Avadānakalpalatā

Kṣemendra: Avadānakalpalatā

kṣemendraviracitā

bodhisattvāvadānakalpalatā /

namaḥ sarvajñāya /

1. prabhāsāvadānam /

cittaṃ yasya sphaṭikavimalaṃ naiva gṛhṇāti rāgaṃ kāruṇyārdre manasi nikhilāḥ śoṣitā yena doṣāḥ / akrodhena svayamabhihato yena saṃsāraśatruḥ sarvajño 'sau bhavatu bhavatāṃ śreyase niścalāya // kavk_1.1 //

sacchāyaḥ sthiradharmamūlavalayaḥ puṇyālavālasthitir dhīvidyākaruṇāmbhasā hi vilasadvistīrṇaśākhānvitaḥ / saṃtoṣojjvalapallavaḥ śuciyaśaḥpuṣpaḥ sadāsatphalaḥ sarvāśāparipūrako vijayate śrībuddhakalpadrumaḥ // kavk_1.2 //

jāyate jagaduddhartuṃ saṃsāramakarākarāt / matirmahānubhāvānāmatrānuśrūyate yathā // kavk_1.3 //

asti prabhāvatī nāma hemaharmyagṛhairvṛtā / purī prabhāvatīva dyaurvimānaiḥ puṇyakarmaṇām // kavk_1.4 //

vidyādharavatī siddhagandharvagaṇasevitā / gāṃ śritā śakranagarī sukṛtena satāmiva // kavk_1.5 //

sevitā satataṃ satyavratadānadayāmayaiḥ / rājadhānīva dharmasya puṇyāvasathaśālinī // kavk_1.6 //

abhūdbhūtilakastasyāṃ prabhāso nāma bhūpatiḥ / saprabhā sādarairyasya kīrtirabhyarcyate suraiḥ // kavk_1.7 //

guṇasaurabhasaṃbhārāḥ sarvāsāṃ hariṇīdṛśām / yadyaśaḥpuṣpamañjaryo yātāḥ karṇavataṃsatām // kavk_1.8 //

upāyajñasya yasyājñāṃ suvaṇakusumojjvalām / mālāmiva mahīpālā maulicakreṣu cakrire // kavk_1.9 //

taṃ kadācitsamāsīnamabhyetya bhuvaneśvaram / uvāca kṣitivinyastajānurnāgavanādhipaḥ // kavk_1.10 //

deva divyadyutirdantī gṛhīto 'smābhiradbhutaḥ / tvatkīrtiśravaṇādbhūmimairāvaṇa ivāgataḥ // kavk_1.11 //

dvāri sthito 'sau dviradastridaśārhaḥ pradṛśyatām / bhṛtyānāṃ prabhunāṃ dṛṣṭaḥ saphalo hi pariśramaḥ // kavk_1.12 //

etadākarṇya nṛpatirnirgatyāmātyasaṃmataḥ / dadarśa dviradaṃ dvāri kailāsamiva jaṅgamam // kavk_1.13 //

uddāmasaurabhāhūtairbhramarairgaṇḍaḍiṇḍimaiḥ / śṛṅgārābharaṇodāraṃ vasantamiva sevitam // kavk_1.14 //

dantaparyantaviśrāntakaraṃ mīlitalocanam / smarantaṃ vindhyakadalīsallakīkānanaśriyaḥ // kavk_1.15 //

agastyaśāsanād yātaṃ bhuvi kuñjararājatām / sphuratsaptacchadāmodaṃ vindhyācalamivonnatam // kavk_1.16 //

taṃ vilokya kṣitipatirdantastambhavibhūṣitam / lakṣmīvilāsabhavanaṃ vismayādityacintayat // kavk_1.17 //

aho navanavotkarṣā nirmāṇāścaryaśālinām / karmaṇāmanavacchinnā saṃsārasargasaṃtatiḥ // kavk_1.18 //

amanthena sudhāmbhodheranāyāsena vāsukeḥ / anākarṣeṇa śailasya kenāyaṃ janito gajaḥ // kavk_1.19 //

atha hastimahāmātraṃ saṃyātaṃ nāma bhūpatiḥ / ādideśārcitādeśaṃ gajo 'yaṃ damyatāmiti // kavk_1.20 //

tadādiśya mahīpāle yāte 'ntaḥpuramandiram / nāgaṃ jagrāha saṃyātaḥ sarvaśikṣābharakṣamam // kavk_1.21 //

sa sacchiṣya iva prājñaḥ prāgjanmābhyāsayantritaḥ / nītastena prayatnena sarvaśikṣāvinītatām // kavk_1.22 //

bahudānanirudvegaḥ śaktyutsāhayutaḥ kṣamī / ripupraghātasugatiḥ sa rājñastulyatāṃ yayau // kavk_1.23 //

damyakriyāsamuttīrṇaṃ tatastaṃ kuñjareśvaram / nareśvarāya saṃyātaḥ kṛtakṛtyo nyavedayat // kavk_1.24 //

dṛṣṭvā tamaṅkuśāyattaṃ nirvikārabalodayam / utsāhaśikharārūḍhaṃ mene rājā jayaśriyam // kavk_1.25 //

sa saṃjātapraharṣotthadākṣyaśikṣādidṛkṣayā / tamāruroha sotsāhaḥ sahasrāṃśurivodayam // kavk_1.26 //

saṃyāto 'tha gajendrasya mantrīva vaśavartinaḥ / sarvamaṇḍalasaṃcāracāturthaṃ samadarśayat // kavk_1.27 //

gajaprekṣāprasaṅgena mṛgayākelilālasaḥ / rājā nijotsāhamiva vyagāhata vanaṃ mahat // kavk_1.28 //

sa yayau ratnakeyūrakiraṇairdūrasarpībhiḥ / sallakīpallavavarairdignāgānāhvayanniva // kavk_1.29 //

vrajantaṃ tatra dadṛśustaṃ vane vanadevatāḥ / praharṣavismayākīrṇakarṇapūrīkṛtekṣaṇāḥ // kavk_1.30 //

śabarīkabarīpāśapuṣpasaurabhanirbharāḥ / vaindhyā vasuṃdharādhīśaṃ marutastaṃ siṣevire // kavk_1.31 //

atha vindhyopakaṇṭheṣu svacchandasukhaśākhiṣu / smṛtvā vilāsavṛttāntaṃ gajaḥ sotkaṇṭhatāṃ yayau // kavk_1.32 //

kariṇyāḥ premabaddhāyā gandhamāghrāya sa dvipaḥ / nītiṃ nṛpa ivotsiktastatyājāṅkuśayantraṇām // kavk_1.33 //

savegaṃ dhāvatastasya rāgākṛṣṭasya daṇḍinaḥ / vimūḍhasyeva saṃsāre nābhavadviratiḥ kkacit // kavk_1.34 //

dṛṣṭvā prabhañjanajavaṃ kuñjaraṃ rājakuñjaraḥ / vrajantaṃ jātasaṃdehaḥ saṃyātamidamabravīt // kavk_1.35 //

aho batāyaṃ bhavatā vinayaṃ grāhito gajaḥ / dṛṣṭaḥ prayāto vaimukhyaṃ gurorasyāṅkuśasya yaḥ // kavk_1.36 //

bhramatīva diśāṃ cakramanuyāntīva pādapāḥ / pādanyāsabhareṇāsya kṣībeṇādhūrṇate kṣitiḥ // kavk_1.37 //

asmin deva ivākāle prayāte pratikūlatām / sarvāḥ puruṣakārasya niṣphalā yatnavṛttayaḥ // kavk_1.38 //

vacaḥ śrutveti saṃyātaḥ prabhorāyātasādhvasaḥ / śikṣāpavādavailakṣyāduvāca racitāñjaliḥ // kavk_1.39 //

deva sarvakriyāyattaḥ kuñjaro 'yaṃ mayā kṛtaḥ / kariṇīgandhamāghrāya yātaḥ kiṃ tvadya vikriyām // kavk_1.40 //

nopadeśaṃ na niyamaṃ na dākṣiṇyaṃ na sādhutām / smaranti jantavaḥ kāmaṃ kāmasya vaśamāgatāḥ // kavk_1.41 //

kena ratirasotsiktā viṣayābhimukhī matiḥ / adabhraśvabhravibhraṣṭaśaolakulyeva vāryate // kavk_1.42 //

śarīraśramaśikṣāyāṃ damakāḥ kuśalā vayam / manoniyamaśikṣāyāṃ munayo 'pi na paṇḍitāḥ // kavk_1.43 //

rāgādagaṇitāyāsaḥ skhalitākhilasaṃyamaḥ / eṣa dhāvatyamāreṇa mūrkhaḥ khala iva dvipaḥ // kavk_1.44 //

vṛkṣaśākhāṃ samālambya tyajemaṃ pṛthivīpate / vyasanī patitaḥ satyaṃ pātayatyeva durjanaḥ // kavk_1.45 //

saṃyātasya vacaḥ śrutvā tatkālasadṛśaṃ nṛpaḥ / tenaiva sahitaḥ śākhāmālalambe mahātaroḥ // kavk_1.46 //

avatīrya taroraśvamāruhya nṛpatau gate / prāpyāliliṅga kariṇīṃ vigāhya gahanaṃ gajaḥ // kavk_1.47 //

tataḥ śāntasmaro hastī dinairabhyetya saptabhiḥ / svayamālānasaṃbaddhastasthau bhuktvā yathāsukham // kavk_1.48 //

śikṣāsaṃyamayantritaṃ taṃ dṛṣṭvā svayamāgatam / saṃyātaḥ kauśalotkarṣaharṣādrājñe nyavedayat // kavk_1.49 //

rāgavāgurayākṛṣṭaḥ prayayau yaḥ smarāturaḥ / śikṣāyāmavisaṃvādī so 'yaṃ prāptaḥ svayaṃ gajaḥ // kavk_1.50 //

saṃketayantrito vaśyo rasajñaḥ sallakībhuvām / saṃtaptalohakavalaṃ gṛhṇāti vinaye sthitaḥ // kavk_1.51 //

eṣa kāmarasākṛṣṭaḥ kaṣṭāṃ vikṛtimāyayau / punaḥ prakṛtimāpannaḥ praśāntamadanajvaraḥ // kavk_1.52 //

śakyā damayituṃ deva siṃhavyāghragajādayaḥ / na tu rāgāsavakṣībaviṣayābhimukhaṃ manaḥ // kavk_1.53 //

etadākarṇya bhūpālastattatheti vicintayan / uvāca satyamucitaṃ saṃyāta kathitaṃ tvayā // kavk_1.54 //

apyasti kaścilloke 'smin yena cittamadadvipaḥ / nītaḥ praśamaśīlena saṃyamālānalīnatām // kavk_1.55 //

ityukte de vatāviṣṭaḥ saṃyātastamabhāṣata / deva santi jagatkleśaniḥśeṣonmūlanodyatāḥ // kavk_1.56 //

vivekālokitā loke vairāgyajanitāgrahāḥ / śamasaṃtoṣaviśadā buddhā eva prabodhinaḥ // kavk_1.57 //

iti buddhābhidhāṃ śrutvā samyaksaṃbodhicetasaḥ / rājñaḥ prāgjanmajābhyāsapraṇidhānamajāyata // kavk_1.58 //

vinimajjajjagadidaṃ saṃsāre makarākare / saṃtārayeyaṃ saṃbodhimuktaḥ kuśalasetunā // kavk_1.59 //

athocurdevatā vyonmastaṃ śuddhāvāsakāyikāḥ / samyaksaṃbodhisaṃbuddho bhaviṣyasi mahāmate // kavk_1.60 //

iti tadvacanaṃ śrutvā rājā virajasāṃ varaḥ / jātismaro divyacakṣuḥ prayayau bodhisattvatām // kavk_1.61 //

atha sa vipulasattvastattvanikṣiptacakṣur bhavajalanidhimajjatsarvabhūtānukampī / abhavadabhinavodyatsaṃvuditsāhayogād dalitakuśalasetuḥ sattvasaṃtāraṇāya // kavk_1.62 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ prabhāsāvadānaṃ nāma prathamaḥ pallavaḥ samāptaḥ //

2. śrīsenāvadānam /

te jayanti jagatyasjin puṇyacandanapādapāḥ / chedanirgharṣadāhe 'pi ye parārtheṣu nirvyathāḥ // kavk_2.1 //

gaṇanīyā guṇagaṇairastyariṣṭābhidhā purī / spardhayā śakranagarī yasyā na syādgarīyasī // kavk_2.2 //

tasyāṃ babhūva bhūpālaḥ śrīsena iti viśrutaḥ / samagraguṇaratnānāṃ ratnākara ivākaraḥ // kavk_2.3 //

paropakāraśaktasya caturasya prabhāvataḥ / anuraktā diśaḥ sarvāḥ sūryasyeva prabhāvataḥ // kavk_2.4 //

yaśobhi śobhitaṃ yena dhanadānasugandhibhiḥ / gajaiśca bhūtidhavalairjagatkalpadrumairiva // kavk_2.5 //

kalālayo 'pi saralaḥ saralo 'pi mahāmatiḥ / yo babhūva prajāpuṇyairmatimānapyavañcakaḥ // kavk_2.6 //

yāvattapati tigmāṃśuryāvadvahati mārutaḥ / tāvadājñā ca kīrtiśca yasyāpratihatābhavat // kavk_2.7 //

śamavyāyāmaviduṣāṃ ṣasṅguṇajñānacakṣuṣām / yaṃ dvādaśasahasrāṇi mantriṇāṃ paryupāsate // kavk_2.8 //

tasmindharmapare rājñi babhūva sukṛtī janaḥ / bhartṛtulyā bhavantyeva guṇaiḥ striya iva prajāḥ // kavk_2.9 //

tasya puṇyādhivāsena janāstridivagāminah / vimānaiḥ śakranagarīṃ niḥsaṃcārāḥ pravakrire // kavk_2.10 //

dṛṣṭvā manujalokena suralokasamāvṛtim / jātavairaḥ kṣitiopatau śatakraturacintayat // kavk_2.11 //

seneva lakṣmī vasudheṣu cārasyāścaryakartavya ca dattanityam / kalyāṇaśīlena ca sa rvacetanyapravyahāsāmana asmakāśca (?) // kavk_2.12 //

tasyākhaṇḍitacetasaḥ daddhidvalyānubhāvapām (?) / kartavyā dhairyājijñāsā mayā māyāvidhāyinā // kavk_2.13 //

iti saṃcintya suciraṃ sarvairanugataḥ suraiḥ / rūpaṃ śakraḥ parāvartya martyalokamavātarat // kavk_2.14 //

atrāntare prajākāryaparyālocanatatparaḥ / rājyarakṣāgururmantrī nṛpamūce mahāmatiḥ // kavk_2.15 //

rājan virajasā rājyarājamānena nirjitaḥ / nirvyājadānairbhavatā lajjate tridaśeśvaraḥ // kavk_2.16 //

parasya pūrṇaguṇatāmātmanastadvihīnatām / dṛṣṭvā ko nāma nāyāti mātsaryasya vidheyatām // kavk_2.17 //

īrṣyālavaḥ parotkarṣasaṃgharṣasya juṣo janāḥ / prāyeṇodvegamāyānti mahatām sukṛteṣvapi // kavk_2.18 //

sarvasvadānamaryādādānavyasanino 'stu te / putradārātmadāne tu saṃkalpo hyatisāhasaḥ // kavk_2.19 //

dṛśyante dāruṇāste te svapnāḥ sādhvasahetavaḥ / jagataḥ sūcyate tīvraṃ yaiścūḍāmaṇikhaṇḍanam // kavk_2.20 //

daivajñānāṃ pravādaśca śrūyate tattvavādinām / śarīraṃ pṛthivīpālo dāsyatīti suduḥsahaḥ // kavk_2.21 //

śarīradānaṃ sarvārthisārthanaiṣphalyakāraṇam / sarvaprado bhavatyeva tiṣṭhan kalpamahīruhaḥ // kavk_2.22 //

tasmādasmānmahīpāla virama tyāgasāhasāt / rakṣāratnaṃ hi jagataḥ prajāyattaṃ vapustava // kavk_2.23 //

iti mantrireṇoktamākarṇya vasudhādhipaḥ / tamūce sattvadhavalasmitaghautādharadyutiḥ // kavk_2.24 //

uktaṃ hitaṃ mhāmātya bhavatā sacivocitam / kiṃ tvarthinavaimukhyasaṃtāpaṃ nāhamutsahe // kavk_2.25 //

dehīti vādiṣu giro niṣedhaparuṣākṣarāḥ / sphuranti vadane yeṣāṃ sajīvāste gatāsavaḥ // kavk_2.26 //

idamasmādavāpsyāmītyādhāya hṛdi yācakaḥ / prāpyaḥ prayāti vaimukhyaṃ yasmin kiṃ tena jīvatā // kavk_2.27 //

dhigjanma puṇyahīnasya tasya niṣkaruṇātmanaḥ / yasyārtajanasaṃtāpaśravaṇe śītalaṃ manaḥ // kavk_2.28 //

etadarthamayaṃ kāyaḥ sāpāyo 'pi satāṃ priyaḥ / yatkasyacit kkacid yāti kadācidupakāritām // kavk_2.29 //

śrutveti nṛpatervākyamamātyaḥ sattvaśālinaḥ / novāca kiṃcidacalāṃ vicintya bhavitasyatām // kavk_2.30 //

tataḥ kadācidbhūbhartustasya līlāvihāriṇaḥ / jāyāṃ jayaprabhāṃ nāma ratiṃ ratipateriva // kavk_2.31 //

dūrād yadṛcchayāyātāṃ cittasāsaṅgavāgurām / muniradhyāpakaḥ kāntām dadarśa vinimeṣadṛk // kavk_2.32 //

prāgjanmābhyāsasaṃbandhasnehātparicitāmiva / tāṃ dṛṣṭvā sa dhṛteḥ prāpa dhairyarāśiranīśatām // kavk_2.33 //

tasya vītaspṛhasyāpi vāsanollasitaṃ manaḥ / utsṛjya bhavavaimukhyamabhilāṣabhuvaṃ yayau // kavk_2.34 //

iyaṃ hi satatasyūtā saṃtataprītitantubhiḥ / nāpaiti sarvajantūnāṃ prāgjanmābhyāsavāsanā // kavk_2.35 //

tadāśramapadaṃ prāptaḥ samāptādhyayanavrataḥ / śiṣyo māṇavakaḥ prāha dakṣiṇā gṛhyatāmiti // kavk_2.36 //

sa tamūce na me vatsa vane vṛttiḥ prayojanam / tathāpi yadi nirbandhaḥ śrūyatāṃ yadabhīpsitam // kavk_2.37 //

śrīsenasya kṣitipateyadi devī jayaprabhā / labhyate bhavatā dātuṃ tadasau mama dakṣiṇā // kavk_2.38 //

ityuktaṃ guruṇā śrutvā śiṣyaḥ kampitamānasaḥ / aśakyaprārthanālābhe saṃśayākulito 'bhavat // kavk_2.39 //

sa gatvā satatasvecchāvivṛtadvāramarthinām / viveśa svairaviśrambhabhavanaṃ bhūbhṛtāṃ prabhoḥ // kavk_2.40 //

alabhyārthārthanādainyacintātikliṣṭamānasaḥ / namrānano 'tivailakṣyād vīkṣamāṇa iva kṣitim // kavk_2.41 //

taṃ dṛṣṭvārthinamāyātaṃ prahṛṣṭo 'bhūnmahīpatiḥ / sudhāpradānasannaddhasamudbhūtirivāmbudhiḥ // kavk_2.42 //

kiṃ tavepsitamityuktvā pūjitaḥ sa mahībhujā / uvācānucitākhyānavailajjaskhalitākṣaraḥ // kavk_2.43 //

anarthitaparaḥ pūrvamarthikalpatarostava / garvarthamarthitāṃ yātaḥ sudurlabhapade 'pyaham // kavk_2.44 //

mama vidyāvrate pūrṇe dakṣiṇābhimatā guroḥ / rājan jayaprabhā devī dīyatā yadi śakyate // kavk_2.45 //

ityukre muniśiṣyeṇa sahasaiva mahīpateḥ / snehadānasāviddhaṃ dvidhābhūtamabhūnmanaḥ // kavk_2.46 //

sa jagād vijaṃ dantajyotiṣāgravisāriṇā / gṛhyatāṃ dayitā svacchavāsasācchādayanniva // kavk_2.47 //

avicārya mayā deyamīpsitaṃ tava yadguroḥ / viyogacakitaṃ cetaḥ satyaṃ na gaṇayāmyaham // kavk_2.48 //

ityuktvāhūya dayitām rājā rājīvalocanām / sadā hṛdayasaṃsaktām jīvavṛttimivāparām // kavk_2.49 //

nivārito 'pi guruṇā viyogavyasanāgninā / niṣiddho 'pyativṛddhena snehena smarabandhunā // kavk_2.50 //

pradadau muniśiṣyāya sahasā hariṇīmiva / kimetaditi sāyāsasaṃtrāsataralekṣaṇām // kavk_2.51 //

dattāyāṃ tyāgaśīlena priyāyāṃ pṛthivībhujā / cakampe tyāgabhīteva bhūmirlolābdhimekhalā // kavk_2.52 //

yatkṛte durdaśāṃ dehe sehire duḥsahāmapi / indracandrādayo devāstāh priyāḥ kasya na priyāḥ // kavk_2.53 //

śīlaṃ keciddhanaṃ keciddharmaṃ kecittapaḥ pare / lajjāṃ kecittanuṃ kecittyajanti yoṣitāṃ kṛte // kavk_2.54 //

yadeva rāgasarvasvaṃ puṃsāṃ jīvitajīvitam / tadeva sphīṭasattvānām dāne tṛṇalavāyate // kavk_2.55 //

tāmādāya gate tasmin virahākulito nṛpaḥ / viraheṇa sukhadveṣī manobhava ivābhavat // kavk_2.56 //

śiṣyeṇa munirānītām dṛṣṭvā bhūpativallabhām / rahitāṃ jīviteneva paralokabhuvaṃ gatām // kavk_2.57 //

gāḍhānuśayasaṃtaptaḥ paraṃ lajjānimīlitaḥ / acintayadanaucityamātmanaḥ karmavuplavāt // kavk_2.58 //

aho nu bālakeneva mayā kevalacāpalāt / niḥśankamayaśaḥpaṅke svayamātmā nipatitaḥ // kavk_2.59 //

iyaṃ prajānāṃ jananī bharmyāṇāṃ dharmakāriṇā / varṇāśramagurorjāyām mayā duḥkhānale 'rpitā // kavk_2.60 //

kiṃ tu nākalitaṃ śīlaṃ na smṛtaḥ saṃyamo mayā / gaṇitaṃ naiva vairāgyaṃ viveko nāvalokitaḥ // kavk_2.61 //

aho 'tra nirvicārāṇāṃ sanmārgavimukhaṃ manaḥ / asaṃyamāsavakṣībamapatheṣveva dhāvati // kavk_2.62 //

iti saṃcitya sa munirvailakṣyakṣapitadyutiḥ / abhyetya rājadayitāmuvāca vinatānanaḥ // kavk_2.63 //

samāśvasihi he mātarna śokaṃ kartukarhasi / bhavitavyatayaivāyaṃ kleśaste durnayaśca me // kavk_2.64 //

tyaktvā hi śramasaṃtāpamasya tīrataroradhaḥ / adhunaiva nijaṃ dhāma sahāsmābhirgamiṣyasi // kavk_2.65 //

ityukte muninā devī sīktevāmṛtavṛṣṭibhiḥ / avāptajīvitadhṛtistatyāja bhayasaṃbhramam // kavk_2.66 //

śrutvaitat tridivavyāpi dātuścaritamadbhutam / rājñaḥ sattvadayām jñātuṃ vāsavaḥ samupāyayau // kavk_2.67 //

bhakṣitādhaḥśarīrārdho vyāghreṇa vijane vane / putraiścaturbhirākrandairgṛhīto brāḥmaṇākṛtiḥ // kavk_2.68 //

prasravadbhūrirūdhiro lambamānāntramaṇḍalah / kṛccheṣvapagataprāṇaḥ pāpairiva dṛḍhīkṛtaḥ // kavk_2.69 //

pratyagrāmiṣyāgandhena kravyādairbhṛśamanvitaḥ / lubdhapārthivacaurotthairanarthairarthavāniva // kavk_2.70 //

nagarāntaramāsādya sa yayau puravāsinām / kāruṇyadainyaduḥkhārto smayāvismayahetutām // kavk_2.71 //

sa śoka iva sākāraḥ sa trāsa iva duḥsahaḥ / vidadhe sādhvasāyāsaṃ sahasā paurayoṣitām // kavk_2.72 //

so 'rthisaṃdarśanasthānasthitasyātha mahīpateḥ / putrarūpaiścaturbhistairnyasto 'gre mañcikārpitah // kavk_2.73 //

taṃ dṛṣṭvā vaiśasāveśaviṣamakleśavihvalam / niṣkūṇitānanavano jano 'bhūnmīlitekṣaṇah // kavk_2.74 //

sa kampavihvalaṃ vakṣo muktamudyamya dakṣiṇam / bhujaṃ jagāda bhūpālaṃ vyathāśithilitākṣaraḥ // kavk_2.75 //

svasti tubhyaṃ mahīpate brāhmaṇo 'hamimāṃ daśām / tīvrapāpa iva prātaḥ paśya māṃ karuṇānidhe // kavk_2.76 //

saṃsāreghoragahane vane vyāghreṇa bhakṣitaḥ / jīvāmyavaśyabhogyatvādduḥkhasyāsya garīyasaḥ // kavk_2.77 //

asminnapi vipattāpe tīvrakleśasahiṣṇavaḥ / vimuñcanti na māṃ prāṇāḥ sahṛdaḥ sajjanā iva // kavk_2.78 //

dadāti yadi te kaścit chittvā dehārdhamātmanaḥ / tatte jīvitamastīti māmūce vyomadevatā // kavk_2./ 79 //

ko dadāti jagatyasmin jīvitaṃ karuṇānidhe / prāyeṇa svasukhānveṣī parārthavimukho janaḥ // kavk_2.80 //

sarvadā sarvadātāraṃ dīnavyasanabāndhavam / dehadāne 'pyavimukhaṃ tvāmasmi śaraṇaṃ gataḥ // kavk_2.81 //

ekastvameva loke 'smin jātaḥ sukṛtapādapaḥ / nirvyājamādarodāraṃ dānaṃ yasya phalodgatiḥ // kavk_2.82 //

kimanyairvā vadānyasya kīrtitairbhavato guṇaiḥ / dānamevāhato yasya loke sukṛtaḍiṇḍimaḥ // kavk_2.83 //

āpannārtiparitrāṇapavitracaritavratāḥ / prāyante puṇyapaṇyena vipatkāle bhavadvidhāḥ // kavk_2.84 //

amandānandasuhṛdo haricandanaśītalāḥ / haranti santaḥ saṃtāpaṃ dakṣiṇāḥ pavanā iva // kavk_2.85 //

pūrṇendusundarādasmāduditā vadanāttava / jyoptsneva jīvayatyeva vāṇī pīyūṣavarṣiṇī // kavk_2.86 //

ityuktastena sahasā hṛdi saṃkrāntatadvyathaḥ / saṃmohamūrcchitaṃ rājā tamūce vācamākulam // kavk_2.87 //

samāśvasihi muñca tvaṃ bahyaṃ prāṇaviyogajam / prayacchāmi śarīrārdhamavicāryaiva te dvija // kavk_2.88 //

dhanyasy ayātyayaṃ kāyaḥ paropakṛtaye kṣatim / kṣaṇakṣayī hi deho 'yaṃ rakṣyamāṇo 'pi nākṣayaḥ // kavk_2.89 //

ityuktavati bhūpāle samutkampitamānasaḥ / vajrāhata ivovāca mahāmātyo mahāmatiḥ // kavk_2.90 //

aho nu sāhasābhyāsādāyāsavyasanī prabhuḥ / hitaṃ na gaṇayatyeva prajāpuṇyaparikṣayāt // kavk_2.91 //

prajānāṃ bhūtaye śaktaḥ ko 'nyastvatsadṛśo guṇī / yadbhaktimukharo bhṛtyaḥ śrotā kartā ca bhūpatiḥ // kavk_2.92 //

na karoti hitaṃ svāmī gajalīlānimīlitaḥ / gaṇanīyāḥ subhṛtyānāmiyatyo bhogasaṃpadaḥ // kavk_2.93 //

bhānti t e suciraṃ karṇe yaiḥ kṛtā madhumañjarī / kalyāṇakarṇikākīrṇā vāṇī vinayavādinām // kavk_2.94 //

rākṣaso 'yaṃ piśāco ca chadmanā brāhmaṇākṛtiḥ / rakṣāratnasya jagatāṃ śarīrairarthitām gatah // kavk_2.95 //

yadi nāma na māyeyaṃ kṛtā tena mahīyasī / tatkathaṃ kṛttadehasya kṣaṇamapyasti jīvitam // kavk_2.96 //

avicāryaiva sukṛtaṃ kriyate durgraheṇa yat / tadātmapīḍāoparuṣaṃ paraloke 'pi niḥsukham // kavk_2.97 //

śakyameva sadā dadyādaśakyaṃ dīyate katham / sarvasvadehadānādipravāda eva śobhanaḥ // kavk_2.98 //

karṇāmṛtamidaṃ dūrādyanmahārthimaṇipradaḥ / saṃprāptānāṃ punastatra pānamasyānyato 'rthinām // kavk_2.99 //

rakṣyaḥ sarvaprayatnena pareṣāmapi jīvitaiḥ / prajānāṃ jīvitaṃ rājannarthicintāmaṇirbhavān // kavk_2.100 //

prasīda dayasvāsmāsu deva mā sāhasaṃ kṛthāḥ / n akācaśakalasyārthe kriyate cātmavikrayaḥ // kavk_2.101 //

ityuktvā pādayoḥ patyuḥ papātāmātyapuṃgavaḥ / śarīradānasaṃkalpānnoccacāla ca bhūpatiḥ // kavk_2.102 //

so 'vadat praṇayasmeracikasaddaśanadyutiḥ / jīvitasnehasaṃmohatamah pariharanniva // kavk_2.103 //

kevalaṃ bhaktisaṃyuktamuktaṃ vyaktamidaṃ tvayā / na sahe 'haṃ mahāmātya viprasya prāṇasaṃśayam // kavk_2.104 //

hāraistuṣāraiḥ kamalairmṛṇālairinducandanaiḥ / nivartate 'ntaḥsaṃtāpo nārthivaimukhyaduḥkhajaḥ // kavk_2.105 //

sarvathā sarvaduḥkhārtiharaṇodyatacetasaḥ / na bodherantarāyaṃ me sumate kartumarhasi // kavk_2.106 //

janmāntare 'pi dadato dehaṃ me na vyathābhavat / smarāmyatītavṛttasya samyaksaṃbodhicetasā // kavk_2.107 //

purā dṛṣṭvodyatām vyāghrīṃ kṣutkṣāmāṃ potabhakṣaṇe / tadrakṣāyai mayā dattaṃ śarīramavikṣariṇā // kavk_2.108 //

śibijanmani cāndhāya dattaṃ netrayugaṃ mayā / rakṣitaśca svadehena kapotaḥ śyenakādbhayāt // kavk_2.109 //

candraprabhāvatāre ca raudrākṣāyārpitaṃ śiraḥ / sarvasvaputradārādi dattaṃ cānyeṣu janmasu // kavk_2.110 //

ityukte bodhisattven abhūbhujāmātyapuṃgavaḥ / na sajīvo n anirjīva ivābhūdvyathitendriyaḥ // kavk_2.111 //

alaṅghyaśāsanenātha rājñā krakacadhārayā / niyuktau palagaṇḍākhyau śarīracchedakarmaṇi // kavk_2.112 //

tau tīvraśokavivaśau śakramāyāvimohitau / kathaṃcidiva bhūbharturdehacchede samudyatau // kavk_2.113 //

nṛpaternirvikārasya krūrakrakacadhārayā / vidāryamāṇe dehārdhe pṛthivī samakampata // kavk_2.114 //

bhraṣṭolkā raktavasanā virghātacyutatārakā / dyauḥ saśabdaṃ rurodeva kīrṇāśrukaṇasaṃtatiḥ // kavk_2.115 //

vaiśasālokanedbhūtatīvraduḥkhāsahiṣṇunā / tūrṇaṃ rajaḥpaṭeneva raviṇā pihitaṃ mukham // kavk_2.116 //

tasmin prajāh prajānāthe krakacākrāntavigrahe / cakranduḥ pūritākrandā digvadhūmiḥ pratisvanaiḥ // kavk_2.117 //

akṣubdhasattvamālokya nṛpaṃ śakro dvihākṛtiḥ / vismayānuśayākrāntacittaściramacintayat // kavk_2.118 //

aho mahāmaterasya karuṇākomalaṃ manaḥ / prāptaṃ parārthapīḍāsu vajrādapi kaṭhoratām // kavk_2.119 //

sāgarādapi gambhīraṃ merorapi samunnatam / tridivādapi sāścaryamaho vṛttaṃ mahātmanām // kavk_2.120 //

ahi prāṇapravāse 'pi sattvaṃ sattvamahodadheḥ / sādhoriva vipatpāte mahattvaṃ nāvahīyate // kavk_2.121 //

iti cintayati kṣipraṃ sahasrākṣe kṣitiprabhoḥ / nābheradhaḥśarīrārdhaṃ nikṛttamapatat kṣitau // kavk_2.122 //

sa dvidhābhūtadehoapi harṣotsāhamayo 'bhavat / sarvabhūtaparitrāṇasattvena dhṛtajīvitaḥ // kavk_2.123 //

tadājñayā śarīrārdhe śleṣṭe saṃpūrṇavigrahaḥ / svasthakṣatiḥ samutthāya brāḥmaṇastamabhāṣata // kavk_2.124 //

aho virājase rājan pūnjaṃ virajasastava / nirvyājadehadānena viśeṣaṃ tu bnhavadyaśaḥ // kavk_2.125 //

tvanmanomaṇivaimalyatulyaṃ kiṃcidakurvataḥ / upamānena dāridyramaho mugdhasya vedhasaḥ // kavk_2.126 //

kṛttaḥ suvṛttaḥ saralaḥ parārthe madhurāśayaḥ / sahase duḥsahāṃ pīḍāmikṣukāṇḍa ivonnataḥ // kavk_2.127 //

ityuktvā brāhmaṇākāraḥ śakrasta smṛtijanmabhiḥ / saṃjīvanaiṣadhijātaiḥ sudhāsyandairapūrayat // kavk_2.128 //

tataḥ prakaṭitākāraḥ paritoṣātpuraṃdaraḥ / suśliṣṭanijadehārdhaṃ praśaśaṃsa mahīpatim // kavk_2.129 //

athābmarānnipatitaḥ sitakusumasaṃcayaḥ / tatkālollāsitakṣoṇīharṣahāsa ivābabhau // kavk_2.130 //

atrāntare munistasmau priyāṃ jāyāṃ jayaprabhām / ādāyābhyetya tadvṛttaṃ jātāścaryo nyavedayat // kavk_2.131 //

pūtayā saṃgataḥ patnayā svakīrtyeva viśuddhayā / uvāca pṛṣṭaḥ śakreṇa nikāre nirvikāritah // kavk_2.132 //

tataḥ siṃhāsane divyae viśvakarmavinirmite / ratnavarṣasamākīrṇe jambudvīpe sa bhūpatiḥ // kavk_2.133 //

abhiṣiktaḥ surendreṇa prasādya dayitāsakhaḥ / dānapuṇyaprabhāvotthakuśalavyāpitaprajaḥ // kavk_2.134 //

samāptasattvasaṃsārasaṃtāraṇakṛtavratah / samyaksaṃbodhisaṃbuddhamanāḥ pramudito 'bhavat // kavk_2.135 //

maitraṃ cetastaruṇakaruṇaṃ sattvasiddhaṃ viśuddhaṃ āpannārtipraśamanaphalasphūītamātmapradānam / dṛṣṭvā rājñah pramudasalilakṣālitākṣo vilakṣaḥ śakraḥ prāyādamaranagarīṃ pūritāṃ tadyaśobhiḥ // kavk_2.136 //

iti sa vibudhavṛndaiḥ siddhayakṣoragendraiḥ pulakaruciravarcairarcyamānaprabhāvaḥ / avanimavanaśaktaḥ kalpayannākakalpāmabahvavibhavaśobhāmāptavān bodhisattvaḥ // kavk_2.137 //

pūrvāvatārasaṃvāde dānotkarṣamudāharan / upadeśāya bhikṣūṇāmityāha bhagavān jinah // kavk_2.138 //

iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ śrīsenāvadānaṃ nāma dvitīyaḥ pallavaḥ //

3. maṇicūḍāvadānam /

asminnadbhutasarge makarākarajāyamānamaṇīvarte / ko 'pi prakaṭitasugatiḥ puruṣamaṇirjāyate (bhavyaḥ) // kavk_3.1 //

asti saubhiprabhāpūrakarpūraparipāṇḍuram / sāketaṃ nāma nagaraṃ saubhāgyatilakaṃ bhuvaḥ // kavk_3.2 //

sevyaiḥ prabhāsattvamayairgaṅgāvimalamānasaiḥ / tīrthairiva sthitaṃ yatra pavitraḥ puṇyakartṛbhiḥ // kavk_3.3 //

yaśaḥkusumite yatra puṇyasaurabhanirbhare / ramante sukṛtodyāne nandane puravāsinaḥ // kavk_3.4 //

tatrābhūd bhūpatirbhuriguṇaratnamahodadhiḥ / bhīturyaśaḥśaśāṅasya mehacūḍa iti śrutaḥ // kavk_3.5 //

sadā sadāśrayārheṇa kalikālāpahāriṇā / kṛtaḥ kṛtayugeneva yena dharmadharo janaḥ // kavk_3.6 //

mahīpatiḥ kṣamāśaktaḥ śrīvṛtaḥ karuṇārataḥ / vallabho 'bhūt prajānāṃ yaḥ prakhyāto vijitendriyaḥ // kavk_3.7 //

amarāsavasaṃpūrṇamahiṃsāsatradīkṣitaḥ / dadau yaḥ sarvabhūtānāṃ puṇyāmabhayadakṣiṇam // kavk_3.8 //

nirmado yaḥ prabhāve 'pi vibhave 'pi priyaṃvadaḥ / kṣamāśīlaḥ prabhutve 'pi yauvane 'pi jitendriyaḥ // kavk_3.9 //

gambhīreṇonnatimatā śūreṇa śaśikāntinā / satpakṣeṇa kṣitibhṛtā yenātanyata vismayaḥ // kavk_3.10 //

rājñastasyādvitīyasya babhūvābharaṇadvayam / tyāgapūrṇaṃ ca kāruṇyaṃ tārūṇyaṃ sukṛtaśriyaḥ // kavk_3.11 //

padmākarasya tasyābhūddevī kāntimatī priyā / prabhātaśrīriva sadā nirdoṣābhyudayotsavā // kavk_3.12 //

nītiḥ prabhuguṇevena tyāgena śrīrivojjvalā / rarāja rājacandreṇa sā śīleneva cārutā // kavk_3.13 //

sadānandanavikhyātayaśaḥprasarayā tayā / merūstridivalakṣmyeva babhau bhūmibhṛtāṃ varaḥ // kavk_3.14 //

kāle kalyāṇanilayaṃ bhartuḥ sā garbhamādadhe / bhūtyai bhuvanapadmasya divākaramivāditiḥ // kavk_3.15 //

araṇiḥ pāvakeneva velevābdheḥ sudhāṃśunā / brahmābjeneva govindanābhirgarbheṇa sā babhau // kavk_3.16 //

tasyā garbhānubhāvena dohadābhimataṃ nṛpaḥ / dadau sarvārthisārthebhyo vāñchitābhyadhikaṃ vasu // kavk_3.17 //

punarbhūmibhujā pṛṣṭā dohadaṃ śubhagarbhiṇī / sarasvatīva sā cakre svayaṃ saddharmadeśanām // kavk_3.18 //

pūrṇapuṇyamaṇirdharmanidhirvidhisamuddhṛtaḥ / vupadvipuladuḥkhebhyaḥ sadā rakṣati rakṣitaḥ // kavk_3.19 //

kāntāradurgeṣu paricyutānāṃ tāpāturāṇāṃ paralokamārge / snigdhaḥ pravṛddhaḥ phalapūritāśaḥ chāyātarurdharmasamo 'sti nānyaḥ // kavk_3.20 //

ālokastimire vipadviṣamaṇiḥ pāte karālambanaṃ yācñākalpatarurjagajjayarathaḥ pātheyamanthe pathi / duḥkhavyādhimahauṣadhaṃ bhavabhayodbhāntāśayāśvāsanaṃ tāpe candanakānanaṃ sthirasuhṛddharmaḥ satāṃ bāndhavaḥ // kavk_3.21 //

ityādi dharmadhavalaṃ śrutvā nṛpavadhūvacaḥ / dharmaikaśaraṇaḥ śrīmān babhūva bhuvane janaḥ // kavk_3.22 //

tataḥ kālena saṃpūrṇaṃ dyaurivāmṛtadīdhitim / asūta dārakaṃ devī jagattimiradārakam // kavk_3.23 //

ajāyatāsya sahajaścūḍālaṃkaraṇaṃ maṇiḥ / prāgjanmāntarasaṃsakto viveka iva nirmalaḥ // kavk_3.24 //

sa babhau subhagastasya mūrdhni puṇyamayo maṇiḥ / yasya prabhāprabhāveṇa yāminyo dinatām yayuḥ // kavk_3.25 //

soṣṇīṣasya maṇestasya pīyūṣasyandibindivaḥ / nayanti hematām lohaṃ duritaṃ śamayanti ca // kavk_3.26 //

śiśorjātismarasyātha vacasā tasya bhūpatiḥ / dadau hema sadārthibhyaḥ sarvaṃ maṇirasodbhavam // kavk_3.27 //

puṣparatnadhvajacchatrapatākāvyajanāṃśukaiḥ / apūrayan puraṃ vyonmastasya janmani devatāḥ // kavk_3.28 //

suprakāśoditāśeṣavidyāvidyotitātmanaḥ / maṇicūḍa iti khyātaṃ nāma tasyākaronnṛpaḥ // kavk_3.29 //

sa cakārāśayaṃ harṣapīyūṣocchalitaṃ pituḥ / abhijātaḥ suto jātaḥ pārijāta ivodadheḥ // kavk_3.30 //

paulomīva jayanteṇa jananī pūjyajanmanā / babhau tena kumāreṇa kumāreṇeva pārvatī // kavk_3.31 //

tataḥ kālena sukṛtasopānaiḥ pṛthivīpatau / divyadhāmasamārūḍhe maṇicūḍo 'bhavannṛpaḥ // kavk_3.32 //

arthicintāmaṇestasya dānena paripūrite / loke puṇyasukhāloke nārto 'bhūnna ca yācakaḥ // kavk_3.33 //

tasya bhadragirirnāma babhūvaṃ gajapuṃgavaḥ / prabhorivānukāreṇa dānārdrakarapuṣkaraḥ // kavk_3.34 //

taṃ kadācinmahāsthānasthitaṃ bhuvananāyakam / bhavabhūtiḥ samabhyāyādbhṛguvaṃśabhavo muniḥ // kavk_3.35 //

divyakānyāṃ samādāya lāvaṇyalalitānanām / mūrtāmiva prabhālakṣmīmakṣīṇasya kṣapāpateḥ // kavk_3.36 //

kucayoravivekena rāgeṇa caraṇābjayoḥ / netrayoścāpaleneva sā jagatyatilajjitā // kavk_3.37 //

tapaḥśriyeva sahitaṃ taṃ kanyānugataṃ munim / aoūjayat prajānāthaḥ kṛtāsanaparigraham // kavk_3.38 //

kanyāpi nṛpamālokya dhīraṃ gambhīrasundaram / parapīḍāsu kāruṇyānnyastacāpamiva smaram // kavk_3.39 //

cūḍāratnasya kīraṇairduritakṣayakāribhiḥ / likhantaṃ kuṅkumeneva dikṣu rakṣākṣarāvalim // kavk_3.40 //

vikṣepakṣiptamarutā cāmareṇa virājitam / socchāseneva sattvena jagatsaṃtāraṇaṃ vinā // kavk_3.41 //

ratnodāreṇa hāreṇa hṛdayagrahakāriṇā / pātālavipadāṃ śāntyai śaiṣeṇeva niṣevitam // kavk_3.42 //

vahantaṃ mahatā doṣṇā kṣamāṃ cittena ca kṣamām / prayayau sābhilāṣasya vismayasya vidheyatām // kavk_3.43 //

gṛhītvā munirutsaṅge kuraṅgataralekṣaṇām / jīvanīṃ tāmanaṅgasya jagād jagatīpatim // kavk_3.44 //

uditena jagannetraśatapatravikāśinā / bhavatā bhāti loko 'yaṃ devena ca vivasvatā // kavk_3.45 //

aho nu tava nāstyeva vibhūtisulabhodbhavaḥ / sādhoriva guṇadveṣaḥ saṃmohopacito madaḥ // kavk_3.46 //

lokanāthasya te lokakāruṇyapūrṇacetasaḥ / rājan maitrījuṣā kīrtiḥ sthirā pāramitā param // kavk_3.47 //

akhedasaralo dātā nirvyājasukṛto bhavān / ata eva viśeṣeṇa mānanīyo manīṣiṇām // kavk_3.48 //

padmodarasamudbhūtā kanyā kamalalocanā / homāvaśeṣapayasā vardhiteyaṃ mayāśrame // kavk_3.49 //

gṛhyatāmagramahiṣī patnītve bhavatā nṛpa / viṣṇoḥ śrīriva yogyeyaṃ tavaiva puruṣottama // kavk_3.50 //

yajñapuṇyaphalaṃ pūrṇaṃ kālena mama dāsyasi / ityuktvā vidhinā rājñe kanyāṃ datvā yayau muniḥ // kavk_3.51 //

priyāṃ padmāvatīṃ rājā ratiṃ prāpyeva manmathaḥ / araṃsta rucirodyāne sukṛte puṇyavāniva // kavk_3.52 //

tataḥ kālena sā putraṃ vaṃśavalliva mauktikam / asūta padmacūḍākhyaṃ guṇānāṃ darpaṇaṃ pituḥ // kavk_3.53 //

śakrādibhirlokapālairanullaṅghyamahodayaḥ / saṃstūyamānacaritaḥ svayaṃ kamalajanmanā // kavk_3.54 //

yaśaḥsaurabhasaṃbhārasaṃpūritadigantaraḥ / sarvārthisārthakalyāṇakalanākalpapādapaḥ // kavk_3.55 //

smṛtvā munervacaḥ kāle kartuṃ vipuladakṣiṇām / ahiṃsāvasusaṃpūrṇāmājahāra mahīpatiḥ // kavk_3.56 //

tasmin yajñe samājagmuḥ sarvakāmairanargale / munayo bhārgavamukhā nṛpā duṣprasahādayaḥ // kavk_3.57 //

vartamāne makhe tasmin niḥsaṃkhyavasuvarṣiṇi / rakṣorūpaḥ samuttasthau vahnimadhyāt sureśvaraḥ // kavk_3.58 //

upasṛtya sa bhūpālaṃ kṛśo vikṛtavigrahaḥ / kṣuptipāsārdito 'smīti yayāce pānabhojanam // kavk_3.59 //

śāsanādatha bhūbhartustasmai vividhabhojanam / upaninyuḥ paricitāḥ pānaṃ ca paricārakāḥ // kavk_3.60 //

tataḥ kiṃcidvihasyaiva kṣitipaṃ prāha rākṣasaḥ / nedamasmatpriyaṃ rājan vayaṃ hi piśitāśanāḥ // kavk_3.61 //

sadyohatasya māṃsena rudhireṇa ca bhūyasā / tṛptirutpadyate 'smākaṃ dīyatāṃ yadabhīpsitam // kavk_3.62 //

sarvakāmaprado 'sīti tvamahaṃ samupāgataḥ / dadāmīti pratiśrutya na niṣedhastavocitaḥ // kavk_3.63 //

iti rakṣavacaḥ śrutvā karuṇakulito nṛpaḥ / ahiṃsāniyamenābhūdarthivaimukhyaduḥkhitaḥ // kavk_3.64 //

so 'cintayattadā daivājjāto 'yaṃ dharmasaṃśayaḥ / na sahe duḥsahāṃ hiṃsāṃ naṃ naiṣphalyamarthinaḥ // kavk_3.65 //

na ca māṃsaṃ śarīrebhyo labhyate vaiśasaṃ vinā / nāhaṃ pipīlakasyāpi kāyakleśalavaṃ sahe // kavk_3.66 //

datvāhaṃ sarvabhūtebhyaḥ puṇyāmabhayadakṣiṇam / kathamasmai prayacchāmi māṃsaṃ prāṇivadhodbhavam // kavk_3.67 //

iti saṃcitya nṝpatistamūce karuṇākulaḥ / svaśarīrasamutkṛttamasṛṅbhāṃsaṃ dadāmi te // kavk_3.68 //

ityukte bhūmipatinā babhūvākulitaṃ jagat / na ca dehavyayotsāhaṃ sacivāstasaya sehire // kavk_3.69 //

praṇayādvāryamāṇo 'pi bhūpālairmunibhistathā / dadau svadehamutkṛtya tasmai māṃsamasṛgvasām // kavk_3.70 //

ākaṇṭhaṃ pītaraktena rākṣasena kṣitiprabhoḥ / bhakṣyamāṇeṣu māṃseṣu kṣḥaṇaṃ khṣitirakampataḥ // kavk_3.71 //

tataḥ padmāvatī devī patiṃ dṛṣṭvā tathāgatam / vilapantī nipatitā mohamūrcchākulābhavat // kavk_3.72 //

manujendrasya devendrastaddṛṣṭvā sattvamūrjitam / rakṣorūpaṃ parityajya tamuvāca kṛtāñjaliḥ // kavk_3.73 //

aho nu karmaṇā rājan duṣkareṇa tavāmunā / romāñcakañcukākīrṇaḥ kāyaḥ kasya na jāyate // kavk_3.74 //

aho puṇyamasāmānyamaho sattvamanuttaram / aho dhariyamamaryādaṃ rājān virajasastava // kavk_3.75 //

duḥkhitāḥ paraduḥkheṣu nirlobhā durlabheṣu ca / vipakṣeṣu kṣamāvantaḥ santaḥ sukṛtasetavaḥ // kavk_3.76 //

samunmiṣati ko 'pyeṣa sattvotsāho mahātmanām / trailokyaṃ karuṇārdrāṇāṃ yena yātyanukampyatām // kavk_3.77 //

uktveti divyauṣadhibhistaṃ kṛtvā svasthavigraham / prasādya lajjāvanataḥ śakraḥ svanilayaṃ yayau // kavk_3.78 //

tataḥ samāpte vidhivadyajñe rājñāṃ mahīpatiḥ / cakre munivarāṇāṃ ca pūjāṃ tridaśapūjitaḥ // kavk_3.79 //

sa ratnavarṣairyajñānte kanyāgrāmapurapradaḥ / sahitaṃ tridaśārheṇa hariṇā hemamālinā // kavk_3.80 //

dadaru rājagajaṃ brahmarathākhyāya purodhase / yojanānāṃ śataṃ tūrṇaṃ ekenāhnā prayāti yaḥ // kavk_3.81 //

tasmai samarpitaṃ dṛṣṭvā rājñā bnhadragiriṃ gajam / abhūdduṣprasaho rājā tatspṛhākṛṣṭamānasaḥ // kavk_3.82 //

prayāteṣvatha bhūpeṣu vismiteṣu makhaśriyā / samarpite yajñaphale bhārgavāya mahībhujā // kavk_3.83 //

tamuvāca samabhyetya svastivādapuraḥsaram / marīciśiṣyo vāhīkaḥ prāptapūjāsano munoḥ // kavk_3.84 //

rājannadhyayanasyānte gururme gurudakṣiṇām / īhate paricaryārthī sāmānyajanadurlabhām // kavk_3.85 //

ekastvameva vidhinā nirmito durlabhapradaḥ / bahavo jātu jāyante na loke kalpapādapāḥ // kavk_3.86 //

devī padmāvatī putrasahitā gurave mama / tapaḥkṛśāya vṛddhāya dīyatām paricārikā // kavk_3.87 //

ityukte muninā rājā dayitāviprayogajām / rujaṃ saṃstabhya manasa tamūce dhairyabhūdharaḥ // kavk_3.88 //

prayacchāmi mune tubhyamīpsītām gurudakṣiṇām / sahitāṃ yuvajārena jīvitābhyadhikāṃ priyām // kavk_3.89 //

ityuktvā sasutāṃ tasmai dadau padmāvatīṃ nṛpaḥ / svajīvite vinisnehastyāgaḥ sattvamayātmanām // kavk_3.90 //

ādāya rājadayitāṃ virahakleśakātarām / saputrāmāśramaṃ gatvā pradadau gurave muniḥ // kavk_3.91 //

atrāntare duṣprasahaḥ kururājaḥ kṣitīśvaram / dṛpto yayāce dūtena bhūtyai bhadragiriṃ gajam // kavk_3.92 //

purohitārpitaṃ rājā na dadau d viradaṃ yadā / tadā vipulasaunyena svayaṃ yoddhuṃ samāyayau // kavk_3.93 //

balinā kururājena ruddheṣu puravatmasu / babhūva bhūmipālasya sainyaṃ raṇarasodbhaṭam // kavk_3.94 //

sa vīrakuñjarahariḥ śakto 'pyarividāraṇe / janakṣayabhayodvignaḥ kāruṇyāt samacintayat // kavk_3.95 //

aho 'nukūlamitram me rājā duṣprasahaḥ param / mātaṅgalobhamohena sahasā śatrutāṃ gataḥ // kavk_3.96 //

snehāntāḥ sujanaiḥ snehā niḥsnehāntāśca madhyamaiḥ / durjanairghoravairāntā bhavanti prāṇahāriṇaḥ // kavk_3.97 //

aho bibhavalibhena kṣaṇakṣayiṇi jīvite / samudyamo 'yamasmākaṃ paraprāṇanipātane // kavk_3.98 //

hiṃsayāpapraśāntānām saktānāṃ kalikarmasu / raṇaraktābhiṣiktānāṃ bhaktārtho 'yaṃ samudyamaḥ // kavk_3.99 //

sevāvikrītajīvānāṃ caṇḍapiṇḍārthināmayam / kalaho duḥsahaḥ kruryapiśunānāṃ śunāmiva // kavk_3.100 //

aho vibhavalubdhānām parasaṃtāpaśītalāḥ / svasukhāyaiva dhāvanti nṛśaṃsacaritā dhiyaḥ // kavk_3.101 //

ye yudhi siddhisaṃnaddhā raktāntām bhuñjate śriyam / kutaḥ kruratare teṣāṃ hṛdaye karuṇākaṇaḥ // kavk_3.102 //

eṣa duṣprahaso rājā lubdho vibahvamohitaḥ / na vadhyaḥ sāparādho 'pi kāruṇyāyatanaṃ mama // kavk_3.103 //

iti cintayatastasya kāruṇyāta kānanaiṣiṇaḥ / pratyekabuddhāścatvāraḥ svayaṃ vyomnā samāyayuḥ // kavk_3.104 //

prātapūjāsanāḥ śrutvā sarvajñāstatsamīhitam / rājñaḥ praśamaśīlasya prasannāstattvamūcire // kavk_3.105 //

saṃmohapaṭalāndheṣu saṃsāriṣu dayālutā / śobhate tava bhūpāla sattvalokavivekinaḥ // kavk_3.106 //

kriyatāmīpsitaṃ rājan bodhau buddhirnidhīyatām / saṃprati pratirodhe 'smin vanameva vigāhyatām // kavk_3.107 //

svairanirjnarajnaṅkārakīrṇasaṃtoṣaśīkarāḥ / viviktakānanoddeśāḥ śamināmeva vallabhāḥ // kavk_3.108 //

ityuktvānugrahadhiyā vidhāyāsya viyadgatim / prabhāprasādhitadiśaste tena sahitā yayuḥ // kavk_3.109 //

yāteṣu svapadaṃ teṣu himavattaṭakānanam / saṃprāpya pṛthivīpālaḥ prayatapraśamo 'bhavat // kavk_3.110 //

vivekavimalāstasya dhiyaḥ sattvavatāmiva / babhuḥ priyanivuḥ pūrṇanirvāṇyo (?)vanabhūmayaḥ // kavk_3.111 //

bhūdharāntarite tasmin sahasā bhūpabhāsvati / śuśucurmohatimiraprāptaśokaprajāḥ prajāḥ // kavk_3.112 //

tatastatsacivā jagmurmarīcaṃ munimāśrame / śaktaṃ rājyasya rakṣāyai rājaputraiṃ yayācire // kavk_3.113 //

muninā nirvikāreṇa dattamādāya mantriṇaḥ / rājasūnuṃ svanagare cakruḥ sainyasamudyamam // kavk_3.114 //

muninā nirvikāreka dattamādāya mantriṇaḥ / subhaṭāgresarah prāpa kururājaṃ raṇājire // kavk_3.115 //

sa tena hatavidhvastabhagnasyandnakuñjarah / palāyanaparitrāṇaḥ prayayauḥ hastināpuram // kavk_3.116 //

balinā rājaputreṇa jite duṣprasahe yudhi / mantribhistadbhujanyastā bhūmiḥ śeṣadhṛtiṃ yayau // kavk_3.117 //

rājño duṣprasahasyātha kālena kaluṣātmanah / babhūvāvṛṣṭidurbhikṣamarakopalpavaḥ pure // kavk_3.118 //

sa vicintyānutāpārtastībrāṃ janapadāpadam / na viveda paritrāṇaṃ viphalasvastikakriyaḥ // kavk_3.119 //

pṛṣṭhā vipatpratīkāraṃ tenāmātyāstamūcire / duḥsaho 'yaṃ mahārāja prajānāṃ vyasanodbhavaḥ // kavk_3.120 //

maṇicūḍasya bhūbharturyadi cūḍāmaṇiḥ prabho / labhyate sa sudhāsyandī teneyaṃ tīryate vipat // kavk_3.121 //

cārebhyaḥ śrutamasmābhiḥ sa rājā himavattaṭe / sthitaḥ saṃsāravaimukhyavivekavimalāśayaḥ // kavk_3.122 //

arthitaḥ sa dadātyeva viśvacintāmaṇirmaṇim / putradāraśarīrādi nādeyaṃ tasya kiṃcana // kavk_3.123 //

iti mantrivacaḥ śrutvā tathetyādhārya cetasi / sa dvijān maṇiyācñāyau visasarja tadantikam // kavk_3.124 //

asminnavasare rājā maṇicūṣaścaran vane / marīcerāśramopāntamavāpa vipulaṃ muneḥ // kavk_3.125 //

devī padmāvatī tatra phalamūladhṛtavratā / vrajantī vijane bhītā vipune muniśāsanāt // kavk_3.126 //

śabarairmṛgayāyātairdṛṣṭvā kaṣṭadaśāṃ śritā / jughṛkṣubhiḥ kampamān ācukrośa karuṇasvaram // kavk_3.127 //

ākarṇya karuṇākrande kurarūīkūjitopamam / hā rājan maṇicūḍeti trāyasveti suduḥsaham // kavk_3.128 //

sahasābhidrutaḥ kāntām dadarśa nṛpatirnijām / rāhusaṃtrāsitasyendordyutiṃ nipatitāmiva // kavk_3.129 //

vītarāgāṅgavasanāṃ nirañjanaparigrahām / vadantīmiva saṃbhogasaṃyogānāmanityatām // kavk_3.130 //

tāṃ rājahaṃsasugatām vihārastanamaṇḍalām / aśrukāṣāyanayanāṃ vilokya karuṇāvanīm // kavk_3.131 //

saṃsāracaritāścaryavicāreṣvapi karkaśam / kṛpākṛpāṇīnirlūnamivāsīrbhūpatermanaḥ // kavk_3.132 //

ekākīnaṃ vane devī vigatacchatracāmaram / dṛṣṭvā nāthamanāthaiva lokanāthaṃ tathāgatam // kavk_3.133 //

tadviyogaviṣākrāntā taddarśanarasākulā / śokaharṣasamākīrṇā babhūva bhṛśavihvalā // kavk_3.134 //

sā nītā śabarā rājñā śāpabhītāḥ pradurdruvuḥ / na nāmābhyudaye bhānordṛṣṭaṃ sapratibhaṃ tamah // kavk_3.135 //

atrāntare śamadveṣī sar vabhūtāśayāśayaḥ / māraḥ puruṣarūpeṇa sametya nṝpamabravīt // kavk_3.136 //

rājan rājīvanayanāṃ priyāṃ praṇayiṇīmimām / na tyakrumarhasyajane vane vanajalocana // kavk_3.137 //

iyaṃ hi te manovṛttiriva niḥsukhatāṃ gatā / varjitā rājyabhogena rājarāja na rājate // kavk_3.138 //

etadārkarṇya nṛpatistaṃ vijñāya manobhavam / antarāyaṃ vivekasya pratyabhāṣata sasmitaḥ // kavk_3.139 //

jānāmi tvāmahaṃ kāmamakāmaṃ śamasaṃyame / saṃtoṣavatām ko nāma bhavatā na vimohitaḥ // kavk_3.140 //

itivādini bhūpāle sahasāntarite smare / babhūva viklavā devī taptā virahavahninā // kavk_3.141 //

duḥkhitāṃ tāmārtaduḥkhāṃ patibhogaviyoginīm / uvācāśvāsayan rājā jāyāṃ jitamanobhavaḥ // kavk_3.142 //

devi dharmakriyāyuktā na śokaṃ kartumarhasi / duḥkhāvasānī virasaḥ sarvo 'yaṃ bhogacibhramaḥ // kavk_3.143 //

dehināṃ yaditāsaṅgāstaraṅgataralāyuṣām / lolapadmapalāśāgraskhalajjalalavākulāḥ // kavk_3.144 //

imā muhūrtanartakyaḥ kālameghataḍillatāḥ / saṃsārasarparasanā vilāsacapalāḥ śriyāḥ // kavk_3.145 //

bhogakṣaṇenaiva viyogarogo vibhūtayaḥ svapnavivāhatulyāḥ / vātāhatā dīpaśikhā sukhaśrīrunmattanṝtyaṃ bhavavṛttametat // kavk_3.146 //

sarvopajīvyā karuṇā na lakṣmīḥ dharmaḥ prakāśaḥ satataṃ na dīpāḥ / yaśāṃsi ramyāṇi na yauvanāni sthirāṇi puṇyāni na jīvitāni // kavk_3.147 //

satyavratastāmiti sāntvayitvā visṛjya jāyāṃ nilaye maharṣeḥ / cacāra saṃsāraparāṅbhukhānāṃ saṃtoṣapuṇyeṣu tapovaneṣu // kavk_3.148 //

tadāgatāste tvarayā visṛṣṭāḥ pañca dvijā duṣprasahena rājñā / tamarthināmakamakālabandhuṃ viśuddhasattvaṃ dadṛśurvanānte // kavk_3.149 //

te svastivādaṃ śanakaurvidhāya viśastadhairyā iva sādhvasena / tamūcire sūcitatīvratapāḥ dīrghoṣṇaniśvāsasamīraṇena // kavk_3.150 //

rājan pure duṣprasahasya rājñaḥ krūropasargaurhataśāntavargaḥ / janaḥ kṛtaḥ kṛttasamastakāmaḥ prakāmamārtasvanamātraśeṣaḥ // kavk_3.151 //

aśoṣadoṣapraśamaikahetuḥ trailokyarakṣāprathitaprabhāvaḥ / cūḍāmaṇirdeva bhavadvitīrṇaḥ karoti tasyopanipātaśāntim // kavk_3.152 //

dayāyuṣaścandanapallavārdrāḥ svacchāśayāścandramaṇiprakāśāḥ / saṃtāpakāle śaraṇaṃ janānāṃ bhavadvidhā eva bhave bhavanti // kavk_3.153 //

ityarthitastairaviluptasattvaḥ saṃpūryamāṇaḥ karuṇārasena / uvāca saṃcintya janopatātaṃ saṃkrāntamantaḥ śrutivartmaneva // kavk_3.154 //

aho sa rājā sahate kathaṃ nu devopaghātena nipīḍitānām / vidāritāntaḥkaraṇaṃ prajānāṃ viyogaḥduḥkhodbhavamārtanādam // kavk_3.155 //

ayaṃ maṇirmastakamūlajanmā niṣkṛttya tūrṇaṃ pratigṛhṛtāṃ me / dhanyo 'smi yadyarthijanasya duḥkhakṣaye kṣaṇaṃ kāraṇatāṃ vrajāmi // kavk_3.156 //

ityuktamātre vasudhādhipena dharādharāmbhodhimahīdharitrī / ciraṃ cakampe cakiteva tasya śirastaṭotpāṭanatīvraduḥkhāt // kavk_3.157 //

tataḥ kṛpākomalacittavṛtteḥ sutīkṣṇaśastrairvacasā nṛpasya / sutīkṣṇaśastrādapi tīkṣṇacittaḥ svayaṃ śiraḥ pāṭayituṃ pravṛttaḥ // kavk_3.158 //

tadduṣkaraṃ karma nareśvarasya vyomni vimānairnalināsanādyāḥ / surāḥ savidyādharasiddhasākhyāḥ samāyayudraṣṭumaluptasattvam // kavk_3.159 //

vipāṭyamāne śirasi prasahya ratnaprabhāvibhramamādadhānaiḥ / sa raktapūrairabhikṣiktakāyaḥ sehe vyathāmarthisukhe pravṛttaḥ // kavk_3.160 //

vilpkya taṃ sattva nibaddhadhairyaṃ tīvravyathāveganimīlitākṣam / yayurvirāmaṃ na nṛśaṃsavṛtterviprāḥ kṣaṇaṃ rākṣasatāmavāptāḥ // kavk_3.161 //

vicārya rājā śvaśarīraduḥkhaṃ saṃsāriṇāṃ kleśamayaṃ śarīram / evaṃvidhairduḥkhasahasralakṣairākrāntamityārtataro babhūva // kavk_3.162 //

so 'cintayaddehanibaddharatnadānena yatpuṇyphalaṃ mayāptam / tenograduḥkhaṃ kalayāmi mā bhūdapuṇyapāke narake narāṇam // kavk_3.163 //

samuddhṛte rakravasavasikte tasminmaṇau niścalatālumūlāt / mūrcchākulo 'pi prayayau saharṣaṃ saṃpūraṇenārthimanorathasya // kavk_3.164 //

sa kampamānāṅgulipallavena datvā svahastena maṇiṃ dvijebhyaḥ / nimīlayan samtamasena lokaṃ papāta tigmāṃśurivātiraktaḥ // kavk_3.165 //

aluptasattve patite pṛthivyāṃ tasmin surāṇāṃ saha puṣpavarṣaiḥ / maṇiṃ samādāya yayurdvijāste tūrṇaṃ puraṃ duṣprasahasya rājñaḥ // kavk_3.166 //

sa ten asadyaḥ śamitopasargaḥ svargocitāsāditabhogavargaḥ / tadbodhisattvasya samastasattvasaṃtāraṇārhaṃ praśaśaṃsa sattvam // kavk_3.167 //

atrāntare kiṃcidavāptasaṃjñaṃ nareśvaraṃ viśrutaratnadānam / samāyayurbhārgavagautamādyā marīcimukhyā munayo vanebhyaḥ // kavk_3.168 //

marīcimevānugatā ca devī padmāvatī vīkṣya parikṣataṃ tam / saṃmohavegābhihatā papāta kṣaṇaṃ kṣitau bālalateva lūnā // kavk_3.169 //

digantasaṃcāriṇī cāraṇānāṃ nabhaścarāṇāṃ nṛpasādhuvāde / sarājaputrāḥ saha mantrimukhyaiḥ prajāḥ prajānāthamathopajagmuḥ // kavk_3.170 //

vīkṣyaḥ kṣitīśaṃ kṣatajokṣitāṅgamakṣīṇasattvaṃ patitaṃ pṛthivyām / pṛthavyathākleśajuṣaṃ janānāmabhūdabhūtārthavikalpajalpaḥ // kavk_3.171 //

kuṭhārikaiḥ kaiścidaho dayārdraḥ sarvārthisevyaḥ saralaḥ suvṛttaḥ / durātmabhiḥ svārthalavābhiyuktaiḥ chāyātaruḥ kaṣṭamayaḥ nikṛttaḥ // kavk_3.172 //

aho parārthojjhitajīvito 'yaṃ parāṃ camatkāradaśāṃ prayātaḥ / sasaurabhacchinnatanurgatātmā bhavatyudāraḥ sahakāra eva // kavk_3.173 //

lubdhasya na svaḥ svajano 'pi jantoḥ na kāmakāmasya dhane 'nurodhaḥ / sarvātmanā sattvahitodyatasya deho 'pi na snehapadaṃ dayāloḥ // kavk_3.174 //

yeṣāṃ kṛte dainyamayaṃ prayāti sarvātmanā cārthijano 'rthibhāvam / ta eva dīnoddharaṇavratānāṃ prāṇāḥ paritrāṇapaṇe tṛṇāni // kavk_3.175 //

iti pravāde vividhānubhāve vijṛmbhamāṇe munimaṇḍalasya / bhūpālamabhyetya sabāṣpacakṣurmunirmarīciḥ praṇayāduvāca // kavk_3.176 //

aho nu niṣkāraṇabandhubhāvamālambya rājan dayayā janasya / prajāparitrāṇavidhānabhūmistanustaveyaṃ tṛṇavadvitīrṇā // kavk_3.177 //

kṣayaḥ pravṛtto nirapekṣavṛttestavārthibandhornijajīvite 'pi / yadeṣa kāmaṃ kamalānikāyaḥ kāyastvayāpāyapade niyuktaḥ // kavk_3.178 //

apyasti rājan sukṛtavrate 'smin phalaspṛhā prāṇapaṇe 'pi kācit / asthārthihetostava pālubhedakhedādvikāraṃ bhajate na cetaḥ // kavk_3.179 //

ityadbhutāviṣkṛtamānasena munīndramadhye muninā sa pṛṣṭaḥ / uvāca saṃstabhya rujaṃ prayatnādraktābhiṣiktaṃ vadanaṃ pramṛjya // kavk_3.180 //

phalaspṛhā nāsti mune mamānyā kiṃ tveka eva pracuro 'bhilāṣaḥ / yaddhorasaṃsāranimagnajantusaṃtāraṇāyaiva bhave bhaveyam // kavk_3.181 //

arthipriye dehavidāraṇe 'smin naivāsti me ko 'pi vikāraleśaḥ / yadyeṣa satyaḥ samayo mayoktastadastu me svasthamidaṃ śarīram // kavk_3.182 //

ityuktamātre sahajānubhāve sattvocite sa tyadhanena rājñā / abhūdvapuḥ satyabalena tasya rūḍhavraṇaṃ tatkṣaṇajātaratnam // kavk_3.183 //

tataḥ suraiḥ śakraviriñcimukhyairnātapraharṣairmunibhiśca sarvaiḥ / abhyarthito 'pi kṣitipālanāya bhogābhilāṣī na babhūva bhūpaḥ // kavk_3.184 //

avāptasaṃjñā muninā prayuktā padmāvatī rājasutena sārdham / patiṃ yayāve virahopaśāntyai siṃhāsanākrāntisukhaṃ prajānām // kavk_3.185 //

tatastamabhyetya kṛpākulāste pratyekabuddhā jagato hitāya / dehaprabhāpūritadigvibhāgā babhāṣire harṣamivodgirantaḥ // kavk_3.186 //

cirādavāpte virahāvasāne punaḥ parityāgadaśāmasahyām / na rājaputraḥ sahate na devī duḥkhānubandho hyasamṛnnipātaḥ // kavk_3.187 //

svamarthine yaḥ radadāti dehamāpannaduḥkhapraśamaikahetuḥ / kathaṃ sa kuryāt svajane 'pyupekṣāṃ dharmo 'pyayaṃ yasya parārtha eva // kavk_3.188 //

ityuktamākarṇya nareśvarastaistatheti niścitya dhiyā kathaṃcit / vyomnā vimānaiḥ svapurīmavāpya bheje nijaṃ rājyapadaṃ saputraḥ // kavk_3.189 //

iti sa vipulasattvaḥ satyavān bodhisattvaḥ suciravihitarājyaḥ saugataṃ dhāma bheje / jinapuramaṇicaityacchatraratnapradīpaprakaṭitavividhaśrīrlakṣaṇābhyastabodhiḥ // kavk_3.190 //

ityāha bhagavān buddhaḥ svavṝttāntanidarśane / dānopadeśe bhikṣūṇāṃ samyaksaṃbodhisiddhaye // kavk_3.191 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ maṇicūḍāvadānaṃ nāma tṛtīyaḥ pallavaḥ //

4. māndhātravadānam /

śobhante bhuvaneṣu bhavyamanasāṃ yannākakāntākara- prauḍhodañcitacārucāmarasitacchatrasmitāḥ saṃpadaḥ / yaccotsarpati tarpitaśruti yaśaḥ karpūrapūrojjvalaṃ svalpaṃ dānakaṇasya tat phalamaho dānaṃ nidānaṃ śriyaḥ // kavk_4.1 //

abhūdupoṣadho nāma bhūbhṛdhyasya vibhāvataḥ / vibudhābhimatā kīrtiḥ sudhā dugdhodadheriva // kavk_4.2 //

vasudhāmavato yasya vasudhāmavataḥ puraḥ / nanāma praṇatau kasya na nāma nṛpateḥ śiraḥ // kavk_4.3 //

śuddhā dhīriva dharmeṇa dāneneva dayālutā / vibhūtirvinayeneva bhūṣitā yena bhūrabhūt // kavk_4.4 //

guṇinaḥ prāṃśuvaṃśasya babhūvendudyuteḥ sthitiḥ / yasya sarvātapatrasya mūrdhni sarvamahībhṛtām // kavk_4.5 //

yasyeśvaraśiraḥsthāyi śubhaṃ gaṅgājalojjvalam / bhramatyadabhraṃ lokeṣu bhuvanābharaṇaṃ yaśaḥ // kavk_4.6 //

kartu kratusahasrāṇāṃ sahasrākṣādhikaśriyaḥ / yasya ṣaṣṭisahasrāṇi kalatraṃ sudṛśāmabhūt // kavk_4.7 //

kadācinmunirakṣāyai rakṣaḥkṣayakṛtakṣaṇaḥ / vicacārāśvamāruhya sa taponanabhūmiṣu // kavk_4.8 //

tatra rājarṣibhiḥ kaiścitputreṣṭikalaśaṃ dhṛtam / dūrādhvaśramasaṃtaptaḥ sa payaḥpūrṇamāpapau // kavk_4.9 //

vijanāsāditaṃ pītvā sa mantrakalaśāt payaḥ / rājadhānīṃ samāsādya garbhaṃ lebhe vibhurbhuvaḥ // kavk_4.10 //

svapnamāyendrajālādi yasyāḥ kautukavipraṣuḥ / jayatyadbhutasaṃbhārabhūmiḥ sā bhavitavyatā // kavk_4.11 //

vidhervividhavaicitryacitrakarmavidhāyinaḥ / āścaryarekhāvinyāsaṃ kaḥ paricchettumīśvaraḥ // kavk_4.12 //

kālena tasya mūrdhānaṃ bhittvā bāloṃ 'śumāniva / rūḍhavraṇasya sahasā divyadyutirajāyata // kavk_4.13 //

taṃ rājajāyā jagṛhurjagatsāmrājyalakṣaṇam / vātsalyaprasrutakṣīrāḥ puṇyaṃmūrtimivāśritam // kavk_4.14 //

māṃ dhārayiṣyati śiśuḥ ślāghyo 'yaṃ jananīpade / iti tāsāṃ mitho vākyairmāndhātābhūnnṛpātmajaḥ // kavk_4.15 //

tasya pravardhamānasya bālakrīḍāvilāsinaḥ / ṣaḍindraḥ prayayau kālaḥ puṇyakrīḍakṣayāyuṣaḥ // kavk_4.16 //

navayauvanamārūḍhaḥ sarvavidyāsu pāragaḥ / sa yāte pitari svargaṃ bheje rājyaṃ kramāgatam // kavk_4.17 //

yakṣo divaukaso nāma sukṛterdāsatām gataḥ / abhiṣekopakaraṇaṃ divyaṃ tasyopanītavān // kavk_4.18 //

sa svarṇairbaddhamukuṭaḥ kalpitoṣṇīṣaśekharaḥ / śradabhrāvataṃsasya meroḥ śobhāmavāptavān // kavk_4.19 //

sapta ratnāni tasyātha prādurbhūtāni takṣaṇe / cakrāśvamaṇihastiśrīgṛhasenāgragāṇyapi // kavk_4.20 //

babhuva cāsya putrāṇāṃ tulyarūpabalaujasām / sahasraṃ vijitārāterbhujānāmiva bhūbhujaḥ // kavk_4.21 //

vasuṃdharāṃ samastābdhuivelākalitamekhalām / nikhilāṃ vidadhe doṣṇi śeṣaviśrāntirnirvṛtām // kavk_4.22 //

bhuvanatrāṇasaṃsaddhah pratyagrakamalāśrayaḥ / cakravartī sa sukṛterviṣṇoḥ kara ivābabhau // kavk_4.23 //

trijagajjāhnavī kīrtiḥ prabhāvābharaṇāḥ śriyaḥ / so 'yaṃ sukṝtavallīnāṃ prathamaṃ kusumodgamaḥ // kavk_4.24 //

sa kadāciddvanānteṣu vikāśikusumaśriyaḥ / ruciraṃ sacivaiḥ sārdhaṃ vicacāra vilokayan // kavk_4.25 //

dadarśa tatra niṣpakṣān vihagān pādacāriṇaḥ / vyomamārgagatiṃ smṛtvā prayātān kṛśatāmiva // kavk_4.26 //

pakṣahīnānagatikān vṛttikṣīṇānnirambarān / daridrāniva tān vīkṣya provāca kṛpayā nṛpaḥ // kavk_4.27 //

aho varākaurvihagaiḥ kimetaiḥ kukṛtaṃ kṛtam / yadete pakṣavikalāḥ kṛcchracaraṇacāriṇaḥ // kavk_4.28 //

ityukte bhūmipatinā karuṇākulitātmanā / puraḥsthito mahāmātyaḥ satyasenastamabravīt // kavk_4.29 //

śrutametanmayā deva kathyamānaṃ vanecaraiḥ / kāraṇaṃ pakṣapatane yadabhūt pakṣiṇāmiha // kavk_4.30 //

santi pañca śatānyatra puṇyadhāmni tapovane / tapaḥsvādhyāyasaktānāṃ munīnāṃ dīptatejasām // kavk_4.31 //

teṣāmadyayanadhyānajapavighnavidhāyinaḥ / ete lokāhalaṃ cakruḥ khagāstarūvane sadā // kavk_4.32 //

tasmai vihagasaṃghāya karṇāpāyakṛte param / atisaṃvardhamānāya cukopa munimaṇḍalam // kavk_4.33 //

tadurbhūtamahāśāpatāpalpoṣeṇa sarvataḥ / kṣaṇena pakṣiṇāṃ pakṣā vyaśīryanta kṛtāgasām // kavk_4.34 //

ta ete vihagāḥ pakṣarahitāḥ kṛcchravartinaḥ / tvadvipakṣā iva vane śrāntāśracaraṇacāriṇaḥ // kavk_4.35 //

mahāmātyena kathitaṃ niśmaitanmahīpatiḥ / uvāca karuṇākrāntastaptaḥ śāpena pakṣiṇām // kavk_4.36 //

aho tejaḥ pariṇataṃ śāntānāmapi kānane / aṅgārāṇāṃ munīnāṃ ca dahatyevānivāritam // kavk_4.37 //

mithyātapasvibhiḥ kiṃ taiḥ svasukhāya na yaiḥ kṛtaḥ / manasaḥ kopataptasya pariṣekaḥ kṣamāmbubhiḥ // kavk_4.38 //

prasannā dhīrmaṇo maitraṃ dayā dānaṃ damah kṣamā / yeṣāṃ teṣāṃ tapaḥ ślādhyaṃ śeṣāṇāṃ kāyaśoṣaṇam // kavk_4.39 //

kiṃ tapobhiḥ sakopānāṃ vilputānāṃ vanena kim / vibhavaiḥ kiṃ salobhānāṃ durvṛttānāṃ śrutena kim // kavk_4.40 //

evaṃ kaluṣacittāste tībramanyuparāyaṇāḥ / duḥsahā eva munayaḥ prayāntu viṣayānmama // kavk_4.41 //

ityuktvā prāḥiṇottebhyaḥ saṃdeśaṃ puruṣairnṛpaḥ / yāvatī madvaśā bhūmistāvatī tyajyatāmiti // kavk_4.42 //

vihaṃgapakṣapātena kupitasya mahīpateḥ / saṃdeśaṃ munayaḥ śrutvā vilakṣāḥ samacintayan // kavk_4.43 //

catuḥsamudraparikhāmekhalāyāḥ kṣiteḥ patiḥ / narendro 'yaṃ kkva gacchāmaḥ ko deśo 'sya vaśe na yaḥ // kavk_4.44 //

iti saṃcintyaṃ munayaḥ pārśvaṃ kanakabhūbhṛtaḥ / surasiddhasamākīrṇaṃ jambūkhaṇḍāntikaṃ yayuḥ // kavk_4.45 //

atha tasya mahībhartuḥ prabḥāveṇa mahīyasā / abhūdadṛṣṭaśasyā bhūdyāśca ratnāmbaraprasūḥ // kavk_4.46 //

pākaśāsanavailakṣyakaraṇāstasya śāsanāt / saptāhaṃ hema vavṛṣurmeghāḥ saṃgḥātavarṣiṇaḥ // kavk_4.47 //

sa prabhāveṇa mahatā saha sainyairnabhogatiḥ / cakre pūrvavidehākhyaṃ dvīpaṃ divyajanaṃ vaśe // kavk_4.48 //

babhūvuragre saunyāni sphīṭaśauryabalaujasāṃ / bhaṭānāṃ vyomagamane tasyāṣṭādaśakoṭayaḥ // kavk_4.49 //

godānīyaṃ tato dvīpamathottarakurūnapi / pārśvāni sa sumerośca śaśāsāsataśāsanaḥ // kavk_4.50 //

sukhaṃ viharatastasya meroḥ kanakasānuṣu / bahuśakro yayau kālaścaturdvīpamahīpateḥ // kavk_4.51 //

sa kadācit surān draṣṭuṃ vyāmnā gaccan suropamaḥ / cakāra nīlajaladairvyāptā iva gajairdiśaḥ // kavk_4.52 //

atha teṣāṃ nirastānāṃ merupārśve tapasyatām / munīnāmapatan mūrdhni tadgajāśvaśakṛddivaḥ // kavk_4.53 //

tataste krodhasaṃtaptadṛśā vyomāvalokinaḥ / cakruḥ piṅgaparbhāvallikalāpakapilā diśaḥ // kavk_4.54 //

kopātkimetadityuktvā śāpāgnivisisṛkṣatā / abhyetya devadūtastān praharṣākulito 'vadat // kavk_4.55 //

eṣā niḥśeṣabhūpālamauliviśrāntaśāsanaḥ / pākaśāsanatulyaśrīrmāndhātā pṛthivīpatiḥ // kavk_4.56 //

nabhasā naradevi 'yaṃ saha sainyaiḥ prasarpati / yasya kīrtanadhanyeyaṃ vāṇī puṇyābhimāninī // kavk_4.57 //

na dṛṣṭo yasya nirdiṣṭasarvalokasukhaśriyaḥ / mohaḥ saṃbinmayasyeva vibhavaprabhavo madaḥ // kavk_4.58 //

kauberaṃ dhanadavyaktyā kaumāraṃ śaktimattayā / aiśvaraṃ vṛṣasaṃyogādvaiṣṇavaṃ śrīsamāgamāt // kavk_4.59 //

pratāpaprasarāt sauramaindavaṃ jananandanāt / aindraṃ dṛptabalacchadāddivyaṃ rūpaṃ bibhartyayam // kavk_4.60 //

baliḥ prayātaḥ pātālaṃ dadhīco 'pyasthiśeṣatām / asya tyāgena jaladhiḥ kṣobhamadyāpi nojjhati // kavk_4.61 //

śrutveti devadūtasya vacanaṃ munimadhyagaḥ / sasarja durmukho nāma muniḥ śāpajalaṃ divi // kavk_4.62 //

prahasannatha taṃ prāha senānāṃ pariṇāyakaḥ / maharṣe saṃhara rūṣaṃ mā kṛthāstapasaḥ kṣayam // kavk_4.63 //

vaiphalyalajjāṃ śāpo 'thaṃ yāsyatyagre mahīpateḥ / naite bata khagā yeṣāṃ yūyaṃ pakṣakṣayakṣamāḥ // kavk_4.64 //

ityukte sauntyapatinā śāpastabdhāmanīkinīm / dṛṣṭvāgre vismayādūce kimetaditi bhūpatiḥ // kavk_4.65 //

saṃrabdho 'tha samabhyetya senāpatiruvāca tam / teṣāṃ deva maharṣīṇāṃ śāpāt saimyaṃ na sarpati // kavk_4.66 //

idaṃ ca cakraratnaṃ te vyomni śāpavighūrṇitam / dhatte jaladasaṃruddhatigmadīdhititulyatām // kavk_4.67 //

etadākarṇya nṛpatirdṛṣṭā cāgre tathaiva tat / dṛśaiva divadhe śāpaṃ viphaloccaṇḍavilpavam // kavk_4.68 //

dehakṣayaṃ maharṣīṇāṃ parirakṣan kṛpākulaḥ / jaṭā nyapātayad bhūmau sa līlālasaśāsanaḥ // kavk_4.69 //

ajitakrodhamohānāṃ bhārabhūtā vṛthā vayam / itīva lajjayā teṣāṃ līnāḥ kṣititale jaṭāh // kavk_4.70 //

atha meruśiraḥ prāpya nṛpaḥ suraniketanam / puraṃ sudarśanaṃ nāma dardarśa priyadarśanam // kavk_4.71 //

nāgāstatra kṛtārakṣāḥ prakhyātodakaniḥsṛtāḥ / karoṭapāṇayo yakṣāḥ surā mālādharābhidhāḥ // kavk_4.72 //

sadāmattāstathā devāḥ krodhottambhitasainikāḥ / mahārājakāyikākhyāstridaśā balavattarāḥ // kavk_4.73 //

mahārājāśca catvāraḥ saṃnaddhakavacāyudhāḥ / jitvā rājñā prabhāveṇa nijasenāgragāh kṛtāḥ // kavk_4.74 //

tataḥ kalpadrumodārakocidāramanoharam / dadarśa pārijātākhyaṃ saṃśrayaṃ tridivaukasām // kavk_4.75 //

merormūrdhni tataḥ śubhraprabhāṃ mālāmivāmalām / sudharmākhyāṃ sabhāṃ prāpa svabhāsodbhāsitāmbarām // kavk_4.76 //

hemavidramavaidūryastambhasaṃbḥārabhāsvaraḥ / prāsādo vaijayāntākhyaḥ prakhyāto yatra rājate // kavk_4.77 //

yatrābjervadanairbhṛṅgairalakaistulyatāṃ gatāḥ / padminyaḥ suranārīṇāṃ padminīnāṃ surāṅganāḥ // kavk_4.78 //

bimbataistridaśairyatra maṇibhūstambhabhittiṣu / suraloko bibhartyeko 'pyanekasuralokatām // kavk_4.79 //

ratnatoraṇaharmyāṃnivahairyatra citritāḥ / vyāptā vibhānti kakubhaḥ śakrāyudhaśatairiva // kavk_4.80 //

yatra bālānilālolakalpapādapapallavaiḥ / nṛtyaddhastā ivābhānti nandinyo nandanaśriyaḥ // kavk_4.81 //

yatra caitrarathaṃ nāma devodyānaṃ manoramam / dhatte nityotsavaṃ premikāmaṃ kāmavasantayoḥ // kavk_4.82 //

sarvakāmaṃ sarvasukhaṃ sarvartukusumojjvalam / sarvātiśayitaṃ dṛṣṭvā devānām sadanaṃ nṛpaḥ // kavk_4.83 //

muhūrtavisamyāspandasānandasnigdhalocanaḥ / acnitayat sukṛtināmimāstāh phalabhūmayaḥ // kavk_4.84 //

airāvaṇaṃ surapaterlolāliovalayākulam / dadarśa tatra sāmodaṃ sākāramiva nandanam // kavk_4.85 //

puraṃdarastato jñātvā prāptaṃ bhūmipuraṃdaram / pratyudyayau pramuditaḥ saha sarvairmarudgaṇaiḥ // kavk_4.86 //

pūjitaḥ surarājena ratnarājivirājitāṃ / rājarājah sabhābhūmiṃ bheje virajasāṃ varah // kavk_4.87 //

tridaśeṣūpaviṣṭeṣu ratnaparyaṅkapaṅktiṣu / upāviśannṛpaḥ śrīmānāsanārdhe śatakratoḥ // kavk_4.88 //

ekāsanajuṣostatra surendramanujendrayoḥ / rūpaṃ guṇagaṇodāram nirviśeṣamadṛśyata // kavk_4.89 //

tatah sarvasurotsṛṣṭaspaṣṭalocanaṣaṭpadaiḥ / pīyamānamukhāmbhojaṃ vyājahāra harirnṛpam // kavk_4.90 //

aho udayaḥ ślādhyaste tejasā tejasāṃ nidhe / bhavatā bhūṣitā bhūmirdyauśca devena bhāsvatā // kavk_4.91 //

abhyunnataprabhāvo 'yaṃ lasatsitayaśoṃśukaḥ / bhrājate te tribhuvane sāmrājyavijayadhvajaḥ // kavk_4.92 //

tvatkathāmṛtapānasya tvaddarśanarasasya ca / preryate śrotranetreṇa sukhākhyāne sarasvatī // kavk_4.93 //

sthirīkṛtastvayaivāyaṃ sukṛtāptavibhūtinā / karmaṇāṃ phalavādasya niścaraśchinnasaṃśayaḥ // kavk_4.94 //

ata evendriyagrāme cakṣureva spṛhāspadam / puṇyaiḥ puṇyocitācārā dṛśyante yadbhavadvidhāḥ // kavk_4.95 //

ityukte tridaśendreṇa māndhātā yaśasāṃ nidhiḥ / tvatprasādaprabhāvo 'yamityuvāca natānanaḥ // kavk_4.96 //

ityevaṃ pūjyamānasya tasya nityādaraiḥ suraiḥ / ṣaḍindraḥ praṇayau kālastridive vasataḥ sataḥ // kavk_4.97 //

tatparākramavidhvastasamastāsuramaṇḍalaḥ / babhūva surarājasya nirapāyodayo jayaḥ // kavk_4.98 //

dīptadānavasaṃgrāme tasya śauryamahātaroḥ / viśrāntiṃ bhejire devā bhujacchāyopajīvinaḥ // kavk_4.99 //

tasya puṇyapaṇakrītaṃ bhiñjānasyākṣayaṃ sukham / kālapravāhe mahati prayayuḥ ṣaṭ puraṃdarāḥ // kavk_4.100 //

satkarmaphalabhogasya lāñchanaṃ vimalaṃ manaḥ / kāluṣyājjāyate tasya pratyāsannaḥ parikṣayaḥ // kavk_4.101 //

atha kālena kāluṣyakalitasya manorathaḥ / abhūllobhābhibhūtasya bhūtaperabhimāninaḥ // kavk_4.102 //

tridaśānāmiyaṃ lakṣmīrmadbāhubalapālitā / tadimāṃ na sahe tāvadardhāsanaviḍambanām // kavk_4.103 //

ahamekaḥ surapatiḥ prabhāvānna bhavāmi kim / ayaṃ mama bhujaḥ sarvajagadbhārabharakṣamaḥ // kavk_4.104 //

cyāvayitvā surāśīśaṃ svargasāmrājyasaṃpadam / ekātapatratilakāṃ svayaṃgrāhocitāṃ bahje // kavk_4.105 //

iti cintayatastasya śakradrohābhilāṣiṇaḥ / śubhraprabhā prabhāvaśrīrmāleva mlānatām yayau // kavk_4.106 //

ghanodayasamutsiktā saujanyataṭapātinī / lolaṃ kaluṣayatyeva mānasaṃ śrītaraṅgiṇī // kavk_4.107 //

pramādo vipadāṃ dūto duḥsaho mahatāmapi / kuśalonmūlanāyaiva kilbiṣākulitā matiḥ // kavk_4.108 //

pāpasaṃkalpamātreṇa kṣitau kṣitipatiḥ kṣaṇāt / papāta visrastaphalaśchinnamūla iva drumaḥ // kavk_4.109 //

hanti vidyāmanabhyāsaḥ śriyaṃ hanti madodayaḥ / vidveṣaḥ sādhutām hanti lobhaḥ samunnatim // kavk_4.110 //

aho bata mahotkarṣaśṛṅgāroho mahodayaḥ / vibhavodbhavamattānāṃ sahasaiva patatyadhaḥ // kavk_4.111 //

tena sarvavibhurnāma pūjitaḥ pūrvajanmani / tatphalādāptavān rājyaṃ spṛhaṇīyaṃ marūtpateḥ // kavk_4.112 //

surādhipādhikaḥ ko 'pi prabhāvo vismayāvahaḥ / analpapiṇḍastasyābhut pātradānāṃśasaṃbhavah // kavk_4.113 //

dbandhumatyabhidhānāyāṃ nagaryāmuṣitaḥ śuciḥ / vaṇigutkariko nāma so 'bhavat pūrvajanmani // kavk_4.114 //

vipaśyī nāma bhikṣāyai samyaksaṃbuddhāṃ gataḥ / viveśa ta dgṛhaṃ sarvasattvasaṃtāraṇodyataḥ // kavk_4.115 //

pātre tasya ca cikṣepa mudgamuṣṭiṃ prasannadhīḥ / phalāni tatra catvāri petuḥ śeṣāṇī bhūtale // kavk_4.116 //

tena dānaprabhāveṇa māndhātā pṛthivīpatiḥ / sarvadvīpapatirbhūtvā śakrārdhāsanamāptavān // kavk_4.117 //

mudgaśeṣaścyuto yasmād bhūtau tasyānyacetasaḥ / tadasau phalaparyante patitastridaśālayāt // kavk_4.118 //

luṭhati vikalakalpā yatra saṃkalpamālā sphuranti na ca kadācit svapnamāyāntare yā / bhavati vibhavabhogābhoginī bhāgyabhājā- matulaphalatatiḥ sā dānakalpadrumāṇām // kavk_4.119 //

ityāha bhagavān buddhaḥ prītyā dānaphalaśriyam / nijajanmāntarākhyāne bhikṣūṇāmanuśāsane // kavk_4.120 //

iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ māndhātravadānaṃ nāma caturthaḥ pallavaḥ //

5. candraprabhāvadānam /

dugdhābdhirvibudhārthanātividhuraḥ kṣubdhaścakampe ciraṃ kampante ca nisargataḥ kila phalotsargeṣu kalpadrumāḥ / ekaḥ ko 'pi sa jāyate tanuśatairabhyastadānasthitir niṣkampaḥ pulalotkaraṃ vahati yaḥ kāyaṃ pradāneṣvati // kavk_5.1 //

asti kaulāsahāsinyāmuttarasyāmanuttarā / diśi bhadraśilā nāma bhuvanābharaṇaṃ purī // kavk_5.2 //

yasyāṃ sitayaśaḥpuṣpāḥ saphalāḥ sarvasaṃpadaḥ / dānodyānalatāḥ prītyai babhūvuḥ puravāsinām // kavk_5.3 //

yatra tripurajinnetraśikhitrasto manobhavaḥ / abalābhiścalakrīḍabhrūbhaṅgaireva rakṣyate // kavk_5.4 //

muktājālojjvalā yatr abhāti hemagṛhāvalī / meroḥ śikharamāleva visphutatsphītatārakā // kavk_5.5 //

tasyāṃ candraprabhaḥ śrīmānabhūd bhūmibhṛtāṃ varaḥ / kaulāsa iva yaḥ kāntyā cakāra dinacandrikām // kavk_5.6 //

yasya dehaprabhāpūraiḥ pūrṇindudyutihāribhiḥ / niśāsu dīpakābhāsu nābhūtu snehaguṇakṣayaḥ // kavk_5.7 //

smarajvaraṃ bhajante 'sya darśanenaiva tārakāḥ / iti cchatrachalādasya chāditaṃ khamivendunā // kavk_5.8 //

pradiśatyeṣa satataṃ śriyaṃ satkośasaṃśrayām / iti taddarśanenaiva saṃkocaṃ prāpa padminī // kavk_5.9 //

senāhaṃkāramutsṛjya tyāgaśubhraśriyā śriyaḥ / nirdiṣṭāśchatramukuṭaprakaṭāḥ puravṣinām // kavk_5.10 //

śuśubhe vibhavastasya puṇyālaṃkāraṇonnateḥ / ārohati parām koṭīṃ namrasya dhanuṣo guṇaḥ // kavk_5.11 //

catvāriṃśatsahasrāṇi vatsarāṇāṃ śatāṇi ca / babhūva dehināmāyustasya kāle kalidviṣaḥ // kavk_5.12 //

tasya ṣaṣṭisahasrāṇi purīṇāṃ pūrṇasaṃpadām / babhūvurlokapālasya lokapālādhkāśriyaḥ // kavk_5.13 //

yajvānaḥ kīrtitilakāstasya puṇyavibhūṣaṇāḥ / yajñadhūmalatābhaṅgairbabhurlolālakāḥ śriyaḥ // kavk_5.14 //

tasya saṃpatkumudinīvikāsena sadoditaḥ / abhūnmantrī mahācandraścadraloka ivojjvalaḥ // kavk_5.15 //

yena niścalalakṣyeṇa prabhoḥ prajñāpatākayā / rājyābdhikarṇadhāreṇa pāramuttaritaṃ yaśaḥ // kavk_5.16 //

mahīdharābhidhaścāsau babhūvāmātyakuñjaraḥ / bhūmibhārasahastasya diṅgāga iva pañcamah // kavk_5.17 //

mantraṇābhinnamantrasya yasya nītibṛhaspateḥ / tyājitāḥ pratisāmantāḥ śauryaṃ viṣamivāhayaḥ // kavk_5.18 //

tenāmātyena sa nṛpaḥ sa ca rājñā vibhūṣitaḥ / guṇaḥ satpuruṣeṇeva guṇeneva ca sajjanaḥ // kavk_5.19 //

kṛtajñaḥ saralaḥ svāmī sadbhṛtyo bhaktinirbharaḥ / sukṛtaprabhaveṇaiva bhāgyayogena labhyate // kavk_5.20 //

iyameva cirabhrāntiviśrāntiḥ sarvasaṃpadām / yadguṇajñatayā vetti svāmisatpuruṣāntaram // kavk_5.21 //

tau kadaciddadṛśatuḥ svapnamanye ca mantriṇah / kṣayo yasya phalaṃ dānavyasanena mahīpateḥ // kavk_5.22 //

tau dṛṣṭvā durnimittāni prādurbhūtāni śaṅkitau / vyagrao babhūvaturnityaṃ śāntisvastikakarmasu // kavk_5.23 //

nimittadarśanodvignāstapivanagatā api / viśvāmitraprabhṛtayaḥ svāmītyūcurmaharṣayaḥ // kavk_5.24 //

atrāṇtare brahmabandhuḥ prāgjanmabrahmarākṣasaḥ / raudrākṣo nāma mātsaryakrauryadaurjanyaduḥsahaḥ // kavk_5.25 //

śrutvā dānodbhavām kīrtiṃ rājñaḥ sarvaguṇojjvalām / nirguṇaḥ sa guṇadveṣi saṃtaptaḥ samacintayat // kavk_5.26 //

aho batāsya nṛpatergīyate gagane yaśaḥ / aniśaṃ siddhagandharvagīrvāṇalalanāgaṇaiḥ // kavk_5.27 //

sadā viśanti me karṇe tadguṇastutisūcayaḥ / kiṃ karomi prakṛtyaiva sahe nānyaguṇonnatim // kavk_5.28 //

tadgatvā dānaśīlasya tasya dānārjitaṃ yaśaḥ / karomyeṣa śiroyācñāpratiṣedhena khaṇḍitam // kavk_5.29 //

yaśastyājyate dānotthaṃ śiraścenna pradāsyati / atha dāsyati vidveṣapraśāntirme bhaviṣyati // kavk_5.30 //

iti saṃcintya suciraṃ sa kauryakaṭhinaḥ śaṭhaḥ / gandhamādanapādāṇtavāsī bhadraśilāṃ yayau // kavk_5.31 //

indrajālaprayogajñaḥ sa kṛtvā praśamocitam / veṣaṃ kaluṣasaṃkalpaḥ purīṃ prāpa mahīpateḥ // kavk_5.32 //

asmin bhavavane nityaṃ guṇadoṣasamākule / kalpavṛkṣāḥ prajāyante jāyante ca viṣadrumāḥ // kavk_5.33 //

aśeṣanāśapiśunairghorasaṃtrāsakāribhiḥ / durnimittairiva khalaiḥ khedaḥ kasya na dīyate // kavk_5.34 //

guṇidveṣaḥ prakṛtyaiva prakāśaparipanthinaḥ / doṣaāśrayasya ko bhedaḥ khalasya timirasya ca // kavk_5.35 //

svacchandaghātī sādhūnāṃ vidveṣaviṣaduḥsahaḥ / dīrghapakṣaḥ khalavyālakarālaḥ kena nirmitaḥ // kavk_5.36 //

tasmin praviṣṭe nagaraṃ rūpiṇī puradevatā / uvācābhyetya bhūpālaṃ saṃtrāsataralekṣaṇā // kavk_5.37 //

śiroyācaka eṣa tvāṃ brahmabandhurupāgataḥ / vadhyo 'sau jīvitocchedī jagato jīvitasya te // kavk_5.38 //

niruddho nagaradvāri sa mayā malināśayaḥ / mama taddarśanatrastaṃ dhṛtiṃ na labhate manaḥ // kavk_5.39 //

iti bruvāṇāṃ bhūpālaḥ provāca puradevatām / arthisaṃrodhasaṃjātalajjayā namitānanaḥ // kavk_5.40 //

devi yācñābhiyāto 'sau praviśatvanivāritaḥ / dirghocchvāsaṃ sahe nāhamāśāvaiphalyamarthinaḥ // kavk_5.41 //

yācñā praṇayināmarthe puṇyaprāptastanuvyayaḥ / yugasaṃkhyāmapi sthitvā vipadyante hi dehinaḥ // kavk_5.42 //

etadeva sujātānāṃ pūjyaṃ jagati jīvitam / yadeṣāmagrato yāti nārthī bhagnamanorathah // kavk_5.43 //

kriyatāmānukūlyaṃ me bhavatyā kuśalocitam / āśāvighāte saṃtāpastasya tūrṇaṃ nivāratām // kavk_5.44 //

iti bhūmibhṛtaḥ śrutvā vaco niścalaniścayam / jagāmādarśanaṃ devī cintāsaṃtāpamānasā // kavk_5.45 //

athāyayau sa kuṭilaḥ khalaḥ krakacaceṣṭitaḥ / dāruṇaḥ saralasyaiva cchedāya svayamudyataḥ // kavk_5.46 //

tasminnṛpagṛhaṃ prāpte vivṛtadvāramarthinām / bhūrbhūpatikṣayabhayāccakampe sadharādharā // kavk_5.47 //

narendracandramāsādya sa rāhurica durmukhaḥ / samabhyadhādvidhāya prāgaśivārthāmivāśiṣam // kavk_5.48 //

svasti rājan dvijanmā hi vijane siddhisādhakaḥ / prātastvāmīpsitaprāptyai sarvārthisurapādapam // kavk_5.49 //

dṛṣṭirvṛṣṭirivāmṛtasya mahatī saujanyamitraṃ manaḥ kṣāntiḥ krodharajaḥpramārjanadī duḥkhārtamātā matiḥ / lakṣmīrdānajalābhiṣekavimalā satyopayujktaṃ vacaḥ nityaṃ yasya sa eka eva hi bhavān jāto jagadbāndhavaḥ // kavk_5.50 //

siddhaye kathitaṃ kaiściccakravartiśiro mama / dīyatāṃ ta tvadanyo vā dātuṃ śaknoti kaḥ parah // kavk_5.51 //

santi spaṣṭārthadāścintāmaṇikalpadrumādayaḥ / durlabhārthapradātāro viralāstu bhavadvidhāḥ // kavk_5.52 //

ityukte tena nṛpatirniṣkampavipulāśayaḥ / arthisaṃdarśanānandanirbharastamabhāṣata // kavk_5.53 //

dhanyo 'haṃ yasya me brahmannarthināmarthasiddhaye / nirvikalpopakaraṇaṃ vyayaṃ yāti sujīvitam // kavk_5.54 //

kadā prāṇāḥ parārthe me prayāntīti manorathaḥ / kimetāni na puṇyāni prārthyante te yadi tvayā // kavk_5.55 //

āhopakaraṇasiddhyai ślāghyaṃ me gṛhyatāṃ śiraḥ / tattadeva sthiraṃ loke yadyadarthisamarpitam // kavk_5.56 //

ityukte harṣayuktena bhūbhujā sattvaśālinā / tamūcaturmahāmātyau mahācandramahīdharau // kavk_5.57 //

nijajīvitarakṣaiva dharmaste prathamaḥ prabho / tvayi jīvati jīvanti sarve jagati jantavaḥ // kavk_5.58 //

na dātumarhasi śiraḥ sarvādhāraṃ hi te vapuḥ / dīyatāṃ brāhmaṇāyāsmai hemaratnamayaṃ śiraḥ // kavk_5.59 //

sarvārthairarthisārthānāṃ pūryante yairmanorathāḥ / teṣāṃ saṃrakṣaṇenaiva sarvaṃ bhavati rakṣitam // kavk_5.60 //

saṃkalpo 'yaṃ dvijasyāsya krūraḥ kaluṣacetasaḥ / mūlacchedopajīvyo hi na kalpatarurarthinām // kavk_5.61 //

hemaratnaśiraḥ prāpya yātveṣa śirasāsya kim / cintāmaṇirviniṣprekṣyo bhujyate na bubhukṣitaiḥ // kavk_5.62 //

ityukte mantrimukhyābhyām hemaratnamayaṃ śiraḥ / siddho naivopayogyaṃ tanmameti brāhmaṇo 'bravīt // kavk_5.63 //

athonmumoca nṛpatirmukuṭaṃ mauktikāṃṣubhiḥ / śrirovirahaduḥkhena sāśrudhāramivābhitaḥ // kavk_5.64 //

mukuṭāni kṣaṇe tasminnipetuḥ puravāsinām / digdāhonmukhatulyābhirulkābhiḥ saha bhūtale // kavk_5.65 //

rājñā pradāne śirasaḥ sarvathā parikalpite / tau cakratustanutyāgaṃ mantriṇau draṣṭumakṣamau // kavk_5.66 //

ratnagarbhamathodyānaṃ praviśya pṛthivīpatiḥ / utphullacampakasyādhaḥ śiraśchettuṃ samudyayau // kavk_5.67 //

udyānadevatā dṛṣṭvā taṃ śiraśchettumudyatam / mā kṛthāḥ sāhasaṃ rājannityuvāca śucākulā // kavk_5.68 //

kampamānāḥ pralāpinyastaṃ mattālukulasvanaiḥ / nyavārayannavalatā lolapallavapāṇibhiḥ // kavk_5.69 //

so 'pi niścalasaṃkalpaḥ prasādyodyānadevatām / vimalāṃ bodhimālambya babhūva praṇidhānavān // kavk_5.70 //

asmin ratnamayodyāne puṇyarāśisamunnatam / stūpamastu praśāstustu sattvasaṃtāraṇocitam // kavk_5.71 //

yatkiṃcidarjitaṃ puṇyaṃ saṃkalpena mayāmunā / bhavantu tena saṃsāre niḥsaṃsārāḥ śarīriṇaḥ // kavk_5.72 //

dhyātveti campakataroḥ śākhāyāṃ nṛpatiḥ śiraḥ / baddhvā kacakalāpena chittvā prādāddvijanmane // kavk_5.73 //

atha narapate sattvotsāhasphuṭapraṇidhānataḥ kimapi vimalaiḥ puṇyālokairdigantavisāribhiḥ / vigalitamahāmohaughāntaḥ śritaḥ parinirvṛtiṃ praviratabhavābhyāsāyāsaḥ kṣaṇādabahvajjanah // kavk_5.74 //

iti prāgjanmavṛttāntakathayā bhagavān jinaḥ / bhikṣūṇām vidadhe śuddhadānasaddharmadeśanām // kavk_5.75 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ candraprabhāvadānaṃ nāma pañcamaḥ pallavaḥ //

6. badaradvīpayātrāvadānam /

dānodyatānām pṛthuvīryabhājāṃ śuddhātmanāṃ sattvamahodadhīnām / aho mahotsāhavatām parārthe bhavantyacintyāni samāhitāni // kavk_6.1 //

harmyārohaṇahelayā yadacalāḥ svabhraiḥ sahābhraṃlihā yadvā goṣpadalīlayā jalabharakṣobhoddhatāh sindhavaḥ / laṅghyante bhavanasthalīkalanayā ye cāṭavīnāṃ taṭās tadvīryasya mahātmanām vilasataḥ sattvorjitaṃ sphūrjitam // kavk_6.2 //

purā hi bhagavān buddhaḥ śrāvastyāṃ puravāsināṃ / upadeśaprakāśena jahārājñānajaṃ tamaḥ // kavk_6.3 //

bhikṣusaṃghaiḥ parivṝtaḥ sa kadācidvaṇigjanaiḥ / kṛtānuyātro magadhāt svayaṃ cārikayā yayau // kavk_6.4 //

mahārthasārthānugataṃ vrajantaṃ vanavartmanā / taṃ dṛṣṭvā taskaragaṇaḥ sālāṭavyāmacintayat // kavk_6.5 //

eṣa prayātu bahgavān puraḥ sattvahite rataḥ / paścāt sārthaṃ grahīṣyāmaḥ pūrṇaṃ draviṇarāśibhiḥ // kavk_6.6 //

bhagavānatha sarvajñasteṣāṃ jñātvā samīhitam / kimetaditi tānūce nirvikārasmitānanaḥ // kavk_6.7 //

te tamūcuḥ parityajya krauryaṃ madhurayā girā / tatprasādasmitālokairvinaṣṭatimirā iva // kavk_6.8 //

bhagavan jīvikāsmākaṃ nindyeyaṃ karmanirmitā / na bhṛtirna kṛṣirnānyarakṣaṇaṃ na pratigrahah // kavk_6.9 //

sahajaṃ krauryamasmākaṃ nisargakaluṣātmanām / kriyate kiṃ svabhāvasya deva tīkṣṇā hi karṇikā // kavk_6.10 //

tasmānna vṛttilopo naḥ kartumarhasi gamyatām / yāte tu tvayi sārthasya vayaṃ sarvārthahāriṇah // kavk_6.11 //

iti teṣāṃ vacaḥ śrutvā karuṇāpūrṇamānasaḥ / dolālolāyitamatirbabhūva bahgavān kṣaṇam // kavk_6.12 //

tataḥ sārthadhanaṃ sarvaṃ parisaṃkhyāya tatsamam / sa dadau cauracakrāya tatkṣaṇāptanidhānataḥ // kavk_6.13 //

tadvidhena krameṇaiva punaḥ pathi gatāgataiḥ / ṣaṭkṛtvaḥ pradadau tebhyaḥ so 'rthaṃ sārthasya muktaye // kavk_6.14 //

punaścopagate tasmin vartmanā tena sānuge / babhūva buddhiścaorāṇāṃ tadbhojananimantraṇe // kavk_6.15 //

dṛśā diśanti vaimalyaṃ śubhaṃ saṃbhāṣaṇena ca / vrajanti saṃgamābhyāsaiḥ santaḥ sanmārgasetutām // kavk_6.16 //

tatrātiryagdṛśā sarvaṃ sarvākuśalasaṃkṣayāt / teṣāṃ samāhitaṃ śuddhaṃ vidadhe bhagavān jinah // kavk_6.17 //

yeṣāṃ saṃgrahavastūni vatvāri niyatātmanām / arthacaryā samānārthabḥāvastyāgaḥ priyaṃ vacaḥ // kavk_6.18 //

yeṣāṃ brahmavihārāśca catvāraḥ sattvaśālinām / karuṇā muditopekṣā maitrī ceti parigrahaḥ // kavk_6.19 //

yeṣāṃ kuśalamūlāni saktāni trīṇi cetasi / alobhaścāparidveṣo 'pyamohaśca mahātmanām // kavk_6.20 //

dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñājuṣāṃ sadā / upāyapraṇidhijñānabalairāśritacetasām // kavk_6.21 //

paritrāṇaikavīrāṇāṃ sadaivādvayavādinām / vidyātrayapradīptānāṃ caturvaimalyaśālinām // kavk_6.22 //

pañcaskandhavumiktānāṃ ṣaḍayatanabhedinām / saptabodhyaṅgayuktānāmaryāṣṭāṅgopadeśinām // kavk_6.23 //

navasaṃyogahīnānām teṣāṃ daśabalātmanām / kiṃ vastvaviditaṃ loke jinānāṃ janaceṣṭitam // kavk_6.24 //

tatasteṣvatikāruṇyāccaraṇālīnamūrdhasu / tathetyuvāca bhagavāṃstadbhojyopanimantraṇe // kavk_6.25 //

taistatsaṃdarśanakṣīṇakilbiṣaiḥ samamarpitam / bhikṣusṃghairvṛto bhojyaṃ vidhivat sarvamādade // kavk_6.26 //

tatastatpraṇidhānena jñānālokaśalākayā / te samunmīlitadṛśaḥ prakāśaṃ dadṛśuḥ padam // kavk_6.27 //

te sadyastīvravairāgyaparipakkāḥ prasādinaḥ / pravrajyāyogamāsajya jagmurjagati pūjyatām // kavk_6.28 //

tatteṣāṃ kuśalaṃ dṛṣṭvā sahasopanataṃ puraḥ / babhāṣe bhagavān pṛṣṭaḥ kimetaditi bhikṣubhiḥ // kavk_6.29 //

etairyamāyaṃ saṃbandhaḥ sārtharakṣaṇaniṣkrayaiḥ / dvīpayātrāgatasyāsīdanyasminnapi janmani // kavk_6.30 //

asti vistīrṇamārgasya svargavargāvadhirvidheḥ / purī vārāṇasī nāma kauśalotkarṣaharṣabhūḥ // kavk_6.31 //

yasyāmamalakallolavāhinī suravāhinī / sadā dayeva hṛdayaṃ prasādayati dehinām // kavk_6.32 //

ahiṃseva satām sevyā vidyeva viduṣāṃ matā / kṣameva sarvabhūtānāṃ yā viśrambhasukhasthitiḥ // kavk_6.33 //

brahmakalpe nṛpe tasyā vikasatkamalāśraye / brahmadattābhidhe lokaṃ trailokyamiva rakṣati // kavk_6.34 //

priyasenābhidhāno 'bhūt tatra vaiśravaṇopamaḥ / sārthavāho 'rthasārthānām sthānamabdhirivāmbhasāṃ // kavk_6.35 //

tasyāsīt supriyo nāma saujanyanilayaḥ sutaḥ / prayayau yaṃ samāśritya guṇasārthaḥ kṛtārthatām // kavk_6.36 //

dānaśīlakṣamāvīryadhyānaprajñāsamanvitah / dhātrā vilobhavāyaiva yaḥ kṛtaḥ sukṛtaśriyaḥ // kavk_6.37 //

taṃ sarvavidyāḥ viśadāḥ kalāśca vipulāśayam / viviśuḥ sarasodārā mahodadhimivāpagāḥ // kavk_6.38 //

guṇālaṃkṛtacāritraṃ lakṣaṇālaṃkṛtākṛtim / puruṣottamalubdheva yaṃ ślāghyaṃ śrīraśiśriyat // kavk_6.39 //

kālena sukṛtakrītaṃ pitari tridivaṃ gate / cakre skandhataṭe tasya vyavahārabharaḥ sthitim // kavk_6.40 //

so 'cintayadiyaṃ lakṣmīrvipulātmakramāgatā / tathāpi manye paryāptā na sarvārthimanorathe // kavk_6.41 //

kiṃ tayā sumahatyāpi śriyā satpuruṣasthayā / pūrvāgatārthiubhukteva yā śeṣārthiṣu niṣphalā // kavk_6.42 //

ratnākarasya vaipulyaṃ niṣphalaṃ vedhasā kṛtam / adyāpi pūrito yena naiko 'pyarthī sa vāḍavaḥ // kavk_6.43 //

athavā pṛthusaṃkalpaḥ kenārthī paripūryate / jagāmābdhiragastyasya culukācamanīyatām // kavk_6.44 //

kiṃ karomyatitāpo 'yaṃ śrīrekā bahavi 'rthinaḥ / na tadāsādyate vittaṃ yat sarvārthibharakṣamam // kavk_6.45 //

pañca ṣaṭ pūritā evaṃ nānye śrīkaustukādibhiḥ / itivādyāpi tapto 'ntarjvaladaurvānalo 'mbudhiḥ // kavk_6.46 //

tasmāt karomi yatnena niṃsaṃkhyadraviṇārjanam / na sahe duḥkhaniḥśvāsaṃ vimukhasya mukhe 'rthinaḥ // kavk_6.47 //

iti saṃcintya sa ciraṃ sārthena mahatā vṛtaḥ / ratnadvīpapuraṃ gatvā vidadhe ratnasaṃgraham // kavk_6.48 //

tataḥ pratīpamāyāntaṃ kṛtārthaṃ taṃ vanecarāḥ / sārthārtharaṇonmuktā dadṛśurdasyavaḥ pathi // kavk_6.49 //

sārthārthaharaṇe dṛṣṭvā sa teṣāṃ sāhasodyamam / nijasaravsvadānena saṃrarakṣānuyānim // kavk_6.50 //

punaḥ krameṇa tenaiva ratnadvīpagatāgatiḥ / sārthatrāṇāya caurāṇāṃ ṣaṭkṛtvaḥ pradadau dhanam // kavk_6.51 //

tathaiva tvāṃ puṇyavipanvānisaṃprāptastathaiva tān (?) / dadarśa caurān sārthārthaharaṇe adhikādarān // kavk_6.52 //

so 'cintayadaho vittairmahadbhiḥ paripūritāḥ / mayaite na nivartante parārthaharaṇodyamāt // kavk_6.53 //

jagat saṃpūrayāmyarthairiyuktvāpi mayāsakṛt / aho nu dasyavo naite varākāḥ paripūritāḥ // kavk_6.54 //

acitotsāhahīnasya vyāhatottaravādinaḥ / vikatthanapratijñasya dhiṅme janma kujanmanaḥ // kavk_6.55 //

iti cintayatastasya taptasyānuśayāgninā / vijane prayayau rātriḥ saṃvatsaraśatopamā // kavk_6.56 //

taṃ śokapaṅkasaṃmagnaṃ gajendramiva niścalam / dīrghocchvāsaṃ maheśākhyā svapne provāca devatā // kavk_6.57 //

sumate mā kṛthāḥ śokaṃ śarīrocchoṣaṇaṃ vṛthā / satsaṃkalpābhirūḍhasya bhaviṣyati tavepsitam // kavk_6.58 //

na tadasti jagatyasmin svapnasaṃkalpadurlabham / yanna sidhyati yatnena dhīrāṇāṃ vyavasāyinām // kavk_6.59 //

sā kāpyanupamā śaktirekasyāpi dvijanmanaḥ / yadājñāspanditenaiva vindhyaḥ kṣmāsamatām yayau // kavk_6.60 //

viṣamaṃ samatāṃ yāti dūramāyāti cāntikam / salilaṃ sthalatāmeti kāryakāle mahātmanām // kavk_6.61 //

parārtho 'yaṃ tavārambhaḥ phalatyeva na saṃśayam / na bhavanti visaṃvādasaṃdigdhāḥ sattvavṛttayaḥ // kavk_6.62 //

ratnāni badaradvīpe santi tridaśasevite / yeṣāmekaprabhāvo 'pi trijagatpūraṇakṣamaḥ // kavk_6.63 //

martyabhūmimatikramya sā hi bhūmirmahīyasī / āsādyate puṇyamayī nāsattvairnākṛtātmabhiḥ // kavk_6.64 //

viṣādastyajyatām putra sthirā buddhirvidhīyatām / badaradvīpayātrāyāmutsāhaḥ parigṛhyatām // kavk_6.65 //

śrūyatāmeṣa tatprāptyau diṅbhātrānukramakramaḥ / sphītasattvaprabhāvastvaṃ saṃsārottaraṇakṣamah // kavk_6.66 //

asti paścimadigbhāge samullaṅghya mahīyasām / śatāni sapta dvīpānāṃ tathā sapta mahācalān // kavk_6.67 //

saptāpatāścānulomapratilomābhidho 'mbudhiḥ / anukūlānilairyasmin pāramāpnoti puṇyavān // kavk_6.68 //

tatastattulyanāmādrirvātaistimiramihakṛt / yatrākṣṇordiśati svāsthyamamoghākhyā mahauṣadhiḥ // kavk_6.69 //

athāvartābhidho 'mbhodhirvairambhairyatra vāyubhiḥ / majjanonmajjanairjantuḥ saptāvarteṣu tāryate // kavk_6.70 //

āvartākhyastataḥ śailaḥ śaṅkhanābho niśācarah / ghoraḥ prāṇaharo yatra tridaśatrāsakṛt sthitaḥ // kavk_6.71 //

kṛṣṇasarpāvṛtā yatra śankhanābhirmahauṣadhiḥ / trāyate puṇyasaṃpannaṃ netre śirasi cārpitā // kavk_6.72 //

atha nīlodanāmābdhī raktākṣo yatra rākṣasaḥ / makaryābhibhūtāṃ buddhavidyāvidvān vaśe (?) // kavk_6.73 //

atha nīlodanāmādrirnīlagrīvaḥ kṣapācaraḥ / pratīptanetro yatrāste rakṣasāṃ pañcabhiḥ śataiḥ // kavk_6.74 //

tatraoṣadhimamoghākhyām rakṣatyāśīviṣaḥ sadā / dṛṣṭiniḥ śvāsasaṃsparśadaṃṣṭrotsṛjadviṣānalaḥ // kavk_6.75 //

upoṣadhavratavatā maitreṇa karuṇātmanā / labhyate sā samutsārya kṛṣṇasarpaṃ mahauṣadhiḥ // kavk_6.76 //

taṃ rakṣaḥśakaṭaṃ śailaṃ niṣphalaślakṣṇakandaram / tāmajjane śikhāyāṃ ca kṛtvā tarati puṇyavān // kavk_6.77 //

atha vairambhanāmādriḥ pāre yasyottarā taṭe / ghorā tāmrāṭavī nāma mahāśālavanāntarā // kavk_6.78 //

mahānajagarastatra tāmrākṣo nāma duḥsahaḥ / āsta yasyogragandhena vāyunaiva na jīvyate // kavk_6.79 //

ṣaṇmāsān svapato yasya lālā vyāpnoti yojanam / kṣutsaṃtaptasya ṣaṇmāsānalpībhavati jāgrataḥ // kavk_6.80 //

veṇugulmaśilābaddhāṃ guhāmutpāṭya medinīm / prāyauṣadhīṃ divārātraṃ jvalantīmañjanocitām // kavk_6.81 //

tasmādajagarād ghorādanyato vā mahaujasaḥ / avairākhyāṃ buddhavidyāṃ japato na bhavedbhayam // kavk_6.82 //

tataḥ sapta mahāśailā veṇukaṇṭakasaṃkaṭāḥ / tāmrapaṭāṅkapādena tīryante vīryaśālinā // kavk_6.83 //

tataśca śālmalīvanaṃ sapta kṣārataraṅgiṇīḥ / uttīryāsādyate prāṅgustriśaṅkurnāma parvataḥ // kavk_6.84 //

tatra triśaṅkavo nāma kaṇṭakā vajrabhedinaḥ / pādayorna viśantyeva tāmrapaṭṭāvanaddhayoḥ // kavk_6.85 //

triśankurnāma taṭinī tatrāyaḥśaṅkuparvataḥ / upaskīlanadī tatra tato dvidhā dvidhā sarit // kavk_6.86 //

athāṣṭādaśavakrākhyaḥ parvato niravagrahaḥ / tattulyasaṃjñātha nadī ślakṣṇi nāma giristataḥ // kavk_6.87 //

athādridhūmanetrākhyo dhūmanirdigdhadiktaṭaḥ / dṛṣṭisparśaviṣairvyāptaḥ krūrāśīviṣamaṇḍalaiḥ // kavk_6.88 //

tanmūrdhni palvalasyāntaḥ śilābaddhā mahāguhā / jyotīraso maṇiryasyāṃ jīvanī ca mahauṣadhiḥ // kavk_6.89 //

bhittvā guhām tadabhyakraśiraḥpādakarodaraḥ / vajra-mantrabalopetaḥ krūrasarpairna bādhyate // kavk_6.90 //

athograsattvasaṃkīrṇāḥ saptāśīviṣaparvatāḥ / nadyaśca tadvidhā yāsāmapāravārisaṃpadaḥ // kavk_6.91 //

etaduttīrya nikhilaṃ puṇyaiḥ parahitodyataḥ / ārohati sudhāśailaṃ śṛṅgairāliṅgitāmbaram // kavk_6.92 //

tatastasyāpare pārśve kalpavṛkṣopaśobhitam / puraṃ rohitakaṃ nāma dṛśyate svargasaṃnibham // kavk_6.93 //

asti tatra magho nāma maghavāniva viśrutaḥ / sārthavāho mahāsattvaḥ sarvasattvahite rataḥ // kavk_6.94 //

badaradvīpayātrāyāmudyatasyānavadyadhīḥ / mārgopadeśaṃ deśajñaḥ sa te sarvaṃ kariṣyati // kavk_6.95 //

ityuktvotsāhya bahuśaḥ śubhadrairiva supriyam / vacobhiricitairdevī sahasāntaradhīyata // kavk_6.96 //

prabuddhaḥ supriyaḥ sarvaṃ tattatheti vicintayan / pratasthe sattvamāruhya nijotsāhapuraḥsaraḥ // kavk_6.97 //

sa vrajan vinitāyāsastena nirdiṣṭavartmanā / puṇyairdvādaśabhirvarṣaiḥ prāpa rphitakaṃ puram // kavk_6.98 //

atrāntare karmayogāt tatra sārthapatirmaghaḥ / vyādhinā duścikitsyena babhūvāsvasthavigrahaḥ // kavk_6.99 //

alabdhāntaḥpraveśo 'tha gṛhe rājagṛhopame / tasya vyalambata dvāraṃ supriyaḥ kāryasiddhaye // kavk_6.100 //

tato vaidyāpadeśena sa praveśamavāptavān / upayogakathāprajñā na kasyādarabhūmayaḥ // kavk_6.101 //

āyurvedavidhānajñaḥ sa tasyāriṣṭalakṣaṇaiḥ / ṣaṇmāsaśeṣamevāyurjñātvā cintāntaro 'bhavat // kavk_6.102 //

tasya priyahitaprāyo bhaiṣajyaparicaryayā / atyalpenaiva kālena supriyaḥ priyatāṃ yayau // kavk_6.103 //

bhaiṣajyayuktistatprītyā tasya vallabhatāṃ yayau / priyopanītaṃ yatkiṃ cit tatsarvaṃ manasaḥ priyam // kavk_6.104 //

priyopacāraistasyātha vyādhirādrāvamāyayau / ādhiḥ śāmyati satsaṅgāt tao vyādhirviśīryate // kavk_6.105 //

tataḥ saṃjātaviśrambhaḥ supriyaḥ praṇayānmagham / cakre viditavṛttāntaṃ paścānnijakathākṣaṇe // kavk_6.106 //

badaradvīpayātrāyāṃ tasyotsāhaṃ mahātmanah / parārthe niścalaṃ jñātvā tamūce vismayānmaghaḥ // kavk_6.107 //

aho batāsmin saṃsāre viḥsāre sārarūpiṇaḥ / jāyante maṇayaḥ kecit paracintāparāyaṇāḥ // kavk_6.108 //

navaṃ vayaḥ priyā mūrtiḥ parārthapravaṇaṃ manaḥ / puṇyocitastathaivāyaṃ sthāne guṇasamāgamaḥ // kavk_6.109 //

iyatīṃ bhūmimullaṅghya parārthe tvamupāgataḥ / karomi tava sāhāyyaṃ kiṃ tvahaṃ bhṛśamāturaḥ // kavk_6.110 //

nibaddhāvadhayaḥ prāṇāḥ prayāntyeva śarīriṇām / te vrajantu mamānte 'pi tvatsamāhitahetutām // kavk_6.111 //

evameva vyayo yastu vyayaḥ sa parigaṇyate / parārthe jīvitasyāpi vyayo lābhaśataiḥ samaḥ // kavk_6.112 //

na mayā badaradvīpaṃ dṛṣṭaṃ kiṃ tu śrutaṃ mayā / mahābdhau diskamuddeśaṃ taistairjānāmi lakṣaṇaiḥ // kavk_6.113 //

ityuktvā bhūpatiṃ suhṛdbandhuvākye 'pyanādaraḥ / sa maṅgalapravahaṇaṃ supriyeṇa sahādadhe // kavk_6.114 //

tataḥ pravahaṇārūḍhau tau yojanśatānyapi / pavanasyānulomyena jagmaturvipulāśayau // kavk_6.115 //

sthāne sthāne jalaṃ dṛṣṭvā nānāvarṇaṃ mahodadheḥ / kimetaditi prapaccha supriyaḥ kautukānmagham // kavk_6.116 //

jale lohācalāḥ pañca santyasya payasāṃ nidheḥ / tāmrarūpyamayāścānye hemaratnamayāḥ pare // kavk_6.117 //

teṣāṃ chāyāviśeṣeṇa nānāvarṇaḥ pade pade / dṛśyate 'bdhirayaṃ dīptaḥ prāptāntarodgatauṣadhiḥ // kavk_6.118 //

ityuktvā vyādhinākrāntaḥ prāptakālāvadhirmaghaḥ / prāṇānmumoca satkītivinyastasthirajīvitaḥ // kavk_6.119 //

vajralepādapi dṛḍhaṃ yathā sattvaṃ mahātmanām / tathā yadi bhadedāyuḥ kimasādhyaṃ bhave bahvet // kavk_6.120 //

kūlāvāptapravahaṇah supriyastadviyogajam / śucaṃ saṃstabhya vidadhe suhṝdastanusatkriyām // kavk_6.121 //

etadevonnataṃ lakṣma sattvotsāhamahātmanām / vicchinnālambane kāle yatkartavyadṛḍhaṃ manaḥ // kavk_6.122 //

punaḥ pravahaṇārūḍhaḥ sa samuttīrya vāridhim / ratnaparvatapārśvena viveśa vikaṭāṭavīm // kavk_6.123 //

na viyogairna codvegairnābhiyogairdviṣāmapi / na rogaiḥ kleśabhogairvā hīyate mahatāṃ matiḥ // kavk_6.124 //

sa tatrākrāntagaganaṃ niruddhāśeṣadiktaṭam / durārohaṃ dadarśāgre mūrtaṃ vighnamivācalam // kavk_6.125 //

upāyahīnastaṃ dṛṣṭvā giriṃ mūrkhamivoddhatam / adhaḥ pallavaśayyāyām suptaḥ so 'cintayat kṣasṇam // kavk_6.126 //

aho bata kiyān kālaḥ prayātaḥ prasthitasya me / badaradvīpanāmāpi na nāma śrūyate kkacit // kavk_6.127 //

vyavasāyasahāyo me yo 'bhūtpuṇyapaṇaiḥ param / bhagnaplava ivākāle so 'pi karmormiviplavaiḥ // kavk_6.128 //

naṣṭopāye 'pyupāye 'smin vyavasāyānmahīyasaḥ / na nāma vinivarte 'haṃ siddhirnidhanamastu vā // kavk_6.129 //

tadekaṃ janmayātrāsu pūjyaṃ janma jagatrtraye / yasmin paropakrārāya jāyate jīvitavyayaḥ // kavk_6.130 //

iti cintākulaṃ tatra taṃ jñātvā satyasāgaram / nīlo nāma samabhyetya yakṣaḥ prāhācalāśrayaḥ // kavk_6.131 //

pūrveṇa yojanaṃ gatvā trīṇi śṛṅgāṇi bhūbhṛtaḥ / vetrasopānaniśreṇyā samāruhyātha gamyatām // kavk_6.132 //

iti yakṣopadeśena sa vilaṅghya mahācalam / dadarśāgre samuttuṅgaśrṛṅgaṃ sphaṭīkabhūdharam // kavk_6.133 //

tasminnekaśilāślakṣṇe durgame pakṣiṇāmapi / muhūrtamabhavattasya nirvyāpāro manorathaḥ // kavk_6.134 //

abhyunnatam nirālambaṃ svasaṃkalpamivācalam / sa taṃ vicārya suciraṃ citranyasta ivābhavat // kavk_6.135 //

atha candraprabho nāma yakṣaḥ śailaguhāśayaḥ / abhyetyaḥ sattvasaṃpannaṃ tamabhāṣaṭa vusmitaḥ // kavk_6.136 //

krośamātramito gatvā pūrveṇāpūrvavibhramam / dṛśyate candanavanaṃ bālānilacalallatam // kavk_6.137 //

tatrāste prasarā nāma guhālīnā mahauṣadhiḥ / labhyate deharakṣāyai samuttolya mahāśilām // kavk_6.138 //

tatprabhāvakṛtālokaṃ sopānaiḥ sphaṭikācalam / sahasaiva samāruhya gamyatāmīpsitāptaye // kavk_6.139 //

tatkṣaṇāt kṛtakārtheva sā prayāti mahāuṣadhiḥ / na khedastatkṛte kāryastaḍillolāḥ priyāptayaḥ // kavk_6.140 //

iti yakṣopadiṣṭena vidhānena sa bhūdharam / samutkramya dadarśāgre nagaraṃ hemamandiram // kavk_6.141 //

merūkūṭairivākīrṇaṃ prakāśairiva nirmitam / savāścaryairiva kṛtaṃ tad dṛṣṭvā vismito 'bhavat // kavk_6.142 //

mahāhemakapāṭābhyāṃ ruddhaddhāram vilokya tat / nirjanaṃ vārasaṃcāraṃ vanānte niṣasāda saḥ // kavk_6.143 //

atrāntare dinasyānte vyomānantapathādhvagaḥ / avāpāstācalopāntaṃ pariśrānta ivāṃśumān // kavk_6.144 //

astaṃ gate sahasrāṃśau rajanīramaṇī śanaiḥ / tārāpatimivānveṣṭuṃ prasasārābhisārikā // kavk_6.145 //

atha prakāśavibahvaiḥ sarvāśāpūraṇonmukhaḥ / bodhisattva iva svacchaḥ sudhādīdhitirudyayau // kavk_6.146 //

sphīṭā tamaḥ samūhasya niḥśeṣapraśamocitā / mānasollāsinī jyotsnā sattvavṛttirivābabhau // kavk_6.147 //

tamomohaṃ jahārendurdiśāṃ dinaviyogajam / paropakāre hi paro dūrāroho mahātmanām // kavk_6.148 //

supriyaścandrakiraṇaiḥ pūryamāṇatanuḥ kṣaṇam / nidrāṃ kāryasamudrormikṣobhamudrāmavāptavān // kavk_6.149 //

kṣapāyām kṣīyamāṇāyāṃ guṇadākṣiṇyasādarā / jagāda devatā svapne maheśākhyā sametya tam // kavk_6.150 //

aho bata mahāsattva sattattvābhiniveśinā / parārthe vipulaḥ kleśaḥ kṛtaḥ sukṛtinā tvayā // kavk_6.151 //

alpaśeṣe prayāse 'smin nodvegaṃ kartumarhasi / aparyuṣitasattvānāṃ svādhīnāḥ sarvasiddhayaḥ // kavk_6.152 //

haimaṃ yadetannagaraṃ trīṇi cānyānyataḥ param / santi ratnapurāṇyatra vicitrāṇyuttarottaram // kavk_6.153 //

tebhyo niryānti kinnaryaścataśro 'ṣṭau ca ṣoḍaśa / dvātriṃśacca krameṇaiva tvayā dvāri vighaṭṭite // kavk_6.154 //

jitendriyasya bhavatastatpramādamavedinaḥ / kimanyadacireṇaiv vāñchitāptirbhaviṣyati // kavk_6.155 //

ityuktaḥ sādaraṃ devyā pratibuddho 'tha supriyaḥ / jaghāna nagaradvāraṃ triḥ samabhyetya pāṇinā // kavk_6.156 //

tataścatasraḥ k innaryo niryayustaralekṣaṇāḥ / āścaryatarumañjarya iva līlānilākulāḥ // kavk_6.157 //

mānasillāsakāriṇyo nayanāmṛtavṛṣṭayaḥ / vadanendusamudyotairdivāpi kṛtacandrikāḥ // kavk_6.158 //

tāḥ saṃpūjya smarodāraṃ supriyaṃ priyadarśanāḥ / tasyābhilāṣapraṇayairātithyamiva cakrire // kavk_6.159 //

candrakāntasamāsīnaṃ kṛtāsanaparigrahāḥ / jīvanauṣadhayo jātāḥ smarasyeva savigrahāḥ // kavk_6.160 //

tāstamūcuḥ samunmīladvilāsahasitatviṣaḥ / dadatya iva karpūraṃ premopāyanatām puraḥ // kavk_6.161 //

aho dhanyā vayaṃ yāsāṃ sadguṇālakṛtākṛtiḥ / svayaemvābhigamyo 'pi bhavānadyāgato gṛham // kavk_6.162 //

vidheṣaḥ kasya pīyūṣe candane kasya vāruciḥ / indau mandādaraḥ ko vā sādhuḥ kasya na saṃmataḥ // kavk_6.163 //

strīṇāṃ yadyapi saubhāgyabhaṅgāya praṇayaḥ svayam / kramastvaddarśanenaiva tathāpi mukharīkṛtāḥ // kavk_6.164 //

idaṃ ca kinnarapuraṃ vayaṃ ca praṇayārpitāḥ / ratnaṃ ca saubhāṣaṇikaṃ sādho svādhīnameva te // kavk_6.165 //

iti tāsāṃ vacaḥ śrutvā supriyaḥ praṇayocitam / uvāca sattvadhavalāṃ diśan daśanacandrikām // kavk_6.166 //

bahumānāspadaṃ kasya nedaṃ saṃbhāṣaṇāmṛtam / ātmano 'pyādarasthānam bahvatībhiḥ kṛtādaraḥ // kavk_6.167 //

ślāghyaṃ darśanamevedaṃ tatrāpyayamanugrahaḥ / muktālatāstāpaharāḥ kiṃ punaścandanokṣitāḥ // kavk_6.168 //

evaṃ vidhānām svacchānāmaindavīnāmiva tviṣām / ākṛtīnām samucitā rucirā lokavṛttayaḥ // kavk_6.169 //

aucityacārucaritaṃ prasādaviśadaṃ manah / vātsalyapeśalā vāṇī na kasyādarabhūmayaḥ // kavk_6.170 //

gṛhīto 'smābhirācāraḥ pūjāparikarocitah / ātmārpaṇaṃ kulāntaṃ vaḥ parāyattā hi yoṣitaḥ // kavk_6.171 //

kanyābhāvādapakrāntā yūyaṃ paraparigrahāḥ / viśrambheṇa bhagiṇyo me jananyaḥ snehagauravāt // kavk_6.172 //

paravittaṃ viṣaṃ yeṣāṃ jananyaścānyayoṣitaḥ / parahiṃsātmahiṃsauva pakṣāsteṣāṃ niratyayāḥ // kavk_6.173 //

pauśunyāsatyapāruṣyabhinnavādojjhitaṃ vacaḥ / sadaiva vadane yeṣām teṣām sarvāśiṣā diśaḥ // kavk_6.174 //

abhidhyārahitaṃ ceto vyāpāraparivarjitam / mithyādṛṣṭivihīnaṃ ca yeṣāṃ te satpathaṃ śritāḥ // kavk_6.175 //

daśākuśalamārgebhyo nirgatānāṃ nisargataḥ / ete kuśalavargasya mārgāḥ svarge nirargalāḥ // kavk_6.176 //

dhīreva dhanyaṃ dhanamunnatānāṃ vidyaiva cakṣurvijitendriyāṇām / dayaiva puṇyaṃ puruṣottamānāṃ ātmaiva tīrthaṃ śucimānasānām // kavk_6.177 //

evaṃvidho 'yaṃ guṇasaṃniveśaḥ śīlena vaimalyamupaiti puṃsām / sadratnamuktānikarātiritaṃ śīlaṃ satāmābharaṇaṃ vadanti // kavk_6.178 //

ityuktamākarṇya guṇānurūpaṃ sattvārthinā tena jitendriyeṇa / tuṣṭāstamūcurbhuvi candralokaṃ tāḥ kautukāyaivamukhaiḥ sṛjantyaḥ // kavk_6.179 //

maṇerivānarghaguṇojjvalasya dṛṣṭaiva sādhorucitā ruciste / yayaiva maulau hṛdaye śrutau ca sadbhiḥ sadaivābharaṇīkṛto 'si // kavk_6.180 //

maṇirmahārhaḥ prathitaprabhāvaḥ pragṛhyatāmātmasamastvayāyam / dhvajārpito varṣati yojanānāṃ sahasramevārthisamīhitaṃ yaḥ // kavk_6.181 //

uktveti ratnapravaraṃ taruṇyastasmei dadurmūrtamiva prasādam / ādāya taṃ ca praṇayopacāraṃ so 'pi dvitīyaṃ puramāpa raupyam // kavk_6.182 //

tatrādarāttaddviguṇābhireva sa pūjitah kinnarakāminībhiḥ / krameṇa tenaiva viśuddhabuddhirlebhe maṇiṃ taddviguṇaprabhāvam // kavk_6.183 //

* * * * * * * * * * * * * * * * / * * * * * * * * * * * * * * * * // kavk_6.184 //

prāptaśca taṃ ratnamayaṃ caturthaṃ puraṃ tataḥ sarvapurādhikaści / so 'bhyarthitastaddviguṇābhiragre guṇādhikaḥ kinnarasundarībhiḥ // kavk_6.185 //

tathaiva saddharmakathāprasaṅgaistātoṣitāstena susaṃyatena / utphullanītpaladāmadīrghakaṭākṣavikṣiptakarāstamūcuḥ // kavk_6.186 //

bhrātāsti naḥ kinnararājavaṃśaratnākarendurbadarābhidhānaḥ / tasyāspadaṃ dvīpamidaṃ mahārhaṃ svanāmacihnaṃ prathitaṃ samṛddhyā // kavk_6.187 // ratnaṃ cedam niyamavidhinā poṣadhākhyavratena nyastaṃ bhāsvatkiraṇanikaraṃ puṇyabhājāṃ prayatnāt varṣatyeva sthiraparahitavyāptaye gṛhyatām tat // kavk_6.188 // ityutpāṭyāmarataruphalaṃ sādaraṃ sundarībhiḥ premoddāmapraṇayasubhagaṃ dattamāsādya ratnam / bālāhākhyaṃ vijitapavanaṃ taṃ prakṛṣṭaṃ turaṅgaṃ so 'pyāruhya svanagaramagāllabdhamārgopadeśaḥ // kavk_6.189 //

tasmin kāle vipulakuśalaiḥ svargamārgaṃ prayāte vārāṇasyāṃ viśadayaśasi kṣmāpatau brahmadatte / śrīmān sarvapraṇayiphaladaḥ supriyaḥ pauramukhyair lokatrāṇe vinihitamatirdharmarājye 'bhiṣiktaḥ // kavk_6.190 //

tataḥ śiraḥsnānavidhikrameṇa tatpañcadaśyām dhvajamūrdhni ratnam / sa poṣadhopoṣita eva dhṛtvā cakāra viśvaṃ paripūrṇakāmam // kavk_6.191 //

kṛtvā yātrām parahitaphalāṃ vatsarāṇām śatena sthitvā rājye mahati nikhilaṃ pūrayitvā ca lokam / putraṃ dhṛtvā narapatipade prāpya sarvopaśāntiṃ tattvajño 'sau kimapi paramaṃ brahmabhāvaṃ jagāma // kavk_6.192 //

syurete dasyavaḥ sarve pūrvaṃ ye pūritā mayā / ratnadrīpābhigamane tasmin supriyajanmani // kavk_6.193 //

iti śāstā svavṛttāntakathayā vidadhe vibhuḥ / dānavīryopadeśena bhikṣūṇāmanuśāsanam // kavk_6.194 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ badaradvīpayātrāvadānaṃ nāma ṣaṣṭhaḥ pallavaḥ //

7. muktālatāvadānam /

kuślapraṇidhānaśuddhadhānmāṃ vimalālokavivekabodhakānām / parikīrtanamātrameva yeṣāṃ bhavamohāpahatesta eva dhanyāḥ // kavk_7.1 //

purā parṣatsahasrāṇāṃ nyagrodhopavanasthitiḥ / kapilākhye pure cakre bhagavān dharmadeśanām // kavk_7.2 //

amandānandasaṃdohasyandi candanaśītalam / tasya vāgamṛtaṃ dhanyāḥ kṛtāṅjalipuṭāḥ papuḥ // kavk_7.3 //

rājā śuddhodanastatra dharmaśravaṇasaṃgame / puṇyopadeśasalilairlebhe vaimalyanirvṛtim // kavk_7.4 //

atha tatra mahānāmā śākyarājakulodbhavaḥ / dharmopadeśamākarṇya prātaḥ svagṛhamabravīt // kavk_7.5 //

aho nu bhagavān buddho dharmaḥ saṃghaśca siddhaye / buddhotpādo 'yamasmākaṃ nirvāṇāya mahāphalaḥ // kavk_7.6 //

upadeśaviśeṣāptānirvṛtestasya tadvacaḥ / śrutvā śaśiprabhā patnī praṇayāttamabhāṣataḥ // kavk_7.7 //

anugrāhyā bhagavataḥ puruṣāḥ puṇyabhāginah / nindyāstadupadeśānāmanarhā yoṣito vayam // kavk_7.8 //

iti jāyāvacaḥ śrutvā sa jagāda jagadguroḥ / bhadre bhagavato nāsti bhedaḥ kāruṇyadarśane // kavk_7.9 //

samā sarvatra bhā bhānoḥ samā vṛṣṭiḥ payomucaḥ / samā bhagavato dṛṣṭiḥ sarvasattvānukampinaḥ // kavk_7.10 //

mahāprajāpatervākyādaparāhṇakṣaṇaṃ tapaḥ / śuddhodanaḥ karotyeva rājā bahgavato 'ntike // kavk_7.11 //

iti patyuḥ priyagirā vṛtā śākyāṅganāgaṇaiḥ / yācane tadbhagavatah sā puṇyopavanaṃ yayau // kavk_7.12 //

sā satvakusumaṃ tatra taṃ dadarśa mahāphalam / praśamāmṛtasaṃsiktaṃ karuṇākalpapādapam // kavk_7.13 //

lateva pavanānamrā taṃ dūrāt praṇanāma sā / lobheneva parityakrā cyutakarṇotpalacchalāt // kavk_7.14 //

vilokya kāñcanaruciṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitām / ānandanāmā bhikṣustāmuvāca prahitodyataḥ // kavk_7.15 //

veṣaḥ praśamaśūnyo 'yaṃ mātarmunitapovane / darpotsikto na yuktaste viraktānāmidaṃ padam // kavk_7.16 //

guṇasaṃyamasiktāni mukharābhraṇānyaho / nehāstadgrahaṇaṃ yuktamitīvopadiśanti te // kavk_7.17 //

ityuktā tena sā tanvī vailajyavinatānanā / unmucyābharaṇaṃ sarvaṃ prāḥiṇonnijamadniram // kavk_7.18 //

upaviṣṭeṣu sarveṣu nirdiṣṭakuśalastataḥ / anityataivaṃ bhagavānupadeśaṃ pravakrame // kavk_7.19 //

mahāmohaprabhāvo 'yaṃ yena nityamanityatām / nityatāmiva manyante mūḍhā jagati jantavaḥ // kavk_7.20 //

asatye ramate lokaḥ satyapratyayamohitaḥ / na vetti sarvabhāvānāmabhāvānubhavāṃ sthitim // kavk_7.21 //

kecid vyākaraṇaiḥ pare śrutipathaistarkapravādaiḥ pare kecittantraparigrahairbahuvidhairanyaiḥ kalākauśalaiḥ / saṃsaktāḥ punaruktajanmaśaraṇau yātā sahaiva kṣayaṃ tatrāpyakṣyayalīlayā kṣaṇapadaṃ mugdhaurnibaddhā dhṛtiḥ // kavk_7.22 //

viṣayaviṣamāpāyaḥ kāyaḥ prapañca(ma)yāśayā kharataramarusphārākāro mohabhāvo bhavaḥ / hitabhūmi (?) tathākāryaṃ kāryaṃ vivekināṃ tathā niravadhirayaṃ dṛṣṭvā vyādhiryathā (hi) nivartate // kavk_7.23 //

ityādyanityasaṃskārasaṃyuktaṃ yuktamudyate / dharmopadeśakuśalaṃ vaktuṃ bhagavati svayam // kavk_7.24 //

ekā śākyavadhūstatra rūpasaubhāgyagarvitā / sthitā śauśavatāruṇyasaṃghau vayasi duḥsahe // kavk_7.25 //

muktāhāraṃ stanataṭe lolāpāṅgairmuhurmuhuḥ / āliloke yaśaḥsphārasāraṃ ratipateriva // kavk_7.26 //

hārāvalokinīṃ dṛṣṭvā tāmanekāgrahādasau / acintayādviraktena magatpatnī śaśiprabhā // kavk_7.27 //

iyaṃ dharmopadeśe 'pi capalā hāramīkṣate / bhāvānāṃ na śṛṇotyeva mūḍhā kṣaṇikatāmimām // kavk_7.28 //

svaṃ hāraṃ darśayitvāsyā hārotsāhaṃ harāmyaham / adhikālokanenaiva darpaḥ śāmyati dehinām // kavk_7.29 //

iti saṃcintya sā dāsīṃ rohikākhyāmabhāṣata / rohike gaccha me hāraṃ gṛhāt satvaramāhara // kavk_7.30 //

ityuktā sā tayā tatra pravṛtte dharmasaṃśrave / akālagamanodvignā niḥśvasyācintayat kṣaṇam // kavk_7.31 //

aho batāntarāyo 'yaṃ saṃjātaḥ kuśale mama / nāsmin śrotuṃ labhe dharmaṃ yatparāyattajīvitā // kavk_7.32 //

puṇyasaurabhasaṃbhārāt kīrṇakāruṇyakesarāt / mukhapadmād bhagavato dhanyaḥ prāpnoti vāṅbhadhuḥ // kavk_7.33 //

aho svācchandyavicchedastanubhaṅgaḥ sukhakṣayaḥ / sevā jagati jantūnāṃ duḥkhe duḥkhaparaṃparā // kavk_7.34 //

sevāprayāsasaṃprāptaṃ dhanamānakaṇodayam / tatpamatyuṣṇaniḥśvāsairaho kṛcchreṇa pīyate // kavk_7.35 //

mānaglānirguṇaglānirojaḥpunaśamaḥ śramah / prathamaṃ sevakasyaitat phalamīśvaradarśane // kavk_7.36 //

lauhī bandhanaśṛṅkhalā caraṇayorhelāvamānāvanī svavyāpāraniṣedhanityaniyatī nidrāsukhadrohiṇī / āśāsyasya viśālajālasaraṇiḥ satsaṅgabhogāśaniḥ mugdhānāṃ mṛgatṛṣṭikāmarumahī sevā śarīrakṣayaḥ // kavk_7.37 //

iti saṃcintya suciraṃ sā jagāma tadājñayā / sevāvikrītakāyānāṃ svecchāviharaṇaṃ kutaḥ // kavk_7.38 //

vrajantīṃ tām parapreṣyāṃ kṛpaṇāṃ karuṇākulaḥ / nirīkṣya bahgavān divyacakṣuṣācintayat kṣasṇam // kavk_7.39 //

asmin janmani śeṣo 'syā saṃpūrṇo jīvitāvadhiḥ / iyaṃ varākī saṃsārāduddhartavyā svayaṃ mayā // kavk_7.40 //

atha tām karmayogena vrahantīṃ sahasā pathi // vatsavātsalyavivaśā śṛṅgābhyāmājaghāna gauḥ // kavk_7.41 // sā pradaghyau bhagavataḥ prasādāt tanmayasmṛtiḥ / janmāntarādhivāsena buddhālambanamānasā // kavk_7.42 //

aho karmormibhiḥ śīrṇe saṃsāramakarākare / janmāvarteṣu jantūnāṃ majjanonmajjanakramaḥ // kavk_7.43 //

puṃso lalāṭavipulopalapaṭṭikāsu niḥśarmakarmaghaṭitaprakaṭāṅkaṭaṅkaiḥ / nayastāni janmamaraṇaprasarākṣarāṇi naitāni pāṇiparimārjanayā calanti // kavk_7.44 //

iyaṃ karmāyattā pracuracitravaicitraracanā narāṇāṃ māyūracchadapaṭalatulyā pariṇatiḥ / yayā garbhārambhe kramanipatane vṛddhisamaye kṣaye vā nānyat prābhajata tanulekhācchavirati // kavk_7.45 //

saṃcintyātha puraḥ pravṛttasudaśāsannāvasannasthitiṃ prāptevāsamadāsabhāvakalanāvailakṣyaniḥ spandatām / ādhāya praṇidhānadhāmni dhavale saddharmaśuddhāṃ dhiyaṃ saṃsāre vicikitsya eva malinaṃ tatyāja sā jīvitam // kavk_7.46 //

tataḥ sā siṃhaladvīpe samīpe svargasaṃpadām / candralekheva dugdhābdhau divyadyutirajāyata // kavk_7.47 //

ādhānajanmanastasya muktāvarṣeṃ divaścyute / sābhūnmuktālatā nāma siṃhalādhipateḥ sutā // kavk_7.48 //

sā puṇyamiva lāvaṇyaṃ vahantī vṛddhimāgatā / lebhe vivekenāṅgānāṃ saṃtoṣamiva yaovanam // kavk_7.49 //

tataḥ kadācidvaṇijaḥ śrāvastīpuravāsinaḥ / makarākaramuttīrya siṃhaladvīpamāyayuḥ // kavk_7.50 //

te tatra rātriparyante viśrāntisukhamājaguḥ / dharmārthagāthāsaṃnaddhaprabuddhabuddhabhāṣitam // kavk_7.51 //

tdantaḥpuraharmyasthā śrutvaiva śravaṇāmṛtam / kimetaditi papraccha tānānāyya nṛpātmajā // kavk_7.52 //

te tāmūcuḥ pramuditāmidaṃ buddhasya bḥāṣitam / svabhāvārhaṃ bhagavataḥ sarvasattvānukampinah // kavk_7.53 //

buddhāmidhānaṃ śrutviva pulakālaṃkṛtākṛtiḥ / sā babhūva samudbhūtasaṃvidbhavyānubhāvabhūḥ // kavk_7.54 //

unmubhī sāmayūriva śabdaireva payomucaḥ / ka eṣa bhagavān buddha iti paparcchaḥ tān punaḥ // kavk_7.55 //

tataste nikhilaṃ tasyai śraddhāsaṃvardhitādarāḥ / nyavedayan puṇyamayīṃ bhagavaccaritasthitim // kavk_7.56 //

atha sā tatkathāvāptaprāgjanmakuśalodayā / vijñaptilekhaṃ pradadau teṣāṃ bhagavataḥ kṛte // kavk_7.57 //

kālena sindhumuttīrya saṃrpāptāste nijāṃ pirīm / praṇamyāvedya tadvṛttaṃ dadurlekhaṃ mahātmane // kavk_7.58 //

bhagavānapi sarvajñaḥ pūrvameva vibhāvya tat / muktālatāyāḥ kṛpayā svayaṃ lekhamavācayat // kavk_7.59 //

aho smaraṇameva te kimapi puṇyapaṇyaṃ satāṃ bhavātibahvabhaiṣajaṃ vyasanatāpatṛṣṇāpahat / bhavanmayakathākramopanatasaṃvidāsvādabhūḥ sa eṣa bhagavan mahānamṛtasaṃvibhāgo mama // kavk_7.60 //

iti saṃkṣiptalekhārthaṃ vibhāvya bhagavān svayam / īṣatsmitviṣā sattvaprakāśamadiśaddiśām // kavk_7.61 //

tataścitrakarāśakyāṃ prabhāvairanupūritām / bhagavān prāhiṇot tasyai nyastāṃ svapratimāṃ paṭe // kavk_7.62 //

punaḥ pravahaṇārūḍhā vaṇijaste tadājñayā / avāpya siṃhaladvīpaṃ tasyai paṭamadarśayan // kavk_7.63 //

hemasiṃhāsananyaste paṭe dṛṣṭvā tathāgatam / janastanmayatādhyānādekībhāvamivāyayau // kavk_7.64 //

adhastāllikhitaṃ tasmin puṇyaprāptamadṛśyata / tisraḥ śaraṇyā gatayaḥ pañca śikṣāpadāṇi ca // kavk_7.65 //

sapratītyasamutpādaḥ sānulomaviparyayaḥ / āryāṣṭāṅgastathā mārgaḥ paramāmṛtanirbharaḥ // kavk_7.66 //

svayaṃ bhagavatā vyastaṃ tasyopari subhāṣitam / śobhate bhāvanālīnaṃ bhrājiṣṇu kanakākṣaram // kavk_7.67 //

viṣamaviṣayālolavyālāvalīvalayākulāt taruṇatimirānniṣkramyāsmāt pramohamayādgṛhāt / jananamaraṇakleśāveśapravṛttapṛthivyathā vrajata śaraṇaṃ bauddhaṃ dharmaṃ na cātra bhavādbhayam // kavk_7.68 //

jinapratikṛtiṃ puṇyām paśyantī pārthivātmajā / anādikālopacitāṃ mumocājñānavāsanām // kavk_7.69 //

prāṃśuṃ kavata(?) kāñcanakāntakāyaṃ suskandhamājānubhujābhirāmam / dhyānāvadhānārthanimīlitākṣaṃ lāvaṇyadhārāyitatuṅganāsam // kavk_7.70 //

svabhāvabhavyaṃ pravibhāsamānaṃ pralambanirbhūṣaṇakarṇapāśam / bālapravālāruṇavalkalāṅkaṃ saṃsaktasaṃdhyābhramivāmarādrim // kavk_7.71 //

tviṣā diṣāṃ śīlamivādiśantaṃ ānandadānodyatavaktracandram / kṣamāguṇaṃ kṣāmiva śikṣayantaṃ puṇyocitā sā subhagaṃ vilokya // kavk_7.72 //

praṇāmaparyantakapolacumbikarṇotpalānāṃ parivartanena / nirasya niḥsāraśarīratṛptiṃ satyānubhāvaṃ paramaṃ prapede // kavk_7.73 //

srotaḥsamāpattiphalaprakāśaṃ sāsādya tatra kṣaṇalabdhabodhiḥ / vicintayantī sugataprabhāvaṃ samabhyadhādvismayaharṣabhūmiḥ // kavk_7.74 //

aho mahāmohatamohareṇa dūrasthitenāmi tathāgatena / prasahya bḥāsvadvapuṣārpiteyaṃ vikāsalakṣmīḥ kuśalāmbujasya // kavk_7.75 //

tīrṇo bahvaḥ satpraṇidhānamāptaṃ prasannamantaḥkaraṇaṃ kṣaṇena / aho nu tṛṣṇāparitāpaśāntyai samucchalantīva samāmṛtaughāḥ // kavk_7.76 //

ityuktvā sā bahgavate muktāratnānyupāyanam / vitīrya saṃghapūjāyāṃ visasarja vaṇigjanam // kavk_7.77 //

te mahodadhimuttīrya prāptā bahgavato 'ntikam / tanmuktāratnanikaraṃ praṇamyāsmai nyavedayan // kavk_7.78 //

vaṇigbhiḥ kathitāṃ śrutvā tatkathāṃ tatra bhikṣuṇā / ānandanāmnā pṛṣṭho 'tha babhāṣe bhagavān jinaḥ // kavk_7.79 //

yāsau purā rohitākhyā dāsī śākyagṛhe 'bahvat / saiva muktālatā jātā satkarmapraṇidhānataḥ // kavk_7.80 //

abhūnmahādhano nāma vārāṇasyāṃ vaṇik purā / tasya ratnavatī nāma patnī puṇyocitābhavat // kavk_7.81 //

sā patyau pañcatāṃ yāte niḥputrā stūpaśekhare / pūjāṃ kṛtvā mahāhārāṃ bhaktiyuktā nyavedayat // kavk_7.82 //

tena puṇyavipākena siṃhalādhipateḥ sutā / jātā muktālatā saiva prātā ca parinirvṛtim // kavk_7.83 //

saiva janmani cānyasminnairvaryamadamohitā / pūjādhikṣepadakṣābhūddhāsī tenātivatsaram // kavk_7.84 //

janmabhūmau janenātpaṃ yadyatkarma śubhāśubham / tasya tasya sa tadrūpaṃ bhuṅkte pariṇataṃ phalam // kavk_7.85 //

nikhilakuśalamūlā kīrtipuṣpojjvalaśrīḥ śubhaphalabharasūrirdharmavallī narāṇām / bhavati ca viṣavallī kilbiṣakleśamūla- bhramanipatanamohānantasaṃtāpahetuḥ // kavk_7.86 //

saṃtapte 'smin kharataramaruṣphārasaṃsāramārge pāpaṃ punyaṃ tyajata janatāḥ saktatīvrānutāpam / puṇyaṃ puṇyaṃ kuruta satataṃ puṇyapīyūṣasiktāḥ puṇyacchāyātarutalabhuvaḥ śītalāḥ puṇyabhājām // kavk_7.87 //

iti satpraṇidhānasya phalaṃ kathayatā svayam / bhikṣūṇāmupadeśo 'yaṃ bhaktyai bhagavatā kṛtaḥ // kavk_7.88 //

iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpatāyāṃ muktālatāvadānaṃ nāma saptamaḥ pallavaḥ //

8. śrīguptāvadānam /

kṛtāpakāre 'pi kṛpākulāni krūre 'pyalaṃ pallavakomalāni / dveṣoṣmatapte 'pyatiśītalāni bhavanti cittāni sadāśayānām // kavk_8.1 //

purā surapurodāre pure rājagṛhābhidhe / śrīguptākhyo gṝhapatirbabhūva dhandopamaḥ // kavk_8.2 //

dṛptaḥ sujanavidveṣī guṇeṣu viratādaraḥ / sadā dhanamadādhmātaḥ sā jahāsa matiṃ satām // kavk_8.3 //

kaṭhine 'ṣvativakreṣu śūnyeṣu mukhareṣu ca / śankheṣviva khaleṣveva lakṣmīrdākṣiṇyamāśritā // kavk_8.4 //

taṃ kadācit gururjñātiputraḥ kṣapaṇakaḥ khalah / mithaḥ svairakathāsaktaḥ puṇyadveṣādabhāṣata // kavk_8.5 //

ya eṣa gṛdhrakūṭākhye girau bhikṣuśatairvṛtaḥ / sarvajñakīrtiḥ sugatāstrijagatpūjyatāṃ gataḥ // kavk_8.6 //

naivāsya pratibhāṃ kāṃcid bhavyāmupalabḥāmahe / nītaḥ kiṃ tūnnatiṃ mūrkhairbahgavān bhagavāniti // kavk_8.7 //

avicāyava satataṃ paroktamanubhāṣate / gatānugatikaḥ prāyaḥ prasiddhasaraṇau janaḥ // kavk_8.8 //

vratādiniyamastasya dambha eva vibhāvyate / aśnāti maunakṛt matsyānekapādavrato bakaḥ // kavk_8.9 //

tasmaāt tasyopahāsāya kriyatām kāpi vajṇcanā / māyāmohito dhūrtānām paro 'pi parituṣyati // kavk_8.10 //

iti tenoktamākarṇya śrīguptaḥ karkmamohitaḥ / patituṃ pāpaśvabhreṣu yuktyā tadupadiṣṭayā // kavk_8.11 //

pradīptakhadirāṅgārapūrṇāṃ gūḍhāṃ khadāṃ gṛhe / kṛtvā saviṣamannaṃ ca yayau bhagavato 'ntikam // kavk_8.12 //

tena mithyāvihitayā bhaktyā bhoktuṃ nimantritaḥ / vijñāya sarvaṃ sarvajñastatheti prāha sasmitaḥ // kavk_8.13 //

viṣagniyogakupitām patnīṃ saddharmavādinīm / gṛhe babandha śrīguptaḥ śaṅkito mantraviśravāt // kavk_8.14 //

atha vijñātavṛtto 'pi bhagavān svayamāyayau / vandyamāno jagadvandyaiścaturmukhamukhaiḥ suraiḥ // kavk_8.15 //

śrīguptasya tamārambhaṃ vivedaṃ nagare janaḥ / dikṣu dhāvati pāpānāṃ suguptamapi pātamak // kavk_8.16 //

tataḥ kaścit samabhyetya bhagavantamupāsakaḥ / uvāca caraṇālīnāścintayan dahanaṃ viṣam // kavk_8.17 //

mithyānamrah priyālāpī guḍhavahniviṣānnadaḥ / parihāryaḥ prayatnena bhagavanneṣa durjanah // kavk_8.18 //

kuryādanārye nāśvāsi kāryaṃ mādhuryamāśriye / antracchedī vigīrṇo hi madhudigdhamukhaḥ kṣuraḥ // kavk_8.19 //

nānyastutiṃ guṇadveṣī sahate guṇinām khalaḥ / santastuṣyanti yenaiva tenakupyanti durjanāḥ // kavk_8.20 //

tvayi lokatraye netraśatapatravikāśini / asya rāhoḥ padaṃ prāpte nāndhībhavati kiṃ jagat // kavk_8.21 //

tacchrutvā bhagavānūce kiṃcit smitasitāṃśubhiḥ / tannikārogratimiraṃ dūrāt pariharanniva // kavk_8.22 //

na mamāṅgaṃ spṛśatyagniḥ prabahvatyapi vā viṣam / paradveṣadaridrāṇāṃ doṣo 'pi nirupadravaḥ // kavk_8.23 //

aroṣaśītalaṃ cetaḥ siktaṃ yasya śamāmṛtaiḥ / kiṃ karotyanalastasya viṣaṃ vā viṣayadviṣaḥ // kavk_8.24 //

viṣāyate tu pīyūṣaṃ kusumaṃ kuliśāyate / dveṣadoṣottarasyaiva candanaṃ dahanāyate // kavk_8.25 //

tiryagyonigatasyāpi bodhisattvapadāsthiteḥ / kāruṇyamaitrīyuktasya nāgnirdahati vigraham // kavk_8.26 //

purā kaliṅganṛpatiḥ khaṇḍadvīpābhidhāvanīm / dadāha mṛgasaṃghānām saṃkṣepe sa samudyataḥ // kavk_8.27 //

kānane jvalite tasminnekastittiriśāvakaḥ / maitryā bodhiṃ samālambya dahanapraśamaṃ vyaghāt // kavk_8.28 //

tasmādadrohamanasāṃ na bhayaṃ vidyate kkacit / śrūyatāṃ sattvasaṃpatteridamanyacca kautukam // kavk_8.29 //

avṛṣṭiviṣame kāle muneḥ kasyacidāśrame / manuṣyasadṛśālāpaḥ śaśakaḥ suciraṃ sthitaḥ // kavk_8.30 //

kṣutkṣāmaṃ munimālokya phalamūlaparikṣayāt / uvācācalasaṃkalpastadvyathāvyathitāśayaḥ // kavk_8.31 //

bhagavan mam māṃsānāṃ saṃprati prāṇavartanam / kriyatāṃ rakṣaṇīyaṃ tat śarīraṃ dharmasādhanam // kavk_8.32 //

ityuktvā dāvaśeṣāgnau vikṣepa śahskastanum / vāryamāṇo 'pi yatnena praṇayānmuninā muhyuḥ // kavk_8.33 //

tasya sattvaprabhāveṇa jvalajjvālākulo 'nalaḥ / prayayau majṇjuśiñjānabhramarāmbhojakhaṇḍatām // kavk_8.34 //

so 'pi divyavapustatra kamale mahati sthitaḥ / praṇamyamāno munirbhirvidadhe dharmadeśanām // kavk_8.35 //

iti bodhipravṛttānāṃ na vahnerna viṣādbhayam / bhagavān kathayitveti śrīguptabhavanaṃ yayau // kavk_8.36 //

tatra tena praviśyaiva nikṣipte dakṣiṇe pade / babhūvāgnikhadā mañjuguñjadbhṛṅgasarojinī // kavk_8.37 //

dṛṣṭvopaviṣṭaṃ śrīguptastaṃ sarorihavistare / taddṛṣṭinaṣṭakāluṣyaḥ provācaḥ caraṇānataḥ // kavk_8.38 //

bhagavan mama pāpasya kṣantavyo 'yaṃ vyatikramaḥ / mohāndhapatite rucyaṃ kāruṇyamadhikaṃ satām // kavk_8.39 //

mamākalyāṇamitreṇa yo 'yaṃ pāpapathe kṛtaḥ / upadeśaḥ pramoheṇa tatra trāṇaṃ bhavatsmṛtiḥ // kavk_8.40 //

viṣadigdharasaṃ sarvaṃ bhojyaṃ te kalpitaṃ mayā / aho mamaiva saṃkrāntaṃ paścāttapamayaṃ viṣam // kavk_8.41 //

iti bruvāṇaṃ śrīguptaṃ sāśrunetraṃ kṛpānidhiḥ / dṛṣṭvā babhāṣe bhagavān bhikṣusaṃghasya śṛṇyavataḥ // kavk_8.42 //

viṣādaṃ mā kṛthāḥ sādho na vayaṃ vimukhāstvayi / ghoravairaviṣatyāgānnaivāsmāstapate viṣam // kavk_8.43 //

vārāṇasyāṃ purā śrīmān brahmadatto 'bhavannṛpaḥ / abhūdanupamā nāṃ atasya prāṇasamāśrayā // kavk_8.44 //

suvarṇabhāsasaṃjñasya tatpurāntavanasthiteḥ / ravaṃ mayūrarājasya sā kadācidathāśṛṇot // kavk_8.45 //

sā tasya śadamākarṇya veṇuvīṇāsvanopamam / kimetaditi papraccha naranāthaṃ sakautukā // kavk_8.46 //

rājovāca vanānte 'sminnasti ratnacchadaḥ śikhī / madhuraṃyojanavyāpi yasyaitat kaṇṭhakūjitam // kavk_8.47 //

iti bruvāṇo nṛpatistatsaṃdarśanamarthitaḥ / premaprayatnaiḥ preyasyā prahasan punarabravīt // kavk_8.48 //

darśanaṃ durlabhaṃ mugdhe tadvidhādbhutarūpiṇaḥ / tathāpi yadi nirbandhaḥ kriyate tatpariśramaḥ // kavk_8.49 //

ityuktvā nṛpatistasya grahaṇe jālajīvinaḥ / vyasṛjat tasya saṃrpāptyaiḥ vidhāya vadhasaṃvidam // kavk_8.50 //

vaśīkṛto na vettyeva mohādakṣiparīkṣayā / anurāgāhataḥ strībhirakarmāṇyapi kāryate // kavk_8.51 //

prāptānām praṇayāt patnyāḥ prauḍhāyāḥ pādapīṭhatām / īrṣyayaiva vinaśyanti dhīdhṛtismṛtikīrtayaḥ // kavk_8.52 //

tataḥ śākunikairnyastāḥ pāśabandhāḥ pade pade / prabhāvādbarhirājasy vyaśīryantaiva saṃtatam // kavk_8.53 //

duḥkhitān yatnavaiphalyādbhītān nṛpatiśāsanāt / mayūrarājastān dṛṣṭvā karuṇākulatāṃ yayau // kavk_8.54 //

so 'cintayadaho bhītāḥ kṣmāpateḥ śrūraśāsanāt / madbandhane visaṃvādādvarākā jālajīvinah // kavk_8.55 //

saṃcintya kṛpayā spaṣṭagbhirvisṛjya tān / nṛpamānāyya tadveśma tenaiva sahito yayau // kavk_8.56 //

sa tatrāntaḥpure nityaṃ sabhāryeṇa mahībhujā / pūjyamānaḥ paricayāduvāsa vihitādaraḥ // kavk_8.57 //

snigdhaśyāmāmbudatviṣā sunīlamaṇiveśmasu / citrapatrarucā cakre saṃsaktendrāyudhabhamam // kavk_8.58 //

atha digjayayātrāyām kadācidvasudhādhipaḥ / yayau tadupacārāya devīmādiśya sādaraḥ // kavk_8.59 //

tataścānupamā devī patyau yāte pramādinī / rūpayauvanadarpāndhā nāluloke kulasthitim // kavk_8.60 //

taruṇaṃ prekṣya rāgiṇyāstasyāḥ kandarpaviplave / bhūyaḥ pralambhabhīteva lajjā dūrataraṃ yayau // kavk_8.61 //

malinaḥ kuṭilastīkṣṇaḥ karṇasaṃsparśanocitaḥ / capalaścapalākṣīṇāṃ sudṛśāṃ sadṛśaḥ kramaḥ // kavk_8.62 //

vividhonmādakāriṇyaḥ saṃsāramakarākare / caranti prāṇahāriṇyaḥ kālakūṭacchadāḥ striyaḥ // kavk_8.63 //

kusumāt sukumārasya krūrasya krakacādapi / ko jānāti paricchedaṃ strīṇāṃ citrasya cetasaḥ // kavk_8.64 //

pracarantīṃ priyāṃ kaṇṭhe kṛtvā ye yānti nirvṛtim / śītalāṃ vimalāṃ snigdhāṃ khaṅgadhārāṃ pibanti te // kavk_8.65 //

sācintayat sthitaḥ śalyamayamantaḥpure mama / mayūrarājaḥ śīlajñaḥ puruṣālāpaveṣṭitaḥ // kavk_8.66 //

kathayiṣyatyavaśyaṃ me vṛttameṣa mahīpateḥ / nindyaṃ karma kṛtaṃ tāvadadhunā kiṃ karomyaham // kavk_8.67 //

āstāṃ parijñātatattvo marmajño 'sau vidagdhadhīḥ / jātā me kṛtapāpāyāḥ śaṅkā niścetaneṣvapi // kavk_8.68 //

iti saṃcintya sā t asya saviṣaṃ bhojanaṃ dadau / rāgamattāḥ khalāyattāḥ kiṃ kiṃ kurvanti na striyaḥ // kavk_8.69 //

tayopācaryamāṇasya saviṣaiḥ pānabhojanaiḥ / vivṛddhā barhirājasya ruruce rucirā ruciḥ // kavk_8.70 //

svasthamālokya taṃ devī rahasyodbhedaśaṅkitā / śanaiḥ śokāmayagrasyā trasyā tatyāja jīvitam // kavk_8.71 //

evaṃ tasya viṣeṇāpi naiva glānirajāyata / mahatāṃ cittavaimalyaṃ nirviṣaṃ kurute viṣam // kavk_8.72 //

rāgo viṣaṃ viṣaṃ moho dveṣaśca viṣamaṃ viṣam / buddho dharmastathā saṃghaḥ satyaṃ ca paramāmṛtam // kavk_8.73 //

ghoraṃ viṣaṃ sṛjati mohamahāmburāśiḥ ghoraṃ viṣaṃ sṛjati rāgamahoragaśca / ghoraṃ viṣaṃ sṛjati vairavanāvaniśca janmakramo 'sti viṣamasya viṣasya nānyaḥ // kavk_8.74 //

adharmakāmaḥ kṛtavānevamevānyajanmani / śrīgupto 'gnikhadāṃ sāpi tasyābhūtsahadharmiṇī // kavk_8.75 //

ityuktvā bhagavān samyakkaruṇālokanāmbubhiḥ / cakāra vītarajasaṃ śrīguptaṃ śāsanonmukham // kavk_8.76 //

kalitakuśalaḥ śrīgupto 'tha prakāśapadāptaye śaraṇagamanānyeva trīṇi smaran vimalasmṛtiḥ / jinaparicayāt puṇyaṃ lebhe satām hi vilokanaṃ bhavati mahate kalyāṇāya pramodasukhāya ca // kavk_8.77 //

śrīguptasya nikārakilbiṣajuṣo 'pyajñānamohāpahaḥ kṛtvāvaśyamanugraheṇa bhagavān kāruṇyapuṇyodyataḥ / bhikṣūṇāṃ bhavasaṃkṣayāya vidadhe nirvairatāśāsanaṃ yenaite na bhavanti bandhabhavane bhūyo bhavagranthaye // kavk_8.78 //

iti kṣemendraviracitāyāṃ bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ śrīguptāvadānaṃ nāma aṣṭamaḥ pallavaḥ //

9. jyotiṣkāvadānam /

dhanyānāmaśivaṃ bibharti śubhatāṃ bhavyasvabhāvodbhavaṃ mūrkhāṇāṃ kuśalaṃ prayātyahitatāmityeṣa lakṣyaḥ kramaḥ / niśīthatimirāndhyamauṣadhivanasyātyantakāntipradaṃ etaccaulukakūladṛṣṭahataye sarvatra maitraṃ mahaḥ // kavk_9.1 //

purā rājagṛhābhikhye bimbisārasya bhūpateḥ / abhūt pauraḥ subhadrākhyaḥ paripūrṇagṛhasthiteḥ // kavk_9.2 //

maurkhyānmohaprapannasya sarvadarśanavidviṣaḥ / tasya kṣapaṇakeṣveva babhūvābhyadhikādaraḥ // kavk_9.3 //

tasya satyavatī nāma jāyābhijanaśālinī / garbhamādhatta pūrṇendubimbaṃ pauradarīva dik // kavk_9.4 //

kalandakanivāsākhyo veṇukānanasaṃśrayaḥ / kadācit bhagavāt buddhaḥ prāptaḥ piṇḍāya targṛham // kavk_9.5 //

pūjāṃ sabhāryaḥ kṛtvātmai taṃ sa papraccha sādaraḥ / garbhasthitamapatyaṃ yat kiṃrūpaṃ tadbhaviṣyati // kavk_9.6 //

so 'vadat saṃpadaṃ bhuktvā putraste divyamānuṣīm / pravrajyayā śāsane me saṃyukto muktimeṣyati // kavk_9.7 //

yāte bhagavati spaṣṭamityādiśya nijāśrayam / abhyāyayau gṛhapaterbhūrikaḥ kṣapaṇo gṛham // kavk_9.8 //

bhagavadbhāṣitaṃ tattu subhadreṇa niveditam / śrutvā kṣapaṇakah kṣipramabhūddeṣaviṣākulaḥ // kavk_9.9 //

gaṇayitvā sa suciraṃ grahajñānakṛtaśramaḥ / yadevoktaṃ bhagavatā praśne 'paśyattathāvidham // kavk_9.10 //

so 'cintayadayo satyamuktaṃ tena na saṃśayaḥ / tatprabhāvopamādāya kiṃ svasatyaṃ vadāmyaham // kavk_9.11 //

tasya sarvajñatāṃ vetti subhadro yadi madgirā / tadeṣa kṣapaṇaśraddhāṃ tyakṣyati śramaṇādarāt // kavk_9.12 //

iti saṃcintya sāmarṣaḥ sa subhadramabhāṣata / asatyemetat kathitaṃ tena sarvajñamāninā // kavk_9.13 //

manuṣyaḥ kathamāpnoti devārhāṃ divyasaṃpadam / pravrajyā kiṃ tu satyeva kathaṃ tenāsya cintitā // kavk_9.14 //

kṣīṇaḥ kṣudupasaṃtapto yasya nāstyanyato gatiḥ / tasya tasya subhikṣārhaṃ śaraṇaṃ śramaṇavratam // kavk_9.15 //

paśyāmyahaṃ gṛhapate pramāṇaṃ yadi madvacaḥ / pratyutāyaṃ śiśurjātaḥ kulaṃ saṃtāpayiṣyati // kavk_9.16 //

ityudīrya kṣapaṇake yāte gṛhapatiściram / vicārya vidadhe tāṃ tām yuktiṃ garbhanipātane // kavk_9.17 //

yadā dravyaprayoge 'pi naiva garbhah paricyutaḥ / tadāsya patnīmavadhīdekānte haṭhamardanaiḥ // kavk_9.18 //

tataḥ śītavanaṃ tasyāṃ śmaśānaṃ tena pāpinā / prāpitāyām kṣapaṇakāstadvārtānanditā jaguḥ // kavk_9.19 //

aho batāho sarvajñaḥ śiśoḥ satyaṃ taduktavān / seyaṃ sūnāvajāte 'sya jananī pañcatāṃ gatā // kavk_9.20 //

iyaṃ sā śrīḥ śiśordivyā soktā divyamanuṣyatā / iyaṃ ca sāsya pravrajyā yat kukṣau nidhanaṃ gataḥ // kavk_9.21 //

iti teṣāṃ pravādena sopahāsena sarvataḥ / śmaśānadarśanāyaiva babhūva janasaṃgamaḥ // kavk_9.22 //

atrāntare divyadṛśā bhagavān bhūtabhāvanaḥ / sarvaṃ vijñāya tadbuddhaḥ pradadhyau sasmitaḥ kṣaṇam // kavk_9.23 //

aho mohānubandhena dūrasthairapi dehinām / ālokaśchādyate mūrkhairmeghairiva vikāribhiḥ // kavk_9.24 //

śubhaṃ kṣapayatā tena kṣapaṇena sa mugdhadhīḥ / aho gṛhapatiḥ pāpādakāryamapi kāritaḥ // kavk_9.25 //

iti saṃcintya bahgavān svayaṃ bhikṣugaṇairvṛtaḥ / yayau śītavanaṃ kṣipraṃ śmaśānaṃ karuṇākulaḥ // kavk_9.26 //

śmaśānacārikāṃ jñātvā rājā bhagavataḥ svayam / bimbisāraḥ sahāmātyaistāmeva bhivamāyayau // kavk_9.27 //

tataḥ subhadrajāyāyāṃ prakṣiptāyāṃ citānale / kukṣiṃ bhittvāmbujāsīnaḥ śiśuḥ sūrya ivodyayau // kavk_9.28 //

jvālitāṇalamadhyasthaṃ taṃ kaścinnāgrahīdyadā / tadā janasamūhasya hāhākāro mahānabhūt // kavk_9.29 //

tatastaṃ saṃbhramāvṛddhagatiḥ sugataśāsanāt / kumārabhṛtyo jagrāha jīvakākhyaḥ kumārakam // kavk_9.30 //

jināvalokanenaiva bālakagrahaṇakṣaṇe / abhūccitānalastasya haricandanaśītalaḥ // kavk_9.31 //

jīvantaṃ jvalanānmuktaṃ ruciram vīkṣya dārakam / vailakṣyeṇa kṣapaṇakāḥ kṣaṇaṃ tasthurmṛtā iva // kavk_9.32 //

tataḥ subhadraṃ bhagavān sarvabhūtahite rataḥ / babhāṣe vismayodbhāntaṃ putro 'yaṃ gṛhyatāmiti // kavk_9.33 //

sa tu dolākulamatiḥ kiṃ karomīti saṃśayāt / kṣapanānāṃ mukhānyeva śikṣāyai kṣaṇamaikṣata // kavk_9.34 //

te tamūcurna bālo 'yaṃ grāhyaḥ śmāśānavahnijaḥ / yatrāyaṃ tiṣṭhati vyaktaṃ na bhavatyeva tadgṛham // kavk_9.35 //

iti teṣāṃ girā mūrkhaḥ sa jagrāha na taṃ yadā / tadā kṣitipatirbālamādade jinaśāsanāt // kavk_9.36 //

jyotirmadhyādavāptasya jyotiṣkasadṛśatviṣaḥ / jyotiṣka iti nāmāsya cakāra bhagavān svayam // kavk_9.37 //

tasya pravardhamānasya bhūpālabahvane śiśoḥ / deśāntaragataḥ kāle mātulaḥ samupāyayau // kavk_9.38 //

sa viditvā svasurvṛttaṃ nidhanaṃ putrajanmani / kopāt subhadramabhyetya kampamānaḥ samabhyaghāt // kavk_9.39 //

mūrkha kṣapaṇabhaktena tadgirā hatayoṣitā / tvayā tyaktasvaputreṇa kiṃ nāma sukṛtā kṛtam // kavk_9.40 //

niścetanāḥ svabhāvena paramantrasamutthitāḥ / sahanto 'pi vinighnanti vetālā iva durjanāḥ // kavk_9.41 //

adhunaiva na gṛhṇāsi yadi rājagṝhāt sutam / tatte strīvadhamuddhuṣya kārayāmyarthanigraham // kavk_9.42 //

ityuktastena tadbhītyā sa bhūpatigṛhāt sutam / ānināya cirānmuktamakāmena mahībhujā // kavk_9.43 //

tataḥ subhadre kālena kālasya vaśamāgate / abhūnnirdirvibhūtīnāṃ jyotiṣko 'rka iva tviṣām // kavk_9.44 //

arthikalpadrumaḥ prāya saṃpadaṃ divyamānuṣīm / sa buddhadharmasaṃgheṣu śaraṇyeṣvakaronmatim // kavk_9.45 //

tadbhaktyupanataṃ divyaratnasaṃcayamadbhutam / pradadau bhikṣusaṃghebhyaḥ puṇyaratnārjanodyataḥ // kavk_9.46 //

tasya devanikāyebhyaḥ sāścaryā vividharddhayaḥ / svayamevāyayurveśma mahodadhimivāpagāḥ // kavk_9.47 //

tṛṇe ratne ca samadhīrbhavagānapi tadgṛhe / cakre tadanurodhena ratnapātraparigraham // kavk_9.48 //

sa divyavastrayugalaṃ yaśasāmupamākṣamam / prāpa puṇyapaṇakrītaṃ nijaṃ gṛhamivāmalam // kavk_9.49 //

kadācidatha tadvastraṃsnānārdraṃ nyastamātape / samīraṇenāpahṛtaṃ nyapatanmūrdhi bhūpateḥ // kavk_9.50 //

vilokyāpūrvaruciram jyotiṣkasya tadaṃśukam / vidyaśrīvismito rājā tṛṇaṃ mene nijaśriyam // kavk_9.51 //

bhoktuṃ nimantritaḥ prāpya tasya ratnamayaṃ gṛham / nṛpatiḥ svargamajñāsīt jyotiṣkabhavanasthitaḥ // kavk_9.52 //

atha kālena bhūpālaḥ putreṇājātaśatruṇā / chadmanā rājyalubdhena dharmaśīlo nipātitaḥ // kavk_9.53 //

atīte sadguṇe rājñi tasmin kṛtayugopame / adharma iva sa prāpa rājyaṃ rājavarātmajaḥ // kavk_9.54 //

sa bhūbhṛddurlabhāṃ dṛṣṭvā jyotiṣkasya gṛhe śriyam / tamuvāca samabhyetya matpitrā tvaṃ vivardhitaḥ // kavk_9.55 //

bhrātā tavāhaṃ dharmeṇa vibhavārdhaṃ prayaccha me / na cedbhāgadhandrohāt kalireva prajāyate // kavk_9.56 //

ityuktastena kauṭilyāt jyotiṣkaḥ krūrakāriṇā / ratnapūrṇaṃ gṛhaṃ tasmai datvā prāyāt paraṃ gṛham // kavk_9.57 //

sā divyaratnarucirasphītā lokopakāriṇī / hyotiṣkamevānuyayau śrīḥ prabheva divākaram // kavk_9.58 //

punastyaktāpi sā saṃpat saptakṛtvaḥ prabhāvatī / jyotiṣkamaspṛṣṭanṛpā sādhvī parimivāyayau // kavk_9.59 //

sarvasvāharaṇodyuktaṃ dasyucaurādiyuktibhiḥ / jyotiṣkaḥ kupitaṃ jñātvā nirviṇṇaḥ samacintayat // kavk_9.60 //

apuṇyaparipākeṇa prajānāṃ janakopamaḥ / saṃyātaḥ smṛtiśeṣatvaṃ rājā vātsalyapeśalaḥ // kavk_9.61 //

ko 'nyastatsadṛśo yasmin nirvyājasarale prajāḥ / pitarīva kṛtāśvāsāḥ sukhaṃ rātriṣu śerate // kavk_9.62 //

dhaninastṛṇavatprāpyāḥ prāpyante ratnavadbudhāḥ / amṛtādapi duṣprāpyaḥ saujanyasaralo janah // kavk_9.63 //

nirvyājavaidagdhyajuṣāmamugdhasaralātmanām / anuddhatonnatānāṃ ca viralaṃ janma tādṛśām // kavk_9.64 //

adhunā dveṣadurvṛttaḥ pravṛttanikṛtirnṛpaḥ / pāpapākena lokānāmakāle kalirāgataḥ // kavk_9.65 //

mitre jagati yāte 'staṃ tasmin bhāsvati bhūpatau / doṣodayaḥ pravṛddho 'yamandhakārāya tatsutaḥ // kavk_9.66 //

nūnaṃ satāmatītānāṃ niṣkāraṇasuhṛt khalaḥ / yadvṛttaparabhāgeṇa yaśasteṣāṃ prakāśate // kavk_9.67 //

tasmādiyaṃ parityājyā nṛpatyadhiṣṭhitā mahī / kāle k alau kṣitīśe ca janānāṃ jīvitaṃ kutaḥ // kavk_9.68 //

varaparicayodārā dārāh satāṃ guṇinām guṇāḥ kulamavikalaṃ bhavyā bhūtiryaśaḥ śaśisaṃnibham / sthitisamucitaṃ vṛttaṃ vittamanimittamanāpadaṃ guṇavati nṛpe sarvaṃ bhavatyapāṃśulaṃ prajākulam // kavk_9.69 //

dharmadrumasya dhanamūlasamudgatasya nirdoṣakāmakusumapravarojjvalasya / lokaḥ sukhāni kila puṇyaphalāni bhuṅkte hato na cet kunṛpatervinipātavātaiḥ // kavk_9.70 //

kaliḥ kālaḥ patirbālastatpratāpaścitānalah / akālaviplavottālakhalavetālasaṃkulaḥ // kavk_9.71 //

prītirviṣaṇṇā khinnā dhīḥ sukhaśrīrgatayauvanā / adhunā vibhavābhoge bhogayoge na me ruciḥ // kavk_9.72 //

dhanaṃ bhūmirgṛhaḥ dārāḥ sutā bhṛtyāḥ paricchadāḥ / aho niravadhiḥ puṃsāmādhivyādhiparigrahaḥ // kavk_9.73 //

yathā yathā vivardhante grīṣmoṣmaviṣamāḥ śriyaḥ / tathā tathā jvalatyeva tṛṣṇātāpaḥ śarīriṇām // kavk_9.74 //

pravṛddhairapi vittaughe rājanyopārjitairnṛṇām / lavaṇābdheriva jalairvitṛṣṇā naiva jāyate // kavk_9.75 //

nāsti nāstītyasaṃtoṣād ya eva dhanināṃ japaḥ / pubarbhave bhavet ko vā sa eva praśamo yadi // kavk_9.76 //

kiṃ vittairdurnimittaiḥ kalikalahamohalobhānuvṛttaiḥ kiṃ bhogairviprayogairvyasanaśatapatanābhyāsasaṃsaktarogaiḥ / kiṃ vā mithyābhimānairnarapatisadanaprātasevāvamānaiḥ asmin vairāgyameva kṣayasamayabhaye bhogyamārogyayogyam // kavk_9.77 //

atikrānte kāle svajanasuhṛdālokavimale samāpanne mohaprabala (tara) kāluṣyamaline / sukhāśvāsah puṃsāṃ praśamasalilasnātamanasāṃ parityaktāyāse vijanavanavāse parivayaḥ // kavk_9.78 //

iti saṃcintya sa ciraṃ paraṃ vairāgyamāyayau / duḥkhaṃ mohāya mūrkhāṇāṃ vivekāya ca dhīmatām // kavk_9.79 //

sa datvā sarvamarthibhyaḥ prayayauḥ sugatāśramam / śrīśṛṅkhalākṛṣṭamatirna hi satyasukhonmukhaḥ // kavk_9.80 //

yadaiva rājhaṃsena smaryate śuci mānasam / tadaivāsmai vasumatī sarasīva na rocate // kavk_9.81 //

yāte duḥsahamohadhūmamaline bhogānurāgānale saṃtoṣāmṛtanirjhareṇa manasi prāte śanaiḥ śītatām / naitāḥ pānamadottaraṅgavicaladvārāṅgarāṅganābhaṅgura- bhrūbhaṅgakṣaṇasaṃgamāḥ śamavatāṃ kurvanti vighnaṃ śriyaḥ // kavk_9.82 //

sarvajñaśāsanavinaṣṭabhavādhvakaṣṭaḥ pravrajyayā vimalameva padaṃ praviṣṭaḥ / saṃprāpya sarvasamatāmasamaprakāśaḥ nirlakṣyamokṣagamanāya munirbabhūva // kavk_9.83 //

tām bodhisiddhimālokya jyotiṣkasya savismayaiḥ / bhikṣubhirbhagavān pṛṣṭaḥ prāgvṛttāntamabhāṣataḥ // kavk_9.84 //

janmakṣetraśatoptānāṃ bījānāmiva karmaṇām / bhujyate phalasaṃpattiravisaṃvādinī janaiḥ // kavk_9.85 //

rājño bandhumataḥ puryāṃ bandhumatyām mahāyaśāḥ / abhūdanaṅgano nāma śrīmān gṛhapatiḥ purā // kavk_9.86 //

śāstātha samyaksaṃbyddho viaśvī nāma tā purīm / janacārikayā prātaḥ kadācit sukṛtaiḥ satām // kavk_9.87 //

dvāṣaṣṭibhiḥ sa bhikṣūṇāṃ sahasaiḥ parivāritaḥ / śraddhayānaṅganenaitya praṇamyopanimantritaḥ // kavk_9.88 //

sarvopakaraṇaistena traimāsaṃ paricāritaḥ / yathā tathaiva rājñāpi praṇipatya nimantritaḥ // kavk_9.89 //

bhogaiḥ spardhānubandhena sa tābhyāmadhivāsitaḥ / anaṅganena paurārhairbhūpālārhaiśca bhūbhujā // kavk_9.90 //

gajadhvajamaṇicchatracāmarodārayā śriyā / taṃ dṛṣṭvā pūjitaṃ rājña cintārto 'bhūdanaṅganaḥ // kavk_9.91 //

tasya sattvāvadātasya pakṣapātī śatakratuḥ / cakāra divyayā lakṣmyā sāhāyyāṃ jinapūjane // kavk_9.92 //

sa tayā divyayā bhūtyā bhagavantamapūjayat / yadagre cakravartidhrīrlajjābhājanatām yayau // kavk_9.93 //

ratnairnyakṣatacandrasūryabhānarākaṃkīraṇairāvaṇabhair (?) amlānāmbaragandhamālyaśabalaiḥ kampadrumāṇāṃ phalaiḥ / bhaktiprahvaścīvilāsacanāhelocchasaccāmaraṃ tenābhyarcitamākalayya sugataṃ lajjānato 'bhūnnṛpaḥ // kavk_9.94 //

iti bahutaraṃ bhaktyā śāstuḥ phalaṃ tadanaṅganaḥ śubhapariṇateḥ puṇyodāraḥ purā samavāptavān / vimalamanasastasyaivāsau kṣaṇapraṇidhānataḥ para iva ravijyotiṣko 'bhūt sa eva padāśritaḥ // kavk_9.95 //

ityāha vimalajñānaprakāśitagatrtrayaḥ / praṇīdhānopadeśāya bhikṣūṇāṃ bhagavān jinaḥ // kavk_9.96 //

iti kṣemendraviracitāyām bodhisattvāvadānakalpalatāyāṃ jyotiṣkāvadānaṃ nāma navamaḥ pallavaḥ //

10. sundarīnandāvadānam /

te ke 'pi sattvahitasaṃnihitānukampā bhavyā bahvanti bhuvane bahvabhītibhājām / vātsalyapeśaladhiyaḥ kuśalāya puṃsāṃ kurvanti ye varamanugrahamāgraheṇa // kavk_10.1 //

nyagrodhārāmanirataṃ druṣṭuṃ kapilavastuni / bhagavantaṃ yayau nandaḥ śākyarājasutaḥ purā // kavk_10.2 //

naiṣkamyadeśanāmantrakathāntesa puraḥsthitam / uvāca bhagavān prītyā pravrajyā gṛhyatāmiti // kavk_10.3 //

prasādyābhinivedyāsya taṃ nandaḥ pratyabhāṣataḥ / bhagavan puṇyalābhāpi pravrajyābhimatā na me // kavk_10.4 //

sarvopasthāyako bhūtvā bhikṣusaṃghaṃ yathepsitaiḥ / sarvopakaraṇaistāvat bhikṣyaṃ paricarāmyaham // kavk_10.5 //

ityuktvā ratnamukuṭaiḥ spṛṣṭatatpādapaṅkajaḥ / rājaputraḥ svabhavanaṃ yayau jāyāsamutsukaḥ // kavk_10.6 //

sa sundarī samāsādya dayitām ratisundarīm / vijahāra varodyānaṃ muhūrtavirahāsahaḥ // kavk_10.7 //

tataḥ kadācid bhagavān prakṛtyaiva guṇipriyaḥ / svayaṃ nandasya bhavanaṃ bhikṣusaṃghaiḥ sahāyayau // kavk_10.8 //

sānandavadanaḥ kṛtvā nandastatpādavandanāṃ / taṃ mahāharsanāsīnaṃ pūjayitvā vyajijñapat // kavk_10.9 //

keṣāṃ puṇyaprarohāṇāṃ paripāko 'yamīdṛśaḥ / kṛto 'yaṃ yadbhagavatā darśanānugrahaḥ svayam // kavk_10.10 //

smaraṇaṃ śravaṇaṃ vāpi darśanaṃ vā mahātmanām / seyaṃ kuśalavallīnāṃ mahatī phalasaṃtatiḥ // kavk_10.11 //

asya maitrasya mahatastadālokasya darśanāt / hṛdayasya vikāsaśrīḥ kasya nāma na jāyate // kavk_10.12 //

dānādapi priyataraṃ puṇyādapi mahāphalam / sadācārādapi śrlāghyaṃ mahatāṃ kilaṃ darśanam // kavk_10.13 //

iti tasya bruvāṇasya bhaktipraṇayapeśalam / abhinandya puraḥ pūjāṃ bhagavān gantumudyayau // kavk_10.14 //

anuvavrāja taṃ nandaḥ svacche kanakabhājane / varopacāramādāya madhuraṃ svamivāśayam // kavk_10.15 //

pahcādvrajantamālokya bhaktyā bhagavataḥ pathi / niraikṣata kaṭākṣeṇa sundarī virahāsahā // kavk_10.16 //

gurūṇāmagre sā saralataralāṃ locanagatiṃ vihāyaiva trāsāñcitamukutitākṣī priyatamā / nirīkṣyālakṣyaṃ yat kṣaṇamavanatābhūttadadhikaṃ na gantavyaṃ nāthetyavadadivaṃ maonādavacanam // kavk_10.17 //

nandaḥ praṇayiṇīṃ dṛṣṭvā socchvāsaṃ calitānanām / ayamāgata evāhamacirādityabhāṣata // kavk_10.18 //

tataḥ svamāśramaṃ prāptaṃ bhagavantaṃ kṛtāñjaliḥ / vrajāmi svagṛhaṃ tāvadityāha virahāsahaḥ // kavk_10.19 //

tatastamāsanāsīnaḥ praṇataṃ bhagavān puraḥ / uvāca sasmitaṃ keyaṃ gamane saṃprati tvarā // kavk_10.20 //

viṣayāsvādasauhārdasaṃmohārditavetasām / aho gṛhasukheṣveva nirvedavimukhā matiḥ // kavk_10.21 //

guṇābharaṇamevāyurvivekābharaṇo guṇaḥ / praśamābahraṇaścāsau vairāgyābharaṇaḥ śamaḥ // kavk_10.22 //

tajjāḍyaṃ tadasahyaśalyaśalakaṃ nyastaṃ suhṛccetasi prājñistadgaṇitaṃ virācasamayairvaiphalyamevāyuṣaḥ / yadvairāgyavivekaśūnyamanasāmete paśūnāṃ yathā yāntyāyānti ca cakranemicalanairnirlakṣaṇānāṃ kṣaṇāḥ // kavk_10.23 //

puṇyaṃ sattvavatām śrutaṃ matimatām śīlaṃ ca vidyāvatām sarvaṃ bhāgyavatām sukhaṃ śamavatāṃ naiva kkacit durlabham / duṣprāpastu samastavastuvasateḥ svalpāṃśako 'pyāyuṣaḥ tadyasya kṣayameti niṣphalatayā śocyāya tasmai namaḥ // kavk_10.24 //

vāmāvarte viṣayajaladhau pūrṇalāvaṇyasāre darpotsarpadviṣamamakarāṅkodbhavakṣobhyamāṇe / nityāsannaprabalavirajaprajjvaladvāḍavāgnau puṃsāṃ setustaraṇaśaraṇe tīvravairāgyameva // kavk_10.25 //

tasmādgṛhāṇa pravrajyāṃ rājaputra jitendriyaḥ / etāḥ striya iva kṣipraṃ samagamasukhāḥ śriyaḥ // kavk_10.26 //

kriyatām kuśalāyaiva brahmacaryaparigrahaḥ / tyajyatāmeṣa niḥsāragṛhasaṃsāradurgrahaḥ // kavk_10.27 //

iti śrutvā bhagavataḥ karuṇābahraṇaṃ vacaḥ / pratyabhāṣata taṃ nandaḥ pūrvapraṇayayantritaḥ // kavk_10.28 //

sadā bhavadupāyaiva pravrajyā bhagavan mama / bhikṣusaṃghopakārārthe gṛha evādaraḥ param // kavk_10.29 //

ityuktvā bhagavadvākyamatikrāntumanīśvaraḥ / kṛṣyamāṇaḥ priyāpremṇā so 'bhūddolākulāśayaḥ // kavk_10.30 //

punaḥ punaścakārāsya bhagavān vratadeśanām / upakārodyatāḥ santaścintayanti na yogyatām // kavk_10.31 //

yadā necchati nandastām pravrajyāmajitendriyaḥ / tadāsya bahgavadvākyamapatadvapuṣi svayam // kavk_10.32 //

nandaḥ kāṣāyāvaraṇaḥ pātrapāṇiḥ sa tatkṣaṇam / babhau cābhīkararucirmahāpuruṣalakṣaṇaiḥ // kavk_10.33 //

sa śāsanājjinasyābhūdāraṇyapiṇḍapātrikah / ākārādanagāratām prayātaḥ pāṃśukūlikaḥ // kavk_10.34 //

priyāmuvāha satataṃ śyāmāṃ pravrajito 'pi saḥ / śaśāṅka iva saṃvyaktāṃ hṛdaye lāñchanacchavim // kavk_10.35 //

manasaḥ sphaṭikasyeva na vidmaḥ kena vartmanā / rāgaḥ ko 'pi viśatyantarnāpaiti kṣālito 'pi yaḥ // kavk_10.36 //

virahāpāṇḍuraruciḥ saṃsaktāruṇacīvaraḥ / sa saṃdhyābhrakalaṅkasya jahāra śaśinaḥ śriyam // kavk_10.37 //

vicaran virahākṣamaḥ sa vismṝtadhṛtirvane / janmavidyāmanaṅgasya na visasmāra sundarīm // kavk_10.38 //

saṃpūrṇacandravadanāvadanadhyānaniścalaḥ / acintyacciraṃ tattadupaviṣya śilātale // kavk_10.39 //

aho bhagavatāpyeṣa kṛto yatnādanugrahaḥ / nāyāti mama vaimalyaṃ rāgādhiṣṭhitacetasaḥ // kavk_10.40 //

śrutaṃ saṃsāracaritaṃ niḥsaṅgavratamāsthitam / tathāpi mṛgasāvākṣīṃ na vismarati me manaḥ // kavk_10.41 //

kāntākuṅkumalagnarāgasubhage gātre kṛtaṃ cīvaraṃ tatpīnastanamaṇḍalapraṇayinā pātraṃ dhṛtaṃ pāṇinā / rāgo 'yaṃ mama vardhate 'sya yadi vānyasyeva vṛddhiḥ paraṃ yadbodhivyavadhānabhūtamaniśaṃ dhyānaṃ tadālambanam // kavk_10.42 //

kṣaṇena māṃ prāptamavehi mugdhe tāmevamuktvā gamane purastāt / aho mayā darśanavighnabhūtaṃ paścāt kṛtaghnavratametadāttam // kavk_10.43 //

no gantavyamiti prakampataralā vākyaṃ yadūce na sā saṃtyajya vyajanaṃ sthite gurujane jagrāha pāṇyañcalam / yatpādena likhantyapi kṣititalaṃ māmaukṣatālakṣitā tenātyantaniṣedhamugdhavidhinā baddhaṃ tayā me manaḥ // kavk_10.44 //

madviyuktā na sā nūnaṃ śete śokapralāpinī / puline cakravākīva harmye hariṇyalocanā // kavk_10.45 //

hā priye taktasaktena kitaveneva kevalam / śritaṃ taccittacaureṇa mithyāvratamidaṃ mayā // kavk_10.46 //

tyaktvā vratamidaṃ tāvad gacchām idayitāntikam / anurāgāgnitaptānāṃ tapastāpo hi duḥsahaḥ // kavk_10.47 //

rājaputrī cirāyātaṃ nṛśaṃsamavalokya mām / manyunā navalagnena na jāne kiṃ kariṣyati // kavk_10.48 //

na sarvatra vikārāya nikāraḥ premaduḥsahaḥ / durnivāro bhavatyeva snehalīno rajaḥkaṇaḥ // kavk_10.49 //

yasmin kṣaṇe bhagavatā paśyāmi rahitaṃ vanam / mayā tadaiva gantavyaṃ gṝhamityeṣa niścayaḥ // kavk_10.50 //

asminneva śilāpaṭṭe rucirairgiridhātubhiḥ / likhāmi tām śaśimukhīṃ saṃrpāpyālambanaṃ dhṛteḥ // kavk_10.51 //

athavā kathamālekhyaviṣayaṃ yāti sā priyā / saundaryabidnako yasyāḥ sudhākuvalayendavaḥ // kavk_10.52 //

dṛṣṭirmugdhakurangasaṃcaladalivyāptotpalodvātanī lāvaṇyodadhikūlavidrumavanaṃ bimbādharāgratviṣaḥ / nirdoṣāmṛtaraśmisārthasaraṇiḥ sā kāpi vaktradyutiḥ saundaryaṃ kathameti citrapadavīścaryasāraṃ vapuḥ // kavk_10.53 //

iti saṃcintya sa śanairālilekha śilātale / sundarīṃ mukhamuktāśrusnātakampākulāṅguliḥ // kavk_10.54 //

sa saṃkalpasamudgīrṇaṃ pratibimbamivāśritām / kṛtvā puraḥ priyatamāmūce 'darbāṣpagadgadaḥ // kavk_10.55 //

priyāmālikhyāhaṃ nikhilasukhavṛṣṭiṃ nayanayor na paśyāmyudbāṣpaḥ kṣaṇamapi śaraccandravadanām / ayaṃ nūnaṃ tanvīvirahanirapekṣavratavataḥ sphurattāpaḥ śāpaḥ kimapi mama pāpādupanataḥ // kavk_10.56 //

phullāmbhojavanatviṣā spṛhāvaśāsaktāśrutoyaṃ vapus tatkālopagatāntarāyajanitaḥ kopaḥ samutsṛjyatām / haṃho sundari dehi me prativacaḥ kiṃ maunamālambase satyaṃ tvanmayarāgavīcaramidaṃ cittavrataṃ me vratam // kavk_10.57 //

iti bruvāṇaṃ taṃ dṛṣṭvā dūrādālikhitaṃ ca tat / sāsūyā bhikṣavo 'bhyetya bhagavantaṃ babhāṣire // kavk_10.58 //

bhagavan durvinītasya vātsalyādeva kevalam / śunaḥ kusumamāleva pravrajyeyaṃ tvayārpitā // kavk_10.59 //

ākhilya sundarīmukhaṃ nandaḥ svairaṃ śilātale / tatpralāpajapāsakto dhyānālambanatāṃ gataḥ // kavk_10.60 //

etadākarṇya bhagavān nandamāhvāyya kananāt / kimetaditi papraccha priyāvirahamohitam // kavk_10.61 //

so 'bravīd bhagavan satyaṃ kāntāsaktasya me param / bhikṣūṇāṃ saṃmate 'pyasmin vane na ramate matiḥ // kavk_10.62 //

iti dandavacaḥ śrutvā tamūce bhagavān jinah / mīlayanneva vaktrendukāntyā rāgasaroruham // kavk_10.63 //

sādho tāvanna yuktā te saṃrāgānugatā matiḥ / vighnairnākṛṣyate cetaḥ kalyāṇābhiniveśinām // kavk_10.64 //

kvāyaṃ yogastanutṛṇatulātyaktabhogābhiyogaḥ kkāyaṃ nindyaḥ kṣaṇasukhalavāsvādasaṃvāda eṣaḥ / jātyaivāyaṃ harati kuśalaṃ dustaro māramārgaḥ premāndhānām bhavati sahasā duḥsaho yoktrajātaḥ // kavk_10.65 //

ityasya bhagavān kṛtvā ciraṃ vairāgyadeśanām / saṃsthātavyamihetyuktvā svakṛtyāya svayaṃ yayau // kavk_10.66 //

tamevāvasaraṃ nandaḥ saṃcintya gamanocitam / pratasthe svagṛhaṃ hṛṣṭaḥ sundarīdarśanotsukaḥ // kavk_10.67 //

vrajan dvāri pidhānāptairvihārairbahubhiścirāt / nagarābhimukhaṃ mārgaṃ sa kathaṃcidavāptavān // kavk_10.68 //

atha vijñāya sarvajñastaṃ rāgād gantumudyatam / uvācābhyetya bhagavān nanda tūrṇaṃ kka gamyate // kavk_10.69 //

sa jagāda vane tāvat bhagavan nāsti me ratiḥ / na hyaviśrāntacittānāṃ kriyā kācit prasīdati // kavk_10.70 //

sā śrīścāmarahāsinī maṇimayī sā ramyaharmyāvalī sā bālānilalolacārulatikā kāntā navodyānabhūḥ / sā tanvī kusumeṣukārmukalatā kṣāmodarī sundarī no janmāntaravāsanā iva manaḥ saktaṃ vimuñcanti me // kavk_10.71 //

sarāgeṇaiva manasā brahacaryaṃ carāmyaham / vratapañjarabandhena vihaṅga iva yantritaḥ // kavk_10.72 //

tyaktvā vrajāmi pravrajyāmastu me narako 'kṣayaḥ / na vītarāgatāmeti mañjiṣṭhāraktamaṃśukam // kavk_10.73 //

iti bruvāṇamasakṛt svapadaṃ gantumudyatam / nivāryānugrahadhiyā tamūce bhagavān jinaḥ // kavk_10.74 //

mā kṛthā viplavaṃ nanda ninditaṃ hi śrutāśrutam / vidvajjanopadiṣṭena yathā yāti pṛthagjanaḥ // kavk_10.75 //

vivekavyastadoṣāṇāṃ viduṣāṃ śīlaśālinām / niḥsārasukhalābhena nākārye dhīḥ pravartate // kavk_10.76 //

gāḍharāgagṛhītasya jugupsāyatane param / jadhanyakarmaṇyāsaktiḥ kiṃ lajjājanane na te // kavk_10.77 //

yonijayonisaṃsaktāḥ stanapastanamardinaḥ / aho bata na lajjante janmanyeva layaṃ gatāḥ // kavk_10.76 //

sadāsajjanavarjitā jananījaghanāsaktiḥ / saṃmohāhatacittānāṃ paśūnāmeva dṛśyate // kavk_10.79 //

rāmāramaṇamāno 'yaṃ viramya tyajyatāṃ tvayā / bhogaiḥ saha bhujaṅgānāṃ dṛṣṭo bhavabile kṣayaḥ // kavk_10.80 //

jaghanyā janayatyeva na kasya viratiṃ ratiḥ / yasyāṃ bhavati paryanteṣvapi naiva parāṅmukhaḥ // kavk_10.81 //

gṛhajālavimuktastvaṃ kiṃ tatraivābhidhāvasi / na hi nirgasya sāraṅgaḥ punarviśati vāgurāṃ // kavk_10.82 //

iti vākyād bhagavataḥ śāsanena niyantritaḥ / cintayan sundarīṃ nandaḥ praviveśāśramaṃ punaḥ // kavk_10.83 //

tataḥ kadācidādiśya nanda māśramamārjane / āsanānugrahavyagraḥ prayayau bhagavān punah // kavk_10.84 //

tacchāsanāt pravṛttasya nandasyāśramaśodhane / no bhūtalādapayayau rajo rāga ivāśayat // kavk_10.85 //

tasyāhartuṃ gatasyātha salilaṃpārabhāgikam / muhuḥ pūrṇasamutkṣiptah śūnya evābhavaddhaṭaḥ // kavk_10.86 //

tena vighnena gamane sutarām khinnamānasaḥ / tyaktvā tuprayayau nandaḥ sundarīdarśanotsukaḥ // kavk_10.87 //

atha vijñāya sarvajñastaṃ yāntaṃ divyacakṣuṣā / babhāṣe sahasābhyetya stambhamānamanorathah // kavk_10.88 //

pātrayogena taptasya śyāmaraktaruceḥ param / aho snehakalaṅkaste dīpasyeva na śāmyati // kavk_10.89 //

alaṃ vāmābhilāṣeṇa nīlīrāga ivaiṣa te / saṃsaktaḥ ko 'pi hṛdaye yannādyāpi virajyase // kavk_10.90 //

andhīkaroti prārambhe ratistatkālakātaram / āliṅgati jugupseva vṛtte mukhyāṅgasaṃgame // kavk_10.91 //

viṣayākhvādasaṅgena pāpamitrairivendriyaiḥ / duḥsahavyasanāvarte pātyate narake narah // kavk_10.92 //

adhivāsayati sparśalekhenāpi kusaṃgamaḥ / praklinnamatsyakuṇapāt pūtigandha ivodgataḥ // kavk_10.93 //

kalyāṇamitrasaṃparkaḥ sarvathā kuśalāvahaḥ / śubhāmeda iva vyāpto yaḥ karoti mahārhatām // kavk_10.94 //

ityukte tasya bhagavān sākṣāts adasatoḥ pathi / ghrāṇasparśena saṃdarśya cakre tatsaṅgadeśanām // kavk_10.95 //

atha nandaṃ samādāya bhagavān gandhamādane / yayau viriñciramarībālavyajanavījitaḥ // kavk_10.96 //

tatra dāvānalapliṣṭāmaniṣṭakliṣṭavigrahām / kāṇāṃ karmaṭīkāmasmai darśayitvāvadajjinaḥ // kavk_10.97 //

imāṃ paśyasi kiṃ nanda māndyanindyatarākṛtim / kasmaiciducitā ceyaṃ rocate priyadarśanā // kavk_10.98 //

sattā sadasatornāsti rāgaḥ paśyati ramyatām / sa tasya lalito loke yo yasya dayito janaḥ // kavk_10.99 //

pakṣapātaṃ samṛtsṛjya satyaṃ nanda tvayocyatām / asyāstasyāśca sundaryā lāvaṇyasya kimantaram // kavk_10.100 //

anarthitvādvayaṃ naiva saundaryāntaravedinaḥ / arthipriyatvamāyāti prārthitaṃ tacca cārutām // kavk_10.101 //

paśyāmyahaṃ viśeṣaṃ tu tasyā nāsyāśca kaṃcana / ramyatvaṃ māṃsavarmāsthiyantre samayamātrakam // kavk_10.102 //

iti pṛṣṭo bahgavatā nandastaṃ pratyabhāsata / atyantānucitaḥ praśnaḥ ko 'pi gauravayantritaḥ // kavk_10.103 //

kimetad bhagavān vakti keyaṃ śoke biḍambanā / kkāpi vā viśvaguravo vineyāḥ prabhaviṣṇavah // kavk_10.104 //

ratiḥ sādhikasundaryāḥ parabhāgeṇa rajyate / yāṃ dṛṣṭvā jagatāṃ jetā na ratiṃ smarati smaraḥ // kavk_10.105 //

jyotsnayeva na tatkāntyā nodate kumudākaraḥ / guṇāntaraṃ na jānāti prasiddhiśaraṇo janaḥ // kavk_10.106 //

baddhaṃ tayā vadanasaurabhasārahāramālokya puṣyanicayaṃ pṛthukeśapāśe / manye vilāsagatilovanakānticauraiḥ bhītyeva haṃsahariṇairvanamiva yātam // kavk_10.107 //

analpaiḥ saṃkalpairbahuvidhavikalpairanupamā na sā sāraṅgākṣīlikhitumapi śakyā paricitaiḥ / tulārohe ysyā vadanaparabhāge laghutaraḥ sa nūnaṃ tārāṇāṃ gaganamadhirūḍhaḥ parivṛḍhaḥ // kavk_10.108 //

puṇyaprahvaṃ lalitalalitabhrūlatālāsyalīlā ramyaṃ tasyā yadi na vadanaṃ nandanaṃ labhyate tat / pravrajyeyaṃ sukṛtamadhikaṃ kiṃkarī kiṃkarī me kasmādetaṃ vrataparikaraṃ bhārabhūtaṃ vahāmi // kavk_10.109 //

iti nandavacaḥ śrutvā bhagavān rāganirbharam / upakṣipya prabhāveta ta nināya surālayam // kavk_10.110 //

adarśayacca tatrāsya līlodyāne śatakratoḥ / sudhāmanthasamudbhūtāḥ kāntāstridaśayoṣitaḥ // kavk_10.111 //

aruṇaiḥ kāntisaṃtānaiḥ pādapadmavanoditaiḥ / anuyātā ivāmbhodhikūlavidrumakānanaiḥ // kavk_10.112 //

viśālalāsyasacivaiḥ pāṇibhirvijitāmbujaiḥ / saṃsaktaiḥ sahajasyeva pārijātasya pallavaiḥ // kavk_10.113 //

kāntimādhuryalalitairmadanānandabāṇdhavaiḥ / helānimīlitāmbhojavadanaiścandrasundaraiḥ // kavk_10.114 //

saṃmohanairjīvanaiśca kṛṣṇasārairvilokanaiḥ / kālakūṭacchadaspṛṣṭairamṛtoghairivāvṛtāḥ // kavk_10.115 //

pūrṇayauvanalāvaṇyāḥ sahasaiva vilokya tāḥ / nandaḥ sānandavadanaḥ svedasnāta ivābhavat // kavk_10.116 //