Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa
Vajracchedikāṭīkā
- Tác giả
- Kamalaśīla
- Thông tin
- GRETIL — Pema Tendzin: Prajñāpāramitāvajracchedikāsūtram, with Prajñāpāramitāvajracchedikāṭīkā of Acārya Kamalaśīla. Sarnath 1994 (Bibliotheca Indo-Tibetica, 29).CC BY-NC-SA 4.0
sāmprataṃ pudgalanairātmyāvabodhasvabhāvaṃ pratipādayituṃ api tu khalu punaḥ sūbhūte ityādyāha | samāḥ sa dharmaḥ iti tadavabodhiteṣu sarvadharmeṣu pudgalanairātmyasāmyāt | na tatra kiñcidviṣamam iti sarvatra tadaviparyayāt, ātmagrāhahetorbhāvābhiniveśasya prahīṇatvāt | bhagavatā tāvadātmagrāhaḥ savāsanaḥ prahīṇaḥ | tena saiva pudgalanairātmyajñānasvabhāvā sambodhiḥ, anuttarā samyaksambodhirityucyate, nānyā | kena rūpeṇa samaḥ sa dharma ityatra niḥsattvatvena ityādyāha | anena sarveṇa kathaṃ yogasamāpattyā pratipattavyamiti tannirdiṣṭam | sā kathamabhisambuddhyata ityāha kuśalairdharmaiḥ iti | sā puṇyajñānasambhārātmakaiḥ kuśalairdharmairabhisambuddhyata ityarthaḥ |
yadyasattvād aṇurapi dharmo nopalabhyeta, kathaṃ nāma bhaveyuḥ kuśalā dharmāḥ? yatastairabhisambuddhyate 'taḥ kuśalā dharmāḥ ityādyāha | paramārthāstu ardhamā eva | saṃvṛtau sattvāt kuśalā dharmāḥ ityuktam | tasmāt kuśalerdharmairabhisambudhyata ityatra nāsti doṣaḥ | anena adhyāropāpavādāntagrāhavikṣepanirākaraṇena cittapragraho nirdiṣṭaḥ | etaiḥ sarvaḥ sthānaiḥ gāmbhīryamapi sandarśitam | aśeṣapudgaladharmanairātmyāvabodharūpasya samyaksambodhisvabhāvasya paridīpanena audāryamapi darśitam |
3. mahādharmārthaprajñaptiḥ
bhagavataḥ sā samyaksambodhiḥ kathaṃ veditvayā? iti vicāryamāṇe mahārthadharmatayā prajñāpitatvena tatsattāṃ darśayituṃ yaśca khalu punaḥ subhūte (vajraṭ_204) ityādyāha | sumeravaḥ parvatarājānaḥ ityupalakṣaṇam | anantalokadhātūn ratnaiḥ paripūrya dānena yat puṇyaṃ tadapi upamāṃ naiva kṣamate | itaḥ prajñāpāramitāyāḥ ityupalakṣaṇamātraparidīpanena sakalo mahāyānadharmaḥ parilakṣito bhavati | yāvad iti vacanena sahasratamī kalā- 'śatasahasratamī kalā .......... upamā-aupamyamityetāni'; saṃgṛhyante | evaṃ mahārthadharmaprajñapanena hetunā bhagavataścittasampadaḥ samyaksaṃbodheḥ ānuttaryamavagamyate, tathāvidhasamyaksaṃbodhim antarā tathāvidhadharmadeśanāyā aśakyatvāt |
tasmādetādṛkcittasampatsampādane chanda-praṇidhānābhyāṃ sthātavyam | sakalenānena kathaṃ sthātavyaṃ bodhisattveneti nirdiśyate, anenaivaudāryamapyabhihitam | sā ca sambodhiḥ tathyasaṃvṛtisvabhāvā draṣṭavyā, na tu paramārthataḥ, prāgevoktatvāt, sākṣādanuktamapi sāmarthyataḥ yogasamāpattiḥ, cittapragrahaḥ gāmbhīryaṃ ca nirdiṣṭam | 4. mahāvavādārthaprajñapti : bhagavato lokottarajñānāvasthāyāṃ sattvasaṃjñā sarvathā na pravartate, atyantasamāhitatvāt, ado nāścaryam | sattvebhyo vimuktayupadeśakāle 'samāhitāvasthāyāṃ viśuddhalaukikajñānāvasthāyāmapi sattvādisaṃjñā na pravartata iti tannirdiśya avavādamahārthatvena prajñaptihetunā bhagavato 'nuttaracittasampadaṃ (vajraṭ_205) pratipatsyamānāṃ darśayituṃ mahārthāvavādamadhikṛtya tatkiṃ manyase subhūte ityādyāha | praśnasyottaramapratīkṣamāṇaḥ sapadi svataḥ na khalu punaḥ subhūte, evaṃ draṣṭavyam ityādyāha | tasmād bhagavataścittasampadastādṛśe mahārthāvavādahetau bodhisattvena chandapraṇidhānābhyāṃ sthātavyamiti nirdiṣṭam |
kiṃ sattvānāṃ sattve 'pi saṃkleśahetubhūtatayā tathā nābhipreyate tathāgatena? āhosvit sattvābhāvāditi cintayatāmāśayaṃ vijñāya tatkasya hetoḥ? iti papraccha | skandhātmakasya pudgalātmakasya ca kasyacit sattvasya paramārthato 'bhāvād evaṃ nopalabhyata iti darśayitumāha- nāstiṃ kaścit sattvo yastathāgatena parimocittaḥ iti | anena bodhisattvaiḥ kathamatra yogasamāpattyā pratipattavyamiti tannirdiṣṭam |
abhāvaḥ kathaṃ jñātavya ityatra yadi punaḥ subhūte ityādyāha | ayamatrābhiprāyaḥ yathājñeyaṃ tathāgatasya jñānaṃ pravartate, anyathā aprahīṇāvaraṇatvena kathaṃ syāt tathāgatatvam | tasmād yadi sattvaḥ syāt tadā sandṛśyeta sa tathāgatena, ātmanaḥ pratyakṣopalabdhatayā viciakitsābhāvāt | sa eva tāvattasya pragāḍhaḥ ātmagrāhaḥ syāt | tataśca ātmagrāhahetutaḥ samutpannaṃ nikhilakleśajālabandhanamapyatidṛḍhaṃ syāt tadā rāgādyatipragāḍhabaddhasya āvaraṇāprahāṇena bhagavataḥ tathāgatapadaprāptirna syāt | bhagavatā ca tatpadaṃ prāptam, ataḥ prahīṇasakalāvaraṇaḥ saḥ | prahīṇāvaraṇayā aśeṣa ātmagrāhaśikharī viśīryate, tasmāt sattvābhāvo na jñāyate |
ātmanyasati kimātmadṛṣṭilakṣaṇa ātmagrāho na bhavati? kimarthaṃ bhagavatā ātmādisaṃjñā nocyate? ityatra ātmagrāha iti subhūte ityādyāha | yadi (bhagavatā) ātmādivastuna eva grahaṇaṃ syāttadā prahīṇāvaraṇasya tasya bhagavata (vajraṭ_206) ātmagrāhaḥ samudbhavet, kasyāpyātmagrāhasyābhāvāt agrāha eṣa tathāgatena bhāṣitaḥ |
atha kīdṛśa ātmagrāha iti? sa ca ityādyāha | śravaṇādivirahād heyopādeyayoranabhijñatvād bālāḥ, prekṣāvattvaviyogād āaryebhyaḥ pṛthaktvācca pṛthagjanāḥ | pṛthagjanā api kecit sacchāstraṃ śrutvā yoniśomanaskārasthitāḥ dharmanairātmyādhimuktāḥ satyamabhiniviśante, tadanātmagrāhavyavacchedato bālā ityāha | bālamātrakathanāt skandhādyabhijñā api tādṛśāḥ pṛthagjanā anupajātāryamārgatayā bālā eva | bālānāṃ vaiśiṣṭayamabhidhātuṃ vyāvṛtte 'pyātmagrāhe bālatvena teṣvātmagrāha ityavabhāsate, tasmāttadāśayavaśād ātmagrāha ityevaṃ nirdiṣṭam |
na tanmātreṇa satyam, atiprasaṅgāt | anātmaśabdaprayogeṇāpi kathaṃ nātmādīnāṃ satyagrahaṇam, yadyātmā na syāttadā ke tāvat pṛthagjanā abhidhīyeran? iti vicintya bālapṛthagjanāḥ ityādyuktam | paramārthatastu ajanā eva, saṃvṛtimāśrityoktatvānna doṣaḥ | ebhiḥ sarvairadhyāropāpavādāntanirākaraṇena cittapragṛhīttatvaṃ darśitam | anena sarveṇa tāvat sākṣād gāmbhīryaṃ proktam | aśeṣasattvadhātubhyo mahārthāvavadaprajñapterhetutvadarśanena cittasampada ādauryamapi nirdiṣṭam |
5. dharmakāyaparigrahaṇam :
yadi bālapṛthagjanāḥ na syuḥ, kathaṃ tathāgatasya lakṣaṇānuvyañjanairalaṅkṛtāḥ kāyasampadaḥ sambhaveyuḥ? pṛthagjanāḥ svakaruṇāmūlakabodhicittamutpādya pāramitāsu prayatante (tataśca) lakṣaṇādibhīralaṅkṛtāstathāgatakāyasampattivanto bhavanti, tadabhāve mūlabhāvāt kathaṃ bhaveyuḥ tādṛyastathāgatakāyasampada iti? ye pāriṣadyāḥ (vajraṭ_207) kṛtānalpavikalpāḥ rūpādiṣu bhāvābhiniveśenaivaṃ cintayanti, tebhyo dharmakāyaparigrahamadhikṛtya tatkiṃ manyase subhūte ityādyāha | pūrvaṃ dharmakāyatayā na vyavasthāpitam, idānīṃ dharmakāyaṃ vyavasthāpayitumuktatvānna punaruktidoṣaḥ |
lakṣaṇasampadā tāvat paramārthavicāraṇāyāmavayavinaḥ paramāṇusaṃghātasya vā svabhāvenānupapattiṃ viditvā pūrvakamevābhiprāyaṃ gṛhṇan subhūtirāha no hīdam | evameva upapattyantaraṃ bhagavatā sacet punaḥ subhūte ityādinoktam |
yadi tathāgato lakṣaṇasampanmātreṇa prabhāvitaḥ syāt tadā vakṣyamāṇahetunā tulyatvād rājāpi cakravartī kathaṃ na bhavet tathāgataḥ? nanu sthānasthottaptapūrṇatvena viśiṣṭā bhagavato lakṣaṇasampad, na tu cakravartinaḥ, tataḥ sa nocyate tathāgata ityapi na yujyate, sthānasthādiviśeṣasyāpi jaḍasvabhāvatve nāsti kaścid viśeṣaḥ | tena yadi tathāgato jaḍasvabhāvairlakṣaṇādidharmaiḥ prabhāvito 'bhaviṣyat tadā cakravartī api tathāgato 'bhaviṣyat iti cet? na, tasmāttathāgastāvad aśeṣavastusvabhāvasya yathāvadadhigamamātreṇa prabhāvita ityabhiprāyaḥ | anena tathāvidhaṃ jñānahetukaṃ tathāgatakāyaṃ prati bodhisattvena chandapraṇidhānābhyāṃ sthātavyamiti nirdiṣṭam |
adhunā paramārthatastattathāgatajñāne 'pi nābhiniveṣṭavyamiti darśayituṃ dharmakāyo (vajraṭ_208) vyavasthāpyate | bodhisattvena kathaṃ yogasamāpattyā pratipattavyamiti dvābhyāṃ gāthābhyāṃ pradarśyate |
tatra pūrvagāthayā kathaṃ tathāgato na draṣṭavyaḥ, kaiśca na dṛśyata etannirdiṣṭam | kathaṃ na draṣṭavya iti cet? darśanādivyavahāraprajñaptyā | ke na paśyantīti cet? mithyāprahāṇaprasṛtāḥ | rūpeṇa cādrākṣuḥ ityanena rūpe 'bhiniviṣṭāḥ pudgalāḥ pāramārthikalakṣaṇādibhiralaṅkṛtaṃ dharmarūpaṃ pudgalarūpaṃ ca paśyantīti vyavahāraprajñaptirnidiṣṭā | ghoṣeṇa cānvayuḥ iti māṃ śabdena evameva sa tathāgata iti jñātavanta ityarthaḥ | anena śravaṇavyavahāraprajñāptirnidiṣṭā | upalakṣaṇamātramimau vyavahārau | tena viśeṣabhedo vijñānaṃ cāpi saṃgṛhītam |
mithyāprahāṇaprasṛtāste janāḥ tāvad vitathāmārgasthitatvānna māṃ samyag rūpeṇa drakṣyanti | prahīyate 'neneti prahāṇaṃ mārga ityucyate, tacca viparītatvānmithyā | tadapyadarśanahetuḥ |
atha kathaṃ buddhā draṣṭavyā ityatra dharmataḥ ityādyāha | dharmāṇāṃ yo hyakṛtrimaḥ svabhāvaḥ, sa 'dharmatā'; ityucyate | sā ca yuktyāgamābhyāṃ siddhatvādāditaḥ śāntādisvabhāvā | saiva tathatā, dharmadhātuḥ, bhūtakoṭiḥ, animittaṃ paramārthaścetyādiparyāyairucyate |
sarvatra tathābhāvāt 'tathatā tadālambanena sarve buddhadharmāḥ sambhavanti | taddhetubhūtatvād 'dharmadhātu'; aviparītatvād bhūtaḥ, tatparyantatvād bhūtakoṭiḥ | (vajraṭ_209) tatra nīlādisarvavastunimittānāmabhāvād animittaṃ | paramasya jñānasya gocaratvāt paramārthaḥ | kimiti sā dharmatayā draṣṭavyetyatrāha- dharmakāyāḥ iti | svabhāvārthaḥ kāyaśabda ucyate | tenāyamarthaḥ- samyagjñānanibandhanā ye tathāgateṣu vyavasthāpitāste paramārthato dharmasvabhāvāḥ | yo yatsvabhāvaḥ, sa tatsvabhāvena draṣṭavyaḥ, na tvanyasvabhāvena | yadyevaṃ tarhi dharmatā prakāśasvabhāvā bhavet, anyathā kathaṃ tallakṣitāste draṣṭuṃ śakyanta iti vicārya dharmatā ityādyāha |
kimaśakyatvād aparijñeyā athavā parijñāne doṣasadbhāvāditi vicintya na śakyā ityādyāha | dharmisvabhāve siddhe taddharmatā vijñātuṃ śakyate, yadā dharmisvabhāva eva kaścit paramārthato na siddhastadā kathaṃ sā dharmatāpi vijñātuṃ śakyate kevalayā svasantatyā | nāsti sā kevaletyabhiprāyaḥ |
yadyevaṃ samyagjñānasvabhāvānāṃ buddhanāmapi dharmiṇāṃ paramārthato 'siddhatvānna syād darśanam, tatkathaṃ dharmatā draṣṭavyeti cet? naiṣa doṣaḥ | ye paramārthataḥ sarvadharmiṇo na paśyanti ta eva dharmatāṃ paśyanti | dharmatā tāvadanutpannasvabhāvā, sā kathaṃ tadviparītotpādagrahaṇena grāhyā, na hi ghaṭagrahaṇena tadanutpādagrahaṇam | anena tathāgato na rūpakāyena draṣṭavyaḥ, api tu dharmakāyena draṣṭavya ityetannirdiśyate |
asatyapi tathāgatasya lakṣaṇasampatsvabhāvatve yujyata eva lakṣaṇasampaddhetukaṃ tathāgatasyānuttarasamyaksambodhilakṣaṇam, gaṇakaiḥ (lakṣaṇajñaiḥ) bodhisattvasya lakṣaṇasampadaṃ draṣṭvā bhagavān anuttarasamyaksambodhau vyākṛta iti (vajraṭ_210) yeṣāṃ saṃśayaḥ, tatparihārārthaṃ tatkiṃ manyase subhūte ityādyāha | yadi lakṣaṇasampad anuttarasamyaksambodherhetuḥ syāt tadā cakravartino 'pi syādityabhiprāyaḥ | gaṇakaistāvat tathāvidhaṃ lakṣaṇamātraṃ draṣṭvā vyākṛtam, na tu hetumityadoṣaḥ |
anena cittapragrahītatvaṃ nirdiṣṭam | anena tāvat sakalena sthānena gāmbhīryaṃ darśitam | saṃvṛtau cāśeṣavastusvabhāvādhimagalakṣaṇasya tathāgatajñānasya nirdeśena āudāryamapi nirdiṣṭam |
6. saṃsāre nirvāṇe cāpratiṣṭhānam : (a) nirvāṇe 'pratiṣṭhānam
paramārthataḥ sarvadharmāṇāmabhāvād yadi sā dharmatā vijñātuṃ na śakyata iti cet tata ucchedavādī bhavān syāt | tataśca tathāgatasyāpyabhāvād apratiṣṭhitanirvāṇamapi na sidhyatīti yadāśaṅkitaṃ tadarthaṃ saṃsāranirvāṇayoḥ apratiṣṭhānamadhikṛtya subhūte ..... evaṃ ..... bodhisattvayānasamprasthitaiḥ ....... ityādyāha | na ca bhūtavināśo 'pi prajñaptaḥ, dharmatāyā yathāvadavabodhāt | ata eva coktam-
nāpaneyamataḥ kiñcit prakṣeptavyaṃ na kiñcana | draṣṭavyaṃ bhūtato bhūtaṃ bhūtadarśī vimucyate ||
anāgate dharmavṛttipratibandhakatvena ucchedo 'pi na prajñaptaḥ, yathābhūtadharmatāyā deśanāt | sarve dharmo avicāraramaṇīyatayā yathābhūtaiḥ pratyayairutpadyamānā abhyupeyante, ato bhagavatā buddhena tathyasaṃvṛtisvabhāvāyāḥ māhākaruṇāyā nirmāṇādau adhipatitvamādāya punarvineyebhyo yathāvadupāyopadarśanena (vajraṭ_211) niravacchinnasaṃsārapravāho 'bhyupeyate | anena bhagavato nirvāṇe 'pratiṣṭhitatvaṃ nirdiṣṭam | tathāvidhe bhagavatkāye chandapraṇidhānābhyāṃ sthātavyamiti tadapi nirdiṣṭam |
(ba) saṃsāre 'pratiṣṭhānam :
yadyevaṃ bhagavān saṃsārapravṛttimabhyupaiti, tadā saṃsartā eva bhavatīti vikalpya saṃsāre 'pratiṣṭhitatvaṃ darśayituṃ yaśca khalu punaḥ subhūte ityādyāha | nirātmakeṣu iti māyāvat paratantratvāt, na svata ātmabhāvaḥ, nityasya kramakramābhyāṃ hetorvirodhāt, ahetukasya akiñcitkaratvāt | svaparayornādhiṣṭhānamapi, adhiṣṭhāturevāsambhāvāt, tasmāt sarvadharmāste ubhayavidhāḥ nirātmakāḥ |
yathoktam : "ātmā ātmeti bhikṣavo bālo 'śrutavān pṛthgjanaḥ prajñaptimanupatitaḥ, na tvatrātmā vā ātmīyaṃ vā |" anena sarvadharmeṣu pudgalanairātmkṣāntiḥ sandarśitā | anutpattikeṣu ityanena dharmanairātmakṣāntinirdiṣṭā |
yadi bhāvānāmutpādo bhaved, ahetuko vā bhavet, sahetuko vā | sahetuke 'pi nityahetuko vā anityahetuko veti vikaladvayam | tatra na tāvat (vajraṭ_212) prathamo vikalpaḥ kādācitkatvapratīteḥ | nirapekṣasya sadasadavasthāsamatvena sarvatra nirviśiṣṭatvāt nityaṃ sattvamasattvaṃ vā syāt |
ataśca kādācitkatvasambhavād dvitīyo 'pi pakṣastāvanna yujyate | nityasya itaraiḥ sahakāribhistāvanna kaścit sāmarthyaviśeṣaḥ kriyate | kutracidapyanapekṣaḥ san kimiva krameṇa kāryamutpādayenna yugapaditi | kāraṇe 'vikāle na kādācitkakāryatirodhānaṃ yujyate | kathaṃ krameṇotpādaḥ syāditi |
ye svahetuṃ bhāvānāṃ vadanti, te 'pyarthato 'bhāvādevabhyupagacchanti | svabhāve siddhe heturapi syānna tvasiddhe, sarvasāmarthyavirahalakṣaṇatvāttasya | svābhave siddhe tasyāhetukasiddhirevābhyupagatā syāt, taditarānyahetau cānabhīṣṭe kathaṃ na nirhetukaḥ syāt | na bhāvaḥ svabhāvād bhinnaḥ | ataḥ sidhyati tatsiddhe, (phalataḥ) ahetuka eva syāt | anyathā tatsiddhe 'pyasiddhatvāt kathaṃ tadabhinnasvabhāvatvam | tato yo 'hetuvādī pakṣo nirastaḥ, sa atrāpi tulyaḥ |
na tāvad yujyate tṛtīyapakṣo 'pi samānāsamānakālayoḥ kāraṇatvavirodhāt | tathā hi, hetau sati sa phalena (kāryeṇa) samānakālo vā bhaved bhinnakālo vā? na tāvat samānakālāt, svayaprāptātmasvabhāvasya sarvasāmarthyaśūnyatvāt kutrāpi phale yogābhāvāt | ātmasvabhāve ca (prāpte) tatsvabhāvavat phalasyāpi tatsamānakālabhāvitayā ātmasvabhāvatvameva | na tatra phalaṃ yujyate |
bhinnakāle 'pi tāvat taditarakālavyavadhānena vā bhaved, yathāvaibhāṣikairvipākaheturiṣyate, tathā | athavā avyavadhānena vā bhaved, yathāsautrāntikaiḥ kāryakāraṇayorutpādavināśau 'tulādaṇḍonnāmāvanāmavad'; ucyete tathā syāditi? tatra taditarakālavyavadhānena phalotpāde sati vināśādevotpādaḥ abhyupagamyeta, sarvasāmarthyavirahitatvāttasya vināśasya na yujyate hetubhāvatvam, anyathā akārakasya vinaṣṭavastuno vināśāt kathaṃ (utpādaḥ) bhavet |
avyavadhāneneti pakṣe 'pi yadi sarvātmanā avyabahitastadā tadeva samakālatvaṃ syāt | niravayavayordvayorvastunoḥ sarvātmanā avyavahitatve ekakālatvātiriktā nānyā gatiḥ | tasmāt sarvātmanā avyavahite sati pūrvaṃ yathā aṇumātrakam (iti prasaktam), tathaiva kalpasyāpi kṣaṇamātrakatvaṃ durnivāram |
ekadeśena cāvyavahite sāvayavatvaṃ prasajyate, ataḥ paramārthataḥ sarve bhāvā anutpannā eva | avicāraramaṇīyā mithyātvenotpannā iva pratīyanta eva, yathā bhrāntijñāne pratibhāsasvabhāvāḥ | (yadi) na syāt prasiddhamātraṃ pramāṇaṃ (tadā) 'kāryakāraṇayorāgopālaṃ prasiddhatvānna yujyate vimarśaḥ iti vādaḥ kathaṃ yujyeta, prasiddhasya rūpādeḥ pramāṇataḥ viśīrṇatvāt | tasmāduktaṃ bhagavatā candrapradīpasūtre (samādhirājasūtram)-
na cakṣu pramāṇaṃ na śrotragrāṇaṃ na jihvā pramāṇaṃ na kāyacittam | pramāṇaṃ yadyeta bhaveyurindriyāḥ kasyāryamārgeṇa bhavet kāryam ||
yasmādime indriya apramāṇā jadā svabhāvena avyākṛtaśca | tasmād ya nirvāṇapathaiva ārthikaḥ sa āryamārgeṇa karotu kāryam ||
yatpratyakṣalakṣaṇamāhurācāryāstacca pratyakṣaṃ saṃvṛtitaḥ, paramārthe 'vatāraṇāya draṣṭavyam | na ca saṃvṛtau na samānaparyanuyogaḥ, tatastasya saṃvṛtāvuktatvānna parīkṣaṇaṃ kṣamate | ato bhagavatā śālistambādiṣu bhāvānāṃ svaparodayo niṣiddhaḥ | tathoktam āryalaṅkāvatāre-
"sadasatorutpattivirahitatvānmahāmate, sarvadharmā anutpannāḥ |"
vistṛtaprajñāpāramitāsuṃ coktam- "subhūte, na kaścid dharma utpannaḥ, sā (api) anutpannā" tatra yā prajñā, sānutpattikadharmakṣāntirityucyate |
tathoktaṃ ratnākaranāma(mahāyāna) sūtre-
sva eva yadā nāsti paro hetuḥ kathaṃ bhavet | svābhāvāt kathamutpādaḥ parasmāt sugato 'vadat ||
api ca,
bhāvā jāyanti saṃvṛtyā paramārthe 'svabhāvakāḥ |
yadyetat sarvaṃ parikalpitasvabhāvamadhikṛtyoktamiti cet? na, sarvasvabhāvānāṃ pramāṇato nirākṛtatvāt | anenāparo 'lpakuśalamūlo 'pi (jano yadā) saṃsāraduḥkhaṃ nānubhavati, (tadā) anutpattikadharmakṣāntiprāptatvāt mahājñānālokodayā labdhānuttarapuṇyaskandhā bodhisattvāḥ kathaṃ saṃsāraduḥkham anubhaveyurityevamāveditam |
dvividho hi saṃsāraduḥkhasyānubhavaḥ- kāyiko daurmanasyalakṣaṇaśca | tatra pūrvakastu pāpakarmaṇaḥ phalam, aparastu mohajaḥ, viparyastajñānasambhūta eva | tatrānutpanneṣu dharmeṣu kṣāntiprāptyā bodhisattveṣu nāstyubhayavidho duḥkhahetuḥ, pāpaṃ mohaśceti | akāraṇānna sambhavati duḥkhasparśavihāraḥ | anena kathaṃ bodhisattvena pratipattavyamiti deśitam |
utpāditabahutarapuṇyaskandhā rūpāvacarādisattvā iva kiṃ (te) saṃsāra eva na bhavanti? kathaṃ vā bahutarapuṇyaskandhotpādamātreṇa saṃsāre 'pratiṣṭhitatvaṃ sandarśitamityāśaṅkya punaḥ subhūte ityādyāha |
anena tāvad utpannapuṇyaskandhe 'pi teṣāṃ mithyābhiniveśena puṇyaskandhaparigrahasya sarvasaṃkleśamūlaviparyāsasyāprahīṇatvam, ataḥ (te) viśiṣṭagatiṃ prāptā api saṃsāre vyavasthāpyante, bodhisattvānāṃ tu anutpattikadharmakṣāntiprāpteḥ puṇyaskandheṣu nāsti satyābhiniveśaḥ, atasteṣāṃ sarvasaṃkleśamūlasaṃmohasya prahīṇatvānna saṃsāre 'vasthānabhityevaṃ nirdiśyate | paravikalpanirākaraṇārthamāryasubhūtiraviditābhiprāya iva nanu parigrahītavyaḥ iti viparītamabhyadhāt |
tadayamāśayaḥ- tattatsūtreṣu bhagavatā 'bodhisattvaḥ puṇyaskandhaṃ parigṛhṇāti'; ityuktam | atra na parigrahītavyaḥ iti vacanena kathaṃ na virodha iti? bhagavānapi yenābhiprāyeṇoktavān tadubhayamapi darśayitumāha- parigrahītavyaḥ iti | parigrahīta iti yadāha tattu parigrahalakṣaṇanaya upasaṃhāralakṣaṇaḥ |
viparītagrāhakalakṣaṇanirākaraṇena nātra virodhaḥ | vitathamārgagrāhakatvaṃ viparitagrahaṇamityanena tadvikalpaprahaṇāccittapragrahaṇaṃ darśitam | yaśca khalu- (vajraṭ_216) punaḥ subhūte, kulaputro vā kuladuhitā vā prārabhya audāryamuktam, avaśiṣṭapūrvabhāgairgāmbhīryaṃ nirdiṣṭam | etena sakalena sthānena śāśvatocchedāntaṃ parihṛtya madhyamamārgo deśitaḥ, nirdiṣṭaṃ ca saṃsāre nirvāṇe cāpratiṣṭhitatvam |
7. prasthiti-pariśuddhiḥ prasthitiḥ pariśuddhirucyate | trividhastasyāḥ prabhedaḥ- 1. īryāpathena prasthitiḥ, 2. sattvabhājanalokādhipatyena prasthitiḥ, 3. asaṃkleśena prasthitiśca | 1. īryāpathena prasthitiḥ
tatra yadi buddho draṣṭavyo dharmakāyena, na tu rūpakāyena, tadā bhagavataścaturīryāpathena janmābhiniṣkramaṇādinā cāgamaprasiddhena kathaṃ na virodha iti yo manyate tadarthaṃ prasthānasampada īryāpathena prasthitimadhikṛtya api tu khalu punaḥ subhūte yaḥ kaścid ityādyāha |
gacchati vā āgacchati vā ityetaddvayena caṅkramaṇam, tiṣṭhati ityādibhiḥ krameṇāvaśiṣṭā īryāpathā uktāḥ | īryāpathapirdeśastūpalakṣaṇamātram tena janmādīnāmapyatra nirdeśo draṣṭavyaḥ | bhagavata āgamena paridīpitānāmīryāpathādīnāṃ yaḥ samyaktayā śabdaśo 'bhiniveśastāsya viparītābhiniveśānna jānāti tathāgatena bhāṣitasyārtham |
na ca bhagavān rūpakāyena prabhāvitaḥ, asau tu jñānapariśuddhaḥ, tasyāmūrtatvājjñānasya saṃvṛtāvapi gatyādayo na sambhavanti | gatyādayastu rūpaskandhasya sthānaviśeṣaprabhāvitatvāt | te ca bhagavato nirmāṇakāyamāśrityoktāḥ, na ca jñānakāyamāśritya, tatra saṃvṛtitaḥ paramārthato vā gatyādīnāmasambhavāt | tasmād evaṃvidhāyāṃ īryāpathaprasthitau bodhisattvena chandapraṇidhānābhyāṃ sthātavyamiti sandarśitam |
yadi tathāgate gatyādayo na saṃvidyante (tarhi) kathaṃ tathāgataḥ iti gatyā prabhāvita ivocyata iti cittāśayaṃ vitarkyāha- tatkasya hetoḥ? iti | na me sa bhāṣitasyārthamājānāti ityanena yojanīyam | atrottarārthaṃ tathāgataḥ ityādyāha |
evamabhipreyate- vyapadeśo 'yaṃ na gatyā prabhāvitaḥ, api tu adhigamena prabhāvitaḥ gataḥ ityasyādhigatyarthatvāt | vastutattvaṃ yathāsthitiḥ, tathaivādhigamyate, adhigatatvāt tathāgataḥ | athavā pūrvakairbuddhairyathā vastutattvamadhigatamaviparyayeṇa tathaivānenāpyadhigatamityadhigatatvāt tathāgataḥ | sa ca tathyasaṃvṛtau jñānakāyatvena yujyate, na cānyatrāvikalpitatvāt | tacca gamanādi kvacit saṃvṛtāvapi na sambhavati, amūrtatvāt | paramārthe tu na sambhavatitarām, anutpannatvāt | tataḥ sa vastusvabhāvādhigatyā samastalokasya jyeṣṭhatvāt pūjanīyatvāt arhan ityucyate, samyagavabuddhatvāt samyaksambuddhaḥ ityucyate, anyathātvena jaḍasvabhāvena rūpakāyastu tathā nocyata iti bhāvaḥ |
anena yogasamāpattiḥ cittapragrahaśca sandarśitaḥ | anena tāvat sakalasthānena gāmbhīryaṃ nirdiṣṭam | saṃvṛtau tathāgatasya nirmāṇakāyamāśritya anantalokadhātuṣu apratihatagamanādipradarśanena ādāryamapi pradarśitam |
2. (a) bhājanalokādhipatyena prasthitiḥ
yastathāgatasya nirmitarūpakāyaḥ, yaśca manomayakāyaḥ, tasyāpi ekānekasvabhāvavisaṃyogānmāyānirmitabuddhavat mṛṣātvaṃ darśayituṃ bhājanasattvalokabhāvavigamāt prasthitimadhikṛtya yaśca khalu punaḥ subhūte ityādyāha | pūrvaṃ tvadhimukticaryābhūmau bodhisattvasyābhāvo darśitaḥ, samprati buddhabhūmau bhagavataḥ prasthitidarśanānna punaruktiḥ |
atra punadvividhenopāyena ekānekasvabhāvaviyogāvabodhānnairātmyaṃ darśitam | tadyathāpi nāma maṣiṃ kuryāt....... paramāṇusañcayaḥ ityanena ekānekasvabhāvaviyogāvagamena tanukaraṇopāyo darśitaḥ | atrāpi pūrvavad vyākhyānaṃ (veditavyam) | nanu digbhāgabhedena paramāṇavo 'siddhā (tadā) kathaṃ te sañcitāḥ? iti sañcintya tatkasya hetoḥ? ityāśaṅkyottaramāha (pariharannāha) saced bhagavan iti vijñaya ekatvagrāhakanivṛttyupāyārthameva paramāṇuprabhedena (yaḥ) sañcayaḥ sa ukto na tu paramārthato 'navasthitatvāt, anyathā paramāṇusañcayaḥ sarvatra pratyakṣatvena prasiddhyeta | tasmāt na bhagavānavakṣyat paramāṇusañcaya iti abhāṣite 'pyevamākhyātatvāt | anena tathāgatasya rūpābhāvatvena tādṛśyāṃ sthitau chanda-praṇidhānābhyāṃ sthātavyamiti deśitam |
yadi na syāt sañcayaḥ (tadā) api nu bahuḥ sa paramāṇusañcayo bhavet? iti kasmād bhagavānavakṣyadityāśayaṃ viditvā tatkasya hetoḥ? ityāha | asañcayaḥ saḥ iti pūrvottarādidigbhāgabhedena avasthitānāṃ teṣāṃ paramāṇūnāṃ svabhāvenāsiddhatvānna yujyate tattvataḥ sañcayaḥ | ekatvagrāhanirākaraṇāyaiva (vajraṭ_219) bhāṣitam tenocyate paramāṇusañcaya iti |
asati ca digbhāgabhede paramāṇavaḥ paramāṇvantaraiḥ pūrvāparordhvādhodigbhāgabhedena parivṛtā na syuḥ, tato na bhavedupacayaścittacaittādivat | bhāga eva bhavati paramāṇurityapi kathanaṃ na yujyate, tatrāpi tarkasāmyāt | evaṃbhūteniṣṭhito 'pi na yujyate | aniṣṭhitāḥ paramāṇavaḥ svabhāvena tarhi tvayā kiṃ sādhyate? aniṣṭhitasvabhāve bhāvo na sidhyati, tataḥ siddhamasmākaṃ matamiti | anekasvabhāvatvamaṇūnāṃ yadṛcchayāpi nocyate, (tadā) aniṣṭhite paramāṇau (anekasvabhāvatvaṃ) kathamupapadyeteti mayoktam | ye paramāṇavastvayā niravayavatvena vyavasthāpyante teṣāṃ pūrvottarādidigbhedābhyupetatvāt digbhāgabhedenābhyupagamyante, tena sāvayavāḥ [te] prasajyante | tataḥ prasaṅgasiddho hetorāśrayāsiddhiḥ, na ca kevalaṃ cittacaitasikābhyāmanaikāntikāḥ, amūrtatvātte na dikṣvavasthitāḥ, pūrvottarādidigbhirapi nāvatiṣṭhante |
tenoktam-
na rūpe naiva netre ca tayormadhye 'pi na sthitaḥ | yatra sthito bhavettatra na sannaiva hi cāpyasat ||
alaṃ prasaṅgeneti | anena tvanekasvabhāvarāhityamavagamya nirābhāsopāyasandarśanena yogasamāpattiścittaprahaśceti nirdiṣṭam | bahuḥ sa paramāṇusañcayo bhavet ityanenaudāryaṃ cābhihitam, avaśeṣeṇa tu gāmbhīryam |
(ba) sattvalokādhipatyena prasthitiḥ
samprati sattvalokābhāvaprasthitimadhikṛtya bhāṣitastrisāhasramahāsāhasro lokadhāturiti saḥ ityādyāha | bhājanalokasya pūrvamuktatvādatra lokadhātustāvat sattvalokatveneṣṭaḥ | ubhayatra trisāhasramahāsāhasrābhidhānena tāvadanantalokadhāturupalakṣyate | ata eva adhātuḥ sa tathāgatena bhāṣitaḥ iti pañcaskandhātmakaḥ sa sattvaloko 'pyekānekasvabhāvavirahitaḥ pūrvavaduktaḥ |
anena tathāgatasya tathāvidhāyāṃ sattvalokābhāvaprasthitau bodhisattvena chandapraṇidhānābhyāṃ sthātavyamiti nirdiṣṭam | nirābhāsena tu yogasamāpattiriyaṃ kathaṃ pratipattavyetyapi sandarśitam |
idānīṃ cittaṃ kathaṃ pragrahītavyamiti darśayituṃ tatkasya hetoḥ? iti pṛṣṭavān | 'adhātuḥ sa tathāgatena bhāṣita'; ityanena yojanīyam | uttarārthaṃ saced bhagavan ityādyāha | yadi sattvaloko yathāprasiddhastathā paramārthataḥ syāt sthūlaikasvabhāvastadā tathāgatena yathāsthiti vastutattvamadhigatamiti sa eva (vajraṭ_221) piṇḍagrāhaḥ syāt |
skandheṣu piṇḍagrāha evātmagrahaṇahetuḥ, sa eva ca tathāgatasya piṇḍagrāho 'tigāḍhataraḥ syāt, tadaprahāṇaṃ cābhipretaṃ bhavet | na tvevam, ata evānyatra yo bālajanebhyaḥ piṇḍagrāha ātmagrāhasya hetutvena bhagavatā bhāṣitaḥ sa paramārthato 'grāhya eva | grāhye hi piṇḍe ekānekasvabhāvasya kasyacidabhāvāt | bālajanaprasiddho bhāvaḥ kevalaṃ saṃvṛtita uktaḥ | tenocyate piṇḍagrāha iti | tadarthasādhanāyaivaṃ bhagavān piṇḍagrāasyārthamuktavān | kimucyata iti cet? vyavahāre piṇḍagrāha iti paramārthe 'bhāvāt sa dharmastvanabhilāpya ityuktavān |
yadyevaṃ grāhyaḥ piṇḍo na syāt tadā tatra grāhakasyāpyabhāvāt kathaṃ vyavahāre piṇḍagrāha iti vicintyāha- sa ca bālapṛthajanairudgṛhītaḥ iti | bālāstu bhrāntivaśādasantamapi sadbhūtamiva gṛhaṇanti | tadāśayavaśena vyavahāraḥ prajñapyate, (ato) na virodha ityabhiprāyaḥ | tasmāt te bālā ityucyante, anyathā yathāvastu vyavahāraprajñaptau kathaṃ te bālāḥ syuḥ?
uktamatra kathaṃ cittaṃ pragrahītavyamiti | gāmbhīryamaudāryamapi cātra pūrvavad yojanīyam | anena yadā sarve bhāvāḥ paramārthataḥ svabhāvaśūnyāstadā rūpakāyaḥ jñānakāyaśca kathaṃ bhavet paramārthataḥ sasvabhāvaḥ, mūlasattvasyābhāvāditi deśitam |
samprati yo hi kaścit subhūte ityādinā sarvasthāneṣu yogasamāpatteḥ kenopāyena sarvatra samādheyamiti tat pradarśyate | evamanusandhiḥ- yadi nāsti piṇḍagrāhastadā tanmūlaprabhavāyāḥ satkāyadṛṣṭerevābhāvāt kathaṃ bhagavān pañcasu dṛṣṭiṣu satkāyadṛṣṭimāheti tadarthaṃ yo hi kaścit subhūte ityādyāha | atra kathamavikalpyam, yaścāvikalpakaḥ, yaminnavikalpyam, yenāvikalpakaḥ, yaścāvikalpaḥ, taddarśanena yogasamāpatteḥ samyagupāyo darśito bhavati |
tatra yo hi kaścit subhūte ityārabhya tenocyate ātmadṛṣṭiḥ etatparyantamanena kathamavikalpyaṃ taduddiṣṭam | kathamiti cet? ukto 'nyairthikairātmā, bhagavatā tu pudgalanairātmyapratipādanādātmaniṣedhārthamāha ātmadṛṣṭiḥ iti tasyāḥ ātmadṛṣṭernirākaraṇena dharmanairātmyaṃ vyavasthāpyate adṛṣṭiḥ sā tathāgatena bhāṣitā ityuktam | tāmātmadṛṣṭiṃ yadi satyato na gṛhṇāti (tadā) evaṃ prayoge bodhisattvo yogasamāpattau pravartate | yasmādavikalpakastasmāt sa tatrāvaraṇopāyaḥ |
evaṃ hi subhūtea bodhisattvayānasamprasthitena ityanena yo 'vikalpakaḥ sa paridīpyate | sarvadharmāḥ ityanena yasminnavikalpyam taddarśitam | jñātavyā draṣṭavyā adhimoktavyāḥ ityanena yenāvikalpyaṃ tadabhihitam | kenāvikalpyamitiṃ cet? jñānena darśanena adhimuktyā ca | tatra jñānaṃ śrutamayī prajñā, darśanaṃ cintāyayī prajñā, tayopanidhyānatvād, adhimuktiḥ bhāvanāmayī prajñā, adhyāśayo 'trādhimuktiśabdena vaktumiṣyate | sā tu bhāvanābalena sidhyatīti, ata eva bhāvanamayī prajñā nirvedhabhāgīyāvasthāyāmadhimuktiśabdenoktā |
tathā cādhimoktavyā, yathā na pratyupasthāmahe ityanena yo 'vikalpastaṃ darśayati | asaṃjñaiṣā tathāgatena bhāṣitā ityatra hetuḥ parikīrtitaḥ | kasyacit saṃjñeyasya abhāvo 'pi, ekānekasvabhāvaśūnyatvāt paramārthata sā asaṃjñā | saṃvṛtisatyamadhikṛtyānyatra tathāgatena bhāṣitam | tasyā (vajraṭ_223) mithyārthādhigamāvasthāyāṃ kathaṃ na syādavikalpa ityabhiprāyaḥ | sarvasthāneṣu yogasamāpattyupāyo 'bhihitaḥ |
3. asaṃkleśena prasthitiḥ (a) deśanāsaṃkleśaḥ
dvidhā tavadasaṅkleśaḥ- deśanāsaṃkleśaḥ, saṃsārāsaṃkleśaśca | tatra yadi nāsti dharmasaṃjñā tadā tathāgatasya sattvebhyo taddharmadeśanāsaṃjñāsamutpāde kathaṃ na bhavet saṃkleśaḥ? kṛpayā sattvārthaṃ yāvatsaṃsārāvasthāne sati dharmasaṃjñayā kathaṃ na syāt saṃkleśaḥ? iti vicintya tayaiva cittasampadā deśanāsaṃkleśaṃ gāthayā ca saṃsārākleśamāvedayitum yaśca khalu punaḥ subhūte ityādyāha |
pūrvaṃ prasaṅgāntare lokadhātupraśastipradarśanamanuśaṃsāyāḥ praśaṃsanam, sampratyasaṃkleśādhikāre 'nantalokadhātudeśanayā nocyate anuśaṃseti na punaruktiḥ | atrāpi yuktistu prāgvad vaktavyā | udgṛhya iti svadhyāye 'dhītam, dhārayet iti padam, vācayet iti pustakāsikaṃ vācayet, paryavāpnuyāt iti tvarthagrahaṇamityarthaḥ | anena yamānmahārtho 'yaṃ dharmastasmādbodhisattvenaivaṃvidhāyāṃ mahārthadharmadeśanāyāmavaśyameva chanda-praṇidhānābhyāṃ sthātavyaṃ tatparidīpitam |
bhāṣyamāṇāyāmapi kathaṃ na syātsaṃkleśa ityetaddarśayituṃ kathaṃ na samprakāśayet ityāha | ayamabhiprāyaḥ- paramārthato 'nutpannatvenabhilāpyatvena deśitatve 'pi sarvadharmāṇām, te dharmā anabhilāpyasvabhāvena nocyate | evamuktam- yathā vineyajanāstathā sarve dharmā ādito 'nutpannatvādanabhilāpyāḥ (vajraṭ_224) tasmānna te kenāpi vyapadeśyā ityevaṃ darśyata iti | tathā sati asaṃkleśena deśanā, aviparītārthatvāt | anyathā saṃkliṣṭā syād viparītadeśanatvāt | ata eva tathāgato dharmadeśanākāle viśuddhalokajñāne prasthitaḥ, ato dharmasaṃjñābhāsasamudbhave 'pi tattvato 'bhiniveśābhāvāt saṃkleśadoṣābhāvaḥ | anena yogasamāpattiḥ, cittapragrahaḥ gāmbhīryañca nirdiṣṭam, pūrveṇa tāvadaudāryam |
[ba] saṃsārāsaṃkleśaḥ
sāmprataṃ nikhilaprajñāpāramitākāyaṃ vyavasthāpya gāthayā saṃsārāsaṃkleśo deśyate | anayā gāthayā catvāri saṃskṛtalakṣaṇāni paridīpitāni | (tāni tāvat) svabhāvalakṣaṇam, viṣayarasāsvādanalakṣaṇam, ādīnavānvayalakṣaṇam, niryāṇānvayalakṣaṇaṃ ceti |
tatra pañcaskandhātmakānāṃ bhāvānāṃ yathāpratīti pratītyasamutpādastāvad hetupratyayasaṃgṛhitatvāt saṃskṛtaṃ ityucyate | eteṣāṃ sarveṣāṃ svabhāvaḥ tārakāḥ iva draṣṭavyaḥ | rātrau yathā tārakā avabhāsante, na tu divase, tathaiva saṃskṛtā api avidyājñānāndhakāre sati pratibhāsante, jñānasūryāloke sati nāvabhāsante, ataḥ (te) tārakasvabhāvā iva draṣṭavyāḥ | pudgaladharmadṛṣṭayabhiniveśātmakāḥ saṃskṛtāstu mithyāpratītihetutvāt timiravajjñātavyāḥ |
vijñānalakṣaṇaṃ ca karmavartikaṃ tṛṣṇāsnehaṃ cāśritya prajvalanād dāpa iva draṣṭavyam, evametannidarśanena saṃskṛtasvabhāvalakṣaṇaṃ paridīpitam | māyopamayā viṣayarasāsvādanalakṣaṇaṃ nirdiśyate, vitathāvabhāsamānatvāt | tatrādīnavānvayalakṣaṇaṃ saṃskṛtasvabhāvaṃ dvividham- anityānvayaḥ duḥkhānvayaśca | avaśyāyopamayā anityatānvayaḥ pradarśyate, na ciraṃ sthitatvāt | budbudopamayā tāvad (vajraṭ_225) duḥkhatānvayaḥ pradarśyate, vedanā budbudopamā iti, yā kācid vedanā seha duḥkhamiti bhāṣitatvāt |
trividhaiḥ dukhaiḥ sarvā vedanā duḥkhā veditavyā | tatra duḥkhavedanā tāvad duḥkhaduḥkham, tatsahitā ye saṃskārāste 'pi tadanurūpatayā duḥkhameva; sukhāvedanā tāvad vipariṇāmaduḥkhena duḥkham, tatsahitā ye dharmāste 'pi tadanurūpatayā duḥkham, na duḥkhā na sukhā vedanā, tatsahitāni vastūni ca saṃskāraduḥkham, utpādabhaṅgalakṣaṇatvena tāni duḥkham | evaṃ sarvaṃ saṃskṛtaṃ duḥkhānvitaṃ draṣṭavyam |
tatra niryāṇānvayalakṣaṇaṃ tāvat pudgaladharmaśūnyatānvayam, tadālambananirvṛtatvādbhagavatā khalu dvividhaṃniryāṇālambanamuktam | āryasamādhirājasūtrecāpyuktam :
nairātmyadharmān yadi pratyavekṣate tān pratyavekṣya yadi bhāvayeta | sa heturnirvāṇaphalasya prāptaye yo anyaheturna sa bhoti śāntaye ||
dvividhanairātmyasamprayuktāḥ sarvasaṃskṛtāḥ, tathā hi- atīta-pratyutpanna-anāgatabhedena trividhāḥ saṃskṛtāḥ | tatra ye tāvadatītāste smṛtimātrāvasthitā ato niḥsvabhāvatvena, dharma-pudgalatayā śūnyāḥ ātmanānadhiṣṭhitatvāt, tataśca svapnaupamyena dvividhanairātmyānvayāste vyapadiṣṭāḥ | pratyupannā vidyudaupamyena ekānekasvabhāvarahitāḥ agrāhyasvabhāvatvaditi tenānvitā vyapadiṣṭāḥ | (vajraṭ_226) anāgatāstāvadalabdhasvabhāvāḥ, abhraupamyena ākāśasamacitte tadbījadauṣṭhulyena janitatvāditi nairātmyadvayaṃ tāvaddeśitam |
ato 'nena khalu samagreṇātra bodhisattvaiḥ sadā sarvasaṃskṛtasvabhāvamevaṃ vicārya chanda-praṇidhānābhyāṃ sthātavyamiti paridīpitam | niryāṇānvapradarśanena tāvad yogasamāpattiścittapragrahaśca nirdiṣṭaḥ | anena sampūrṇenasthānena gāmbhīryañca vyapadiṣṭam |
gāthāyāmasyāṃ tāvadidaṃ paridīpyate- saṃkleśamulaṃ tāvad viparyāsaḥ | ataḥ saṃskṛtasvabhāveṣvanekaśaḥ kenacid vicārayatā manasikurvatā apyevaṃ saṃskāraparijñānādyadā viparyāsābhāvāt na bhavati saṃkleśaṃ (tadā) kathaṃ (nāma) yathāvadaśesavastusvabhāvaparibhāvako vidhūtāśeṣaviparyāsajālastathāgataḥ saṃkliṣṭo bhavet | ata eva samastasaṃskṛtadoṣān avagacchan tathāgataḥ, padmamiva saṃsāradoṣāmbhasānavaliptacittaḥ, pratijñātasamastajagatsamuddharaṇāśayaḥ, saphalakāritraḥ, mahākaruṇānvitacittaḥ, niravadhijagaddhitasukhasādhanābhiprāyeṇa saṃsāracakrasaṃsaraṇaṃ yāvat pratiṣṭhito veditavyaḥ | tathā coktam-
kartuṃ loke sukhaṃ śāntau bhave cāpyanadhiṣṭhitaḥ | iti sarvasattvānavalokituṃ bhūmāvasthīyata ityapyuktam |
traiyadhvikānāṃ jananī munīnāṃ khyātā yathāśakti mayā tato jagat | vipulena puṇyena viyatsamena vidhūya cāndhyaṃ sugatatvamāpnuyāt ||
ācāryakamalaśīlena mādhyamikanayena viracitā vistṛtā āryavajracchedikāṭīkā parisamāptā | aṣṭamyāṃ śatābdyāṃ bhāratīyācārya mañjuśrīmitreṇa bhota-locāvā yeśe-demahābhāgena ca bhoṭabhāṣāyāmanūditā | viduṣāṃ vaśaṃvadena ācāryapemātenajinamahādayena bhoṭabhāṣātaḥ saṃskṛtabhāṣāyāṃ punaruddhṛtā sarvasattvahitasukhārtham iti |
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
