Avadānakalpalatā

śuddhodanaḥ sutasthaitāṃ jñātvā cittocitāṃ vadhūm / apūrayadvivāhena manmathasya manoratham // kavk_24.63 //

naimittikāstato 'bhyetya nṛpamūcuḥ suniścayāḥ / putraste cakravartī vā munirvā saptame 'hani // kavk_24.64 //

tacchrutvā nṛpatiḥ sūnoścakrāvrtipadāptaye / pravrajyācakitaścintāṃ dinasaṃkhyāmayīṃ yayau // kavk_24.65 //

lolāṃ sarvaḥ srhiyaṃ vetti śāntasthirasukhāmapi / atthāpi bhogaraktānāṃ saṃpatsvevādaraḥ param // kavk_24.66 //

tataḥ kadācidudyānavihārāya nṛpātmajaḥ / prayayau rathamāruhya valgutuṅgaturaṅgamam // kavk_24.67 //

sa vivarṇaṃ jarājīrṇam kīrṇaśīrṇaśiroruham / suśuṣkaparuṣākāraṃ dadarśa puruṣaṃ pathi // kavk_24.68 //

sa taṃ dṛṣṭvā nijaṃ kāyamālokyācintayacciram / aho paryāptapāko 'yaṃ kāyasyāsya jugupsitaḥ // kavk_24.69 //

vayaḥ paryāptamāpto 'pi paryāptaṃ nāśrayatyayam / atīva palitavyājājjarā vṛddhaṃ hasatyasau // kavk_24.70 //

śarīre saṃtatasnāyupāśaprotāsthipañjare / vṛddhaḥ puṣṇāti manye 'hamaho mohavihaṅgamam // kavk_24.71 //

sārathe kiṃ karotyeṣa kiṃ na yāti tapovanam / asṃkocameti vṛddhasya dehena saha sā matiḥ // kavk_24.72 //

vṛddho 'valambate yaṣṭiṃ na tu dharmamayīṃ dhiyam / jarākuṭilakāyasya svabhāvo nirvivekatā // kavk_24.73 //

jugupsāṃ janayatyeṣa vṛddhaḥ praskhalitākṣaraiḥ / vacobhiścyutadantābhairgalallālālavākulaiḥ // kavk_24.74 //

naṣṭā dṛṣṭiḥ kṛśaḥ kāyaḥ śaktirluptā hatā śrutiḥ / tathāpi mohād dṛṣṭaiva vṛddhasya taruṇīpriyā // kavk_24.75 //

dhatte dhavalatāṃ vṛddhaḥ kimetāmatigarhitām / lolā paraṃ viraktāpi yadyasyātipriyā tanuḥ // kavk_24.76 //

iti cintayatastasya nirvedaḥ samajāyata / manyamānasya sāpāyaṃ kāyaṃ nicayamāpadām // kavk_24.77 //

punaśca samaye 'nyasminnapaśyad vyādhitaṃ naram / vipakkakūṇapaprāyaṃ sapūyamiva pāṇḍaram // kavk_24.78 //

sa pradadhyau tamālokya samuddiśya nijāṃ tanum / aho nu sahajaivāsmin kāye rogagaṇodgatiḥ // kavk_24.79 //

idameva mahaccitramiyaṃ māṃsamayī tanuḥ / na yāti kledavaiklavyaṃ kṣaṇaṃ paryuṣīte 'pi yat // kavk_24.80 //

iti dhyātvā sa sodvegaḥ śarīravicikitsayā / babhūva rājyasaṃbhopgarāge vigatitādaraḥ // kavk_24.81 //

athānyasmin kṣaṇe mālyavastrācchāditavigraham / dadarśa dehasatkāravyagrabandhujanaṃ śavam // kavk_24.82 //

taṃ dṛṣṭvā sahasodvegadayāduḥkhaghṛṇākulaḥ / ciraṃ niḥsārasaṃsāraparihāramacintayat // kavk_24.83 // eṣa pretavanaṃ yāti saṃsaktāṃ hṛdaye vahan // kavk_24.84 // aho nu viṣayābhyāsavilāsādhyavasāyinām / nṛṇāmantyakṣaṇe kaṣṭā kāṣṭhapāṣāṇatulyatā // kavk_24.85 //

udvegavāribhavasāgarabudbude 'smin kālānilākulitakarmalatāgrapuṣpe / māyāvadhūnayanavibhramasaṃvibhāge puṃsāṃ ka eṣa vapuṣi sthiratābhimānaḥ // kavk_24.86 //

noktaṃ kiṃcit parahitayutaṃ na śrutaṃ dharmayuktaṃ naiva ghrātaṃ kuśalakusumaṃ satyarūpaṃ na dṛṣṭam / naiva spṛṣṭaṃ śamapadamiti vyaktamāsaktacintā- viśrānto 'yaṃ vahati sahasā niścalatvaṃ gatāyuḥ // kavk_24.87 //

rājasūnurvicintyeti śarīraṃ vipadāplutam / aśeṣaviṣayāsaṅge parām naḥ snehatām yayau // kavk_24.88 //

athāgre nirmitaṃ devaiḥ sa śuddhāvāsakāyikaiḥ / vyalokayat pravrajitaṃ pātrakāṣāyadhāriṇam // kavk_24.89 //

taṃ dṛṣṭvaiva babhūvāsya pravrajyābhimukhī matiḥ / īpsitālokanaprītyā svabhāvo hi vibhāvyate // kavk_24.90 //

virāgyakāraṇam tatra nṛpasūnoḥ pade pade / vilokya sārathiḥ sarvaṃ kṣitipāya vyanedayat // kavk_24.91 //

kumāro 'tha piturvākyāt grāmālokanakautukī / vrajan pathi nidhānāni vivṛtāni vyalokayat // kavk_24.92 //

tatpūrvapuruṣanyastaiḥ strīkarairutthitānyapi / yadā sa nāgrahīttāni tadā viviśurambudhim // kavk_24.93 //

tataḥ sa karṣakān pāṃśuvyāptapāṇḍuśiroruhān / vidīrṇapāṇicaraṇān kṣutpipāsāśramāturān // kavk_24.94 //

halakaddālaviṣamollekhapakṣavraṇāditān / vilokya kleśavivaśān babhūva karuṇākulaḥ // kavk_24.95 //

vidhāya dayayā teṣāṃ draviṇauradaridratām / sa vṛṣāṇāṃ vṛṣarataḥ kleśamuktimakārayat // kavk_24.96 //

tataḥ pratinivṛtto 'tha sānujaḥ pārthivātmajaḥ / madhyāhnapṛthusaṃtāpe taralastaraṇitviṣaḥ // kavk_24.97 //

rathaghoṣonmukhaśikhiśyāmīkṛtadigantaraḥ / svedavārikaṇākīrṇaḥ prabhāsnigdhavanasthalīm // kavk_24.98 //

so 'varuhya rathāttatra gaṇḍaskhalitakuṇḍalah / viśrāṇtyai viśrutayaśā jambucchāyāmaśiśriyat // kavk_24.99 //

sa babhārorasi vyaktāṃ svedāmbukaṇasaṃtatim / vapurāśleṣalalitāṃ hārasyeva kuṭumbinīm // kavk_24.100 //

chāyāsu parivṛttāsu śanakaiḥ sarvaśākhinām / tasya jambūtarucchāyā na cacāla tanustanoḥ // kavk_24.101 //

sā tasya śītalacchāyā tāpaklāntimavārayat / saṃsāraviratasyeva tīvravairāgyavāsanā // kavk_24.102 //

putradarśanasotkaṇṭhastaṃ deśamatha bhūpatiḥ / ājagāma gajotsarpatrastabhramaracāmaraḥ // kavk_24.103 //

chāyāṃ sa niścalāṃ dṛṣṭvā kumārasya prabhāvataḥ / gauravādbhutasaṃprāptaḥ praṇataṃ praṇanāma tam // kavk_24.104 //

tataḥ sa sahitaḥ pitrā nagaraṃ gantumudyataḥ / apaśyat puraparyante śmaśānaṃ śavasaṃkulam // kavk_24.105 //

sa dṛṣṭvā kuṇapākīrṇamaśivaṃ śivakānanam / sodvegaṃ sārathiṃ prāha sthagitasyandanaḥ kṣaṇam // kavk_24.106 //

sārathe paśya jantūnāṃ kāyāpāyamatīṃ daśām / dṛṣṭvedamapi rāgārdraṃ mano mohapramādinām // kavk_24.107 //

parastrīdarśanāttṛptaṃ netramāsvādya sādaram / asyāsatyavatī jihvā paśya kākena kṛsyate // kavk_24.108 //

asyāḥ stanamukhanyastanakhollekhasukhasthitiḥ / khṇḍayatyadharaṃ gṝdhraḥ kāmīva madanirbharah // kavk_24.109 //

ete dṛṣṭaniṣakṭavāyasaśakṛnniṣṭhivinaḥ pādapā mūrcchantīva vipākapūyakuṇapāghrāṇena niṣkūṇitāḥ / dṛṣṭvā gṛdhravidāryamāṇamasakṛt kīrṇārdratantra śavaṃ bhūyo vātavilolapallavakarairācchādayantīva ca // kavk_24.110 //

kṣībasyevācalasya drutahṛtahṛdayā jambukī kaṇṭhasaktā raktābhivyaktakāmā kamapi nakhamukhollekhamāsutrayantī / āsvādyāsvādya yūnaḥ kṣaṇamadharadalaṃ dattadantavraṇāṅkaṃ lagnānaṅgakriyāyāmiyamatirabhasotkarṣamāviṣkaroti // kavk_24.111 //

ityuktvā jātaviratirbhavabībhatsakutsayā / kalayan kleśanirvāṇaṃ praviveśa purāntaram // kavk_24.112 //

tatra harmyagatāpaśyat taṃ kanyābhijanojjvalā / mṛgajā nāma mṛgajānodinī mṛgalocanā // kavk_24.113 //

sarāgataralā dṛṣṭḥ śrotrasaṃcāriṇī param / abhūttaddarśane tasyāḥ sahasaiva virekiṇī // kavk_24.114 //

sā tadālokanenaiva bālā lajjāsahiṣṇūnā / smareṇeva samākṛṣṭā sakhīṃ prāha puraḥsthitām // kavk_24.115 //

kā dhanyā lalanā loke sparśenāsya śaśitviṣaḥ / yasyā madanasaṃtaptā tanurnirvāṇameṣyati // kavk_24.116 //

nirvāṇaśabdaṃ śrutvaiva rājaputraḥ samīhitam / tāṃ dadarśonmukhaḥ padmavanānīva diśan dṛśā // kavk_24.117 //

sa tasyāstena vacasā vapuṣā va prasāditaḥ / hāraṃ suvṛttaṃ cittaṃ ca vikṣepāsyai guṇojjcalam // kavk_24.118 //

ālokanānukūlyena bhāvaṃ vijñāya bhūpatiḥ / putrasyāntaḥpurapade tāmādāya nyaveśayat // kavk_24.119 //

ṣaṇṇāṃ kāṇtāsahasrāṇāṃ vṛtamantaḥpuraṃ tataḥ / viveśa rājatanayaḥ priyāṃ śāntiṃ vicintayan // kavk_24.120 //

atrāṇtare narapatiṃ prāhurnaimittikāḥ sphuṭam / munirvā cakravartī vā prātaste bahvitā sutaḥ // kavk_24.121 //

tataḥ saṃcintya nṛpatiḥ pravrajyām cakitaḥ param / akārayat puradvāraguptiṃ ruddhagamāgamām // kavk_24.122 //

droṇodanamukhān bhrātṝn dvāreṣu viniveśya saḥ / nagarasya svayaṃ makhye tathā sāmātyasainikaḥ // kavk_24.123 //

rājaputrādatha prāptagarbhā devī yaśodharā / vabhāṣe śāradīva dyauḥ pratyāsannendupāṇḍurā // kavk_24.124 //

ekarātrāvaśeṣe 'tha nagaradvārarakṣaṇe / śamapravṛttārkamabhūt pravrajyābhimukhaṃ dinam // kavk_24.125 //

ciraṃ vicarya saṃsāraṃ śāntiṃ yāte divaspatau / kāṣāyāmbaramālambya yayau saṃdhyāvadṛśyatām // kavk_24.126 //

aśeṣāśātamomohavirāmavimalāṃ śanaiḥ / indurgāmuditaścakre pūrṇālokavilokinīm // kavk_24.127 //

sarāgatāpe vabhasaścetasīva gate ravau / śuddhenduhṛdayasyābhūt prasādaḥ ko 'pyaviplavaḥ // kavk_24.128 //

athāsminnantare kāntāsaṃtatāntaḥpurodare / ratnaharmyapraviṣṭendudyutisaṃdohahāsini // kavk_24.129 //

niḥsāravirasaṃ sarvaṃ rājasūnurvilokayan / jagāa gaganasvacchasvacchandocchalitasmṛtiḥ // kavk_24.130 //

gaṇo 'yaṃ nārīṇāṃ madanadahanolkāparikaraḥ parityājyastīvravyasanaśatasaṃtāpasacivaḥ / idānīṃ yuktā me tarutalalatāśītalare parityaktāgārapraśamasukhasāre pariṇatiḥ // kavk_24.131 //

etāścandradyutimadamayā yāmi nāryo vane 'smin nidrāmudrāniyamitadṛśaḥ saṃstarasrastavatrāḥ / svapnotpannānucitavacanāḥ keśasaṃchāditāṃsāḥ kṣipraṃ mandānilavicalitān lajjayantīva dīpān // kavk_24.132 //

saralasrastagātrāṇāṃ nirlajjānāṃ vivāsasām / suptānāṃ ca mṛtānāṃ ca bhedaḥ ko nāma dehinām // kavk_24.133 //

iti tasya bruvāṇasya saṃjāte gamanodyame / mithaḥ kathā samabhavannagaradvārarakṣiṇām // kavk_24.134 //

bho bhoḥ kaḥ ko 'tra jāgarti jāgrato nāsti viplavaḥ / prabhucittagrahavyagrāḥ samagrā eva jāgrati // kavk_24.135 //

jāgarti saṃsāragṛhe manīṣī mohāṇdhakāre svapiti pramattaḥ / jjīvitameva loke mṛtasya suptasya ca ko viśeṣaḥ // kavk_24.136 //

iti marhyasthitaḥ śrutvā rātrau rājasutaḥ kathāḥ / prasthitaṃ satpatheneva nijaṃ mene manoratham // kavk_24.137 // nivṝtterlakṣaṇaṃ dṛṣṭvā sa svapnaṃ kṣaṇanidrayā // kavk_24.138 // tataḥ prabuddhā sahasā trastā devī yaśodharā / tatkālopanataṃ svapnaṃ dayitāya nyavedayat // kavk_24.139 //

paryaṅkābharaṇāngāni svapne bhagnāni me vibho / śrīrvrajantī mayā dṛṣṭvā candrārkau ca torihitau // kavk_24.140 //

ityākarṇya sa tāmūce mugdhe satyavivarjitaḥ / saṃsāra eva svapno 'yaṃ svapne svapno 'pi kīdṛśaḥ // kavk_24.141 //

svapne 'dya nābhisaṃjātā latā vyāptā vihārasā / merūpadhānaśirasā pūrvapaścimavāridhau // kavk_24.142 //

bhujābhyāṃ caraṇābhyām ca dakṣiṇābdhirmayā dhṛtaḥ / bhadre svapnaḥ śubho 'yaṃ te strīṇāṃ bhartuśubhaṃ śubham // kavk_24.143 //

ityukte bodhisattvena noce kiṃcid yaśodharā / punaśca nidrābhimukhī babhūva mīlitekṣaṇā // kavk_24.144 //

śakrabrahmamukhāḥ sarve sametyātha sudhābhujaḥ / cakrire bodhisattvasya sattvotsāhaprapūraṇam // kavk_24.145 //

tairdevaputrāścatvāraḥ samādiṣṭā mahājavāḥ / sahāyā gamane tasya bhūśailābdhidhṛtikṣamāḥ // kavk_24.146 //

śakrādiṣṭena yakṣeṇa pāñcikākhyena nirmitaiḥ / saharmyāsaktasopānairavatīrya viniryayau // kavk_24.147 //

suptaṃ sārathimādāya chandakākhyaṃ prabodhya saḥ / utsādamiva jagrāha kaṇṭhakākhyaṃ turaṅgamam // kavk_24.148 //

taṃ tīkṣṇaruciraṃ lakṣmīkaṭākṣataralaṃ harim / sa cakre saṃyamālīnaṃ mūrdhi saṃspṛśya pāṇinā // kavk_24.149 //

śamodyame sumanasā s ako 'pyantarbahiḥ samah / śiśavo 'pi vimuñcanti yatprabhāveṇa cāpalam // kavk_24.150 //

balajijñāsayā nyastaṃ tenātha caraṇaṃ kṣitau / na te kampayituṃ śekurdevaputrāḥ savismayāḥ // kavk_24.151 //

chandakena sahāruhya nistaraṅgaṃ turaṅgamam / sa jagāhe mahadvyoma vimalaṃ svamivāśayam // kavk_24.152 //

prayayau taralāvartinartitoṣṇīṣapallavaḥ / saṃsarpipavanollasaiḥ śokocchvāsa iva śriyaḥ // kavk_24.153 //

tasyābharaṇaratnāṃśulekhābhiḥ śabalaṃ nabhaḥ / jagrāha sūtrapatrālīvicitramjiva cīvaram // kavk_24.154 //

kīrṇāśrubindukalitā vilolanayanotpalāḥ / vrajantaṃ dadṛśurdṛśyāstamantaḥpuradevatāḥ // kavk_24.155 //

saṃsāramiva vistīrṇaṃ puraṃ sanṛpabāndhavam / dūrāt pradakṣiṇīkṛtya kṣamyatāmityabhāṣata // kavk_24.156 //

kṣapāyāṃ kṣaṇaśeṣāyām jane nidrābhimudrite / taṃ dadarśa mahānnāma prabuddho rājabāndhavaḥ // kavk_24.157 //

divi dṛṣṭvā vrajantaṃ taṃ śaśāṅkaśaṅkayā hṛtaḥ / ūce ciraṃ vicāryoccairbāṣyāzncitavilocanah // kavk_24.158 //

citrametad viraktavtaṃ bandhujīvopamasya te / kumāra rucirākāra na yuktaṃ yuktakāraṇam // kavk_24.159 //

vaṃśotkarṣaviśeṣārthū nibaddhāśaḥ pitā tvayi / kasmānnirāśa kriyate sarvāśābharaṇa tvayā // kavk_24.160 //

iti śākyasya mahataḥ śrutvā vākyaṃ nṛpātmajaḥ / tamūce bāndhavaprītirbandho vandhanaśṛṅkhalā // kavk_24.161 //

ayaṃ kāyaḥ kṣayaṃ yāti mithyāgṛhasukhapriyaḥ / viṣayograviṣrtānāmamṛtāyatanaṃ vanam // kavk_24.162 //

hastākṛṣṭastriphaṇiphaṇabhṛnmastakanyastamṛtyu kaṇṭhābaddhitkaṭaviṣalatāpallavālolamālaḥ / dīptāṅgāraprkaragahanaṃ gāhate durgamārgaṃ saṃsāre 'smin viṣayanicaye sapramodaḥ pramādī // kavk_24.163 //

ityudīrya vrajan vyomnā vilaṅghya nagaraṃ kṣaṇāt / bahirbhūtalamabhyetya sa yayau vājinā javāt // kavk_24.164 //

mahatā śākyamukhyena bodhitasyātha bhūpateḥ / antaḥpure ca kāntānāmudbhūtaḥ karuṇaḥ svaraḥ // kavk_24.165 //

atha brahmendradhanadapramukhastridaśairvṛtaḥ / rājasūnurvanaṃ prāpa gatvā dvādaśayojanam // kavk_24.166 //

avaruhyātha turagātg vimucyābharaṇāni saḥ / uvāca sūcitānandaśchandakaṃ vadanatviṣā // kavk_24.167 //

gṛhītvābahraṇāni tvaṃ hayaṃ ca vraja mandiram / medānīmasti me kṛtyametairmāyānibandhanaiḥ // kavk_24.168 //

vane 'sminnahamekākī śamasaṃtoṣabāndhavaḥ / ekaḥ saṃjāyate jantureka eva vipadyate // kavk_24.169 //

viṣamaviṣayayogaṃ bhogamutsṛjya re kaḥ sarasarati viśeṣakleśaśoṣapravṛttaḥ / paribhavabhuvane 'sminneṣa naḥ saṃniveśaḥ śamitamadanakāntiḥ śāntimeva śrayāmi // kavk_24.170 //

ityuktvābharaṇānyasya dīptānyaṅke mumoca saḥ / tyaktaśokānvitānīva muktāpakkaṇasaṃcaye // kavk_24.171 //

cūḍāṃ niskṛṣya khaṅgena sa cikṣepa nabhaḥsthale / śakraśca tam samādāya nināya divamādarāt // kavk_24.172 //

keśaḥ kleśa ivotkṛtto yatra tena mahātmanā / keśapratigrahaṃ caityaṃ sadbhistatra niveśitam // kavk_24.173 //

chandako 'pyaśvamādāyaṃ prayātaḥ saptabhirdinaiḥ / śanaiḥ prāpa puropāntaṃ śokārtaḥ samacintayat // kavk_24.174 //

śūnyaṃ turagamādāya parityajya nṛpātmajam / draṣṭuṃ śaknomi nṛpatiṃ kathaṃ putrapralāpinam // kavk_24.175 //

vicintyeti hayaṃ tyaktvā sa tatraiva vyalambata / śūnyāsanaḥ paraṃ vājī mūrtaḥ śoka ivāviśat // kavk_24.176 //

taṃ dṛṣṭvāntaḥ purajanaḥ sāmātyaśca mahīpatiḥ / pratipralāpamukharāścakrire nikhilā diśaḥ // kavk_24.177 //

udbhūtārtasvaraiḥ kaṇṭhaiḥ sotkaṇṭhaiḥ sa viṣādavān / sarvairgṛhītakīrṇāśrurvājī jīvitamatyajat // kavk_24.178 //

sa bodhisattvasaṃsparśapuṇyaprāptipavitritaḥ / jagrāha brāhmaṇakule janma saṃsāramuktaye // kavk_24.179 //

śakradattaṃ kumārastu yatra kāṣāyamagrahīt / kāṣāyagrahaṇam tatra caityaṃ cakre mahājanaḥ // kavk_24.180 //

vibhavamabhavavṛttyai janma janmapramuktyai vijanamapi janānāṃ mohagartānnivṛttyai / iti sa kuśalakāmaḥ kāmamutsṛjya bheje guṇakṛtajanarāgaḥ ślāghyatāṃ tyaktarāgaḥ // kavk_24.181 //

iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyāmabhiniṣkramaṇāvadānaṃ caturviśaḥ pallavaḥ //

25. māravidrāvaṇāvadānam /

jayanti te janmabhayapramuktā bhavaprabhāvābhibhavābhiyuktāḥ / yaiḥ sundarīlocanacakravartī māraḥ kṛtaḥ śāsanadeśavartī // kavk_25.1 //

tatastapovane cāsmin bodhisattve tapojuṣi / tadupasthāpakāḥ pañca vārāṇasyāṃ pravavrajuḥ // kavk_25.2 //

spṛhaṇīyo munīndrāṇāmatha śākyamuniḥ śanaiḥ / svayaṃ senāyanīgrāmaṃ janacārikayā yayau // kavk_25.3 //

tatra senābhidhānasya kanye gṛhapateḥ sute / nandā nandabalākhyā ca cāruvṛtte babhūvatuḥ // kavk_25.4 //

śuddhodanasya bhūbhartuste śrutvā viśrutaṃ sutam / cakrāte tadvivāhārthaṃ vrataṃ dvādaśavārṣikam // kavk_25.5 //

āmodinīnāṃ hṛdaye sadā sūtravadāsthitaḥ / mālānāmiva bālānāmabhilāṣaḥ svabhāvajaḥ // kavk_25.6 //

dhenūnāṃ pītadugdhānāṃ dugdhaṃ tābhyāṃ punaḥ punaḥ / gṛhīṭvā sphaṭikasthālyā vratānte pāyasaṃ śubham // kavk_25.7 //

vidhivatpāyase siddhe viprarūpaḥ sureśvaraḥ / taṃ samabhyāyayau deśaṃ devaśca kamalāsanaḥ // kavk_25.8 //

harṣādatithibhāge 'tha kanyakābhyām samuddhṛte / śakro 'vadatsarvaguṇodayāyāgre pradīyatām // kavk_25.9 //

matto 'yamadhikastāvadbrahmaṇaḥ prathamo 'pi ca / ityukte surarājena provāca caturānanaḥ // kavk_25.10 //

matto 'dhiko deva āste śuddhāvāsanikāyikaḥ / ityukte brahmaṇā te 'pi jagadurgaganasthitāḥ // kavk_25.11 //

sarvaprativiśiṣṭo 'sau bodhisattvastapaḥkṛśaḥ / nadyāṃ nirājanākhyāyāṃ vigāhya salile sthitaḥ // kavk_25.12 //

etadākarṇya kanyābhyāmāhūya maṇibhājane / avatīryārpitaṃ bhaktyā tadasmai madhupāyasam // kavk_25.13 //

bodhisattvastadādāya ratnapātrīṃ dadau tayoḥ / datteyaṃ na punargrāhyetyuktvā jagṛhaturna te // kavk_25.14 //

sā tena nadyāṃ nikṣiptā nāgairnītā prabhāvatī / vikṣobhyāpyāhṛtā tebhyastārkṣyarūpeṇa vajriṇā // kavk_25.15 //

prasādī bodhisattvo 'tha kanyāyugalamabhyadhāt / dānasya praṇidhānena bhavatyoḥ kiṃ samīhitam // kavk_25.16 //

te tamūcaturānandanidhiḥ śuddhodanātmajaḥ / sarvārthasiddho 'bhimataḥ kumāraḥ patirāvayoḥ // kavk_25.17 //

udyamaṃ māralīlāyāḥ sarasaṃ tadvacastayoḥ / na lilimpa manastasya pādmaṃ dalamivodake // kavk_25.18 //

sa jagāda kumāro 'sau na kiṃ pravrajitaḥ śrutaḥ / na tasya lolanayanāḥ priyāh śriya iva striyaḥ // kavk_25.19 //

ityanīpsitamākarṇya dīrghaṃ niśvasya kanyake / ūcaturdānadharmo 'yaṃ siddhau tasyaiva jāyatām // kavk_25.20 //

adṛṣṭasnehasaṃśliṣṭaḥ praviṣṭo 'ntaḥ parāṅbhukhaḥ / na nāma sucirābhyastaḥ pakṣapāto nivartate // kavk_25.21 //

iti tadvacanaṃ śrutvā bodhisattvaḥ prasannadhīḥ / prayātaste samāmantrya viśrāntyai kānanāntaram // kavk_25.22 //

pāyasāmṛtabhāgena labdhadivyabalodayaḥ / pracchāyatarusucchāyamāruroha mahīdharam // kavk_25.23 //

paryaṅkabandhamādhāya tatra tasmin sukhaṃ sthite / ahaṃkāra ivātyuccaśirāh so 'drirvyagīryata // kavk_25.24 //

viśīrṇabhūdhare tasmin sa pradadhyau viṣaṇṇadhīḥ / sapakṣālāni karmāṇi mayā kāni kṛtānyaho // kavk_25.25 //

iti cintāśatocchvāsaṃ tamūcurvyomadevatāḥ / na tvayā vihitaṃ sādho karma kiṃcidasāṃpratam // kavk_25.26 //

acchinnottaptakuśalaṃ dhartuṃ na kṣamate kṣitiḥ / sa tvamuttaptakuśalaḥ proccaśailaśatāgdguruḥ // kavk_25.27 //

nirañjanīṃ samuttīrya saritaṃ vraja niścalam / siddhidaṃ bodhisattvānām deśaṃ vajrāasnābhidham // kavk_25.28 //

devatādiṣṭamārgeṇa prasthitasyāsya bhūtale / pādanyāsairabhūttasya hemapadmaparaṃparā // kavk_25.29 //

pṛthivī vrajatastasya prollasatsalilākulā / raṇantī kāṃsyapātrīva pronnanāma nanāma ca // kavk_25.30 //

tāni tāni nimittāni pravṛttāni dadarśa saḥ / yeṣāmanuttarajñānanidhānasādhanaṃ phalam // kavk_25.31 //

nirañjanāya bhuvane nāgo 'ndhaḥ kālikābhidhaḥ / buddhotpāditadṛrabhūmeḥ śabdamākarṇya niryayau // kavk_25.32 //

sarvalakṣaṇasaṃpannaṃ dīptajāmbūnadadyutim / sa bodhisattvamālokya provāca racitāznjaliḥ // kavk_25.33 //

nalinanayana kāntastvaṃ vane yauvane 'smin viharasi virahārtiṃ saṃpadāmarpayitvā / aśamaśamaviśeṣonmeṣasaṃtoṣahetur bhavasi bhavasamudre dehināṃ satyasetuḥ // kavk_25.34 //

athāmuñcantyete bhayataralatāmatra hariṇāḥ yathā līlācakraṃ viharati samīpe khagagaṇaḥ / sasattvāsattvānā kimapi hṛdayāśvāsasadanaṃ tathā manye bauddhaṃ vapuridamanāyāsasukhadam // kavk_25.35 //

karikalabhakah padmaprītyā karoti hareḥ karaṃ sukhayati śikhī snigdhālāpaṃ kalāpaśikhānilai / bhavati hariṇī lolāpāṅgā puraḥ praṇayonmukhī praśamasamayasyeyaṃ puṇyaprasādamayī sthitiḥ // kavk_25.36 //

adyaiva buddhatvamavāpya śuddhaṃ tvaṃ bodhimeṣyatya(?)khilāṃ trilokīm / sadyaḥprasādapramadāvadātāṃ kumudvatī pūrṇa ivāmṛtāṃśuḥ // kavk_25.37 //

anyonyaṃ dinanāthadīptamahasaḥ sadyastavālokanāl lokānāṃ kanalaprabodhakalayā divyaprakāśaspṛśām / niryātī hṝdayānnibaddhamadhupaśreṇiva saṃbandhana- trastāntarna punaḥ kariṣyati padaṃ mohāndakārāvaliḥ // kavk_25.38 //

iti bruvāṇāṃ vinayānnāgarājaḥ prasannadhīḥ / bodhisattvaṃ samābhāsya samuttīrya nadīṃ yayau // kavk_25.39 //

vajrāsanapadaṃ prāpya bodhimūlamanākulam / dakṣiṇāgraiḥ kuśaiścakre śaktadattaiḥ sa saṃstaram // kavk_25.40 //

tatropaviśya paryaṅkabaddho niścalaniścayaḥ / manthāvasānaviśrāntaḥ sa dugdhābdhirivābabhau // kavk_25.41 //

asādhāraḥ kṣamādhāraḥ sa dhīrasaralākṛtiḥ / ruruce kāñcanaruciḥ paro merurivācalaḥ // kavk_25.42 //

asāvakṣayaparyantaḥ paryaṅko 'yaṃ mama sthiraḥ / babandheti sa saṃkalpaṃ kṛtvā pratimukhīṃ smṛtim // kavk_25.43 //

atrāṇtare samabhyetya māraḥ saṃyamamatsaraḥ / lekhahārastatra tūrṇaṃ bodhisattvamabhāṣataḥ // kavk_25.44 //

akāmakāmatā keyaṃ loke bandhanadā matā / akālakalikākārā matiste kāsya kāmanā // kavk_25.45 //

gṛhītaṃ hataśaṅkena devadattena te puram / niruddhantaḥpuraśreṇīrbaddhaḥ śuddhodano nṛpaḥ // kavk_25.46 //

iti śrutvaiva vacanaṃ śokāmarṣaviṣojjhitaḥ / aśikṣitavikāreṇa cetasā sa vyacintayat // kavk_25.47 //

aho batāntarāyaṃ me māraḥ kartuṃ samudyataḥ / nartayatyeṣa durvṛttaḥ śisvaṇḍikrīḍayājagat // kavk_25.48 //

māra māra virāmaste daurjanyasya na jāyate / ekena hiṃsāyajñena prāpteyaṃ kamratā tvayā // kavk_25.49 //

yajñadāṇatapaḥślāghāṃ nātmanaḥ kartumutsahe / svaguṇodīraṇamlānaṃ puṇyapuṣpaṃ hi śīryati // kavk_25.50 //

iti nirbhatsitastena cittastenaḥ śarīriṇām / sāmarṣaḥ prayayau māraḥ samārambhād hatodyamaḥ // kavk_25.51 //

athādṛśyanta lalitā lālityāñcitalocanāḥ / bhramadbhṛṅgaraṅgiṇyaḥ kāntāścūtalatā iva // kavk_25.52 //

cārutaccaritātṛptāstisrastāḥ kāmakanyakāḥ / sarāgaṃ pādanalinīnyāsaiścakrustapovanam // kavk_25.53 //

vilocanena hariṇī kariṇī gativibhramaiḥ / tatra tābhirmukhāmbhojairnalinī malinīkṛtā // kavk_25.54 //

yauvanābharaṇairaṅgauranurāgāvilepanaiḥ / lāvaṇyavasanaistāsāṃ kāmo 'bhūdapyacetasām // kavk_25.55 //

vajrāsanasamādhānadhyānaniścalalocanam / taṃ vilokyābhavat tāsāṃ vismayadhyānadhāraṇā // kavk_25.56 //

tā bodhisattvasaṃkalpān madarāgamayaṃ vayaḥ / parityajyaiva sahasā salajjā bhejire jarām // kavk_25.57 //

pratīpagamanāttāsāmatha bhagnamanorathaḥ / manmathaḥ prathitārambhaḥ sainyasaṃbḥāramādade // kavk_25.58 //

sarvapraharaṇairvyāptaṃ nānāprāṇimukhairbhayaiḥ / ṣaṭtriṃśatkoṭīvipulaṃ balaṃ tasya samudyayau // kavk_25.59 //

svayamākarṇaniṣkṛṣṭakopakrūraśarāsanaḥ / māraḥ sphāravikāreṇa bodhisattvaṃ samādravat // kavk_25.60 //

śastravṛṣṭistadutsṛṣṭā saha pāṃśuviṣāśmabhiḥ / prayayau bodhisattvasya mandārāmbujatulyatām // kavk_25.61 //

punarmārabalotsṛṣṭā śastravṛṣṭirghṛtakṣame / cakrire devatāstasya vajrapratisamāśrayam // kavk_25.62 //

smaro 'pi naṣṭasaṃkalpaḥ samādheḥ śrotrakaṇṭakam / ghaṇṭāpaṭuraṭatpatraṃ nirmame sphaṭīkadrumam // kavk_25.63 //

taṃ tāramukharaṃ vṛkṣaṃ māraṃ ca sabalāyudham / cakravāṭe samutkṣipya cikṣipurvyomadevatāḥ // kavk_25.64 //

bhagavānatha saṃprāptaprasannajñānanirmalaḥ / sarvavitsarvagaḥ saravjātismṛtiparo 'bhavat // kavk_25.65 //

sa tatrānuttarajñānasamyaksaṃbodhimāpitaḥ / dadarśa sarvabhutāṇi gatiṃ karmorminirmitām // kavk_25.66 //

atha śākyapure māraḥ pravādamasṛjaddivaḥ / bodhisattvaḥ prayāto 'staṃ tapaḥkleśavaśāditi // kavk_25.67 //

tatra śuddhodano rājā putrasnehaviṣāturaḥ / nipapāta tamākarṇya vajrāhata iva kṣitau // kavk_25.68 //

antaḥpure sahanṛpe prāṇatyāgakṛtakṣaṇe / suvṛttapakṣapātinyastamūcurvyomadevatāḥ // kavk_25.69 //

putrastavāmṛtaṃ pītvā samyaksaṃbuddhatām gataḥ / tenāvalokitasyāpi nāste bhṛtyubhayaṃ kutaḥ // kavk_25.70 //

iti sāntaḥpurāmātyaḥ śrutvā narapatirvacaḥ / abhūtpratyāgataprāṇaḥ sudhāsikta iva kṣaṇāt // kavk_25.71 //

tasmin mahotsavānande bodhisattvavadhūḥ sutam / kāntaṃ yaśodhaāsūta rāhugraste niśākare // kavk_25.72 //

rāhulākhyaḥ sa bālo 'pi nṛpaterjanmaśaṅkinaḥ / jananyā saśilaḥ śuddhyai nikṣipto 'mbhasi pupluve // kavk_25.73 //

bhagavānapi saptāhaṃ sthito niścalavigrahaḥ / vajraparyaṅkabandhena devānām vismayaṃ vyadhāt // kavk_25.74 //

sa brahmakāyikākhyābhyām devatābhyāṃ virodhitaḥ / avadatparamānandasudhāsaṃdohasundaraḥ // kavk_25.75 //

aho tava mayā jñātā pūrvameṣā sukhasthitiḥ / yayā surāsuraiśvaryasukhaṃ duḥkhagaṇāyate // kavk_25.76 //

lāvaṇyāmbhaḥplāvitāṅgāstaruṇyaḥ pīyūṣārdraḥ svargasaṃbhogavargaḥ / asyāśeṣatyāgahelāsukhasya spardhābandhe pāṃśuniḥsāra eva // kavk_25.77 //

saṃtapto 'haṃ viṣayaviṣamakleśasaṃsārapānthaḥ klāntaḥ śāntyāśritimupagataścandanacchāyayeva / saṃjāteyaṃ sakalakaraṇavyāpinī nirvṛtime viśrāntānām śamahimavane kiṃ sukhasyopamānam // kavk_25.78 //

asminnavasare puṇyaparipākeṇa tadvanam / vaṇijau pṛthusārthena prāptau trapusabhallikau // kavk_25.79 //

devatāpretitau bhaktyā bhagavantamupetya tau / praṇatau piṇḍapāto 'yaṃ gṛhyatāmityabhāṣatām // kavk_25.80 //

dayāvidheyaḥ sarvajñastadākarṇya vyacintayat / pūrvaiḥ pātre gṛhīto 'yaṃ na pāṇī pātravarjite // kavk_25.81 //

iti cintayatastasya mahārājābhidhāḥ surāḥ / datvā sphaṭikapātrāṇi catvāri tridivaṃ yayuḥ // kavk_25.82 //

kṛtvātha bhagavān pātre piṇḍapātapratigraham / anugrahaṃ tayoścakre śaraṇyatrayaśāsanāt // kavk_25.83 //

vitatasukṛtasākṣī puṇyanikṣepadakṣaḥ kṣayitavipadaśeṣaḥ prārthanākalpavṛkṣaḥ / bhavati kuśalamūlaiḥ kasyacidbhāgyabhājaḥ śubhapariṇatidīkṣādakṣiṇaḥ sādhusaṅgaḥ // kavk_25.84 //

iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ māracidrāvaṇāvadānam nāma pañcaviṃśaḥ pallavaḥ //

26. śākyotpattiḥ /

vaṃśaḥ sa ko 'pi vipulaḥ kuśalānubandhī yaścāruvṛttamucitaṃ guṇasaṃgrahasya / ratnaṃ viśuddharucisūcitasatprakāśaṃ muktāmayaṃ jagadalaṃkaraṇaṃ prasūte // kavk_26.1 //

nyagrodhārāmanirataṃ purā kapulavāstuni / śākyāḥ svavaṃśaṃ papracchurbhagavantaṃ tathāgatam // kavk_26.2 //

taiḥ pṛṣṭaḥ svakulotpattiṃ sa maudgalyāyanaṃ puraḥ / vaktuṃ nyayuṅkta kṛtvāsya vimalajñānadarśanam // kavk_26.3 //

sa vilokya yathātattvamatītaṃ jñānacakṣuṣā / tānavocata saṃsmṛtya śrūyatāṃ śākyasaṃbhavaḥ // kavk_26.4 //

aśeṣe 'smin jalamaye jagatyekārṇave purā / sthite pavanasaṃsparśātpayaḥ paya ivābhavat // kavk_26.5 //

jale tasmin ghanatayā yāte kaṭhinatām śanaiḥ / abhūdvarṇarasasparśaśabdagandhamayī mahī // kavk_26.6 //

tasyāmābhāsvarā devāścyutāḥ karmaparikṣayāt / tattulyavarṇasaṃbhūtāḥ sattvāḥ sattvabalādhikāḥ // kavk_26.7 //

aṅgulyā rasamāsvādya tattṛṣṇātīvramohitāḥ / āhāradoṣātsaṃprāpourgururūkṣavivarṇatām // kavk_26.8 //

annaprasavinī teṣāṃ krameṇābhūdvasuṃdharā / tamobhiśca viluptānām kṣetrāga // kavk_26.9 //

tatasteṣāṃ kṣatatrāṇāt kṣatriyaḥ kṣitipālane / mahāsaṃmatanāmābhūjjanasya mahato mataḥ // kavk_26.10 //

tasyānvaye mahatyāsīnṛpaḥ śrīmānupoṣadhaḥ / amlānakīrtikusumaḥ pārijāta ivodadhau // kavk_26.11 //

cakravartī sutastasya māndhātābhūdayonijaḥ / jagatyekātapatrasya yasya vaṃśo mahānabhūt // kavk_26.12 //

vaṃśe sahasravaṃśasya kṛkistasyābhavannṛpaḥ / cittaprasādamakarod bhagavān yasya kāśyapaḥ // kavk_26.13 //

ikṣvākuranvaye tasya tasya cābhūd virūḍhakaḥ / prītyā kanīyasaḥ sūnorjyeṣṭhāstena vivāsitāḥ // kavk_26.14 //

ekībhūya tataḥ sarve svadeśavigataspṛhāḥ / kumārāḥ kapilākhyāsya maharṣerāśramaṃ yayuḥ // kavk_26.15 //

dhyānakālāṇtarāyāṇāṃ bālyāduccaiḥ pralāpinām / so 'nyatra nirmame teṣāṃ puraṃ kapulavāstviti // kavk_26.16 //

kālena putravātsalyādanutāpena bhūpatiḥ / ānīyantāṃ kumārāste sacivānityabhāṣata // kavk_26.17 //

tamūrcurmantriṇaḥ sarve rājan prāptapurottamāḥ / pratyānetumaśakyāste jātāpatyapṛthuśriyaḥ // kavk_26.18 //

iti teṣāṃ pitustatra śakyāśakyavicintane / babhūvuḥ śākyasaṃjñāste nṝpurasteṣu vaṃśakṛt // kavk_26.19 //

tadvaṃśeṣu pañcapañcasahasreṣu mahībhujām / atīteṣu kṣitipatiḥ śrīmān daśaratho 'bahvat // kavk_26.20 //

tasyānvaye siṃhahanurbabhūva pṛthivīpatiḥ / na raṇe siṃhamiva yaṃ sehire rājakuñjarāḥ // kavk_26.21 //

jyeṣṭhaḥ śuddhodanastasya sutaḥ śuklodanaḥ paraḥ / droṇodanastadanujaḥ kanīyānamṛtodanaḥ // kavk_26.22 //

kanyāścatasraḥ śuddhākhyā śuklā droṇāmṛtā tathā / śuddhodanasya bhagavān sūnurnandastathāparaḥ // kavk_26.23 //

śuklodanasya tanayau dvau tiṣyākhyo 'tha bhadrikaḥ / droṇodanasya dvau putrāvaniruddho mahāṃstathā // kavk_26.24 //

ānandadevadattākhyāvamṛtodanasaṃbahvau / śuddhāsutaḥ supraśuddhaḥ śuklāsūnuśva mālikaḥ // kavk_26.25 //

droṇāputraśca bhadrāṇirvaiśālyakhyo 'mṛtāsutaḥ / rāhulo bhagavatsūnuryasmin vaṃśaḥ pratiṣṭhitaḥ // kavk_26.26 //

ityujjvalajñānamayena tena vaṃśaṃ yathāvatkathitaṃ niśamya / śākyā babhūvarbhagavatprabhāvaiḥ saṃbhāvitotkarṣaviśeṣaśuddhāḥ // kavk_26.27 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ śākyotpattīrnāma ṣaḍviṃśaḥ pallavaḥ //

27. śroṇākoṭīviṃśāvadānam / sa ko 'pi sattvasya vivekabandhoḥ puṇyopasannasya mahān prabhāvaḥ / nāpaiti yaḥ kāyaśateṣu puṃsaḥ kastūrikāmoda ivāṃśukasya // kavk_27.1 //

jine sarvajagajjantusaṃtāpakaruṇāhrade / pure rājagṛhe veṇuvanāntaravihāriṇi // kavk_27.2 //

śrīmānabhūdbhūmipatiścampāyāṃ potalābhidhaḥ / jahāra dhanadarpāndhyaṃ dhanena dhanadasya yaḥ // kavk_27.3 //

ajāyata sutastasya manorathaśatānvitaḥ / dhanānāmīpsitāvāptya sukhasakhyo vibhūtayaḥ // kavk_27.4 //

śravaṇarkṣeṇa jātasya sa sūnostasya janmani / prītyā dadau daridrasya koṭīnāṃ viṃśatiṃ tadā // kavk_27.5 //

sa śroṇakoṭiviṃśākhyaḥ śiśuḥ khyātastadābhavat / vibhavaḥ sukṛtenaiva yena vaṃśo vibhūṣitaḥ // kavk_27.6 //

prāptavidyaḥ sa sarvārthaiḥ saha vṛddhimupāgataḥ / cakāra sukhaviśrāntiṃ vyavahāradharaḥ pituḥ // kavk_27.7 //

sa kadācitprabhāpuñjamiav sūryasya maṇḍalāt / avatīrṇaṃ puraprātaṃ maudgalyāyanamabravīt // kavk_27.8 //

ko bhavānarkasaṃkāśaḥ prakāśitadigantaraḥ / tridaśeśaḥ śaśāṅko vā devo vā draviṇeśvaraḥ // kavk_27.9 //

sa taṃ babhāṣe na suraḥ śiṣyo bhagavatastvaham / buddhasya vibudhādhīśavandyamānaguṇaśriyaḥ // kavk_27.10 //

svacchaṃ tasya prayacchantaṃ piṇḍapātaṃ mahāmuneḥ / sattvaśuddhodayāvāptaṃ bhogyaṃ bhagavataḥ priyam // kavk_27.11 //

iti śroṇasya bhagavannāmnā śravaṇagāminā / ravibhakrasya jātyāpi romāñcaḥ samajāyataḥ // kavk_27.12 //

prāgjanmavāsanāyuktaḥ svabhāvo yasya yaḥ sthitaḥ / sa tasyodīraṇenāpi sphuṭa eva vibhāvyate // kavk_27.13 //

sa tasmai viṃśatisthālībhāgaṃ nākajanocitam / prahiṇodbhaktisaṃsaktaśraddhāyuktena cetasā // kavk_27.14 //

tatastaṃ preṣitaṃ tena bhagavān bhaktisaṃsadā / anugrahāgrahavyagraḥ samagraṃ svayamagrahīt // kavk_27.15 //

asminnavasare bhaktyā sthālībhāgaṃ nṛpocitam / samādāya svayaṃ rājā bimbisāraḥ samāyayau // kavk_27.16 //

śroṇaprahītabhogānāmāmodaṃ tatra pārthivaḥ / āghrāya śakraprahitaṃ sarvaṃ divyamamanyata // kavk_27.17 //

pātraśeṣaṃ bhagavatā dattamāsvādya bhūpatiḥ / śroṇena preṣitaṃ śrutvā tadanu vismayaṃ yayau // kavk_27.18 //

bhagavantaṃ praṇamyātha rājadhānīṃ nareśvaraḥ / praviśyācintayatsphītāṃ divyāṃ śroṇasya saṃpadam // kavk_27.19 //

gacchāmi taṃ svayaṃ gatvā draṣṭavyo 'sau amhāyaśāḥ / iti niścitya sacivaiḥ sa yātrārambhamādiśat // kavk_27.20 //

potalaḥ kṣitipaṃ jñātvā svayamāgamanodyatam / nītijñaṃ putramekāṇte śroṇakoṭimabhāṣata // kavk_27.21 //

putra tvām draṣṭumāyāti varṇāśramagururnṛpaḥ / ityeṣa bhṛśamutkarṣaḥ sadoṣaḥ pratibhāti me // kavk_27.22 //

kṣitīśā lakṣatāṃ yātaṃpakṣapātodyatā iva / avilambitamāghnanti śarā iva guṇacyutāḥ // kavk_27.23 //

bhṛtyānāmapi vidveṣyo bhavatyatiśayonnatiḥ / abhimānaikasārāṇāṃ kiṃ punaḥ pṛthivībhūjām // kavk_27.24 //

rūpe vayasi saubhāgye prabhāve vibhave śrute / svasutasyāpi saṃgharṣānnotkarṣaṃ sahate janaḥ // kavk_27.25 //

jane dveṣamaye putra guṇamācchādya jīvyate / ācchāditaguṇaḥ padmaḥ priyastīkṣṇarucerapi // kavk_27.26 //

uddhataḥ kasya na dveṣyaḥ praṇataḥ kasya na priyaḥ / drumaṃ pātayati stabdhaṃ namtraṃ rakṣati mārutaḥ // kavk_27.27 //

sa cābhigamyo bhūpālastvāṃ yadi svayameṣyati / tadeṣaṃ darpamohaste śreyase na bahviṣyati // kavk_27.28 //

tasmāditaḥ svayaṃ gatvā praṇamyaṃ praṇama prabhum / nakṣatrarāśisadṛśaṃ datvā hāramupāyanam // kavk_27.29 //

pituḥ śrutveti vacanaṃ śroṇakoṭirhahīpatim / prayayau nāvamāruhya draṣṭuṃ ratnavibhūṣitaḥ // kavk_27.30 //

sa rājadhānīmāsādya prāpya dṛṣṭvā ca bhūpatim / dadau hāraṃ parṇamyāsmai harṣahāsamiva śriyaḥ // kavk_27.31 //

taṃ dṛṣṭvā svayamāyātaṃ nṛpatiḥ snigdhayā dṛśā / hemaromāṅkacaraṇaṃ vismayādityabhāṣata // kavk_27.32 //

aho puṇyamaheśākhyaḥ ko 'pi tvaṃ sattvabāmdhavaḥ / yasya saṃdarśanenaiva manovṛttiḥ prasīdati // kavk_27.33 //

guṇebhyaḥ paramaiśvaryamaiśvaryātsukhamuttamam / sukhebhyaḥ paramārogyamārogyātsādhusaṃgamaḥ // kavk_27.34 //

api dṛṣṭastvayā sādho bhagavān veṇukānane / tatpādapadmayugalaṃ draṣṭumarhasi me mataḥ // kavk_27.35 //

ityukte kṣitināthena saujanyātpakṣapātinā / taṃ śroṇakoṭīviṃśo 'pi praṇayātpratyabhāṣata // kavk_27.36 //

asmādatulyakalyāṇātprasādāddevadeva te / adhunā yogyatāyātā bhagavaddarśane mama // kavk_27.37 //

ityukte tena sahitaḥ pratasthau sthitikovidaḥ / bhaktyā tathāgataṃ draṣṭuṃ padbhyāmeva mahīpatiḥ // kavk_27.38 //

aspṛṣṭapādasya bhuvā śruṇasyājanmavāsarāt / mahārhavastraiḥ prasthāne bhṛtyairācchāditā mahī // kavk_27.39 //

bhagavadbhaktivinayādgauravācca sa bhūpateḥ / vastrāṇyavārayadbhṛtyairavācca iva kṣitau // kavk_27.40 //

vāriteṣvatha vastreṣu divyavastrairvṛtā mahī / aprayatnopakaraṇāḥ saṃpadaḥ puṇyaśālinām // kavk_27.41 //

nivārya dinyavastrāṇi bhūmau tenārpite pade / vicacālācalā pṛthvī saśailavanasāgarā // kavk_27.42 //

tataḥ sa bhūmipatinā saha prāpya jināśramam / bhagavantaṃ vilokyāsya vidadhe pādavandanam // kavk_27.43 //

upaviṣṭasya tasyāgre hṛṣṭasyālokanāmṛtaiḥ / cakre śamavivekasya bhagavānabhiṣecanam // kavk_27.44 //

āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca vicārya saḥ / satyasaṃdarśanāyāsya vidaśe dharmadeśanām // kavk_27.45 //

satkāyadṛṣṭiśailo 'sya tayā viṃśatiśṛṅgavān / jñānavajreṇa nirbhinnaḥ srotaḥprāptipadaspṛśaḥ // kavk_27.46 //

pravrajyāyāṃ tatastasya jātāyāṃ sahasā svayam / bhagavantaṃ praṇamyātha vismitaḥ prayayau nṛpaḥ // kavk_27.47 //

tīvravrate 'pi śroṇasya kadācitsamajāyata / vāsanāśeṣasaṃskārādbandhabhogasukhasmṛtiḥ // kavk_27.48 //

sa tamāhūya bhagavān vilakṣaṃ prāha sasmitaḥ / ko 'yaṃ parivitarkaste pratisaṃlīnacetasaḥ // kavk_27.49 //

viśliṣṭātyantakṛṣṭā vā tantrī bahvati visvarā / samā mādhuryamāyāti tasmātsāmyaṃ samāśrayet // kavk_27.50 //

ityādeśādbhagavataḥ sarvasāmyamupāgataḥ / sa prāpa vimalajñānaṃ paścāttāpavivarjitaḥ // kavk_27.51 //

tasya tāmadbhutāṃ siddhiṃ vilokya pṛthuvismayāḥ / papracchurbhikṣavaḥ sarve bhagavantaṃsa cābhyadhāt // kavk_27.52 //

śroṇasya śrūyatām śreyaḥkarma janmāntarārhitam / na hyapuṇyānubhāvānāṃ bhavantyadbhutasaṃpadaḥ // kavk_27.53 //

vipaśvī bhagavān samyaksaṃbuddhaḥ sugataḥ purā / purīṃ bandhumatīṃ nāma janacārikayā yayau // kavk_27.54 //

tatra bhaktyā sukṛtibhirbhaktāyopanimantritaḥ / vāreṇa pratyahaṃ gehaṃ yayau teṣāṃ sahānugaḥ // kavk_27.55 //

tato daridraḥsaṃprāptavāro brāhmaṇadārakaḥ / indrasomābhidhaścakre yatnāt yadyogyabhojanam // kavk_27.56 //

sa prayatnena mahatā bhojyaṃ bhaktipavitritam / āchādya vastrairvasudhāṃ prahvastasmai nyavedayat // kavk_27.57 //

tadbhogapraṇidhānena jātaḥ so 'yaṃ mahādhanaḥ / sauvarṇaromacaraṇaḥ śroṇakoṭī suropamaḥ // kavk_27.58 //

na vastrarahitā bhūmiḥ spṛṣṭānena kadācana / kampastaccaraṇasparśādata evābhavadbhuvaḥ // kavk_27.59 //

iti sugatavacaḥ sudhāvadātaṃ daśanamayūkhamivonmiṣatsvabhāvam / praṇihitahṛdayaḥ paraṃ nipīya sthirakuśalāya babhūva bhikṣusaṃghaḥ // kavk_27.60 //

iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ śroṇakoṭīviṃśāvadānaṃ saptaviṃśaḥ pallavaḥ //

28. dhanapālāvadānam /

daurjanyaduḥsahaviśālakhalāpakārairnaivāśaye vikṛtirasti mahāśayānām / vyālolvaṇakṣitibhṛdākulito 'pi sindhurnaivotsasarja hṛdayādamṛtasvabhāvam // kavk_28.1 //

pure purā rājagṛhe bahgavān veṇukānane / kalandakanivāsākhye vijahāra manohare // kavk_28.2 //

tatra vitrāsitānekaśatrinistriṃśabāndhavaḥ / ajātaśatrunāmābhūd bimbisārasuto nṛpaḥ // kavk_28.3 //

śākyavaṃśyaḥ suhṛttasya devadattābhidho 'bhavat / kṣudramantreṇa yasyāsīt sa vetāla ivotkaṭaḥ // kavk_28.4 //

sa kadācitsukhāsīnaṃ rahaḥ prāha mahīpatim / na rājan phalito 'dyāpi mamāpi tvatsamāśrayaḥ // kavk_28.5 //

nithopacārarahitaḥ sukhaniryantratantrayoḥ / mitho manorathatrāṇānmitraśabdaḥ pravartate // kavk_28.6 //

ya eṣa śākyaśramaṇaḥ sukhe veṇuvane sthitaḥ / taṃ hatvā prāptumicchāmi tatpadaṃ devavanditam // kavk_28.7 //

kṣīyate na yayā śatrurlabhyate na yayā yaśaḥ / vardhate na yayā mānaḥ kiṃ tayā mitrasaṃpadā // kavk_28.8 //

mahādhanābhidhānena tatpaureṇa nimantritaḥ / sa puraṃ prātarāgantā dāmbhikaḥ saha bhikṣubhiḥ // kavk_28.9 //

rājamārgaṃ praviśataḥ sa tasya vyālakuñjaraḥ / utsṛjyatāmabhimukhaḥ krodhāndho dhanapālakaḥ // kavk_28.10 //

ityukte devadattena nṛpatirmitravatsalaḥ / buddhaprabhāvaṃ saṃcintya nāha kiṃcidavāṅbhukhaḥ // kavk_28.11 //

devadatto 'pi nirgatya rājasauhārdadurmadaḥ / prāha hastimahāmātraṃ hāraṃ datvāsya toṣaṇam // kavk_28.12 //

śramaṇaḥ prātarāgantā puraṃ bhikṣuśatairvṛtaḥ / preraṇīyastvayā tasmai gaja ityāha bhūpatiḥ // kavk_28.13 //

devadattavacaḥ śrutvā tathetyuce dvipādhipaḥ / śreṇī hi meṣamūrkhāṇāmekayātānupātinī // kavk_28.14 //

jñātvāpi tamabhiprāyaṃ sarvajñaḥ pāpacetasām / prātaḥ samāyayau sārdhaṃ bhikṣūṇāṃ pañcabhi śataiḥ // kavk_28.15 //

atha hastipakotsṛṣṭaḥ kṛṣṭaprāsādapādapaḥ / tamabhyadhāvadāviddhaḥ krodhāndhaḥ krūrakuñjaraḥ // kavk_28.16 //

anāyattaḥ paricayādaṅkuśasya gurorapi / khalaviddhāniva dveṣī madena malinīkṛtaḥ // kavk_28.17 //

sevavyasanasaktānāmasakṛtkarṇacāpalāt / prāṇāpahārī bhṛṅgāṇāṃ bhṛtyānāmiva duṣpatiḥ // kavk_28.18 //

mandaropadrave tasmin drumadrohiṇyabhidrute / vidrute sahasā loke hāhākāro mahānabhūt // kavk_28.19 //

tasyāñcatkarṇatālānilatulitasaratsāndrasindūrapūraiḥ saṃpūrṇe rājamārge cyutacakitavadhūraktavastrāsamānaiḥ / uddaṇḍoccaṇḍaśuṇḍabhramaṇaravalasatsādhvasāyāsitāśā vyālolālakābhabhramaramiladvibhramaḥ saṃbhramo 'bhūt // kavk_28.20 //

purapramāthavyathite jane kolāhalākule / āruroha mahāharmyaṃ devadattaḥ pramattadhīḥ // kavk_28.21 //

bhagavadgrahaṇaṃ draṣṭuṃ so 'bhavadbhṛśamutsukaḥ / unmūlanena guṇināṃ mātaṅgaḥ parituṣyati // kavk_28.22 //

vidruteṣu gajatrāsāt teṣu sarveṣu bhikṣuṣu / ānanda eka evābhūd bhikṣurbhagavato 'ntike // kavk_28.23 //

tatra pañcānanāh pañca niryayurbhagavatkarāt / karālakesarasaṭāstannakhāṃśucitā iva // kavk_28.24 //

dvipastadgandhamāgrāya pardāpasmāravāraṇam / abhūt srutaśakṛnmūtraḥ sahasaiva parāṅmukhaḥ // kavk_28.25 //

javena vidrutastatra dantī darpadaridratām / prāptaḥ pradīpadahanāḥ sa dadarśa diśo daśa // kavk_28.26 //

sa vilokya jālavahnijvalajjvālākulaṃ jagat / pādapadmāntikaṃ śāstuḥ śītalaṃ samupāyayau // kavk_28.27 //

saṃkocābhiruceḥ sacintamanasaḥ pradhvastavaktradyuter dainyāpannavihīnadānamadhupaprārabdhakolāhalaḥ / lobhāndhasya mahāvyayotsava iva kleśoṣmaniśvāsinas tasyābhūtparitāpaniślathagaterbhārāyamāṇaḥ karaḥ // kavk_28.28 //

taṃ pādamūlamāyāntaṃ bhītaṃ kāruṇyasāgaraḥ / śāstā kareṇa pasparśa cakrasvastikalakṣmaṇā // kavk_28.29 //

kumbhavinyastahastastaṃ provāca bhagavān jinaḥ / putra svakarmaṇainemāṃ prāpto 'si tvamimāṃ daśām // kavk_28.30 //

vivekālokahaladaḥ kāyo 'yaṃ māṃsabhūdharaḥ / bhāraste mohasaṃbhāraḥ pāpādupanataḥ paraḥ // kavk_28.31 //

ityukte karuṇardreṇa bhito bhagavatā gajaḥ / sa labdhaścāsamālānalīno niścalatām yayau // kavk_28.32 //

devadattasya saṃkalpe kuñjare ca mahotkaṭe / bhagne nirvighnaharṣo 'bhūtsamudgatādbhuto janaḥ // kavk_28.33 //

tataḥ kṛtvā gṛhapatergṛhe bhojyapratigraham / bhagavān bhikṣubhiḥ sārdhaṃ kānanaṃ gantumudyayau // kavk_28.34 //

abhisṛtya gajendro 'pi jinasya caraṇābjayoḥ / kṛtvā kareṇa saṃsparśaṃ vapustatyāja kauñjaram // kavk_28.35 //

cāturmahārājikeṣu deveṣu viśadadyutiḥ / upapannaḥ sa sahasā sugataṃ draṣṭumāyayau // kavk_28.36 //

svamāśramapadaṃ prāptaṃ bhagavantamupetya saḥ / praṇanāmārkasaṃkāśaṃ pradīptamaṇikuṇḍalaḥ // kavk_28.37 //

tasya keyūramukuṭaprabhāpallavapūritāḥ / śakracāpairiva vyāptā virejurghanarājayaḥ // kavk_28.38 //

vinayādupaviśyāgre sa śāstuḥ srastakalmaṣaḥ / taṃ divyapuṣpairākīrya sattva śubhrairabhāṣataḥ // kavk_28.39 //

bhagavan bhavataḥ pādapadmasaṃsparśanena me / durdaśāduḥkhasaṃtāpaḥ śāntaḥ saṃtoṣaśālinaḥ // kavk_28.40 //

śamaślāghyā kāpi vyasanaviṣadoṣoṣmaśamanī sudhāvṛṣṭirdṛṣṭirbata bhagavataḥ snigdhamadhurā / yayā spṛṣṭaspṛṣṭaṃ kharataravikāravyatikaraṃ vimutyāntaḥśāntiṃ śrayati hatamoha paśurapi // kavk_28.41 //

iti tasya bruvāṇasya bhagavān bhavaśāntaye / satyadarśanasaṃśuddhāṃ vidadhe dharmadeśanām // kavk_28.42 //

maulimuktāṃśuśubhreṇa śirasā caraṇadvayam / sa śāstuḥ prayayau natvā hasanniva bhavabhramam // kavk_28.43 //

gate tasmin mukhaśaśiprakāśitanabhastale / bhagavān bhikṣubhiḥ pṛṣṭastadvṛttāntamabhāṣata // kavk_28.44 //

pūrvakalpāntare śāstuḥ kāśyapākhyasya śāsane / abhūtpravrajito 'pyeṣa śikṣāpadanirādaraḥ // kavk_28.45 //

anādarātkuñjaratābhogaḥ saṃghopasevanāt / satyadṛṣṭibalenānte saṃprāptaḥ śāsanagrahaḥ // kavk_28.46 //

prāgjanmavihitaṃ karma kasyacinna nivartate / karmopadiṣṭasaṃbandhabhaktibhogaiḥ sacetasaḥ // kavk_28.47 //

tasmin vyatikare ghore sarvaistyakro 'smi bhikṣibhiḥ / na tvānandena tatrāpi śrūyatām pūrvasaṃgatiḥ // kavk_28.48 //

śaśāṅkaśītasarasi bhrātarau rucirau purā / pūrṇamukhaḥ śukhaśceti rājahaṃsau babhūvatuḥ // kavk_28.49 //

kadācidbrahmadattasya vārāṇasyāṃ mahīpateḥ / brahamamatīṃ puṣkariṇīṃ ramyāṃ pūrṇamukho yayau // kavk_28.50 //

sa tasyāṃ lolakamalakiñjalkaparipiñjaraḥ / vijahāra sarojinyāṃ haṃsānāṃ pañcabhiḥ śataiḥ // kavk_28.51 //

pūrvapuṇyānubhāvena taṃ rūpātiśayojjvalam / dadarśaṃ kāryāṇyutsṛjya jano niścalalocanah // kavk_28.52 //

taṃ śrutvā bhūpatistatra sthitaṃ taddarśanotsukaḥ / kuśalān grahaṇe tasya vyasṛjajjālajīvinaḥ // kavk_28.53 //

tasmin gṛhīte nalīnīlīlāsmitasitatviṣi / śatāni pañca haṃsānāṃ tyaktvā taṃ prayayurjavāt // kavk_28.54 //

ekastu tasya saujanyādabaddho 'pi subaddhavat / tadarthaṃ vyathitastasthau premapāśavaśīkṛtaḥ // kavk_28.55 //

tatastaiḥ prāpitaṃ rājā rājahaṃsaṃ vilokya tam / snehabaddhaṃ dvitīyaṃ ca vismitastāvavalokayat // kavk_28.56 //

haṃsaḥ pūrṇamukhaḥ so 'hamānandastasya cānugaḥ / gatāstadadya ca tyaktvā māṃ gaṃsā eva bhikṣavaḥ // kavk_28.57 //

pūrvasminnabahvatkāle vārāṇasyāṃ mahīpatiḥ / tutturnāma manaḥpaṭṭe likhitaṃ yadyaśaḥ paraiḥ // kavk_28.58 //

sahasrayodhastasyābhūd dākṣiṇātyo niratyayaḥ / karadaṇḍīti vikhyātaḥ saṃgrāmāgresaraḥ priyaḥ // kavk_28.59 //

kadācid ghorasamare pañcāmātyaśatāni tam / nṛpaṃ tyaktvā yayurbhītyā karadaṇḍī tu nātyajat // kavk_28.60 //

ahameva sa bhūpālaḥ sacivāste ca bhikṣavaḥ / karadaṇḍī sa evāyamānando na jahāti mām // kavk_28.61 //

janmāntare 'pi siṃho 'haṃ māsaṃ kūpe nipātitaḥ / upekṣitaḥ kṣaṇādbhṛtyaiḥ śṛgālairye 'dya bhikṣavaḥ // kavk_28.62 //

ekena ca nakhaiḥ khātaṃ dīrghaṃ kṛtvāsmi mokṣitaḥ / jambukena sa evāyamānando 'dya mamānugaḥ // kavk_28.63 //

kūṭapāśanibaddhasya mṛgayūthapateḥ purā / lubdhakāgamane eva jagmustadanugā mṛgāḥ // kavk_28.64 //

anuraktā na tatyāja taṃ mṛgī sāśrulocanā / prītiśṛṅkhalayā baddhā yātā nispandatāmiva // kavk_28.65 //

atha lubdhakamāyāntaṃ dṛṣṭvā mṛgavadhodyatam / sāvadanmama bāṇena prathamaṃ hara jīvitam // kavk_28.66 //

iti spaṣṭagirā tasyāḥ snehena ca sa vismitaḥ / mumoca lubdhakaḥ prītyā hariṇaṃ hariṇīsakham // kavk_28.67 //

mṝgayūthapatiḥ so 'hamānandaḥ sā kuraṅgikā / ityeṣa prītisaṃbandhaḥ prāgvṛttamanuvartate // kavk_28.68 //

śrutveti vākyaṃ sugatasya sarve lajjānilīnā iva bhikṣavaste / sānandamānandamukhāravindaṃ prabhābhirāmaṃ dadṛśuḥ spṛhārdrāḥ // kavk_28.69 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ dhanapālāvadānaṃ aṣṭaviṃśaḥ pallavaḥ //

29. kāśīsundarāvadānam /

jayati sa sattvaviśeṣaḥ sattvavatām sarvasattvasukhahetuḥ / dehadalane 'pi śamayati kopāgniṃ śāntimuccairyaḥ // kavk_29.1 //

dharmopadeśe bhagavān kauṇḍinyasyāgravartinaḥ / bhikṣoḥ kathāprasaṅgena pṛṣṭp bhikṣubhirabhyadhāt // kavk_29.2 //

brahmadattasya tanayo vārāṇasyāṃ mahīpateḥ / kāśisundaranāmā va kālabhūśca babhuvatuḥ // kavk_29.3 //

yauvarājyabharaikarhaḥ kumāraḥ kāśisundaraḥ / dharmādharmamayaṃ rājyaṃ vicāryācintayacciram // kavk_29.4 //

kṣaṇakṣayiṇi tāruṇye jīvite vīcicañcale / rājye svapnavivāhe 'smin mohamūle na me matiḥ // kavk_29.5 //

rāgapralāpabahule māyāmphamahe muhuḥ / veśyārodananiḥsāre saṃsāre nāsti satyatā // kavk_29.6 //

pravrajyāmanaghastasmādagārādanagārikam / nistriṃśavṛttisaṃsaktābhirāgaḥ kiṃ vibhūtibhiḥ // kavk_29.7 //

rājasūnurvicintyeti vivekavimalāśayaḥ / uvācābhyetya bhūpālamaraṇyagamanotsukaḥ // kavk_29.8 //

mama saṃbhogavargo 'yaṃ rājannaivopayujyate / yauvarājyābhiṣekārhaḥ samārambho nivāryatām // kavk_29.9 //

krodhāgnitaptāḥ sutarāmetāstāta na me matāḥ / baddhabandhabhayāyāsajananyo rājasaṃpadaḥ // kavk_29.10 //

vyāptāḥ krūratarācārairjvalitāḥ pārthivaśriyaḥ / kurvanti kasya nodvegaṃ śmaśānāgniśikhā iva // kavk_29.11 //

chatrasaṃchāditā lokāścāmarānilalolitāḥ / patanti pātakaśvabhre madakṣībāḥ kṣitīśvarāḥ // kavk_29.12 //

mṛdubhogāṃśukābhyāsasukumāre mahībhujām / kāye patati paryante kleśaḥ kuliśadāruṇaḥ // kavk_29.13 //

cintāsaṃtatasaṃtāpatīvratṛṣṇāpralāpinām / rājyajvarajuṣāṃ naiṣāṃ mohamūrcchā nivartate // kavk_29.14 //

vakrāṇāṃ ratnadīptānāṃ dvijihānāṃ pade pade / chidrasaṃdarśināṃ rājñāṃ vyāpāraḥ paramāraṇam // kavk_29.15 //

nṛpavaṃśaśatocchiṣṭāṃ manyate māmananyagām / itīva śrīḥ kṣītīśānāṃ hāracāmarahāsinī // kavk_29.16 //

vyañjitavyajanocchvasā lakṣmīrmuktāśrusaṃtatiḥ / rājñāṃ mohābhṛtātītabhūpatismaraṇādiva // kavk_29.17 //

tasmādvrajāmi pravrajyāvivarjitajanasthitiḥ / saṃtoṣaśītalacchāyaṃ saṃtāpaśamanaṃ vanam // kavk_29.18 //

aviśrāntasya saṃsārapathapānthasya durvahaḥ / kāyo 'sya yatsadāpāyaḥ kiṃ punaḥ pṛthivībharaḥ // kavk_29.19 //

iti putravacaḥ śrutvā bhūptirbhṛśamapriyam / pravrajyāśabdacakitaḥ sodvegastamabhāṣataḥ // kavk_29.20 //

asya vaṃśasya mahataḥ sāmrājyasya vṛddhaye / āśānibaddhavṛddhena tvayi putra mayā param // kavk_29.21 //

vatsa saṃkalpabhangaṃ me na kāle krtumarhasi / idaṃ tava mahacchāyaṃ yauvanaṃ na vanocitam // kavk_29.22 //

samantrābhyāsayuktānām śaktānāṃ sādhudarśane / jitendriyāṇāṃ saravtra nṛpāṇāmavanaṃ tapaḥ // kavk_29.23 //

svapade 'pi sarojasya niḥsaṅgasalilasthitiḥ / dṛṣṭvā vane 'pyaśokasya lalanācaraṇāhatiḥ // kavk_29.24 //

svagehasulabhairbhogairyāvaddṛṣṭivisūcikā / tāvadete parityuktaṃ śakyante viṣayāḥ kṣaṇam // kavk_29.25 //

sukhamantaḥ parityajya svajanaṃ gṛhanirgataḥ / abhyastabhogacirahakleśaṃ na sahate janaḥ // kavk_29.26 //

śrūyate smaryate dharmaḥ kriyate ca sukhād gṛhe / vane śuṣyanti śuṣkāṇāṃ śravaṇāsmaraṇakriyāḥ // kavk_29.27 //

kṣaratkṣatajapādasya darbhasaṃdarbhasūcibhiḥ / tataḥ kiṃ duḥkhamaparaṃ paralole bhaviṣyati // kavk_29.28 //

bhuñjānaṃ janamīkṣante yātāścarmāsthiśeṣatām / paradataṃ sadāśnanti pretā iva tapasvinaḥ // kavk_29.29 //

vane nivasanaṃ putra pāṃśuprāvaraṇaṃ samam / pālanaṃ brahmacaryasya makarākaraśoṣaṇam // kavk_29.30 //

dāvāgnidhūmavikaṭabhrukuṭimukheṣu gonāsavāsaghanaghūkaguhāgṛheṣu / siṃhāhatadviradalohitalohiteṣu tyaktvā gṛhaṃ bhavati kasya dhṛtirvaneṣu // kavk_29.31 //

kāmī saṃyamamicchati smarati ca śyāmārateḥ saṃyamī tṛptastīvrataravrateṣu ramate bhakṣyaṃ kṣudhā kāṅkṣḥati / ekākī janamīhate janavanodvegī vanaṃ vāñchati tyaktvānveṣaṇatatparāḥ punarapi prāpyāvamānaṃ janāḥ // kavk_29.32 //

na māṃ putra parityajya gahanaṃ gantumarhasi / bhavantu tava śatrūṇāṃ vanavāsamanorathāḥ // kavk_29.33 //

vyaktamauktikahāsinyaḥ karavālalatā iva / tyaktā na punarāyānti māninyo nṛpasaṃpadaḥ // kavk_29.34 //

ityukro 'pyasakṛt pitrā niścayānna cacāla saḥ / vajraratnaśikhākalpaḥ saṃkalpo hi mahātmanām // kavk_29.35 //

jananībhiramātyaiśca bandhupauramahattamaiḥ / sa prārthito 'pyabhūnmaunī nirāhāro dinatrayam // kavk_29.36 //

rājabhogī tapasvī vā jīvatveṣa nijecchayā / kāmānuvartī lolo 'yamityūciḥ sacivā nṛpam // kavk_29.37 //

sa kathaṃcidanujñātaḥ sāśrunetreṇa bhūbhujā / yayau paurajanākrandamaunī munitapovanam // kavk_29.38 //

vairāgyaparipākeṇa tatra maitrīpavitritām / bheje sa sarvasattveṣu vivekadayitāṃ dayām // kavk_29.39 //

babhūvustatprabhāveṇa tatra sarvavanaukasāṃ / jātivairājalatyāgaśītalāścittavṛttayaḥ // kavk_29.40 //

tyakte prāṇavadhe prasaktahariṇīvṛndaiḥ pulindaiḥ paraṃ siṃhairvāraṇadāraṇanyuparame sarvāṅgasaṅgīkṛte / māyūrāvaraṇairdaridrajaghanā muktākalāpojjhitās tatrocchvāsavirāgaśuṣyadadharā jātāḥ kirātāṅganāḥ // kavk_29.41 //

kṣamāṃ tyaktvābdhivasanāṃ saravbhūtakṣamāśritaḥ / so 'bhavat kṣāntivādīti viśutaḥ kāśisundaraḥ // kavk_29.42 //

atrāntare mahīharṣe brahmadatte divaṃ gate / udvega iva bhūtānāṃ bhūpālaḥ kalibhūrabhūt // kavk_29.43 //

athadabhrabhramadbhṛṅgabhrūbhaṅgamalinānanaḥ / munisaṃyamavidveṣī vasantaḥ pratyadṛśyata // kavk_29.44 //

madanonmādabhutasya prodbhūtasya mṛgīdṛśām / mānavidhvaṃsadūtasya cutasya ruruce ruciḥ // kavk_29.45 //

raktāśokasya pārśvasthalatāliṅganaśaṅkitaḥ / īrṣyāluriva puṣpāṇi jahāra malayānilaḥ // kavk_29.46 //

udyānayauvane tasmin kāle kokilasaṃkule / sāntaḥpuro nṛpaḥ prāyād vanālokanakautukī // kavk_29.47 //

nānāvarṇapatatpuṣpaprakārapracitāni saḥ / paśyan vanāni ramyāṇi śanaiḥ prāpa tapovanam // kavk_29.48 //

vanasthalīṣu kāntāsu tatra kanyāsakhaściram / vihṛtya rativiśrāntaḥ kṣasṇaṃ nidrāmavāptavān // kavk_29.49 //

apūrvakusumasmerāścinvānāstatra mañjarī / antaḥpurāṅganāśceruḥ saṃcāriṇyo latā iva // kavk_29.50 //

atrāntare kṣāntivādī viviktoddeśanirvṛtaḥ / ekānte niścalastasthau śāntimantarvicintayan // kavk_29.51 //

amandānandaciṣyandī vandanīyo manīṣiṇām / kṛśo 'pyakṛśasaundaryaḥ śaśīva prathamoditaḥ // kavk_29.52 //

pariṇāmamanojñena rekhāsaṃsthānaśobhinā / purāṇacitrarūpeṇa naiva śūnyā tadākṛtiḥ // kavk_29.53 //

taṃ dṛṣṭvā rājalalanāścittadarpaṇamārjanam / tatraiva niścalāstasthustāścitralikhitā iva // kavk_29.54 //

prabuddho 'tha nṛpaḥ kṣipraṃ nāpaśyaddayitāḥ puraḥ / dadarśa vanamanviṣya parivārya sthitā munim // kavk_29.55 //

bhujaṅgastā vilokyaiva śvasannīrṣyāviṣākulaḥ / visasarja varocūpahalāhalamivotkaṭam // kavk_29.56 //

kastvaṃ munivyañjanayā citrakṛtrimamātrayā / muṣṇāsi mugdhagṛdayā nūnaṃ nārīpratārakaḥ // kavk_29.57 //

parastrīharaṇe dhyāna japastadvighnavāraṇe / dhūrtānāṃ paramopāyaḥ saralāśvāsanaṃ tapaḥ // kavk_29.58 //

mukhamādhuryadhūrtasya vṛttirvalkalinastava / aho nu mohajananī vane viṣataroriva // kavk_29.59 //

munikalpasamākalpaścaritaṃ punarīdṛśam / siddhiṃ saṃbhāvitāṃ vāpi vetti kastattvamāntaram // kavk_29.60 //

ityukte bhūbhujā krodhādakrodhamadhurāśayaḥ / nirvikāreṇa manasā kṣāntivādī jagād tam // kavk_29.61 //

kṣāntivādī munirahaṃ na māṃ śankitumarhasi / etāsu nirviśeṣo me kāntāsu ca talāsu ca // kavk_29.62 //

iti tenoktamākarṇya kṣāntaṃ paśyāmi te 'dhunā / iti bruvāṇaściccheda hastau tasyāsinā nṛpaḥ // kavk_29.63 //

viśase 'pi kṣamāśīlaṃ nivikāraṃ vilokya tam / cakarta caraṇau tasya praśamāya samatsaraḥ // kavk_29.64 //

pradiśantyaśivaṃ mārge jihvayā dūṣayanti ca / lumpantyaṅgāni paryante khalāḥ kauleyakā iva // kavk_29.65 //

tāḍane 'pi kṣamāsaktāḥ skandhacchede 'pi mauninaḥ / śītalāstīvratāpe 'pi saralāḥ saralā iva // kavk_29.66 //

nikṛttapāṇicaraṇaḥ sa saṃstabhya pṛthuvyathām / rakṣan manyumanaḥkṣobhaṃ kṣamayā samacintayat // kavk_29.67 //

tyaktānyakarmaṇānena cchinnānyaṅgāṇi me yathā / saṃsāraviṣamakleśacchedaṃ kuryāmahaṃ tathā // kavk_29.68 //

kopamohādavajñāya nṛpatau bhrātaraṃ munim / purīṃ prayāte rajasā śokamlāneva bhūrabhūt // kavk_29.69 //

tatastadduḥkhakupitā rājñe tatkṣāntidevatā / cakre nagaryāṃ durbhokṣamarakāvṛṣṭiviplavam // kavk_29.70 //

naimittikebhyo vijñāya rājāmuniparābhavāt / devatākoapajaṃ doṣaṃ taṃ prasādayituṃ yayau // kavk_29.71 //

nipatya pādayostasya kṣamasvetyabhidhāya saḥ / paścāttāpaviṣādena niścetana ivābhavat // kavk_29.72 //

tamabravītkṣāntivādī rājan manyurna me 'ṇvapi / karmarekhāparicchedādīdṛśī bhavitavyatā // kavk_29.73 //

sarvāṇi na gaṇayati svacchandā bhavitavyatā / na dhairyaṃ na guṇaṃ nārthaṃ na tapo nāpi gauravam // kavk_29.74 //

antrasthitaprasavabījaparaṃparāṇi bhinnāni kālaparipākavicitritāni / janmasthale vipulamūlabalasya janturbhuṅkte phalāni nijakarmamahīruhasya // kavk_29.75 //

tvayi tasmānna me kaścid vikāro 'sti mahīpate / satyenānename paśya rudhiraṃ kṣīratāṃ gatam // kavk_29.76 //

aṅgacchede 'pyakaluṣi babhūva yadi me manaḥ / satyenaitena ściṣṭāni tānyevāṅgāni santu me // kavk_29.77 //

iti śuddhadhiyastasya tībrasayopayācanāt / śliṣṭānyaṅgāni tānyeva sahasā sv āsthyamāyayuḥ // kavk_29.78 //

mukuṭaspṛṣṭacaraṇastamuvāca nṛpastataḥ / mune mahāprabhāvo 'si tapasā tatkimicchasi // kavk_29.79 //

puṇyahastāvalambena mphāndhaṃ karuṇānidhe / pāpāvasāne patitaṃ māṃ tvamuddhartumarhasi // kavk_29.80 //

ityarthitaḥ kṣitīśena pratyabhāṣata taṃ muniḥ / saṃtāraṇāya magnānāṃ baddhānāmapi muktaye // kavk_29.81 // āśvāśanāya bhītānāṃ nirvāṇāya vimuhyatām // kavk_29.82 // yadā tu samyaksaṃbodhiṃ tāmavāpnoṣyanuttarām / mohacchedaṃ kariṣyāmi tadā jñānāsinā tava // kavk_29.83 //

prayayau munirityuktvā tamāmantrya svamāśramam / tameva manasā dhyāyan rājadhānīṃ nṛpo 'pyagāt // kavk_29.84 //

kṣāntivādī sa evāhaṃ kauṇḍinyaḥ kālabhūrayam / āsādya samyaksaṃbodhimṛddhṛto 'yaṃ mayādhunā // kavk_29.85 //

iti sugatamukhāravindanirmitamadhuramadhupratimaṃ vacaḥ prasannam / bhramarabhava ivoditapramodaḥ kimapi babhūva nipīya bhikṣusaṃghaḥ // kavk_29.86 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ kāśīsundarāvadānaṃ nāma ūnatriṃśaḥ pallavaḥ //

30. suvarṇapārśvāvadānam /

ślāṣyaḥ ko 'pi sa sattvasārasaralaḥ saujanyapuṇyasthitir nindya ko 'pi sa dharmamārgagamane vighnaḥ kṛtaghnaḥ param / citraṃ yaccaritaṃ vicārya suciraṃ romāñcacarcācitas tulyaṃ yāti janaḥ sabāṣpanayanastadvarpane mūkatām // kavk_30.1 //

devadattaprasaṅgena bhikṣubhirbhagavān purā / pṛṣṭaḥ kathāmakathayat pūrvavṛttāntasaṃśrayām // kavk_30.2 //

mahendrasenanāmābhūd vārāṇasyāṃ nareśvaraḥ / yayuḥ kṣitīśvarāḥ sarve yasya lakṣmyā vilakṣatām // kavk_30.3 //

candraprabhābhavattasya divyakīrtiriva priyā / yasyāḥ patyuḥ prabhāveṇa svapnāḥ satyatvamāyayuḥ // kavk_30.4 //

babhūva samaye tasmin mṛtayūthapatirvane / suvarṇapārśva ityāptanāmā hemamayacchaviḥ // kavk_30.5 //

nīlaratnodarāspharamuktāhāranibhaprabhā / abhūddṛṣṭicchaṭā yasya bhūṣaṇaṃ kānanaśriyaḥ // kavk_30.6 //

pravālavalliśṛṅgasya citraratnacitatvacaḥ / tasyāścaryasudhāmbhodhilaharī ruruce ruciḥ // kavk_30.7 //

bodhisattvāvatārasya tasya kāntamabhūdvapuḥ / pūrvaṃ sukṛtacitrasya lakṣaṇaṃ hi surūpatā // kavk_30.8 //

dīrghadṛṣṭirbabhūvāsya vayasyo vṛddhavāyasaḥ / labdhakānveṣaṇatrāse digvilokanatatparaḥ // kavk_30.9 //

tau kathābhirmithaḥ prītyā vivikteṣu vijasratuḥ / prākpuṇyairjāyate vāṇī tiraścāmapi māṇuṣī // kavk_30.10 //

sa kadācijjalānveṣī yathūnāthaḥ sahānugaiḥ / taṭinyā veṇumālinyāḥ pulinaṃ samupāyayau // kavk_30.11 //

tasya tārataraṃ śrutvā dīrghamākrandaniśvanam / hariṇā dudruvuḥ sarve grīvāvalanavibhramaiḥ // kavk_30.12 //

suvarṇapārśvastu tadā kṛpāpāśavaśīkṛtaḥ / tatraiva niścalastasthau marmaviddha iveṣuṇā // kavk_30.13 //

taduddharaṇasaṃnaddhaṃ dīrghadṛṣṭiṃ vilokya tam / kākaḥ provāca na sakhe yukto 'taṃ te samudyamaḥ // kavk_30.14 //

puṣpopamā vipatkāle kṛtārthāḥ kuliśopamāḥ / kṛtamete na manyante svakāyasuhṛdaḥ khalāḥ // kavk_30.15 //

ityasau vāryamāṇo 'pi kākena karuṇākulaḥ / avatīryāśu saritaṃ saralastamatārata(?) // kavk_30.16 //

vimucya bandhanānyasya sa śṛṅgābhyāmaśaṅkitaḥ / taṃ pādapatitaṃ dīnamavadadgantumudyatam // kavk_30.17 //

na tvayā kathanīyo 'hamatrasthaḥ kasyacitsakhe / prārthayante suvarṇaṃ māṃ carmalubdhā hi lubdhakāḥ // kavk_30.18 //

ityuktastena vinayāt tattathetyabhidhāya saḥ / yayau kuṭilakākhyastaṃ praṇamya prastutastutiḥ // kavk_30.19 //

atrāntare narapateḥ patnī candraprabhā niśi / svapne dadarśāsanasthaṃ mṛgaṃ saddharmavādinam // kavk_30.20 //

satysvapnātha sā devī prabuddhā nṛpamabravīt / suvarṇahariṇaḥ svapne deva dṛṣṭo mayādbhutaḥ // kavk_30.21 //

tamahaṃ draṣṭumicchāmi sākṣādupagataṃ mṛgam / aṅkādiva mṛgāṅkasya nirgataṃ rāhuśaṅkayā // kavk_30.22 //

ityuktaḥ praṇayātprīto devyā ca pṛthivīpatiḥ / mṛgagrahāya vyasṛjat lubdhakān draviṇapradaḥ // kavk_30.23 //

tataḥ pratinivṛttāste vanamanviṣya lubdhakāḥ / niṣphalāgamanakruddhaṃ sakampā jagadurnṛpam // kavk_30.24 //

iyatīṃ jagatī deva vicitā nicitācalaiḥ / bhrāntā vayamaviśrāntā na labhyastadvidho mṛgaḥ // kavk_30.25 //

āścaryaracanākṛṣṭalocanaś cārulocanaḥ / svapnasaṃpannarūpo 'sau hiraṇyahariṇaḥ kutaḥ // kavk_30.26 //

mano vinodane tasmin yadi deva prasīdati / kurvantu kāñcanamṛgaṃ kuśalāḥ ke 'pi śilpinaḥ // kavk_30.27 //

iti śrutvā sa nṛpatirdadadbahutaraṃ dhanam / mṛgānveṣaṇasaṃkalpe babhūvābhiniveśavān // kavk_30.28 //

tataḥ kuṭilako 'bhyetya nṛpaṃ śrutvā bahupradam / uvāca draviṇādāne lubdhakebhyo 'pi lubdhadhīḥ // kavk_30.29 //

prasādaḥ kriyatāṃ deva mṛgaṃ saṃdarśayāmyamah / dṛṣṭaḥ kanakasārāṅga sāraṅgaḥ samayā vane // kavk_30.30 //

ityākarṇya kṣitipatiḥ praharṣitphullalocanaḥ / bhadra saṃdarśaya kkāsau kkāsāvityavadanmuhuḥ // kavk_30.31 //

tamevāgresaraṃ kṛtvā mṛgamārgapradarśakam / sasainyaḥ sa yayau svacchacchatracandrodayācalaḥ // kavk_30.32 //

dīrghadṛṣṭirdadarśātha kākastaruśiraḥsthitaḥ / gajavājivrajodīrṇareṇupravāraṇaṃ vanam // kavk_30.33 //

suvarṇapārśvamabhyetya jagāda mṛyayūthapam / hitamuktaṃ mayā pūrvaṃ na śrutaṃ na kṛtaṃ tvayā // kavk_30.34 //

sa eṣa puruṣaḥ prāptaḥ saṃnaddhaiḥ saha dhanvibhiḥ / mayā nivāritenāpi saṃhāreṇa na tṛpyate // kavk_30.35 //

adhunā kka nu gantavyaṃ kiṃ kartavyaṃ bhayodbhave / hitaṃ kimanuvartavyaṃ tulyaṃ martavyameva vā // kavk_30.36 //

kṛtaghnaḥ krūracaritaḥ kṣudro 'yaṃ saṃghapātakah / tvayaivātmavināśāya rakṣito viṣapādapaḥ // kavk_30.37 //

svaśarīrapradasyāpi saṃhāreṇa na tṛpyate / sasattvasāgaragrāsī kṛtaghno vāḍavānalaḥ // kavk_30.38 //

upakāraḥ kṛtaghneṣu viśvāsaḥ kuṭulātmasu / upadeśaśca mūrkheṣu karturdoṣāya kevalam // kavk_30.39 //

iti kākena kathite pratyāsanne ca pārthive / acintayat prāptakālaṃ hitaṃ yūthasya yūthapah // kavk_30.40 //

subhaṭānāmiyaṃ senā vigāhedgahanaṃ mahat / karoti matprasaṅgena muhūrtenaiva nirmṛgam // kavk_30.41 //

tasmātsainyapradhānasya gacchāmi svayamantikam / ekasyaiva vadho me 'stu sarve jīvantvamī mṛgāḥ // kavk_30.42 //

iti niścitya sa yayau samīpaṃ bhūpatermṛgaḥ / paraprāṇaparitrāṇe tṛṇaṃ prāṇāṃ mahātmanām // kavk_30.43 //

tamāyāntaṃ drutaṃ dṛṣṭvā hṛṣṭaḥ kuṭulakah puraḥ / so 'yamityāśu pāṇibhyām rājñe dūre vyadarśayat // kavk_30.44 //

tatkṣaṇe droṇaśāpena vajreṇeva nipātinā / karu paricyutau tasya pāpapādapapallavau // kavk_30.45 //

tadvṛttaṃ vismitaḥ śrutvā mṛgeṇa kathitaṃ nṛpaḥ / abhūtkṛtaghnacarite dhikkāramukharānanaḥ // kavk_30.46 //

tataḥ kṣitipatiḥ prītyā parayā mṛgam / tam nināya svanagarīṃ gauraveṇa garīyasā // kavk_30.47 //

rājadhānīmathāsādya tasmai ratnāsanaṃ nṛpaḥ / datvā sāntaḥpurāmātyastasyāgre samupāviśat // kavk_30.48 //

sa bodhisattvo hariṇastasyāṃ parṣadi divyadhīḥ / dharmaṃ dideśa yenābhūjjanaḥ śikṣāpadānvitaḥ // kavk_30.49 //

suvarṇapārśvaḥ sāraṅgaḥ so 'yamevābhavaṃ purā / yo 'bhavat kuṭilaḥ krūro devadattaḥ sa cādhunā // kavk_30.50 //

iti sukṛtacitaṃ bhagavatā bhavabhītibhidā kathitamudārasattvarucirasya tataścaritam / praśamamayaṃ niśamya kuśalāya sa bhikṣugaṇaḥ kimapi babhūva puṇyaparipākavivekaruciraḥ // kavk_30.51 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ suvarṇapārśvāvadānaṃ triṃśaḥ pallavaḥ //

31. kalyāṇakāryavadānam /

pratyakṣalakṣaṇaparīkṣita eṣa loke saṃlakṣyate sujanadurjanayorviśeṣaḥ / arkaḥ prakāśaviśadaṃ vidadhāti viśvamandhīkaroti nikhilaṃ jagadandhakāraḥ // kavk_31.1 //

sarvajñaḥ pūrvavṛttāntamaśeṣamavalokayan / asminneva kathārambhe bhagavān punarabravīt // kavk_31.2 //

nṛpaḥ pātaliputrākhye pure bhūmipuraṃdaraḥ / abhūtpuraṃdaro nāma mandiraṃ puṇyasaṃpadaḥ // kavk_31.3 //

kalyāṇakārī tasyābhūt sūnurguṇagaṇonnataḥ / akalyāṇābhidhānaścadvitīyo nirguṇaḥ sutaḥ // kavk_31.4 //

kalyāṇakārī sarvārthikaruṇākalpapādapaḥ / chatrāvaśeṣāmakarod dāṇaśīlaḥ śriyaṃ pituḥ // kavk_31.5 //

tasmai manoramāṃ nāma puṇyaseno mahīpatiḥ / dūtaṃ visṛjya lekhena svasutām v acasā dadau // kavk_31.6 //

pratyāsannavivāho 'tha nṛpaṃ rājasuto 'bhyadhāt / prāptaḥ pariṇayastāta saṃpratyeṣa na me mataḥ // kavk_31.7 //

vātsalyapeśalatayā madāttāḥ prakṛtiśriyaḥ / mayā dānavyasaninā koṣaste śuṣirīkṛtaḥ // kavk_31.8 //

tasmātpravahaṇenāhaṃ samuttīrya mahodadhim / ratnadvīpaṃ vrahāmyeva divyaratnārjanodyataḥ // kavk_31.9 //

divyasaṃpadamāsādya kariṣye dārasaṃgraham / kalatramakṛtārthasya trāsanaṃ sukhasaṃpadām // kavk_31.10 //

iyuktvā sa pituḥ prāpya śāsanaṃ caraṇānataḥ / jagāhe jaladhiṃ lolakallolāliṅgitāmbaram // kavk_31.11 //

bhrātā tamanuvajrāja saujanyavyañjano 'nujaḥ / nirguṇaḥ saguṇadveṣadrohamantarvicintayan // kavk_31.12 //

jyeṣṭhastamabravīdvatsa samudre karmaviplavāt / ahaṃ grāhyastvayā skandhe jāte pravahaṇakṣaye // kavk_31.13 //

iti bhrātrā kṛtāśvāsastathetyūve sa taṃ śaṭhaḥ / doṣodyataḥ praṇayitāṃ khalaḥ samavalambate // kavk_31.14 //

tataḥ pravāhaṇārūḍhaḥ pavanairanukūlatām / yātaiḥ puṇyairiva prāpya ratnadvīpaṃ nṛpātmajaḥ // kavk_31.15 //

dovyaratnāni saṃprāpya pratyāvṛtte tataḥ śanaiḥ / rājaputre pravahaṇaṃ drāgabhañjat prabhañjanaḥ // kavk_31.16 //

bhagne pravahaṇe tasmin bhrātaraṃ pūrvasaṃvidā / sa jagrāha śaṭhaḥ kaṇṭhe taṃ bhujaṅga ivānujaḥ // kavk_31.17 //

karmavāteritastūrṇaṃ kūlaṃ prāpya nṛpātmajaḥ / avāpa sahasā nidrāmāndhyaprathamadūtikām // kavk_31.18 //

tasya suptasya ratnāni dṛṣṭvā baddhānyathānujaḥ / prahartuṃ vyasanacchidre krūraḥ samupacakrame // kavk_31.19 //

utpāṭya gāḍhabaddhasya sa tasya nayanāmbujam / taṃ tārakaṃ bhayāmbhodhau cakāra gatatārakam // kavk_31.20 //

āttaratne gate tasmin vājasūnurgatadyutiḥ / mātaṅgonmūlitāmbhoja ivābhūtkamalākaraḥ // kavk_31.21 //

sa babhūva nirālokaḥ śokatīvratamovṛtaḥ / kṛṣṇapakṣakṣapārambha iva sūryenduvarjitaḥ // kavk_31.22 //

atrāntare samāyātastaṃ deśaṃ gokuśādhipaḥ / rājaputraṃ vilokyāndhamabhūt saṃkrāntatadvyathah // kavk_31.23 //

sa taṃ nītvā svanilayaṃ paricaryāparaḥ pārḥ / tasyāsīdguṇasaujanyasnehāveśavaśīkṛtaḥ // kavk_31.24 //

tatra śokasujāṃ śāntyai sadā cetovinodinīm / vīṇāṃ svarapravīṇo 'sau pūrvābhyastamavādayat // kavk_31.25 //

satsaṃgamaḥ pṛthuvivekakathābhoyogaḥ kāvyāsavaḥ priyasuhṛtpraṇayo vihāraḥ / vīṇāsvanah kusumakāntavanāntavāsaḥ śokāgnitaptamanasāmamṛtāvagāhaḥ // kavk_31.26 //

tasya gopapateḥ patnī tīgavīṇāvicakṣaṇā / paśyantī rājatanayaṃ prayayau sābhilāṣatām // kavk_31.27 //

kṛtopadeśā satataṃ kuṭilā vīṇayeva sā / mūrcchantī navarāgeṇa sotkaṇṭhā samacintayat // kavk_31.28 //

subhago 'yaṃ mamātīva dṛśi citte ca cartate / nivartate na me tāpaḥ premṇi cenna pravartate // kavk_31.29 //

dhanyeyaṃ nakhasaṃpātaiḥ kkaṇantī rāgiṇīmuhuḥ / yātāsya vallakī puṇyairaṅkārohaṇayogyatām // kavk_31.30 //

iti saṃcintya sā svairaṃ tamuvāca savibhamam / spṛśantī tatkarāmbhojaṃ sakampakarapallavā // kavk_31.31 //

lalanāsulabhāṃ lajjāṃ mamedaṃ tvadgataṃ manaḥ / akṛtajña iva prītiṃ na saṃsmarati mānada // kavk_31.32 //

na śīlaṃ na kulācāraṃ nābhimānaṃ na saṃśayam / apekṣante smarakṣiptā vailakṣyarahitāḥ striyaḥ // kavk_31.33 //

praṇayānmama saṅkalpaṃ saphalaṃ kartumarhasi / bhavanti mānitāḥ prītyai devatā iva yoṣitaḥ // kavk_31.34 //

iti tasya vacaḥ śrutvā bhinnasvaraviśṛṅkhalam / capalāṃ rājaputrastāṃ trastāntaḥkarṇo 'vadat // kavk_31.35 //

neyaṃ mātaḥ samucitā sataḥ śīlaparicyutiḥ / dhikkilbiṣaviṣaspṛṣṭaḥ naṣṭaśīlasya jīvitam // kavk_31.36 //

parāṅganāpariṣvaṅgamaṅgairaṅgīkaroti yaḥ / āliṅgati pataṅgo 'yaṃ narakāgniśikhāṃ punah // kavk_31.37 //

paropakāraniratāh paradāranirādarāḥ / ye 'pyahiṃsāvyasaninaste jīvanti mṛtāḥ pare // kavk_31.38 //

iti tenoktamākarṇya sābhūdbhagnamanorathā / nidhanābhyadhikaḥ prītipratiṣedho hi yoṣitām // kavk_31.39 //

tataḥ svapatimabhyetya bhujaṅgī bhaṅgamāgate / manorathe manyuviṣaṃ vamantīva jagāda sā // kavk_31.40 //

paravatsalatā sādho doṣāya saralasya te / ko hyavijñātaśīlānāṃ svādhīnīkurute gṛham // kavk_31.41 //

pareṣu bhṛśamāśvāsaṃ spṛśataste na śobhanam / guptaṃ cittaṃ ca vittaṃ ca jano jānāti kasya kaḥ // kavk_31.42 //

paradārasahasrākṣastvayāndhaḥ sa gṛhe dhṛtaḥ / dīnāndhajanavātsalyāt paśya tasyocitaṃ phalam // kavk_31.43 //

adyāhaṃ tena vijane saṃgame bhṛśamarthitā / yadyasya nayane syātāṃ syāt kathaṃ me palāyanam // kavk_31.44 //

ityuktaḥ sa tayā kopāttapto gopapatirbhṛśam / dvare niṣkāsya taṃ cakre gehaṃ cittaṃ ca śītalam // kavk_31.45 //

pitā tyajati yatputraṃ suhṛnmitraṃ nihanti yat / bandhucchedāsidhārāṇāṃ taddārāṇāṃ vijṛmbhitam // kavk_31.46 //

bhruvordṛśoryatkauṭilyaṃ yattaikṣṇyaṃ yacca cāpalam / kucayoryacca kāṭhinyaṃ tatsarvaṃ hṛdi yoṣitām // kavk_31.47 //

kalyāṇakārisārthena pathaḥ saṃtāritaṃ śanaiḥ / pitari tridivaṃ yāte śuśrāva bhrātaraṃ nṛpam // kavk_31.48 //

sa puraṃ puṇyasenasya śvaśurasya mahīpateḥ / kālena prāppa dūrādhvakleśapraśamabāndhavam // kavk_31.49 //

atrāntare sutā tatra mahībharturmanoramā / vācā dattā purā yasmai tasminnabdhicyute śrute // kavk_31.50 //

āhūteṣu narendreṣu niviṣṭeṣu yathākramam / āruhya ratnaśibikāṃ svayaṃvarabhuvaṃ yayau // kavk_31.51 //

vilokayantī bhūpālān sā śanaiścalalocanā / yadṛcchayāgataṃ tatra rājaputraṃ dadarśa tam // kavk_31.52 //

andho 'pi tasyāḥ sahas āsa yayau priyatāṃ dṛśoḥ / grahamadhye kumudvatyā meghāndho 'pi priyaḥ śaśī // kavk_31.53 //

nṛpeṣu pratiyāteṣu vilakṣeṣvaphalāgamāt / mahīpatisutāntastaṃ vavre guṇavinirgatam // kavk_31.54 //

sāpu hāraṃ parikṣipya kaṇṭhe tasyāyatekṣaṇā / śanakaurmadhurālāpā tvadvaśāsmītyuvāca tam // kavk_31.55 //

strīvṛttacakitaḥ so 'pi vijane tāmabhāṣata / prajñādaridrayā nedaṃ striyā yuktaṃ kṛtaṃ tvayā // kavk_31.56 //

smarasauhārdamitreṣu padmanetreṣu rājasu / sthiteṣu vandhyajanmāndhaḥ kasmādasmi vṛtastvayā // kavk_31.57 //

anyavakrkrāvalokinyo jāyāścakṣuṣmatāmapi / vadhūḥ kiṃ punarandhasya dine 'pyanyābhisārikā // kavk_31.58 //

lalanābhirna me kṛtyaṃ pratyayastāsu nāsti me / kulakūlanipātinyo nimnagāḥ kuṭilāḥ stiyaḥ // kavk_31.59 //

ityuktā tena paruṣaṃ lajjālolā nṛpātmajā / tamūce nātha sar vatra na śaṅkāṃ kartumarhasi // kavk_31.60 //

dṛṣṭadoṣaḥ kkacinnāryām yadi tvamatiśaṅkitaḥ / aduṣṭāpi tvayā nāma tadvyāptā kriyate katham // kavk_31.61 //

tvayyeva yadi me prītirananyaśaraṇam manaḥ / tena satyena te netramekaṃ bhavatu nirmalam // kavk_31.62 //

ityuktamātre sudṛśā dakṣiṇaṃ tasya lecanam / satyānubhāvenābhūttatpraphullakamalopamam // kavk_31.63 //

rājaputraḥ prahṛṣṭo 'tha tām prasādya silocanām / uvāca tanmukhāmbhojalāvaṇyaguṇacismitḥ // kavk_31.64 //

kalyāṇakārī subhagaḥ sa evāhaṃ nṛpātmajaḥ / yasmau purā tvaṃ guruṇā vacasā pratipāditā // kavk_31.65 //

sa evāhaṃ yadi paraṃ nirvairaḥ pāṭane dṛśaḥ / tena satyena nayanaṃ svasthaṃ bhavatu me 'param // kavk_31.66 //

satyopayācaneneti sahasaivāsya locanam / dvitīyamapi vaimalyamavāpa saha cetasā // kavk_31.67 //

tato viditavṛttena puṇyasenena bhūbhujā / kṛtasāhāyyakaḥ prāpa svarājya sa priyāsakhaḥ // kavk_31.68 //

kalyāṇkārī yaḥ so 'haṃ devadattaḥ sa cānujaḥ / tena pūrvānubhāvena tadvidho 'dyāpi vartate // kavk_31.69 //

ityudāramupakāranirmalaṃ bodhisattvacaritaṃ niśamya te / bhikṣavaḥ khalviceṣṭitaṃ ca tattulyamapratimavismayaṃ yayuḥ // kavk_31.70 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ kalyāṇākāryavadānamekatriṃśaḥ pallavaḥ //

32. viśākhāvadānam /

vāmāḥ sajjanavāmāḥ prāyeṇa bhavanti nīrogiṇyaḥ / timironmukhī sarāgā kṣipati raviṃ bhūdharātsaṃdhyā // kavk_32.1 //

devadattasya carite bahujanmāntarāśraye / kathite 'pi punaḥ prāha bhagavān jñānasāgaraḥ // kavk_32.2 //

purā kaliṅgaviṣaye nṛpatiḥ śatrubhaṅgakṛt / śrīmānabhūdaśokākhyaḥ prakhyātāsaṃkhyavikramaḥ // kavk_32.3 //

tasya śākhaḥ praśākhaśca catvāraḥ sadṛśāḥ sutāḥ / anuśākho viśākhaścetyabhavan bhuvi viśrutāḥ // kavk_32.4 //

tāruṇyamattāste pitrā sapatnīkāḥ pravāsitāh / savikāranikāreṇa putrasneho 'pi naśyati // kavk_32.5 //

te śanaiḥ kṣīṇapātheyā durdaśāmiva duḥsahām / vikaṭāmaṭavīṃ prāpyaṃ kṣutkṣāmāḥ samacintayan // kavk_32.6 //

etāḥ striyo vipatkāle gulphabandhanaśṛṅkhalāḥ / kṛcchralabdhe ca bhāginyaḥ sthitāḥ parṇāśane 'pi naḥ // kavk_32.7 //

iti cintayatāmāsīt teṣāṃ strībadhaniścayah / durdaśādagdhabhāgyānāṃ ghorā saṃjāyate matiḥ // kavk_32.8 //

teṣāṃ madhyādviśākhastu pāpasaṃkalpaśaṅkitaḥ / bhāryāmādāya kṛpayā palāyya prayayau pṛthak // kavk_32.9 //

sā kalaṅkavatī nāma bhṛśaṃ vaiklavyamāgatā / dūrādhvadhāvanaśrāntā mūrcchitā nyapatadbhuvi // kavk_32.10 //

tataḥ sā karuṇārdreṇa bhartrā prāṇakṣayakṣaṇe / śarāvedhasamudbhūtaṃ pāyitā nijaśoṇitam // kavk_32.11 //

tām raktapānasaṃprāptajīvitām sattvasāgaraḥ / svāṅgaṃ niṣkṛtya māṃsena prāṇavṛttimakārayat // kavk_32.12 //

nirjalaṃ ghorakāntāraṃ samuttīrya krameṇa tau / pracchāyapādapaśyāmaṃ prāptau girinadītaṭam // kavk_32.13 //

viśrāntayostayostatra kṛttapādakaro naraḥ / tīvrākrandī nadīvegenohyamānaḥ samāyayau // kavk_32.14 //

dṛṣṭvaiva karuṇāśliṣṭaḥ kaṣṭāṃ vipadamāśritaḥ / vigāhya saritaṃ dorbhyāṃ viśākhastamatārayat // kavk_32.15 //

tataḥ pratyāgataprāṇāṃ toyamūlaphalādibhiḥ / sa taṃ cakre dinaireva saṃrūḍhacchedanirvyatham // kavk_32.16 //

svastho 'pi gativaikalyānnaiva gantuṃ kkacit kṣamaḥ / sa tasthaui tatra tatpatnyā kāle kalitabhojanah // kavk_32.17 //

rājaputrastu jāyāyāmabhūdviralasaṃgamaḥ / siṃhālparatayaḥ śūrāḥ prāyeṇa vijigīṣavaḥ // kavk_32.18 //

divyauṣadhirasāhāraparipūrṇatanuḥ śanaiḥ / tatpatnī vikalāyāsmau cakāra surataspṛhām // kavk_32.19 //

snehena nopalipyante na badhyante guṇena ca / gurave na ca sajjanti svecchasparśasukhāḥ striyaḥ // kavk_32.20 //

sā tena niśi niḥśabdaṃ ramamāṇā ghanastanī / niḥśaṅkasuratātṛptā patiṃ vighnamamanyata // kavk_32.21 //

sā patyuḥ svairiṇī tena vidadhe vadhasaṃvidam / pāpeṣu śikṣākuśalāḥ kaluṣāḥ kila yoṣitaḥ // kavk_32.22 //

sā śiraḥśūlamatulaṃ vadantī svasya chadmanā / cakre likhitapāpāsyā lalāṭe paṭṭabandhanam // kavk_32.23 //

tasyāḥ śirorujāṃ tīvrāṃ vyatītaḥ pārthivātmajaḥ / kāruṇyāttatpratīkāre tāṃ tāṃ yuktimacintayat // kavk_32.24 //

viṣādacintāstimitaṃ śvasantaṃ sā jagād tam / śītārtakūjadbhramarā himamlāneva padminī // kavk_32.25 //

evaṃvidhaṃ me kanyāyāh śiraḥśūlaṃ purābhavat / pāṣāṇabhedalepena bhiṣagbhiśca nivāritam // kavk_32.26 //

pāṣāṇabhedavyāpto 'yaṃ prāgbhāgo 'sy mahībhṛtaḥ / rājjvāvatīrya bhavatā gṛhyatāṃ yadi śakyate // kavk_32.27 //

dhārayiṣyāmi pāṇibhyāmahamālambanaṃ tava / ityuktaḥ praṇayātpatnayā tathetyāha nṛpātmajaḥ // kavk_32.28 //

tatpāṇidhṛtarajjvātha vihitālambanaḥ śanaiḥ / so 'vatīrṇaḥ śilāsphālagarjadgirinadītaṭam // kavk_32.29 //

bheṣajādānasaṃsaktaḥ saṃtyaktālambanastayā / sa papāta mahāśvabhre strīcittacapalāmbhasi // kavk_32.30 //

śubhasya karmaṇaḥ śeṣādabhagnatanureva saḥ / uhyamānaḥ pravāheṇa dhīraścitamacintayat // kavk_32.31 //

nārīcittābhamāvartaṃ darśayantyā nijāśayam / mama strīniyame nūnamupadeśaḥ kṛto 'nayā // kavk_32.32 //

durvijñeyāḥ pratatamatibhiḥ svapnasaṃkalpakalpā rāgadveṣavyasanaviṣamāyāsavinyāsasaktāḥ / kāmātkāmī sakalajanatāmohane saṃpravṛttāḥ pātāyaiva kṣasṇaparicitasyāpi māyāḥ striyaśca // kavk_32.33 //

iti saṃcintayanneva nadīvegena bhūyasā / prāpitaḥ sukṛteneva sa purīṃ puṣkarāvatīm // kavk_32.34 //

tasminnavasare tatra niṣputre nṛpatau mṛte / nimittajñairmahāmātyairgṛhītaḥ sa sulakṣaṇaḥ // kavk_32.35 //

abhiṣiktaḥ sa taistatra vidhivanmaṅgalodakaiḥ / abhūdvivāhavidveṣī dṛṣṭastrīcaritādbhutaḥ // kavk_32.36 //

kalaṅkavatyapi girau bodhisattvavivarjite / mandvīryauṣadhiḥ kāle vṛtticchedākulābhavat // kavk_32.37 //

skandhe bhagnāṅgamāropya sā grāmapuravartmasu / janaṃ pativratāsmīti girā bhikṣāmayācata // kavk_32.38 //

parivratāgauraveṇa sarvastasyau dadau bahu / mithyāśīlapravādo 'pi sūte vipadi saṃpadam // kavk_32.39 //

aṭantī sā śanaiḥ prāptā nagarīṃ puṣkarāvatīm / satīti vanditā sarvairvṛpadvārāntike yayau // kavk_32.40 //

rājā strīvṛttavidveṣī vandate tu pativratām / iti saṃcintya tadbhaktyā nṛpaṃ prāha puhohitaḥ // kavk_32.41 //

dūredeśāntarāddeva prāptā kāpi pativratā / yayeyaṃ caraṇanyāsairbhūtadhātrī pavitritā // kavk_32.42 //

he deva paśya tāṃ śādhvīṃ skandhāropitabhartṛkām / pativratāpraṇāmena puṃsāmāyurvivardhate // kavk_32.43 //

nṛpaḥ purohiteneti tatsaṃdarśanamarthitaḥ / tamuvāca na jānīṣe brāhmaṇaḥ sarale bhavān // kavk_32.44 //

snigdhā strīti pravādo 'yaṃ nirvyājeti matibhramaḥ / satīti vyomapuṣpāptiḥ pāpā strīti na saṃśayaḥ // kavk_32.45 //

niṣphalāścagnurohiṇyaḥ saralā janasaṃgame / nāryo vetasavallarya iva nirmūlabandhanāḥ // kavk_32.46 //

bhedadrohaikaśīlābhyo duḥśīlābhyaḥ svabhāvataḥ / namaḥ strībhyo namaḥ strībhyo namaḥ strībhyo namo namah // kavk_32.47 //

dṛṣṭastrīvṛttadoṣāya taccintāvyathitānmane / apyeṣā pṛthivī mahyaṃ ratnapūrṇā na rocate // kavk_32.48 //

nagamṛgavadhūmugdhāstīkṣṇāḥ paraṃ paravañcane tanuvitaraṇe saktāḥ puṃsāṃ haranti ca jīvitam / dadhati ca bhayaṃ puṣpāyāte pibanti ca pāvakaṃ saralakuṭilā naiva jñātā vicāraśataiḥ striyaḥ // kavk_32.49 //

tathāpi yadi nirbandhastava paśyāmi tāṃ striyam / ityuktvā harmyamāruhya tām dadarśa nareśvaraḥ // kavk_32.50 //

tāmeva sa parijñāya pāpāṃ kṛttāṅgasaṅginīm / sacivebhyaḥ kṣitipatistadvṛttāntaṃ nyavedayat // kavk_32.51 //

nṛpaṃ sāpi parijñāya pāpā kṣaṇamadhomukhī / nirastā prayayau tūrṇaṃ pihitaśravaṇairjanaiḥ // kavk_32.52 //

viśākhanāmā naranāthasūnuḥ so 'haṃ vadhūḥ sāsya ca devadattaḥ / śrutvetivṛttaṃ kathitaṃ jinena bhikṣuvrajastaccaritaṃ nininda // kavk_32.53 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ viśākhāvadānaṃ dvātriṃśaḥ pallavaḥ //

33. nandīpanandāvadānam /

sa ko 'pi puṇyapraśamānubhāvaḥ śuddhātmanāmastyamṛtasvabhāvaḥ / yasya prabhāveṇa bhavanti sadyaḥ krūrā api krodhaviṣapramuktāḥ // kavk_33.1 //

purā tathāgate jetavanārāmavihāriṇi / tadājñayā bhikṣugaṇe girikānanacāriṇi // kavk_33.2 //

sumerupariṣaṇḍāyāṃ sthitvā dhyānaparāyaṇāḥ / āyayurbhikṣavaḥ pāṇḍuvicchāyavadanāḥ kṛśāḥ // kavk_33.3 //

te 'tha kṛtvā bhagavataḥ pādapadmābhivandanām / ūcire bhikṣubhiḥ pṛṣṭā dehadaurbalyakāraṇam // kavk_33.4 //

sumeruṃ triguṇāvṛttyā veṣṭayitvā vyavasthitau / adṛṣṭau vainateyasya nāgau nandopanandakau // kavk_33.5 //

tau sadā trividhocchvāsaṃ sṛjataḥ kīrṇapāvakam / bhavanti bhasma sparśena sahasaiva śilā api // kavk_33.6 //

vayaṃ tadviṣaniśvāsairnidagdhā dhyānayoginaḥ / vivarṇavadanacchāyāh kevalaṃ kṛśatāṃ gatāḥ // kavk_33.7 //

iti taiḥ kathite śāstā bhikṣusaṃghārthitaḥ puraḥ / nāgayordamane yogyaṃ maudgalyāyanamādiśat // kavk_33.8 //

sa sumeruṃ samāsādya śṛṅgairāliṅgitāmbaram / suptau dadarśa nāgendrau yogenāntarhitākṛtiḥ // kavk_33.9 //

yodhyamānau śanaistena bubudhāte yadā na tau / tadā mahānāgavapurbhūtvā sa samaveṣṭayat // kavk_33.10 //

prabuddhau pīḍitau tena dṛṣṭvā taṃ bhīṣaṇākṛtim / viṃdrutau nararūpeṇa tasthaturbhayavihvalau // kavk_33.11 //

nāgarūpaṃ parityajya kṛtvā rūpaṃ svakaṃ tataḥ / palāyamānāvanyonyaṃ t au maudgalyāyano 'vadat // kavk_33.12 //

nāgau kka gamyate tūrṇa bhayaṃ saṃtyajyatāmidam / na sa nāgaḥ sthitastatra yena vidrāvitau yuvām // kavk_33.13 //

sarvathā yadi nastyea tadbhayād yivayordhṛtiḥ / kriyate kiṃ śaraṇyasya na buddhasyābhivandanam // kavk_33.14 //

iti tenoktamākarṇya vinayāttau tamūcatuḥ / prasādaḥ kriyatāmārya bhagavaddarśanena nau // kavk_33.15 //

iti bravāṇau nāgendrau nītvā bhagavato 'ntikam / sa ta dvṛttāntamāvedya praṇamya samupāviśat // kavk_33.16 //

bhagavānatha nāgendrau babhāṣe śaraṇāgatau / praṇāmaṃ cakratū ratnaprabhābhūṣītabhūtalau // kavk_33.17 //

śikṣāpadāni saṃprāpya sarvabhūtābhayapradau / śaraṇaprāptisamayādadhunā nirbhayau yuvām // kavk_33.18 //

ityālokanamātreṇa doṣadveṣavivarjitau / kṛtau bhagavatā samyak jagmatustaṃ praṇamya tau // kavk_33.19 //

saṃdarśanenaiva mahāśayānāṃ prabhāpadeśena śarīralagnaiḥ / sīṃsrā api dveṣaviṣoṣmataptāḥ śamāmṛtaiḥ śītalatāṃ vrajanti // kavk_33.20 //

tatpūrvajanmavṛttāṇtaṃ bhikṣubhirbhagavān jinaḥ / prabhāvavismayātpṛṣṭaḥ sarvadarśī jagādā tān // kavk_33.21 //

kṛkirnāma purā śrīmān vārāṇasyāṃ nareśvaraḥ / kāśyapākhyād bhagavataḥ prāptavān dharmaśāsanam // kavk_33.22 //

amātyayoḥ sa vinyasya rājyaṃ nandopanandayoḥ / babhūva bodhisaṃsaktaḥ satyadarśananirvṛtaḥ // kavk_33.23 //

dharmadahrmamayaṃ rājyaṃ kṛtvā tau tasya mantriṇau / sarvopakaraṇairyuktaṃ vihāraṃ kāśyapāya ca // kavk_33.24 //

kālena jātau nāgendrāvetau nandopanandakau / vihārārpaṇapuṇyena padaṃ merurabhūttayoḥ // kavk_33.25 //

iti jinanigaditaphaṇivaracaritaṃ paratanupariṇatiparicitasukṛtam / śrutavati śamanayamuniparinivahe viṣadharaniyamanaguṇanutirudabhūt // kavk_33.26 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ nandopanandāvadānaṃ trayastriṃśaḥ pallavaḥ //

34. gṛhapatisudattāvadānam /

dattaḥ parahitabhāvanayā yadu tanudhanakaṇaśeṣaḥ / aparikṣayaguṇakalpanayā bhavati supuṇyaviśeṣaḥ // kavk_34.1 //

atha vyatīte kasmiṃścit kāle bhagavato 'ntike / nandopanandayordharmadeśanāṃ śrotumāyayau // kavk_34.2 //

rājā prasenajiddraṣṭuṃ bhagavantamupāgataḥ / tābhyāmakṛtasatkārapraṇāmaḥ komapāyayau // kavk_34.3 //

sa praṇamya jinaṃ gatvā pradadhyau nigrahaṃ tayoḥ / śastravṛṣṭiṃ saṃsṛjantau tau ca vyomnā samāgatau // kavk_34.4 //

sarvajñapreṣitastūraṇaṃ maudgalyāyana etya tām / śastravṛṣṭiṃ narapateścakre padmotpalāvalim // kavk_34.5 //

punargatvā bhagavataḥ samīpaṃ pṛthivīpatiḥ / saṃprāptau kṣamayāmāsa tasyādeśāt phaṇīśvarau // kavk_34.6 //

athārthitaḥ pārthivena bhagavān rājamandiram / bhaktipūtaṃ yayau bhoktuṃ bhaktaṃ bhikṣugaṇaiḥ saha // kavk_34.7 //

bhakṣyeṣu pacyamāneṣu rātrau tatrāgnivilpavaḥ / jāto jinaprabhāveṇa sahasā śāntimāyayau // kavk_34.8 //

bhuktvā gate bhagavati kṣitipaḥ svapure 'bhyadhāt / jvalanajvālanaṃ rātrau vārayan daṇḍasaṃvidā // kavk_34.9 //

atrāṇtare gṛhapatiḥ sudattasyātmaji yuvā / mithyādoṣadṛddhibalo nāma rājñābhighātitaḥ // kavk_34.10 //

pūrvaṃ bhagavataḥ śāstuḥ śāsanānugraheṇa saḥ / labdhajñānadhṛtiḥ putraduḥkhe 'pyāsīdaduḥkhitaḥ // kavk_34.11 //

aputraḥ svadhanaṃ bhūri dīnebhyaḥ pratipādya saḥ / cakārātirasādekapaṇaśeṣaṃ śanaiḥ śriyaḥ // kavk_34.12 //

paṇalābhakṛtāśeṣadharmaḥ svalpaprado 'tha saḥ / abhūd gṛhī sudattākhyo gṛhaṃ hi svaplamucyate // kavk_34.13 //

kadāciddarśanāyātaṃ bhagavān purataḥ sthitam / taṃ svalpadānanāmnaiva lajjitaṃ dayayāvadat // kavk_34.14 //

alpadānaṃ gṛhapaterna lajjāṃ kartumarhasi / yāti śraddhārpito dānakaṇaḥ kanakaśailatām // kavk_34.15 //

purā bahutaraṃ dattaṃ velamena dvijanmanā / śraddhāvirahasāmānyānna tathā vṛddhimāyayau // kavk_34.16 //

yaḥ sarvaṃ bhojayedbhaktyā jambudvīpagataṃ janam / yaścaikaṃ bodhisaṃyuktaṃ tasya puṇyaṃ tato 'dhikam // kavk_34.17 //

iti vākyaṃ bhagavatastathyaṃ śrutvābhinandya ca / nijagehaṃ gṛhapatiḥ prayayau praṇipatya tam // kavk_34.18 //

dīpaṃ datvā paṭhan rātrau tatar buddhānuśāsanam / daṇḍāya rājapuruṣaiḥ sa nīto 'gnipravartanāt // kavk_34.19 //

daṇḍasya saṃbhavādbaddhaṃ bandhanāgāravartinam / taṃ draṣṭumāyayurdevā rātrau śakrabrahmādayaḥ // kavk_34.20 //

sa tairdhanaṃ gṝhāṇeti prārthito nāgrahīdyadā / tadā dharmopadeśo 'yaṃ pravṛttastsya mandire // kavk_34.21 //

rājāpi tatprabhāveṇa dṛṣṭvā prajvālitaṃ puram / muktvā taṃ bandhanāgārānna dadarśa jalaṃ kkacit // kavk_34.22 //

sa gataḥ sugataṃ draṣṭuṃ kadācittatpuraḥ sthitaḥ / nṛpaṃ jinapraṇāmāya prāptaṃ paścād vyalokayat // kavk_34.23 //

agre bhagavataścakre praṇayaṃ na sa bhūpateḥ / jagatpūjyasya purataḥ pūjāmarhati nāparaḥ // kavk_34.24 //

jinamāmantrya nṛpatiḥ praṇataḥ svapuraṃ gataḥ / vivāsanaṃ gṛhapaterādideśa nijāt purāt // kavk_34.25 //

prasādinī sudattasya devatā nṛpatiṃ tataḥ / kṣudrajantubhirutsṛṣṭaiścakre daṃśaviṣākulam // kavk_34.26 //

sa trastastairnṛpaḥ prāptaḥ sāmātyāntaḥ purānugaḥ / gatvā prasādayāmāsa sudattam jinaśāsanāt // kavk_34.27 //

iti sa satatapratyāsattyā parāmṛtanirbharaṃ bhagavaduditaṃ śāntiṃ bheje sudattagṛhādhipaḥ / svamiva labhate vighnayāsapravāsavivarjitaṃ vimalamanasāmantevāsī vivekamahānidhim // kavk_34.28 //

iti kṣemendravicaritāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ gṛhapatisudattāvadānaṃ caturstriśaḥ pallavaḥ //

35. ghoṣīlāvadānam /

phalaṃ samānaṃ labhate sa dāturyāti kṣaṇaṃ dānasahāyatāṃ yaḥ / paropakārapraṇayodyatānāṃ nāpuṇyakarmā sacivatvameti // kavk_35.1 //

ramye purā bhagavati śrāvastyāṃ jetakānane / anāthapiṇḍadārāmavihārādhirate jine // kavk_35.2 //

kauśāmbyāṃ vatsanṛpatirbabhūvodayanābhidhaḥ / gāyatyadyāṣi yatkīrtirvidyādharavadhūjanaḥ // kavk_35.3 //

abhavadviṣaye tasya karmāntākarajīvanaḥ / gṛhasthaḥ sudhano nāma dhanādhānavicakṣaṇaḥ // kavk_35.4 //

nṛpaḥ kadāciṃdāsthāne taṃ kāryārthinamāgatam / vacasaiva parijñāya jagād vihitādaraḥ // kavk_35.5 //

jānāmyahaṃ gṛhapate hiraṇyopacitasvaram / vipulaḥ saṃcayajñasya suvarṇanidhirasti te // kavk_35.6 //

ityuktaḥ sasmitaṃ rājñā sa tamūce kṛtāñjaliḥ / satyamastyeva me rājan gṛhe kāñcanasaṃcayaḥ // kavk_35.7 //

sadvṛttacintānirate deve vātsalyapeśale / kiṃ vā nāsti janāsyāsya pitari tvayi goptari // kavk_35.8 //

dhanino yāntyadhanatāṃ nidhanaṃ yānti cādhanāḥ / vyāghratām yāti dedbhūbhṛdāmiṣāghrāṇanirghṛṇaḥ // kavk_35.9 //

niḥsaṅkairarjyate vittamarjitaṃ ca vibhajyate / vibhaktaṃ bhujyate spaṣṭaṃ janairdharmadhane nṛpe // kavk_35.10 //

upapannaṃ vacaḥ śrutvā dhīmatastasya bhūpatiḥ / tamūce daśanodyotaiḥ prasādaṃ darśayanniva // kavk_35.11 //

matimān kāryasacivastvaṃ me bhavitumarhasi / dhīdhūryaistvadvidhaireva dhāryate dharaṇībharaḥ // kavk_35.12 //

iti rājavacaḥ śrutvā śudhanastamabhāṣata / n avayaṃ rājasevāsu sabhāmaṇḍalapaṇḍitāḥ // kavk_35.13 //

svācchandyodyānavicchedaḥ sunidrāsukhavikrayaḥ / sevā hi puṃsāṃ saṃsāraduḥkhadainyabhayaṃkaraḥ // kavk_35.14 //

īśvarairmastakanyastacaraṇaḥ kṛtakṛtyatām / pādapīṭha ivāyāti sevako 'haṃ sthitaḥ sadā // kavk_35.15 //

sevāyāsaprayāsena prāptānāmapi saṃpadām / saṃbhogaḥ piśunāsaṅgī prabhubhrūbhangabhaṅguraḥ // kavk_35.16 //

etāśca nāvatiṣṭhante prayatnena dhṛtā api / darpogradurgrahagrāhadurgrahā nṛpasaṃpadaḥ // kavk_35.17 //

kṣaṇaṃ navanavāśliṣaviśeṣapraṇayodyatāḥ / avācavāraramaṇīramaṇīyā vibhūtayaḥ // kavk_35.18 //

ityuktapratiṣedho 'pi sa rājñā sacivaḥ kṛtaḥ / atikrāmati ko nāma prabhaviṣṇoḥ samīhitam // kavk_35.19 //

prāptaprauḍhapadaṃ rājñā nītaṃ sarvādhikāritām / vidveṣadūṣitāḥ sarve mantriṇastaṃ na sehire // kavk_35.20 //

dharmajijñāsayā rājñā piśunapreritena saḥ / naivākarodasatkāryaṃ niyukto 'pi puna punaḥ // kavk_35.21 //

āghātaṃ prekṣitaḥ so 'tha mithyākopena bhūbhujā / tathāpyadharmasaṃyuktaṃ na śāsanamatanyata // kavk_35.22 //

ekajanmasukhāyaiva bahujanmaśatārditam / na sādhuninditaṃ karma karomīti jagāda saḥ // kavk_35.23 //

bhayadharmopadhāśuddhaḥ pratimuktaḥ sa bhūbhujā / dānasatramavicchinnamakarodakhilārthinām // kavk_35.24 //

sarvatra viśrute tasya dānasatre yaśasvinah / kalpavṛkṣādaraḥ puṃsāṃ paraṃ pratanutāṃ yayau // kavk_35.25 //

atrāntare munigaṇāstīrthārthā dakṣiṇāpathāt / āgatā kṛcchrakāntāramaviśan nirjanaṃ vanam // kavk_35.26 //

tatra tṛṣṇāturāḥ sarve mūrcchitāḥ śayanāśritāḥ / ayācanta jalaṃ mohāduccairniścetanānapi // kavk_35.27 //

devagandharvanāgebhyaḥ kaścidyo 'tra dayāmbudhiḥ / sthitaḥ prayacchatu jalaṃ so 'smākamiti te 'bruvan // kavk_35.28 //

tataḥ sa ratnakeyūrakkanatkaṅkaṇasaddhvaniḥ / bhujasthamemabhṛṅgārastarumadhyādviniryayau // kavk_35.29 //

te tasmādamṛtāsvādaṃ pāṇipadmāvanāmitāt / ākaṇṭhaṃ salilaṃ pītvā jahṛṣurlabdhajīvitāḥ // kavk_35.30 //

prārthitaḥ punarabhyetya papracchuste savismayāḥ / adṛśyavṛkṣanilayādudbhūtaṃ ko bhavāniti // kavk_35.31 //

so 'bravīdviśrutayaśāḥ śrāvastyāmāśayaḥ śriyaḥ / anāthapiṇḍado nāma sarvado 'sti gṛhādhipaḥ // kavk_35.32 //

saucikena mayā pūrvaṃ tadgṛhāntikavāsinā / bhujamudyabhya tadveśma darśitaṃ nityamarthinām // kavk_35.33 //

tena puṇyena devatvaṃ prāpto 'tra viharāmyaham / bāhurmam vibhātyeṣa dakṣiṇaḥ so 'rthidakṣiṇaḥ // kavk_35.34 //

te tamāmantrya munayaḥ punaḥ saṃprasthitā vane / kṣudhitāḥ snigdhasacchāyaṃ dadṛśuḥ pādapaṃ param // kavk_35.35 //

tamapyuccairayācanta bhojanaṃ tadvadeva te / uccacāra ca gambhīrā vāṇī vismayakāriṇī // kavk_35.36 //

atra puṣkariṇītīre droṇyāṃ divyānnabhojanam / saṃpūrṇamasti tadgatvā bhujyatāṃ yadabhīpsitam // kavk_35.37 //

iti tena samādiṣṭaṃ bhuktvā te divyabhojanam / ko bhavaniti papracchustaṃ divyatarusaṃśrayam // kavk_35.38 //

so 'pyācacakṣe śrāvastyāṃ gṛhastho 'nāthapiṇḍadaḥ / asti tasyāhamabhavaṃ brāhmaṇaḥ saṃghahojane // kavk_35.39 //

caturaḥ paricaryāyāṃ dadhikumbhapracārakaḥ / tadbhojanānte saṃprāpte svalpaśeṣānnabhojanaḥ // kavk_35.40 //

bhikṣuṇāṃ gauraveccāraṃ dṛṣṭvāhaṃ rājabhojanam / ātmanaścānnamakṣāramabhavaṃ khinnamānasaḥ // kavk_35.41 //

anāthapiṇḍadagirā bhojane gauravāśayā / tato mayāṣṭāṅgayuktaṃ gṛhītaṃ poṣadhaṃ vratam // kavk_35.42 //

asamāptavratenātha bhuktaṃ laulyānmayā niśi / tenāhamabhavaṃ loke vijñātaḥ khaṇḍapoṣadhaḥ // kavk_35.43 //

khaṇḍenāpi vratenāhaṃ devaputratvamāgataḥ / iti te tadvacaḥ śrutvā munayo vismitā yayuḥ // kavk_35.44 //

acintayan vrajantaste tīvreṇa tapasā vayam / suciraṃ kevalaṃ kliṣṭāṃ nādyāpi kuśalaspṛśaḥ // kavk_35.45 //

adhunā poṣadhaṃ prāptuṃ vratameva yatāmahe / nirapāyasukhopāye svahite kasya nādaraḥ // kavk_35.46 //

iti saṃcintayantaste kauśāmbīmabhito gatāḥ / sudhanasya gṛhaṃ prāpurviśrutaṃ gṛhamedhinaḥ // kavk_35.47 //

tatra tena kṛtātithyā nivedyāsmai tadadbhutam / anāthapiṇḍadaṃ draṣṭuṃ tenaiva sahitā yayuḥ // kavk_35.48 //

śrāvastyām te samāsādya pūjitāstena sādaram / asmai nyavedayan sarvaṃ yathādṛṣṭaṃ yathāśrutam // kavk_35.49 //

sa tān vratārthina sarvān suhṛdaṃ sudhanaṃ ca tam / nināya dharmasacivaḥ prīto bhagavato 'ntikam // kavk_35.50 //

bhagavānapi tadvākyāccakre teṣāmanugraham / satyadarśanasaṃbuddhā yena te sugatiṃ yayuḥ // kavk_35.51 //

teṣu yāteṣu sudhanaṃ pakṣapātādrayā dṛśā / vilokya bhagavān samyag vidadhe jñānabhājanam // kavk_35.52 //

satyasaṃdarśanāvāptaviśeṣakuśalodayaḥ / gatvā jināya kauśāmbyām sa vihāramakārayat // kavk_35.53 //

yasmādbhagavatādiṣṭastasmin yātaḥ sahāyatām / bhikṣuścundābhidhastasmāt so 'bhūccundavihārabhūḥ // kavk_35.54 //

rādhābhidhā tadā dāsī vihāraparicārikā / dayayā bhagavānasyāḥ śīrṇavastraṃ samagrahīt // kavk_35.55 //

adāsī syāmiti śraddhāpraṇidhānārpitastayā / sa cīvaro bhagavataḥ prayayāvekavarṇatām // kavk_35.56 //

sudhanasyojjvalaṃ dṛṣṭvāṃpuṇyasaṃbhāramadbhutam / bhikṣubhirbhagavān pṛṣṭastatpūrvodayamabhyadhāt // kavk_35.57 //

sundhānākhyo gṛhapatirvārāṇasyāmabhūtpurā / nodārakuznjarasyābhūd yasya dānaparikṣayaḥ // kavk_35.58 //

anāvṛṣṭihate kāle tasya dvādaśavārṣike / avāritamabhūcchatramavicchinnānnamarthinām // kavk_35.59 //

tasya padmākaro nāma koṣāgārapatirgṛhe / dānasāhāyyakaṃ cakre sahasthā hi samṛddhayaḥ // kavk_35.60 //

pratyekabuddhasaṃghasya bhaktakālanivedakah / dharmadūtābhidhastasya mantrī dhīmānapasthitaḥ // kavk_35.61 //

karmavyākṣepatastasya jāte kālavyatikrame / kadācit kukurasteṣāṃ kālasaṃjñāṃ vyadhātpuraḥ // kavk_35.62 //

sundhāno 'dya sa evāhaṃ koṣṭhiko 'nāthapiṇḍadaḥ / saṃghasya dharmadūto yaḥ sa evodayano nṛpaḥ // kavk_35.63 //

saṃjñānideśako yaśca kukuraḥ sudhano 'pi saḥ / rājñā ghoṣeṇa vijñāto ghoṣilāparanāmabhṛt // kavk_35.64 //

caritamityucitaṃ bhavabhedinā bhagavatā kathitaṃ kila bhikṣavaḥ / sukṛtasaurabhasārasudhārasaṃ sumanasā śravaṇāñjalibhiḥ papuḥ // kavk_35.65 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ ghoṣilāvadānaṃ pañcatriṃśaḥ pallavaḥ //

36. pūrṇāvadānam /

vibudhasarasiḥ padmaiḥ śobhite paṅkajinyā śuciparisarajātaṃ spṛśyate na sthale 'bjam (?) / sahajaparicitānāṃ nityamantargatānām bhavati sitaguṇānām kāraṇaṃ naiva jātiḥ // kavk_36.1 //

śrāvastyāṃ sarvasattvānāṃ svastidhyānaparāyaṇe / jinakalpadrume jetavanārāmasthite purā // kavk_36.2 //

śūrpārakākhye nagare ratnasaṃcayasāgaraḥ / bhavo nāmābhavatsārthaparirmatimatāṃ varaḥ // kavk_36.3 //

bhavilo bhavabhadraśca bhavanandī ca viśrutāḥ / ketakyāṃ tasya jāyāyāṃ babhūvustanayāstrayaḥ // kavk_36.4 //

rogayogādupagaraḥ sa kadācinmumūrṣutām / pāruṣyād bhṛśamudvignaiḥ patnīputrairupekṣitaḥ // kavk_36.5 //

bhaktyā dāsī tu tasyaikā paricaryāparā param / mallikākhyābhavattasyāḥ sevayā svāsthyamāyayau // kavk_36.6 //

snehopakārapraṇataḥ kṛtajñaḥ sa tayānvitaḥ / ṛtau saṃgamamabhyetya tasyāḥ putramajījanat // kavk_36.7 //

yadā tajjanmani pituḥ sarvārthāḥ pūrṇatām yayuḥ / sa tadā pūrṇanāmābhūdbālaḥ pūrṇendusundaraḥ // kavk_36.8 //

jyeṣṭhāstrayaḥ kṛtidvāhā yayurabdhiṃ dhanārthinaḥ / pūrṇastu bhāṇḍaśālāyāṃ pituścakre dhanārjanam // kavk_36.9 //

tataḥ pratinivṛttāste prāptārthaḥ sāgarātpunaḥ / gaṇanāṃ hemalakṣāṇāṃ kṛtvā svamudire puram // kavk_36.10 //

samudragamane teṣām yāvānāsīddhanāgamaḥ / pūrṇasya svagṛhe paṇyaurbabhūvābhyadhikastataḥ // kavk_36.11 //

taddṛṣṭvā janakasteṣāṃ vṛddhaḥ paryantavāsare / tamūcehitamāyatyāṃ tṛṣṇā naikakṣayodayaḥ // kavk_36.12 //

dṛṣṭaṃ bhavadbhiḥ sāmudralābhe kṛtapariśramaiḥ / pūrṇenoārjitaṃ vittamakleśena mahīyasā // kavk_36.13 //

śubhakarmavipākena bhavantyarthā dhanārthinām / hastāt palāyate 'nyasya prāpnoti patitaṃ paraḥ // kavk_36.14 //

sanmārgasyāparityāgād yuktāyuktavivecanāt / deśakālaparijñānātsatāṃ sarvatra saṃpadaḥ // kavk_36.15 //

bhavanti svagṛhe śanyāḥ sudhiyo dharmabhāginaḥ / gatvā ratnākaraṃ cānye labhante prāṇasaṃśayam // kavk_36.16 //

yatnena boddhavyā sadbhiḥ dhanasyopaniṣtparā / adrohaśuddhabuddhīnāṃ svādhīnānāṃ dhanācchriyaḥ // kavk_36.17 //

rakṣaṇīyo bhavadbhiśca bhedaḥ satatasaṃhateḥ / bhinnāt skhalati kalyāṇaṃ kulāt kumbhādivodakam // kavk_36.18 //

athābhinnendhanasyāgnernaśyante sadṛśāstviṣaḥ / tathā vipulavaṃśasya bhinnajñātervibhūtayāḥ // kavk_36.19 //

bhrātṝṇāṃ saṃtato bhedaḥ kathaṃ nāma nivartate / adhyāpitānāṃ patnībhirdveṣavidyāṃ sadā niśi // kavk_36.20 //

unnatānāṃ svavaśānāṃ dvaidhaṃ tāvanna jāyate / yāvatkuṭhāradhāreva yoṣidviśati nāntaram // kavk_36.21 //

bhrāturarthānuvādena guruṃ pāruṣyakutsayā / mitramekābhilāṣeṇa nayanti dvaidhatāṃ striyaḥ // kavk_36.22 //

tadvadanti hasantyo 'pi bhrūvilāsena yoṣitaḥ / yatprayāti suhṛtsnehamūlonmūlanahetutām // kavk_36.23 //

hitamuktveti putrāṇāṃ bhūtaye 'bhimataṃ bhavaḥ / anityatāpariyuktaḥ kāle nidhanamāyayau // kavk_36.24 //

avibhakte dhane śaktā deśāntaradhanārjane / jyeṣṭhā babhūvuḥ pūrṇastu gṛhe vittamacintayat // kavk_36.25 //

kālena gṛhamāptānām vastrāśanavivādinām / strīmantradattakarṇānāṃ bhedasteṣāmajāyata // kavk_36.26 //

vitte vibhajyamāne 'th atairvidveṣavaśīkṛteḥ / dāsīsuto 'yamtyuktvā nītaḥ pūrṇo niraṃśatām // kavk_36.27 //

so 'pi pūrṇaśanaḥ kāle śītasaṃkucitaṃ pathi / dadarśa grīṣmatāpr 'pi vivaśaṃ dārubhārakam // kavk_36.28 //

ādāya dārumūlyena sa tasmāddārubhārakam / divyacandanamadrākṣīddahanasyāpi śītadam // kavk_36.29 //

sukṛtenaiva mahatā tena labdhamahādhanaḥ / sa sevyaḥ sārthavāhānāṃ pūjyo 'bhūtpṛthivīpateḥ // kavk_36.30 //

ratnākaraṃ sa ṣaṭkṛtvaḥ prayātaḥ sarvado 'rthinām / cakāra sarvavaṇījāṃ taraśulkādyanugraham // kavk_36.31 //

srhāvastīvāsibhiḥ sārthavaṇigbhiḥ punararthitaḥ / yayau pravahaṇārūḍhaḥ samudradvīpamāśu saḥ // kavk_36.32 //

pratyāvṛtte pravahaṇe so 'tha śuśrāva gāyatām / vaṇijāṃ sthāvirāḥ śailagāthāḥ sugatasaṃśrayāḥ // kavk_36.33 //

kasyaitā iti te tena pṛṣṭāḥ sarve babhāṣire / etā bhagavatā gītā gāthā buddhena dhīmatā // kavk_36.34 //

iti buddhābhidhāmeva śrutvā harṣamavāpa saḥ / puṃsāṃ svavāsanārūḍhaṃ vyaktimāyātyudīritam // kavk_36.35 //

tairvistareṇa kathitāmākarṇya bhagavatkathām / so 'bhavattadgatamanāstaddarśanasamutsukaḥ // kavk_36.36 //

sa śanairgṛhamāgatya tyaktvā sarvaparicchadam / anāthapiṇḍadaṃ draṣṭuṃ śrāvastyāṃ suhṛdaṃ yayau // kavk_36.37 //

abhilāṣaṃ nivedyāsmai pravrajyāyāṃ jitendriyaḥ / jagāma sahitastena bhaktyā bhagavato 'ntikam // kavk_36.38 //

dṛṣṭvaiva tatra sarvajñaṃ mohadhvāntadivākaram / tatpādadarśanenaiva mene sa kṛtakṛtyatām // kavk_36.39 //

vijñāya tasya bhagavān saṃkalpaṃ tamabhāṣata / daśanajyotsnayā kurvan vivekavimalā diśaḥ // kavk_36.40 //

ehi bhikṣi nirāśaṅke nirvipakṣe kṣayojjhite / ākhyāte dharmavinaye brahmacaryāṃ carepsitam // kavk_36.41 //

iti prasādaśīlena jinenodīrite purah / pravrajyā sahasaivāsya papātālakṣitā tanau // kavk_36.42 //

tataḥ sa śatrau mitre ca praśamāt samatāṃ śritaḥ / śāstuḥ śāsanamādāya praṇipatya jagāma tam // kavk_36.43 //

śroṇāparāntakaṃ nāma deśaṃ śrūrajanāśrayam / svayaṃ parīkṣituṃ kṣāntiṃ janena sa samāyayau // kavk_36.44 //

tato dṛṣṭvā tamāyāntaṃ mṛgayāyāmamaṅgalam / lubdhakaścāpamākṛṣya hantuṃ kridhāt samādravat // kavk_36.45 //

nirvikāraṃ nirudvegaṃ sa taṃ vigatasādhvasam / prahareti bruvāṇaṃ ca dṛṣṭvaiva śamamāptavān // kavk_36.46 //

śāmyatastasya sahasā prasādī lubdhakasya saḥ / dharmaṃ dideśa yenāsau bodhiṃ prāpa sahānugaiḥ // kavk_36.47 //

sa tatra sugatārhāṇāṃ sarvopaskarasaṃpadām / śatāni paznca ramyāṇāṃ vihārāṇāmakārayat // kavk_36.48 //

pūrṇo 'pi jñānasaṃpūrṇaḥ prāptistridaśapūjyatām / vairāgyalakṣmyā yukto 'bhūnmunīnāṃ spṛhaṇīyayā // kavk_36.49 //

atha tasyāgrajo bhrātā bhavilaḥ kṣīṇavittatām / kālenopagataḥ prāyāt samduraṃ draviṇāśayā // kavk_36.50 //

tataḥ pravahaṇārūḍhaḥ so 'nukūlaiḥ samīraṇaiḥ / gośīrṣacandanavanaṃ prāpitaḥ svalpavāsaraiḥ // kavk_36.51 //

kuṭhārikaśataistasmin pañcabhiśchettumudyate / taccandanavanaṃ divyaṃ bhujaṅgagaṇāsaṃkulam // kavk_36.52 //

tatsvāmī yakṣasenānāṃ maheśvaraṃ iti śrutaḥ / kopādudasṛjad ghoraṃ kālikākhyaṃ mahānilam // kavk_36.53 //

marutā mahatā tena prāpitāḥ prāṇasaṃśayam / cakrandurvaṇijaḥ sarve śarvaśakramukhān surān // kavk_36.54 //

tānārtarāvamukharān bhavilaḥ sārthanāyakaḥ / uvāca saṃcintya ciraṃ paścāttāpasamākulaḥ // kavk_36.55 //

pūrṇaḥ kanīyān bhrātā sa hitaiṣī māṃ purāvadat / bahukleśo hyalpasukhaḥ kka gantavyastvayāmbudhiḥ // kavk_36.56 //

akṛtvā dhīmatastasya vacanaṃ satyadarśinaḥ / cyuto 'haṃ dhanalobhena ghore 'smin vyasanārṇave // kavk_36.57 //

śrutvaitadvaṇijaḥ sarve prabhāvaṃ lokaviśrutam / pūrṇasya manasā dhyātvā tameva śaraṇaṃ yayuḥ // kavk_36.58 //

namastubhyaṃ jagatkleśaviṣadhoṣāpahāriṇe / pūrṇayodīrṇakaruṇāsudhāsaṃpūrṇacetase // kavk_36.59 //

ityekasvararāveṇa teṣāṃ saṃpūrite 'mbare / kṣaṇena gatvā tadvṛttaṃ pūrṇaḥ prāha svadevatāḥ // kavk_36.60 //

śroṇāparāntakagataḥ śrutvā teṣāṃ sa viplavam / vyomnā samādhisaṃnaddhaḥ prāpa pravahaṇaṃ kṣaṇāt // kavk_36.61 //

tasmin paryaṅkabandhanena sthito merurivācalah / pralayottālavegasya gatiṃ vāhorjahāra sah // kavk_36.62 //

pūrṇena pavanaṃ ruddhaṃ jñātvā yakṣagaṇāgraṇīḥ / taṃ prasādya yayau tyaktvā tebhyaścandanakānanam // kavk_36.63 //

pūrṇaprasādādādāya bhavilaścandanadrumān / hṛṣṭastenaiva sahitaḥ śūrpāraṃ svapuraṃ yayau // kavk_36.64 //

pūrṇo 'th saṃmate bhrātustatra gośīrṣacandanaiḥ / cakre candanamālākhyaṃ prāsādaṃ sugato 'citam // kavk_36.65 //

tatra pūrṇena bhagavān dhyātastūrṇaṃ vihāysā / samāyayau jetavanādullaṅghya śatayojanīm // kavk_36.66 //

āgacchato bhagavataḥ puraḥprasṛtayā jagat / dehakāntyā kapiśitaṃ sarvaṃ himamivābhavat // kavk_36.67 //

puropāntanivāsinyastaṃ vilokya gṛhāṅganāḥ / tīvracittaprasādena praśamonmukhatāṃ yayuḥ // kavk_36.68 //

kuśalopacitāṃ tāsāṃ bhagavān satyadeśanām / cakre bhavādṛtāṃ kāntāstāh prāpuḥ kuśalaṃ yayuḥ // kavk_36.69 //

ṛddhyā bhagavatastatra caityaṃ paurāṅganābhidham / tābhirvihitamadyāpi vandante caityavandakāḥ // kavk_36.70 //

munīnāṃ bhagavān kṛtvā tathā valkalino muneḥ / pravrajyānugrahaṃ śuddhāṃ vidadhe dharmadeśanām // kavk_36.71 //

tataścandanamālākhyaṃ prāsādaṃ bhagavān jinaḥ / praviśya sphāṭikaṃ cakre janasaṃghabharakṣamam // kavk_36.72 //

atha ratnāsanāsīnaḥ sa tatra karuṇānidhiḥ / vidadhe sarvasattvānāṃ śāntyai nirvāṇadeśanām // kavk_36.73 //

atrāntare sānucarau munīndrau kṛṣṇāgautamau / abhyetya dharmaśravaṇeśāstuḥ śāsanamāpatuḥ // kavk_36.74 //

tatra kṛtvātha bhagavān prāsādasya pratigraham / punarjetavanaṃ gacchannudyayau saha bhikṣubhiḥ // kavk_36.75 //

vrahan mārīcilokasthām maudgalyāyanamātaram / sagdirā cāryasatye tāṃ dharmamārge nyaveśayat // kavk_36.76 //

atha jetavanaṃ prāptaṃ bhagavantaṃ savismayāḥ / pūrṇasya puṇyaṃ papracchurbhikṣavaḥ so 'pyabhāṣata // kavk_36.77 //

kāśyapasya purā samyaksaṃbuddhasyānyajanmani / vihārādhikṛtaḥ pūrṇaḥ saṃghopasthāyako 'bhavat // kavk_36.78 //

sa kadācidasaṃmṛṣṭāṃ dṛṣṭvā vaihārikīṃ bhuvam / prāha pravrajitaṃ tīvraṃ krodhādupadhivārikam // kavk_36.79 //

dṛptasyopadhivāro 'dya vihāro 'sminnamārjitaḥ / kasya dāsīsutasyeti bruvāṇastamabhartsayat // kavk_36.80 //

tena pāruṣyapāpena bhuktvā narakadurgatim / dāsīsuto 'bhavat pūrṇaḥ pañca janmaśatāni saḥ // kavk_36.81 //

saṃghopāsanamevāsya puṇyāyābhūnmahīyasā / arhattvaṃ yena niḥśeṣabhavakleśojjhitaḥ śritaḥ // kavk_36.82 //

iti prabhāvaṃ kathitaṃ jinena pūrṇasya puṇyopacayapraṇitam / śrutvādbhutaṃ saṃsadi bhikṣusaṃghaḥ puṇyaprasaṃśābhirato babhūva // kavk_36.83 //

iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyām pūrṇāvadānaṃ ṣaṭtriṃśaḥ pallavaḥ //

37. mūkapaṅgvavadānam /

ākiṃcanyasukhāya niḥspṛhatayā vairāgyalakṣmījuṣaḥ sarvaṃ yānti vihāya kāyasacivāḥ santaḥ praśāntyai vanam / tatrāpi vrataḍambare parikarārambhāya cet saṃcayas tatkaḥ kośaparicchadopakaraṇairgehe 'parādhaḥ kṛtaḥ // kavk_37.1 //

jine jetavanārāmavihārābhirate purā / śākyarājakumārāṇāṃ pravrajyāsaṃjuṣāṃ puraḥ // kavk_37.2 //

citracīvarasatpātrayogapaṭṭādisaṃcayam / prabhūtataramālokya bhagavān samacintayat // kavk_37.3 //

aho bataiṣāṃ nādyāpi bandhaheturnivartate / abhimānamayaḥ kāye priyaḥ parikaragrahaḥ // kavk_37.4 //

kāye kāyapariṣkārastasyopakaraṇāvalī / tasyāḥ parikarādānamaho nu bandhaśṛnkhalā // kavk_37.5 //

iti saṃcintya bhagavān naikāntavihitasthitiḥ / kāruṇyādupasannānāṃ kuśalāya samudyataḥ // kavk_37.6 //

māsatrayamupasthānaṃ kartavyaṃ yena kenacit / adarśanāya bhikṣūṇāmakaroditi saṃvidam // kavk_37.7 //

pravṛtte niyame tasmin bhikṣurāraṇyakavrataḥ / āyayāvupasenākhyaḥ kāryārthaṃ tanucīvaraḥ // kavk_37.8 //

pravāritaḥ sa saṃprāpya dhanyaḥ sugatadarśanam / kṛtakṛtyaḥ kṣasṇaṃ sthitvā pratasthe praṇipatya tam // kavk_37.9 //

vrajantametya papracchurbhikṣavaḥ parivārya tam / tavārya darśanamaho dattaṃ bhagavatā katham // kavk_37.10 //

māsatrayaṃ darśane 'sya niyamaḥ śāsanena yaḥ / sa kathaṃ bhavatā bhagnaḥ saṃghasyonmārgagāminā // kavk_37.11 //

śrutvā tadvacanaṃ teṣāmupasenaḥ smitottaram / tānuce n amayā kaścit kṛtaḥ samayaviplavaḥ // kavk_37.12 //

ahamukto bhagavatā darśanāvasare svayam / āraṇyakasya me bhikṣorniṣedho nāsti darśane // kavk_37.13 //

paricchadopakaraṇatyāganirmuktabandhanāḥ / avāryadarśanā vṛkṣamūlikāḥ pāṃśukūlikāḥ // kavk_37.14 //

idamadya paraṃ prātariti ye saṃcaye ratāḥ / pātravīcaravargeṣu teṣāṃ nāstīha darśanam // kavk_37.15 //

pāthobhiḥ prasarattuṣāraśiśiraistṛṣṇāturāste paraṃ te nityaṃ ca nidhānadhāmni vivṛte 'pyanyādalaṃ durgatāḥ / teṣāṃ candanapādapādupanataḥ saṃtāpakaḥ pāvako yaireṣa praśamavratopakaraṇe baddho 'bhimānagrahaḥ // kavk_37.16 //

ityuktamupasenena śrutvā te śākyabhikṣavaḥ / vailakṣyakṣayitotsāhāḥ sahasaiva vyacintayan // kavk_37.17 //

etadbhagavatādiṣṭamasmānuddhiśya nāparān / vicitracīvaracayaprāvārā vayameva yat // kavk_37.18 //

viratecchāḥ priyāh śāsturmahecchā vayamapriyāḥ / tasmādicchāṃ parityajya bhavāmastasya saṃmatāḥ // kavk_37.19 //

iti saṃcintya te sarve cārucīvarasaṃcayam / prāvṛtyābhyadhikaṃ tyaktvā yayurbhagavato 'ntikam // kavk_37.20 //

icchāvirāme bhagavān vyadhātteṣāmanugraham / jñānavajreṇa satkāyadṛṣṭiśailaṃ bibheda yaḥ // kavk_37.21 //

śākyarājakumārāṇāṃ śrotaḥprāptiphalaspṛśām / bhikṣubhiḥ pūrvavṛttāntaṃ pṛṣṭaḥ prāha tathāgataḥ // kavk_37.22 //

vārāṇasyāmabhūtpūrvaṃ brahmadatto mahīpatiḥ / dānārdrahasto yadbāhuḥ kṣmāmadhāddigdvipopamaḥ // kavk_37.23 //

tasya brahmāvatī muktālateva guṇaśālinī / kīrtiḥ satpuruṣasyeva viśrutā vanitābhavat // kavk_37.24 //

pratibimbopamaṃ patyuḥ sā sutaṃ vimalāśayā / jalakrīḍāgatā kāle suṣuve divyalakṣaṇam // kavk_37.25 //

udakākhyaḥ sa bālo 'bhūt saṃjātaḥ salilāntare / vardhamānaḥ pitustulyaṃ yauvarājyānorathaiḥ // kavk_37.26 //

śatāni pañcāmātyānāṃ tasya janmadinaṃ samam / avāpustulyarūpāṇāṃ putrāṇām śatapañcakam // kavk_37.27 //

nijaṃ jātismaraḥ smṛtvā prāgvṛttaṃ sa śiśuḥ śanaiḥ / acintayat prāptakālaṃ hitaṃ sukṛtamātmanaḥ // kavk_37.28 //

ṣaṣṭivarṣāṇi kṛtvā tu yauvarājyamahaṃ purā / abhavaṃ kṛcchrasaṃtaptaściraṃ narakasaṃkaṭe // kavk_37.29 //

janmanyasminnapi punaryauvarājyamupasthitam / sarvathā prārthyamāno 'pi na kariṣyāmi pātakam // kavk_37.30 //

iti saṃcintya sa ciraṃ rājabhogaparāṅmukhaḥ / piturudvegajananīmagrahīt paṅgumūkatām // kavk_37.31 //

sarvalakṣaṇayukto 'pi rājavṛtterabhājanam / sa mūkapaṅgurnāmābhūd bandhūnāṃ duḥkhavardhanaḥ // kavk_37.32 //

prāpteṣu mantriputreṣu śastraśāstrabalodayam / rājaputraḥ pravṛddho 'pi nodatiṣṭhanna cāvadat // kavk_37.33 //

pṛṣṭastataḥ kṣitīśena vaidyāstaddoṣabheṣajam / avadan vaikalyaṃ rājan rājasūnorna dṛśyate // kavk_37.34 //

abhyāsādyadi jāto 'sya doṣo 'pi sukhasevinaḥ / tadeṣa bhayasaṃvegāduttiṣṭhati ca vakti ca // kavk_37.35 //

iti vaidyairabhihitaṃ tathetyuktvā kṣitīśvaraḥ / mithyaiva vadhyavasudhāṃ bhayāya vyasṛjatsutam // kavk_37.36 //

sa bhartsyamānah puruṣaistamuvāca rathasthitam / api kaścidvasatyasyāṃ vārāṇasyāṃ na vā janaḥ // kavk_37.37 //

iti tadvacanaṃ śrutvā tairnītaḥ sa nṛpāntikam / tatra pitrārthyamāno 'pi mūka evābhavat punaḥ // kavk_37.38 //

punarvadhyabhuvaṃ nītaḥ śavaṃ dṛṣṭvā jagād saḥ / astyeṣa jīvati śavaḥ kiṃ vā sarvātmanā mṛtaḥ // kavk_37.39 //

śrutvaitat taiḥ pituḥ pārśve nyasto maunaṃ vyadhātpunaḥ / punarvadhabhayāccaiva nītaḥ provāca tān pathi // kavk_37.40 //

rāśirya eṣa dhānyasya sa hi bhukto 'nubhujyate / ityuktavākyo 'pi punarnoce kiṃcit pitu paraḥ // kavk_37.41 //

tataḥ khyātapratikṣepe tasyādiṣṭe mahībhujā / so 'vadadvaradānena vacmi pradbhyāṃ vrajāmi ca // kavk_37.42 //

athāsya rājñā hṛṣṭena varadāne pratiśrute / sa padbhyāṃ svayamabhyetya spaṣṭaṃ pitaramabravīt // kavk_37.43 //

nāhaṃ paṅgurna mūko 'haṃ naiva cāhaṃ jaḍāśayaḥ / kiṃtu janmāntarakleśaṃ smṛtvā vaihvalyamāśritaḥ // kavk_37.44 //

yauvarājyasukhaṃ bhuktvā ṣaṣṭivarṣāṇyahaṃ purā / ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi nyavasaṃ narakodare // kavk_37.45 //

rājabhītyā mayā tasmāt kṛteyaṃ mūkapaṅgutā / pravrajyayā brahmacaryaṃ carāmyeṣa varo mama // kavk_37.46 //

iti tenoktamākarṇya tamuvāca mahīpatiḥ / amūka ityāptadhṛtirvirakta iti duḥkhitaḥ // kavk_37.47 //

dharmamūlamidaṃ rājyaṃ putra na tyaktumarhasi / yajñadānaprajātrāṇaiḥ puṇyapūrṇā nṝpaśriyaḥ // kavk_37.48 //

ekaputrastvayā putra parityāgarasādaham / nidrādaridratām nītaḥ śokaśayyāsamāśrayaḥ // kavk_37.49 //

saṃpūrṇacandrarucirāṃ vyaktamauktikahāsinīm / kathaṃ saṃpadamutsṛjya pravrajyābhimatā tava // kavk_37.50 //

kathaṃ śayyāḥ parityajya prājyarājyasukhocitāḥ / vanāntavāsavyasanī sevase pāṃśulāḥ sthalīḥ // kavk_37.51 //

kāntālīlāmukuramaṇimanmandirīṃ rājadhānīm etāṃ tyaktvānanu vanabhuvaḥ saṃpatadvyāghraghorāḥ / sarvaprītyai jaradajagarāśvāsavipluṣṭapatrāḥ kliṣṭacchāyāh praviralalatāstāḥ kathaṃ te bhavanti // kavk_37.52 //

pituḥ śrutveti vacanaṃ rājaputrastamabravīt / dantakāntādhararuciṃ vairāgyaṃ grāhayanniva // kavk_37.53 //

śītalā nirmalajalāh saṃtoṣaśaśiśītalāḥ / vane vairāgyasubhagā bhuvaḥ kasya na vallabhāḥ // kavk_37.54 //

paradārā iva kṣiprasukhāvarjitadurjanāḥ / narakapratyayāyāme sāpāyā na priyāḥ priyāḥ // kavk_37.55 //

dhyānaṃ mantraḥ parijñānamindriyāṇāṃ canirjayaḥ / rājñāṃ hiṃsāprayatnena yogo 'yaṃ narakapradaḥ // kavk_37.56 //

hasantyaḥ saṃsāraṃ kusumakalilāḥ kānanabhuvaḥ svabhāvena prītiṃ vidadhati budhānāṃ śamamayīm / dṛḍhaṃ cintāśrāṇtā vyajanapavanocchvāsabahulā vibhūtirbhūpānāṃ śiraḥsaktāmanityatām // kavk_37.57 //

anujānīhi māṃ tāta vrajāmyeṣa tapovanam / jānīhi sarvabhāvānāṃ śiraḥsaktāmanityatām // kavk_37.58 //

iti putravacaḥ śrutvā tattatheti vicintayan / uvācopacitāścaryastaṃ manīṣī mahīpatiḥ // kavk_37.59 //

vivekavimalaṃ putra tvamicchāsi sa cedvanam / hitvāme saṃśayaṃ tāvat paścādyuktiṃ kariṣyasi // kavk_37.60 //

vrajatā badhyavaśudhāṃ tiryaguktaṃ tvayā vacaḥ / pracuraṃ tadabhiprāyaṃ vaktumarhasi tattvataḥ // kavk_37.61 //

iti kṣitibhujā pṛṣṭaḥ so 'bravīttanmayoditam / vasatyatra na kaścit tvā madvadhādyo nivartayet // kavk_37.62 //

sukṛtī jīvati śavaḥ sa pāpastu mṛto 'mṛtaḥ / prāk puṇyaṃ bhakṣyate mūlāt sadhanairdhānyarāśivat // kavk_37.63 //

ityāśayānmayā tāta taduktaṃ vacanaṃ priyam / * * * * * * * * // kavk_37.64 //

iti śrutvā kṣitipatistaṃ pariṣvajya sādaraḥ / ucitaṃ kriyatām putra kuśalāyetyabhāṣataḥ // kavk_37.65 //

tataḥ sa pitrānujñātaḥ sāśrunetreṇa kānanam / prayayau mantriputrāṇāṃ sahitaḥ pañcabhiḥ śataiḥ // kavk_37.66 //

maharṣerantike tatra pravrajyāṃ prāpya sānugah / teṣāṃ kālena so 'paśyat kuṇḍavalkalasaṃcayam // kavk_37.67 //

tataḥsa saṃcayadveṣī tadadarśanasaṃvidā / ekākī vijane tasthau kaṃcit kālaṃmahāmatiḥ // kavk_37.68 //

darśanābhāṣaṇe baddhaniyamo 'pi yadṛcchayā / prāptaṃ svāgatamityuktvā papraccha kuśalaṃ mṛgam // kavk_37.69 //

punaśca pūjitaṃ dṛṣṭvā muniṃ tena mṛgavratam / amātyatanayāḥ sarve vilakṣāḥ samacintayan // kavk_37.70 //

mṛgo mṛgavrataścāyaṃ pūjitau niṣparigrahau / etāvanajinau daṇḍasaṃbḥārāḍambarojjhitau // kavk_37.71 //

etadarthamanenāsmaddarśane niyamaḥ kṛtaḥ / vratopakaraṇavyagrānnūnamasyāpi vārayet // kavk_37.72 //

iti saṃcintya sarvaṃ te vratopacārasaṃcayam / nadyāṃ prakṣipya vārāyāṃ yayuḥ śuddhāstadantikam // kavk_37.73 //

tyaktvā gṛhabhūvaṃ teṣāmāśayānuśayocitām / sa dhātuṃ prakṛtiṃ jñātvā vidadhe dharmadeśanām // kavk_37.74 //

rājaputraḥ sa evāhaṃ śākyāste mantrisūnavaḥ / punastyāgopadeśo 'yamadyāpyeṣāṃ mayā kṛtaḥ // kavk_37.75 //

iti śākyakumāravṛttametat kathitaṃ bhikṣugaṇaḥ svayaṃ jinena / avadhārya parāmapūjayat tāṃ karuṇāmāśritavatsalasya tasya // kavk_37.76 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ mūkapaṅgvavadānaṃ nāma saptatriṃśaḥ pallavaḥ //

38. kṣānyavadānam /

te jayanti dhṛtiśīlinaḥ paraṃ nirvikārarucisūcitādbhutāḥ / śeṣavat pṛthulabhāranirvyathāḥ ye vahanti sukṛtakṣamāḥ kṣamām // kavk_38.1 //

purā purā puṇyaviparyayeṇa ripuḥ prajānāṃ janitaprakampaḥ / udunbanāmā nibiḍopatāpairyakṣa kṣayāyaiva kṛtakṣaṇo 'bhūt // kavk_38.2 //

akālakālaṃ tamanāthabandhurlokānukampī bhagavān prasahya / śikṣopadeśaṃ śaraṇaṃ prapannaṃ śamābhidhāyī vinaye nyayuṅkta // kavk_38.3 //

tasmin praśānte bhuvanopatāpe draṣṭuṃ prahṛṣṭaḥ sugataṃ sametya / saṃcāriṇaṃ nākapatiḥ praṇamya tatkālajātasmitamityuvāca // kavk_38.4 //

kasmādakasmāt smitacandralekhā mukhāmbuje bhāti tavādbhuteyam / akāraṇaṃ sattvasudhāsamudrā na lokasāmānyatayām hasanti // kavk_38.5 //

śrutveti vākyaṃ tridaśeśvarasya tat taṃ sarvadarśī bhagavān babhāṣe / asmin pradeśe nijapūrvavṛttaṃ smṛtvā smtaṃ jātamidaṃ mamendraṃ // kavk_38.6 //

purā muniḥ kṣāniratirvane 'sminnuvāsa nirvāsitaroṣadoṣaḥ / yo 'bhūdbhuvo rāgarajaḥsvabhāve vidveṣavānindurivāravinde // kavk_38.7 //

athottarāśādhipatirvasante vanāntarālokanakautukena / sāntaḥpuraḥ kelisukhāya kāmī tadāśramopāntamahīmavāpa // kavk_38.8 //

rāgī kalirnāma sa bhūmipālaḥ pādaprahārairvadanāsavaiśca / lebhe vilāseṣu nitambinīnāmaśokaśobhāṃ bakulaśriyaṃ ca // kavk_38.9 //

diśastapolopapṛthuprakopabhrūbhaṅgavṛndairiva tāpasānām / tatra bhramadbhirbhramarairbabhūvuḥ kāmāgnidhūmairiva sāndhakārāh // kavk_38.10 //

līlāvilolāḥ pavanākulālīstanāvanamrāḥ stabakā latānām / raktādharāḥ pāṭalapallavānām prāpurvilāsaṃ lalanā latānām // kavk_38.11 //

rājāṅganāḥ kautukavibhrameṇa vane carantyastamṛṣiṃ vilokya / acañcaladhyānasamādhisaktaṃ vimuktarāgaṃ parivārya tasthuḥ // kavk_38.12 //

taddeśamabhyetya nareśvaro 'tha dṛṣṭvā vabhūbhiḥ parivāritaṃ tam / īrṣyāprakopānaladurnirīkṣyaḥ ciccheda tasyāśu sa pāṇipādam // kavk_38.13 //

chinnāṅgavargo 'pi sa nirvikāraścukopa bhūpāya na nāma dhīraḥ / nyavārayat krūrataraṃ ca tasmai gandharvayakṣoragadevasaṃgham // kavk_38.14 //

tataḥ prayāte nṛpatau puraṃ svāṃ sametya sarve munayo vanebhyaḥ / taṃ tatra kṛtāvayavaṃ vilokya kṣāntā api krodhadhutā babhūvuḥ // kavk_38.15 //

śāpapradānābhimukhān nivārya kṣantavyamityeva sa tānuvāca / kṣāmāsamāliṅgitamānasānām kopakriyābhiḥ kriyate na saṅgaḥ // kavk_38.16 //

vikāravego 'pi na pāṇipādacchede mamābhūd yadi vītamanyoḥ / satyena tenākṣatadeha eva syāmityavādīt sa punaḥ prasādī // kavk_38.17 //

tataḥ kṣaṇāt saṃgatapāṇipādaṃ rūḍhavraṇaṃ pretya sadodayena / apūjayat kṣāntiguṇaṃ stavena taṃ devatā sattvasitaiśca puṣpaiḥ // kavk_38.18 //

rājāpi tatkilbiṣakālakūṭavisphoṭasaṃghaṭṭavinaṣṭaceṣṭaḥ / pūrotkaṭāvartavivartamānaḥ saṃvartapākaṃ narakaṃ jagāma // kavk_38.19 //

yo 'bhūtpurā kṣāntiratirmaharṣiḥ so 'haṃ kaliryaśca sa devadattaḥ / atītavṛttasmaraṇena śakra nākāraṇaṃ jātamidaṃ smitaṃ me // kavk_38.20 //

iti bhagavataḥ śrutvā vākyaṃ sa vismayamānasaḥ pramadavikacavyaktotsāhā vahannayanāvalīḥ / taraṇikiraṇasparśeneva sphuṭaḥ kamalākaras tridaśavasatiṃ prītaḥ prāyāt patistridivaikasām // kavk_38.21 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ kṣāntyavadānamaṣṭatriṃśaḥ pallavaḥ //

39. kapilāvadānam /

atyantamunnatimatāṃ mahatāṃ vināśadoṣasya durjanasamāgama eva hetuḥ / kūladrumāḥ kila phalaprasavaiḥ sahaiva sadyaḥ patanti jalasaṃgatibhinnamūlāḥ // kavk_39.1 //

rucirāgāraśālinyām vaiśālyāṃ bhagavān purā / valgumatyāstaṭe nadyā vicacāra tathāgataḥ // kavk_39.2 //

tasyāḥ kaivartasarthena gambhīre 'mbhasi dustare / kadācid ghoramakaraḥ kṣiptvā jālaṃ samuddhṛtaḥ // kavk_39.3 //

aṣṭādaśaśirāḥ siḥsadviraprakharānanaḥ / nṛṇāṃ sahasrairākṛṣṭaḥ parvatākāravigrahaḥ // kavk_39.4 //

taṃ dṛṣṭvā tatra vitrastāh srastākarṣaṇarajjavaḥ / āścaryaniścaladṛśo na tasthurna yayuḥ kṣaṇam // kavk_39.5 //

gaṇanāṃ gahanāścaryaviśeṣaśataśālinām / saṃsāre karmavaicitrye vikārāṇāṃ karoti kaḥ // kavk_39.6 //

atrāntare tamuddeśaṃ bhagavān bhūtabhāvanaḥ / jinah samāyayau sarvajanatrāṇakṛtakṣaṇah // kavk_39.7 //

savṛddhabālalalanaṃ janaṃ kautukasaṃgatam / dṛṣṭvā tatrākarottīre bhagavānāsanagraham // kavk_39.8 //

bhikṣusaṃghaiḥ parivṛtaṃ dṛṣṭvā tatra tathāgatam / jano 'bhūdunmukhaḥ sarvaḥ pratyāvṛttaḥ ivodadhiḥ // kavk_39.9 //

taṃ vilokyaiva vinatāḥ kaivartāḥ prāṇibandhanam / viśālajālaṃ sahasā saṃsāramiva tatyajuḥ // kavk_39.10 //

matsyakumbhīnakrādisaṃsāraṃ tadgirāmbhasi / tyaktvā te viratāṭopā babhūvuḥ kilbiṣadviṣaḥ // kavk_39.11 //

tairnyastaṃ bhagavān dṛṣṭvā mahākamaramagrataḥ / taṃ jagāda sṛjan dantakāntyaiva karuṇānadīm // kavk_39.12 //

api tvaṃ kapilaḥ putra kiṃ n asmarasi duṣkṛtam / vacoduścaritasyāyaṃ paripāko 'nubhūyate // kavk_39.13 //

sāpyakalyāṇamitraṃ te jananī kkādya vartate / sarvajñenetyabhihitaḥ smṛtvā jātimuvāca saḥ // kavk_39.14 //

vibho bhavāmi kapilaḥ smarāmi nijaduṣkṛtam / vacoduścaritasyāyaṃ paripāko 'nubhūyate // kavk_39.15 //

yātā me narakaṃ mātā narakādeśinī purā / ityuktvā makarastatra ruroda paruṣasvaram // kavk_39.16 //

taṃ śokasāgare magnaṃ babhāṣe bhagavān punaḥ / akāle kiṃ karomyadya tiryagyonigatasya te // kavk_39.17 //

apuṇyaprārambhe rabhasahasitollāsavihite pramattānāṃ yāte narakaparipākapraṇayitām / aśānteḥ saṃtāpaṃ ruditaśaraṇāni pratiniśaṃ bhṛśaṃ kleśāveśairdiśati viṣatulyairanuśayaḥ // kavk_39.18 //

kṣaṇaṃ duḥkhakṣayāyaiva mayi cittaṃ prasādaya / prasannamānasaḥ kāle yāsyasi tridaśālayam // kavk_39.19 //

śṛṇu vatsa hitaṃ cedaṃ vicārya kuru cetasi / anityāḥ sarvasaṃskārāḥ śāntinirvāṇamakṣayam // kavk_39.20 //

ityājñayāḥ bhagavatastasmin yāte prasannatām / janasaṃghaḥ sa suciraṃ babhūvāścaryaniścalaḥ // kavk_39.21 //

āryānandaḥ praṇayinā janenābhyarthitastataḥ / tatpūrvavṛttaṃ papraccha bhagavantaṃ kṛtāñjaliḥ // kavk_39.22 //

sa tena pṛṣṭaḥ provāca vimapajñānalocanaḥ / asyākuśalaśīlasya vṛttāntaḥ śrūyatāmayam // kavk_39.23 //

bhadrakākhye purā kalpe varṣāyutayugāyuṣi / jane babhūva bhagavān kāśyapākhyastathāgataḥ// kavk_39.24 //

kṛkirnāma mahīpālaḥ kalpaśāla ivārthinām / abhavat samaye tasmin vārāṇasyāṃ bahupradaḥ // kavk_39.25 //

kadācidvibudhāsthāne sahasrākṣamivāparam / āsīnaṃ vādisiṃhākhyastaṃ vidvānāyayau dvijaḥ // kavk_39.26 //

avilambitasaṃprāptadarśanāsanasatkṛtiḥ / sa dattāśīrnarapatiṃ śiṣyaśreṇivṛto 'bhyadhāt // kavk_39.27 //

svasti svastimate budhādhipasabhāsīnāya tubhyaṃ vibho lubdhāḥ saccaritāmṛte tava paraṃ saṃdarśane rāgiṇaḥ / sadveṣāḥ parabhūpanāmni mukharāste sudguṇodīraṇe kasmātsarvaguṇāśrayeṇa bhavatā duṣairvayaṃ yojitāḥ // kavk_39.28 //

yadyācakā api nirantararatnavarṣe nānārthisārthaparipūrakatām prayānti / sarvaṃ bhavānupamapuṇyanidhe vadānya nirdainyadānavibhavasya vijṛmbhitaṃ te // kavk_39.29 //

rājan kiṃcitparicitaguṇaiḥ sevayā sadgurubhyaḥ prāpto 'smābhirvibudhavijayī ko 'pi vidyāṃśaleśaḥ / asyāṃ vidvatkamalabharasaumyaprabhāyāṃ sabhāyāṃ tasyotkarṣaṃ katipayapadaṃ pratyayaṃ darśayāmaḥ // kavk_39.30 //

nijaguṇagaṇane dhīrlajjate sajjanānāṃ mukharayati tathāpi prauḍhavādābhilāṣaḥ / iyati jagati rājan kṣipramānviṣyatām me prativacanaruciśedasti kaścidvipaścit // kavk_39.31 //

saṃdarbhagarbhagambhīramiti tasyotkaṭaṃ vacaḥ / śrutvā kṣitipatiḥ kṣipraṃ vilakṣaḥ samacintayat // kavk_39.32 //

aprāptapratimallo 'yaṃ yadi yāyānmadoddhataḥ / tadeṣa mam adeśasya yaśaḥkhaṇḍanadiṇḍimaḥ // kavk_39.33 //

guṇāpamānakṛd yatra mūrkho bhavati bhūpatiḥ / na karoti janastatra vidyārjanapariśramam // kavk_39.34 //

vivekavimalāloke dharmārāme mahīpatau / loke vidyāḥ pravartante sadācārakriyā iva // kavk_39.35 //

tasmādasya prayatnena kartavyo madanigraha / vidyādaridratā deśe doṣa eva viśāṃpateḥ // kavk_39.36 //

iti saṃcintya nṛpatirvipraṃ karvaṭavāsinam / ānināya mahāmatyairanviṣaya viduṣāṃ gurum // kavk_39.37 //

abhūbhṛtsabhāmupādhyāya pretya taṃ tarkakarkaśam / cakāra vādisiṃhasya darpakesarakartanam // kavk_39.38 //

tasya tena jitasyāśu vijitāśeṣavādinaḥ / maunasūtraṃ samāpede lajjiteva sarasvatī // kavk_39.39 //

ārūḍhāḥ śubhramahasaṃ nakṣatrāṇāmivodayāḥ / uparyupari dṛśyante guṇotkarṣā manīṣiṇām // kavk_39.40 //

vādisiṃhaṃ visṛjyātha datvā bhūri dhanaṃ nṛpaḥ / dadau dvijāya jayine karvaṭaṃ nagaropamam // kavk_39.41 //

labdharājagajāśvo 'tha carukeyūrakaṅkaṇaḥ / upādhyāyaḥ svabhavanaṃ praviveśa saha śriyā // kavk_39.42 //

bhujairjitā bhūmibhujāṃ vaṇijāṃ sāgarārjitāḥ / vidyāvatāṃ virājante guṇotkarṣarjitāḥ śriyaḥ // kavk_39.43 //

kālena śrīmatastasya putrajanmotsavo 'bhavat / sukhe 'pi sukhasaṃpattirlakṣaṇaṃ puṇyakarmaṇām // kavk_39.44 //

kapilo nāma sa śiśustejaḥpiṅgaśiroruhaḥ / vardhamānamatirvidvān piturabhyadhiko 'bhavat // kavk_39.45 //

kule mahati vaiduṣyaṃ vibhavodbhavaḥ / vibhave satsutotkarṣaḥ phalaṃ sukṛtaśākhinaḥ // kavk_39.46 //

kadācidvyādhisaṃyogātpratyāsannatanukṣayaḥ / vijane putramāhūya so 'vadat putravatsalaḥ // kavk_39.47 // bālye guṇārjanaṃ putra paralokasukhārjanam // kavk_39.48 // uttamarṇa iva prāpte kāle sugaṇitāvadhau / adhunā vivaśaḥ kkāhaṃ kka sā vidyā kka taddhanam // kavk_39.49 //

guṇapuṣpe sukhaphale baddhamūle dhanairjane / vane vajra ivākālakālaḥ patatiḥ duḥsahaḥ // kavk_39.50 //

kṣapayati sakalābhirjanma vidyākalābhiḥ kṣaṇikasukhanimittaṃ saṃnidhatte ca vittam / paśuśiśuṣu manuṣyaḥ prīyate mohaśiṣyaḥ tanuvirahamūrhūrte sarvamanyat sa cānyaḥ // kavk_39.51 //

idaṃ tu te hitaṃ vacmi snehamohavaśīkṛtaḥ / saṃsārasāraśaraṇaṃ vatsa vetsi bahuśrutaḥ // kavk_39.52 //

santaḥ praṇamyāḥ paruṣaṇ na vācyaṃ kāryaḥ prayatnena paropakāraḥ / pāpāvapāte satataṃ hi puṃsāmetāni puṇyānyavalambanāni // kavk_39.53 //

alobhaśobhābharaṇā vibhūtiradveṣasaktiḥ svasukheṣvamohaḥ / mūlatraye 'smin kuśaladrumasya vasatyaśeṣākhilasatphataśrīḥ // kavk_39.54 //

yāvattapati tīkṣṇāṃśurasmin bhuvanamaṇḍale / tāvattvatsadṛśaḥ putra vidvān vādī na vidyate // kavk_39.55 //

bhikṣubhistu na kartavyastvayā vādaḥ kadācanah / gambhīrajñānadurbodhaprabuddhā bauddhabuddhayaḥ // kavk_39.56 //

purā bhikṣurmayā pṛṣṭaḥ padasyārthaṃ jahāsa mām / praśnaṃ kartuṃ na jānīṣe vidvāniti jagāda ca // kavk_39.57 //

tasmād bhikṣuvivādaste paraṃ pāṇḍityapīḍanam / balaprabhāvakāmo hi giriṃ mūrdhnāṃ na tāḍayet // kavk_39.58 //

ityuktvā tanayaṃ vipraḥ paralokabhuvaṃ yayau / kāyāvasathapānthānāṃ dehinām na cirasthitiḥ // kavk_39.59 //

vāgmī kālena kapilaḥ khaṇḍitākhilapaṇḍitaḥ / nṛpādbahugrṇaṃ prāpa dhanamānamahodayam // kavk_39.60 //

tataḥ kadācidekānte kapilaṃ kācarābhidhā / saṃprāptaṃ vādisāmrājyaṃ jagāda jananī śanaiḥ // kavk_39.61 //

vādidarpacchidā putra digdvīpajayinā tvayā / durjanāḥ śramaṇāḥ kasmāddarpāndhāḥ parivarjitāḥ // kavk_39.62 //

parotkarṣādhirūḍhasya pratipakṣe kṣamārateḥ / akṣamo 'yamiti vyaktaṃ kṣaṇena kṣīyate yaśaḥ // kavk_39.63 //

iti māturvacaḥ śrutvā so 'vadad biduṣo vacaḥ / na vādaḥ śramaṇaiḥ kāryaḥ pitrāhamiti vāritaḥ // kavk_39.64 //

iyaṃ durjīvikāsmākam patrālambanavādinām / kriyate guṇamānyānāṃ mānamlānirmukhe yayā // kavk_39.65 //

dhigetaccaṇḍapāṇḍityaṃ guruvidveṣaduḥsaham / mahatāṃ sukhabhaṅgāya sadā tasmin samudyamaḥ // kavk_39.66 //

yasyāṃ na mayā sā buddhiḥ sā śrīrlobhaṃ nihanti yā / darpo na yasya vidyā sā śaktiryā ca kṣamāvatī // kavk_39.67 //

evameva na kartavyaḥ parairvidveṣavigrahaḥ / kiṃ mātarjagatām pūjyabhikṣubhiḥ khyātalakṣmabhiḥ // kavk_39.68 //

vijetuṃ na ca te śakyāḥ praṃānapariniṣṭhitāḥ / pratipakṣairavikṣiptaṃ yeṣāṃ nairātmyaśāsanam // kavk_39.69 //

iti putravacaḥ śrutvā kupitā tamuvāca sā / abhūttava pitā nūnaṃ pāpaśramaṇacetakaḥ // kavk_39.70 //

mahati brāhmaṇakule jātaḥ prājño bahuśrutaḥ / bhikṣapakṣe nipatitaḥ kathaṃ tvamapi tādṛśaḥ // kavk_39.71 //

pṛthupramāṇakhaṅgena kuru śramaṇanigraham / avidāryābhrasaṃghātaṃ tīrkṣṇāṃśurna virājate // kavk_39.72 //

it sa prerito māturgirā tadbhaktiyantritaḥ / bhikṣūṇāmāśramapadaṃ śanairgantuṃ samudyayau // kavk_39.73 //

vrajan sa saṃmukhāyātaṃ bhikṣuṃ jijñāsayā pathi / granthasāraṃ pramāṇaṃ ca papraccha samayocitam // kavk_39.74 //

sa tena pṛṣṭaḥ provāca gāḍhaśabdārthanirṇayam / lakṣatrayapramāṇaṃ na śastraṃ tīrthikadurlabham // kavk_39.75 //

kutaḥ pāre 'tivartante kka ca vartmātivartate / sukhaduḥkhe ca lokasya kkacit samabhibandhataḥ // kavk_39.76 //

iti gambhīraśabdārthaṃ śāsturbhagavato vacaḥ / anupāsitasarvajñairjñāyate na yathā tathā // kavk_39.77 //

etadākarṇya kapilaḥ ślokagāmbhīryavismitaḥ / yayau bhagavataḥ puṇyaṃ kāśyapasya tapovanam // kavk_39.78 //

tathā bhikṣugaṇaṃ dṛṣṭvā prasannahṛdayānanaḥ / acintayat tadaśraddhāṃ vihāya gatamatsaraḥ // kavk_39.79 //

eteṣāṃ dveṣakāluṣyāt krauryaṃ kaḥ kartumarhati / yeṣāṃ saṃdarśanenaiva vaimalyaṃ labhate manaḥ // kavk_39.80 //

iti saṃcintya sa ciraṃ tadvivādaparāṅmukhaḥ / dūrādhvakhinnaḥ svagṛhaṃ gatvā provāca mātaram // kavk_39.81 //

mithyaivāhaṃ tvayā mātaḥ preritaḥ kalikarmaṇi / ajayāḥ śramaṇā loke gūḍhārthagranthavādinaḥ // kavk_39.82 //

ślokamātraṃ mayā śrutvā bhikṣorekasya vartmani / ajñātārthena vailakṣyāt suciraṃ vīkṣitāṃ kṣitiḥ // kavk_39.83 //

tadgrantheṣvakṝtābhyāsastān vaktuṃ kah pragalbhate / kathayanti svaśastraṃ te na hi pravrajitādṛte // kavk_39.84 //

iti tenoditaṃ śrutvā jananī tamabhāṣata / āyāsitāhaṃ bhavatā garbhabhāreṇa kevalam // kavk_39.85 //

saṃgharṣamarṣaśūnyena dainyāt sarvapraṇāminā / dharṣaṇānirvimarṣeṇa kriyate puruṣeṇa kim // kavk_39.86 //

loke sakalaratnānāṃ tejasaiva mahārghatā / ko hyarthaḥ puruṣaprāṇaistejojīvanavarjitaiḥ // kavk_39.87 //

mithyā tadgranthalābḥāya pravrajyā gṛhyate na kim / mūrdhni kṛtteṣu jāyante kiṃ keśeṣu kuśaḥ punaḥ // kavk_39.88 //

iti māturgirā tasya manaḥ kaluṣatāṃ yayau / sahasā kālavātālīrajoruddhamivāmbaram // kavk_39.89 //

tataḥ sa kūṭapraśamapraṇayī bhikṣukānanam / gatvā gṛhītvā pravrajyāṃ śāstraṃ saugatamāptavān // kavk_39.90 //

kālena dharmakathakaḥ sa vidvān guṇagauravāt / siṃhāsanaṃ samāruhya vidadhe dharmadeśanām // kavk_39.91 //

jananyā preritastasyāṃ deśanāyāṃ krameṇa saḥ / bhikṣudharmaviruddhārthaṃ avktuṃ samupacakrame // kavk_39.92 //

dharmaprahāravyathitairbhikṣubhiḥ sa pade pade / nivāryamāṇastānūce kṛtvā vikṛtamānanam // kavk_39.93 //

ajñātvā darpamukharairayathā bahuvādibhiḥ / bhavadbhiḥ sthūladantoṣṭhairvyākhyā mama visūditā // kavk_39.94 //

yūyaṃ gardabhamarkaṭoṣṭravadanā dvīpyāsyapaśvānanā mārjāraiṇavarāhakukkuramukhā durdarśavakrkraḥ param / sahyā maunajuṣo 'pi naiva vikaṭāṭopaṃ raṭantaḥ kimu bhrūbhaṅgairiti bhikṣusaṃghamasakṛnnirbhartsayan so 'bhyadhāt // kavk_39.95 //

tasya vākyaśaraistīkṣṇairvikṛttā iva bhikṣavaḥ / anuktvaiva prativacastyaktvā taṃ yayuranyataḥ // kavk_39.96 //

tena vākpātakenātha paścāttāpamupāgataḥ / tatyāja jananīmeva pravrajyām na tu tāṃ dvijaḥ // kavk_39.97 //

śramaṇairme hṛtaḥ putra iti sā vipralāpinī / unmādinī tanuṃ tyaktvā prapede narakasthitim // kavk_39.98 //

tataḥ kālena kapilaḥ svayaṃ kalitakilbiṣaḥ / dehānte vākyapāruṣyādimāṃ makaratāṃ gataḥ // kavk_39.99 //

tānyetāni mukhānyasya yānyūce bhikṣubhartsane / phalaṃ sadṛśarūpaṃ hi karmabījāt prajāyate // kavk_39.100 //

ityuktvā tatra bhagavān dharmamādiśya śāśvatam / janasyānugrahaṃ cakre nānābodhividhāyakam // kavk_39.101 //

tataḥ prayāte svapadaṃ jine tanmayamānasaḥ / kamaraḥ projjhitāhārastyaktvā dehaṃ divaṃ yayau // kavk_39.102 //

cāturmahārājikeṣu deveṣu viśadadyutiḥ / śrīmān sa jātaḥ sugate kṣaṇaṃ cittaprasādanāt // kavk_39.103 //

tataḥ pūrṇenduvadanaḥ sragvī rucirakuṇḍalah / sa sākāra ivānandaḥ sugataṃ draṣṭumāyayau // kavk_39.104 //

prakīrṇadivyakusumaḥ kirīṭaspṛṣṭabhūtalaḥ / prabhāpūritadikcakrastaṃ bhaktyā praṇanāma saḥ // kavk_39.105 //

cakre tasyopaviṣṭasya bhagavān dharmadeśanām / yayā srotaḥphalaṃ prāpya satyadarśī jagāma saḥ // kavk_39.106 //

tṛṇamiva gurukāyo 'pyuddhṛtaḥ pāpapaṅkād iti sa jananikāyaḥ so 'pi duḥkhājjinena / vyasananipatitānāṃ līlayā puṇyaśīlā nikhilamatulamūlaṃ kleśamunmūlayanti // kavk_39.107 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ kapilavadānaṃ nāma ekonacatvāriṃśaḥ pallavaḥ //

40. udrāyaṇāvadānam /

tulyameva puruṣeṇa bhujyate kāyabhājanagataṃ śubhāśubham / dehināṃ vividhakarmajaṃ phalaṃ na hyabhuktamupayāti saṃkṣayam // kavk_40.1 //

bhagavān sugataḥ pūrvaṃ pure rājagṛhābhidhe / kalandakanivāsākhye vijahāra vanāntare // kavk_40.2 //

bimbisāraḥ kṣitipatistatrābhūdviśrutaḥ śriyā / ākaraḥ saravratnānāṃ ratnākaram ivāparaḥ // kavk_40.3 //

babhūva samaye tasmin raurukākhye pure nṛpaḥ / śrīmānudrāyaṇo nāma yaśaścandramahodadhiḥ // kavk_40.4 //

tasya candraprabhā nāma patnī candrānanābhavat / śikhaṇḍī yuvarājaśca sūnurvikramakarkaśaḥ // kavk_40.5 //

hiruko bhirukaśceti tasyāmātyau babhūvatuḥ / gaṇanīyau na vinaye yayuḥ śukrabṛhaspatī // kavk_40.6 //

jātā bhūmibhujaḥ prītirlekhakhatviṣastayoḥ / raverdūrasthitasyāpi kamalākarayoriva // kavk_40.7 //

apūrvaratnanicayapreṣaṇairbahuśastayoḥ / paripūrṇaṃ paraṃ prāpa sakhyaṃ prema vidhānataḥ // kavk_40.8 //

dūrasthāpi paraṃ prītiḥ satāṃ kīrtirivākṣayā / saṃsaktāpi khalaprītistṛṇajvāleva na sthirā // kavk_40.9 //

kadāciddivyaratnāṅkaṃ kavacaṃ kāñcanojjvalam / prāhiṇod bimbisārāya sāramudrāyaṇo nṛpaḥ // kavk_40.10 //

viṣahsastrāgnirakṣārhaṃ vicitraratnakaṃ ca tat / suhṛtpreṣitamādāya provāca saciavān nṛpaḥ // kavk_40.11 //

idaṃ me prahitaṃ tena saujanyamiva bhūbhujā / sarva rakṣākṣamaṃ varma gāḍhapremanivedakam // kavk_40.12 //

na paśyāmyasya sadṛśaṃ pratideyaṃ tathādhikam / alpapratikriyā śalyamupakārāpakārayoḥ // kavk_40.13 //

ucitaṃ cintyatāṃ kiṃcit preṣaṇīyamato 'dhikam / sarvairbhadbhirityuktvā nṝpaścintākulo 'bhavat // kavk_40.14 //

atha dhīmān mahāmātyaściraṃ dhyātvā tamabravīt / varṣakārābhidho vipraḥ sarvavidyāsu pāragaḥ // kavk_40.15 //

ato bahuguṇaṃ rāgannekamevāstyupāyanam / tasya saṃpreṣane yatnaḥ kriyatāṃ yadi śakyate // kavk_40.16 //

ya eṣa bhagavān buddhaḥ sthitastvadviṣayāntike / devānāmādarasthānaṃ paṭastatpratimānvitaḥ // kavk_40.17 //

aśeṣalokakalyāṇakalikākalpapādapaḥ / citre svapne 'tha saṃkalpe pṛthupuṇyaiḥ sa dṛśyate // kavk_40.18 //

iti mantrivacaḥ śrutvā tathetyuktvā mahīpatiḥ / gatvā bhagavate namrastamevārthaṃ nyavedayat // kavk_40.19 //

anujñātastatastena nṛpaścitrakarān varān / ādideśāśu bhagavatpratimollekhakarmaṇi // kavk_40.20 //

jinasyālokayantaste mūrti rūpavśīkṛtāḥ / yayuḥ pramāṇagrahaṇe pragalbhā apyaśaktatām // kavk_40.21 //

saṃkrāntāṃ nimalapaṭe chāyāṃ bhagavatastataḥ / suvarṇabhāvanābhikhyāṃ te śanaiḥ samapūrayan // kavk_40.22 //

prāḥiṇodatha bhūpālastaṃ buddhapratimāpaṭam / jagannayanapuṇyānāṃ mūrtānāmiva saṃcayam // kavk_40.23 //

bimbisārasya hastāṅkalekhāmudrāyaṇo nṛpaḥ / paṭasya purataḥ prāptām hṛṣṭaḥ svayamavācayat // kavk_40.24 //

sugatacaraṇapadmanyāsapuṇyopakaṇṭhāt tridaśapuraviśeṣānmāgadhodāraradeśāt / kuśalakalitamūrtirbhūpatirbimbisāraḥ kṣititalatilakaṃ tvāṃ dharmabandhurbravīti // kavk_40.25 //

etatte prahitaṃ hitaṃ bhavamahāmohāmaye bheṣajaṃ rājadveṣaviṣāpahaṃ bhagavato bimbaṃ śaśāṅkatviṣaḥ / tṛṣṇāpacchamanaṃ prasannamadhuraṃ tvannetrapātrārpitaṃ dhanyaḥ puṇyarasāyanaṃ piba haṭhādākaṇṭhamutkaṇṭhitaḥ // kavk_40.26 //

sanmārge viniyojanaṃ sguṇagaṇādhāne sadādhyāpanaṃ durvyāpāranivāraṇam thirasukhaprāptau paripreraṇam / nirvyājopakṛtau nirantaratayā sarvātmanā vartanaṃ kartavyaṃ kimataḥ paraṃ priyahitaṃ kalyāṇamitraiḥ satām // kavk_40.27 //

iti lekhārthamāsvādya suhṛtpremāmṛtocitam / rājā gajādhirūḍhasya paṭasya prayayau puraḥ // kavk_40.28 //

abhinandya tamānandāt sāmātyaḥ sapurohitaḥ / hemasiṃhāsanotsaṅge sa prasārya nyaveśayat // kavk_40.29 //

lāvaṇyapuṇyanilayaṃ dṛṣṭvā tatsaugataṃ vapuḥ / namo namah prabuddhāyetyavadajagatījanaḥ // kavk_40.30 //

buddhābhidhānaṃ śrutvaiva pulakālaṃkṛtākṛtiḥ / puṣpavarṣe surairmukte vismito 'bhūnmahīpati // kavk_40.31 //

puṇyaṃ bhagavataḥ śrutvā sa tatra caritāmṛtam / payodānādasotkaṇṭhanīlakaṇṭhatulāṃ yayau // kavk_40.32 //

dvādaśāṅgaṃ paṭasyādha sānulomaviparyayam / pratītyasamutpādaṃ ca dṛṣṭvā mohaṃ mumoca saḥ // kavk_40.33 //

srotaḥprāptiphalenaivaṃ dṛṣṭasatyo 'tha bhūpatiḥ / dideśa pratisaṃdeśaṃ sakhyurbhikṣurvisarjanaiḥ // kavk_40.34 //

bimbisārastatastasmai kṛtvā bhagavato 'rthanām / kātyāyanaṃ ca vyasṛjat śailākhyām cāpi bhikṣuṇīm // kavk_40.35 //

udrāyaṇasya nṝpaterāryaḥ kātyāyano 'tha saḥ / pūjāvidhāyinastatra vidadhe dharmadeśanām // kavk_40.36 //

dharmadeśanayā tasya saṃgataḥ sumahān janaḥ / srotaḥsakṛdanāgāmiphalārhatpadamāptavān // kavk_40.37 //

tasmin gṛhapatī khyātau tiṣyapuṣyābhidhau pure / śāntyai pravrajya tasyāgre parinirvṛtimāpatuḥ // kavk_40.38 //

kālena vihitai stūpau dehānte jñātibhistayoḥ / tannāmacihnāvadyāpi vandante caityavandakāḥ // kavk_40.39 //

devyāścandraprabhāyāśca śaolākhyā sāpi bhikṣuṇī / krameṇāntaḥpure cakre satataṃ dharmadeśanām // kavk_40.40 //

kadācidatha bhūpālah krīḍagāragatāṃ priyām / tāmajñāsīnnimittajñaḥ saptāhāvadhijīvitām // kavk_40.41 / jñātasaṃsāracaritastatastāṃ vaśudhādhipaḥ / anujajñe śubhapadaṃ prātuṃ pravrajyayā puraḥ // kavk_40.42 //

svākhyāte dharmavinmaye bhikṣukyā nṛpatergirā / devī pravrajitā dehaṃ dine tatyāja saptame // kavk_40.43 //

cāturmahārājikeṣu deveṣu sahasaiva sā / prayātā devakanyātvaṃ jagāma jinakānanam // kavk_40.44 //

tatra pūrṇenduvadanā divyābharaṇabhūṣitā / dṛṣṭvā śākyamuniṃ hṛṣṭā sā papātāsya pādayoḥ // kavk_40.45 //

prakīrṇadivyapuṣpāyāstasyāścakre tathāgataḥ / dharmopapādanaṃ yena dṛṣṭasatyā jagāma sā // kavk_40.46 //

sā gatvā nagaraṃ patyurvyomnā mūrtirivaindavī / vibodhya niśi suptasya cakre bodhiprakāśanam // kavk_40.47 //

yātāyāṃ svapadaṃ tasyāṃ prabhāte vasudhādhipaḥ / pravrajyābhimukhaḥ putramabhiṣicya śikhaṇḍinam // kavk_40.48 //

prajātrāṇāya nikṣipya taṃ mahāmātyayostataḥ / nṛpaterbimbisārasya suhṛdaḥ sa yayau puram // kavk_40.49 //

bimbisārastamāyātaṃ vigatacchatracāmaram / nṛpopacāraiḥ praṇataḥ prītipūtairapūjayat // kavk_40.50 //

viśrāntamāsanāsīnaṃ sa tamūce savismayaḥ / hṛṣṭhaḥ saṃdarśanenāsya śrīviyogena duḥkhitaḥ // kavk_40.51 //

rājannanantasāmantamauliviśrāntaśāsanaḥ / pākaśāsanatulyastvaṃ kathamevamupāgataḥ // kavk_40.52 //

abhinnavakrkraprakṛterguptamantrasya dhīmataḥ / pareṇa rājyaharaṇaṃ vīra saṃbhāvyate na te // kavk_40.53 //

iti pṛṣṭaḥ sa suhṛdā sasmitastamabhāṣata / rājan vṛddhivibhūtirme na priyā sarvagāminī // kavk_40.54 //

viṣayāsvādavaimukhyād vitṛṣṇena mayā svayam / utsṛṣṭamiva saṃtyaktamaiśvaryaṃ bhogabhājanam // kavk_40.55 //

tvayā kalyāṇamitreṇa sugatapratimāpaṭaḥ / yo 'sau hitāya prahitaḥ s avairāgyagururmamaḥ // kavk_40.56 //

adhunā tvatprasādena gatvā bhagavato 'ntike / icchāmyavāptuṃ pravrajyāmagārādanagārikaḥ // kavk_40.57 //

iti sakhyurvacaḥ śrutvā tattatheti vicintya ca / sādarastadvivekena bimbisārastamabravīt // kavk_40.58 //

dhanyo bahumataścāsi satāṃ tvaṃ pṛthivīpate / kathaṃ saṃsāravimukhī jātā te matirīdṛśī // kavk_40.59 //

saṃtoṣavibhavo bhogasubhagaḥ śobhase param / lakṣaṇaṃ śuddhasattvānāṃ vairājyābharaṇaṃ manah // kavk_40.60 //

kiṃ sāmrājyamahaujasā sarajasā duḥsādhanaiḥ sādhanaiḥ kiṃ bhogaiḥ kṣaṇabhojanaiḥ kulaṣadaiḥ kiṃ sattvaduḥkhaiḥ sukhaiḥ / saṃsāroparamāya cetasi satāṃ janmāntaropārjitaṃ vairāgyaṃ kurute padaṃ yadi mahāmohaprarohāpaham // kavk_40.61 //

yena prāṇamanaḥpriyā vasumatī saṃtyajyate līlayā trailokyābhimate 'pi yaḥ smarasukhe vaimukhyadīkṣāguruḥ / saṃmohavysanāturaṃ jagadidaṃ yenānukampāspadaṃ puṇyaiḥ ko 'pi sa jāyate matimatāṃ saṃsāravāmaḥ śamah // kavk_40.62 //

ityuktvā bimbisārastaṃ nītvā veṇuvanāśramam / sapraṇāmaṃ bhagavate tadvṛttāntaṃ nyavedayat // kavk_40.63 //

udrāyaṇo 'pi sugatākāraṃ suciracintitam / vilokya harṣādātmānaṃ kṛtakṛtyamamanyata // kavk_40.64 //

parṇāmavyagraśirasā saṃsāracchedini tanau / papāta bhagavaddṛṣṭistasya pravrajyayā saha // kavk_40.65 //

bhikṣubhāvamathāsādya pātrapāṇiḥ sa cīvarī / nagare piṇḍapātārthī cakāra janavismayam // kavk_40.66 //

prajāḥ śikhaṇḍī dharmeṇa pālayitvā prasannadhīḥ / yātaḥ kālena kāluṣyamadharmābhirato 'bahvat // kavk_40.67 //

kaluṣaṃ kāñcanarucivyaktavidyudvilāsinī / na kasya kurute lakṣmīrmeghamāleva mānasam // kavk_40.68 //

anāyattaṃ mahāmātyau hiruko bhirukaśca tam / adharmakarmanirataṃ kruddhau tatyajatuḥ prabhum // kavk_40.69 //

tatpade vihitau rājñā sacivau daṇḍamugdarau / cittānuvṛttikuśalau svairaṃ saktaṃ tamūcatuḥ // kavk_40.70 //

prajārañjanasaṃsaktā rājadaurjanyavādinaḥ / svayaśaḥkhyāpanāyaiva jāyante dhūrtamantriṇaḥ // kavk_40.71 //

na dharmaṃ na sukhaṃ nārthaṃ na kīrti na ca jīvitam / gaṇayanti prabhorarthe te bhṛtyā bhavyabhaktayaḥ // kavk_40.72 //

nākhaṇḍitā nākṣayitā nātaptā nāpyapīḍitāḥ / kurvantyarthakriyā rājñastilatulyāḥ kila prajāḥ // kavk_40.73 //

iti bruvāṇau tau rājñā niyuktau rājyacintane / lobhāt pravṛttau durnītau hantuṃ niḥśaraṇāḥ prajāḥ // kavk_40.74 //

nirvicāre durācāre kumatau pṛthivīpatau / luptasatye mahāmātye prajānāṃ jīvitaṃ kutaḥ // kavk_40.75 //

udrāyaṇo 'thācireṇa kadācid vaṇijaṃpathi / nijadeśāgataṃ vārtāṃ papraccha nṛparāṣṭrayoḥ // kavk_40.76 //

so 'vadaddeva kuśalī sutastava mahīpatiḥ / kiṃ tu sanmantrirahitaḥ kumantrivaśamāgataḥ // kavk_40.77 //

tatra prajānāṃ vitatopatāpaḥ ko 'pi pravṛttaḥ prabhuśāsanena / yenādya tatkutsitadeśajanma divāniśaṃ śocati pauralokaḥ // kavk_40.78 //

yatra dhvāntaṃ sṛjati taraṇiryatra candro 'gnivarṣī yatrodeti prakaṭamamṛtādutkaṭaḥ kālakūṭaḥ / yatra trātā harati nṛpatirjīvavṛttiṃ prajānāṃ tatrākrandaṃ prasṝtavipulopaplavaṃ kaḥ śṛṇoti // kavk_40.79 //

ityāsaktanṛpāyāsakhinnasyārtimayaṃ vacaḥ / duḥsahaṃ vaṇijaḥ śrutvā sa tamūce kṛpānidhiḥ // kavk_40.80 //

dadgirā tvamito gatvā tūrṇamāśvāsaya prajāḥ / sthāpayiṣyāmyahaṃ dharme svayametya śikhaṇḍinam // kavk_40.81 //

ityuktastena sānandaḥ svadeśaṃ śanakairvaṇik / gatvā prajānāṃ vidadhe svairamāśvāsanaṃ puraḥ // kavk_40.82 //

pravāde prasṛte tasminnamātyau daṇḍamudgarau / atītabhūpāgamanatrastau bhūpatimūcatuḥ // kavk_40.83 //

sarvatra śrūyate deva pravādaḥ sādhuninditaḥ / vṛddhaḥ pravrajito rājā rājyārthī yatnavāniti // kavk_40.84 //

tīvravrataparikliṣṭaḥ saṃbhogābhimukhādaraḥ / lajjāṃ pravrajyayā sārdhaṃ tyaktvā sa punareṣyati // kavk_40.85 //

rājannapakkavairāgyāstyajanti sahasaiva yat / tat pūrvābhyadhikaṃ teṣāṃ prayāti priyatāṃ punaḥ // kavk_40.86 //

lokasthitiviruddheṣu viṣayeṣu viśeṣataḥ / spṛhā saṃjāyate jantorapathyeṣviva rogiṇaḥ // kavk_40.87 //

sukhotsekātparityaktaṃ prahastamupāgatam / prāyaḥ sarvaṃ bhavatyeva jaḍasyāmramiva priyam // kavk_40.88 //

tasmādbhavantamutsārya pratāpanidhimāsanāt / kṣīṇaḥ śaśīva sthaviraḥ sa rājyaṃ bhoktumicchati // kavk_40.89 //

cīvarodvignagātrasya varavastrābhilāṣiṇaḥ / jātāsya muṇḍite mūrdhni ratnāṅkamukuṭaspṛhā // kavk_40.90 //

ratnaharmyeṣu navatāsaṃbhogavibhavodbhavam / tyaktvā vilāsamāyāsaṃ vanavāsaṃ saheta kaḥ // kavk_40.91 //

mṛduśayanasukhārhā ye kathaṃ śerate te hariṇakharakhurodyatkatkaṇṭakāsu sthalīṣu / madhu vidhukaraśītaṃ yairnipītaṃ kathaṃ te vanajagajamadoṣṇaṃ tiktamambhaḥ pibanti // kavk_40.92 //

adhunaiva tavāsannapraveśaviṣamasthiteḥ / ādyaṃmataṃ nyāyavidāṃ rājaputra nipātanam // kavk_40.93 //

tasmādanāgato rājā pūrvaṃ vadhyastava prabho / dīpaṃ hanti pataṅgo hi na dagdhaścetsamāpatan // kavk_40.94 //

tayoriti girā kṣipramabhūd bhūpatirākūlaḥ / khalameghaiḥ kaluṣatāṃ nītaṃ kasya na mānasam // kavk_40.95 //

sa tau babhāṣe sāśaṅkaḥ krakacakrūratāṃ gataḥ / bādhaḥ sādhāraṇaścāyaṃ yuvayormama cāgrataḥ // kavk_40.96 //

bhavadbhyāmeva vinayopāyaviśrāntayā dhiyā / vicārya kāryatātparyaṃ yad yuktaṃ tadvidhīyatām // kavk_40.97 //

iti rājñā kṛtotsāhau tau visṛjyāśu ghātakān / udrāyaṇasyāgrapathaṃ vadhāyaiva babandhatuḥ // kavk_40.98 //

so 'piprajñāparitrāṇe niyoktuṃ putramudyataḥ / bhagavantaṃ samabhyetya vrajāmīti vyajijñapat // kavk_40.99 //

sarvajñenābhyanujñātaḥ svakṛtaṃ bhujyatāmiti / karmapāśasamākṛṣṭaḥ sa yayau rorukaṃ puram // kavk_40.100 //

tasmādvrajantaṃ nirvyājamācāramiva durjanāḥ / duṣṭāmātyaprayuktāste jagnurvartmani ghātakāḥ // kavk_40.101 //

tasya cāīvarapātrādīn gṛhītvā nihatasya te / vyadevayan kṛtaṃ prītyau rājākāryamamātyayoḥ // kavk_40.102 //

tataḥ pāpaprahṛṣṭābhyāṃ nṛpastābhyāṃ pradarśitam / dṛṣṭvā mumoha sahasā raktāktaṃ cīvaraṃ pituḥ // kavk_40.103 //

sa labdhasaṃjñaḥ śanakaiḥ śuśoca na tathā gurum / yathā patitamātmānaṃ ghore narakagahvare // kavk_40.104 //

so 'vadadvatsa saṃprāptaṃ phalaṃ khalajanānmayā / aiśvaryamadhulubdhena pāpapātamapaśyatā // kavk_40.105 //

aho bata nirālambe ghore narakasaṃkaṭe / unnatārohiṇāṃ sadyaḥ pātakaṃ khalasaṃgatam // kavk_40.106 //

kṛtametanmahatpāpaṃ duṣṭāmātyadhiyā mayā / patitasya mamedānīṃ pāvako 'pi na pāvakah // kavk_40.107 //

tulyaṃ pituścārhatasya vadhe kā mama niṣkṛtiḥ / pītaṃ yatra mayaikasmin pātre sadahanaṃviṣam // kavk_40.108 //

vṛddhe pitari niḥsaṅke śamaṃ pravrajyayāśrite / svacitta niśitaṃ śastraṃ lobhādvyāpāritaṃ mayā // kavk_40.109 //

yatsaṃcintitameva kampajanakaṃ śrotuṃ nayat śakyate dṛṣṭaṃ yacca karoti śokakalanāṃ niścetanānāmapi / yatra krairyamapi prayāti mṛdutāṃ tīvrānutāpāgninā tatrāpi prasaranti nirghṛṇadhiyām nistriṃśatīkṣṇāḥ kriyāḥ // kavk_40.110 //

ityuktvā duḥkahsaṃtaptaḥ pralāpamukharānanaḥ / nyavārayattayoḥ kopātpraveśaṃ duṣṭamantriṇoḥ // kavk_40.111 //

guṇāntaraṃ parijñāya bhirukaṃ hirukaṃ ca saḥ / ānināya prasādyāśu purāṇau sacivau pituḥ // kavk_40.112 //

tataścintākṛśe rājñi śokāt pāṇḍuratām gate / svairaṃ tajjananīmetya duṣṭāmātyāvavocatām // kavk_40.113 //

devi tvatanayaḥ śrīmān svabhāvasaralāśayaḥ / rājyarakṣāṃ na jānāti svajanocchedakarkaśām // kavk_40.114 //

pitā pravrajito 'pyasya rājyaṃ hartumupāgataḥ / āvābhyāṃ praśamaṃ nītastatra kā nāma vācyatā // kavk_40.115 //

nīcatantropapannaścet kramo 'yamaśubhakramaḥ / rājyābhilāṣiṇo bhikṣostasyāpi sa kathaṃ kramaḥ // kavk_40.116 //

āvāṃ pitṛvadhakridhād vāritau bhūbhujā padāt / svayamadyāpi śokena kiṃ mithyā pariśuṣyate // kavk_40.117 //

sukṛtaṃ kṛtamāvābhyām prabhorduḥkhakṛśāṅgatā / bhavanti sarvabhāveṣu bhṛjyā evāparādhinaḥ // kavk_40.118 //

gataṃ śocati kiṃ rājā yatkṛtaṃ kṛtameva tat / upekṣyate tvayā devi kasmāccintākṛśaḥ sutaḥ // kavk_40.119 //

tābhyāmityuditaṃ śrutvā sā rājajananī śanaiḥ / ūce taralikā nāma tadvākyavihitādarā // kavk_40.120 //

ānantaryamidaṃ karma dvayornarakapātakam / yuṣmanmatādupanataṃ rājñaḥ pūrvakṛtena vā // kavk_40.121 //