautamasya pariśuddhānīndriyāṇi pariśuddhaṃ mukhamaṇḍalaṃ paryavadātam / tadyathāpi nāma jāmbūnadavarṇaniṣkaḥ ulkāmukhaprakṛṣṭo dakṣiṇakarmāraputreṇa suparikarmakṛtaḥ pāṇḍukambalopanikṣipto varṇavān bhavati pariśuddhaḥ paryavadātaḥ pītanirbhāso 'tīva prabhāsvaraḥ, evameva bhavato gautamasya viprasannānīndriyāṇi, pariśuddhastvagvarṇaḥ, paryavadātaṃ mukhamaṇḍalam / kasminnāyuṣman gautama brahmacaryamuṣyate? evamukte bhikṣavastathāgatastamājīvakaṃ gāthayā pratyabhāṣata -

ācāryo na hi me kaścitsadṛśo me na vidyate / eko 'hamasmi saṃbuddhaḥ śītībhūto nirāśravaḥ // lal_26.1 //

so 'vocat - arhaṃ khalu gautamamātmānaṃ prātijānīṣe / tathāgato 'vocat -

ahamevārahaṃ loke śāstā hyahamanuttaraḥ / sadevāsuragandharve nāsti me pratipudgalaḥ // lal_26.2 //

so 'vocat - jinaṃ khalu gautama mātmānaṃ pratijānīṣe / tathāgato 'vocat -

jinā hi mādṛśā jñeyā ye prāptā āśravakṣayam / jitā me pāpakā dharmāstenopaga jino hyaham // lal_26.3 //

so 'vocat - kva tarhyāyuṣman gautama gamiṣyasi? tathāgato 'vocat -

vārāṇasīṃ gamiṣyāmi gatvā vai kāśināṃ purīm / andhabhūtasya lokasya kartāsmyasadṛśāṃ prabhām // lal_26.4 //

vārāṇasīṃ gamiṣyami gatvā vai kāśināṃ purīm / śabdahīnasya lokasya tāḍayiṣye 'mṛtadundubhim // lal_26.5 //

vārāṇasīṃ gamiṣyāmi gatvā vai kāśināṃ purīm / dharmacakraṃ pravartiṣye lokeṣvaprativartitam // lal_26.6 //

tadbhaviṣyasi gautama ityuktvā sa ājīvako dakṣiṇāmukhaḥ prākrāmat / tathāgato 'pyuttarāmukhaḥ prākrāmat //

iti hi bhikṣavastathāgato gayāyāṃ sudarśanena nāgarājena nimantrito 'bhut vāsena bhaktena ca / tatastathāgato rohitavastumagamat, tasmādurubilvākalpaṃ tasmādaṇālamagamat, tataḥ sārathipuram / eṣu ca sarveṣu bhikṣavastathāgato gṛhapatibhirbhaktena vāsena copanimantryamāṇo 'nupūrveṇa gaṅgāyā nadyāstīramupāgamat //

tena khalu punarbhikṣavaḥ samayena gaṅgā mahānadī suparipūrṇā samatīrthakā vahati sma //

atha khalu bhikṣavastathāgato nāvikasamīpamupāgamatpārasaṃtaraṇāya / sa prāha - prayaccha gautama tarapaṇyam / na me 'sti mārṣa tarapaṇyamityuktvā tathāgato vihāyasā pathā tīrātparaṃ tīramagamat / tataḥ sa nāvikastaṃ dṛṣṭvātīva vipratisāryabhūt - evaṃvidho dakṣiṇīyo mayā na tārita iti / hā kaṣṭamiti kṛtvā mūrchitaḥ pṛthivyāṃ patitaḥ / tata enāṃ prakṛtiṃ nāviko rājñe bimbisārāya ārocayāmāsa - śramaṇaḥ svāmi gautamastarapaṇyaṃ yācamāno nāsti tarapaṇyamityuktvā vihāyasā atastīrātparaṃ tīraṃ gata iti / tacchrutvā tadagreṇa rājñā bimbisāreṇa sarvapravrajitānāṃ tarapaṇyamutsṛṣṭamabhavat //

iti hi bhikṣavastathāgato 'nupūrveṇa janapadacaryāṃ caran yena vārāṇasī mahānagarī tenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya kālyameva nivāsya pātracīvaramādāya vārāṇasīṃ mahānagarīṃ piṇḍāya prāvikṣat / tasyāṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyaḥ paścādbhaktapiṇḍapātrapratikrāntaḥ yena ṛṣipatano mṛgadāvo yena ca pañcakā bhadravargīyāstenopasaṃkrāmati sma / adrākṣuḥ khalu punaḥ pañcakā bhadravargīyāstathāgataṃ dūrata evāgacchantam / dṛṣṭvā ca kriyābandhamakārṣuḥ - eṣa sa āyuṣmantaḥ śramaṇo gautama āgacchati sma śaithiliko bāhulikaḥ pradhānavibhraṣṭaḥ / anena khalvapi tayāpi tāvatpūrvikayā duṣkaracaryayā na śakitaṃ kiṃciduttarimanuṣyadharmādalamāryajñānadarśanaviśeṣaṃ sākṣātkartum / kiṃ punaretarhi audārikamāhāramāharan sukhallikāyogamanuyukto viharan / abhavyaḥ khalveṣa śaithiliko bāhulikaḥ / nāsya kenacitpratyudgantavyaṃ na pratyutthātavyam / na pātracīvaraṃ pratigrahītavyaṃ nāśanaṃ dātavyaṃ na pānīyaṃ paribhogyaṃ na pādapratiṣṭhānaṃ sthāpayitvātiriktānyāsanāni / vaktavyaṃ ca - (vaidya 298) saṃvidyanta imānyāyuṣman gautama atiriktānyāsanāni / sacedākāṅkṣasi niṣīdeti / āyuṣmāṃstvājñānakauṇḍinyaścittenādhivāsayati sma / vācā ca na pratikṣipati sma / yathā yathā ca bhikṣavastathāgato yena pañcakā bhadravargīyāstenopasaṃkrāmati sma, tathā tathā te svakasvakeṣvāsaneṣu na ramante sma, utthātukāmā abhūvan / tadyathāpi nāma pakṣī śakuniḥ pañjaragataḥ syāt, tasya ca pañjaragatasyādho 'gnirdagdho bhavet /

so 'gnisaṃtaptastvaritamūrdhvamutpatitukāmo bhavet pratretukāmaśca, evameva yathā yathā tathāgataḥ pañcakānāṃ bhadravargīyāṇāṃ sakāśamupasaṃkrāmati sma, tathā tathā pañcakā bhadravargīyāḥ svakasvakeṣvāsaneṣu na ramante sma, utthātukāmā abhūvan / tatkasmāt? na sa kaścitsattvaḥ sattvanikāye saṃvidyate yastathāgataṃ dṛṣṭvā āsanānna pratyuttiṣṭhet / yathā yathā ca tathāgataḥ pañcakān bhadravargīyānupasaṃkrāmati sma, tathā tathā pañcakā bhadravargīyāstathāgatasya śriyaṃ tejaścāsahamānā āsanebhyaḥ prakampyamānāḥ sarve kriyākāraṃ bhittvā cotthāyāsanebhyaḥ, kaścitpratyudgacchati sma, kaścitpratyudgamya pātracīvaraṃ pratigṛhṇāti sma / kaścidāsanamupanāmayati sma / kaścitpādapratiṣṭhāpanaṃ kaścitpādaprakṣālanodakamupasthāpayati sma / evaṃ cāvocat - svāgataṃ te āyuṣman gautama, svāgataṃ te āyuṣman gautam / niṣīdedamāsanaṃ prajñaptam / nyaṣīdatkhalvapi bhikṣavastathāgataḥ prajñapta evāsane / pañcakā pi bhadravargīyāste tathāgatena sārdhaṃ vividhāṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ kathāṃ kṛtvaikānte niṣeduḥ / ekānte niṣaṇṇāśca te pañcakā bhadravargīyāstathāgatametadavocan - viprasannāni te āyuṣman gautamendriyāṇi, pariśuddhaśchavivarṇa iti hi sarvaṃ pūrvavat / tadasti te āyuṣman gautama kaściduttarimanuṣyadharmāṃdalamāryajñānadarśanaviśeṣaḥ sākṣātkṛtaḥ? evamukte bhikṣavastathāgataḥ pañcakān bhadravargīyānevamāha - mā yūyaṃ bhikṣavastathāgatamāyuṣmadvādena samudācariṣṭa / mā vo bhūddīrgharātramarthāya hitāya sukhāya / amṛtaṃ mayā bhikṣavaḥ sākṣātkṛto 'mṛtagāmī ca mārgaḥ /

buddho 'hamasmi bhikṣavaḥ sarvajñaḥ sarvadarśī śītībhūto 'nāśravaḥ / vaśī sarvadharmeṣu / dharmamahaṃ bhikṣavo deśayiṣyāmi, āśu gacchata śṛṇuta pratipadyadhvam / śrotamavadadhata ahamavavadāmyanuśāsmi / yathā mayā samyagavavaditāḥ samyaganuśiṣṭā yūyamapyāśravāṇāṃ cetovimuktaṃ prajñāvimuktiṃ ca dṛṣṭa eva dharme sākṣātkṛtvopasaṃpadya pravedayiṣyatha - kṣīṇā no jātiruṣitaṃ ca brahmacaryam, kṛtaṃ karaṇīyam, nāparamityato 'nyadbhavaṃ prajānāma iti / nanu ca yuṣmākaṃ bhikṣava etadabhūt - ayaṃ khalvāyuṣmanta āgacchati śramaṇo gautamaḥ śaithiliko bāhulikaḥ pradhānavibhraṣṭa iti pūrvavat / sacedākāṅkṣasi niṣīdeti / teṣāṃ ca ehi bhikṣava ityukte yatkiṃcittīrthikaliṅgaṃ tīrthikadhvajaḥ, sarvo 'sau tatkṣaṇamevāntaraghāt / tricīvaraṃ pātraṃ ca prādurabhūt, tadanu chinnāśca keśāḥ / tadyathāpi nāma varṣaśatopasaṃpannasya bhikṣorīryāpathaḥ saṃvṛtto 'bhut / saiva ca teṣāṃ pravrajyābhūtsaivopasaṃpadbhikṣubhāvaḥ //

atha khalu bhikṣavastasyāṃ velāyāṃ pañcakā bhadravargīyā bhikṣavastathāgatasya caraṇayornipatyātyayaṃ deśayanti sma / tathāgatasyāntike śāstṛsaṃjñāṃ premaṃ ca prasādaṃ ca gauravaṃ cotpādayanti sma / gauravajātāśca bahuvicitrapuṣkariṇyāṃ tathāgatasya snānaparikarma kurvanti sma / snānapratyuttīrṇasya (vaidya 299) ca bhikṣavastathāgatasyaitadabhavat - kasmin khalu pūrvakaistathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhairniṣadya dharmacakraṃ pravartitam? yasmiṃśca bhikṣavaḥ pṛthivīpradeśe pūrvakaistathāgatairarhadbhirdharmacakraṃ pravartitamabhūt, atha tasmin pṛthivīpradeśe saptaratnamayamāsanasahasraṃ prādurabhūt //

atha tathāgataḥ pūrvakāṇāṃ tathāgatānāṃ gauraveṇa trīṇyāsanāni pradakṣiṇīkṛtya siṃha iva nirbhīścaturtha āsane paryaṅkamābhujya niṣīdati sma / pañcakā api bhikṣavastathāgatasya pādau śirobhirabhivandya tathāgatasya purato niṣeduḥ //

atha khalu bhikṣavastasyāṃ velāyāṃ tathārūpāṃ kāyātprabhāṃ tathāgataḥ prāmuñcadyayā prabhayā ayaṃ trisāhasramahāsāhasro lokadhāturmahatāvabhāsena sphuṭo 'bhūt / tena cāvabhāsena yā api lokāntarikā aghā aghasphuṭā andhakāratamisrā yatremau candrasūryau evaṃmaharddhikāvevaṃ mahānubhāvāvevaṃ maheśākhyau ābhayā ābhāṃ varṇenaṃ varṇaṃ tejasā tejo nābhitapato nābhivirocataḥ / tatra ye sattvā upapannāste svakasvakamapi bāhuṃ prasāritaṃ na paśyanti sma, tatrāpi tasmin samaye mahata udārasyāvabhāsasya loke prādurbhāvo 'bhut / ye ca tatra sattvā upapannāste tenāvabhāsena parisphuṭāḥ samānā anyonyaṃ paśyanti sma / anyonyaṃ saṃjānante sma / evaṃ cāhuḥ - anye 'pi kila bhoḥ sattvā ihopapannāḥ, anye 'pi kila bhoḥ sattvā ihopapannāḥ iti / ayaṃ ca trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ ṣaḍvikāramaṣṭādaśamahānimittamabhūt - akampat prākampat saṃprākampat / avedhat prāvedhat saṃprāvedhat / acalat prācalat saṃprācalat / akṣubhyat prākṣubhyat saṃprākṣubhyat / araṇat prāraṇat saṃprāraṇat / agarjat prāgarjat saṃprāgarjat / ante 'vanamati sma, madhye unnamati sma / madhye 'vanamati sma ante unnamati sma / pūrvasyāṃ diśyavanamati sma, paścimāyāṃ diśyunnamati sma / paścimāyāṃ diśyavanamati sma, pūrvasyāṃ diśyunnamati sma / dakṣiṇasyāṃ diśyavanamati sma, uttarasyāṃ diśyunnamati sma / uttarasyāṃ diśyavanamati sma, dakṣiṇasyāṃ diśyunnamati sma /

tasmiṃśca samaye harṣaṇīyāstoṣaṇīyāḥ premaṇīyāḥ prasādanīyā avalokanīyāḥ prahlādanīyā nirvarṇanīyā aprativarṇanīyā asecanīyā apratikūlā anuttrāsakarāḥ śabdāḥ śrūyante sma / na ca kasyacitsattvasya tasmin kṣaṇe viheṭhā vā trāso vā bhayaṃ vā stambhitatvaṃ vābhūt / na ca bhūyaḥ sūryacandramasorna śakrabrahmalokapālānāṃ tasmin kṣaṇe prabhāḥ prajñāyante sma / sarvanarakatiryagyoniyamalokopapannāśca sattvāstasmin kṣaṇe vigataduḥkhā abhuvan sarvasukhasamarpitāḥ / na ca kasyacitsattvasya rāgo bādhate sma, dveṣo vā moho vā īrṣyā vā mātsaryaṃ vā māno vā mrakṣo vā mado vā krodho vā vyāpādo vā paridāho vā / sarvasattvāstasmin kṣaṇe maitracittāḥ hitacittāḥ parasparaṃ mātāpitṛsaṃjñino 'bhūvan / tataśca prabhāvyūhādimā gāthā niścaranti sma -

yo 'sau tuṣitālayāccyutvā okrāntu mātukukṣau hi / jātaśca lumbinivane pratigṛhītaḥ śacīpatinā // lal_26.7 //

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.