Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luận tạng
Pramāṇavārttisvavṛtti
- Tác giả
- Dharmakīrti
- Thông tin
- GRETIL — R. GNOLI, The Pramanavarttikam of Dharmakirti, the first chapter with the autocommentary. Roma 1960.CC BY-NC-SA 4.0
17017 na prasiddhir nāma anyā anyatra jana-pravādāt / te ca sarve janā 17018 rāga-ādy-avidyā-aparītatvād asambhāvanīya-yāthātathya-vacanāḥ / 17019 tad eṣāṃ pravādo na pramāṇam / na hi kasyacid api samyak-pratipatter 17020 abhāve bāhulyam artha-vad bhavati / pāraśīka-mātṛ-mithyā- 17021 cāra-vat / teṣām eva puruṣāṇāṃ vacanāt punaḥ parokṣa-artha-sampratipattir 17101 iti kathaṃ tad eva yugapad dveṣyaṃ ca kāmyaṃ ca / 17102 atha prasiddhim ullaṅghya kalpane na nibandhanam / 17103 prasiddher apramāṇatvāt tat-grahe kiṃ nibandhanam //322//
17105 prāpta-pratilomanena anyatra pravṛttir guṇa-doṣa-sandarśanena yuktā 17106 iti prasiddher anvaya iti cet / na / prāpteḥ pramāṇa-vṛtti-lakṣaṇatvāt / 17107 yat kiṃcana grahaṇaṃ hi prasiddhim apramāṇayatas 17108 tan-mukhena pratītiḥ / nyāyāt prāpti-pratiṣedhāt / tulyā sva-para- 17109 vikalpayor ubhayathā api vṛttir iti kaḥ prasiddhāv anurodhaḥ / 17110 api ca iyam 17111 utpāditā prasiddhyā eva śaṅkā śabda-artha-niścaye / 17112 yasmān nānā-artha-vṛttitvaṃ śabdānāṃ tatra dṛśyate //323//
17113 na prasiddher eka-artha-niścayaḥ śabdānāṃ tata eva śaṅkā-utpatteḥ / 17114 nānā-arthā hi śabdā loke dṛśyante / loka-vādaś ca pratītiḥ / ata eva 17115 nānā-arthā iti tata eka-artha-niyamo na yuktaḥ / 17116 anyathā asambhava-abhāvān nānā-śakteḥ svayaṃ dhvaneḥ / 17117 avaśyaṃ śaṅkayā bhāvyaṃ niyāmakam apaśyatām //324//
17118 ity antaraślokaḥ / tasmād avidita-artha-vibhāgeṣu śabdeṣv ekam 17119 artham atyakṣa-saṃyogam anālambana-samāropaṃ viniścitya vyācakṣāṇo 17120 jaiminis tad-vyājena svam eva matam āha iti na tīrthakara- 17121 antarād asya viśeṣaṃ paśyāmaḥ / tathā hi / tad-artha-vacana-vyāpāra- 17122 śūnyasya tat-samāropeṇa abhidhānaṃ na sva-vacanam atiśete / 17123 tat-kāriṇā kevalaṃ mithyā-vinītatā eva ātmanaḥ samuddyotitā syāt 17124 tathā hi / 17125 eṣa sthāṇur ayaṃ mārga iti vakti iti kaścana / 17126 anyaḥ svayaṃ bravīmi iti tayor bhedaḥ parikṣyatām //325//
17201 nirabhiprāya-vyāpāra-vacane sthāṇau samāropya-upadiśataḥ svatantrasya 17202 vā svayaṃ vacana-upagame na kaścid viśeṣo anyatra jaḍasya 17203 pratipatti-māndyāt / api ca eka-artha-niyame saty enaṃ jaiminir 17204 jānīyāt / sa eva śabdasya 17205 sarvatra yogyasya eka-artha-dyotane niyamaḥ kutaḥ / 17206 na hi śabdasya kaścid arthaḥ svabhāva-niyataḥ sarvatra yogyatvāt / 17207 ayogyatve ca tad-apracyuter avidheyasya puruṣāṇāṃ kvacid 17208 upanayana-apanayana-asambhavāt / 17209 jñātā vā atīndriyāḥ kena vivakṣā-vacanād ṛte //326//
17210 puruṣa-praṇīte hi śabde kayācid vivakṣayā sa tāṃ kadācit kvacin 17211 nivedayed api iti vivakṣā-pūrvakānāṃ śabdānām artha-niyamaḥ 17212 pratīyeta api / apauruṣeye tu vidyamāno apy artha-niyamaḥ kathaṃ 17213 vijñeyaḥ / svabhāva-bhedasya abhāvāt / sati vā pratyakṣasya svayaṃ 17214 pratīti-prasaṅgāt / apratyakṣe api kenacij jñātum aśakyatvāt / 17215 na ca asti kaścid viśeṣaḥ / sarva-śabdā hi sarva-artha- pratyāsatti-viprakarṣa- 17216 rahitāḥ / tatas teṣām 17217 vivakṣā niyame hetuḥ saṃketas tat-prakāśanaḥ / 17218 apauruṣeye sā na asti tasya sā ekārthatā kutaḥ //327//
17219 vivakṣayā hi śabdo arthe niyamyate na svabhāvataḥ tasya 17220 kvacid apratibandhena sarvatra tulyatvāt / yatra api pratibandhas 17221 tad-abhidhāna-niyama-abhāvāt / sarva-śabdaiḥ karaṇānām abhidhāna- 17222 prasaṅgāt / tasmād vivakṣā-prakāśanāya abhiprāya- nivedana-lakṣaṇaḥ 17223 saṃketaḥ kriyate / apauruṣeye tu na vivakṣā na saṃketaḥ 17224 kasyacid abhiprāya-abhāvād iti na niyamo na taj-jñānam / 17225 svabhāva-niyame anyatra na yojyeta tayā punaḥ / 17226 yadi saṃketa-nirapekṣaḥ svabhāvata eva artheṣu śabdo nilīnaḥ 17227 syāt uktam atra apratibandhād aniyama iti / api ca / svābhāvike 17228 vācyavācakabhāve na punar vivakṣayā yatheṣṭaṃ niyujyeta / 17301 saṃketaś ca nirarthaḥ syād / 17302 na hi svabhāva-bheda indriya-gamyaḥ sva-pratītau paribhāṣā-ādikam 17303 apekṣate / nīla-ādi-bheda-vat / tad-apekṣa-pratītayas tu na vastu-svabhāvāḥ / 17304 kiṃ tarhi / sāmayikā rāja-cihna-ādi-vat / yaś ca sāmayikaḥ 17305 sa svabhāva-niyato ayuktas tasya icchā-vṛtteḥ / ata eva saṃketāt 17306 svabhāva-viśeṣasya 17307 vyaktau ca niyamaḥ kutaḥ //328//
17308 sva-icchā-vṛttiḥ saṃketaḥ sa iha eva kartuṃ śakyate na anyatra iti 17309 na uparodho asti / sa ca puruṣaiḥ sva-icchayā kriyamāṇas tam eva 17310 svabhāvaṃ vyanakti na anyam iti na niyamo asti / 17311 yatra svātantryam icchāyā niyamo nāma tatra kaḥ / 17312 dyotayet tena saṃketo na iṣṭām eva asya yogyatām //329//
17313 iti antaraślokaḥ / 17314 yasmāt kila īdṛśaṃ satyaṃ yathā agniḥ śīta-nodanaḥ / 17315 vākyaṃ veda-ekadeśatvād anyad apy aparo abravīt //330//
17316 anyas tv apauruṣeyam āgama-lakṣaṇaṃ parityajya anyathā prāmāṇyaṃ 17317 vedasya sādhayitukāmaḥ prāha avitathāni veda-vākyāni 17318 yatra apratipattir veda-ekadeśatvāt yathā agnir himasya 17319 bheṣajam ity ādi-vākyam iti / tasya idam / 17320 rasa-vat tulya-rūpatvād eka-bhāṇḍe ca pāka-vat / 17321 śeṣavad vyabhicāritvāt kṣiptaṃ nyāyavidā īdṛśam //331//
17322 svayam īdṛśam ācāryeṇa anumānaṃ naiyāyika-śeṣavad-anumāna- 17323 vyabhicāram udbhāvayatā tulya-rūpatayā phalānāṃ tulya-rasa- 17324 sādhana-vad eka-sthāly-antargamād dṛṣṭa-vad adṛṣṭa-taṇḍula-pāka- 17325 sādhana-vac ca asādhanam uktam / tad-asādhanatva-nyāyaś ca 17326 pūrvam eva uktaḥ / uktaṃ ca idam āgama-lakṣaṇam asmābhiḥ tat tu 17327 sarvasya śakya-vicārasya viṣayasya yathāsvaṃ pramāṇena vidhi- 17328 pratiṣedha-viśuddhau nāntarīyakatva-abhāve api śabdānām artheṣu 17401 varaṃ saṃśayitasya vṛttiḥ tatra kadācid avisaṃvāda-sambhavāt 17402 na tv anyatra dṛṣṭa-pramāṇa-uparodhasya puruṣasya pravṛttir iti / 17403 yaḥ punaḥ prākṛta-viṣayasya vahneḥ śīta-pratighāta-sāmarthyasya 17404 abhidhānaṃ satya-artham upadarśya sarvaṃ satya-artham āha 17405 śāstraṃ śakya-paricchede api viṣaye pramāṇa-virodhād bahutaram 17406 ayuktam api / 17407 nityasya puṃsaḥ kartṛtvaṃ nityān bhāvān atīndriyān / 17408 aindriyān viṣamaṃ hetuṃ bhāvānāṃ viṣamāṃ sthitim //332//
17409 nivṛttiṃ ca pramāṇābhyām anyad vā vyasta-gocaram / 17410 viruddham āgama-apekṣeṇa anumānena vā vadat //333//
17411 virodham asamādhāya śāstra-arthaṃ ca apradarśya saḥ / 17412 satya-arthaṃ pratijānāno jayed dhārṣṭyena bandhakīm //334//
17414 apracyuta-anutpanna-pūrvāpara-rūpaḥ pumān kartā krameṇa karmaṇāṃ 17415 karma-phalānāṃ ca bhoktā samavāyi-kāraṇa-adhiṣṭhāna-bhāva-ādinā 17416 ity āha vedaḥ tac ca ayuktam ity āvedita-prāyam nityatvaṃ ca 17417 keṣāṃcid bhāvānām akṣaṇikasya vastu-dharma-atikramād ayuktam 17418 apratyakṣāny eva hi sāmānya-ādīni pratyakṣāni janma-sthiti- 17419 nivṛttīś ca viṣamāḥ padārthānām anādheyaviśeṣasya prāg akartuḥ 17420 para-apekṣayā janakatvam niṣpatter akārya-rūpasya āśraya-vaśena 17421 sthānam kāraṇāc ca vināśa ity ādikam anyad api pratyakṣa- 17422 anumānābhyāṃ prasiddhi-viparyayam āgama-āśrayeṇa ca anumānena 17423 bādhitam agnihotra-ādeḥ pāpa-śodhana-sāmarthya-ādikam / tasya 17424 evaṃvādino vedasya sarvatra śāstra-śarīre pramāṇa-virodham 17425 apratisamādhāya sambandha-anuguṇa-upāya-puruṣa-artha-abhidhānāni ca 17426 śāstra-dharmān apradarśya-atyanta-prasiddha-viṣaya-satya-abhidhāna- 17427 mātreṇa prajñā-prakarṣa-duravagaha-gahane api niratyayatāṃ sādhayitukāmo 17428 bandhakīm api prāgalbhyena vijayate / kācit kila 17429 bandhakī svayaṃ svāminā vipratipatti-sthāne dṛṣṭvā upālabdhā / sā 17430 taṃ pratyuvāca / paśyata mātaḥ puruṣasya vaiparītyaṃ / mayi 17431 dharma-patnyāṃ pratyayam akṛtvā ātmīyayor na itara-abhidhānayor 17432 jala-budbudayoḥ / karoti / tena jaratkāṇena grāmya-kāṣṭha-hārakeṇa 17501 prārthitā api na saṃgatā / rūpa-guṇa-anurāgena kila mantri-mukhya- 17502 dārakaṃ kāmaye aham iti / evaṃjātīyakam etad api vahneḥ 17503 śīta-pratīkāra-vacanena dṛṣṭa-pramāṇa-virodhasya apy atyantaparokṣe 17504 arthe avisaṃvāda-anumānam / 17505 sidhyed pramāṇaṃ yady evam apramāṇam atha iha kim / 17506 na hy ekaṃ na asti satya-arthaṃ puruṣe bahu-bhāṣiṇi //335//
17507 yathā idam atiduṣkaram atyanta-satya-abhidhānaṃ tathā atyanta-asatya- 17508 abhidhānam api / tatra ekasya vacanasya kathaṃcit saṃvādena aviśiṣṭasya 17509 tad-vacana-rāśes tathābhāve na kaścit puruṣo anāptaḥ 17510 syāt / api ca / 17511 na ayaṃ svabhāvaḥ kāryaṃ vā vastūnāṃ vaktari dhvaniḥ / 17512 na ca tad-vyatiriktasya vidyate avyabhicāritā //336//
17513 na tāvad etad vacanaṃ vācyānāṃ svabhāvaḥ / na apy eṣāṃ kāryam 17514 tad-abhāve api vaktur vivakṣā-mātreṇa bhāvāt / na ca anyaḥ 17515 kaścit kasyacid avyabhicārī / vyabhicāre ca tato anyathā api 17516 tat-sambhavāt tad-bhāvāt tat-pratītir ayuktā / 17517 pravṛttir vācakānāṃ ca vācya-dṛṣṭi-kṛtā iti cet / 17518 syād etat kāryam eva vacanaṃ vācakasya vācya-darśana-vṛtter / 17519 evaṃ sati / 17520 paraspara-viruddha-arthā katham ekatra sā bhavet //337//
17521 yady eṣa pratiniyamo vācyaṃ vastv antareṇa śabdo na pravartata 17522 iti / bhinneṣu pravādeṣv ekatra vastuni viruddha-svabhāva-upasaṃhāreṇa 17523 vacana-vṛttir na syāt / na hy ayaṃ sambhavo asti ekaḥ 17524 śabdo niṣparyāyaṃ nityaś ca syād anityaś ca iti / 17525 vastubhir na āgamās tena kathaṃcin nāntarīyakāḥ / 17526 pratipattuḥ prasidhyanti kutas tebhyo artha-niścayaḥ //338//
17527 āgamaṃ pramāṇaṃ tad-ādarśita-artha-pratipattaye ajño janaḥ samanveṣate 17528 samadhigata-yāthātathyānām upadeśa-anapekṣaṇāt / ajñasya 17529 ca atīndriya-guṇa-puruṣa-vivecane asāmarthyāt / vacanānāṃ 17601 samīhita-artha-sattām antareṇa api vṛttiṃ paśyato bhavitavyam eva adṛṣṭa- 17602 vyabhicāra-vacasām api puruṣāṇāṃ vāci śaṅkayā kiṃ yathārthā 17603 na vā iti / tena na yuktam anena kasyacid vacanena kiṃcin 17604 niścetum / 17605 tasmān na tan-nivṛttyā api bhāva-abhāvaḥ prasidhyati / 17606 yad uktaṃ sarva-viṣayatvād āgamasya sati vastuny avisaṃvādena 17607 asya vṛttes tan-nivṛtti-lakṣaṇa-anupalabdhir abhāvaṃ sādhayati 17608 iti tad asya sarva-viṣayatve api vastv-antareṇa āvṛttau syāt / tac 17609 ca na asti / tataḥ pratipattukāmasya asiddhir ity uktam / 17610 tena asaṃniścaya-phalā anupalabdhir na sidhyate //339//
17611 tasmān na pramāṇa-traya-nivṛttāv api viprakṛṣṭeṣv abhāva-niścayaḥ / 17613 veda-prāmāṇyaṃ kasyacit kartṛ-vādaḥ / 17614 snāne dharma-icchā jāti-vāda-avalepaḥ / 17615 santāpa-ārambhaḥ pāpa-hānāya ca iti / 17616 dhvasta-prajñāne pañca liṅgāni jāḍye //340//
17617 iti pramāṇavārttike prathamaḥ paricchedaḥ // //
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
