Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 1/5

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa

Lalitavistara

Thông tin
GRETIL — P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1958 (Buddhist Sanskrit Texts, 1).CC BY-NC-SA 4.0

Lalitavistara

namaḥ sarvabuddhabodhisattvebhyaḥ /

lalitavistaraḥ /

// om namo daśadiganantāparyantalokadhātupratiṣṭhitasarvabuddhabodhisattvāryaśrāvakapratyekabuddhebhyo 'tītānāgatapratyutpannebhyaḥ //

start parivarta 1

nidānaparivartaḥ prathamaḥ /

evaṃ mayā śrutam / ekasminsamaye bhagavān śrāvastyāṃ viharati sma jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme mahatā bhikṣusaṃghena sārdhaṃ dvādaśabhirbhikṣusahasraiḥ / tadyathā - āyuṣmatā ca jñānakauṇḍinyena / āyuṣmatā cāśvajitā / āyuṣmatā ca bāṣpeṇa / āyuṣmatā ca mahānāmnā / āyuṣmatā ca bhadrikeṇa / āyuṣmatā ca yaśodevena / āyuṣmatā ca vimalena / āyuṣmatā ca subāhunā / āyuṣmatā ca pūrṇena / āyuṣmatā ca gavāṃpatinā / āyuṣmatā corubilvākāśyapena / āyuṣmatā ca nadīkāśyapena / āyuṣmatā ca gayākāśyapena / āyuṣmatā ca śāriputreṇa / āyuṣmatā ca mahāmaudgalyāyanena / āyuṣmatā ca mahākāśyapena / āyuṣmatā ca mahākātyāyanena / āyuṣmatā ca kaphilena / āyuṣmatā ca kauṇḍinyena / āyuṣmatā ca cunandena / āyuṣmatā ca pūrṇamaitrāyaṇīputreṇa / āyuṣmatā cāniruddhena / āyuṣmatā ca nandikena / āyuṣmatā ca kasphilena / āyuṣmatā ca subhūtinā / āyuṣmatā ca revatena / āyuṣmatā ca khadiravanikena / āyuṣmatā cāmogharājena / āyuṣmatā ca mahāpāraṇikena / āyuṣmatā ca bakkulena / āyuṣmatā ca nandena / āyuṣmatā ca rāhulena / āyuṣmatā ca svāgatena / āyuṣmatā cānandena / evaṃpramukhairdvādaśabhirbhikṣusahasraiḥ sārdhaṃ dvātriṃśatā ca bodhisattvasahasraiḥ sarvairekajātipratibaddhaiḥ sarvabodhisattvapāramitānirjātaiḥ sarvabodhisattvābhijñatāvikrīḍitaiḥ sarvabodhisattvadhāraṇīpratibhānapratilabdhaiḥ sarvabodhisattvadhāraṇīpratilabdhaiḥ sarvabodhisattvapraṇidhānasuparipūrṇaiḥ sarvabodhisattvapratisamyaggatiṃgataiḥ sarvabodhisattvasamādhivaśitāprāptaiḥ sarvabodhisattvavaśitāpratilabdhaiḥ sarvabodhisattvakṣāntyavakīrṇaiḥ sarvabodhisattvabhūmiparipūrṇaiḥ / tadyathā - maitreyeṇa ca bodhisattvena mahāsattvena / dharaṇīśvararājena ca bodhisattvena mahāsattvena / siṃhaketunā (vaidya 2) ca bodhisattvena mahāsattvena / siddhārthamatinā ca bodhisattvena mahāsattvena / praśāntacāritramatinā ca bodhisattvena mahāsattvena / pratisaṃvitprāptena ca bodhisattvena mahāsattvena / nityodyuktena ca bodhisattvena mahāsattvena / mahākaruṇācandriṇā ca bodhisattvena mahāsattvena / evaṃpramukhairdvātriṃśatā ca bodhisattvasahasraiḥ //

tena khalu punaḥ samayena bhagavān śrāvastīṃ mahānagarīmupaniśritya viharati sma satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjitaśca tisṛṇāṃ pariṣadāṃ rājñāṃ rājakumārāṇāṃ rājamantriṇāṃ rājamahāmātrāṇāṃ rājapādamūlikānāṃ kṣatriyabrāhmaṇagṛhapatyamātyapārṣadyānāṃ paurajānapadānāmanyatīrthikaśramaṇabrāhmaṇacarakaparivrājakānām / lābhī ca bhagavān prabhūtānāṃ khādanīyaṃ bhojanīyamāsvādanīyākalpikānāṃ cīvarapiṇḍapātraśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkārāṇām / lābhāgryayaśogryaprāptaśca bhagavān sarvatra cānupaliptaḥ padma iva jalena / udāraśca bhagavataḥ kīrtiśabdaśloko loke 'bhyudgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavit paraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca buddho bhagavān pañcacakṣuḥsamanvāgataḥ / sa imaṃ ca lokaṃ paraṃ ca lokaṃ sadevakaṃ samārakaṃ sabrahmakaṃ saśramaṇabrāhmaṇīn prajān sadevamānuṣān svayaṃ vijñāya sākṣātkṛtya upasaṃpadya viharati sma / saddharmaṃ deśayati sma ādau kalyāṇaṃ madhye kalyāṇaṃ paryavasāne kalyāṇaṃ svarthaṃ suvyañjanaṃ kevalaṃ paripūrṇaṃ pariśuddhaṃ paryavadātaṃ vrahmacaryaṃ saṃprakāśayati sma //

tena khalu punaḥ samayena bhagavān rātryāṃ madhyame yāme buddhālaṃkāravyūhaṃ nāma samādhiṃ samāpanno 'bhūt / samanantarasamāpannasya ca bhagavata imaṃ buddhālaṃkāravyūhaṃ nāma samādhimatha tatkṣaṇameva bhagavata upariṣṭānmūrdhnaḥ saṃdhāvuṣṇīṣavivarāntarāt pūrvabuddhānusmṛtyasaṅgājñānālokālaṃkāraṃ nāma raśmiścacāra / sā sarvā śuddhāvāsān devabhavanānyavabhāsya maheśvaradevaputrapramukhānaprameyān devaputrān saṃcodayāmāsa / tataśca tathāgataraśmijālānniścārya imāḥ saṃcodanāgāthā niścaranti sma //

jñānaprabhaṃ hatatamasaṃ prabhākaraṃ śubhraprabhaṃ śubhavimalāgratejasam / praśāntakāyaṃ śubhaśāntamānasaṃ muniṃ samāśliṣyata śākyasiṃham // lal_1.1 //

jñānodadhiṃ śuddhamahānubhāvaṃ dharmeśvaraṃ sarvavidaṃ munīśam / devātidevaṃ naradevapūjyaṃ dharme svayaṃbhuṃ vaśinaṃ śrayadhvam // lal_1.2 //

yo durdamaṃ cittamavartayadvaśe yo mārapāśairavamuktamānasaḥ / yasyāpyavandhyāviha darśanaśravāstyayāntataḥ śāntavimokṣapāragaḥ // lal_1.3 //

ālokyabhūtaṃ tamatulyadharmaṃ tamonudaṃ sannayaveditāram / śāntakriyaṃ buddhamameyabuddhiṃ bhaktyā samastā upasaṃkramadhvam // lal_1.4 //

sa vaidyarājo 'mṛtabheṣajapradaḥ sa vādiśūraḥ kugaṇipratāpakaḥ / sa dharmabandhuḥ paramārthakovidaḥ sa nāyako 'nuttaramārgadeśakaḥ // lal_1.5 //

iti //

samanantaraspṛṣṭāśca khalu punaste śuddhāvāsakāyikā devaputrāḥ tasyā buddhānusmṛtyasaṅgājñānālokāyā raśmyā ābhiścaivaṃrūpābhirgāthābhiḥ saṃcoditāḥ samantataḥ praśāntāḥ samādhervyutthāya tān buddhānubhāvenāprameyāsaṃkhyeyāgaṇanāsamatikrāntakalpātikrāntān buddhān bhagavanto 'nusmaranti sma / teṣāṃ ca buddhānāṃ bhagavatāṃ yāni buddhakṣetraguṇavyūhātparṣanmaṇḍalāni yāśca dharmadeśanāstā āsan, tān sarvānanusmaranti sma //

atha khalu tasyāṃ rātrau praśāntāyāmīśvaraśca nāma śuddhāvāsakāyiko devaputro maheśvaro nāma nandaśca sunandaśca candanaśca mahitaśca praśāntaśca praśāntavinīteśvaraścaite cānye ca saṃbahulāḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrā atikrāntātikrāntairvarṇaiḥ sarvāvantaṃ jetavanaṃ divyenāvabhāsenāvabhāsya yena bhagavāṃstenopasaṃkrāman, upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasābhivandya ekānte tasthuḥ / ekānte sthitāśca te śuddhāvāsakāyikā devaputrā bhagavantametadavocan - asti bhagavan lalitavistaro nāma dharmaparyāyaḥ sūtrānto mahāvaipulyanicayo bodhisattvakuśalamūlasamudbhāvanaḥ tuṣitavarabhavanavikiraṇasaṃcintyāvakramaṇavikrīḍanagarbhasthānaviśeṣasaṃdarśano 'bhijātajanmabhūmiprabhāvasaṃdarśanaḥ sarvabālacaryāguṇaviśeṣasamatikramasarvalaukikaśilpasthānakarmasthānalipisaṃkhyāmudrā - gaṇanāsidhanukalāpayuddhasālambhasarvasattvaprativiśiṣṭasaṃdarśanāntaḥpuraviṣayopabhogasaṃdarśanaḥ sarvabodhisattvacariniṣpandaniṣpattiphalādhigamaparikīrtano bodhisattvavikrīḍitaḥ sarvamāramaṇḍalavidhvaṃsanaḥ tathāgatabalavaiśāradyāṣṭādaśāveṇikasamuccayo (vaidya 4) 'pramāṇabuddhadharmanirdeśaḥ pūrvakairapi tathāgatairbhāṣitapūrvaḥ /

tadyathā - bhagavatā padmottareṇa ca dharmaketunā ca dīpaṃkareṇa ca guṇaketunā ca mahākareṇa ca ṛṣidevena ca śrītejasā ca satyaketunā ca vajrasaṃhatena ca sarvābhibhuvā ca hemavarṇena ca atyuccagāminā ca pravāhasāgareṇa ca puṣpaketunā ca vararūpeṇa ca sulocanena ca ṛṣiguptena ca jinavaktreṇa ca unnatena ca puṣpitena ca ūrṇatejasā ca puṣkareṇa ca suraśminā ca maṅgalena ca sudarśanena ca mahāsiṃhatejasā ca sthitabuddhidattena ca vasantagandhinā ca satyadharmavipulakīrtinā ca tiṣyeṇa ca puṣyeṇa ca lokasundareṇa ca vistīrṇabhedena ca ratnakīrtinā ca ugratejasā ca brahmatejasā ca sughoṣeṇa ca supuṣṣeṇa ca sumanojñaghoṣeṇa ca suceṣṭarūpeṇa ca prahasitanetreṇa ca guṇarāśinā ca meghasvareṇa ca sundaravarṇena ca āyustejasā ca salīlagajagāminā ca lokābhilāṣitena ca jitaśatruṇā ca saṃpūjitena ca vipaśyinā ca śikhinā ca viśvabhuvā ca kakucchandena ca kanakamuninā ca kāśyapena ca tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena bhāṣitapūrvaḥ, taṃ bhagavānapyetarhi saṃprakāśayet bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca / asya ca mahāyānodbhāvanārthaṃ sarvaparapravādināṃ ca nigrahārthaṃ sarvabodhisattvānāṃ codbhāvanārthaṃ sarvamārāṇāṃ cābhibhavanārthaṃ sarvabodhisattvayānikānāṃ ca pudgalānāṃ vīryārambhasaṃjananārthaṃ saddharmasya cānuparigrahārthaṃ triratnavaṃśasyānuparigrahārthaṃ triratnavaṃśasyānupacchedanārthaṃ buddhakāryasya ca parisaṃdarśanārthamiti /

adhivāsayati sma bhagavāṃsteṣāṃ devaputrāṇāṃ tūṣṇībhāvena sadevakasya lokasyānukampāmupādāya //

atha khalu devaputrā bhagavatastūṣṇībhāvenādhivāsanāṃ viditvā tuṣṭā udagrā āttamanasaḥ pramuditāḥ prītisaumanasyajātā bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ triḥ pradakṣiṇīkṛtya divyaiścandanacūrṇairagurucūrṇairmāndārapuṣpaiścābhyavakīrya tatraivāntardadhuḥ //

atha khalu bhagavāṃstasyāmeva rātryāmatyayena ca karīro maṇḍalamātravyūhastenopasaṃkrāmat / upasaṃkramya bhagavān prajñapta evāsane nyaṣīdadbodhisattvagaṇapuraskṛtaḥ śrāvakasaṃghapuraskṛtaḥ / niṣadya bhagavān bhikṣūnāmantrayati sma - iti hi bhikṣavo rātrau praśāntāyāmīśvaro nāma śuddhāvāsakāyiko devaputro maheśvaraśca nāma nandaśca sunandaśca candanaśca mahitaśca praśāntaśca vinīteśvaraścaite cānye ca saṃbahulāḥ śuddhāvāsakāyikā devaputrāḥ purvavadyāvattatraivāntardadhuḥ / atha khalu te bodhisattvāste ca mahāśrāvakā yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocan - tatsādhu bhagavan, taṃ lalitavistaraṃ nāma dharmaparyāyaṃ deśayatu / tadbhaviṣyati bahujanahitāya bahujanasukhāya lokānukampāyai mahato janakāyasyārthāya hitāya sukhāya devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca etarhi cāgatānāṃ ca bodhisattvānāṃ mahāsattvānām / adhivāsayati sma bhagavāṃsteṣāṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ teṣāṃ ca mahāśrāvakāṇāṃ tūṣṇībhāvena sadevamānuṣāsurasya lokasyānukampāmupādāya / tatredamucyate -

rātryāmihāsyāṃ mama bhikṣavo 'dya sukhopaviṣṭasya niraṅgaṇasya / praviṣṭamānasya śubhairvihārairekāgracittasya samāhitasya // lal_1.6 //

athāgaman devasutā maharddhayaḥ pratītavarṇa vimalaśriyojjvalāḥ / śriyāvabhāsyeha ca jetasāhvayaṃ vanaṃ mudā me 'ntikamabhyupāgatāḥ // lal_1.7 //

maheśvaraścandana īśa nando praśāntacitto mahitaḥ sunandanaḥ / śāntāhvayaścāpyuta devaputrastāstāśca bahvyo 'tha ca devakoṭyaḥ // lal_1.8 //

praṇamya pādau pratidakṣiṇaṃ ca kṛtvaiva māṃ tasthurihāgrato me / pragṛhya caivāñjalimaṅgulībhiḥ sagauravā māmiha te yayācuḥ // lal_1.9 //

idaṃ mune rāganisūdanāḍhya vaipulyasūtraṃ hi mahānidānam / yadbhāṣitaṃ sarvatathāgataiḥ prāg lokasya sarvasya hitārthametat // lal_1.10 //

tatsādhvidānīmapi bhāṣato muniḥ sa bodhisattvaughaparigrahecchayā / paraṃ mahāyānamidaṃ prabhāṣayan parapravādānnamuciṃ ca dharṣayan // lal_1.11 //

adyeṣaṇāṃ devagaṇasya tūṣṇīmagṛhṇadevānadhivāsanaṃ ca / sarve ca tuṣṭā muditā udagrāḥ puṣpāṇi cikṣepuravāptaharṣam // lal_1.12 //

tadbhikṣavo me śṛṇuteha sarve vaipulyasūtraṃ hi mahānidānam / yadbhāṣitaṃ sarvatathāgataiḥ prāg lokasya sarvasya hitārthamevam // lal_1.13 //

iti //

iti śrīlalitavistare nidānaparivarto nāma prathamo 'dhyāyaḥ //

start parivarta 2

samutsāhaparivarto dvitīyaḥ /

tatra bhikṣavaḥ katamaḥ sulalitavistaro nāma dharmaparyāyaḥ sūtrānto mahāvaipulyaḥ? iha bhikṣavo bodhisattvasya tuṣitavarabhavanāvasthitasya pūjyapūjitasyābhiṣekaprāptasya devaśatasahasrastutastaumitavarṇitapraśaṃsitasya labdhābhiṣekasya praṇidhānasamudgatasya sarvabuddhadharmasamudāgatabuddheḥ suvipulapariśuddhajñānanayanasya smṛtimatigatidhṛtyuttaptavipulabuddheḥ dānaśīlakṣāntivīryadhyānaprajñāmahopāyakauśalyaparamapāramitāprāptasya mahāmaitrīkaruṇāmuditopekṣābrahmapathakovidasya mahābhijñāsaṃgaṇāvaraṇajñānasaṃdarśanābhimukhībhūtasya smṛtyupasthānasamyakprahāṇaṛddhipādendriyabalabodhyaṅgamārgasarvabodhipakṣadharmasuparipūrṇakoṭiprāptasya aparimitapuṇyasaṃbhāralakṣaṇānuvyañjanasamalaṃkṛtakāyasya dīrghānuparivartino yathāvāditathākāryavitathavākkarmasamudāhārakasya ṛjvakuṭilāvaṅkāpratihatamānasasya sarvamānamadadarpabhayaviṣādāpagatasya sarvasattvasamacittasya aparimitabuddhakoṭinayutaśatasahasraparyupāsitasya bahubodhisattvakoṭinayutaśatasahasrāvalokitāvalokitavadanasya śakrabrahmamaheśvaralokapāladevanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragarākṣasagaṇairabhinanditayaśasaḥ sarvapadaprabhedanirdeśāsaṅgapratisaṃvidavatārajñānakuśalasya sarvabuddhabhāṣitadhāraṇasmṛtibhājanāvikṣepānantāparyantadhāraṇīpratilabdhasya mahādharmanausmṛtyupasthānasamyakprahāṇaṛdvipādendriyabalabodhyaṅgamārgapāramitopāya - kauśalyadharmaratnapuṇyasamudānītamahāsārthavāhasya caturoghapāragāminābhiprāyasya nihatamānapratyarthikasya sarvaparapravādisunigṛhītasya saṃgrāmaśīrṣasupratiṣṭhitasya

kleśaripugaṇanisūdanasya jñānavaravajradṛḍhapraharaṇasya bodhicittamūlamahākaruṇādaṇḍādhyāśayodgatasya gambhīravīryasalilābhiṣiktasya upāyakauśalakarṇikasya bodhyaṅgadhyānakeśarasya samādhikiñjalkasya guṇagaṇavimalasarasisujātasya vigatamadamānaparivāhaśaśivimalavistīrṇapatrasya śīlaśrutāprasādadaśadigapratihatagandhino loke jñānavṛddhasyāṣṭābhirlokadharmairanupaliptasya mahāpuruṣapadmasya puṇyajñānasaṃbhāravisṛtasurabhigandhinaḥ prajñājñānadinakarakiraṇairvikasitasuviśuddhaśatapatrapadmatapanasya caturṛddhipādaparamajāpajapitasya caturāryasatyasutīkṣṇanakhadaṃṣṭrasya caturbrahmavihāraniśritadarśanasya catuḥsaṃgrahavastususaṃgṛhītaśirasaḥ dvādaśāṅgapratītyasamutpādānubodhānupūrvasamudgatakāyasya saptatriṃśadbodhipakṣadharmasaṃpratipūrṇasuvijātināvidyājñānakeśariṇastrivimokṣamukhāvajṛmbhitasya śamathavidarśanāsuviśuddhanayanasya dhyānavimokṣasamādhisamāpattigiridarīguhānivāsitasya caturīryāpathavinayanaupavanasuvardhitatarordaśabalavaiśāradyābhyāsībhāvitabalasya vigatabhavavibhavabhayalomaharṣasyāsaṃkucitaparākramasya tīrthyaśaśamṛgagaṇasaṃghaśamathanasya nairātmyaghoṣodāhāramahāsiṃhanādanādinaḥ puruṣasiṃhasya vimuktidhyānamaṇḍalaprajñaprabharaśmitīrthakarakhadyotagaṇaniḥprabhaṃkarasya (vaidya 8) avidyātamondhakāratamaḥpaṭalavitimirakaraṇasyottaptabalavīryasya devamanuṣyeṣu puṇyatejastejitasya mahāpuruṣadinakarasya kṛṣṇapakṣāpagatasya śuklapakṣapratipūrṇasya manāpapriyadarśanasya apratihatacakṣurindriyasya devaśatasahasrajyotirgaṇapratimaṇḍitasya dhyānavimokṣajñānamaṇḍalasya

bodhyaṅgasukharaśmiśaśikiraṇasya buddhavibuddhamanujakumudavibodhakasya mahāpuruṣacandrasamacatuṣparṣaddvīpānuparītasya saptabodhyaṅgaratnasamanvāgatasya sarvasattvasamacittaprayogasyāpratihatabuddheḥ daśakuśalakarmapathavratatapasaḥ susamṛddhapratipūrṇaviśeṣagamanābhiprāyasya apratihatadharmarājāvarapravaradharmaratnacakrapravartakasya cakravartivaṃśakulakuloditasya gambhīraduravagāhapratītyasamutpādasarvadharmaratnapratipūrṇasya atṛptaśrutavipulavistīrṇārambhajñānaśīlavelānatikramaṇasya mahāpadmagarbhekṣaṇasya sāgaravaradharavipulabuddheḥ pṛthivyaptejovāyusamacittasya merukalpadṛḍhabalāprakampamānasyānunayapratighāpagatasya gaganatalavimalavipulāsahyavistīrṇabuddheḥ adhyāśayasupariśuddhasya sudattadānasya sukṛtapūrvayogasya sukṛtādhikārasya dattasatyaṃkārasya paryeṣitasarvakuśalamūlasya vāsitavāsanasya niryāṇamiva sarvakuśalamūlasya saptasaṃkhyeyeṣu kalpeṣu samudānītasarvakuśalamūlasyandasya dattasaptavidhadānasya pañcavidhapuṇyakriyāvastvavasevitavatastrividhaṃ kāyikena caturvidhaṃ vācā trividhaṃ manasā sucaritavato daśakulakarmapathādānasevitavataḥ catvāriṃśadaṅgasamanvāgatasamyakprayogamāsevitavataḥ catvāriṃśadaṅgasamanvāgatasamyakpraṇidhānapraṇihitavataḥ catvāriṃśadaṅgasamanvāgatasamyagadhyāśayapratipannavataḥ catvāriṃśadaṅgasamanvāgatasamyagvimokṣaparipūritavataḥ catvāriṃśadaṅgasamanvāgatasamyagadhimuktimṛjīkṛtavataḥ catvāriṃśatsu buddhakoṭīniyutaśatasahasreṣvanupravrajitavataḥ pañcapañcāśatsu buddhakoṭīniyutaśatasahasreṣu dānāni dattavataḥ ardhacaturtheṣu

pratyekabuddhakoṭīśateṣu kṛtādhikāravataḥ aprameyāsaṃkhyeyān sattvān svargamokṣamārgapratipāditavataḥ anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmasyaikajātipratibaddhasya itaścyutvā tuṣitavarabhavane sthitasya śvetaketunāmno devaputrottamasya sarvadevasaṃghaiḥ saṃpūjyamānasya raśmyāyamaparamitaścyuto martyasya lokotpanno nacirādanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyatīti //

tasmin mahāvimāne sukhopaviṣṭasya dvātriṃśadbhūmisahasrapratisaṃsthite vitardiniryūhatoraṇagavākṣakūṭāgāraprāsādatalasamalaṃkṛte ucchritachatradhvajapaṭākaratnakiṅkiṇījālavitānavitate māndāravamahāmāndāravapuṣpasaṃstaraṇasaṃstṛte apsarasaḥkoṭīniyutaśatasahasrasaṃgītisaṃpracalite atimuktakacampakapāṭalakovidāramucilindamahāmucilindāśokanyagrodhatindukāsanakarṇikārakeśarasālaratnavṛkṣopaśobhite hemajālasaṃchanne mahatā pūrṇakumbhopaśobhite samatalavyūhopaśobhite jyotirmālikāsumanovāte devakoṭīniyutaśatasahasrābhimukhanayanāvalokitāloke mahāvipuladharmasaṃgītisarvakāmarativegakleśacchedane vyapagatākhilakrodhapratighamānamadadarpāpanayane prītiprasādaprāmodyottaptavipulasmṛtisaṃjanane sukhopaviṣṭasya tasmin mahādharmasāṃkathye pravṛtte tebhyaścaturaśītibhyastūryasaṃgītisahasranirnāditebhyo bodhisattvasya pūrvaśubhakarmopacayenemāḥ saṃcodanāgāthā niścaranti sma -

smara vipulapuṇyanicaya smṛtimatigatimanantaprajñāprabhākarin / atulabalavipulavikrama vyākaraṇaṃ dīpaṃkarasyāpi // lal_2.1 //

smara vipulanirmalamanas trimalamalaprahīṇaśāntamadadoṣam / śubhavimalaśuddhacittā dāmacarī yādṛśā ti pure // lal_2.2 //

smara kulakulīnā śamathaṃ śīlavrataṃ kṣamā damaṃ caiva / vīryabaladhyānaprajñā niṣevitā kalpa(koṭī)niyutāni // lal_2.3 //

smara smara anantakīrte saṃpūjitā ye ti buddhaniyutāni / sarvān karuṇāyamānaḥ kālo 'yaṃ mā upekṣasva // lal_2.4 //

cyava cyava hi cyutividhijñā jaramaraṇakleśasūdanā virajā / samudīkṣante bahavo devāsuranāgayakṣagandharvā // lal_2.5 //

kalpasahasra ramitvā tṛptirnāstyambhasīva samudre / sādhu bhava prajñātṛpta tarpaya janatāṃ ciratṛṣārtām // lal_2.6 //

kiṃ cāpyaninditayaśa(stvaṃ) dharmaratirato na cāsi kāmarataḥ / atha ca punaramalanayanā anukampā sadevakaṃ lokam // lal_2.7 //

kiṃ cāpi devanayutāḥ śrutvā dharmaṃ na te vitṛpyante / atha ca puna rakṣaṇagatānapāyasaṃsthānapekṣasva // lal_2.8 //

kiṃ cāpi vimalacakṣo paśyasi buddhān daśādiśi loke / dharmaṃ śṛṇoṣi ca tatastaṃ dharmavaraṃ vibhaja loke // lal_2.9 //

kiṃ cāpi tuṣitabhavanaṃ tava puṇyaśriyābhiśobhate śrīmān / atha ca puna karuṇamānasa pravarṣa jambudhvaje varṣam // lal_2.10 //

samatītya kāmadhātuṃ devā ye rūpadhātukāneke / sarve tyabhinandante spṛśeya siddhivrato bodhim // lal_2.11 //

nihatā ti mārakarmā jitāstvayānye kutīrthikā nāthā / kena sakalagata ti bodhī kālo 'yaṃ mā upekṣasva // lal_2.12 //

kleśāgninā pradīpte loke tvaṃ vīra meghavad vyāpya / abhivarṣāmṛtavarṣaṃ śamaya kleśānnaramarūṇām // lal_2.13 //

tvaṃ vaidya dhātukuśala cirāturān satyavaidya satyavān / trivimokṣāgadayogairnirvāṇasukhe sthapaya śīghram // lal_2.14 //

aśrutva siṃhanādaṃ kroṣṭukanādaṃ nadantyanutraṣṭāḥ / nada buddhasiṃhanādaṃ trāsaya paratīrthikaśṛgālān // lal_2.15 //

prajñāpradīpahasto balavīryabalodito dharaṇimaṇḍe / karatalavareṇa dharaṇīṃ parāhanitvā jinahi māram // lal_2.16 //

samudīkṣante pālāścaturo ye tubhya dāsyate pātram / śakrāśca brahma nayutā ye jātaṃ tvāṃ grahīṣyanti // lal_2.17 //

vyavalokayābhiyaśā kularatnakuloditā kulakulīnā / yatra sthitvā sumate darśeṣyasi bodhisattvacarim // lal_2.18 //

yatraiva bhājane 'smin maṇiratnaṃ tiṣṭhate bhavati śrīmān / maṇiratnaṃ vimalabuddhe pravarṣa jambudhvaje varṣam // lal_2.19 //

evaṃ bahuprakārā saṃgītiravānuniścarā gāthā / codenti karuṇāmanasaṃ ayaṃ sa kālo mā upekṣasva // lal_2.20 //

iti //

iti śrīlalitavistare samutsāhaparivarto nāma dvitīyo 'dhyāyaḥ //

start parivarta 3

kulapariśuddhiparivartastṛtīyaḥ /

iti hi bhikṣavo bodhisattva evaṃ dharmakālasaṃcoditaḥ saṃstato mahāvimānānniṣkramya dharmoccayo nāma mahāprāsādo yatra niṣadya bodhisattvastuṣitebhyo devebhyo dharmaṃ deśayati sma, taṃ bodhisattvo 'bhirohati sma, abhiruhya ca sudharme siṃhāsane niṣīdati sma / atha ye devaputrā bodhisattvasya sabhāgāḥ samayānasaṃprasthitāste 'pi tameva prāsādamabhirohanti sma / ye ca daśadiksaṃnipatitā bodhisattvāḥ sabhāgacaritā bodhisattvasya devaputrāśca, te 'pi taṃ prāsādamabhiruhya yathāpratyarheṣu siṃhāsaneṣu svakasvakeṣu niṣīdanti, sma apagatāpsarogaṇā apagataprākṛtadevaputrāḥ samānādhyāśayaparivārā aṣṭaṣaṣṭikoṭisahasraparivārāḥ //

iti hi bhikṣavo dvādaśabhirvarṣairbodhisattvo mātuḥ kukṣimavakramiṣyatīti //

atha śuddhāvāsakāyikā devaputrā jambudvīpamāgatya divyaṃ varṇamantardhāpya brāhmaṇaveṣeṇa brāhmaṇān vedānadhyāpayanti sma / yasyaivarūpā garbhāvakrāntirbhavati, sa dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samanvāgato bhavati / yaiḥ samanvāgatasya dve gatī bhavato na tṛtīyā / sacedagāramadhyāvasati, rājā bhavatī cakravartī caturaṅgo vijitavān dhārmiko dharmarājaḥ saptaratnasamanvāgataḥ / tasyemāni sapta ratnāni bhavanti / tadyathā - cakraratnaṃ hastiratnaṃ aśvaratnaṃ strīratnaṃ maṇiratnaṃ gṛhapatiratnaṃ pariṇāyakaratnameva saptamam //

kathaṃrūpeṇa rājā cakravartī cakraratnena samanvāgato bhavati? iha rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya tadeva poṣadheyaṃ ca pañcadaśyāṃ śiraḥsnātasyopavāsoṣitasyopariprāsādatalagatasya stryāgāraparivṛtasya pūrvasyāṃ diśi divyaṃ cakraratnaṃ prādurbhavati / sahasrāraṃ sanemikaṃ sanābhikaṃ suvarṇavarṇakarmālaṃkṛtaṃ saptatālamuccaiḥ samantād dṛṣṭvāntaḥpuraṃ rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya taddivyaṃ cakraratnameva bhavati / śrutaṃ khalu mayā yasya kila rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya tadeva poṣadheyaṃ pañcadaśyāṃ śiraḥsnātasyopavāsoṣitasyopariprāsādatalagatasya stryāgāraparivṛtasya pūrvasyāṃ diśi divyaṃ cakraratnaṃ prādurbhavati, sa bhavati rājā cakravartī / nūnamahaṃ rājā cakravartī yannvahaṃ divyaṃ cakraratnaṃ mīmāṃsayeyam / atha rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣikta ekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇajānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya dakṣiṇena pāṇinā taddivyaṃ cakraratnaṃ prārthayedevaṃ cāvedayet - pravartayasva bhaṭṭa divyaṃ cakraratnaṃ dharmeṇa mādharmeṇa / atha taddivyaṃ cakraratnaṃ rājñā kṣatriyeṇa mūrdhābhiṣiktena pravartitaṃ samyageva ṛddhau vihāyasā pūrveṇa vrajati / anveti rājā cakravartī sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena / yatra ca pṛthivīpradeśe taddivyaṃ cakraratnaṃ saṃtiṣṭhate, tatra rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣikto vāsaṃ kalpayati sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena /

atha ye te bhavanti pūrvasyāṃ diśi rājāno maṇḍalinaḥ, te rūpyapātrīṃ vā (vaidya 12) suvarṇacūrṇaparipūrṇāmādāya svarṇapātrīṃ vā rūpyacūrṇaparipūrṇāmādāya rājānaṃ cakravartinaṃ pratyuttiṣṭhanti - ehi deva svāgataṃ devāya, idaṃ devasya rājyamṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ramaṇīyaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca / adhyāvasatu deva svakaṃ vijitamanuprāptam / evamukte rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktastrātā tān rājño maṇḍalina etadavocat - kārayantu bhavantaḥ svakāni rājyāni dharmeṇa / hanta bhavanto mā prāṇinaṃ ghātayiṣyatha, mādattādāsyatha, mā kāmeṣu mithyā cariṣyatha, mā mṛṣā vakṣyatha, yāvanmā bhe vijite adharmamutpadyate, mādharmacāriṇo rocetha / evaṃ khalu rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaḥ pūrvāṃ diśaṃ vijayati / pūrvāṃ diśaṃ vijitaḥ pūrvaṃ samudramavagāhya pūrvaṃ samudramavatarati / pūrvaṃ samudramavatīrya samyageva ṛddhyā vihāyasā dakṣiṇena vrajati / anveti rājā cakravartī sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena / pūrvavadevaṃ dakṣiṇāṃ diśaṃ vijayati / yathā dakṣiṇāmevaṃ paścimāmuttarāṃ diśaṃ vijayati / uttarāṃ diśaṃ vijitya uttarasamudramavagāhate / avagāhyottarātsamudrātpratyuttarati / pratyuttīrya samyageva ṛddhyā vihāyasā rājadhānīmāgatyopari antaḥpuradvāre 'kṣatamevāsthāt / evaṃrūpeṇa rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktaścakraratnena samanvāgato bhavati //

kathaṃrūpeṇa rājā cakravartī hastiratnena samanvāgato bhavati? iha rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya pūrvavaddhastiratnamutpadyate / sarvaśvetaṃ saptāṅgasupratiṣṭhitaṃ svarṇacūḍakaṃ svarṇadhvajaṃ svarṇālaṃkāraṃ hemajālapraticchannaṃ ṛddhimantaṃ vihāyasā gāminaṃ vikurvaṇādharmiṇaṃ yaduta bodhirnāma nāgarājā / yadā ca rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktastaddhastiratnaṃ mīmāṃsitukāmo bhavati, atha sūryasyābhyudgamanavelāyāṃ taddhastiratnamabhiruhya imāmeva mahāpṛthivīṃ samudraparikhāṃ samudraparyantāṃ samantato 'nvāhiṇḍya rājadhānīmāgatya praśāsanaratiḥ pratyanubhavati / evaṃrūpeṇa rājā cakravartī hastiratnena samanvāgato bhavati //

kathaṃrūpeṇa rājā cakravartī aśvaratnena samanvāgato bhavati? atha rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya pūrvavadaśvaratnamutpadyate / sarvanīlaṃ kṛṣṇaśirasaṃ muñjakeśamādṛtavadanaṃ svarṇadhvajaṃ svarṇālaṃkāraṃ hemajālapraticchannaṃ ṛddhimantaṃ vihāyasā gāminaṃ vikurvaṇādharmiṇaṃ yaduta bālāhako nāmāśvarājam / yadā ca rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣikto 'śvaratnaṃ mīmāṃsitukāmo bhavati, atha sūryasyābhyudgamanavelāyāmaśvaratnamabhiruhya imāmeva mahāpṛthvīṃ samudraparikhāṃ samudraparyantāṃ samantanto 'nvāhiṇḍya rājadhānīmāgatya praśāsanaratiḥ pratyanubhavati / evaṃrūpeṇa rājā cakravartīṃ aśvaratnena samanvāgato bhavati //

kathaṃrūpeṇa rājā cakravartīṃ maṇiratnena samanvāgato bhavati? iha rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya pūrvavanmaṇiratnamutpadyate śuddhanīlavaiḍūryamaṣṭāṃśaṃ suparikarmakṛtam / tasya khalu punarmaṇiratnasyābhayā sarvamantaḥpuramavabhāsyena sphuṭaṃ bhavati / yadā ca rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣiktastaṃ (vaidya 13) maṇiratnaṃ mīmāṃsitukāmo bhavati, atha rātryāmardharātrasamaye 'ndhakāratamisrāyāṃ taṃ maṇiratnaṃ dhvajāgre ucchrāpayitvā udyānabhūmiṃ niryāti subhūmidarśanāya / tasya khalu punarmaṇiratnasyābhayāsarvāvantaṃ caturaṅgabalakāyamavabhāsena sphuṭībhavati sāmantena yojanam / ye khalu punastasya maṇiratnasya sāmantake manuṣyāḥ prativasanti, te tenāvabhāsenāsphuṭa samānā anyonyaṃ saṃjānanti, anyonyaṃ paśyanti, anyonyamāhuḥ - uttiṣṭha bhadramukhāḥ karmāntāni kārayataḥ āpaṇāni prasārayata, divā manyāmahe sūryamabhyudgatam / evaṃrūpeṇa rājā kṣatriyo mūrdhābhiṣikto maṇiratnena samanvāgato bhavati //

kathaṃrūpeṇa rājā cakravartī strīratnena samanvāgato bhavati? iha rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya pūrvavatstrīratnamutpadyate / sadṛśī kṣatriyā nātidīrghā nātihrasvā nātisthūlā nātikṛśā nātigaurī nātikṛṣṇā abhirūpā prāsādikā darśanīyā / tasyāḥ sarvaromakūpebhyaścandanagandhaṃ pravāti, mukhāccotpalagandhaṃ pravāti / kācilindikasukhasaṃsparśā / śītalakāle cāsyā uṣṇasaṃsparśāni gātrāṇi bhavanti, uṣṇakāle ca śītasaṃsparśāni / sā rājānaṃ cakravartinaṃ muktvā nānyasmin manasāpi rāgaṃ karoti kiṃ punaḥ kāyena / evaṃrūpeṇa rājā cakravartī strīratnena samanvāgato bhavati //

kathaṃrūpeṇa rājā cakravartī gṛhapatiratnena samanvāgato bhavati? iha rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya pūrvavad gṛhapatiratnamutpadyate paṇḍito vyakto medhāvī divyacakṣuḥ / sa tena divyacakṣuṣā sāmantena yojanaṃ sasvāmikāni nidhānāni paśyati, asvāmikāni nidhānāni paśyati / sa yāni tāni bhavanti asvāmikāni, tai rājñaścakravartino dhanena karaṇīyaṃ karoti / evaṃrūpeṇa rājā cakravartī gṛhapatiratnena samanvāgato bhavati //

kathaṃrūpeṇa rājā cakravartī pariṇāyakaratnena samanvāgato bhavati? iha rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhāṣibhiktasya pūrvavatpariṇāyakaratnamutpadyate paṇḍito vyakto medhāvī / rājñacakravartinaścintitamātreṇa udyojayitavyaṃ senāmudyojayati sma / evaṃrūpeṇa rājā cakravartī pariṇāyakaratnena samanvāgato bhavati / ebhiḥ saptaratnaiḥ samanvāgato bhaviṣyati / bhavati cāsya putrasahasraṃ śūrāṇāṃ vīrāṇāṃ varāṅgarūpiṇāṃ parasainyapramardakānām / sa imāṃ mahāpṛthivīṃ sasāgaraparyantāmakhilāmakaṇṭakāmadaṇḍenāśastreṇābhinirjityādhyāsayati / sacedagārādanagārikāṃ pravrajiṣyati, vāntachandarāgo netā ananyadevaḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ceti //

tathā anye 'pi devaputrā jambudvīpamāgatya pratyekabuddhebhya ārocayanti sma - riñcata mārṣā buddhakṣetram / ito dvādaśavatsare bodhisattvo mātuḥ kukṣimavakramiṣyati //

tena khalu punarbhikṣavaḥ samayena rājagṛhe mahānagare golāṅgulaparivartane parvate mātaṅgo nāma pratyekabuddho viharati sma / sa taṃ śabdaṃ śrutvā kardama iva śilāyāṃ prasthāya vihāyasā saptatālamātramatyudgamya ca tejodhātuṃ samāpadyolkeva parinirvāṇo 'yam / yattasya pittaśleṣmasnāyvasthimāṃsarudhiraṃ (vaidya 14) cāsīt, tatsarvaṃ tejasā paryavadānamagacchat / śuddhaśarīrāṇyeva bhūmau prāpatan / adyāpi ca tāni ṛṣipadānyeva saṃjñāyante //

tena khalu punarbhikṣavaḥ samayena vārāṇasyāṃ ṛṣipatane mṛgadāve pañca pratyekabuddhaśatāni viharanti sma / te 'pi taṃ śabdaṃ śrutvā vihāyasā saptatālamātramatyudgamya tejodhātuṃ samāpadyolkeva parinirvānti sma / yatteṣāṃ pittaśleṣmamāṃsāsthisnāyurudhiraṃ cābhūt, tatsarvaṃ tejasā paryavadānamagacchat / śuddhaśarīrāṇyeva bhūmau prāpatan / asminnṛṣayaḥ patitā iti tasmātprabhṛti ṛṣipatanasaṃjñodapādi / abhayadattāśca tasmin mṛgāḥ prativasanti iti tadagreṇa mṛgadāvasya mṛgadāva iti saṃjñodapādi //

iti hi bhikṣavo bodhisattvastuṣitavarabhavanasthitaścatvāri mahāvilokitāni vilokayati sma / katamāni catvāri? tadyathā - kālavilokitaṃ dvīpavilokitaṃ deśavilokitaṃ kulavilokitam //

kiṃ kāraṇaṃ bhikṣavo bodhisattvaḥ kālavilokitaṃ vilokayati sma? na bodhisattva ādipravṛtte loke sattvasaṃvartanīkālasamaye mātuḥ kukṣimavakrāmati, atha tarhi yadā vyakto lokaḥ susthito bhavati, jāti prajñāyate, jarā prajñāyate, vyādhi prajñāyate, maraṇaṃ prajñāyate, tadā bodhisattvo mātuḥ kukṣimavakrāmati //

kiṃ kāraṇaṃ bodhisattvo dvīpavilokitaṃ vilokayati sma? na bodhisattvā pratyantadvīpā upapadyante, na purvavidehe, nāparagodānīye, na cottarakurau / atha tarhi jambudvīpa evopapadyante //

kiṃ kāraṇaṃ bhikṣavo bodhisattvo deśavilokitaṃ vilokayati sma? na bodhisattvāḥ pratyantajanapadeṣūpapadyante, yeṣu manuṣyā andhajātyā jaḍā eḍamūkajātīyā abhavyāḥ subhāṣitadurbhāṣitānāmarthaṃ jñātum / atha tarhi bodhisattvā madhyameṣveva janapadeṣūpapadyante //

kiṃ kāraṇaṃ bhikṣavo bodhisattvaḥ kulavilokitaṃ vilokayati sma? na bodhisattvā hīnakuleṣūpapadyante caṇḍālakuleṣu vā veṇukārakule vā rathakārakule vā puṣkasakule vā / atha tarhi kuladvaye evopapadyante brāhmaṇakule kṣatriyakule ca / tatra yadā brāhmaṇaguruko loko bhavati, tadā brāhmaṇakule upapadyante / yadā kṣatriyaguruko loko bhavati, tadā kṣatriyakule upapadyante / etarhi bhikṣavaḥ kṣatriyaguruko lokaḥ / tasmādbodhisattvāḥ kṣatriyakule upapadyante / tamarthaṃ ca saṃpratītya bodhisattvastuṣitavarabhavanasthaścatvāri mahāvilokitāni vilokayati sma //

evaṃ cāvalokya tūṣṇīmabhūt / iti hi bhikṣavaste devaputrāḥ bodhisattvasyānyonyaṃ paripṛcchanti sma - katamasmin kularatne kiyadrūpāyāṃ jananyāṃ bodhisattvaḥ pratiṣṭhateti / tatra kecidāhuḥ - idaṃ vaidehīkulaṃ magadheṣu janapadeṣu ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ subhikṣaṃ ca / idaṃ pratirūpamasya bodhisattvasya garbhasthānam / apare tvāhuḥ - na tatpratirūpam / tatkasmāt? tathā hi - tanna (vaidya 15) mātṛśuddhaṃ pitṛśuddhaṃ aplutaṃ cañcalamanavasthitaṃ parittapuṇyābhiṣyanditaṃ na vipulapuṇyābhiṣiktaṃ satkulapradeśopacāraṃ nodyānasarastaḍāgākīrṇaṃ karvaṭamiva pratyantavāsam / tena na tatpratirūpam //

apare tvāhuḥ - idaṃ punaḥ kauśalakulaṃ mahāvāhanaṃ ca mahāparivāraṃ ca mahādhanaṃ ca / tatpratirūpamasya bodhisattvasya garbhapratisaṃsthānāyeti / apare 'pyāhuḥ - tadapyapratirūpam / tatkasmāddhetoḥ? tathā hi - kauśalakulaṃ mātaṅgacyutyupapannaṃ na mātṛpitṛśuddham / hīnādhimuktikaṃ na ca kuloditaṃ na cāparimitadhanaratnanidhisamutthitam / tena na tatpratirūpam //

apare tvāhuḥ - idaṃ vaṃśarājakulaṃ ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca / idaṃ pratirūpamasya bodhisattvasya garbhasthānamiti / apara evamāhuḥ - idamapyapratirūpam / kiṃ kāraṇam? tathāhi - vaṃśarājakulaṃ prākṛtaṃ ca caṇḍaṃ ca na cojjvalitatejasaṃ parapuruṣajanmāvṛtaṃ ca na mātṛpitṛsvatejaḥ karmābhinirvṛttaṃ ca / ucchedavādī ca tatra rājā / tena tadapyapratirūpam //

apare 'pyāhuḥ - iyaṃ vaiśālī mahānagarī ṛddhā ca sphītā ca kṣemā ca subhikṣā ca ramaṇīyā cākīrṇabahujanamanuṣyā ca vitardiniryūhatoraṇagavākṣaharmyakūṭāgāraprāsādatalasamalaṃkṛtā ca puṣpavāṭikāvanarājisaṃkusumitā ca amarabhavanapuraprākāśyā / sā pratirūpāsya bodhisattvasya garbhapratisaṃsthānāyeti / apara āhuḥ - sāpyapratirūpā / kiṃ kāraṇam? tathā hi - teṣāṃ nāsti parasparanyāyavāditā, nāsti dharmācaraṇam, noccamadhyavṛddhajyeṣṭhānupālitā / ekaika eva manyate - ahaṃ rājā, ahaṃ rājeti / na ca kasyacicchiṣyatvamabhyupagacchati na dharmatvam / tena sāpyapratirūpā //

apare tvevamāhuḥ - idaṃ pradyotakulaṃ mahābalaṃ ca mahāvāhanaṃ ca paracamūśirasi vijayalabdhaṃ ca / tatpratirūpamasya bodhisattvasya garbhapratisaṃsthānāyeti / apare tvevamāhuḥ - tadapyapratirūpam / kiṃ kāraṇam? tathā hi - te caṇḍāśca capalāśca raudrāśca paruṣāśca sāhasikāśca, na ca karmadarśinaḥ / tena tadapyapratirūpamasya bodhisattvasya garbhapratisaṃsthānāyeti //

apara evamāhuḥ - iyaṃ mathurā nagarī ṛddhā ca sphītā ca kṣemā ca subhikṣā cākīrṇabahujanamanuṣyā ca / rājñaḥ subāhoḥ kaṃsakulasya śūraseneśvarasya rājadhāniḥ / sā pratirūpāsya bodhisattvasya garbhapratisaṃsthānāyeti / apare tvāhuḥ - sāpyapratirūpā / kiṃ kāraṇam? tathāhi - sa rājā mithyādṛṣṭikulavaṃśaprasūto dasyurājā / na yujyate caramabhavikasya bodhisattvasya mithyādṛṣṭikule upapattum / tena sāpyapratirūpā //

apare 'pyāhuḥ - ayaṃ hastināpure mahānagare rājā pāṇḍavakulavaṃśaprasūtaḥ śūro vīryavān varāṅgarūpasaṃpannaḥ parasainyapramardakānāṃ tatkulaṃ pratirūpamasya bodhisattvasya garbhapratisaṃsthānāyeti / apare 'pyāhuḥ - tadapyapratirūpam / kiṃ kāraṇam? tathā hi - pāṇḍavakulaprasūtaiḥ kulavaṃśo 'tivyākulīkṛto (vaidya 16) yudhiṣṭhiro dharmasya putra iti kathayati, bhīmaseno vāyoḥ, arjuna indrasya, nakulasahadevāvaśvinoriti / tena tadapi kulamapratirūpamasya bodhisattvasya garbhasaṃsthānāyeti //

apara āhuḥ - iyaṃ mithilā nagarī atīva ramaṇīyā maithilasya rājñaḥ sumitrasya nivāsabhūmiḥ / sa rājā prabhūtahastyaśvarathapadātibalakāyasamanvitaḥ prabhūtahiraṇyasuvarṇamaṇimuktāvaiḍūryaśaṅkhaśilāpravālajātarūparajatavittopakaraṇaḥ sarvasāmantarājābhītabalaparākramo mitravān dharmavatsalaḥ / tatkulaṃ pratirūpamasya bodhisattvasya garbhapratisaṃsthānāyeti / anya ūcuḥ - tadapyapratirūpam / astyasau rājā sumitra evaṃguṇayuktaḥ, kiṃ tvativṛddho na samarthaḥ prajāmutpādayitumatibahuputraśca / tasmāttadapi kulamapratirūpamasya bodhisattvasya garbhapratisaṃsthānāyeti //

evaṃ bhikṣavaste bodhisattvā devaputrāśca sarvasmin jambudvīpe ṣoḍaśajānapadeṣu yāni kāniciduccoccāni rājakulāni, tāni sarvāṇi vyavalokayantaḥ(tāni) sarvāṇi sadoṣāṇyadrākṣuḥ / teṣāṃ cintāmanaskāraprayuktānāṃ jñānaketudhvajo nāma devaputro 'vaivartiko bodhāya kṛtaniścayo 'sminmahāyāne / sa tāṃ mahatīṃ bodhisattvadevaparṣadametadavocat - etanmārṣā etameva bodhisattvamupasaṃkramya pariprakṣyāmaḥ - kīdṛgguṇasaṃpanne kule caramabhaviko bodhisattvaḥ pratyājāyata iti / sādhviti te sarve kṛtāñjalipuṭā bodhisattvamupasaṃkramya paryaprākṣuḥ - kīdṛgguṇasaṃpanne satpuruṣakularatne caramabhaviko bodhisattvaḥ pratyājāyata iti //

tato bodhisattvastaṃ mahāntaṃ bodhisattvagaṇaṃ devagaṇaṃ ca vyavalokya etadavocat - catuṣṣaṣṭyākārairmārṣāḥ saṃpannakulaṃ bhavati yatra caramabhaviko bodhisattvaḥ pratyājāyate / katamaiścatuṣṣaṣṭyākāraiḥ? tadyathā / abhijñātaṃ ca tatkulaṃ bhavati / akṣudrānupaghāti ca tatkulaṃ bhavati / jātisaṃpannaṃ ca tatkulaṃ bhavati / gotrasaṃpannaṃ ca tatkulaṃ bhavati / pūrvapuruṣayugasaṃpannaṃ ca tatkulaṃ bhavati / abhijātapuruṣayugasaṃpannaṃ ca tatkulaṃ bhavati / abhilakṣitapuruṣayugasaṃpannaṃ ca tatkulaṃ bhavati / maheśākhyapuruṣayugasaṃpannaṃ ca tatkulaṃ bhavati / bahustrīkaṃ ca tatkulaṃ bhavati / bahupuruṣaṃ ca tatkulaṃ bhavati / abhītaṃ ca tatkulaṃ bhavati / adīnālīnaṃ ca tatkulaṃ bhavati / alubdhaṃ ca tatkulaṃ bhavati / śīlavacca tatkulaṃ bhavati / prajñāvacca tatkulaṃ bhavati / amātyāvekṣitaṃ ca tatkulaṃ bhavati bhogān paribhunakti / avandhyaśilpaniveśanaṃ ca tatkulaṃ bhavati bhogān paribhunakti / dṛḍhamitraṃ ca tatkulaṃ bhavati / tiryagyonigataprāṇānuparodhakaraṃ ca tatkulaṃ bhavati / kṛtajñaṃ ca kṛtaveditaṃ ca tatkulaṃ bhavati / acchandagāminaṃ ca tatkulaṃ bhavati / adoṣagāminaṃ ca tatkulaṃ bhavati / amohagāminaṃ ca tatkulaṃ bhavati / abhayagāminaṃ ca tatkulaṃ bhavati / anavadyabhīru ca tatkulaṃ bhavati / amohavihāri ca tatkulaṃ bhavati / sthūlabhikṣaṃ ca tatkulaṃ bhavati / kriyādhimuktaṃ ca tatkulaṃ bhavati / tyāgādhimuktaṃ ca tatkulaṃ bhavati / dānādhimuktaṃ ca tatkulaṃ bhavati / paruṣakāramati ca tatkulaṃ (vaidya 17) bhavati / dṛḍhavikramaṃ ca tatkulaṃ bhavati /

balavikramaṃ ca tatkulaṃ bhavati / śreṣṭhavikramaṃ ca tatkulaṃ bhavati / ṛṣipūjakaṃ ca tatkulaṃ bhavati / devatāpūjakaṃ ca tatkulaṃ bhavati / caityapūjakaṃ ca tatkulaṃ bhavati / pūrvapretapūjakaṃ ca tatkulaṃ bhavati / apratibaddhavairaṃ ca tatkulaṃ bhavati / daśadigvighuṣṭaśabdaṃ ca tatkulaṃ bhavati / mahāparivāraṃ ca tatkulaṃ bhavati / abhedyaparivāraṃ ca tatkulaṃ bhavati / anuttaraparivāraṃ ca tatkulaṃ bhavati / kulajyeṣṭhaṃ ca tatkulaṃ bhavati / kulaśreṣṭhaṃ ca tatkulaṃ bhavati / kulavaśitāprāptaṃ ca tatkulaṃ bhavati / maheśākhyaṃ ca tatkulaṃ bhavati / mātṛjñaṃ ca tatkulaṃ bhavati / pitṛjñaṃ ca tatkulaṃ bhavati / śrāmaṇyaṃ ca tatkulaṃ bhavati / brāhmaṇyaṃ ca tatkulaṃ bhavati / prabhūtadhanadhānyakoṣakoṣṭhāgāraṃ ca tatkulaṃ bhavati / prabhūtahiraṇyasuvarṇamaṇimuktājātarūparajatavittopakaraṇaṃ ca tatkulaṃ bhavati / prabhūtahastyaśvoṣṭragaveḍakaṃ ca tatkulaṃ bhavati / prabhūtadāsīdāsakarmakarapauruṣeyaṃ ca tatkulaṃ bhavati / duṣpradharṣaṃ ca tatkulaṃ bhavati / sarvārthasiddhaṃ ca tatkulaṃ bhavati / cakravartikulaṃ ca tatkulaṃ bhavati / pūrvakuśalamūlasahāyopacitaṃ ca tatkulaṃ bhavati / bodhisattvakulakuloditaṃ ca tatkulaṃ bhavati / anavadyaṃ ca tatkulaṃ bhavati sarvajātivādadoṣaiḥ sadevake loke samārake sabrahmake saśramaṇabrāhmaṇikāyāṃ prajāyām / ebhirmārṣāścatuṣṣaṣṭyākāraiḥ samanvāgataṃ ca tatkulaṃ bhavati yasmiṃścaramaḥ bhaviko bodhisattva utpadyate //

dvātriṃśatā mārṣā guṇākāraiḥ samanvāgatā sā strī bhavati yasyāḥ striyāścaramabhaviko bodhisattvaḥ kukṣāvavakrāmati / katamairdvātriṃśatā? yaduta abhijñātāyāṃ striyāṃ kukṣau caramabhaviko bodhisattvo 'vakrāmati / abhilakṣitāyā acchidropacārāyā jātisaṃpannāyāḥ kulasaṃpannāyā rūpasaṃpannāyā nāmasaṃpannāyā ārohapariṇāhasaṃpannāyā aprasūtāyāḥ śīlasaṃpannāyāḥ tyāgasaṃpannāyāḥ smitamukhāyāḥ pradakṣiṇagrāhiṇyā vyaktāyā vinītāyā viśāradāyā bahuśrutāyāḥ paṇḍitāyā aśaṭhāyā amāyāvinyā akrodhanāyā apagaterṣyāyā amatsarāyā acañcalāyā acapalāyā amukharāyāḥ kṣāntisaurabhyasaṃpannāyā hryapatrāpyasaṃpannāyā mandarāgadveṣamohāyā apagatamātṛgrāmadoṣāyāḥ pativratāyāḥ sarvākāraguṇasaṃpannāyāḥ striyāḥ kukṣau caramabhaviko bodhisattvo 'vakrāmati / ebhirmārṣā dvātriṃśatākāraiḥ samanvāgatā sā strī yasyāḥ striyāḥ kukṣau caramabhaviko bodhisattvo 'vakrāmati //

na khalu punarmārṣāḥ kṛṣṇapakṣe bodhisattvo mātuḥ kukṣāvavakrāmati, api tu śuklapakṣe / evaṃ pañcadaśyāṃ pūrṇāyāṃ pūrṇimāyāṃ puṣyanakṣatrayoge poṣadhaparigṛhītāyā mātuḥ kukṣau caramabhaviko bodhisattvo 'vakrāmati //

atha khalu te bodhisattvāste ca devaputrā bodhisattvasyāntikādimāmevarūpāṃ kulapariśuddhiṃ mātṛpariśuddhiṃ ca śrutvā cintāmanaskārā abhūvan / katamaṃ kulaṃ evaṃguṇasamanvāgataṃ bhavedyāvadvidhamanena satpuruṣeṇa nirdiṣṭam? teṣāṃ cintāmanaskāraprayuktānāmetadabhūt - idaṃ khalvapi śākyakulaṃ ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ ca ramaṇīyaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca / rājā śuddhodano mātṛśuddhaḥ (vaidya 18) pitṛśuddhaḥ patnīśuddho 'parikṛṣṭasaṃpannāyāḥ svākārasuvijñāpakaḥ puṇyatejastejito mahāsaṃmatakule prasūtaścakravartivaṃśakulakulodito 'parimitadhananidhiratnasamanvāgataḥ karmadṛkca vigatapāpadṛṣṭikaśca / sarvaśākyaviṣaye caikarājā pūjito mānitaḥ śreṣṭhigṛhapatyamātyapāriṣadyānāṃ prāsādiko darśanīyo nātivṛddho nātitaruṇo 'bhirūpaḥ sarvaguṇopetaḥ śilpajñaḥ kālajña ātmajño dharmajñastattvajño lokajño lakṣaṇajño dharmarājo dharmeṇānuśāstā avaropitakuśalamūlānāṃ ca sattvānāṃ kapilavastumahānilayaḥ / ye 'pi tatropapannāste 'pi tatsvabhāvā eva /

rājñaśca śuddhodanasya māyā nāma devī suprabuddhasya śākyādhipaterduhitā navataruṇī rūpayauvanasaṃpannā aprasūtā apagataputraduhitṛkā surūpā salekhyavicitreva darśanīyā devakanyeva sarvālaṃkārabhūṣitā apagatamātṛgrāmadoṣā satyavādinyakarkaśā aparuṣā acapalānavadyā kokilasvarā apralāpinī madhurapriyavādinī vyapagatākhilakrodhamadamānadarpapratighā anīrṣukā kālavādinī tyāgasaṃpannā śīlavatī patisaṃtuṣṭā pativratā parapuruṣacintāmanaskārāpagatā samasaṃhataśiraḥkarṇanāsā bhramavarasadṛśakeśī sulalāṭī subhrūrvyapagatabhrukuṭikā smitamukhī pūrvābhilāpinī ślakṣṇamadhuravacanā pradakṣiṇagrāhiṇī ṛjvī akuṭilā aśaṭhā amāyāvinī hryapatrāpyasaṃpannā acapalā acañcalā amukharā avikīrṇavacanā mandarāgadveṣamohā kṣāntisaurabhyasaṃpannā karacaraṇanayanasvārakṣitabuddhiḥ mṛdutaruṇahastapādā kācilindikasukhasaṃsparśā navanalinendīvarapatrasuviśuddhanayanā raktatuṅganāsā supratiṣṭhitāṅgī sendrāyudhamiva yaṣṭiḥ suvinītā suvibhaktāṅgapratyaṅgā aninditāṅgī bimboṣṭhī cārudaśanā anupūrvagrīvā svalaṃkṛtā sumanā vārṣikī suviśuddhadarśanā suvinītāṃsā anupūrvasujātabāhuścāpodarī anupahatapārśvā gambhīranābhimaṇḍalā vṛttasuvistīrṇaślakṣṇakaṭhinakaṭirvajrasaṃhananakalpasadṛśamātrā gajabhujasamasamāhitasadṛśorū aiṇeyamṛgasadṛśajaṅghā lākṣārasasadṛśapāṇipādā jagati nayanābhiramyā apratihatacakṣurindriyā manāpapriyadarśanā strīratnarūpaprativiśiṣṭā māyānirmitamiva bimbaṃ māyānāmasaṃketā kalāvicakṣaṇā nandana ivāpsaraḥ - prakāśā śuddhodanasya mahārājasyāntaḥpuramadhyagatā / sā pratirūpā bodhisattvasya jananī /

yā ceyaṃ kulapariśuddhirbodhisattvenodāhṛtā, sā śākyakula eva saṃdṛśyate //

tatredamucyate -

prāsādi dharmoccayi śuddhasattvaḥ sudharmasiṃhāsani saṃniṣaṇṇaḥ / sabhāgadevaiḥ parivārito ṛṣiḥ saṃbodhisattvebhi mahāyaśobhiḥ // lal_3.1 //

tatropaviṣṭāna abhūṣi cintā katamatkulaṃ śuddhasusaṃprajānam / yadbodhisattve pratirūpajanme mātā pitā kutra ca śuddhabhāvāḥ // lal_3.2 //

vyavalokayantaḥ khalu jambusāhvayaṃ yaḥ kṣatriyo rājakulo mahātmā / sarvān sadoṣānanucintayantaḥ śākyaṃ kulaṃ cādṛśu vītadoṣam // lal_3.3 //

śuddhodano rājakule kulīno narendravaṃśe suviśuddhagātraḥ / ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca nirākulaṃ ca sagauravaṃ sajjanadhārmikaṃ ca // lal_3.4 //

anye 'pi sattvāḥ kapilāhvaye pure sarve suśuddhāśaya dharmayuktāḥ / udyānaārāmavihāramaṇḍitā kapilāhvaye śobhati janmabhūmiḥ // lal_3.5 //

sarve mahānagna balairupetā vistīrṇahastī navaratnavanti / iṣvastraśikṣāsu ca pāramiṃ gatā na cāparaṃ hiṃsiṣu jīvitārtham // lal_3.6 //

śuddhodanasya pramadā pradhānā nārīsahasreṣu hi sāgraprāptā / manoramā māyakṛteva bimbaṃ nāmena sā ucyati māyādevī // lal_3.7 //

surūparūyā yatha devakanyā suvibhaktagātrā śubhanirmalāṅgī / na so 'sti devo na ca mānuṣo vā yo māya dṛṣṭvātha labheta tṛptim // lal_3.8 //

na rāgaraktā na ca doṣaduṣṭā ślakṣṇā mṛdū sā ṛjusnigdhavākyā / akarkaśā cāparuṣā ca saumyā smitīmukhā sā bhrukuṭīprahīṇā // lal_3.9 //

hrīmā vyapatrāpiṇī dharmacāriṇī nirmāṇa astabdha acañcalā ca / anīrṣukā cāpyaśaṭhā amāyā tyāgānuraktā sahamaitracittā // lal_3.10 //

karmekṣiṇī mithyaprayogahīnā satye sthitā kāyamanaḥsusaṃvṛtā / strīdoṣajālaṃ bhuvi yatprabhūtaṃ sarvaṃ tato 'syāḥ khalu naiva vidyate // lal_3.11 //

na vidyate kanya manuṣyaloke gandharvaloke 'tha ca devaloke / māyāya devīya samā kuto 'ntarī pratirūpa sā vai jananī maharṣeḥ // lal_3.12 //

jātīśatāṃ pañcamanūnakāri sā bodhisattvasya babhūva mātā / pitā ca śuddhodanu tatra tatra pratirūpa tasmājjananī guṇānvitā // lal_3.13 //

vratastha sā tiṣṭhati tāpasīva vratānucārī sahadharmacāriṇī / rājñābhyanujñāta varapralabdhā dvātriṃśa māsāmava kāma sevahi // lal_3.14 //

yatra pradeśe sthihate niṣīdate śayyāgatā ca kramaṇaṃ ca tasyāḥ / obhāsito bhoti sadevabhāgo ābhāya tasyāḥ śubhakarmaniṣṭhayā // lal_3.15 //

na so 'sti devāsura mānuṣo vā yo rāgacittena samartha prekṣitum / paśyanti mātāṃ duhitāṃ ca sarve īryāpatheṣṭāryaguṇopapetā // lal_3.16 //

māyāya devyāḥ śubhakarmahetunā vivardhate rājakulaṃ viśālam / pradeśarājñāmapi cāpracāro vivardhate kīrti yaśaśca pārthive // lal_3.17 //

yathā ca māyā pratirūpabhājanaṃ yathāryasattvaḥ paramaṃ virājate / paśyeta evāvadhikaṃ guṇānvitā dayā sutā sā jananī ca māyā // lal_3.18 //

jambudhvaje 'nyā na hi sāsti nārī yasyā samarthā dharituṃ narottamaḥ / anyatra devyātiguṇānvitāyā daśanāgasāhasrabalaṃ hi yasyāḥ // lal_3.19 //

evaṃ hi te devasutā mahātmā saṃbodhisattvāśca viśālaprajñā / varṇanti māyāṃ jananīṃ guṇānvitāṃ pratirūpa sā śākyakulanandanasya // lal_3.20 //

iti //

iti śrīlalitavistare kulapariśuddhiparivarto nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ //

start parivarta 4

dharmālokamukhaparivartaścaturthaḥ /

iti hi bhikṣavo bodhisattvo janmakulaṃ vyavalokya uccadhvajaṃ nāma tuṣitālaye mahāvimānaṃ catuḥṣaṣṭiyojanānyāyāmavistāreṇa yasmin bodhisattvaḥ saṃniṣadya tuṣitebhyo devebhyo dharmaṃ deśayati sma, taṃ mahāvimānaṃ bodhisattvo 'bhirohati sma / abhiruhya ca sarvān tuṣitakāyikān devaputrānāmantrayate sma - saṃnipatantu bhavantaḥ cyutyākāraprayogaṃ nāma dharmānusmṛticaryānuśāsanīṃ paścimaṃ bodhisattvasyāntikāddharmaśravaṇaṃ śroṣyatheti / idaṃ khalvapi vacanaṃ śrutvā sarve tuṣitakāyikā devaputrāḥ sāpsarogaṇāstasmin vimāne saṃnipatanti sma //

tatra bodhisattvena caturmahādvīpake lokadhātuvistarapramāṇo maṇḍalamātrādhiṣṭhito 'bhūt, tāvaccitrastāvaddarśanīyastāvatsvalaṃkṛtastāvatsuruciro yāvatsarve kāmāvacarā devā rūpāvacarāśca devaputrāḥ sveṣu bhavanavyūheṣu śmaśānasaṃjñāmutpādayāmāsuḥ //

tatra bodhisattvaḥ svapuṇyavipākaniṣyandaparimaṇḍite siṃhāsane niṣīdati sma anekamaṇiratnapādapratyupte anekapuṣpasaṃstarasaṃskṛte anekadivyagandhavāsopavāsite anekasāravaragandhanirdhūpite anekavarṇadivyapuṣpagandhasaṃstarasaṃskṛte anekamaṇiratnakṛtaśatasahasraprabhojjvālitatejasi anekamaṇiratnajālasaṃchanne anekakiṃkiṇījālasamīritābhinādite anekaratnaghaṇṭāśatasahasraraṇitanirghoṣe anekaratnajālaśatasahasraparisphuṭe anekaratnagaṇaśatasahasrasaṃchādite anekapaṭṭaśatasahasrābhipralambite anekapaṭṭadāmamālyaśatasahasrasamalaṃkṛte anekāpsaraḥśatasahasranṛtyagītavāditaparigīte anekaguṇaśatasahasravarṇite anekalokapālaśatasahasrānupālite anekaśakraśatasahasranamaskṛte anekabrahmaśatasahasrapraṇate anekabodhisattvakoṭīniyutaśatasahasraparigṛhīte daśadiganekabuddhakoṭīniyutaśatasahasrasamanvāhṛte aparimitakalpakoṭīniyutaśatasahasrapāramitāsaṃbhārapuṇyavipākaniṣyandasamudgate / iti hi bhikṣava evaṃguṇasamanvāgate siṃhāsane niṣadya bodhisattvastāṃ mahatīṃ devaparṣadamāmantrayate sma - vyavalokayata mārṣā bodhisattvasya kāyaṃ śatapuṇyalakṣaṇasamalaṃkṛtam / vyavalokayata pūrvadakṣiṇapaścimottarāsvadha ūrdhvaṃ samantāddaśadikṣu aprameyāsaṃkhyeyāgaṇanāsamatikrāntān bodhisattvān, ye tuṣitavarabhavanasthāḥ sarve caramabhavābhimukhā devagaṇaparivṛtāścyavanākāraṃ devatāsaṃharṣaṇaṃ dharmālokamukhaṃ saṃprakāśayanti / adrākṣīt sā sarvā devaparṣad bodhisattvādhisthānena tān bodhisattvān / dṛṣṭvā ca punaryena bodhisattvastena sāñjaliṃ praṇamya pañcamaṇḍalairnamasyanti sma / evaṃ codānamudānayanti (vaidya 23) sma - sādhu acintyamidaṃ bodhisattvādhisthānaṃ yatra hi nāma vayaṃ vyavalokitamātreṇeyanto bodhisattvān paśyāma iti //

atha bodhisattvaḥ punarapi tāṃ mahatīṃ devaparṣadamāmantryaivamāha - tena hi mārṣāḥ śṛṇuta cyutyākāraṃ devatāsaṃharṣaṇaṃ dharmālokamukhaṃ yadete bodhisattvā ebhyo devaputrebhyo bhāṣante / aṣṭottaramidaṃ mārṣā dharmālokamukhaṃ śataṃ yadavaśyaṃ bodhisattvena cyavanakālasamaye devaparṣadi saṃprakāśayitavyam / katamattadaṣṭottaraśatam? yaduta śraddhā mārṣā dharmālokamukhamabhedyāśayatāyai saṃvartate / prasādo dharmālokamukhamāvilacittaprasādanatāyai saṃvartate / prāmodyaṃ dharmālokamukhaṃ prasiddhyai saṃvartate / prīti dharmālokamukhaṃ cittaviśuddhyai saṃvartate / kāyasaṃvaro dharmālokamukhaṃ trikāyapariśuddhyai saṃvartate / vāksaṃvaro dharmālokamukhaṃ caturvāgdoṣaparivarjanatāyai saṃvartate / manaḥsaṃvaro dharmālokamukhamabhidhyāvyāpādamithyādṛṣṭiprahāṇāya saṃvartate / buddhānusmṛtidharmālokamukhaṃ buddhadarśanaviśuddhyai saṃvartate / dharmānusmṛti dharmālokamukhaṃ dharmadeśanāviśuddhyai saṃvartate / saṃghānusmṛti dharmālokamukhaṃ nyāyākramaṇatāyai saṃvartate / tyāgānusmṛti dharmālokamukhaṃ sarvopadhipratiniḥsargāyai saṃvartate / śīlānusmṛti dharmālokamukhaṃ praṇidhānaparipūrtyai saṃvartate / devatānusmṛti dharmālokamukhamudāracittatāyai saṃvartate / maitrī dharmālokamukhaṃ sarvopadhikapuṇyakriyāvastvabhibhāvanatāyai saṃvartate / karuṇā dharmālokamukhavihiṃsāparamatāyai saṃvartate / muditā dharmālokamukhaṃ sarvāratyapakarṣaṇatāyai saṃvartate / upekṣā dharmālokamukhaṃ kāmajugupsanatāyai saṃvartate / anityapratyavekṣā dharmālokamukhaṃ kāmarūpyārūpyarāgasamatikramāya saṃvartate /

duḥkhapratyavekṣā dharmālokamukhaṃ praṇidhānasamucchedāya saṃvartate / anātmapratyavekṣā dharmālokamukhamātmānabhiniveśanatāyai saṃvartate / śāntapratyavekṣā dharmālokamukhamanunayāsaṃghukṣaṇatāyai saṃvartate / hrī dharmālokamukhamadhyātmopaśamāya saṃvartate / apatrāpyaṃ dharmālokamukhaṃ bahirdhāpraśamāya saṃvartate / satyaṃ dharmālokamukhaṃ devamanuṣyāvisaṃvādanatāyai saṃvartate / bhūtaṃ dharmālokamukhamātmāvisaṃvādanatāyai saṃvartate / dharmacaraṇaṃ dharmālokamukhaṃ dharmapratiśaraṇatāyai saṃvartate / triśaraṇagamanaṃ dharmālokamukhaṃ tryapāyasamatikramāya saṃvartate / kṛtajñatā dharmālokamukhaṃ kṛtakuśalamūlāvipraṇāśāya saṃvartate / kṛtaveditā dharmālokamukhaṃ parābhimanyatāyai saṃvartate / ātmajñatā dharmālokamukhamātmānutkarṣaṇatāyai saṃvartate / sattvajñatā dharmālokamukhaṃ parāpatsamānatāyai saṃvartate / dharmajñatā dharmālokamukhaṃ dharmānudharmapratipattyai saṃvartate / kālajñatā dharmālokamukhamamoghadarśanatāyai saṃvartate / nihatamānatā dharmālokamukhaṃ jñānatāparipūrtyai saṃvartate / apratihatacittatā dharmālokamukhamātmaparānurakṣaṇatāyai saṃvartate / anupanāho dharmālokamukhamakaukṛtyāya saṃvartate / adhimukti dharmālokamukhamavicikitsāparamatāyai saṃvartate / aśubhapratyavekṣā dharmālokamukhaṃ kāmavitarkaprahāṇāya saṃvartate / avyāpādo dharmālokamukhaṃ vyāpādavitarkaprahāṇāya saṃvartate / (vaidya 24) amoho dharmālokamukhaṃ sarvājñānavidhamanatāyai saṃvartate / dharmārthikatā dharmālokamukhamarthapratiśaraṇatāyai saṃvartate /

dharmakāmatā dharmālokamukhaṃ lokapratilambhāya saṃvartate / śrutaparyeṣṭi dharmālokamukhaṃ yoniśodharmapratyavekṣaṇatāyai saṃvartate / samyakprayogo dharmālokamukhaṃ samyakpratipattyai saṃvartate / nāmarūpaparijñā dharmālokamukhaṃ sarvasaṅgasamatikramāya saṃvartate / hetudṛṣṭisamuddhāto dharmālokamukhaṃ vidyādhimuktipratilambhāya saṃvartate / anunayapratighaprahāṇaṃ dharmālokamukhamanunnāmāvanāmanatāyai saṃvartate / skandhakauśalyaṃ dharmālokamukhaṃ duḥkhaparijñānatāyai saṃvartate / dhātusamatā dharmālokamukhaṃ samudayaprahāṇāya saṃvartate / āyatanāpakarṣaṇaṃ dharmālokamukhaṃ mārgabhāvanatāyai saṃvartate / anutpādakṣānti dharmālokamukhaṃ nirodhasākṣātkriyāyai saṃvartate / kāyagatānusmṛti dharmālokamukhaṃ kāyavivekatāyai saṃvartate / vedanāgatānusmṛti dharmālokamukhaṃ sarvaveditapratipraśrabdhyai saṃvartate / cittagatānusmṛti dharmālokamukhaṃ māyopamacittapratyavekṣaṇatāyai saṃvartate / dharmagatānusmṛti dharmālokamukhaṃ vitimirajñānatāyai saṃvartate / catvāri samyakprahāṇāni dharmālokamukhaṃ sarvākuśaladharmaprahāṇāya sarvakuśaladharmaparipūrtyai saṃvartate / catvāra ṛddhipādā dharmālokamukhaṃ kāyacittalaghutvāya saṃvartate / śraddhendriyaṃ dharmālokamukhamaparapraṇeyatāyai saṃvartate / vīryendriyaṃ dharmālokamukhaṃ suvicintitajñānatāyai saṃvartate / smṛtīndriyaṃ dharmālokamukhaṃ sukṛtakarmatāyai saṃvartate / samādhīndriyaṃ dharmālokamukhaṃ cittavimuktyai saṃvartate / prajñendriyaṃ dharmālokamukhaṃ pratyavekṣaṇajñānatāyai saṃvartate /

śraddhābalaṃ dharmālokamukhaṃ mārabalasamatikramāya saṃvartate / vīryabalaṃ dharmālokamukhamavaivartikatāyai saṃvartate / smṛtibalaṃ dharmālokamukhamasaṃhāryatāyai saṃvartate / samādhibalaṃ dharmālokamukhaṃ sarvavitarkaprahāṇāya saṃvartate / prajñābalaṃ dharmālokamukhamanavamūḍhyatāyai saṃvartate / smṛtisaṃbodhyaṅgaṃ dharmālokamukhaṃ yathāvaddharmaprajānatāyai saṃvartate / dharmapravicayasaṃbodhyaṅgaṃ dharmālokamukhaṃ sarvadharmaparipūrtyai saṃvartate / vīryasaṃbodhyaṅgaṃ dharmālokamukhaṃ suvicitrabuddhitāyai saṃvartate / prītisaṃbodhyaṅgaṃ dharmālokamukhaṃ samādhyāyikatāyai saṃvartate / praśrabdhisaṃbodhyaṅgaṃ dharmālokamukhaṃ kṛtakaraṇīyatāyai saṃvartate / samādhisaṃbodhyaṅgaṃ dharmālokamukhaṃ samatānubodhāya saṃvartate / upekṣāsaṃbodhyaṅgaṃ dharmālokamukhaṃ sarvopapattijugupsanatāyai saṃvartate / samyagdṛṣṭi dharmālokamukhaṃ nyāyākramaṇatāyai saṃvartate / samyaksaṃkalpo dharmālokamukhaṃ sarvakalpavikalpaparikalpaprahāṇāya saṃvartate / samyagvāg dharmālokamukhaṃ sarvākṣararutaghoṣavākyapathapratiśrutkāsamatānubodhanatāyai saṃvartate / samyakkarmānto dharmālokamukhamakarmāvipākatāyai saṃvartate / samyagājīvo dharmālokamukhaṃ sarveṣaṇapratipraśrabdhyai saṃvartate / samyagvyāyāmo dharmālokamukhaṃ paratīragamanāya saṃvartate / samyaksmṛti dharmālokamukhamasmṛtyamanasikāratāyai saṃvartate / samyaksamādhi dharmālokamukhamakopyacetaḥsamādhipratilambhāya saṃvartate / bodhicittaṃ dharmālokamukhaṃ triratnavaṃśānupacchedāya saṃvartate /

āśayo dharmālokamukhaṃ hīnayānāspṛhaṇatāyai saṃvartate / adhyāśayo dharmālokamukhamudārabuddhadharmādyālambanatāyai (vaidya 25) saṃvartate / prayogo dharmālokamukhaṃ sarvakuśaladharmaparipūrtyai saṃvartate / dānapāramitā dharmālokamukhaṃ lakṣaṇānuvyañjanabuddhakṣatrapariśuddhyai matsarisattvaparipācanatāyai saṃvartate / śīlapāramitā dharmālokamukhaṃ sarvākṣaṇāpāyasamatikramāya duḥśīlasattvaparipācanatāyai saṃvartate / kṣāntipāramitā dharmālokamukhaṃ sarvavyāpādakhiladoṣamānamadadarpaprahāṇāya vyāpannacittasattvaparipācanatāyai saṃvartate / vīryapāramitā dharmālokamukhaṃ sarvakuśalamūladharmāraṅgottāraṇāya kuśīdasattvaparipācanatāyai saṃvartate / dhyānapāramitā dharmālokamukhaṃ sarvajñānābhijñotpādāya vikṣiptacittasattvaparipācanatāyai saṃvartate / prajñāpāramitā dharmālokamukhamavidyāmohatamondhakāropalambhadṛṣṭiprahāṇāya duṣprajñasattvaparipācanatāyai saṃvartate / upāyakauśalaṃ dharmālokamukhaṃ yathādhimuktasattveryāpathasaṃdarśanāya sarvabuddhadharmāvidhamanatāyai saṃvartate / catvāri saṃgrahavastūni dharmālokamukhaṃ sattvasaṃgrahāya saṃbodhiprāptasya ca dharmasaṃpratyavekṣaṇatāyai saṃvartate / sattvaparipāko dharmālokamukhamātmasukhānadhyavasānāyāparikhedatāyai saṃvartate / saddharmaparigraho dharmālokamukhaṃ sarvasattvasaṃkleśaprahāṇāya saṃvartate / puṇyasaṃbhāro dharmālokamukhaṃ sarvasattvopajīvyatāyai saṃvartate / jñānasaṃbhāro dharmālokamukhaṃ daśabalapratipūrtyai saṃvartate / śamathasaṃbhāro dharmālokamukhaṃ tathāgatasamādhipratilambhāya saṃvartate /

vidarśanāsaṃbhāro dharmālokamukhaṃ prajñācakṣuḥpratilambhāya saṃvartate / pratisaṃvidavatāro dharmālokamukhaṃ dharmacakṣuḥpratilambhāya saṃvartate / pratiśaraṇāvatāro dharmālokamukhaṃ buddhacakṣuḥpariśuddhyai saṃvartate / dhāraṇīpratilambho dharmālokamukhaṃ sarvabuddhabhāṣitādhāraṇatāyai saṃvartate / pratibhānapratilambho dharmālokamukhaṃ sarvasattvasubhāṣitasaṃtoṣaṇāyai saṃvartate / ānulomikadharmakṣānti dharmālokamukhaṃ sarvabuddhadharmānulomanatāyai saṃvartate / anutpattikadharmakṣānti dharmālokamukhaṃ vyākaraṇapratilambhāya saṃvartate / avaivartikabhūmi dharmālokamukhaṃ sarvabuddhadharmapratipūrtyai saṃvartate / bhūmerbhūmisaṃkrāntijñānaṃ dharmālokamukhaṃ sarvajñajñānābhiṣekatāyai saṃvartate / abhiṣekabhūmi dharmālokamukhamavakramaṇajanmābhiniṣkramaṇaduṣkaracaryābodhimaṇḍopasaṃkramaṇamāra - dhvaṃsanabodhivibodhanadharmacakrapravartanamahāparinirvāṇasaṃdarśanatāyai saṃvartate / idaṃ tanmārṣā aṣṭottaraṃ dharmālokamukhaśataṃ yadavaśyaṃ bodhisattvena cyavanakālasamaye devaparṣadi saṃprakāśayitavyam //

asmin khalu punarbhikṣavo dharmālokamukhaparivarte bodhisattvena nirdiśyamāne tasyāṃ devaparṣadi caturaśīterdevaputrasahasrāṇāmanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittānyutpadyante / dvātriṃśateśca devaputrasahasrāṇāṃ pūrvaparikarmakṛtānāmanutpattikeṣu dharmeṣu kṣāntipratilambho 'bhūt / ṣaṭtriṃśateśca devaputranayutānāṃ virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣurviśuddham / sarvāvacca tuṣitavarabhavanaṃ jānumātraṃ divyaiḥ puṣpaiḥ saṃchāditamabhūt //

iti hi bhikṣavo bodhisattvastasyā devaparṣado bhūyasyā mātrayā saṃharṣaṇārthaṃ tasyāṃ velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -

tuṣitavarabhavananilayādyadā cyavati nāyakaḥ puruṣasiṃhaḥ / āmantrayate devān pramādamakhilaṃ visarjayata // lal_4.1 //

yā kāci rativiyūhā divyā mahasā vicintitā śrīmān / sarvaśubhakarmahetoḥ phalamidaṃ śṛṇurasya karmasya // lal_4.2 //

tasmādbhavata kṛtajñā apūrvaśubhasaṃcayaṃ kṣapitveha / mā gacchata punarapāyānasādhvasukhavedanā yatra // lal_4.3 //

dharmaśca yaḥ śruto 'yaṃ mamāntike gauravamupajanitvā / tatra pratipadyathā prāpsyatha niyataṃ sukhamanantam // lal_4.4 //

sarvamanitya kāmā adhruvaṃ na ca śāśvatā api na kalpāḥ / māyāmarīcisadṛśā vidyutphenopamā capalāḥ // lal_4.5 //

na ca kāmaguṇaratībhiḥ tṛptirlavaṇodakaṃ yathā pītvā / te tṛpta yeṣa prajñā āryā lokottarā virajā // lal_4.6 //

na taraṅgatulyakalpāḥ saṃgīti ca apsarobhi saṃvāsaḥ / anyonyagamayuktā yathaiva sāmāyi kāmaṃ ca // lal_4.7 //

na ca saṃskṛte sahāyā na mitra jñātījano ca parivārāḥ / anyatra karma sukṛtādanubandhati pṛṣṭhato yāti // lal_4.8 //

tasmātsahitasamagrā anyonyaṃ maitracitta hitacittāḥ / dharmacaraṇaṃ carethāḥ sucaritacaraṇā na tapyante // lal_4.9 //

buddhamanusmarethā dharmaṃ saṃghaṃ tathāpramādaṃ ca / śrutaśīladānaniratā kṣāntyā saurabhyasaṃpannāḥ // lal_4.10 //

duḥkhamanityamanātmā nirīkṣathā yoniśo imā dharmā / hetupratyayayuktā vartante 'svāmikā jaḍābuddhyā // lal_4.11 //

yā kāci ṛddhi mahyaṃ paśyata pratibhāṃ ca jñānaguṇatāṃ ca / sarvaśubhakarmahetoḥ śīlena śrutena cāpramādena // lal_4.12 //

anuśiṣyadhvaṃ mahyaṃ śīlena śrutena cāpramādena / dānadamasaṃyamenā sattvārtha hitārtha mitrārthaḥ // lal_4.13 //

na ca vākyarutaraveṇā śakyāḥ saṃpādituṃ kuśaladharmān / pratipattimārabhethā yathā ca vadathā tatha karothā // lal_4.14 //

mā khalu parāvakāśaṃ svayaṃ yatadhvaṃ sadā prayatnena / na ca kaści kṛtva dadate na cāpyakṛtvā bhavati siddhiḥ // lal_4.15 //

samanusmarathā pūrve yadduḥkhaṃ saṃsāre ciramanubhūtam / na ca nirvṛtī virāgo samanugato mithya niyataiva // lal_4.16 //

tasmātkṣaṇaṃ labhitvā mitraṃ pratirūpa deśavāsaṃ ca / śreṣṭhaṃ ca dharmaśravaṇaṃ śametha rāgādikān kleśān // lal_4.17 //

mānamadadarpavigatāḥ sadārjavāmandavāśca aśaṭhāśca / nirvāṇagatiparāyaṇa yujyata mārgābhisamayāya // lal_4.18 //

mohakaluṣāndhakāraṃ prajñāpradīpena vidhamathā sarvam / sānuśayadoṣajālaṃ vidārayata jñānavajreṇa // lal_4.19 //

kimapi subahu vadeyaṃ dharmaṃ yuṣmākamarthasaṃyuktam / na ca tatravatiṣṭhethā na tatra dharmasya aparādhaḥ // lal_4.20 //

bodhiryathā mi prāptā (syād) dharmaṃ ca pravarṣayedamṛtagāmim / punarapi viśuddhacittā upetha varadharmaśravaṇāya // lal_4.21 //

iti //

iti śrīlalitavistare dharmālokamukhaparivarto nāma caturtho 'dhyāyaḥ //

start parivarta 5

pracalaparivartaḥ pañcamaḥ /

iti hi bhikṣavo bodhisattvastāṃ mahatīṃ devaparṣadamanayā dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya kṣamāpayitvā maṅgalyāṃ devaparṣadamāmantrayate sma - gamiṣyāmyahaṃ mārṣā jambudvīpam / mayā pūrvabodhisattvacaryāṃ caratā sattvāścaturbhiḥ saṃgrahavastubhirnimantritā dānena priyavadyenārthakriyayā samānārthatayā ca / tadayuktametanmārṣā mama bhavedakṛtajñatā ca, yadahamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau nābhisaṃbuddheyam //

atha te tuṣitakāyikā devaputrā rudanto bodhisattvasya caraṇau parigṛhyaivamāhuḥ - idaṃ khalu satpuruṣa tuṣitabhavanaṃ tvayā vihīnaṃ na bhrājiṣyate / atha bodhisattvastāṃ mahatī devaparṣadamevamāha - ayaṃ maitreyo bodhisattvo yuṣmākaṃ dharmaṃ deśayiṣyati / atha bodhisattvaḥ svakācchirasaḥ paṭṭamaulaṃ cāvatārya maitreyasya bodhisattvasya śirasi pratiṣṭhāpayāmāsa / evaṃ cāvocat - mamāntareṇa tvaṃ satpuruṣa anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyase //

atha bodhisattvo maitreyaṃ bodhisattvaṃ tuṣitabhavane 'bhiniṣadya punarapi tāṃ mahatīṃ devaparṣadamāmantrayate sma - kīdṛśenāhaṃ mārṣā rūpeṇa mātuḥ kukṣāvavakrāmeyam? tatra kecidāhuḥ - mārṣā mānavakarūpeṇa / kecidāhuḥ - śakrarūpeṇa / kecidāhuḥ - brahmarūpeṇa / kecidāhuḥ - mahārājikarūpeṇa / kecidāhuḥ - vaiśravaṇarūpeṇa / kecidāhuḥ - gandharvarūpeṇa / kecidāhuḥ - kinnararūpeṇa / kecidāhuḥ - mahoragarūpeṇa / kecidāhuḥ - maheśvararūpeṇa / kecidāhuḥ - candrarūpeṇa / kecidāhuḥ - sūryarūpeṇa / kecidāhuḥ - garuḍarūpeṇa / tatrogratejo nāma brahmakāyiko devaputraḥ pūrvarṣijanmacyuto 'vaivartiko 'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodheḥ, sa evamāha - yathā brāhmaṇānāṃ mantravedaśāstrapāṭheṣvāgacchati, tādṛśenaiva rūpeṇa bodhisattvo mātuḥ kukṣāvavakrāmitavyaḥ / tatpunaḥ kīdṛśam? gajavaramahāpramāṇaḥ ṣaḍdanto hemajālasaṃkāśaḥ suruciraḥ suraktaśīrṣaḥ sphuṭitagalitarūpavān / etacchrutvā rūpaṃ brāhmaṇavedaśāstratattvajño vyākarṣitaśca / ito vai bhāvī dvātriṃśallakṣaṇopetaḥ //

iti hi bhikṣavo bodhisattvo janmakālamavalokya tuṣitavarabhavanasthaḥ evaṃ rājñaḥ śuddhodanasya gṛhavare aṣṭau pūrvanimittānyupadarśayati sma / katamānyaṣṭau? tadyathā - vyapagatatṛṇakhāṇukaṇṭakaśarkarakaḍhalyanirmalaṃ suṣiktaṃ suśodhitamanākulavātatamorajovigatadaṃśakamakṣikāpataṅgasarīsṛpāpagatamavakīrṇakusumaṃ samaṃ pāṇitalajātaṃ tadgṛhaṃ saṃsthitamabhūt / idaṃ prathamaṃ pūrvanimittaṃ prādurabhūt //

ye ca himavatparvatarājanivāsinaḥ patraguptaśukasārikākokilahaṃsakroñcamayūracakravākakuṇālakalaviṅkajīvaṃjīvakādayo vicitrarucirapakṣā manojñapriyabhāṣiṇaḥ śakunigaṇāḥ, te āgatya rājñaḥ (vaidya 29) śuddhodanasya gṛhavare vitardiniryūhatoraṇagavākṣaharmyakūṭāgāraprāsādataleṣu sthitvā pramuditāḥ prītisaumanasyajātāḥ svakasvakāni rutānyudāharanti sma / iti dvitīyaṃ pūrvanimittaṃ prādurabhūt //

ye ca rājñaḥ śuddhodanasyārāmaramaṇīyeṣu vanaramaṇīyeṣu codyānaramaṇīyeṣu nānāpuṣpaphalavṛkṣānānartukārikāḥ, te sarve saṃpuṣpitāḥ saṃkusumitā abhūvan / idaṃ tṛtīyaṃ pūrvanimittaṃ prādurabhūt //

yāśca rājñaḥ śuddhodanasya puṣkariṇyo jalaparibhogyasthāḥ, tāḥ sarvāḥ śakaṭacakrapramāṇairanekakoṭīniyutaśatasahasrapatraiḥ padmaiḥ saṃchāditā abhūvan / idaṃ caturthaṃ pūrvanimittaṃ prādurabhūt //

ye ca rājñaḥ śuddhodanasya gṛhavare bhājanaviṣaye sarpistailamadhuphāṇitaśarkarādyānāṃ te paribhujyamānāḥ kṣayaṃ na gacchanti sma / paripūrṇā eva saṃdṛśyante sma / idaṃ pañcamaṃ pūrvanimittaṃ prādūrabhūt //

ye ca rājñaḥ śuddhodanasya gṛhavarapradhāne mahatyantaḥpure bherīmṛdaṅgapaṇavatūṇavavīṇāveṇuvallakīsaṃpatāḍaprabhṛtayastūryabhāṇḍāḥ, te sarve svayamaghaṭṭitā eva manojñaśabdaṃ muñcanti sma / idaṃ ṣaṣṭhaṃ pūrvanimittaṃ prādurabhūt //

yāni ca rājñaḥ śuddhodanasya gṛhavarapradhāne suvarṇarūpyamaṇimuktāvaidūryaśaṅkhaśilāpravālādīnāṃ ratnānāṃ bhājanāni, tāni sarvāṇi niravaśeṣaṃ vivṛtavimalaviśuddhaparipūrṇānyevaṃ virocante sma / idaṃ saptamaṃ pūrvanimittaṃ prādurabhūt //

vimalaviśuddhayā candrasūryajihmīkaraṇayā prabhayā kāyacittodbilyasaṃjananyā tadgṛhaṃ samantādavabhāsitamabhūt / idamaṣṭamaṃ pūrvanimittaṃ prādurabhūt //

māyā ca devī snātānuliptagātrā vividhābharaṇaviṣkambhitabhujā suślakṣṇasulīlavastravaradhāriṇī prītiprāmodyaprasādapratilabdhā sārdhaṃ daśabhiḥ strīsahasraiḥ parivṛtā puraskṛtā rājñaḥ śuddhodanasya saṃgītiprāsāde sukhopaviṣṭasyāntikamupasaṃkramya dakṣiṇe pārśve ratnajālapratyupte bhadrāsane niṣadya smitamukhī vyapagatabhṛkuṭikā prahasitavadanā rājānaṃ śuddhodanamābhirgāthābhirabhāṣat -

sādho śṛṇuṣva mama pārthiva bhūmipālā yācāmi te nṛpatiradya varaṃ prayaccha / abhiprāyu mahya yatha cittamanaḥpraharṣaṃ tanme śṛṇuṣva bhava prītamanā udagraḥ // lal_5.1 //

gṛhṇāmi deva vrataśīlavaropavāsaṃ aṣṭāṅgapoṣadhamahaṃ jagi maitracittā / prāṇeṣu hiṃsaviratā sada śuddhabhāvā premaṃ yathātmani pareṣu tathā karomi // lal_5.2 //

stainyādvivarjitamanā madalobhahīnā kāmeṣu mithya nṛpate na samācariṣye / satye sthitā apiśunā paruṣaprahīṇā saṃdhipralāpamaśubhaṃ na samācariṣye // lal_5.3 //

vyāpādadoṣakhilamohamadaprahīṇā sarvā abhidhya vigatā svadhanena tuṣṭā / samyakprayukta akuhānilayā anirṣyu karmā yathā daśa ime kuśalā cariṣye // lal_5.4 //

mā tvaṃ narendra mayi kāmatṛṣāṃ kuruṣva śīlavrateṣvabhiratāya susaṃvṛtāya / mā te apuṇya nṛpate bhavi dīrgharātramanumodayā hi mama śīlavratopavāsam // lal_5.5 //

chando mameṣa nṛpate praviśādya śīghraṃ prāsādaharmyaśikhare sthita dhārtarāṣṭre / sakhibhiḥ sadā parivṛtā sukha modayeyaṃ puṣpābhikīrṇaśayane mṛduke sugandhe // lal_5.6 //

na ca kāñcukīya puruṣā na pi dārakāśca na ca istri prākṛta mamā purataḥ sthiheyā / no cāmanāpa mama rūpa na śabdagandhān nānyatra iṣṭamadhurā śṛṇuyā suśabdān // lal_5.7 //

ye rodhabandhanagatāḥ parimuñca sarvān dravyāmbarāśca puruṣāndhaninaḥ kuruṣva / vastrānnapāna rathayugya tathāśvayānaṃ dada saptarātrikamidaṃ jagataḥ sukhārtham // lal_5.8 //

no co vivādakalahā na ca roṣavākyā cānyonyamaitramanaso hitasaumyacittā / asmin pure puruṣa iṣṭika dārakāśca devāśca nandanagatā sahitā ramantām // lal_5.9 //

na ca rājadaṇḍanabhaṭā na tathā kudaṇḍā notpīḍanā na pi ca tarjanatāḍanā vā / sarvān prasannamanaso hitamaitracitta vīkṣasva deva janatāṃ yatha ekaputram // lal_5.10 //

śrutvaiva rāja vacanaṃ paramaṃ udagraṃ prāhāstu sarvamidameva yathā tavecchā / abhiprāyu tubhya manasā svanucintitāni yadyācase tava varaṃ tadahaṃ dadāmi // lal_5.11 //

ājñāpyaḥ pārthivavaraḥ svakapāriṣadyāṃ prāsādaśreṣṭhaśikhare prakarotha ṛddhim / puṣpābhikīrṇaruciraṃ varadhūpagandhaṃ chatrāpatākasamalaṃkṛtatālapaṃktim // lal_5.12 //

viṃśatsahasra raṇaśoṇḍa vicitravarmāṃ nārācaśūlaśaraśaktigṛhītakhaṅgāḥ / parivārayātha dhṛtarājyamanojñaghoṣaṃ devyā 'bhayārtha karuṇāsthita rakṣamāṇā // lal_5.13 //

strībhistu sā parivṛtā yatha devakanyā snātānuliptapravarāmbarabhūṣitāṅgī / tūryaiḥ sahasramanugītamanojñaghoṣaiḥ āruhya devyupaviveśa marutsnuṣeva // lal_5.14 //

divyairmahārthasuvicitrasuratnapādaiḥ svāstīrṇapuṣpavividhaiḥ śayane manojñe / śayane sthitā vigalitā maṇiratnacūḍā yatha miśrakāvanagatā khalu devakanyā // lal_5.15 //

atha khalu bhikṣavaścatvāro mahārājānaḥ śakraśca devānāmindraḥ suyāmaśca devaputraḥ saṃtuṣitaśca sunirmitaśca paranirmitavaśavartī ca sārthavāhaśca māraputrabrahmā ca sahāṃpatirbrahmottaraśca purohitaḥ subrahmā ca purohitaḥ prabhāvyūhābhāsvaraśca maheśvaraśca śuddhāvāsakāyikā niṣṭhāgataścākaniṣṭhaśca etāni cānyāni cānekāni devaśatasahasrāṇi saṃnipatya anyonyamevāhuḥ - ayuktametanmārṣā asmākaṃ syādakṛtajñatā ca, yadvayamekākinamadvitīyaṃ bodhisattvamutsṛjema / ko 'smākaṃ mārṣā utsahate (vaidya 32) bodhisattvaṃ satatasamitamanubaddhumavakramaṇagarbhasthānajanmayauvanabhūmidārakakrīḍāntaḥpuranāṭakasaṃdarśanābhiniṣkramaṇaduṣkaracaryābodhimaṇḍopasaṃkramaṇamāradharṣaṇabodhyabhisaṃbodhanadharmacakrapravartanaṃ yāvanmahāparinirvāṇāddhitacittatayā snigdhacittatayā priyacittatayā maitracittatayā saumyacittatayā? tasyāṃ velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -

ko votsaheta vararūpadharam anubandhayituṃ satataṃ prītamanāḥ / kaḥ puṇyateja yaśasā vacasā svayamātmanecchati vibaddhayitum // lal_5.16 //

yasyepsitaṃ tridaśadevapure divyaiḥ sukhairhi ramituṃ satatam / paramāpsarobhiriha kāmaguṇaiḥ anubaddhitāṃ vimalacandramukham // lal_5.17 //

tatha miśrake vanavare rucire divyākare ramitu devapure / puṣpotkare kanakacūrṇanime anubandhatāṃ vimalatejadharam // lal_5.18 //

yasyepsitaṃ ramituḥ citrarathe tatha nandane suravadhūsahitaḥ / māndāravaiḥ kusumapatracite anubandhatāmimu mahāpuruṣam // lal_5.19 //

yāmādhipatyamatha vā tuṣitairatha vāpi prārthayati ceśvaratām / pūjāraho bhavitu sarvajage anubandhatāmimu anantayaśam // lal_5.20 //

yo icchati nirmitapure rucire vaśavartidevabhavane ramitum / manasaiva sarvamanubhoktikriyā anubandhatāmimu guṇāgradharam // lal_5.21 //

māreśvaro na ca praduṣṭamanā sarvavidhaiśvaryapāragataḥ / kāmeśvaro vaśitapāragato gacchatvasau hitakareṇa saha // lal_5.22 //

tatha kāmadhātu samatikramituṃ mati yasya brahmapuramāvasitum / caturapramāṇaprabhatejadharaḥ so 'dyānubaddhatu mahāpuruṣam // lal_5.23 //

atha vāpi yasya manujeṣu mati varacakravartiviṣaye vipule / ratnākaramabhayasaukhyadadam anubandhatāṃ vipulapuṇyadharam // lal_5.24 //

pṛthivīśvarastatha pi śreṣṭhisuto āḍhyo mahādhanu mahānicayaḥ / parivāravānnihataśatrugaṇo gacchatvasau hitakareṇa saha // lal_5.25 //

rūpaṃ ca bhogamapi ceśvaratā kīrtiryaśaśca balatā guṇavatī / ādeyavākya bhavi grāhyaruto brahmeśvaraṃ samupayātu vidum // lal_5.26 //

ye divya kāma tatha mānuṣakāṃ yo icchatī tribhavi sarvasukham / dhyāne sukhaṃ ca pravivekasukhaṃ dharmeśvaraṃ samanubandhayatām // lal_5.27 //

rāgaprahāṇu tatha doṣamapī yo icchate tatha kileśajaham / śānta praśānta upaśāntamanā so dāntacittamanuyātu laghum // lal_5.28 //

śaikṣā aśaikṣa tatha pratyekajinā sarvajñajñānamanuprāpuritum / daśabhirbalairnaditu siṃha iva guṇasāgaraṃ samanuyātu vidum // lal_5.29 //

pithituṃ apāyapatha yeṣa matir vivṛtuṃ ca ṣaṅgatipathaṃ hyamṛtam / aṣṭāṅgamārgagamanena gatim anubandhatāṃ gatipathāntakaram // lal_5.30 //

yo icchate sugata pūjayituṃ dharmaṃ ca teṣu śrutikāruṇike / prāpto guṇānapi ca saṃghagatān guṇasāgaraṃ samanuyātu imam // lal_5.31 //

jātijarāmaraṇaduḥkhakṣaye saṃsārabandhana vimokṣayitum / carituṃ viśuddhagamanāntasamaṃ so śuddhasattvamanubandhayatām // lal_5.32 //

iṣṭo manāpa priyu sarvajage varalakṣaṇo varaguṇopacitaḥ / ātmā paraṃ ca tatha mocayituṃ priyadarśanaṃ samupayātu vidum // lal_5.33 //

śīlaṃ samādhi tatha prajñamayī gambhīradurdaśaduropagamam / yo icchate vidu vimukti labhe so vaidyarājamanuyātu laghum // lal_5.34 //

ete ca anya guṇa naikavidhā upapatti saukhya tatha nirvṛtiye / sarvairguṇebhi pratipūrṇa siddhaye siddhavrataṃ samanuyātu vidum // lal_5.35 //

iti //

idaṃ khalu vacanaṃ śrutvā caturaśītisahasrāṇi cāturmahārājikānāṃ devānāṃ śatasahasraṃ trayatriṃśānāṃ śatasahasraṃ yāmānāṃ śatasahasraṃ tuṣitānāṃ śatasahasraṃ nirmāṇaratīnāṃ śatasahasraṃ paranirmitavaśavartīnāṃ devānāṃ ṣaṣṭisahasrāṇi mārakāyikānāṃ pūrvaśubhakarmaniryātānāṃ aṣṭaṣaṣṭisahasrāṇi brahmakāyikānāṃ bahūni śatasahasrāṇi yāvadakaniṣṭhānāṃ devānāṃ saṃnipatitānyabhūvan / anye ca (vaidya 35) bhūyaḥ pūrvadakṣiṇapaścimottarebhyo digbhyo bahūni devaśatasahasrāṇi saṃnipatitānyabhūvan / tebhyo ye udāratamā devaputrāste tāṃ mahatīṃ devaparṣadaṃ gāthābhirabhyabhāṣantaḥ -

hanta śṛṇotha vacanaṃ amareśvarāho asmin vidhānamati yādṛśatatvabhūtā / tyaktārthikāmarati dhyānasukhaṃ praṇītam anubandhayāma imamuttamaśuddhasattvam // lal_5.36 //

okrāntapāda tatha garbhasthitaṃ mahātmaṃ pūjārahaṃ atiśayamabhipūjayāmaḥ / puṇyaiḥ surakṣitamṛṣiṃ parirakṣisanto yasyāvatāra labhate na manaḥ praduṣṭam // lal_5.37 //

saṃgītitūryaracitaiśca suvādyakaiśca varṇāguṇāṃ kathayato guṇasāgarasya / kurvāma devamanujāna praharṣaṇīyaṃ yaṃ śrutva bodhivaracitta jane janeryā // lal_5.38 //

puṣpābhikīrṇa nṛpateśca karoma gehaṃ kālāgurūttamasudhūpitasaumyagandham / yaṃ ghrātva devamanujāśca bhavantyudagrā vigatajvarāśca sukhinaśca bhavantyarogāḥ // lal_5.39 //

māndāravaiśca kusumaistatha pārijātaiścandraiḥ sucandra tatha sthālavirocamānaiḥ / puṣpābhikīrṇa kapilāhvaya taṃ karoma pūjārtha pūrvaśubhakarmasamudgatasya // lal_5.40 //

yāvacca garbhi vasate trimalairalipto yāvajjarāmaraṇa cāntakaraḥ prasūtaḥ / tāvatprasannamanaso anubandhayāma eṣā matirmatidharasya karoma pūjām // lal_5.41 //

lābhā sulabdha vipulāḥ suramānuṣāṇāṃ drakṣyanti jānu imu saptapadāṃ kramantam / śakraiśca brahmaṇakaraiḥ parigṛhyamānaṃ gandhodakaiḥ snapiyamāni suśuddhasattvam // lal_5.42

(vaidya 36) //

yāvacca loki anuvartanatāṃ karoti antaḥpure vasati kāmakileśaghātī / yāvacca niṣkramati rājyamapāsya sarvaṃ tāvatprasannamanaso anubandhayāmaḥ // lal_5.43 //

yāvadupaiti mahimaṇḍi tṛṇāṃ gṛhītvā yāvacca bodhi spṛśate vinihatya māram / adhyeṣṭu brāhmaṇayutebhi pravarti cakraṃ tāvatkaroma vipulāṃ sugatasya pūjām // lal_5.44 //

yada buddhakāryu kṛtu bheṣyati trisahasre sattvāna koṭinayutā amṛte vinītā / nirvāṇamārgamupayāsyati śītibhāvaṃ tāvanmahāśayamṛṣiṃ na jahāma sarve // lal_5.45 //

iti //

atha khalu bhikṣavaḥ kāmadhātvīśvarāṇāṃ devakanyānāṃ bodhisattvasya rūpakāyapariniṣpattiṃ dṛṣṭvā etadabhavat - kīdṛśī tvasau kanyā bhaviṣyati yā imaṃ varapravaraśuddhasattvaṃ dhārayiṣyati / tāḥ kautūhalajātā varapravarapuṣpadhūpadīpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaraparigṛhītā divyamanomayātmabhāvapratilabdhāḥ puṇyavipākādhisthānādhisthitāḥ tasmin kṣaṇe 'marapurabhavanādantarhitāḥ kapilāhvaye mahāpuravare udyānaśatasahasraparimaṇḍite rājñaḥ śuddhodanasya gṛhe dhṛtarāṣṭre mahāprāsāde amarabhavanaprakāśe vigalitāmbaradhāriṇyaḥ śubhavimalatejapratimaṇḍitā divyābharaṇastambhitabhujāḥ śayanavaragatāṃ māyādevīmekāṅgulikayopadarśayantyo gaganatalagatāḥ parasparaṃ gāthābhirabhyabhāṣanta -

amarapuragatāna apsarāṇāṃ rūpa manorama dṛṣṭva bodhisattve / matiriyamabhavattadā hi tāsāṃ pramada nu kīdṛśa bodhisattvamātā // lal_5.46 //

tāśca sahitapuṣpamālyahastā upagami veśma nṛpasya jātakāṅkṣā / puṣpa tatha vilepanāṃ gṛhītvā daśanakhaañjalibhirnamasyamānāḥ // lal_5.47 //

vigalitavasanāḥ salīlarūpāḥ karatala dakṣiṇi aṅgulīṃ praṇamya / śayanagata vidarśi māyadevīṃ sādhu nirīkṣatha rūpa mānuṣīṇām // lal_5.48 //

vayamiha abhimanyayāma anye paramamanorama surūpa apsarāṇām / ima nṛpativadhūṃ nirīkṣamāṇā jihma vipaśyatha divya ātmabhāvām // lal_5.49 //

ratiriva sadṛśī guṇānvitā ca jananiriyaṃ pravarāgrapudgalasya / maṇiratana yathā subhājanastha tatha iva bhājana devi devadeve // lal_5.50 //

karacaraṇatalebhi yāvadūrdhvaṃ aṅga mahorama divya ātirekāḥ / prekṣatu nayanānna cāsti tṛptiṃ bhūya praharṣati citta mānasaṃ ca // lal_5.51 //

śaśiriva gagane virājate 'syā vadanu varaṃ ca virāja gātrabhāsā / raviriva vimalā śaśīva dīptā tatha prabha niścarate 'sya ātmabhāvāt // lal_5.52 //

kanakamiva sujātajātarūpā varṇa virocati deviye tathaiva / bhramaravaranikāśa kuntalānī mṛdukasugandhaśravāsya mūrdhajāni // lal_5.53 //

kamaladalanibhe tathāsya netre daśanaviśuddha nabheva jyotiṣāṇi / cāpa iva tanūdarī viśālā pārśva samudgata māṃsi nāsti saṃdhiḥ // lal_5.54 //

gajabhujasadṛśe 'sya ūrujaṅghe jānu sujātvanupūrvamudgatāsya / karatalacaraṇā samā suraktā vyaktamiyaṃ khalu devakanya nānyā // lal_5.55 //

eva bahuvidhaṃ nirīkṣya devīṃ kusuma kṣipitva pradakṣiṇaṃ ca kṛtvā / supiya yaśavatī jinasya mātā punarapi devapuraṃ gatā kṣaṇena // lal_5.56 //

atha caturi caturdiśāsu pālāḥ śakra suyāma tathaiva nirmitāśca / devagaṇa kumbhāṇḍa rākṣasāśca asura mahoraga kinnarāśca vocan // lal_5.57 //

gacchata purato narottamasya puruṣavarasya karotha rakṣaguptim / mā kuruta jage manaḥpradoṣaṃ mā ca karota viheṭha mānuṣāṇām // lal_5.58 //

yatra gṛhavarasmi māyadevī tatra samagra sapāriṣadya sarve / asidhanuśaraśaktikhaṅgahastā gaganatalasmi sthitā nirīkṣayātha // lal_5.59 //

jñātva cyavanakāla devaputrā upagami māyasakāśa hṛṣṭacittā / puṣpa tatha vilepanāṃ gṛhītvā daśanakhaañjalibhirnamasyamānāḥ // lal_5.60 //

cyava cyava hi narendra śuddhasattvā ayu samayo bhavato 'dya vādisiṃha / kṛpakaruṇa janitva sarvaloke asmi adhyeṣama dharmadānahetoḥ // lal_5.61 //

iti //

atha khalu bhikṣavo bodhisattvasya cyavanakālasamaye pūrvasyā diśo bahūni bodhisattvaśatasahasrāṇi sarva ekajātipratibaddhāstuṣitavarabhavanavāsino yena bodhisattvastenopasaṃkrāman bodhisattvasya pūjākarmaṇe / evaṃ daśabhyo digbhyo ekaikasyā diśo bahūni bodhisattvaśatasahasrāṇi sarva ekajātipratibaddhāstuṣitavarabhavanavāsino yena bodhisattvastenopasaṃkrāman bodhisattvasya pūjākarmaṇe / cāturmahārājakāyikebhyo devebhyaścaturaśītyapsaraḥśatasahasrāṇyevaṃ trayatriṃśato yāmebhyastuṣitebhyo nirmāṇaratibhyaḥ paranirmitavaśavartibhyo devebhyaścaturaśītyapsaraḥ - śatasahasrāṇi nānātūryasaṃgītivāditena yena bodhisattvastenopasaṃkrāman bodhisattvasya pūjākarmaṇe //

atha khalu bodhisattvaḥ śrīgarbhasiṃhāsane sarvapuṇyasamudgate sarvadevanāgasaṃdarśane mahākūṭāgāre niṣadya sārdhaṃ bodhisattvairdevanāgayakṣakoṭiniyutaśatasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛtastuṣitavarabhavanāt (vaidya 39) pracalati sma / pracalatā ca bhikṣavo bodhisattvena tathārūpā kāyāt prabhā muktābhūd yayā prabhayā ayaṃ trisāhasramahāsāhasro lokadhāturevaṃ vipulavistīrṇo mahatodāreṇa supracalitapūrveṇa divyaprabhāsamatikrāntenāvabhāsena parisphuṭo 'bhūt / yā api tā lokāntarikā aghā aghasphuṭā andhakārāstamisrā yatremau candrasūryāvevaṃ maharddhikāvevaṃ mahānubhāvāvevaṃ maheśākhyau ābhayā ābhāṃ varṇena varṇaṃ tejasā tejo nābhitapato nābhivirocataḥ, tatra ye sattvā upapannāste svakānapi bāhuprasāritānna paśyanti / tathāpi tasmin samaye mahata udārasyāvabhāsasya prādurbhāvo 'bhūt / ye ca tatra sattvā upapannāste tenaivāvabhāsena sphuṭāḥ samānā anyonyaṃ samyak paśyanti sma / anyonyaṃ saṃjānante sma / evaṃ cāhuḥ - anye 'pi kila bhoḥ sattvā ihopapannāḥ kila bho iti //

ayaṃ ca trisāhasramahāsāhasro lokadhātuḥ ṣaḍvikāramaṣṭādaśamahānimittamabhūt / akampat prākampat saṃprākampat / avedhat prāvedhat saṃprāvedhat / acalat prācalat saṃprācalat / akṣubhyat prākṣubhyat saṃprākṣubhyat / araṇat prāraṇat saṃprāraṇat / agarjat prāgarjat saṃprāgarjat / ante 'vanamati sma, madhye unnamati sma / madhye 'vanamati sma, ante unnamati sma / pūrvasyāṃ diśyavanamati sma, paścimāyāṃ diśyunnamati sma / paścimāyāṃ diśyavanamati sma, pūrvasyāṃ diśyunnamati sma / dakṣiṇasyāṃ diśyavanamati sma, uttarasyāṃ diśyunnamati sma / uttarasyāṃ diśyavanamati sma, dakṣiṇasyāṃ diśyunnamati sma / tasmin samaye harṣaṇīyāstoṣaṇīyāḥ premaṇīyāḥ prasādanīyā avalokanīyāḥ prahlādanīyā nirvarṇanīyā asecanīyā apratikūlā anuttrāsakarāḥ śabdāḥ śrūyante sma / na ca kasyacit sattvasya tasmin kṣaṇe viheṭhā vā trāso vā bhayaṃ vā stambhitatvaṃ vābhūt / na ca bhūyaḥ sūryācandramasorna brahmaśakralokapālānāṃ tasmin kṣaṇe prabhā prajñāyate sma / sarvanarakatiryagyoniyamalokopapannāśca sattvāstasmin kṣaṇe vigataduḥkhā abhūvan sarvasukhasamarpitāḥ / na ca kasyacit sattvasya rāgo bādhate sma, dveṣo vā moho vā, īrṣyā vā mātsaryaṃ vā, māno vā mrakṣo vā, mado vā krodho vā, vyāpādo vā paridāho vā / sarvasattvāstasmin kṣaṇe maitracittā hitacittāḥ parasparaṃ mātāpitṛsaṅgino 'bhūvan / aghaṭṭitāni ca divyamānuṣyakāṇi tūryakoṭiniyutaśatasahasrāṇi manojñaghoṣamutsṛjanti sma / devakoṭīnayutaśatasahasrāṇi pāṇibhiraṃsaiḥ śirobhistaṃ mahāvimānaṃ vahanti sma / tāni cāpsaraḥśatasahasrāṇi svāṃ svāṃ saṃgītiṃ saṃprayujya purataḥ pṛṣṭhato vāmadakṣiṇena ca sthitvā bodhisattvaṃ saṃgītirutasvareṇābhistuvanti sma -

pūrvakarmaśubhasaṃcitasya te dīrgharātrakuśaloditasya te / satyadharmanayaśodhitasya te pūja adya vipulā pravartate // lal_5.62 //

pūrvi tubhya bahukalpakoṭiyo dānu dattu priyaputradhītarā / tasya dānacaritasya tatphalaṃ yena divya kusumāḥ pravarṣitāḥ // lal_5.63 //

ātmamāṃsa tulayitva te vibho so 'bhidattu priyapakṣikāraṇāt / tasya dānacaritasya tatphalaṃ pretaloki labhi pānabhojanam // lal_5.64 //

pūrvi tubhya bahukalpakoṭiyo śīla rakṣitamakhaṇḍanavratam / tasya śīlacaritasya tatphalaṃ yena akṣaṇa apāya śodhitāḥ // lal_5.65 //

pūrvi tubhya bahukalpakoṭiyo kṣānti bhāvita nidānabodhaye / tasya kṣānticaritasya tatphalaṃ maitracitta bhuta devamānuṣāḥ // lal_5.66 //

pūrvi tubhya bahukalpakoṭiyo vīryu bhāvitamalīnamuttamam / tasya vīryacaritasya tatphalaṃ yena kāyu yatha meru śobhate // lal_5.67 //

pūrvi tubhya bahukalpakoṭiyo dhyāna dhyāyita kileśadhyeṣaṇāt / tasya dhyānacaritasya tatphalaṃ yena kleśa jagato na bādhate // lal_5.68 //

pūrvi tubhya bahukalpakoṭiyo prajña bhāvita kileśachedanī / tasya prajñacaritasya tatphalaṃ yena ābha paramā virocate // lal_5.69 //

maitravarmita kileśasūdanā sarvasattvakaruṇāya udgatā / modiprāpta paramā upekṣakā brahmabhūta sugatā namo 'stu te // lal_5.70 //

prajña ulkaprabha tejasodgatā sarvadoṣatamamohaśodhakā / cakṣubhūta trisahasrināyakā mārgadeśika mune namo 'stu te // lal_5.71 //

ṛddhipādavarabhijñakovidā satyadarśi paramārthi śikṣitā / tīrṇa tārayasi anyaprāṇino dāśabhūta sugatā namo 'stu te // lal_5.72 //

sarvopāyavarabhijñakovidā darśayasi cyutimacyuticyutim / lokadharmabhavanābhivartase no ca loki kvaci opalipyase // lal_5.73 //

lābha teṣa paramā acintiyā yeṣu darśana śravaṃ ca eṣyase / kiṃ punaḥ śṛṇuya yo tidharmatāṃ śraddha prīti vipulā janeṣyase // lal_5.74 //

jihma sarva tuṣitālayo bhuto jambudvīpi puri yo udāgataḥ / prāṇikoṭinayutā acintiyāṃ bodhayiṣyasi prasupta kleśato // lal_5.75 //

ṛddha sphīta puramadya bheṣyatī devakoṭinayutaiḥ samākulam / apsarobhi turiyairnināditaṃ rājagehi madhuraṃ śruṇiṣyati // lal_5.76 //

puṇyatejabharitā śubhakarmaṇā nāri sā paramarūpaupetā / yasya putra ayameva samṛddhaḥ tisraloki abhibhāti śīriye // lal_5.77 //

no bhuyo puravarasmi dehināṃ lobhadoṣakalahā vivādakā / sarva maitramanasaḥ sagauravā bhāvino naravarasya tejasā // lal_5.78 //

rājavaṃśa nṛpateḥ pravardhate cakravartikularājasaṃbhavaḥ / bheṣyate kapilasāhvayaṃ puraṃ ratnakoṣabharitaṃ susamṛddham // lal_5.79 //

yakṣarākṣasakumbhāṇḍaguhyakā devadānavagaṇāḥ saindrakāḥ / ye sthitā naravarasya rakṣakāḥ teṣu mokṣa nacireṇa bheṣyate // lal_5.80 //

puṇyupārjitu stavitva nāyakaṃ premagauravamupasthapisva nā / sarva bodhi pariṇāmayāmahe kṣipra bhoma yatha tvaṃ narottama // lal_5.81 //

iti //

iti śrīlalitavistare pracalaparivarto nāma pañcamo 'dhyāyaḥ //

start parivarta 6

garbhāvakrāntiparivartaḥ ṣaṣṭhaḥ /

iti hi bhikṣavaḥ śiśirakālavinirgate vaiśākhamāse viśākhānakṣatrānugate ṛtupravare vasantakālasamaye taruvarapatrākīrṇe varapravarapuṣpasaṃkusumite śītoṣṇatamorajovigate mṛduśādvale susaṃsthite tribhuvanajyeṣṭho lokamahito vyavalokya ṛtukālasamaye pañcadaśyāṃ pūrṇamāsyāṃ poṣadhagṛhītāyā mātuḥ puṣyanakṣatrayogena bodhisattvastuṣitavarabhavanāccyutvā smṛtaḥ saṃprajānan pāṇḍuro gajapoto bhūtvā ṣaḍdanta indragopakaśirāḥ suvarṇarājīdantaḥ sarvāṅgapratyaṅgo 'hīnendriyo jananyā dakṣiṇāyāṃ kukṣāvavakrāmat / avakrāntaśca sa dakṣiṇāvacaro 'bhūnna jātu vāmāvacaraḥ / māyādevī sukhaśayanaprasuptā imaṃ svapnamapaśyat -

himarajatanibhaśca ṣaḍviṣāṇaḥ sucaraṇa cārubhujaḥ suraktaśīrṣaḥ / udaramupagato gajapradhāno lalitagatirdṛḍhavajragātrasaṃdhiḥ // lal_6.1 //

na ca mama sukha jātu evarūpaṃ dṛṣṭamapi śrutaṃ nāpi cānubhūtam / kāyasukhacittasaukhyabhāvā yathariva dhyānasamāhitā abhūvam // lal_6.2 //

atha khalu māyādevī ābharaṇavigalitavasanā prahlāditakāyacittā prītiprāmodyaprasādapratilabdhā śayanavaratalādutthāya nārīgaṇaparivṛtā puraskṛtā prāsādavaraśikharādavatīrya yenāśokavanikā tenopajagāma / sā aśokavanikāyāṃ sukhopaviṣṭā rājñaḥ śuddhodanasya dūtaṃ preṣayati sma - āgacchatu devo devī te draṣṭukāmeti //

atha sa rājā śuddhodanastadvacanaṃ śrutvā praharṣitamanā ākampitaśarīro bhadrāsanādutthāya amātyanaigamapārṣadyabandhujanaparivṛto yenāśokavanikā tenopasaṃkrāmat, upasaṃkrāntaśca na śaknoti sma aśokavanikāṃ praveṣṭum / gurutaramivātmānaṃ manyate sma / aśokavanikādvāre sthito muhūrtaṃ saṃcintya tasyāṃ velāyāmimāṃ gāthāmabhāṣata -

na smari raṇaśauṇḍi mūrdhasaṃsthasya mahyam eva guru śarīraṃ manyamī yādṛśo 'dya / svakulagṛhamadya na prabhomi praveṣṭuṃ kimiha mama bhave 'ṅgo kānva pṛccheya cāham // lal_6.3 //

iti //

atha khalu śuddhāvāsakāyikā devaputrā gaganatalagatā ardhakāyamabhinirmāya rājānaṃ gāthayādhyabhāṣanta -

vratatapaguṇayuktastisralokeṣu pūjyo maitrakaruṇalābhī puṇyajñānābhiṣiktaḥ / tuṣitapuri cyavitvā bodhisattvo mahātmā nṛpati tava sutatvaṃ māyakukṣaupapannaḥ // lal_6.4 //

daśanakha tada kṛtvā svaṃ śiraṃ kampayanto nṛpatiranupraviṣṭaścitrikārānuyuktaḥ / māya tada nirīkṣya mānadarpopanītāṃ vadahi kurumi kiṃ te kiṃ prayogo bhaṇāhi // lal_6.5 //

devyāha -

himarajatanikāśaścandrasūryātirekaḥ sucaraṇa suvibhaktaḥ ṣaḍviṣāṇo mahātmā / gajavaru dṛḍhasaṃdhirvajrakalpaḥ surūpaḥ udari mama praviṣṭastasya hetuṃ śruṇuṣva // lal_6.6 //

vitimira trisahasrāṃ paśyamī bhrājamānāṃ devanayuta devā ye stuvantī sayānā / na ca mama khiladoṣo naiva roṣo na moho dhyānasukhasamaṅgī jānamī śāntacittā // lal_6.7 //

sādhu nṛpati śīghraṃ brāhmaṇānānayāsmin vedasupinapāṭhā ye gṛheṣū vidhijñāḥ / supinu mama hi yemaṃ vyākarī tattvayuktaṃ kimida mama bhaveyā śreyu pāpaṃ kulasya // lal_6.8 //

vacanamimu śruṇitvā pārthivastatkṣaṇena brāhmaṇa kṛtavedānānayacchāstrapāṭhān / māya purata sthitvā brāhmaṇānāmavocat supina mayi ha dṛṣṭastasya hetuṃ śṛṇotha // lal_6.9 //

brāhmaṇā āhuḥ - brūhi devi tvayā kīdṛśaṃ svapnaṃ dṛṣṭam / śrutvā jñāsyāmaḥ /

devyāha -

himarajatanikāśaścandrasūryātirekaḥ sucaraṇa suvibhaktaḥ ṣaḍviṣāṇo mahātmā / gajavaru dṛḍhasaṃdhirvajrakalpaḥ surūpaḥ udari mama praviṣṭastasya hetuṃ śṛṇotha // lal_6.10 //

vacanamimu śruṇitvā brāhmaṇā evamāhuḥ prīti vipula cintyā nāsti pāpaṃ kulasya / putra tava janesī lakṣaṇairbhūṣitāṅgaṃ rājakulakulīnaṃ cakravarti mahātmaṃ // lal_6.11 //

sa ca pura vijahitvā kāmarājyaṃ ca gehaṃ pravrajita nirapekṣaḥ sarvalokānukampī / buddho bhavati eṣo dakṣiṇīyastriloke amṛtarasavareṇā tarpayet sarvalokam // lal_6.12 //

vyākaritva giraṃ saumyāṃ bhuktvā pārthivabhojanam / ācchādanāni codgṛhya prakrāntā brāhmaṇāstataḥ // lal_6.13 //

iti hi bhikṣavo rājā śuddhodano brāhmaṇebhyo lakṣaṇanaimittikavaipañcakebhyaḥ svapnādhyāyīpāṭhakebhyaḥ pratiśrutya hṛṣṭastuṣṭa udagra āttamanāḥ pramuditaḥ prītisaumanasyajātastān brāhmaṇān prabhūtena khādanīyabhojanīyāsvādanīyena saṃtarpya saṃpravāryācchādanāni ca datvā visarjayati sma / tasyāṃ velāyāṃ kapilavastuni mahānagare caturṣu nagaradvāreṣu sarvanagaracatvaraśṛṅgāṭakeṣu ca dānaṃ dāpayati sma annamannārthikebhyaḥ, pānaṃ pānārthikebhyaḥ, vastrāṇi vastrārthikebhyaḥ, yānāni yānārthikebhyaḥ / evaṃ gandhamālyavilepanaśayyopāśrayaṃ prājīvikaṃ prājīvikārthibhyo yāvadeva bodhisattvasya pūjākarmaṇe //

atha khalu bhikṣavo rājñaḥ śuddhodanasyaitadabhavat - katamasmin gṛhe māyādevī sukhamanupakliṣṭā viharediti / atha tatkṣaṇameva catvāro mahārājāno rājānaṃ śuddhodanamupasaṃkramyaivamāhuḥ -

alpotsuko deva bhava sukhaṃ tiṣṭha upekṣako / vayaṃ hi bodhisattvasya veśma vai māpayāmahe // lal_6.14 //

atha khalu śakro devānāmindro rājānaṃ śuddhodanamupasaṃkramyaivamāha -

hīnā vimānā pālānāṃ trayatriṃśānamuttamāḥ / vaijayantasamaṃ veśma bodhisattvasya dāmyaham // lal_6.15 //

atha khalu suyāmo devaputro rājānaṃ śuddhodanamusaṃkramyaivamāha -

madīyaṃ bhavanaṃ dṛṣṭvā vismitāḥ śakrakoṭayaḥ / suyāmabhavanaṃ śrīmadbodhisattvasya dāmyaham // lal_6.16 //

atha khalu saṃtuṣito devaputro rājānaṃ śuddhodanamupasaṃkramyaivamāha -

yatraiva uṣitaḥ pūrvaṃ tuṣiteṣu mahāyaśāḥ / tadeva bhavanaṃ ramyaṃ bodhisattvasya dāmyaham // lal_6.17 //

atha khalu sunirmito devaputro rājānaṃ śuddhodanamupasaṃkramyaivamāha -

manomayamahaṃ śrīmadvaśma tadratanāmayam / bodhisattvasya pūjārthamupaneṣyāmi pārthiva // lal_6.18 //

atha khalu paranirmitavaśavartī devaputro rājānaṃ śuddhodanamupasaṃkramyaivamāha - yāvantaḥ kāmadhātusthā vimānāḥ śobhanāḥ kvacit / bhābhiste madvimānasya bhavantyabhihataprabhāḥ // lal_6.19 // tat prayacchāmyahaṃ śrīmadveśma ratnamayaṃ śubham / bodhisattvasya pūjārthamānayiṣyāmi pārthiva // lal_6.20 //

divyaiḥ puṣpaiḥ samākīrṇaṃ divyagandhopavāsitam / upanāmayiṣye vipulaṃ yatra devī vasiṣyati // lal_6.21 //

iti hi bhikṣavaḥ sarvaiḥ kāmāvacarraidaiveśvarairbodhisattvasya pūjārthaṃ kapilāhvaye mahāpuravare svakasvakāni gṛhāṇi māpitānyabhūvan / rājñā capi śuddhodanena manuṣyātikrāntaṃ divyāsaṃprāptaṃ gṛhataraṃ pratisaṃskāritamabhūt / tatra bodhisattvo mahāsattvo mahāvyūhasya samādheranubhāvena sarveṣu teṣu gṛheṣu māyādevīmupadarśayati sma / abhyantaragataśca bodhisattvo māyādevyāḥ kukṣau dakṣiṇe pārśve paryaṅkamābhujya niṣaṇṇo 'bhūt / sarve ca te deveśvarā ekaikamevaṃ saṃjānīte sma - mamaiva gṛhe bodhisattvamātā prativasati nānyatreti //

tatredamucyate -

mahāvyūhāya sthitaḥ samādhiye acintiyā nirmita nirmiṇitvā / sarveṣa devānabhiprāya pūritā nṛpasya pūrṇaśca tadā manorathaḥ // lal_6.22 //

atha khalu tasyāṃ devaparṣadi keṣāṃciddevaputrāṇāmetadabhavat - ye 'pi tāvaccāturmahārājakāyikā devāste 'pi tāvanmanuṣyāśrayagatatvena nirvidyāpakramanti / kaḥ punarvādo ye tadanye udāratamā devāḥ trāyatriṃśā vā yāmā vā tuṣitā vā / tatkathaṃ hi nāma sarvalokābhyudgato bodhisattvaḥ śucirnirāmagandhaḥ sattvaratnaḥ saṃtuṣitāddevanikāyāccyutvā durgandhe manuṣyāśraye daśamāsān mātuḥ kukṣau sthita iti //

atha khalvāyuṣmānānando buddhānubhāvena bhagavantametadavocat - āścaryaṃ bhagavan yāvajjugupsanīyaśca mātṛgrāmastathāgatenokto yāvadrāgacaritaśca / idaṃ tu bhagavan āścaryataram / kathaṃ hi nāma sarvalokābhyudgato bhagavān pūrvaṃ bodhisattvabhūta eva tuṣitāddevanikāyāccyavitvā manuṣyāśraye (durgandhe) māturdakṣiṇe (pārśve) kukṣāvupapanna iti / nāhaṃ bhagavan idamutsahe evaṃ vaktaṃ yathaiva pūrve bhagavatā vyākṛtamiti / bhagavānāha - icchasi tvamānanda ratnavyūhaṃ bodhisattvaparibhogaṃ draṣṭuṃ yo mātuḥ kukṣigatasya bodhisattvasya paribhogo 'bhūt / ānanda āha - ayamasya bhagavan kālaḥ, ayaṃ sugata samayaḥ, yattathāgatastaṃ bodhisattvaparibhogamupadarśayed yaṃ dṛṣṭvā prītiṃ vetsyāmaḥ //

atha khalu bhagavāṃstathārūpanimittamakarot, yad brahmā sahāpatiḥ sārdhamaṣṭaṣaṣṭibrahmaśatasahasrairbrahmaloke 'ntarhito bhagavataḥ purataḥ pratyasthāt / sa bhagavataḥ pādau śirasābhivandya bhagavantaṃ tripradakṣiṇīkṛtyaikānte 'sthāt prāñjalībhūto bhagavantaṃ namasyan / tatra khalu bhagavān jānanneva brahmāṇaṃ sahāpatimāmantrayate sma - gṛhītastvayā brahman sa bodhisattvaparibhogo daśamāsiko yo mama pūrvaṃ bodhisattvabhūtasya mātuḥ kukṣigatasyābhūt / brahmā āha - evametadbhagavan, evametat sugata / bhagavānāha - kva sa idānīṃ brahman? upadarśaya tam / brahmā cāha - brahmaloke sa bhagavan / bhagavānāha - tena hi tvaṃ brahman upadarśaya taṃ daśamāsikaṃ bodhisattvaparibhogam, jñāsyanti kiyatsaṃskṛtamiti //

atha khalu brahmā sahāpatistān brāhmaṇānetadavocat - tiṣṭhatu tāvadbhavanto yāvadvayaṃ ratnavyūhaṃ bodhisattvaparibhogamānayiṣyāmaḥ //

atha khalu brahmā sahāpatirbhagavataḥ pādau śirasābhivanditvā bhagavataḥ purato 'ntarhitastatkṣaṇameva brahmaloke pratyasthāt //

atha khalu brahmā sahāpatiḥ subrahmāṇaṃ devaputrametadavocat - gaccha tvaṃ mārṣā ito brahmalokamupādāya yāvattrāyatriṃśadbhavanam - śabdamudīraya, ghoṣamanuśrāvaya / ratnavyūhaṃ bodhisattvaparibhogaṃ vayaṃ tathāgatasyāntikamupanāmayiṣyāmaḥ / yo yuṣmākaṃ draṣṭukāmaḥ sa śīghramāgacchatviti //

atha khalu brahmā sahāpatiścaturaśītyā devakoṭyā nayutaśatasahasraḥ sārdhaṃ taṃ ratnavyūhaṃ bodhisattvaparibhogaṃ parigṛhya mahati brāhme vimāne triyojanaśatike pratiṣṭhāpyānekairdaivakoṭīnayutaśatasahasraiḥ samantato 'nuparivārya jambūdvīpamavatārayati sma //

tena khalu punaḥ samayena kāmāvacarāṇāṃ devānāṃ mahāsaṃnipāto 'bhūt bhagavatsakāśe gantum / sa khalu puna ratnavyūho bodhisattvaparibhogo divyairvastrairdivyairmālyairdivyairgandhairdivyaiḥ puṣpairdivyairvādyairdivyaiśca paribhaugairabhisaṃskṛto 'bhūt / tāvanmaheśākhyaiśca devaiḥ parivṛto 'bhūd yacchakro devānāmindraḥ sumerau(samudre) sthitvā dūrata eva mukhe tālacchatrakaṃ dattvā śīrṣavyavalokanenānuvilokayati sma unmeṣadhyāyikayā vā / na ca śaknoti sma draṣṭum / tatkasmāt? maheśākhyā hi devā brāhmaṇāḥ / itarāstrāyatriṃśā yāmāstuṣitā nirmāṇaratayaḥ paranirmitavaśavartinaḥ / kaḥ punarvādaḥ śakro devānāmindraḥ / mohaṃ te vai yānti sma //

atha khalu bhagavāṃstaṃ divyaṃ vādyanirghoṣamantardhāpayati sma / tatkasmāt? yatsahaśravaṇādeva jāmbudvīpakā manuṣyā unmādamāpatsyanta iti //

atha khalu catvāro mahārājānaḥ śakraṃ devānāmindramupasaṃkramyaivamāhuḥ - kathaṃ devānāmindra kariṣyāmo na labhāmahe ratnavyūhaṃ bodhisattvaparibhogaṃ draṣṭum / sa tānavocat - kimahaṃ mārṣāḥ kariṣyāmi? ahamapi na labhe draṣṭum / api tu khalu punarmārṣā bhagavatsamīpamupanītaṃ drakṣyāmaḥ / te tadā āhuḥ - tena hi devānāmindra tathā kuru yathāsya kṣipraṃ darśanaṃ bhavet / śakra āha - āgamayata mārṣā muhūrtaṃ yāvadatikrāntātikrāntatamā devaputrā bhagavantaṃ pratisaṃmodayante sma / tadekānte sthitvā śīrṣonmiñjitakayā bhagavantamanuvilokayanti sma //

atha khalu brahmā sahāpatiḥ sārdhaṃ taiścaturaśītyā devakoṭīnayutaśatasahasraistaṃ ratnavyūhaṃ bodhisattvaparibhogaṃ gṛhītvā yena bhagavāṃstenopasaṃkrāmayati sma / sa khalu puna ratnavyūho bodhisattvaparibhogo 'bhirūpaḥ prāsādiko darśanīyaścaturasraścatuṣṭhūṇaḥ / upariṣṭācca kūṭāgārasamalaṃkṛtaḥ / evaṃpramāṇaḥ tadyathāpi nāma ṣaṇmāsajāto

dāraka uccaistvena / tasya khalu punaḥ kūtāgārasya madhye paryaṅkaḥ prajñaptaḥ tadyathāpi nāma ṣaṇmāsajātasya dārakasya bhittīphalakaḥ / sa khalu puna ratnavyūho bodhisattvaparibhoga evaṃ varṇasaṃsthāno yasya na kaścit sadevake loke samārake sabrahmake sadṛśo 'sti ākṛtyā vā varṇena vā / devāḥ khalvapi taṃ dṛṣṭvā āścaryaprāptā abhuvan / cakṣūṃṣi teṣāṃ vibhramanti sma / sa ca tathāgatasyāntika upanīto 'tīva bhāsate tapati virocate sma / tadyathāpi nāma dvinirdhāntaṃ suvarṇaṃ kuśalena karmakāreṇa supariniṣṭhitamapagatakācadoṣam, evaṃ (tasmin samaye) sa kūṭāgāro virājate sma / tasmin khalu punarbodhisattvaparibhoge paryaṅkaḥ prajñapto yasya sadevake loke nāsti kaścit sadṛśo varṇena vā saṃsthānena vā anyatra kambugrīvāyā (vaidya 49) bodhisattvasya / yat khalu mahābrahmaṇā cīvaraṃ prāvṛtamabhūt, tattasya bodhisattvaparyaṅkasyāgrato na bhāsate sma tadyathāpi nāma vātavṛṣṭyābhihataḥ kṛṣṇakambalaḥ / sa khalu punaḥ kūṭāgāra uragasāracandanamayo yasyaikasuvarṇadharaṇī sāhasraṃ lokadhātuṃ mūlyaṃ kṣamate, tathāvidhenoragasāracandanena sa kūṭāgāraḥ samantādanupaliptaḥ / tādṛśa eva dvitīyaḥ kūṭāgāraḥ kṛto yastasmin prathame kūṭāgāre 'bhyantarataḥ asakto 'baddhasthitaḥ / tādṛśa eva tṛtīyo 'pi kūṭāgāro yastasmin dvitīye kūṭāgāre 'bhyantare 'sakto 'baddhasthitaḥ / sa ca paryaṅkastasmin gandhamaye tṛtīye kūṭāgāre vyavasthitaḥ saṃpraticchannaḥ / tasya khalu punaruragasāracandanasyaivaṃrūpo varṇaḥ tadyathāpi nāma abhijātasya nīlaivaḍūryasya / tasya khalu punargandhakūṭāgārasyopari samantādyāvanti kāniciddivyātikrāntāni puṣpāṇi santi, tāni sarvāṇi tasmin kūṭāgāre bodhisattvasya pūrvakuśalamūlavipākenānuprāptānyeva jāyante sma / sa khalu puna ratnavyūho bodhisattvaparibhogo dṛḍhasāro 'bhedyo vajropamaḥ sparśena ca kācilindikasukhasaṃsparśaḥ / tasmin khalu puna ratnavyūhe bodhisattvaparibhoge ye kecit kāmāvacarāṇāṃ devānāṃ bhavanavyūhāste sarve tasmin saṃdṛśyante sma //

yāmeva ca rātriṃ bodhisattvo mātuḥ kukṣimavakrāntastāmeva rātrimadha āpaskandhamupādāya aṣṭaṣaṣṭiyojanaśatasahasrāṇi mahāpṛthivīṃ bhittvā yāvad brahmalokaṃ padmabhyudgatamabhūt / na ca kaścittaṃ padmaṃ paśyati sma anyatra sārathinarottamāddaśaśatasāhasrikācca mahābrahmaṇaḥ / yacceha trisāhasramahāsāhasralokadhātāvojo vā maṇḍo va raso vā, tatsarvaṃ tasmin mahāpadme madhubinduḥ saṃtiṣṭhate sma //

tamenaṃ mahābrahmā śubhe vaiḍūryabhājane prakṣipya bodhisattvasyopanāmayati sma / taṃ bodhisattvaḥ parigṛhya bhuṅkte sma mahābrahmaṇo 'nukampāmupādāya / nāsti sa kaścit sattvaḥ sattvanikāye yasya sa ojobinduḥ paribhuktaḥ samyak sukhena pariṇāmedanyatra caramabhavikādbodhisattvāt sarvabodhisattvabhūmiparipūrṇāt / kasya ca karmaṇo vipākena sa ojobindurbodhisattvasyopatiṣṭhate sma? dīrgharātraṃ khalvapi bodhisattvena pūrvaṃ bodhisattvacaryāṃ caratā glānebhyaḥ sattvebhyo bhaiṣajyaṃ dattamāśatparāṇāṃ sattvānāmāśāḥ paripūritāḥ, śaraṇāgatāśca na parityaktāḥ, nityaṃ cāgrapuṣpamagraphalamagrarasaṃ tathāgatebhyastathāgatacaityebhyastathāgataśrāvakasaṃghebhyo mātāpitṛbhyaśca dattvā paścādātmanā paribhuktam / tasya karmaṇo vipākena mahābrahmā bodhisattvasya taṃ madhubindumupanāmayati sma //

tasmin khalu punaḥ kūṭāgāre yāni kānicit santyatikrāntātikrāntāni māyāguṇaratikrīḍāsamavasṛtasthānāni, tāni sarvāṇi tasmin prādurbhāvāni saṃdṛśyante sma bodhisattvasya pūrvakarmavipākena //

tasmin khalu puna ratnavyūhe bodhisattvaparibhoge śatasahasravyūhaṃ nāma vāsoyugaṃ prādurbhūtam / na sa kaścitsattvaḥ sattvanikāye saṃvidyate yasya tatprādurbhavedanyatra caramabhavikād bodhisattvāt / (vaidya 50) na ca te kecana udārodārā rūpaśabdagandharasasparśā ye tasmin kūṭāgāre na saṃdṛśyante sma / sacetkūṭāgāraparibhoga evaṃ suparibhoga evaṃ supariniṣpannaḥ sāntarabahirevaṃ supariniṣṭhita evaṃ mṛdukaśca / tadyathāpi nāma kācilindikasukhasaṃsparśo nidarśanamātreṇa, na tu tasyopamā saṃvidyate / dharmatā khalveṣā bodhisattvasya pūrvakeṇa ca praṇidhānena iyaṃ cetanā ṛddhāvavaśyaṃ bodhisattvena mahāsattvena manuṣyaloka upapattavyamabhiniṣkramya cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya dharmacakraṃ pravartayitavyam / yasyā mātuḥ kukṣāvupapattirbhavati, tasyā dakṣiṇe kukṣāvādita eva ratnavyūhakūṭāgāro 'bhinirvartate / paścādbodhisattvastuṣitebhyaścyuttvā tasmin kūṭāgāre paryaṅkaniṣaṇṇaḥ saṃbhavati / na hi caramabhavikasya bodhisattvasya kalalārbudaghanapeśībhāvaṃ kāyaḥ saṃtiṣṭhate sma / atha tarhi sarvāṅgapratyaṅgalakṣaṇasaṃpannaḥ saṃniṣaṇṇa eva prādurbhavati / svapnāntaragatā ca bodhisattvamātā māyādevī mahānāgakuñjaramavakrāntaṃ saṃjānīte sma //

tasya khalu punastathā niṣaṇṇasya śakro devānāmindraścatvāraśca mahārājāno 'ṣṭāviṃśatiśca mahāyakṣasenāpatayo guhyakādhipatiśca nāma yakṣakulaṃ yato vajrapāṇerutpattiste bodhisattvaṃ mātuḥ kukṣigataṃ viditvā satataṃ samitamanubaddhā bhavanti sma / santi khalu punaścatasro bodhisattvaparicārakā devatāḥ - utkhalī ca nāma samutkhalī ca nāma dhvajavatī ca nāma prabhāvatī ca nāma / tā api bodhisattvaṃ mātuḥ kukṣigataṃ viditvā satataṃ samitaṃ rakṣanti sma / śakro 'pi devānāmindraḥ sārdhaṃ pañcamātrairdevaputraśatairbodhisattvaṃ mātuḥ kukṣigataṃ jñātvā satataṃ samitamanubadhnāti sma //

bodhisattvasya khalu punarmātuḥ kukṣigatasya kāyastathāvidho 'bhūt, tadyathāpi nāma parvatamūrdhani rātrāvandhakāratamisrāyāṃ mahānagniskandho yojanādapi dṛśyate sma, yāvat pañcabhyā yojanebhyo dṛśyate sma / evameva bodhisattvasya mātuḥ kukṣigatasyātmabhāvo 'bhinirvṛtto 'bhūt prabhāsvaro 'bhirūpaḥ prāsādiko darśanīyaḥ / sa tasmin kūṭāgāre paryaṅkaniṣaṇṇo 'tīva śobhate sma / vaiḍūryapratyuptamivābhijātaṃ jātarūpam / bodhisattvasya mātā ca nidhyāya sthitā paśyati sma kukṣigataṃ bodhisattvam / tadyathāpi nāma mahato 'bhrakūṭādvidyuto niḥsṛtya mahāntamavabhāsaṃ saṃjanayanti, evameva bodhisattvo mātuḥ kukṣigataḥ śriyā tejasā varṇena ca taṃ prathamaṃ ratnakūṭāgāramavabhāsayati sma / avabhāsya dvitīyaṃ gandhakūṭāgāramavabhāsayati sma / dvitīyaṃ gandhakūṭāgāramavabhāsya tṛtīyaṃ ratnakūṭāgāramavabhāsayati sma / tṛtīyaṃ ratnakūṭāgāramavabhāsya sarvāvantaṃ māturātmabhāvamavabhāsayati sma / tamavabhāsya yatra cāsane niṣaṇṇo bhavati sma tadavabhāsayati sma / tadavabhāsya sarvaṃ gṛhamavabhāsayati sma / sarvaṃ gṛhamavabhāsya gṛhasyopariṣṭānniḥsṛtya pūrvāṃ diśamavabhāsayati sma / evaṃ dakṣiṇāṃ paścimāṃ uttarāmadha ūrdhvaṃ samantāddaśadiśaḥ krośamātramekaikasyāṃ diśi mātuḥ kukṣigato bodhisattvaḥ śriyā tejasā varṇena cāvabhāsayati sma //

āgacchanti sma khalu punarbhikṣavaścatvāro mahārājāno 'ṣṭāviṃśacca mahāyakṣasenāpatayaḥ sārdhaṃ pañcamātrayakṣaśataiḥ pūrvāhṇakālasamaye bodhisattvasya darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravaṇāya ca / tadā bodhisattvastānāgatān viditvā dakṣiṇaṃ pāṇimabhyutkṣipya ekāṅgulikayā āsanānyupadarśayati sma / niṣīdanti sma te lokapālādayo yathāprajñapteṣvāsaneṣu / paśyanti sma bodhisattvaṃ mātuḥ kukṣigataṃ jātarūpamiva vigrahaṃ hastaṃ cālayantaṃ vicālayantam utkṣipantaṃ pratiṣṭhāpayantam / te prītiprāmodyaprasādapratilabdhā bodhisattvaṃ namaskurvanti sma / niṣaṇṇāṃśca tān viditvā bodhisattvo dharmyayā kathayā saṃdarśayati sma samādāpayati sma samuttejayati sma saṃpraharṣayati sma / yadā ca prakramitukāmā bhavanti tadā bodhisattvasteṣāṃ cetasaiva vicintitaṃ vijñāya dakṣiṇaṃ pāṇimutkṣipya saṃcārayati sma / saṃcārya vicārayati sma / mātaraṃ ca na bādhate sma / tadā teṣāṃ caturṇāṃ mahārājānāmevaṃ bhavati sma - visarjitāḥ sma vayaṃ bodhisattveneti / te bodhisattvaṃ bodhisattvamātaraṃ ca tripradakṣiṇīkṛtya prakrāmanti sma / ayaṃ heturayaṃ pratyayo yadbodhisattvo rātryāṃ praśāntāyāṃ dakṣiṇaṃ pāṇiṃ saṃcārya vicārayati sma / vicārya punarapi smṛtaḥ saṃprajānaṃstaṃ pāṇiṃ pratiṣṭhāpayati sma / punaraparaṃ yadā bodhisattvasya keciddarśanāyāgacchanti sma striyo vā puruṣo vā dārako vā dārikā vā, tān bodhisattvaḥ pūrvatarameva pratisaṃmodayate sma, paścādbodhisattvasya mātā //

iti hi bhikṣavo bodhisattvo mātuḥ kukṣigataḥ san sattvān pratisaṃmodanakuśalo bhavati smeti / na ca kaściddevo vā nāgo vā yakṣo vā manuṣyo vā amanuṣyo vā yaḥ śaknoti sma bodhisattvaṃ pūrvataraṃ pratisaṃmoditum / atha tarhi bodhisattva eva tāvat pūrvataraṃ pratisaṃmodate sma, paścādbodhisattvamātā //

nirgate khalu punaḥ pūrvāhṇakālasamaye madhyāhnakālasamaye pratyupasthite atha khalu śakro devānāmindro niṣkrāntaḥ / abhiniṣkrāntāśca trāyatriṃśaddevaputrā bodhisattvasya darśanāya vandanāya paryupāsanāya / dharmaśravaṇāya cāgacchanti sma / tāṃśca bodhisattvo dūrata evāgacchato dṛṣṭvā dakṣiṇaṃ suvarṇavarṇaṃ bāhuṃ prasārya śakraṃ devānāmindraṃ devāṃśca trāyatriṃśān pratisaṃmodate sma / ekāṅgulikayā cāsanānyupadarśayati sma / na ca śaknoti sma bhikṣavaḥ śakro devānāmindro bodhisattvasyājñāṃ pratiroddhum / niṣīdati sma śakro devānāmindrastadanye ca devaputrā yathāprajñapteṣvāsaneṣu / tān bodhisattvo niṣaṇṇān viditvā dharmyayā kathayā saṃdarśayati sma samādāpayati sma samuttejayati sma saṃpraharṣayati sma / yena ca bodhisattvaḥ pāṇiṃ saṃcārayati sma, tanmukhā bodhisattvamātā bhavati sma / tatasteṣāmevaṃ bhavati sma - asmābhiḥ sārdhaṃ bodhisattvaḥ saṃmodate sma / ekaikaścaivaṃ saṃjānīte sma - mayaiva sārdhaṃ bodhisattvaḥ saṃlapati, māmeva pratisaṃmodate sma iti //

tasmin khalu punaḥ kūṭāgāre śakrasya devānāmindrasya trāyatriṃśānāṃ devānāṃ ca pratibhāsaḥ saṃdṛśyate sma / na khalu punaranyatraivaṃ pariśuddho bodhisattvaparibhogo bhavati yathā mātuḥ kukṣigatasya bodhisattvasya / yadā ca bhikṣavaḥ śakro devānāmindrastadanye ca devaputrāḥ prakramitukāmā bhavanti sma, tadā bodhisattvasteṣāṃ cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya dakṣiṇaṃ pāṇimutkṣipya saṃcārayanti sma / saṃcārya vicārya punarapi smṛtaḥ saṃprajānan pratiṣṭhāpayati sma / mātaraṃ ca na bādhate sma / tadā śakrasya devānāmindrasyānyeṣāṃ ca trāyatriṃśānāṃ devānāmevaṃ bhavati sma - visarjitā vayaṃ bodhisattveneti / te bodhisattvaṃ bodhisattvamātaraṃ ca tripradakṣiṇīkṛtya prakrāmanti sma //

nirgate ca khalu punarbhikṣavo madhyāhnakālasamaye sāyāhnakālasamaye pratyupasthite atha khalu brahmā sahāpatiranekairbrahmakāyikairdevaputraśatasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛtastaṃ divyamojobindumādāya yena bodhisattvastenopasaṃkrāmati sma bodhisattvaṃ draṣṭuṃ vandituṃ paryupāsituṃ dharmaṃ ca śrotum / samanvāharati sma bhikṣavaḥ bodhisattvo brahmāṇaṃ sahāpatimāgacchantaṃ saparivāram / punareva ca bodhisattvo dakṣiṇaṃ suvarṇavarṇapāṇimutkṣipya brahmāṇaṃ sahāpatiṃ brahmakāyikāṃśca devaputrān pratisaṃmodate sma / ekāṅgulikayā cāsanānyupadarśayati sma / na ca śaktirasti bhikṣavo brahmaṇaḥ sahāpaterbodhisattvasyājñāṃ pratiroddhum / niṣīdati sma bhikṣavo brahmā sahāpatistadanye ca brahmakāyikā devaputrā yathāprajñapteṣvāsaneṣu / tān bodhisattvo niṣaṇṇān viditvā dharmyayā kathayā saṃdarśayati sma samādāpayati sma samuttejayati sma saṃpraharṣayati sma / yena ca bodhisattvaḥ pāṇiṃ saṃcārayati sma, tanmukhaiva māyādevī bhavati sma / tatasteṣāmekaikasyaivaṃ bhavati sma - mayā sārdhaṃ bodhisattvaḥ saṃlapati, māmeva pratisaṃmodate sma iti / yadā ca brahmā sahāpatistadanye ca brahmakāyikā devaputrā gantukāmā bhavanti sma, tadā bodhisattvasteṣāṃ cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya dakṣiṇaṃ suvarṇavarṇaṃ bāhumutkṣipya saṃcārayati sma / saṃcārya vicārayati sma / saṃcārya vicārya avasādatākāreṇa pāṇiṃ saṃcārayati sma / mātaraṃ ca na bādhate sma / tato brahmaṇaḥ sahāpatestadanyeṣāṃ ca brahmakāyikānāṃ devaputrāṇāmevaṃ bhavati sma - visarjitā vayaṃ bodhisattveneti / te bodhisattvaṃ bodhisattvamātaraṃ ca tripradakṣiṇīkṛtya punareva prakrāmanti sma / bodhisattvaśca smṛtaḥ saṃprajānan pāṇiṃ pratiṣṭhāpayati sma //

āgacchanti sma khalu punarbhikṣavaḥ pūrvadakṣiṇapaścimottarābhyo digbhyo 'dhastādupariṣṭāt santāddaśabhyo digbhyo bahūni bodhisattvaśatasahasrāṇi bodhisattvasya darśanāya vandanāya paryupāsanāya dharmaśravaṇāya ca dharmasaṃgītisaṃgāyanāya ca / teṣāmāgatāgatānāṃ bodhisattvaḥ kāyāt prabhāmutsṛjya prabhāvyūhāni siṃhāsanānyabhinirmimīte sma / abhinirmāya tān bodhisattvāṃsteṣvāsaneṣu niṣīdayati sma / niṣaṇṇāṃścainān viditvā paripṛcchati sma paripraśnayati sma yadutāsyaiva bodhisattvasya mahāyānasya vistaravibhāgatāmupādāya / na ca tān kaścidanyaḥ paśyati sma anyatra sabhāgebhyo devaputrebhyaḥ / ayaṃ bhikṣavo heturayaṃ pratyayo yena bodhisattvaḥ praśāntāyāṃ rātryāṃ kāyāt prabhāmutsṛjati sma //

na khalu punarbhikṣavo māyādevī bodhisattvakukṣigate gurukāyatāṃ saṃjānīte sma anyatra laghutāmeva mṛdutāmeva saukhyatāmeva / na codaragatāni duḥkhāni pratyanubhavati sma / na ca rāgaparidāhena vā dveṣaparidāhena vā mohaparidāhena vā paridahyate sma / na ca kāmavitarkaṃ vā vyāpādavitarkaṃ vā vihiṃsāvitarkaṃ vā vitarkayati sma / na ca śītaṃ na coṣṇaṃ vā jighatsāṃ vā pipāsāṃ vā tamo vā rajo vā kleśaṃ vā saṃjānīte sma paśyati vā / na cāsyā amanāpā rūpaśabdagandharasasparśā vā ābhāsamāgacchanti sma / na ca pāpakān svapnān paśyati sma / na cāsyāḥ strīmāyā na śāṭhyaṃ nerṣyā na strīkleśā bādhante sma / pañcaśikṣāpadasamādattā khalu punaḥ śīlavatī daśakuśalakarmapathe pratiṣṭhitā tasmin samaye bodhisattvamātā bhavati sma / na ca bodhisattvamātuḥ kvacit puruṣe rāgacittamutpadyate sma, nāpi kasyacitpuruṣasya bodhisattvasya māturantike / ye ca kecitkapilāhvaye mahāpuravare anyeṣu vā janapadeṣu devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍabhūtāviṣṭāḥ strīpuruṣadārakadārikā vā, te sarve bodhisattvamātuḥ sahadarśanādeva svasthāḥ smṛtipratilabdhā bhavanti sma / te cāmanuṣyāḥ kṣiprameva prakrāmanti sma / ye ca kecinnānārogaspṛṣṭāḥ sattvā bhavanti sma, vātapittaśleṣmasaṃnipātajai rogaiḥ pīḍyante sma, cakṣurogeṇa vā śrotrarogeṇa vā ghrāṇarogeṇa vā jihvārogeṇa vā oṣṭharogeṇa vā dantarogeṇa kaṇṭharogeṇa vā galagaṇḍarogeṇa vā uragaṇḍakuṣṭhakilāsaśoṣonmādāpasmārajvaragalagaṇḍapiṭakavisarpavicarcikādyai rogaiḥ saṃpīḍyante sma, teṣāṃ bodhisattvamātā dakṣiṇapāṇiṃ mūrdhni pratiṣṭhāpayati sma / te sahapratiṣṭhāpite pāṇau vigatavyādhayo bhūtvā svakasvakāni gṛhāṇi gacchanti sma / antato māyādevī tṛṇagulmakamapi dharaṇitalādabhyutkṣipya glānebhyaḥ sattvebhyo 'nuprayacchati sma / te sahapratilambhādaroganirvikārā bhavanti sma / yadā ca māyādevī svaṃ dakṣiṇaṃ pārśvaṃ pratyavekṣate sma, tadā paśyati sma bodhisattvaṃ kukṣigatam, tadyathāpi nāma supariśuddha ādarśamaṇḍale mukhamaṇḍalaṃ dṛśyate / dṛṣṭvā ca punastuṣṭā udagrā āttamanā pramuditā prītisaumanasyajātā bhavati sma //

bodhisattvasya khalu punarbhikṣavo mātuḥ kukṣigatasyādhiṣṭhitaṃ satataṃ samitaṃ rātriṃdivaṃ divyāni tūryāṇi abhi(nirmāya) pranadanti sma / divyāni ca puṣpāṇi abhipravarṣanti sma / kālena devā varṣanti sma / kālena vāyavo vānti sma / kālena ṛtavo nakṣatrāṇi ca parivartante sma / kṣemaṃ ca rājyaṃ subhikṣaṃ ca sumanākulamanubhavati sma / sarve ca kapilāhvaye mahāpuravare śākyā anye ca sattvāḥ khādanti sma, pibanti sma, (ramante sma,) krīḍanti sma, pravicārayanti sma, dānāni ca dadanti sma, puṇyāni ca kurvanti sma, kaumodyāmiva cāturmāsyāmekāntare krīḍāsukhavihārairviharanti sma / rājāpi śuddhodanaḥ saṃprāptabrahmacaryoparatarāṣṭrakāryo 'pi supariśuddhastapovanagata iva dharmamevānuvartate sma //

evaṃrūpeṇa bhikṣava ṛddhiprātihāryeṇa samanvāgato bodhisattvo mātuḥ kukṣigato 'sthāt / tatra khalu bhagavānāyuṣmantamānandamāmantrayate sma - drakṣyasi tvamānanda ratnavyūhaṃ bodhisattvaparibhogaṃ yatra bodhisattvo mātuḥ kukṣigato vyāhārṣīt / āha - paśyeyaṃ bhagavan paśyeyaṃ sugata / darśayati sma tathāgata āyuṣmata ānandasya śakrasya devānāmindrasya caturṇāṃ ca lokapālānāṃ tadanyeṣāṃ ca devamanuṣyāṇām / dṛṣṭvā ca te tuṣṭā abhūvan udagrā āttamanasaḥ pramuditāḥ prītisaumanasyajātāḥ / sa ca brahmā sahāpatiḥ punareva brahmaloke samāropya pratiṣṭhāpayati sma caityārtham //

tatra khalu bhagavān punarapi bhikṣūnāmantrayate sma - iti hi bhikṣavo daśamāsakukṣigatena bodhisattvena ṣaṭtriṃśannayutāni devamanuṣyāṇāṃ triṣu yāneṣu paripācitānyabhūvan / yatredamucyate yat -

bodhisattva agrasattva mātukukṣisaṃsthitaḥ prakampitā ca ṣaḍvikāra medinī sakānanā / suvarṇavarṇa ābha mukta sarvāpāya śodhitā praharṣitāśca devasaṃgha dharmagañju bheṣyate // lal_6.23 //

suṃsaṃsthito mahāvimānu naikaratnacitrito yatra vīru āruhitva tiṣṭhate vināyakaḥ / gandhottamena candanena pūrito virocate yasyaikakarṣu trisahasramūlyaratnapūrito // lal_6.24 //

mahāsahasralokadhātu heṣvi bhindiyitvanā udāgato guṇākarasya padmaojabinduko / so saptarātra puṇyateja brahmaloki udgato gṛhītva brahma ojabindu bodhisattva nāmayī // lal_6.25 //

na asti sarvasattvakāyi bhuktu yo jareya taṃ anyatra bhūri bodhisattva brahmakalpasaṃnibhe / anekakalpa puṇyateja ojabindu saṃsthito bhujitva sattva kāyacitta jñānaśuddha gacchiṣu // lal_6.26 //

śakra brahma lokapāla pūjanāya nāyakaṃ trīṇi kāla āgamitva bodhisattvamantikam / vandayitva pūjayitva dharma śṛṇute varaṃ pradakṣiṇaṃ karitva sarva gacchiṣū yathāgatā // lal_6.27 //

bodhisattva dharmakāma enti lokadhātuṣu prabhāviyūha āsaneṣu te niṣaṇṇa dṛśyiṣu / parasparaṃ ca śrutva dharma yānaśreṣṭhamuttamaṃ prayānti sarvi hṛṣṭacitta varṇamāla bhāṣato // lal_6.28 //

ye ca iṣṭidārakāsu duḥkhitā tadā abhūt bhūtaspṛṣṭa kṣiptacitta nagna pāṃśumrakṣitā / te ca sarva dṛṣṭva māya bhonti labdhacetanā smṛtīmatīgatīupeta gehi gehi gacchiṣu // lal_6.29 //

vātato va pittato va śleṣmasaṃnipātakaiḥ ye ca cakṣuroga śrotraroga kāyacittapīḍitā / naikarūpa naikajāti vyādhibhiśca ye hatā sthāpite sma māya mūrdhni pāṇi bhonti nirjarā // lal_6.30 //

athāpi vā tṛṇasya tūli bhūmito gṛhītvanā dadāti māya āturāṇa sarvi bhonti nirjarā / saukhyaprāpti nirvikāra gehi gehi gacchiṣu bhaiṣajyabhūti vaidyarāji kukṣisaṃpratiṣṭhite // lal_6.31 //

yasmi kāli māyadevi svātanuṃ nirīkṣate adṛśāti bodhisattva kukṣiye pratiṣṭhitam / yathaiva candra antarīkṣa tārakai parīvṛtaṃ tathaiva nāthu bodhisattvalakṣaṇairalaṃkṛtam // lal_6.32 //

no ca tasya rāga doṣa naiva moha bādhate kāmachandu naiva tasya īrṣi naiva hiṃsitā / tuṣṭacitta hṛṣṭacitta prīti saumanasthitā kṣudhāpipāsa śīta uṣṇa naiva tasya bādhate // lal_6.33 //

aghaṭṭitāśca nityakāla divyatūrya vādiṣu pravarṣayanti divyapuṣpa gandhaśreṣṭha śobhanā / deva paśyi mānuṣāśca mānuṣā amānuṣāṃ no viheṭhi no vihiṃsi tatra te parasyaram // lal_6.34 //

ramanti sattva krīḍayanti annapānudenti ca ānandaśabda ghoṣayanti hṛṣṭatuṣṭamānasāḥ // kṣamā rajoanākulā ca kāli deva varṣate tṛṇāśca puṣpa oṣadhīya tasmi kāli rohiṣu // lal_6.35 // rājagehi saptarātra ratnavarṣa varṣito yato daridrasattva gṛhya dāna denti bhuñjate / nāsti sattva yo daridra yo ca āsi duḥkhito bherumūrdhni nandaneva eva sattva nandiṣu // lal_6.36 //

so ca rāju śākiyāna poṣadhī upoṣito rājyakāryu no karoti dharmameva gocarī / tapovanaṃ ca so praviṣṭa māyādevī pṛcchate kīdṛśenti kāyi saukhya agrasattva dhārati // lal_6.37 //

iti śrīlalitavistare garbhāvakrāntiparivarto nāma ṣaṣṭhamo 'dhyāyaḥ //

start parivarta 7

janmaparivartaḥ saptamaḥ /

iti hi bhikṣavo daśamāseṣu nigateṣu bodhisattvasya janmakālasamaye pratyupasthite rājñaḥ śuddhodanasya gṛhodyāne dvātriṃśatpūrvanimittāni prādurabhūvan / katamāni dvātriṃśat? sarvapuṣpāṇi suṅgībhūtāni na puṣpanti sma / puṣkariṇīṣu cotpalapadmakumudapuṇḍarīkāṇyabhyudgatāni kuḍmalībhūtāni na puṣpanti sma / tadā ca puṣpaphalavṛkṣā dharaṇītalādabhyudgamya kṣārakajātā na phalanti sma / aṣṭau ca ratnavṛkṣāḥ prādurabhūvan / viṃśati ca ratnanidhānaśatasahasrāṇyutplatya vyavasthitāni dṛśyante sma / antaḥpure ca ratnāṅkurāḥ prādurabhūvan / sugandhitailaparivāsitāśca gandhodakaśītoṣṇāḥ prasravanti sma / himavatparvatapārśvācca siṃhapotakā āgatyāgatyābhinadantaḥ kapilāhvayapuravaraṃ pradakṣiṇīkṛtya dvāramūleṣvavatiṣṭhante sma, na kaṃcitsattvaṃ viheṭhayanti sma / pañcaśatāni pāṇḍarāṇāṃ hastiśāvakānāmāgatya rājñaḥ śuddhodanasyāgrakaraiścaraṇāvabhilikhanti sma / mekhalībaddhakāśca devadārakā rājñaḥ śuddhodanasyāntaḥpure utsaṅgenotsaṅgamanuparivartamānāḥ saṃdṛśyante sma / gaganatalagatārdhakāyā nāgakanyā nānāpūjopakaraṇaparigṛhītā adhyālambamānāḥ saṃdṛśyante sma / daśa ca nāgakanyāsahasrāṇi mayūrāṅgahastakaparigṛhītā gagatatale 'vasthitāḥ saṃdṛśyante sma / daśa ca pūrṇakumbhasahasrāṇi kapilavastu mahānagaraṃ pradakṣiṇīkurvanti saṃdṛśyante sma / daśa ca devakanyāsahasrāṇi gandhodakabhṛṅgāraparigṛhītā mūrdhni dhārayantyo 'vasthitāḥ saṃdṛśyante sma / daśa ca devakanyāsahasrāṇi chatradhvajapatākāparigṛhītā avasthitāḥ saṃdṛśyate sma /

bahūni cāpsaraḥśatasahasrāṇi śaṅkhabherīmṛdaṅgapaṇavaiḥ ghaṇṭāvasaktaiḥ pratīkṣamāṇānyavasthitāni saṃdṛśyante sma / sarve vāyavaścāvasthitā na vānti sma / sarvanadī ca prasravaṇāni ca na vahanti sma / candrasūryavimānāni nakṣatrajyotirgaṇāśca na vahanti sma / puṣyaṃ ca nakṣatrayuktamabhūt / ratnajālaparisphuṭaṃ ca rājñaḥ śuddhodanasya gṛhaṃ saṃsthitamabhūt / vaiśvānaraśca na jvalati sma / kūṭāgāraprāsādatoraṇadvārakataleṣu ca maṇiratnānyabhipralambamānāni ca saṃdṛśyante sma / dūṣyagañjāśca viviratnagañjāśca prāvṛtāḥ saṃdṛśyante sma / kākolūkagṛdhravṛkaśṛgālaśabdāścāntarhitā abhūvan / sujātajātaśabdāśca śrūyante sma / sarvajanapadakarmāntāśca samucchinnā abhūvan / utkūlanikūlāśca pṛthivīpradeśāḥ samāḥ samavasthitāḥ sarvavīthīcatvaraśṛṅgāṭakarathyāntarāpaṇamukhāni ca pāṇitalamṛṣṭānīva puṣpābhikīrṇāni virocante sma / sarvāśca gurviṇyaḥ samyaksukhena prasūyante sma / sarvaśālavanadevatāśca patreṣvardhakāyānabhinirmāya namyamānāḥ sthitāḥ saṃdṛśyante sma / imāni dvātriṃśatpūrvanimittāni prādurabhūvan //

atha khalu māyādevī bodhisattvasya janmakālasamayaṃ jñātvā bodhisattvasyaiva tejonubhāvena rātryāṃ prathame yāme rājānaṃ śuddhodanamupasaṃkramya gāthābhirabhyabhāṣata -

deva śṛṇu hi mahyaṃ bhāṣato yaṃ mataṃ me aciraciracireṇā jāta udyānabuddhiḥ / yadi ca tava na roṣo naiva doṣo na mohaḥ kṣipramahu vrajeyā krīḍaudyānabhūmim // lal_7.1 //

tvamiha tapasi khinno dharmacittaprayukto ahu ca cirapraviṣṭā śuddhasattvaṃ dharentī / drumavara pratibuddhāḥ phullitā śālavṛkṣāḥ yukta bhaviya devā gantumudyānabhūmim // lal_7.2 //

ṛtupravara vasanto yoṣitāṃ maṇḍanīyo bhramaravaravighuṣṭāḥ kokilabarhigītāḥ / śuciruciravicitrā bhrāmyate puṣpareṇuḥ sādhu dadahi ājñāṃ gacchamo mā vilambaḥ // lal_7.3 //

vacanamimu śruṇitvā deviye pārthivendraḥ tuṣṭo muditacittaḥ pāriṣadyānavocat / hayagajarathaṃ paṅktyā vāhanā yojayadhvaṃ pravaraguṇasamṛddhāṃ lumbinīṃ maṇḍayadhvam // lal_7.4 //

nīlagirinikāśāṃ meghavarṇānubaddhāṃ viṃśati ca sahasrān yojayadhvaṃ gajānām / maṇikanakavicitrāṃ hemajālopagūḍhāṃ ghaṇṭarucirapārśvān ṣaḍviṣāṇāṃ gajendrān // lal_7.5 //

himarajatanikāśāṃ muñjakeśāṃ sukeśāṃ viṃśati ca sahasrān yojayadhvaṃ hayānām / kanakaracitapārśvā kiṅkiṇījālalambā pavanajavitavegā vāhanā pārthivasya // lal_7.6 //

naragaṇa raṇaśauṇḍān śūra saṃgrāmakāmān asidhanuśaraśaktipāśakhaḍgāgrahastān / viṃśati ca sahasrān yojayadhvaṃ suśīghraṃ māya saparivārāṃ rakṣathā apramattā // lal_7.7 //

maṇikanakaniṣiktāṃ lumbinīṃ kārayadhvaṃ vividhavasanaratnaiḥ sarvavṛkṣāṃ pravethā / vividhakusumacitraṃ nandanaṃ vā surāṇāṃ vadatha ca mama śīghraṃ sarvametaṃ vidhāya // lal_7.8 //

vacanamimu niśamyā pāriṣadyaiḥ kṣaṇena vāhana kṛta sajjā lumbinī maṇḍitā sā /

pāriṣadya āha - jaya jaya hi narendrā āyu pālehi dīrghaṃ sarva kṛtu yathoktaṃ kāru deva pratīkṣa // lal_7.9 // so ca naravarendro hṛṣṭacitto bhavitvā gṛhavaramanuviṣṭo iṣṭikānevamāha / yasya ahu manāpo yā ca me prītikāmā sā mi kuruta ājñāṃ maṇḍayitvātmabhāvam // lal_7.10 //

varasurabhisugandhāṃ bhāvaraṅgāṃ vicitrāṃ vasana mṛdumanojñāṃ prāvṛṇothā udagrāḥ / urasi vigalitānāṃ muktahārā bhavethā ābharaṇavibhūṣāṃ darśayethādya sarvāḥ // lal_7.11 //

tuṇapaṇavamṛdaṅgāṃ vīṇaveṇūmukuṇḍāṃ tūryaśatasahasrān yojayadhvaṃ manojñāṃ / bhūya kuruta harṣaṃ devakanyāna yūyaṃ śrutva madhuraghoṣaṃ devatāpi spṛheyuḥ // lal_7.12 //

ekarathavaresmiṃ tiṣṭhatāṃ māyadevī mā ca puruṣa istrī anya tatrāruheyā / nāri vividhavarmā taṃ rathaṃ vāhayantāṃ mā ca pratikūlaṃ mā manāpaṃ śruṇeṣyā // lal_7.13 //

hayagajarathapattīṃ sainyaśrīmadvicitrāṃ dvāri sthita nṛpasyā śrūyate uccaghoṣāḥ / kṣubhitajalanidhirvā śrūyate eva śabdo * * * * // lal_7.14 // māya yada gṛhāto nirgatā dvāramūlaṃ ghaṇṭa śatasahasrā tāḍitā maṅgalārtham // lal_7.15 // so ca ratha vicitro maṇḍitaḥ pārthivena api ca marusahasrairdivyasiṃhāsanebhiḥ / caturi ratanavṛkṣā patrapuṣpopapetā abhinaditamanojñāṃ haṃsakrauñcān mayūrān // lal_7.16 //

chatradhvajapatākāścocchritā vaijayantyaḥ kiṅkiṇivarajālaiśchāditaṃ divyavastraiḥ / maruvadhu gaganesmiṃ taṃ rathaṃ prekṣayante divyamadhuraghoṣaṃ śrāvayantyaḥ stuvanti // lal_7.17 //

upaviśati yadā sā māya siṃhāsanāgre pracalita trisahasrā medinī ṣaḍvikāram / puṣpa maru kṣipiṃsū ambarāṃ bhrāmayiṃsū adya jagati śreṣṭho jāyate lumbinīye // lal_7.18 //

caturi jagatipālāstaṃ rathaṃ vāhayante tridaśapatirapīndro mārgaśuddhiṃ karoti / brahma puratu gacchī durjanāṃ vārayanto amaraśatasahasrāḥ prāñjalīkā namante // lal_7.19 //

nṛpati muditacitto vīkṣate tāṃ viyūhāṃ tasya bhavati evaṃ vyakta yaṃ devadevo / yasya caturi pālā brahma sendrāśca devāḥ kuruta vipulapūjāṃ vyakta yaṃ śuddhabhāvī // lal_7.20 //

nāsti tribhavi sattvo yaḥ sahetpūjametāṃ deva atha ca nāgāḥ śakra brahmā ca pālāḥ / mūrdha tada phaleyā jīvitaṃ cāsya naśyet ayu puna atidevaḥ sarvapūjāṃ sahāti // lal_7.21 //

atha khalu bhikṣavo māyādevī caturaśītyā hayarathasahasraiḥ sarvālaṃkāravibhūṣitaiḥ parivṛtā caturaśītyā gajarathasahasraiḥ sarvālaṃkāravibhūṣitaiḥ caturaśītyā ca pattisahasraiḥ śūrairvīrairvarāṅgarūpibhiḥ susaṃnaddhadṛḍhavarmakavacitairanuparigṛhītā ṣaṣṭyā ca śākyakanyāsahasraiḥ puraskṛtā catvāriṃśatā ca sahasrai (vaidya 61) rājñaḥ śuddhodanasya jñātikulaprasūtaiḥ śākyaiḥ vṛddhadaharamadhyamaiḥ saṃrakṣitā, ṣaṣṭyā ca sahasrai rājñaḥ śuddhodanasyāntaḥpureṇa gītavādyasamyaktūryatāḍāvacarasaṃgītisaṃpravāditena parivṛtā, caturaśītyā ca devakanyāsahasraiḥ parivṛtā, caturaśītyā ca nāgakanyāsahasraiḥ caturaśītyā ca gandharvakanyāsahasraiḥ caturaśītyā ca kinnarakanyāsahasraiḥ caturaśītyā cāsurakanyāsahasraiḥ nānāvyūhālaṃkārālaṃkṛtābhiḥ nānāgītavādyavarṇabhāṣiṇībhiranugamyamānā niryāti sma / sarvaṃ ca lumbinīvanaṃ gandhodakasiktaṃ divyapuṣpābhikīrṇīkṛtamabhūt / sarvavṛkṣāśca tasmin vanavare akālapatrapuṣpaphalāni dadanti sma / devaiśca tathā tadvanaṃ samalaṃkṛtamabhūt tadyathāpi nāma miśrakāvanaṃ devānāṃ samalaṃkṛtam //

atha khalu māyādevī lumbinīvanamanupraviśya tasmādrathavarādavatīrya naramarukanyāparivṛtā vṛkṣeṇa vṛkṣaṃ paryaṭantī vanādvanaṃ caṃkramyamāṇā drumād drumaṃ nirīkṣamāṇā anupūrveṇa yenāsau plakṣo mahādrumaratnavarapravaraḥ suvibhaktaśākhaḥ samapatramañjarīdharo divyamānuṣyanānāpuṣpasaṃpuṣpito varapravarasurabhigandhinānāgandhinānāraṅgavastrābhipralambito vividhamaṇivicitraprabhojjvalitaḥ sarvaratnamūladaṇḍaśākhāpatrasamalaṃkṛtaḥ suvibhaktavistīrṇaśākhaḥ karatalanibhe bhūmibhāge suvibhaktavistīrṇanīlatṛṇamayūragrīvāsaṃnibhe kācilindikasukhasaṃsparśe dharaṇītale saṃsthitaḥ pūrvajinajanetryābhinivāsitaḥ devasaṃgītyanugītaḥ śubhavimalaviśuddhaḥ śuddhāvāsadevaśatasahasraiḥ praśāntacittairabhinatajaṭāmakuṭāvalambitāvanatamūrdhabhirabhinandyamānastaṃ plakṣavṛkṣamupajagāma //

atha sa plakṣavṛkṣo bodhisattvasya tejonubhāvenāvanamya praṇamati sma / atha māyādevī gaganatalagateva vidyut dṛṣṭiṃ dakṣiṇaṃ bāhuṃ prasārya plakṣaśākhāṃ gṛhītvā salīlaṃ gaganatalaṃ prekṣamāṇā vijṛmbhamānā sthitābhūt / atha tasmin samaye ṣaṣṭyapsaraḥśatasahasrāṇi kāmāvacaradevebhya upasaṃkramya māyādevyā upasthāne paricaryāṃ kurvanti sma //

evaṃrūpeṇa khalu puna ṛddhiprātihāryeṇa samanvāgato bodhisattvo mātuḥ kukṣigato 'sthāt / sa paripūrṇānāṃ daśānāṃ māsānāmatyayena māturdakṣiṇapārśvānniṣkramati sma smṛtaḥ saṃprajānannanupalipto garbhamalairyathā nānyaḥ kaściducyate 'nyeṣāṃ garbhamala iti //

tasmin khalu punarbhikṣavaḥ samaye śakro devānāmindro brahmā ca sahāpatiḥ purataḥ sthitāvabhūtām, yau bodhisattvaṃ paramagauravajātau divyakāśikavastrāntaritaṃ sarvāṅgapratyaṅgaiḥ smṛtau saṃprajñau pratigṛhṇāte sma //

yasmiṃśca kūṭāgāre bodhisattvo mātuḥ kukṣigato 'sthāt, taṃ brahmā sahāpatirbrahmakāyikāśca devaputrā abhyutkṣipya brahmalokaṃ caityārthaṃ pūjārthaṃ copanāmayāmāsuḥ / aparigṛhītaḥ khalu punarbodhisattvaḥ kenacinmanuṣyabhūtena, atha tahi bodhisattvaṃ devatāḥ prathamataraṃ pratigṛhṇanti sma //

atha bodhisattvo jātamātraḥ pṛthivyāmavatarati sma / samanantarāvatīrṇasya ca bodhisattvasya mahāsattvasya mahāpṛthivīṃ bhittvā mahāpadmaṃ prādurabhūt / nandopanandau ca nāgarājānau gaganatale 'rdhakāyau (vaidya 62) sthitvā śītoṣṇe dve vāridhāre 'bhinirbhiṃttvā bodhisattvaṃ snāpayataḥ sma / śakrabrahmalokapālāḥ pūrvaṃgamāścānye ca bahavo devaputrāḥ śatasahasrā ye bodhisattvaṃ jātamātraṃ nānāgandhodakamuktakusumaiḥ snāpayantyabhyavakiranti sma / antarikṣe ca dve cāmare ratnacchatraṃ ca prādurbhūtam / sa tasmin mahāpadme sthitvā caturdiśamavalokayati sma / (caturdiśamavalokya) siṃhāvalokitaṃ mahāpuruṣāvalokitaṃ vyavalokayati sma //

tasmin khalu punaḥ samaye bodhisattvaḥ pūrvakuśalamūlavipākajenāpratihatena divyacakṣuprādurbhūtena divyena cakṣuṣā sarvāvantaṃ trisāhastraṃ mahāsāhastraṃ lokadhātuṃ sanagaranigamajanapadarāṣṭrarājadhānīṃ sadevamānuṣaṃ paśyati sma / sarvasattvānāṃ ca cittacaritaṃ ca prajānāti sma / jñātvā ca vyavalokayati sma - asti tvasau kaścitsattvo yo mayā sadṛśaḥ śīlena vā samādhinā vā prajñayā vā kuśalamūlacaryayā vā / yadā ca bodhisattvaḥ trisāhasramahāsāhasralokadhātau na kaṃcitsattvamātmatulyaṃ paśyati sma, atha tasminsamaye bodhisattvaḥ siṃha iva vigatabhayabhairavo 'saṃtrastaḥ astambhī sucintitaṃ smṛtvā cintayitvā sarvasattvānāṃ cittacaritāni jñātvā aparigṛhīto bodhisattvaḥ pūrvāṃ diśamabhimukhaḥ sapta padāni prakrāntaḥ - pūrvaṃgamo bhaviṣyāmi sarveṣāṃ kuśalamūlānāṃ dharmāṇām / tasya prakramata uparyantarīkṣe 'parigṛhītaṃ divyaśvetavipulachatraṃ cāmaraśubhe gacchantamanugacchanti sma - yatra yatra ca bodhisattvaḥ padamutkṣipati sma, tatra tatra padmāni prādurbhavanti sma / dakṣiṇāṃ diśamabhimukhaḥ sapta padāni prakrāntaḥ - dakṣiṇīyo bhaviṣyāmi devamanuṣyāṇām / paścimāṃ diśamabhimukhaḥ sapta padāni prakāntaḥ / saptame sthitvā siṃha ivāhlādanātmikāṃ vācaṃ bhāṣate sma - ahaṃ loke jyeṣṭho 'haṃ loke śreṣṭhaḥ / iyaṃ me paścimā jātiḥ / kariṣyāmi jātijarāmaraṇaduḥkhasyāntam / uttarāṃ diśamabhimukhaḥ sapta padāni prakrāntaḥ - anuttaro bhaviṣyāmi sarvasattvānām / adhastāddiśamabhimukhaḥ sapta padāni prakrāntaḥ - nihaniṣyāmi māraṃ ca mārasenāṃ ca / sarvanairayikāṇāṃ ca nirayāgnipratighātāya saha dharmameghavṛṣṭiṃ varṣiṣyāmi, yena te sukhasamarpitā bhaviṣyanti / upariṣṭāddiśamabhimukhaḥ sapta padāni prakrāntaḥ, urdhvaṃ cāvalokayati sma - ullokanīyo bhaviṣyāmi sarvasattvānām / samanantarabhāṣitā ceyaṃ bodhisattvena vākū / atha tasmin samaye ayaṃ trisāhasramahāsāhasralokadhātuḥ svareṇābhivijñāpto 'bhūt / iyaṃ bodhisattvasya karmavipākajā abhijñādharmatā //

yadā bodhisattvaścaramabhavika upajāyate, yadā cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate, tadā asyemānyevaṃrūpāṇi ṛddhiprātihāryāṇi bhavanti - tasmin khalu punarbhikṣavaḥ samaye saṃhṛṣitaromakūpajātāḥ sarvasattvā abhūvan / mahataśca pṛthivīcālasya loke prādurbhāvo 'bhūt bhairavasya romaharṣaṇasya / aghaṭṭitāni ca divyamānuṣyakāni tūryāṇi saṃpravāditāni / sarvartukālikāśca (vaidya 63) vṛkṣāstasmin samaye trisāhasramahāsāhasralokadhātau saṃkusumitāḥ phalitāśca / viśuddhācca gaganatalānmeghaśabdaḥ śrūyate sma / apagatameghācca gaganācchanaiḥ sūkṣmasūkṣmo devaḥ pravarṣati sma / nānāvarṣadivyakusumavastrābharaṇagandhacūrṇavyāmiśrāḥ paramasukhasaṃsparśāśca saumyāḥ sugandhavātāḥ pravāyanti sma / vyapagatatamorajodhūmanīhārāśca sarvadiśaḥ suprasannā virājante sma / upariṣṭāccāntarikṣādadṛśyā gambhīrā mahābrahmaghoṣāḥ saṃśrūyante sma / sarvacandrasūryaśakrabrahmalokapālaprabhāścābhibhūtā abhūvan / paramasukhasaṃsparśayā ca sarvasattvakāyacittasukhasaṃjananyā lokottarayā anekaśatasahasravarṇaprabhayā sarvatrisāhasramahāsāhasralokadhātuḥ parisphuṭo 'bhūt / samantarajātasya khalu punarbodhisattvasyaikāntasukhasamarpitāḥ sarvasattvā babhūvuḥ / sarvarāgadveṣamohadarpārativiṣādabhayalobherṣyāmātsaryavigatāḥ sarvākuśalakriyāprativiratā vyādhitānāṃ sattvānāṃ vyādhaya upaśāntāḥ / kṣutpipāsitānāṃ sattvānāṃ kṣutpipāsā prasrabdhābhūt / madyamadamattānāṃ ca sattvānāṃ madāpagamaḥ saṃvṛttaḥ / unmattaiśca smṛtiḥ pratilabdhā / cakṣurvikalaiśca sattvaiścakṣuḥ pratilabdham, śrotravikalaiśca sattvaiḥ śrotram / aṅgapratyaṅgavikalendriyāścāvikalendriyāḥ saṃvṛttāḥ / daridraiśca dhanāni pratilabdhāni / bandhanabaddhāśca bandhanebhyo vimuktāḥ / āvīcimādiṃ kṛtvā sarvanairayikāṇāṃ sattvānāṃ sarvakāraṇād duḥkhaṃ tasminsamaye prasrabdham / tiyagyonikānāmanyonyabhakṣaṇādi duḥkham, yamalokikānāṃ sattvānāṃ kṣutpipāsādiduḥkhaṃ vyupaśāntamabhūt //

yadā ca bodhisattvo jātamātraḥ sapta padāni prakrānto 'bhūt, asaṃkhyeyākalpakoṭinayutaśatasahasraiḥ sucaritacaraṇairmahāvīryamahāsthāmadharmatāpratilambhena tasmin samaye daśadiglokadhātusthitā buddhā bhagavantastaṃ pṛthvīpradeśaṃ vajramayadhitiṣṭhanti sma / yena mahāpṛthivī tasmin pradeśe nāvatīryata, tāvanmahābalavegasamanvāgato hi bhikṣavo jātamātro bodhisattvaḥ sapta padāni prakrānto 'bhūt / sarvalokāntarikāśca tasmin samaye mahatāvabhāsena sphuṭā abhūvan / mahāṃśca tasmin samaye gītaśabdo 'bhūnnṛtyaśabdaḥ / aprameyāśca tasmin samaye puṣpacūrṇagandhamālyaratnābharaṇavastrameghā abhipravarṣanti sma / paramasukhasamarpitāśca sarvasattvā abhūvan / saṃkṣepādacintyā sā kriyābhūt, yadā bodhisattvo loke prādurabhūt sarvalokābhyudgataḥ //

atha khalvāyuṣmānānandaḥ utthāyāsanādekāṃsamuttarāsaṅgaṃ kṛtvā dakṣiṇajānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yena bhagavāṃstenāñjaliṃ praṇamya bhagavantametadavocat - sarvasattvānāṃ bhagavaṃstathāgata āścaryabhūto 'bhūt, bodhisattvabhūt evādbhutadharmasamanvāgataśca / kaḥ punarvādaḥ evaṃ hyanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaḥ / eṣo 'haṃ bhagavaṃścatuṣpañcakṛtvo 'pi daśakṛtvo 'pi yāvatpañcāśatkṛtvo 'pi śatakṛtvo 'pi yāvadanekaśatasahasraśo 'pyahaṃ bhagavan buddhaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi //

evamukte bhagavānāyuṣmantamānandametadavocat - bhaviṣyanti khalu punarānanda anāgate 'dhvani kecidbhikṣavo 'bhāvitakāyā abhāvitacittā abhāvitaśīlā abhāvitaprajñā bālā apaṇḍitā ābhimānikā uddhatā unnatā asaṃvṛtā vikṣiptacittāḥ kāṅkṣāparīttā vicikitsābahulā aśraddhāḥ śramaṇamalāḥ śramaṇapratirūpakāḥ / te na śraddāsyanti imāmevaṃrūpāṃ bodhisattvasya garbhāvakrāntipariśuddhim / te 'nyonyamekānte saṃnipātyaivaṃ vakṣyanti - paśyata bho yūyametadapūjyamānaṃ bodhisattvasya kila mātuḥ kukṣigatasyoccāraprasrāvamaṇḍoparimiśrasya īdṛśī vibhūtirāsīt / sa ca kila abhiniṣkrāman māturdakṣiṇāyāḥ kukṣeranupalipto garbhamalenābhūditi / kathametadyojyate? na punaste mohapuruṣā evaṃ jñāsyanti - na sukṛtakarmaṇāṃ sattvānāmuccāraprasrāvamaṇḍe kāyaḥ saṃbhavatīti / bhadrikā khalvapi tathārūpāṇāṃ sattvānāṃ garbhāvakrāntirbhavati / garbhāvasthitaśca sattvānukampayā hi bodhisattvo manuṣyaloke upapadyate, na devabhūta eva dharmacakraṃ pravartayati / tatkasmāt? mā khalvānanda sattvāḥ kausīdyamāpatsyante / devabhūtaḥ sa bhagavān tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ, vayaṃ tu manuṣyamātrāḥ / na vayaṃ samarthāstatsthānaṃ paripūrayitumiti kausīdyamāpadyeran / na khalu punasteṣāṃ mohapuruṣāṇāṃ dharmastainyakānāmevaṃ bhaviṣyati - acintyo hi sa sattvaḥ, nāsāvasmābhiḥ prāmāṇikaḥ kartavya iti / api tu khalvānanda buddhaṛddhiprātihāryamapi te tasmin kāle nāvakalpayiṣyanti, kimaṅga punarbodhisattvabhūtasya tathāgatasya bodhisattvaprātihāryāṇi / paśya ānanda kiyantaṃ te mohapuruṣā bahvapuṇyābhisaṃskāramabhisaṃskariṣyanti, ye buddhadharmān pratikṣepsyanti lābhasatkāraślokābhibhūtā uccāralagnā lābhasatkārābhibhūtā itarajātīyāḥ //

ānanda āha - mā maivaṃrūpā bhagavan anāgate 'dhvani bhikṣavo bhaviṣyanti ya imāmevaṃ bhadrikāṃ sūtrāntāṃ pratikṣepsyanti pratipakṣaṃ pakṣanti ca //

bhagavānāha - evaṃrūpāśca te ānanda sūtrāntāṃ prapikṣepsyanti, prativakṣyanti cānekaprakārān cānyān pāpakānabhisaṃskārānabhisaṃskariṣyanti / anarthikāśca te śrāmaṇyena bhaviṣyanti //

ānanda āha - kā punarbhagavan teṣāṃ tathārūpāṇāmasatpuruṣāṇāṃ gatirbhaviṣyati? ko 'bhisaṃparāyaḥ?

bhagavānāha - yā gatirbuddhabodhimantardhāyāpyatītānāgatapratyutpannāṃśca buddhān bhagavato 'tyākhyāya tāṃ te gatiṃ gamiṣyanti //

atha khalvāyuṣmānānandaḥ saṃharṣitaromakūpajāto namo buddhāya ityuktvā bhagavantametadavocatmūrchā me bhagavan kāyasyābhūdimaṃ teṣāmasatpuruṣāṇāṃ samudācāraṃ śrutvā //

bhagavānāha - na teṣāmānanda samācāro bhaviṣyati / viṣamasamudācārāḥ khalu punaste sattvā bhaviṣyanti / te tena viṣamena samudācāreṇavīcau mahānarake prapatiṣyanti / tatkasya hetoḥ? ye kecidānanda bhikṣavo vā bhikṣuṇyo vā upāsako vā upāsikā vā imānevaṃrūpān sūtrāntān śrutvā nādhimokṣyanti na śraddhāsyanti na prativetsyanti, te cyutāḥ samānā avīcau mahānarake prapatiṣyanti / mā ānanda tathāgatāprāmāṇikaṃ akārṣuḥ / tatkasmāddhetoḥ? aprameyo hyānanda tathāgato gambhīro vipulo duravagāhaḥ / yeṣāṃ keṣāṃcidānanda imānevaṃrūpān sūtrāntāñchrutvopapatsyate prītiprāmodyam, prasādalābhāstaiḥ sattvaiḥ sulabdhāḥ / amoghaṃ ca teṣāṃ jīvitam, amoghaṃ ca teṣāṃ mānuṣyam, sucaritacaraṇāśca te, ādattaṃ ca taiḥ sāram, muktāśca te tribhyo 'pāyebhyaḥ, bhaviṣyanti ca te putrāstathāgatasya, pariprāptaṃ ca taiḥ sarvakāryam, amoghaśca teṣāṃ śraddhāpratilambhaḥ, suvibhakta ca tai rāṣṭrapiṇḍam, prasannāśca te 'grasattvaiḥ, saṃchinnāstairmārapāśāḥ, nistīrṇaśca taiḥ saṃsārāṭavīkāntāraḥ, samuddhṛtaśca taiḥ śokaśalyaḥ, anuprāptaṃ ca taiḥ prāmodyavastu, sugṛhītāni ca taiḥ śaraṇagamanāni, dakṣiṇīyāśca te pūjārhāḥ, durlabhaprādurbhāvāśca te loke, dakṣiṇīyāśca te dhārayitavyāḥ / tatkasya hetoḥ? tathā hi - te sarvaloke imamevaṃ sarvalokavipratyanīkaṃ tathāgatadharmaṃ śraddadhanti / na te ānanda sattvā avarakeṇa kuśalamūlena samanvāgatā bhavanti / te cānanda sattvā mamaikajātipratibaddhāni mitrāṇi bhaviṣyanti / tatkasmāddhetoḥ? kaścidānanda śravaṇādeva priyo bhavati manāpaśca na tu darśanena /

kaścidānanda darśanenāpi priyo bhavati manāpaśca na tu khalu punaḥ śravaṇena / kaścidānanda darśanenāpi śravaṇenāpi priyo bhavati manāpaśca / teṣāṃ keṣāṃcidānanda ahaṃ darśanena vā śravaṇena vā priyo manāpo bhaveyaṃ niṣṭhāṃ tvaṃ tatra gacchethāḥ - na tāni mamaikajātipratibaddhāni mitrāṇi / dṛṣṭāste tathāgatena, mocayitavyāste tathāgatena, te samaguṇapratyaṃśāḥ, te tathāgataguṇapratyaṃśāḥ, te tathāgatena kartavyā upāsakāḥ, te tathāgataṃ śaraṇaṃ gatāḥ, upāttāste tathāgatena / mamāntikāt khalvapyānanda pūrvaṃ bodhisattvacaryāmeva tāvaccarato ye kecidbhayārditāḥ sattvā āgatya abhayaṃ pratiyācante sma, tebhyo 'haṃ sattvebhyo 'bhayaṃ dattvān, kimaṅga punaretarhyanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaḥ / śraddhāyāmānanda yogaḥ karaṇīyaḥ / idaṃ tathāgato vijñāpayati / yadānanda tathāgatena yuṣmākaṃ karaṇīyaṃ kṛtam, tattathāgatena śodhito mānaśalyaḥ / śravaṇenāpyānanda mitrasya nanu yojanaśatāntaramapi gacchanti, gatvā ca sukhitā bhavanti adṛṣṭapūrvaṃ mitraṃ dṛṣṭvā / kaḥ punarvādo ye māṃ niśritya kuśalamūlānyavaropayanti / jñāsyantyānanda tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ - pūrva mitrāṇyete sattvāstathāgatānām, asmākamapyete mitrāṇi bhavantīti / tatkasmāt khalu punarānanda mitraṃ mitrasya priyaṃ ca manāpaṃ ca bhavati? tasyāpi (tadapi) priyameva bhavati, mitrasya yatpriyaṃ mitram, tadapi priyameva bhavati manāpaṃ ca / tasmāttarhyānanda ārocayāmi ca prativedayāmi ca / śraddhāmātrakamutpādayatha /

anuparindiṣyāmo (vaidya 66) vayamanāgatānāṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantike, te 'smākamapi mitrāṇīti viditvā yathābhiprāyaṃ paripūrayiṣyanti / tadyathāpi nāma ānanda kasyacideva puruṣasyaikaputrako bhavet suvayāḥ pradakṣiṇagrāhī / sa ca puruṣo bahumitro bhavet / sa tasmin pitari kālagate na hi vihanyeta pitṛmitrasuparigṛhītaḥ / evabheva ānanda ye kecinmama śraddhāsyanti tānahamupādadāmi / mitrāṇīva mama tāni / (te) mama śaraṇaṃ gatāḥ / bahumitraśca tathāgataḥ / tāni ca tathāgatasya mitrāṇi bhūtavādīni na mṛṣāvādīni / anuparindāmyahaṃ bhūtavādīnām / yāni tathāgatasya mitrāṇyanāgatāstathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā / śraddhāyāmānanda yogaḥ karaṇīyaḥ / atrāhaṃ yuṣmān vijñāpayāmīti //

iti hi jāte bodhisattve gaganatalagatānyapsaraḥkoṭinayutaśatasahasrāṇi divyaiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanavastrābharaṇairmāyādevīmabhyavakiranti sma / tatredamucyate -

śubhavimalaviśuddhahemaprabhā candrasūryaprabhā ṣaṣṭi daśasahasra devāpsarā mañjughoṣasvarāḥ / tasmi kṣaṇi upetya tāṃ lumbinīṃ māyadevyabruvan mā khu jani viṣādu tuṣṭā bhavopasthāyikāṣte vayam // lal_7.22 //

bhaṇahi kiṃ karaṇīyu kiṃ kurmahe kena kāryaṃ ca te vayaṃ tava susamarthopasthāyikā premabhāvasthitāḥ / api ca bhava udagra harṣānvitā mā ca khedaṃ janehi jarāmaraṇavighāti vaidyottamaṃ adya devī janeṣī laghum // lal_7.23 //

yatha druma pariphulla saṃpuṣpitā śālavṛkṣā ime yatha ca marusahasra pārśve sthitā bhrāmayanto bhujān / yatha ca cali sasāgarā medinī ṣaḍvikārā iyaṃ divi divi ca vighuṣṭa lokottaraṃ tvaṃ janeṣī sutam // lal_7.24 //

yatha ca prabha viśuddha vibhrājate svarṇavarṇa śubhā tūryaśata manojñā cāghaṭṭitā ghuṣyayante 'mbare / yatha ca śatasahasra śuddhā śubhā vītarāgāḥ surā namiṣu muditacittā adyo jane sarvaloke hitam // lal_7.25 //

śakramapi ca brahmapālāpi cānyā ca yā devatā tuṣṭamuditacittā pārśve sthitā nāmayanto bhujām / so ca puruṣasiṃha śuddhavrato (bhittva) kukṣinirdhāvito kanakagirinikāśa śuddhavrato niṣkramī nāyakaḥ // lal_7.26 //

śakramapi ca brahma tau pāṇibhiḥ saṃpratīcchā muniṃ kṣetra śatasahasra saṃkampitā ābha muktā śubhā / api ca triṣu apāyi sattvā sukhī nāsti duḥkhaṃ puna amaraśatasahasra puṣpāṃ kṣipī bhrāmayantyambarān // lal_7.27 //

vīryabalaupeta vajrātmikā medinī saṃsthitā ('bhuttadā) padmu ruciracitru abhyudgato yatra (cakrāṅgacitrebhiḥ) padbhyāṃ sthito ('pi) nāyakaḥ / sapta pada kramitva brahmasvaro muñci ghoṣottamaṃ jaramaraṇavighāti vaidyottamo bheṣyi sattvottamaḥ // lal_7.28 //

gaganatala sthihitva brahmottamo śakradevottamaḥ śuciruciraprasannagandhodakairvisnapī nāyakam / api ca uragarājā śītoṣṇa dve vāridhāre śubhe (vyamuñcatāntarīkṣe sthitāḥ) amara śatasahasra gandhodakairvisnapī nāyakam // lal_7.29 //

lokapālāśca saṃbhrānta saṃdhārayantī karaiḥ śobhanaiḥ / trisahasrā iyaṃ bhūmiḥ kampate sacarācarā // lal_7.30 //

prabhā ca rucirā muktā apāyāśca viśodhitāḥ / kleśaduḥkhāśca te śāntā jāte lokavināyake // lal_7.31 //

kṣipanti marutaḥ puṣpaṃ jāte 'sminnaranāyake / krama sapta padāṃ vīraḥ kramate balavīryavān // lal_7.32 //

pādau nikṣipate yatra bhūmau padmavarāḥ śubhāḥ / abhyudgacchaṃstato mahyāṃ sarvaratnavibhūṣitāḥ // lal_7.33 //

yadā sapta padāṃ gatvā brahmasvaramudāhari / jarāmaraṇavighāti bhiṣagvara ivodgataḥ // lal_7.34 //

vyavalokayitvā ca viśārado diśaḥ tato girāṃ muñcati arthayuktām / jyeṣṭho 'haṃ sarvalokasya śraṣṭho (loke vināyakaḥ) iyaṃ ca jātirmama paścimā (iti) // lal_7.35 //

hāsyaṃ ca muktaṃ naranāyakena salokapālairmarubhiśca sendraiḥ / prasannacittairvaragandhavāribhiḥ saṃskārito lokahitārthakārī // lal_7.36 //

api coragendraiḥ sahitaiḥ samagraiḥ gandhogradhārāvisaraiḥ snapiṃsu / anye 'pi devā nayutā (sthitāḥ) 'ntarīkṣe snapiṃsu gandhāgrajine svayaṃbhum // lal_7.37 //

śvetaṃ ca vipulaṃ chatraṃ cāmarāṃśca śubhāmbarān / antarīkṣe gatā devāḥ snāpayanti nararṣabham // lal_7.38 //

pañcakulikaśatāni prasūyante sma /

puruṣa tvaritu gatva śuddhodanamabravīt harṣito vṛddhi vipula jātu devā suto bhūṣito lakṣaṇaiḥ / mahakularatanasya (vṛddhibhūtā) vyakto asau cakravartīśvaraḥ na ca bhavi pratiśatru jambudhvaje ekachatro bhavet // lal_7.39 //

dvitiyu puruṣu gatva (rājñi) śuddhodane śleṣayitvā krame vṛddhi vipula deva jātā nṛpe śākiyānāṃ kule / pañcaviṃśatisahasra jātāḥ sutāḥ śākiyānāṃ gṛhe sarvi balaupeta nagnāḥ samā duṣpradharṣā paraiḥ // lal_7.40 //

aparu puruṣa āha devā śruṇā nandaśabdaṃ mamā chandakapramukhāni ceṭīsutā jāta aṣṭau śatā / api ca daśasahasra jātā hayāḥ kaṇṭhakasya sakhā turagavarapradhāna hemaprabhā mañjukeśā varāḥ // lal_7.41 //

viṃśati ca sahasra paryantakāḥ koṭṭarājāstathā nṛpati kramatalebhi cānvākramī sādhu devā jayā / ājñā khalu dadāhi gacchāma kiṃ vā karomo nṛpā tvamiha vaśitu prāptu bhṛtyā vayaṃ bhaṭṭa devā jayā // lal_7.42 //

viṃśati ca sahasra nāgottamā hemajālojjvalā tvaritamupagamiṃsu rājño gṛhaṃ garjamānā nabhe / kṛṣṇaśabala vatsa gopāmukhā jāta ṣaṣṭiśatā iyamapi suti devadevottame vṛddhi rājño gṛhe // lal_7.43 //

api ca nṛpati gaccha prekṣa svayaṃ sarvameva prabho (puṇyateja prabho) naramarutasahasra ye harṣitā dṛṣṭva jāte guṇāṃ / bodhivara aśoka saṃprasthitāḥ kṣipra bhomā jināḥ // lal_7.44 //

iti //

iti hi bhikṣavo jāte bodhisattve tatkṣaṇaṃ dānanisargaḥ punaruttari pravartate sma / pañca ca kulikāśatāni prasūyante sma, daśa ca kanyāsahasrāṇi yaśovatīpramukhāni / aṣṭau dāsīśatāni aṣṭau dāsaśatāni chandakapramukhāni / daśa vaḍavāsahasrāṇi daśa kiśorasahasrāṇi kaṇṭhakapramukhāni / pañca kareṇusahasrāṇi pañca piṅgasahasrāṇi prasūyante sma / tāni sarvāṇi rājñā śuddhodanena pustavaropitāni kumārasya krīḍārthaṃ dattānyabhūvan //

caturṇāṃ ca dvīpakoṭīśatasahasrāṇāṃ madhye pṛthivīpradeśe aśvatthayaṣṭiḥ prādurabhūdantardvīpe ca candanavanaṃ prādurbabhūva bodhisattvasya paribhogārthaṃ bodhisattvasyaivānubhāvena / pañca codyānaśatāni samantānnagarasya prādurbabhūvurbodhisattvasya paribhogāya / pañca ca nidhānasahasrāṇi dharaṇītalādutplutya mukhaṃ darśayanti sma / iti hi ye kecidrājñaḥ śuddhodanasyārthābhipretā abhūvan, te sarve samṛddhābhipretā abhūvan saṃsiddhāḥ //

tato rājñaḥ śuddhodanasyaitadabhūt - kimahaṃ kumārasya nāmadheyaṃ kariṣyāmīti / tato 'syaitadabhūt - asya hi jātamātreṇa mama sarvārthāḥ saṃsiddhāḥ / yannvahamasya sarvārthasiddha iti nāma kuryām / tato rājā bodhisattvaṃ mahatā satkāreṇa satkṛtya sarvārthasiddho 'yaṃ kumāro nāmnā bhavatu iti nāmāsyākārṣīt //

iti hi bhikṣavo jāte bodhisattve mātuḥ kukṣipārśvamakṣatamanupahatamabhavadyathā pūrvaṃ tathā paścāt / tritaviṣyandāmbukūpāḥ prādurabhūvan api ca sugandhatailapuṣkariṇyaḥ / pañcāpsaraḥ - sahasrāṇi divyagandhaparivāsitatailaparigṛhītāni bodhisattvamātaramupasaṃkramya sujātajāte tāmaklāntakāyatāṃ ca paripṛcchanti sma / pañcāpsaraḥsahasrāṇi divyānulepanaparigṛhītāni bodhisattvamātaramupasaṃkramya sujātajāte tāmaklāntakāyatāṃ ca paripṛcchanti sma / pañcāpsaraḥsahasrāṇi divyagandhodakaparipūrṇaghaṭāparigṛhītāni bodhisattvamātaramupasaṃkramya sujātajāte tāmaklāntakāyatāṃ ca paripṛcchanti sma / paccāpsaraḥsahasrāṇi divyānulepanaparigṛhītani bodhisattvamātaramupasaṃkramya sujātajāte tāmaklāntakāyatāṃ ca paripṛcchanti sma / pañcāpsaraḥsahasrāṇi divyadārakācīvaraparigṛhītāni bodhisatvamātaramupasaṃkramya sujārajāte tāmaklāntakāyatāṃ ca paripṛcchanti sma / pañcāpsaraḥ - sahasrāṇi divyadārakābharaṇaparigṛhītāni bodhisattvamātaramupasaṃkramya sujātajāte tāmaklāntakāyatāṃ ca paripṛcchanti sma / pañcāpsaraḥsahasrāṇi divyatūryasaṃgītisaṃprabhaṇitena bodhisattvamātaramupasaṃkramya sujātajāte tāmaklāntakāyatāṃ ca paripṛcchanti sma / yāvantaśceha jambudvīpe bāhyāḥ pañcabhijñā ṛṣayaste sarve gaganatalenāgatya rājñaḥ śuddhodanasya purataḥ sthitvā jayavṛddhiśabdamanuśrāvayanti sma //

iti hi bhikṣavo jātamātro bodhisattvaḥ saptarātraḥ lumbinīvane divyamānuṣyakaistūryatālāvacaraiḥ satkriyate sma, gurukriyate sma, mānyate sma, pūjyate sma, khādyabhojyasvādanīyāni (vaidya 70) viśrāṇyante sma / sarvaśākyagaṇāśca saṃnipātyānandaśabdamudīrayanti sma, dānāni ca dadanti sma, puṇyāni ca kurvanti sma / dvātriṃśacca brāhmaṇaśatasahasrāṇi dine dine saṃtarpyante sma / yeṣāṃ ca yenārthena tebhyastaddīyate sma / śakraśca devānāmindro brahmā ca tasyāṃ brāhmaṇaparṣadi māṇavakarūpamabhinirmāyāgrāsane niṣadyemāṃ maṅgalyāṃ gāthāmabhyabhāṣatām -

apāyāśca yathā śāntā sukhī sarvaṃ yathā jagat / dhruvaṃ sukhāvaho jātaḥ sukhe sthāpayitā jagat // lal_7.45 //

yathā vitimirā cābhā ravicandrasuraprabhāḥ / abhibhūtā na bhāsante dhruvaṃ puṇyaprabhodbhavaḥ // lal_7.46 //

paśyantyanayanā yadvacchrotrahīnāḥ śruṇanti ca / unmattakāḥ smṛtīmanto bhavitā lokacetiyaḥ // lal_7.47 //

na bādhante yathā kleśā jātaṃ maitrajanaṃ jagat / niḥsaṃśayaṃ brahmakoṭīnāṃ bhavitā pūjanārahaḥ // lal_7.48 //

yathā saṃpuṣpitāḥ śālā medinī ca samā sthitā / dhruvaṃ sarvajagatpūjyaḥ sarvajño 'yaṃ bhaviṣyati // lal_7.49 //

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.