Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 2/3

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luật tạng

Bhikṣuṇīvinaya

Thông tin
GRETIL — Gustav Roth: Bhikṣuṇī Vinaya, Patna: K.P. Jayaswal Research Institute 1970 (Tibetan Sanskrit Works Series, 12).CC BY-NC-SA 4.0

śūnyam asāram kañ ca kāyaṃ viditvā nirodhakṣayadharmakaṃ tathā | saṃbhūtā vibhūtā ca bhavagatītī ko bhavagatīṣu rameta yuktayogī || [2] ||

idañ ca duḥkhaṃ vedayitvā tasya mūlaṃ dṛṣṭvā ca utpadyati | duḥkhamūle kāyacittañ ca etaṃ anuśrotagāminaṃ muktañ ca cittaṃ vihanenti māraṃ || [3] ||

atha khalv āyuṣmān ānando bhagavantam etad avocat | kiṃ bhagavann imāhi śākiyāyinīhi purā pāpaṃ karma kṛtam yena etāyo evaṃ duḥkhām vedanām vedayanti | bhagavān āha | bhūtapūrvam ānanda etāyo śākiyāyinīyo ihaiva śrāvastyāṃ ṣaḍ gaṇikāyo abhūvan | ihaiva śrāvastīyaṃ kālo nāma pratyekabhuddho abhūṣi | so dāni piṇḍāya caranto tāhi gaṇikāhi ukto | ayaṃ dāni śramaṇo svayaṃ kāmān paribhuñjati | kāmānāṃ cāvarṇaṃ bhāṣati | tāhi hāsyābhiprāyāhi viheṭhanābhiprāyāhi anyehi duruktehi vacanapathehi obhartsito aṅgāramallakehi cāvakīrṇaḥ | so dāni ānanda pratyekabuddho duḥkhāya vedanāya spṛṣṭaḥ kharāṃ kaṭukāṃ vedanāṃ vedayanto kāyena ca jīvitena ca ardiyanto tatraiva vihāya samabhyudgamya anupādāya parinivṛtaḥ | pūrvādhiṣṭhitena ca svakena tejodhātunā tasya śarīraṃ vyāpinaṃ | tāyo dāni gaṇikāyo bhītayo pāpakam asmābhiḥ karmopacitaṃ | bahu apuṇyaṃ prasūtaṃ | īdṛśo mahābhāgo ṛṣir viheṭhitaḥ | tad asmākaṃ duḥkhaṃ vedanīyaṃ bhaviṣyati | tāhi dāni vipratisāraṃ jānāhi | tasya śarīraṃ parigṛhya stūpam akareṃsuḥ | chatradhvajapatākāhi ca pūjayeṃsuḥ | puṣpadhūpagandhehi ca pūjayeṃsuḥ | evaṃ ca praṇidheṃsuḥ | anāgatam adhvānam vayam etādṛśaṃ śāstāram ārāgayemaḥ | yeṣāṃ pāñcadharmāṇām ayaṃ lābhī | tān vayam api lapsyāma iti | tāyo etāyo tena pāpena karmeṇa kṛtena yāvan narakeṣūpapannāyo etāyo tahiṃ bahūni varṣasahasrāṇi duḥkham anubhaveṃsuḥ | etāhi ānanda bālapṛthagjanāhi hasantīhi pāpakarma kṛtaṃ | yasya aśrumukhā pi pāpakam pratisamvedayanti | yam etāhi sā pūjā kṛtā vipratisāraś cotpāditaḥ | yaṃ ca praṇidhānaṃ anāgatam adhvānaṃ etādṛśaṃ śastāram ārāgayemaḥ | yeṣān dharmāṇām ayaṃ lābhī | tān vayam api lapsyāma iti | yāvat pañcānām avarabhāgīyānāṃ saṃyojanānāṃ yāvat tatra parinirvāyinyaḥ | ko nāmāyaṃ bhagavan dharmaparyāyaḥ | kathaṃ caināṃ dhārayāmi | bhagavān āha | tasmāt tvam ānanda imaṃ dharmaparyāyaṃ kāraṇavaipulyan nāma dhāraya idam avocat |

157. bhikṣuṇīyo dāni kapilavastunagare ruddhe virūḍhakena | kāścid anto nagare nilīnāḥ kāścid bahir nirgatāḥ | bhikṣuṇīyo bhikṣuṇīhi vipravustāyo | tāsāṃ kaurkṛtyaṃ | yāvad bhagavān āha | tena hi anāpattiḥ akāmikāye nagararuddhāye |

bhagavāṃ śrāvastīyaṃ viharati | bhikṣuṇīyo adhvānaṃ gacchanti | tatra dāni bhikṣuṇī jarādurbalā | vyādhidurbalā | sārthāto parihīṇā ti | bhikṣuṇīyo atikrāntāyo | tāyo dāni kaukṛtyaṃ | kaukṛtyena mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahaprajāpatī gautamī bhagavantam ārocayati | bhagavān āha | tena hi anāpattiḥ | akāmikāya | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīya vinā ekarātram pi vipravaseya anyatrasamayena | tatrāyaṃ samayo glānā bhikṣuṇī bhavati | nagaroparodhe vā ruddhā bhavati | ayam atra samayo |

yā puna bhikṣuṇīti upasaṃpannā | bhikṣuṇībhir vinā ti advitīyaṃ | ekaṃ rātram pi vipravaseyā ti aruṇamudagame ca anyatrasamaye | tatrāyaṃ samayo akāmikā bhikṣuṇī bhavati | jarāburbalā vā vyādhidurbalā vā nagaroparodho vā | etaṃ tāva nagaraṃ paracakreṇovaruddham bhavati | kiñcāpi bhikṣuṇī anto nagarato bahirdhā nirdhāvati bahirdhāto vā anto nagaraṃ praviśati | kiñcāpi praviśati anāpattiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī sasūrye vinā bhūtā bhikṣuṇīhi vipravustā aruṇamudghāteti saṃghātiśeṣo | astamite sūrye vinā bhūtā aruṇamudghātayati thūl'-accayaṃ | bhikṣuṇīvihāre anyatra vā sarvāhi anto hastapāśasya pratikramitavyaṃ | trikkhatto rātrīya anyamanyasamavadhānaṃ dātavyaṃ | hastena parāmṛṣitavyaṃ | na khalu sakṛd eva |

atha khalu yāme yāme purime yāme samavadhānaṃ na deti vinayātikramam āsādayati | madhyame yāme na deti vinayātikramam āsādayati | paścime yāme na deti vinayātikramam āsādayati | sarvatra dadāti anāpattiḥ |

atha dāni dvibhūmakaṃ bhavati ekā heṣṭhime pratikramati aparā uparime | trikkhatto rātrau avataritavyaṃ | tena bhagavān āha |

yā punabhikṣuṇī bhikṣuṇībhi vinā ekarātram pi vipravasiya anyatrasamaye | tatrāyaṃ samayo glānā bhikṣuṇī bhavati | nagaro parodhe vā ruddhā bhavati ayam atra samayo | ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo |

saṃghātiśeṣadharma 7 ananujñātā

158. bhagavān śrāvastyāṃ viharati | rājagṛhe dāni aparasya abhaṭagaṇasya sudinnikā nāma bhāryā taruṇī | prāsādikā darśanīyā | so dāni kālagato | sā strī puruṣeṇārthikā | sa devaro saṃkaletukāmo | sā strī striṇām āha | āryamiśrikā ahaṃ puruṣeṇa anarthikā | ayaṃ ca devaro mama saṃkaletukāmo | aparā strī āha | icchasi muccituṃ | sā dān āha | icchāmi | sā āha | gaccha śrāvastīṃ | taṃhi dāni kālī nāma bhikṣuṇī prativasati | sā te pravrājayiṣyati | sā dāni nirdhāvitā | śrāvastīṃ gatā | sā bhikṣuṇīvihāraṃ gatvā pṛcchati | katamaṃ āryāye kālīye pariveṇaṃ | aparāhi darṣitaḥ darśitaḥ eṣo ti | sā tām upasaṃkramitvā āha | icchāmi ārye pravrajituṃ | sā tāya pravrajitā upasaṃpāditā | so dāni manuṣyo mārgati saṃkaleṣyāmīti | na labhati | so dāni śṛṇoti | śrāvastīyaṃ kālī nāma śrāmaṇikā | tāye pravrājiteti | so dāni puruṣo anupūrveṇa śrāvastīṃ gatvā pṛcchati | katamo 'tra bhikṣuṇīvihāraḥ | aparāhi darśita eṣo ti | so tahiṃ praviśetivā | pṛcchati yāvād āha katamā āryā kālīti sā dān āha | ahaṃ | so dān āha | prāptakālan nāma āryāye mama bhāryām anotsṛṣṭāṃ pravrājayituṃ | sā dān āha | kutaḥ punas tvaṃ dīrghāyuḥ | so dān āha | rājagṛhāto | sā dān āha | caṇḍāyuṣo nas tvaṃ nagaraṃ praviṣṭaḥ | sāntevāsinī nām āha | ānetha saṃghāṭiṃ yāvad imaṃ caṇḍāyuṃ dhare cāṭikaṃ bandhāpayāmi | so dāni puruṣo bhītaḥ paśyati | yāvad iyaṃ śramaṇikā dhṛṣṭā ca mukharā ca bandhāpayeya iti | so manuṣyo ojjhāyati ca osakkati ca yāvad bahir gatvā bhikṣuṇīnāṃ mahājanakāyasyārocayati | paśyatha bhaṇe śramaṇikā bhāryām ca me anotsṛṣṭāṃ pravrājayati mama ca bhandhanena santarjeti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayanti | mahāprajāpatī gautamī bhagavato ārocayati | bhagavān āha | śabdāpayatha kāliṃ | sā dāni śabdāpitā | etad eva sarvaṃ pṛcchīyati | yāvad ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te kāli | evan nāma tvaṃ anujñāpakehi ananujñātām upasthāpayasi | tena hi na kṣamati anujñāpakehi ananujñātām upasthāpayituṃ |

bhikṣuṇīyo āhaṃsuḥ | paśya bhagavan katham iyaṃ kālīya pratyutpannapratibhānatāya mocitā | sa ca puruṣo bhītaḥ prapalānaḥ | bhagavān āha | na ceṣā bhikṣuṇīyo kālīya etarhy eva pratyutpannapratibhānatāya mocitā | eṣa ca puruṣo bhītaḥ prapalānaḥ | anyadāpy eṣā etāya pratyutpannapratibhānatāya mocitā | eṣa ca puruṣo bhītaḥ prapalānaḥ |

bhūtapūrvaṃ bhikṣuṇīyo iyam eva nagarī vārāṇasī | iyaṃ strī rātrau dārikāṃ skandhenādāya gacchati | siṃho ca purataḥ pratyupasthito | sā dāni dārikā dṛṣṭvā ruditā | tāya striyāya sā dārikā capeṭāya āhatā | eko te siṃho khādito etam pi khāditukāmāsi | siṃhaḥ paśyati | yādṛśī eṣā strī dhvāṅkṣā ca mukharā ca khādaty | eṣā mamāyīti | bhītaḥ prapalāyati | purato markaṭaḥ āgatvā siṃhaṃ pṛcchati | mṛgarājaputra kahiṃ gamiṣyasi | siṃho jalpati | bhayaṃ me upatannaṃ | vānaraḥ pṛcchati | kīdṛśaṃ bhayaṃ | siṃho vistareṇācikṣati | so jalpati | naivaṃ vaktavyaṃ | siṃhas tvaṃ mṛgarāja | kas tvāṃ prahariṣyati | āgacchāhi nivartāhi | sa necchati | siṃho vānareṇa keśehi gṛhītaḥ | āgacchāhīti | sā dārikā dṛṣṭvā praruditā | sā strī jalpati mā rodāhi dārike | eṣo tava mātuḥ kenānīto keśehi gṛhītvā | idāniṃ yan naṃ icchasi taṃ se khādāhīti | siṃhaḥ paśyati | mā haivaṃ saṃketakṛtaṃ bhaviṣyati | evam evānīyānīya deti | eṣāpi khādati | yat tāvad ahaṃ ekaṃ vāraṃ prapalānaḥ kiṃ bhūyo nivartitaḥ | so dāni tasya markaṭasya avadhunitvā prapalānaḥ | devatā gāthāṃ bhāṣate |

pratyutpannā iyaṃ buddhir neyaṃ cirasamutthitā | paśya siṃhabhayaṃ jātaṃ pratibhānān nivartitaṃ ||

bhagavān āha | syād bhikṣuṇīyo yuṣmākam evam asyād anyā sā strī abhūṣi | naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | iyam eva sā kālī strī abhūṣi | syād bhikṣuṇīyo yuṣmākam evam asyād anyā sā dārikā ti | naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | iyam eva sā sudinnikā dārikā abhūṣi | syād bhikṣuṇīyo yuṣmākam evam asyād anyo so siṃho abhūṣīti | naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | eṣo so manuṣyo siṃho abhūṣi | tadāpy eṣā etāya pratyutpannapratibhānatāya mocitā | eṣa ca puruṣo bhītaḥ prapalānaḥ |

159. atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī anujñāpakehi ananujñātām upasthāpayed ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo |

yā puna bhikṣuṇīti upasaṃpannā | anujñāpakehi ananujñātām iti avūḍhāya dārikāya mātāpitarau anujñāpakā | vūḍhāya śvaśruśvaśurau patidevarau | upasthāpayed iti upasaṃpādayet | sā eṣā bhikṣuṇī anujñāpakehi ananujñātām pravrājayati vinayātikramam āsādyati | śikṣāṃ deti thūl'-accayam āsādayati | upasaṃpādeti saṃghātiśeṣo eṣā kācit pravrajyāpekṣā āgacchati praṣṭavyā | anujñātāsi anujñāpakehi | yadi tāvad āha nahīti | avūḍhā vaktavyā | mātāpitarau anujānāpayitvā āgacchāhīti | vūḍhā vaktavyā patidevarau śvaśruśvaśurāv anujānāpayitvā āgacchāhīti | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī anujñāpakehi ananujñātām upasthāpayed ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo |

saṃghātiśeṣadharma 8

vadhyā 160. bhagavān śrāvastīyam viharati | mallā nāmā mallakalyo nāma nigamo | taṃhi dāni aparasya mallasya bhāryā parapuruṣeṇa sārdham abhicarati | so dān āha | asuke virama | ato doṣo | 'to mā te aham evañ ca evañ ca asat kariṣyaṃ | sā dāni duṣṭā na viramati | mariṣyāmy ahaṃ | na punar aham ato doṣato viramiṣyaṃ | tena sā sahoḍhaṃ gṛhītvā āsane upanāmitā | iccheyam ahaṃ bhavanto imāṃ svadharmeṇa lambhiyamānāṃ | kaḥ punas teṣāṃ svadharmaḥ mallānāṃ | yā strī anyena puruṣeṇa sārdhaṃ abhicarati | sā saptadivasāni dānavisargaṃ kārapetvā ubhayato jñātisaṃghasya purato gopāṭikāya pāṭīyati | āsanikā āhaṃsuḥ | dinnā bhavatu svadharme labhehi | tena dāni puruṣeṇa gṛhaṃ nayitvā uktā | itikitikāya dhīte dada yat te asti ca nāsti ca | sapta divasāni ahaṃ te ubhayato jñātisaṃghasya purato gopāṭikāya pāṭayiṣyaṃ | sā dāni ubhayato jñātisaṃghaṃ sannipātetvā annaṃ pānaṃ khādyaṃ bhojyaṃ samudānīya rodati | striyo āhaṃsuḥ | kiṃ ruditena tvayaiva tathā ceṣṭitaṃ yena tvam evaṃ duḥkham anubhaviṣyasi | sā dān āha | nāhaṃ karomi | mariṣyan ti | api tu ubhayato jñātisaṃghasya purato gopāṭikāya pāṭayiṣyan ti | evaṃ rodāmi | aparā āha | icchasi tvaṃ muccituṃ | sā dān āha | icchāmi | āha | gaccha śrāvastīṃ | tahiṃ kālī nāma bhikṣuṇī | sā te pravrājayiṣyati | sā tasyā vacanaṃ śrutvā janasya khādyantasya pibantasya pramattasya yathā vā tathā vā nirdhāvitvā anupūrveṇa pṛcchapṛcchikāya śrāvastīm āgatā | pṛcchati | katamo 'tra bhikṣuṇīvihāro | aparāhi darśitaḥ | sā dāni praviśitvā pṛcchati | katamā

āryakālī | aparāhi ākhyātā | eṣā ti | sā tām upasaṃkramya āha | icchāmy āryāya pravrājīyamānāṃ | sā dān āha | anujñātāsi anujñāpakehi | sā dān āha | ke puna ārye anujñāpakāḥ | āha | avūḍhāye dārikāye mātāpitarau | vūḍhāya śvaśruśvaśurau patidevarāḥ | āha | tadā eṣāham anujñātā | yadāhaṃ gopāṭikāya nisṛṣṭā sunisṛṣṭā | āha | putriṇi yā tvaṃ nisṛṣṭā sunisṛṣṭā yā tvaṃ gopāṭikāyāṃ nisṛṣṭā | sā tāya pravrājitā upasaṃpāditā | so manuṣyo mārgayati | gopāṭikāya pāṭiṣyāmīti na labhasi | so dāni śṛṇoti | śrāvastīyaṃ kālī nāma bhikṣuṇī | tāya pravrājitā | śrāvastīm āgatvā pṛcchati | katamo 'tra bhikṣuṇīvihāro | aparehi ākhyāto eṣo ti yāvat | sa tahiṃ praviśitvā | āryā kālī nāma | āha | kim kartavyaṃ | prāptan nāmāryāya mama bhāryām anotsṛṣṭām pravrājayituṃ | sā dān āha | kutas tvaṃ | āha | āmalakakalyato | āha | caṇḍāyu coras tvam ocorakas tvam ocaritukāmo tvaṃ śrāvastīyaṃ praviṣṭaḥ | na tvaṃ jānāsi nityaviruddhāḥ śrāvasteyāḥ āmalakakalyāś ca | sā dāni antevāsinīṃ śabdāpayati | ānehi tāva samaghāṭim yāvad imaṃ caṇḍāyuṃ dhare cāṭikaṃ rājakule bhandhāpemi | so manuṣyo paśyati | yādṛśī iyaṃ śramaṇikā dhṛṣṭā ca mukharā ca pragalbhā ca | bhandhāpeyaṃsi | eṣa so dāni puruṣo ojjhāyati ca osakkati ca | so dāni puruṣo bhikṣuṇī nāṃ mahājanakāyasya ca puro ojjhāyati | paśyatha bhaṇe śramaṇikā bhāryāñ ca me anotsṛṣṭāṃ pravrājeti | mama ca bandhanena tarjayati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayanti | yāvad bhagavān āha |

duṣkṛtaṃ te kāli | evan nāma tvaṃ jānantī vadhyāṃ viditāṃ jñātidaṇḍaprāptām upasthāpayasi | tena hi na kṣamati jānantī vadhyāṃ viditāṃ jñātidaṇḍaprāptām upasthāpayituṃ |

161. eṣaivārthotpattiḥ | śākyānāṃ śākyāvāno nāma nigamaḥ | evam eva vistareṇa kartavyaṃ | yāvad anyā tāva mayā īdṛśī yeva pravrājitā | tatra mayā daṇḍakarma ladbhaṃ | gaccha notsahāmi pravrājayituṃ | sā dāni aparāparāsāṃ bhikṣuṇīnām allīnā na kācit pravrājeti | yāvat tīrthikehi pravrājitā | so manuṣyo mārgati | gopāṭikāya pāṭiṣyan ti | na labhati | tena śrutaṃ śrāvastyāṃ tīrthikehi pravrājitā | so dān āha | idānīṃ sā itikitikāya dhītā sumahatā dṛṣṭadhārmikena ca vadhena | yaṃ upāsakadhītā tirthikehi pravrājitā | so punar na gaveṣati na pṛcchati | sā pi dāni tena tīrthikabhāvena tīrthikabhāvenārtīyati | te dāni tīrthikā durākhyātā adharmāṇāḥ | taṇḍulodakañ ca pibanti | sthālīdhovanañ ca pibanti | nagnā ahrīkā anotrāpiṇo istrikāmā pi dūṣenti | sā strī bhikṣuṇīnām āha | moha bhāginī asmākaṃ pravrajyā gartasmi patitā | nirayasmi patitā | prapātasmi patitā | uttarayātha māṃ | anukampayatha māṃ | uddharatha māṃ | anukampayatha māṃ | pravrājetha māṃ | tā dāni necchanti | sā dāni mahāprajāpatīye gautamīye allīnā | mahāprajāpatī gautamī ca bhagavato āroceti | bhagavān āha | labhyā | yas tatrāvarṇaḥ sa tīrthikeṣu gataḥ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami tāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī jānantī vadhyāṃ viditāṃ jñātidaṇḍaprāptām upasthāpayed anyatra samaye | tatrāyaṃ samayaḥ anyatīrthikapūrvā bhavati | ayam pi dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo |

162. yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya | vadhyām iti ghātyāṃ | viditān ti ubhayato jñātisaṃghasya mātṛpakṣasya pitṛpakṣasya ca |

jñāti daṇḍaprāptāṃ ti | jñātayo nāma kṣatriyāṅ brāhmaṇāḥ vaiśyāḥ śūdrāḥ ambaṣṭhavaidehāḥ bhaṭanāḥ kuṅkumālāḥ | yāvat keṣāñcit gopāṭikāya pāṭīyati | keṣāñcit kīṭena vā kāliñjena vā veṭhayitvā dahyati | keṣāñcit vālukāghaṭakaṃ kaṇṭhe badhvā udake praveśiyati | keṣāñcicchīrṣaṃ pradhamīyati | keṣāñcit karṇanāsā chidyanti | keṣāñcit taptaṃ phālaṃ vraṇamukhe anuśrotaṃ prakṣipīyati |

mallānāṃ śākyānāṃ ca gopāṭikāya pāṭīyati | kṣatriyāṇāṃ palālena śarehi ca veṭhayitvā dahyati | abhīrāṇām vālukāya ghaṭaṃ kaṇṭhe bhadhvā udake prakṣipati | śakayavanānāṃ śīrṣaṃ pradhamīyati | karṇanāsā vā chidyanti | taptam vā phālaṃ anuśrote vraṇamukhe prakṣipīyanti |

upasthāpayed iti pravrājayed upasampādayed | anyatra samaye ti pratyuddhṛtaṃ bhagavatā padaṃ anāpattiḥ | anyatra samaye tatrāyaṃ samayaḥ |

anyatīrthikapūrvā bhavati | anyatīrthikā nāma | carakaparivrājakanirgranthājīvakatredaṇḍikāḥ mākandikāḥ gudugudukāḥ gautamadharmacintakāḥ vṛddhaśrāvakaḥ dakatṛtīyakāḥ yāvat prajñaptiḥ |

sā eṣā bhikṣuṇī jānantī vadhyāṃ viditāṃ jñāti daṇḍaprāptāṃ pravrajayati vinayātikramam āsādayati | śikṣāṃ deti thūl'-accayam āsādayati | upasampādeti saṃghātiśeṣā | tena bhagavān āha | yā puna bhikṣuṇī jānantī vadhyāṃ viditāṃ jñātidaṇḍaprāptām upasthāpayet | anyatra samaye | tatrāyaṃ samayaḥ | anyatīrthikapūrvā bhavati | ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko |

saṃghātiśeṣadharma 9

ekā nadin tareya

163 bhagavān śrāvastīyam viharati | atha saṃbahulā striyo nadīyam ajirāvatīyaṃ snāyanti | sthūlanandā bhikṣuṇī tatraiva sthāya gatā | sā tāvad ekānte cīvarakāṇi nikṣipya bāhubhyāṃ pratīrṇā | tā dāni striyo āhaṃsuḥ | eṣā āryā sthūlanandā āgacchatīti | sā kayadhānake muhūrtam viśramitvā punar evāgatā | striyo āhaṃsuḥ | eṣā āryā sthūlanandā āgatā | aticāpalam āryāya kṛtaṃ | kathaṃ tvam bāhubhyāṃ tarasi | tā dāni striyo ojjhāyitāḥ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīhi śrutaṃ | bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocenti | mahāprajāpatī gautami bhagavato āroceti yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande | evaṃ ca nāma tvaṃ ekākinī nadīṃ tarasi | tena hi na kṣamati bhikṣuṇīya vinā nadīn tarituṃ |

atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīya vinā nadīn tare ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | bhikṣuṇīya vinā ti advitīyā | nadīti yā bahiḥ sīmāto pravahantī bahiḥ sīmām upeti | tareyā ti aparāt pāraṃ gaccheya | ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko | yāvatā ca etāyo bhikṣuṇīyo nadīn taranti anto hastapāśe taritavyaṃ | paraṃ haste pāśe taranti thūl'-accayaṃ | dūreṇa dūraṃ bhavanti saṃghātiśeṣo | athavaikā madhye tiṣṭhati aparā taranti thūl'-accayaṃ | yāvad evam aparāparanti sarvāḥ thūl'-accayam āsādayanti | etāyo bhikṣuṇīyo nadyāṃ snāyanti ante hastapāśena snātavyaṃ | paraṃ hastapāśā snāyanti vinayātikramam āsādayanti | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīya vinā nadīn tareya | ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo ||

saṃghātiśeṣadharma 10

utkṣiptakā

164. bhagavān śrāvastīyam viharati | tahiṃ kālī nāma bhikṣuṇī grāmacārikāṃ gatā | tasyā gatāya antevāsinīye bhikṣuṇīsaṃghena utkṣepanīyakarma kṛtaṃ | sā grāmacārikāṃ caritvā āgatā | sā dān āha | ārye saṃghena utkṣepanīyaṃ karma kṛtaṃ | naivam eva dharmasaṃbhogena saṃbhuñjanti nāmiṣasaṃbhogena | sā dān āha | tūṣṇīkā bhava yāvat bhikṣuṇīyo sannipātayanti | sā dān āha | sannipātetha āryamiśrikāyo | sā dāni anyadā cānyadā ca yadā grāmacārikāṃ caritvā āgatā bhavati | tato bhikṣuṇīnāṃ vaibhaṅgikaṃ dadāti | tāyo bhikṣuṇīyo sannipatathety uktā śīghraṃ śīghraṃ sannipatitāḥ kiñcid vaibhaṅgikaṃ dāsyatīti | sā dān āha | śṛṇotu me āryamiśrikā saṃgho | iyaṃ itthannāmā bhikṣuṇī | tasyāḥ saṃghena utkeṣepanīyaṃ karma kṛtaṃ | yadi saṃghasya prāptakālaṃ saṃgho itthannāmāṃ bhikṣuṇīṃ pratyosareya | ovayikā eṣā jñaptiḥ | śṛṇotu me āryamiśrikā saṃgho | iyam itthannāmā bhikṣuṇī | tasyāḥ saṃghena utkṣepanīyaṃ karma kṛtaṃ | saṃgho tāṃ itthannāmāṃ bhikṣuṇīṃ pratyosārayati | yasyā āryamiśrikānāṃ kṣamati itthannāmāṃ bhikṣuṇīṃ pratyosāryamāṇāṃ saṃghena sā tūṣṇīm asya yasyā na kṣamati sā bhāṣetu | iyaṃ prathamā karmavācanā | evaṃ traivācikaṃ pratyosāritā āryamiśrikā iyam itthannāmā bhikṣuṇī | utkṣepanīyaṃ karma kṛtam saṃghena | kṣamati taṃ saṃghasya yasmāt tūṣṇīm evam etaṃ dhārayāmi |

atha sā dhṛṣṭā ca mukharā ca pragalbhā ceti na kācit pratikṣipati | atha tā bhikṣuṇyo pīḍitā āhuḥ | kin tāvad iman ti | aparā āhuḥ | vayam api na jānīmaḥ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇyo mahāprajāpatyā gautamyā ārocayeyuḥ | mahāprajāpatī gautamī bhagavataḥ ārocayati | bhagavān āha | śabdāpayatha kāliṃ | yāvad etam evārthaṃ pṛcchitā | āha | ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te kāli evan nāma tvaṃ jānantī bhikṣuṇīṃ samagreṇa saṃghena dharmato vinayato utkṣiptām apratikṛtāṃ | akṛtvā pūrvakṛtyaṃ | anavalokayitvā bhikṣuṇīsaṃghaṃ pratyosārayasi | tena hi na kṣamati | peyālaṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī jānantī bhikṣuṇīṃ samagreṇa saṃghena dharmato vinayato utkṣiptāṃ apratikṛtāṃ | akṛtvā pūrvakṛtyaṃ | anavalokayitvā bhikṣuṇīsaṃghaṃ | svayam eva pratyosārayati | ayaṃ pi dharmo prathamāpattiko |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā yāvad ubhayataḥ saṃghena | sā eṣā bhikṣuṇī jānantīti | svayam vā jāne parato vā śrutvā | bhikṣuṇīṃ samagreṇa saṃgheneti avyagreṇa | dharmato vinayato ti | sati āpatyā adarśanena | apratidharmeṇa | trayāṇāṃ dṛṣṭīnāṃ apratinissargāya | utkṣiptam ti asaṃbhogakṛtaṃ | apratikṛtan ti apratyosāritaṃ | akṛtvā pūrvakṛtyaṃ ti prakṛtisthā bhikṣuṇīyo asaṃjñāpayitvā |

anavalokayitvā bhikṣuṇīsaṃghaṃ ti | saṃghamadhye avalokanām akṛtvā svayam eva pratyosārayet | ayam api dharmaḥ yāvat prajñaptiḥ |

sā eṣā bhikṣuṇī jānantī bhikṣuṇīṃ samagreṇa saṃghena dharmato vinayato utkṣiptāṃ | apratikṛtāṃ | akṛtvā pūrvakṛtyaṃ | anavalokayitvā bhikṣuṇīsaṃghaṃ svayam eva pratyosārayati | saṃghātiśeṣam āsādayati |

sā eṣā bhikṣuṇī samagreṇa saṃghena utkṣiptā bhavati | yā tasyā upādhyāyī vā ācāryāyiṇī vā ca yā prakṛtisthā bhikṣuṇyāḥ tā saṃjñāpayitavyāḥ |

kasyātyayāḥ na vidyante ko naro nāparādhyati | ko na gacchati sammohaṃ kasya buddhir dhruvā sthitā ||

evaṃ tayā ajñānatayā kṛtaṃ | na punar evaṃ kariṣyati |

yadā saṃjñaptā bhavanti tadāvalokanā kartavyā | śṛṇotu me āryamiśrikā saṃghaḥ | iyam itthannāmā bhikṣuṇī | tasyāḥ saṃghena amukasmin vastuni utkṣepanīyaṃ karma kṛtaṃ | sā vartaṃ vartayati | lomaṃ pātayati | niḥsaraṇaṃ pravartayati | yadi saṃghasya prāptakālaṃ saṃgham itthannāmā pratyosāraṇāṃ yāceya | yāciṣyati itthannāmā saṃghaṃ pratyosāraṇāṃ | kṣamate taṃ saṃghasya yasmāt tūṣṇīṃ | evam etaṃ dhārayāmi | tāya yācayitavyaṃ | peyālaṃ | atha tatra kācit pṛatihati karmakriyamāṇe prakṛtisthābhir bhikṣuṇībhiḥ saṃjñāpayitavyāḥ | asmākaṃ bhaṇantīnāṃ kṣamasveti |

bhikṣur api jānan bhikṣuṃ samagreṇa saṃghena dharmato vinayato utkṣiptaṃ svayam eva pratyosārayati sthūlātyayam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī jānanti bhikṣuṇīṃ samagreṇa saṃghena dharmato vinayato utkṣiptāṃ apratikṛtāṃ akṛtāṃ akṛtvā pūrvakṛtyaṃ anavalokayitvā bhikṣuṇīsaṃghaṃ svayam eva pratyosārayati | ayam api dharmo prathamāpattiko saṃghātiśeṣo ||

saṃghātiśeṣadharma 11

anavaśrutā avaśrutā

165. bhagavān rājagṛhe viharati | tatra jetā nāma bhikṣuṇī | tām aparaḥ puruṣo raktacittaḥ | bhaktenopanimantrayati | pātracīvareṇa bhakṣyabhojyena glānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ | so āha | jānāsi ārye kasya vayam arthāya āryāya dadāmaḥ | sā āha | jānāmi | so āha | kasyārthāya | sā āha | puṇyaṃ te bhaviṣyati so āha | evam etat puṇyaṃ bhaviṣyati | ayaṃ tv aham āryāya arthikaḥ āryāya dadāmi | sā tāvad vigatarāgā | naiva pratikṣipati | nādhivāsayati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇyo mahaprajāpatyā gautamyā ārocayeyuḥ | mahāprajāpatī gautamī bhagavataḥ ārocayati | bhagavān āha | śabdāpayatha jetāṃ | sā śabdāpitā | etad evaṃ sarvaṃ pṛcchīyati | yāvad ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te jete | nanu te paścimā nāma janatā avalokayitavyā | naiṣa dharmo naiṣa vinayaḥ |

atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautamī yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī jānantī anavaśrutā avaśrutasya puruṣasya pratigṛhṇīyāt pātraṃ vā cīvaraṃ vā bhakṣyaṃ vā bhojyaṃ vā glānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraṃ vā ayam api dharmaḥ |

yā puna bhikṣuṇīti yāvad upasampannā ubhayataḥ saṃghena | eṣā bhikṣuṇī anavaśrutā ti araktacittā | avaśrutasya puruṣasyeti raktacittasya | pratigṛhṇeyā ti praticcheya | pātram iti jyeṣṭhaṃ madhyamaṃ kanyasam vā | cīvaram iti saṃghāṭiuttarāsaṅgamantarvāsakaṃ kaṇṭhapraticchādanaṃ udakaśāṭikā | khādyam iti khādanīyaṃ | bhojyam iti bhojanīyaṃ | antaśaḥ glānabhaiṣajyam iti saptāhikaṃ vā yāvajjīvikam vā | ayam api dharma | yāvat prajñaptiḥ | eṣo tāvan manuṣyo bhikṣuṇīya dadāti pātram vā cīvaram | bhakṣyabhojyam vā | glānabhaiṣajyam vā | tāṃ puruṣo āha | āryāya vayam arthikā | āryāya vayam dadāma iti | na kṣamati pratīcchituṃ | sa vaktavyaḥ | tavaiva bhavatu dīrghāyuḥ labhiṣyāmaḥ vayam anyato pi | atha pratīcchati saṃghātiśeṣaṃ | atha vācaṃ na bhāṣati hastavikāraṃ vā pādavikāraṃ vā akṣivikāraṃ vā karoti | haṣtam vā prasphoṭayati | aṅgulīṃ vā akṣiṃ vā nipātayati | bhūmim vā vilikhati vinamati vā | jānāti raktacitto ti | na kṣamati pratīcchituṃ | pratīcchati sthūlātyayaṃ |

atha khalu denaṃ deti prasannair indriyaiḥ | atha khalu tayā bhikṣuṇyā āśayena pratīcchitavyaṃ pratīcchati anāpattiḥ |

evaṃ bhikṣor api raktacittā strī dadāti | na jānam gṛhṇāti sthūlātyayaṃ | nimittaṃ karoti | jānāti raktacittā iti | naṃ pratīcchati vinayātikraman āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī avaśrutā avaśrutasya puruṣasya pātram cīvaram vā bhakṣyam vā bhojyam vā glānabhaiṣajyam vā pratigṛhṇeya ayam api dharmo prathamāpattiko |

kiṃ te vadeti tvaṃ pratigṛhṇa

166. bhagavān rājagṛhe viharati | bhagavatā śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | na kṣamati avaśrutasya puruṣasya pātraṃ vā yāvat pratigṛhṇātuṃ | sā jetā tasya puruṣasya na praticchati | sthūlanandā bhikṣuṇī āha | pratigṛhṇa tvam ārye etasya puruṣasya | kiṃ te paro kariṣyati | avaśruto vā anavaśruto vā | yato ca tvam anavaśrutā | dāyakadānapatīnāṃ sakāśāt pratigṛhṇītvā yathāpratyayaṃ karohi | sā bhikṣuṇībhir ucyate | mā ārye etāṃ bhikṣuṇīm evaṃ vada | pratigṛhṇa tvam ārye etasya puruṣasya | kin te paro kariṣyati avaśruto vā anavaśruto vā | yato ca tvam anavaśrutā | dāyakadānapatīnāṃ sakāśāt pratigṛhṇītvā yathāpratyayaṃ karohi | evaṃ sakṛd uktā na pratikramati | dvitīyam tṛtīyam apy uktā na pratikramati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇyo mahāprajāpatyā gautamyā ārocayanti | mahāprajāpatī gautamī bhagavataḥ ārocayati | bhagavān āha | śabdāpayatha nandāṃ yāvad ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande | naiṣa dharmo naiṣa vinayaḥ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya yāvat paryavadātāni |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīṃ evaṃ vadeya | pratigṛhṇa tvam ārye etasya puruṣasya | kiṃ te paraḥ kariṣyati | avaśruto vā anavaśruto vā | yā tvam anavaśrutā | dāyakadānapatīnāṃ sakāśāt pratigṛhṇītvā yathāpratyayaṃ karohi | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhiḥ ucyamānā etad eva vastuṃ pratigṛhya tiṣtheya na pratinissaret | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhyamāṇā vā samanubhāṣyamāṇā vā taṃ vastuṃ pratiniḥsareya ity etat kuśalaṃ | no ca pratiniḥsareya | ayam api dharmo yāvat tṛtīyakaḥ |

yā puna bhikṣuṇīti yathā sthūlanandā bhikṣuṇī | tāṃ bhikṣuṇīm iti yathā tāṃ jetāṃ | bhikṣuṇīm evaṃ vadet | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhi evam asya vacanīyā | peyālaṃ | evaṃ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir ucyamānā tad evaṃ vastuṃ samādāya pratigṛhya tiṣṭheya | ayam api dharmo yāvat tṛtīyakaḥ yathā bhikṣuvinaye | peyālaṃ | yāvat prajñaptiḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīm evaṃ vadeya | pratigṛhṇa tvam ārye etasya puruṣasya | kiṃ te paro kariṣyati avaśruto vā anavaśruto vā | yā tvam anavaśrutā | dāyakadānapatīnāṃ deyadharmaṃ pratigṛhṇītvā yathāpratyayaṃ karohi | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir evam asya vacanīyā | mā ārye etāṃ bhikṣuṇīm evaṃ vade | pratigṛhṇa tvam ārye etasya puruṣasya | kin te paro kariṣyati avaśruto vā anavaśruto vā | yā tvam anavaśrutā | dāyakadānapatīnāṃ deyadharmaṃ paritigṛhṇitvā yathāpratyayaṃ karohi | evaṃ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir ucyamānā tam eva vastuṃ samādāya pratigṛhya tiṣṭheya | na pratiniḥsareya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanuśāsitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhyamāṇā samanubhāṣyamāṇā tam vastuṃ pratiniḥsareya ity etat kuśalaṃ | no ca pratiniḥsareya tam eva vastuṃ samādāya pratigṛhya tiṣṭheya | ayan dharmo yāvat tṛtīyakaḥ |

saṃghabhedaḥdveya bhedena

167. bhagavān rājagṛhe viharati | dvau bhedena tathaiva kartavyo yāvat tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī samagrasya saṃghasya bhedāya parākrameya bhedanasamvartanīyaṃ vā adhikaraṇaṃ samādāya pratigṛhya tiṣṭheya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir evam asya vacanīyā | mā ārye samagrasya saṃghasya bhedāya parākrameya | bhedanasamvartanīyam vā adhikaraṇaṃ samādāya pratigṛhya tiṣṭhāhi | sametu āryā saṃghena | samagro hi saṃgho sahito sammodayamāna avivadamāno | ek'uddeśo kṣīrodakībhūto śāstuḥ śāsanaṃ dīpayamānaḥ sukhañ ca phāsuñ ca viharati | evaṃ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir ucyamānā tam eva vastuṃ samādāya pratigṛhya tiṣṭheya | na pratiniḥsareya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhyamāṇā vā samanubhāṣyamāṇā vā taṃ vastuṃ na pratiniḥsareya | ayam api dharmo yāvat tṛtīyakaḥ |

saṃghātiśeṣadharma 14(3)

tad anuvartakāḥ

tasyāḥ khalu bhikṣuṇyā bhikṣuṇyo bhavanti sahāyikā | ekā vā dvau vā trayo vā saṃbahulā vā | vargavādinīyo anuvartikāḥ samanujñāḥ saṃghabhedāya | tā bhikṣuṇyaḥ bhikṣuṇyo evam āhuḥ | mā āryamiśrikāḥ etāṃ bhikṣuṇīṃ kiñcid avavadittha | kalyāṇaṃ vā pāpakaṃ vā | dharmavādinī caiṣā bhikṣuṇī vinayavādinī caiṣā bhikṣuṇī | asmākaṃ caiṣā bhikṣuṇī chandañ ca ruciṃ ca samādāya pragṛhya vyavaharati | yañ caitasyāḥ bhikṣuṇyāḥ kṣamate ca rocate ca asmākam api taṃ kṣamate ca rocate ca | jānantī caiṣā bhikṣuṇī bhāṣate no ajānanti | tā bhikṣuṇyo bhikṣuṇībhir evam asya vacanīyāḥ | mā āryamiśrikāya evam avocat | naiṣā bhikṣuṇī dharmavādinī | naiṣā bhikṣuṇī vinayavādinī | māryamiśrikāḥ saṃbhedaṃ rocayantu | saṃghasāmagrīm evāryamiśrikā rocayantu | samagro hi saṃgho | sahito sammodayamāno avivadamāno ek'uddeśo kṣīrodakībhūto śāstuḥ śāsanaṃ dīpayamānaḥ | sukhāñ ca phāsuñ ca viharati | evañ ca tā bhikṣuṇyo bhikṣuṇībhiḥ ucyamānā taṃ vastuṃ pratiniḥsareṃsuḥ ity etat kuśalaṃ | no ce pratiniḥsareṃsuḥ tā bhikṣuṇyo bhikṣuṇībhiḥ yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā taṃ vastuṃ pratiniḥsareṃsuḥ ity etat kuśalaṃ | no ca pratiniḥsareṃsuḥ | tad eva vastuṃ samādāya pragṛhya tiṣṭheyuḥ | ayam api dharmo yāvattṛtīyakaḥ |

saṃghātiśeṣadharma 15(4) ākrośo

168. bhagavān śrāvastīyam viharati | tatra sthūlanandā nāma bhikṣuṇī adhikaraṇāny utpādayati | tasyā saṃghena utkṣepanīyaṃ karma kṛtaṃ | sā saṃghaṃ ākrośati saṃgham agatigamanena prāpayati | chandagāmī cāryā saṃgho | doṣagāmī cāryā saṃgho | bhayagāmī cāryā saṃgho | mohagāmī cāryā saṃgho | chandan niśrāya | doṣan niśrāya | mohan niśrāya mama ākroṣitavyaṃ | paribhāṣitavyam manyati | bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir ucyate | mā ārye nande saṃgham agatigamanena prāpaya | na saṃgho chandagāmī | peyālaṃ | yāvan na mohan niśrāya yāvad āryā evaṃ chandagāmī | mā ārye chandan niśrāya saṃgham ākroṣitavyam manyasi paribhāṣitavyam manyasi | sā tvam evam ucyamānī na pratikramasi dvitīyaṃ tṛtīyam adhyucyamāni na pratikramasi | etaṃ prakaraṇaṃ yāvad bhagavān āha | tena hi gacchatha | triṣkṛtvā kuvege | triṣkṛtvā mahājane | tṛṣkṛtvā saṃghamadhye samanugrāhatha samanubhāṣatha etasya vastusya pratiniḥsargāya | sā kuvege ucyate | satyaṃ tvam ārye nande saṃgham agatigamanena prāpayasi | alam ārye nande saṃgham agatigamanena prāpayituṃ | yāvat khalu te ārye mitrāya karaṇīyaṃ arthakāmāya hitaiṣiṇīya karoti | te tan mitrā ekavācā gacchanti | dve vāce avaśiṣṭe | pratiniḥsara na pratinissarāmīty āha | evam mahājane saṃghamadhye avalokanā kartavyā | satyaṃ tvam ārye nande saṃgham agatigamanena prāpayasi | peyālaṃ | yāva āmo ty āha | sā tāva saṃghamadhye pi vaktavyā peyālaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇyo ārocayeyuḥ | anubhāṣṭā bhagavan āryā nandā triṣkṛtvā kuvege triṣkṛtvā mahājane triṣkṛtvā saṃghamadhye etasya vastunaḥ pratiniḥsargāya | na pratiniḥsarati | bhagavān āha śabdāpayatha nandāṃ | peyālaṃ | yāvad evaṃ caivañ ca pṛṣṭā | peyālaṃ | ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande | nanv ahaṃ nande anekaparyāyeṇa daurvacasyaṃ vigarhāmi yāvan naivaṃ kurvato vṛddhir bhavati kūśaleṣu dharmeṣu atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya | peyālaṃ | yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

bhikṣuṇī khalu punaḥ saṃghākrośikā bhavati | sā evam āha | chandagāmī ca saṃgho | doṣagāmī ca | bhayagāmī ca | mohagāmī ca | saṃgho chandan niśrāya | doṣan niśrāya | bhayan niśrāya | mohan niśrāya | samākrośitavyaṃ paribhāṣitavyaṃ manyati | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir evam asya vacanīyā | mā ārye evaṃ vada | na saṃgho chandagāmī | na saṃgho doṣagāmī | na saṃgho bhayagāmī | na saṃgho mohagāmī | na ca saṃgho chandan niśrāya | doṣabhayamohan niśrāya ākrośitavyaṃ | paribhāṣitavyaṃ manyati | ārye ca chandan niśrāya doṣaṃ bhayaṃ mohan niśrāya saṃgham ākrośitavyaṃ manyati | evaṃ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir ucyamāna tad eva vastuṃ samādāya pragṛhya tiṣṭheya | sā bhikṣuṇī bhikṣūṇībhiḥ yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratinissargāya | yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhiyamānā vā samanubhāṣiyamāṇā vā taṃ vastuṃ pratinissareya ity etat kuślaṃ | no ca pratinissareṃsuḥ | ayam api dharmo yāvattṛtīyakaḥ | peyālaṃ |

yāvad eṣā bhikṣuṇī triṣkṛtvā kuvege samanugrāhiyamānā samanubhāṣiyamāṇā pratiniḥsargārhaṃ vastuṃ na pratiniḥsarati | vācāyām vācāyāṃ vinayātikramam āsādayati | evaṃ mahājane saṃghamadhye jñaptim adhivāsayati vinayātikramam āsādayati | prathamāyāṃ vācāyāṃ avyavaropitāyāṃ vinayātikramaḥ | vyavaropitāyāṃ sthūlātyayaḥ | evam dvitīyātṛtīyām vā vācāyāṃ yāvad vyavaropitāyāṃ saṃghātiśeṣaṃ | yadā saṃghātiśeṣām āpattim āpannā |

ye ca kuvege | ye ca mahājane | ye ca saṃghamadhye vinayātikaramāḥ | sthūlātyayāḥ sarve te pratiprasrabhyanti sthāpayitvā aṣṭau sthūlātyayāḥ | na saṃgham agatigamanena prāpayantī | antarā pratiniḥsarati yathāsthitāsu āpattiṣu kārayitavyā | kathaṃ tāvat pratiniḥ sargārhaṃ katham apratiniḥsargārhaṃ | abhūṣi me saṃgham agatigamanena prāpayiṣyan ti prāpayāmi prāpayiṣyāmi ceti evaṃ pratiniḥsargārhaṃ | kathaṃ pratiniḥsargārhaṃ | abhūṣi me saṃgham agatigamanena prāpayiṣyan ti prāpitañ ca | na khalv idānīṃ prāpayāmi na ca prāpayiṣyāmīty apratiniḥsargārhaṃ | tena bhagavān āha |

bhikṣuṇī khalu punaḥ saṃghākrośikā bhavati | sā evam āha | chandagāmī | cāryamiśrikāyo | saṃgho doṣagāmī ca bhayagāmī ca saṃgho | mohagāmī ca saṃgho | chandan niśrāya doṣaṃ bhayaṃ mohaṃ niśrāya samākrośitavyām paribhāṣitavyām manyati | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir evam asya vacanīyā | mā ārye saṃghaākrośikā bhavāhi | na saṃgho chandagāmī | na saṃgho doṣagāmī | na saṃgho bhayagāmī | na saṃgho mohagāmī | na ca saṃgho chandan niśrāya doṣaṃ bhayaṃ mohaṃ niśrāya āryām ākrośitavyām paribhāṣitavyām manyati | āryā evaṃ chandagāminī doṣagāminī bhayagāminī mohagāminī | āryā eva chandan niśrāya doṣaṃ bhayaṃ mohan niśrāya saṃegham ākrośitavyaṃ roṣitavyaṃ paribhāṣitavyaṃ manyati | viramārya saṃghākrośanāto | evaṃ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇībhir ucyamānā tam evi vastuṃ samādāya pratigṛhya tiṣṭhet | na partiniḥsareya | sā bhikṣuṇ bhikṣunībhir yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhyamānā vā samanubhāṣiyamānā | taṃ vastuṃ pratiniḥsareya ity etat kuśalaṃ | no cet pratiniḥsareya | ayam api dharmo yāvattṛtīyako |

saṃghātiśeṣadharma 16(5) daurvacasyaṃdurvacakajātiyo

169. bhagavān kauśāmbīyām viharati | chandakamātā nāma bhikṣuṇī | sā uddeśaparyavasānehi śikṣāpadehi bhikṣuṇīhi śikṣāyāṃ saha dharmeṇa saha vinayena vucyamānā | peyālaṃ | yathaiva chandakasya tathaivaṃ vistareṇa kartavyaṃ | tena bhagavān āha |

bhikṣuṇī khalu punar durvacakajātīya bhavati | sā uddeśaparyāpannehi śikṣāpadehi bhikṣuṇīhi śikṣāyāṃ saha dharmeṇa saha vinayena vucyamānā ātmānam avacanīyaṃ karoti | sā evam āha | mā me āryamiśrikāyo kiñcid vadatha kalyāṇam vā pāpakaṃ vā | aham apy āryamiśrikāṇān na kiñcid vakṣyāmi kalyāṇam vā pāpakam vā | viramantv āryamiśrikāyo mama vacanāya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi evam asya vacanīyā | mā ārye uddeśaparyāpannehi śikṣāpadehi bhikṣuṇīhi śikṣāyāṃ saha dharmeṇa saha vinayena vucyamānā ātmānam avacanīyaṃ karohi | vacanīyam evāryātmānaṃ karotu | āryā pi bhikṣuṇīyo vadantu śikṣāyāṃ saha dharmeṇa saha vinayena | āryam api bhikṣuṇīyo vakṣyanti śikṣāyāṃ saha dharmeṇa saha vinayena | evaṃ saṃvṛddhā khalu punar ārye tasya bhagavatas tathāgatasya arhataḥ samyaksambuddhasya parṣā yad idam anyamanyavacanīyā anyamanyāpattivyutthāpanīyā | evaṃ ca sā bhikṣuṇīhi vucyamānā tam eva vastuṃ samādāya pragṛhya tiṣṭheya | na pratiniḥsareya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvāttṛtīyakaṃ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇa vā tam vastuṃ pratiniḥsareya ity evaṃ kuśalaṃ | no ca pratiniḥsareya tam eva vastuṃ samādāya pragṛhya tiṣṭheya | ayam api dharmo yāvat tṛtīyako |

dve saṃsṛṣṭā viharanti

170. bhagavāṃ cchrāvastyāṃ viharati | etā dāni bhikṣuṇīyo nandā ca śākyakanyā uttarā ca māsorakadhītā kāyikena saṃsargeṇa saṃsṛṣṭā hi viharanti | vācikena saṃsargeṇa saṃsṛṣṭā viharanti | kāyikavācikena saṃsargeṇa saṃsṛṣṭā viharanti | anyamanyasyāvadyāni praticchādayanti | kinti dāni kāyikena saṃsargeṇa saṃsṛṣṭā viharanti | peyālaṃ | kin ti dāni anyamanyasyāvadyāni praticchādayanti | ekāye avadyam aparācchādeti | aparāt vadyam aparā cchādeti | tāyo bhikṣuṇīyo bhikṣuṇīhi vuccanti | māryamiśrikāyo kāyikena saṃsargeṇa saṃsṛṣṭā viharatha mā vācikena mā kāyikavācikena | mā anyamanyasyāvadyāni cchādetha | tāyo sakṛd uktāyo na pratikramanti | dvitīyaṃ tṛtīyam apy uktā na pratikramanti | etaṃ prakaraṇaṃ tā bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī gautamī bhagavato ārocayet | vistareṇa | peyālaṃ |

bhikṣuṇīyo khalu punar dve saṃsṛṣṭā viharanti | anyamanyasyāvadyapraticchādikā | tā bhikṣuṇīyo bhikṣuṇīhi evam asya vacanīyā | mā āryemiśrikāyo saṃsṛṣṭā viharatha anyamanyasyāvadyapraticchādikā | nānā āryamiśrikāyo viharatha | nānā vo viharantīnāṃ vṛddhir eva pratikāṅkṣitavyā kuśalehi dharmehi | na parihāṇiḥ | evaṃ ca tāyo bhikṣuṇīyo bhikṣuṇīhi vucyamānās taṃ vastuṃ pratinissareṃsuḥ | ity etaṃ kuśalaṃ | no ca pratinissareṃsuḥ tā bhikṣuṇīyo bhikṣuṇīhi yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhitavyāḥ samanubhāṣitavyāḥ tasya vastusya pratinissargāya | yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā taṃ vastuṃ pratinissareṃsuḥ itya etaṃ kuśalaṃ | no ca pratinissareṃsuḥ tam evam vastuṃ samādāya pratigṛhya tiṣṭheṃsuḥ | ayam api dharmo yāvat tṛtīyako |

bhikṣuṇīyo khalu puna dve saṃsṛṣṭā viharanti yathā nandā ca śākyakanyā uttarā ca māśorakadhītā | saṃsṛṣṭā viharanti kāyikena vācikena kāyikavācikena | avadyapraticchādikā ti āpattipraticchādikā | tā bhikṣuṇīyo yathā nandā ca śākyakanyā uttarā ca māśorakadhītā | bhikṣuṇīhīti saṃghena mahājanena ekabhikṣuṇīya | evaṃ syur vacanīyā | mā āryamiśrikāyo saṃsṛṣṭā viharatha | anyamanyasyāvadyapraticchādikā | peyālaṃ | yāvat tam eva vastuṃ samādāya pragṛhya tiṣṭheṃsuḥ | yaṃ taṃ vastuṃ saṃsṛṣṭā viharanti anyamanyasyāvadyāni praticchādayanti | tā bhikṣuṇīyo ti yathā nandā ca śākyakanyā uttarā ca māśorakadhitā | bhikṣuṇīhīti saṃghena mahājanena ekapudgalena yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā | trikkhutto kuvege trikkhutto mahājane trikkhutto saṃghamadhye samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā taṃ vastuṃ pratiniḥsareya ity etaṃ kuśalaṃ | no ca pratiniḥsareṃsuḥ ayam api dharmo yāvat tṛtīyako saṃghātiśeṣo | peyālaṃ | yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī trikkhatto kuvege samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā pratiniḥsargārhaṃ vastun na pratiniḥsarati vācāyāṃ vācāyāṃ vinayātikramam āsādayati | evaṃ mahājane saṃghamadhye jñaptim adhivāsayati vinayātikramam āsādayati | prathamāyāṃ vācāyām adhyoropitāyāṃ vinayātikramam āsādayati | vyoropitāyāṃ thūl'-accayaṃ | evaṃ dvitīyāyāṃ tṛtīyāyāṃ vācāyām adhyoropitāyāṃ thūl'-accayaṃ | adhyoropitāyāṃ saṃghātiśeṣaṃ | kin ti dāni pratiniḥsargārhaṃ draṣṭavyaṃ | kim apratiniḥsargārhaṃ | abhūṣi khalu mo saṃsṛṣṭā vihariṣyāmo | anyonyasāvadyapraticchādikā ti viharāmo vihariṣyāmo | no ca khalu vihṛtaṃ | evaṃ pratiniḥsargārhaṃ draṣṭavyaṃ | kin ti dāni apratiniḥsargārhaṃ draṣṭavyaṃ | abhūṣi khalu mo saṃsṛṣṭā vihariṣyāmo anyonyasyāvadyapraticchādikā ti te dānīm viharāmo vihariṣyāmo na vihṛtaṃ | mo ti etaṃ pratiniḥsargārhaṃ draṣṭavyaṃ | tena bhagavān āha |

bhikṣuṇīyo khalu puna dve saṃsṛṣṭāyo viharanti anyonyasyāvadyapraticchādikā | peyālaṃ | vistareṇa |

saṃghātiseṣadharma 18(7)

tāsāñ cānuvicārikā

171. bhagavāṃ cchrāvastyāṃ viharati | bhagavān āha | śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | na kṣamati bhikṣuṇīhi saṃsṛṣṭā viharitun ti | nandā ca śākyakanyā uttarā ca māśorakadhītā bhikṣuṇīyo nānā viharanti | sthūlanandā bhikṣuṇī tāsām āha | saṃsṛṣṭā eva yūyam āryamiśrikāyo viharatha | anyamanyasyāvadyapraticchādikā | tāsāṃ saṃsṛṣṭānāṃ vo viharantīnāṃ vṛddhir eva pratikāṅkṣitavyā kuśalehi dharmehi | na parihāniḥ | kiṃ yūyam eva evaṃrūpā saṃghe | santy anyā apy evaṃrūpā saṃghe | na ca saṃgho tāsāṃ kiñcid āha | yuṣmān eva saṃgho avajñāya paribhavena omarditavyāṃ parimarditavyām manyati | sā bhikṣuṇīhi vuccati | mā ārye nande etāyo bhikṣuṇīyo evaṃ vada saṃsṛṣṭā eva āryamiśrikāyo viharatha | peyālaṃ | yāvat parimarditavyām manyati |

sā sakṛd uktā na pratikramati | evaṃ dvitīyaṃ tṛtīyam apy uktā na pratikramati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocenti | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato āroceti | bhagavān āha | yady eṣā sthūlanandā nāma bhikṣuṇī nandāṃ śākyakanyāṃ uttarāṃ ca māśorakadhītām evam āha | saṃsṛṣṭā eva āryamiśrikāyo viharatha | peyālaṃ | yāvat sakṛd uktā na pratikramati | dvitīyam pi tṛtīyam pi uktā na pratikramati | tena hi gacchatha nantrikkhatto kuvege trikkhatto mahājane trikkhatto saṃghamadhye samanugrāhayatha samanubhāṣatha etasya vastusya pratiniḥsargāya | sā kuvege vaktavyā | satyaṃ tvam ārye nande etā bhikṣuṇīyo evam vadasi yāvad āmo ty āha | sā tvaṃ kuvege vuccati | mā ārye nande etā bhikṣuṇīyo evaṃ vada | peyālaṃ | yaṃ khalu te ārye nande mitrāya karaṇīyaṃ arthakāmāye hitaiṣiṇīye anukampikāya anukampām upādāya karoti | taṃ mitrā ekā vācā gacchati dve vācā avaśiṣṭā pratiniḥsarāmity āha | evaṃ dvitīyā tṛtīyā | evaṃ mahājane saṃghamadhye avalokanā kartavyā | evaṃ eva yāvad anubhāṣṭā na pratiniḥsarati | peyālaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī gautamī bhagavata ārocayet | bhagavān āha śabdāpayatha nandāṃ | sā dāni śabdāpitā | etad eva sarvaṃ pṛcchīyati | yāvad ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande yāvat sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīyo nānā viharantīyo evam vadeya | saṃsṛṣṭā eva āryamiśrikāyo viharatha anyamanyasāvadyapraticchādikā | saṃsṛṣṭānāṃ vo viharantīnāṃ vṛddhir eva pratikāṅkṣitavyā kuśalehi dharmehi | na parihāṇiḥ | kiṃ punar yūyam eva evaṃrūpā saṃghe | santy anyā py evaṃrūpā saṃghe | na ca tāsāṃ saṃgho kiñcid āha | yuṣmān eva saṃgho avajñāya paribhāvena omarditavyāṃ parimarditavyām manyati | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi evam asya vacanīyā | mā ārye nande itthannāmāṃ ca itthannāmāṃ ca bhikṣuṇīṃ nānā viharantīṃ anuvicārehi | saṃsṛṣṭā eva yūyam āryamiśrikāyo viharatha | anyamanyasyāvadyapraticchādikā | nānāsaṃsṛṣṭānāṃ vo viharantīnāṃ vṛddhir eva pratikāṅkṣitavyā kuśalehi dharmehi | na parihāniḥ | kim punar yūyam eva evaṃrūpā saṃsṛṣṭā saṃghe | santy anyā api evaṃrūpā saṃghe | na ca saṃgho tāsāṃ kiñcid āha | yuṣmākam eva saṃgho avajñāya paribhavena omarditavyāṃ parimarditavyām manyati | evaṃ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi vucyamānā tam eva vastuṃ samādāya pragṛhya tiṣṭheya na pratinissareya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā taṃ vastuṃ pratiniḥsareya ity etaṃ kuśalaṃ | no ca pratinissareya | ayaṃ pi dharmo yāvattṛtīyako |

yā puna bhikṣuṇīti yathā sthūlanandā | tā bhikṣuṇīyo ti yathā nandā ca śākyakanyā uttarā ca māsorakadhītā | evaṃ vadeya | saṃsṛṣṭā eva yūyam āryamiśrikāyo viharatha anyamanyasyāvadyapraticchādikā ti kāyikena vācikena kāyikavācikena saṃsargeṇa | mā nānāṃ saṃsṛṣṭānāṃ vo 'dhiviharantīnāṃ vṛddhir eva pratikāṅkṣitavyā kuśalehi dharmehi na parihāṇiḥ | peyālaṃ |

sā bhikṣuṇīti yathā sthūlanandā bhikṣuṇī | bhikṣuṇīhīti saṃghena mahājanena ekapudgalena evam asya vacanīyā | āryemiśrān nāme | peyālaṃ | yāvan na pratinissareya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi yāvattṛtīyakam ti trikkhatto kuvege trikkhatto mahājane trikkhatto saṃghamadhye | sā kuvege vaktavyā | satyaṃ tvam ārye itthannāme itthannāmāṃ ca itthannāmāṃ ca bhikṣuṇīm yāvad āmo ty āha | sā kuvege vuccati | mā ārye itthannāmāñ ca itthannāmāñ ca bhikṣuṇīṃ nānā viharantīṃ anuvicārehi | peyālaṃ | ayam api dharmo yāvat tṛtīyako | peyālaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī trikkhatto kuvege samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā pratiniḥsargārhaṃ vastuṃ na pratiniḥsarati vācāyāṃ vācāyāṃ vinayātikramam āsādayati |

evaṃ mahājane saṃghamadhye jñaptim adhivāsayati vinayātikramam āsādayati | yāvat tṛtīyāyāṃ vācāyāṃ adhyoropitāyāṃ saṃghātiśeṣaṃ | peyālaṃ | yāvat kin ti dāni pratiniḥsargārhaṃ draṣṭavyaṃ kim apratiniḥsargārhaṃ | abhūṣi khalu ime itthannāmāyo bhikṣuṇīyo vadiṣyaṃ | saṃsṛṣṭā evāryamiśrikāyo viharatha | anyonyasāvadyapraticchādikā vadāmi vadiṣyāmi | na khalu vaditaṃ evaṃ pratiniḥsargārhaṃ | kin ti dāni apratiniḥsargārhaṃ | abhūṣi khalu me itthannāmāyo bhikṣuṇīyo vadiṣyaṃ | saṃsṛṣṭā evāryamiśrikāyo viharatha | anyonyasāvadyapraticchādikā ti | vaditaṃ khalu me idānīm vadāmi na vadiṣyāmi ceti evam apratiniḥsargārham draṣṭavyaṃ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīyo nānā viharantīyo evam vadeya | vistareṇa | yāvad ayaṃ pi dharmo yāvat tṛtīyako |

saṃghātiśeṣadharma19(8)

śikṣāpratyākhyāyikā

172. bhagavān śākyeṣu viharati | śākyānāṃ kapilavastusmiṃ nyagrodhārāme | tahiṃ dānī dve mātādhītare agārasyānagārikāṃ pravrajite | dhītā śākyehi pravrajitā mātā tīrthikehi | sā dāni mātā dhītaram āha | putriṇi | kiṃ vayaṃ jīvantikā eva anyamanyaṃ na paśyāmaḥ | ihaiva cāgaccha | sā dān āha | āgacchāmī | na mayā yathā vā tathā vā śakyam āgantuṃ | yāvat kiñcid adhikaraṇam utpādayāmi | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi saha vāco vācikaṃ karoti | sā yadā paryādinnā bhavati tadā āha | buddhaṃ pratyākhyāmi | evaṃ dharmaṃ saṃghaṃ śikṣām uddeśaṃ samvāsaṃ sambhogaṃ śāstṛpadaṃ bhikṣuṇībhāvaṃ pratyākhyāmi | śākyaputrīya bhāvaṃ pratyākhyāmi | kiṃ etā eva śramaṇikā śākyaputrīyā | santy anyāny api pṛthutīrthyāyatanāni | tatra brahmacaryaṃ cariṣyaṃ | sā dāni bhikṣuṇīhi vuccati | mā ārye buddhaṃ pratyākhyāhi yāvat mā śākyaputrīya bhāvaṃ pratyākhyāhi | asādhu ārye buddhapratyākhyānaṃ yāvad asādhu śākyaputrīya bhāvapratyākhyānaṃ |

sā sakṛd uktā na pratikramati | dvitīyaṃ tṛtīyam pi uktā na pratikramati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato ārocayeti | bhagavān āha | tena hi bhikṣuṇyo | yady eṣā itthannāmā bhikṣuṇī śikhyāpratyākhyāyikā | sā evam āha | buddhaṃ pratyākhyāmi | peyālaṃ | yāvat tatra brahmacaryañ cariṣyaṃ | sā sakṛd uktā na pratikramati | dvitīyaṃ tṛtīyam apy uktā na pratikramati | tena hi gacchatha | tāṃ trikkhatto kuvege trikkhatto mahājane trikkhatto saṃghamadhye samanugrāhatha samanubhāṣatha etasya vastusya pratiniḥsargāya | sā dāni kuvege vaktavyā | satyaṃ tvam ārye itthannāme śikṣāṃ pratyākhyāsi | sā tvam evam vadasi buddhaṃ pratyākhyāmi | peyālaṃ | yāvat kiṃ punar etā eva śramaṇikā śākyaputrīyāḥ | santy anyāny api pṛthutīrthyāyatanāni | tatra brahmacaryaṃ cariṣyan ti | āmo ty āha | sā tvaṃ kuvege vuccasi mā tvam ārye itthannāme buddhaṃ pratyākhyāhi yāvac chākyaputrīya bhāvaṃ pratyākhyāhi | asādhu ārye buddhapratyākhyānaṃ | yāvad asādhu śākyaputrīya bhāvapratyākhyānaṃ |

yaṃ khalu te ārye itthannāmāya mitrāya karaṇīyaṃ arthakāmāya hitaiṣīṇīye karoti | tena mitrā ekavācā gacchati | dve vācā avaśiṣṭā pratiniḥsara na pratinissarāmīty āha | evam dvitīyam pi tṛtīyam pi | evaṃ mahājane saṃghamadhye avalokanā kartavyā yāvad etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo bhagavato ārocayeṃsuḥ | bhagavān āha | śabdāpayatha tāṃ bhikṣuṇīṃ | sā dāni śabdāpitā | satyan ti | tad evaṃ pṛcchīyati | yāvad ām bhagavan | bhagavān āha duṣkṛtaṃ te | peyālaṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

bhikṣuṇī khalu punaḥ śikhyāpratyākhyāyikā bhavati | sā dān āha | buddhaṃ pratyākhyāmi | dharmaṃ saṃghaṃ śikṣām uddeśaṃ samvāsaṃ saṃbhogaṃ śāstṛpadaṃ bhikṣuṇībhāvaṃ śramaṇībhāvaṃ śākyaputrīya bhāvaṃ pratyākhyāmi | kiṃ etā eva śramaṇikā śākyaputrīyā | santy anyāny api pṛthutīrthyāyatānāni | tatra brahmacaryaṃ cariṣyaṃ | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi evam asya vacanīyā | mā ārye śikhyāpratyākhyāyikā bhohi | mā buddhaṃ pratyākhyāhi | mā dharmaṃ saṃghaṃ śikṣām uddeśaṃ samvāsaṃ saṃbhogaṃ śāstṛpadaṃ bhikṣuṇībhāvaṃ śramaṇibhāvaṃ śākyaputrīya bhāvaṃ pratyākhyāhi | asādhu ārye buddhapratyākhyānaṃ | asādhu dharmapratyākhyānaṃ | asādhu saṃghapratyākhyānaṃ | śikṣāuddeśasamvāsasaṃbhogaśāstṛpadabhikṣuṇībhāvaśramaṇībhāvapratyākhyānaṃ | asādhu ārye śākyaputrīya bhāvapratyākhyānaṃ | evañ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi vucyamānā tam eva vastuṃ samādāya pratigṛhya tiṣṭheya na pratiniḥsareya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvat tṛtīyakaṃ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā taṃ vastuṃ pratiniḥsareya ity etaṃ kuśalaṃ | no ca pratiniḥsareya | ayam api dharmo yāvattṛtīyako saṃghātiśeṣo | saṃgham evādhipatiṃ kṛtvā niḥsaraṇīyo |

yā puna bhikṣuṇīti yathā sā bhikṣuṇī | śikṣāpratyākhyāyikā ti sā evam āha buddhaṃ pratyākhyāmi | peyālaṃ | yāvac chākyaputrīya bhāvaṃ pratyākhyāmi | kim etā eva śramaṇikā śākyaputrīyāḥ | santy anyāny api pṛthutīrthyāyatanāni | tatra brahmacaryaṃ cariṣyaṃ | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi evam asya vacanīyā | mā ārye buddhaṃ praytākhyāhi yāvad asādhu ārye śākyaputrīya bhāvapratyākhyānaṃ | evaṃ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi vucyamānā tam eva vastuṃ samādāya pragṛhya tiṣṭheya na pratiniḥsareya | yā sā bhikṣuṇī śikṣāpratyākhyāyikā |

sā bhikṣuṇīhīti saṃghena mahājanena ekapudgalena yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā trikkhatto kuvege trikkhatto mahājane trikkhato saṃghamadhye | sā dāni kuvege vaktavyā | satyaṃ tvam itthannāme evaṃ vadasi buddhaṃ pratyākhyāmi yāvac chākyaputrīya bhāvaṃ pratyākhyāmi | āma ity āha | sā kuvege vuccati | mā ārye itthannāme buddhaṃ pratyākhyāhi | yāvad asādhu ārye śākyaputrīya bhāvapratyākhyānaṃ | yaṃ khalu te ārye itthannāmāya mitrāya karaṇīyaṃ | arthakāmāya hitaiṣiṇīye karoti | te taṃ mitrā ekavācā gacchati | dve vācā avaśiṣṭā pratiniḥsara na pratiniḥsarāmīty āha | evaṃ mahājane saṃghamadhye avalokanā kartavyā | vistareṇa | yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā taṃ vastuṃ pratiniḥsareya ity etaṃ kuśalaṃ | no ca pratiniḥsareya ayam api dharmo yāvat prajñaptiḥ |

sā eṣā bhikṣuṇī trikkhatto kuvege trikkhatto mahājane trikkhatto saṃghamadhye samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamāṇā vā pratiniḥsargārhaṃ vastuṃ na pratiniḥsarati vācāyāṃ vācāyāṃ vinayātikramam āsādayati | evaṃ mahājane saṃghamadhye jñaptim adhivāsayati vinayātikramam āsādayati | prathamāyāṃ vācāyāṃ adhyoropitāyāṃ vinayātikramam | adhyoropitāyāṃ thūlaccayam | evaṃ dvitīyāyāṃ tṛtīyāyāṃ vācāyām adhyoropitāyāṃ thūl'-accayam | adhyoropitāyāṃ saṃghātiśeṣaṃ | yadā saṃghātiṣeśam āpattim āpannā bhavati tadā ye ca kuvege ye ca mahājane ye ca saṃghamadhye thūl'-accayā ca vinayātikramā ca sarve te pratiprasrabhyante | ekā gurukā āpattiḥ saṃsthihati yad idaṃ saṃghātiśeṣo | antarā pratiniḥsarati yathāsthitāsu āpattiṣu kārāpayitavyā | kin ti dāni pratiniḥsargārhaṃ draṣṭavyaṃ kim apratiniḥsargārhaṃ | abhūṣi khalu me śikṣāṃ pratyākhyāsyāmi | na khalu me pratyākhyānaṃ prtiniḥsargārhaṃ draṣṭavyaṃ | kin ti dāni apratiniḥsargārhaṃ draṣṭavyaṃ | abhūṣi khalu me śikṣāṃ pratyākhyāsyan ti | pratyākhyātam dāni na pratyākhyāsi pratyākhyāmi ceti | evam apratiniḥsargārhaṃ draṣṭavyaṃ | tena bhagavān āha |

bhikṣuṇī khalu punaḥ śikṣāpratyākhyāyikā bhavati | sā evam āha | buddhaṃ pratyākhyāmi dharmaṃ pratyākhyāmi | saṃghaṃ pratyākhyāmi | śikṣāṃ pratyākhyāmi | uddeśaṃ samvāsaṃ saṃbhogaṃ śāstṛpadaṃ bhikṣuṇībhāvaṃ śramaṇībhāvaṃ śākyaputrīya bhāvaṃ pratyākhyāmi | kim etā eva śramaṇikā śākyaputrīyāḥ | santy anyāny api pṛthutīrthyāyatanāni | tatra brahmacaryaṃ cariṣyaṃ | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi evam asya vacanīyā | mā ārye śikṣāpratyākhyāyikā bhohi | mā dharmapratyākhyāyikā bhohi | mā saṃghapratyākhyāyikā bhohi | mā śikṣāṃ pratyākhyāhi | mā uddeśaṃ samvāsaṃ sambhogaṃ śāstṛpadaṃ bhikṣuṇībhāvaṃ śramaṇībhāvaṃ śākyaputrīya bhāvaṃ pratyākhyāhi | tat kasya hetoḥ | asādhu ārye buddhapratyākhyānaṃ | asādhu dharmapratyākhyānaṃ | asādhu saṃghapratyākhyānaṃ | asādhu śikṣāpratyākhyānaṃ | uddeśasaṃvāsasaṃbhogaśāstṛpadabhikṣuṇībhāvaśramaṇībhāva pratyākhyānaṃ | asādhu śākyaputrīya bhāvapratyākhyānaṃ | evaṃ ca sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi vuccamānā taṃ eva vastuṃ samādāya pragṛhya tiṣṭheya | na pratiniḥsareya | sā bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhitavyā samanubhāṣitavyā tasya vastusya pratiniḥsargāya | yāvattṛtīyakaṃ samanugrāhiyamāṇā vā samanubhāṣiyamānā vā tam vastuṃ pratiniḥsareya | ity etaṃ kuśalaṃ | no ca pratiniḥsareya | ayaṃ pi dharmo yāvattṛtīyako saṃghātiśeṣo | saṃgham evādhipatiṃ kṛtvā niḥsaraṇīyo |

uddiṣṭā me āryamiśrikāyo ekūnaviṃśati saṃghātiśeṣā dharmāḥ | tatra ekadaśa prathamāpattikāḥ aṣṭau yāvattṛtīyakāḥ | yeṣāṃ bhikṣuṇī ity anyatarānyatarām āpattim āpadyitvā ardhamāsaṃ ubhayato saṃghe mānatvaṃ caritavyaṃ | cīrṇamānatvā bhikṣuṇī kṛtānudharmā | āhvayanapratibaddhā yatra syād viṃśatigaṇo ubhayato saṃgho tatra sā bhikṣuṇī āhvayitavyā | ekenāpi ced ūnoviṃśatigaṇo ubhayato saṃgho tāṃ bhikṣuṇīm āhveya | sā ca bhikṣuṇī anāhūtā | te ca bhikṣavo tāś ca bhikṣuṇīyo garhyāḥ | iyam atra sāmīcī | tatrāryamiśrikāyo pṛcchāmi | kaccit tha pariśuddhā | dvitīyatṛtīyaṃ pi āryamiśrikāyo pṛcchāmi | kaccic tha pariśuddhā | pariśuddhā atrāryamiśrikāyo yasmāt tūṣṇīm evam etan dhārayāmi | uddānaṃ |

saṃcaritraṃ [1] dve abhūte [2,3] | utasadavādo [4] dve vinā [5,6] | ananujñātā ca [7] | vadhyā [8] | ca ekā nadīn tareya [9] | utkṣiptakā saha dharmeṇa [10] | bhikṣuṇī ca anavaśrutā [11] ||

vadeti tvaṃ pratigṛhṇe [12] | dve ya bhedena [13,14] ākrośo [15] | durvacakajātīyo [16] | dve saṃsṛṣṭā viharanti [17] | tāsāñ cānuvicārikā [18] | śikṣāpratyākhyāyikā caiva [19] | ||

aṣṭau yāvattṛtīyakāḥ saṃghātiśeṣāḥ samāptāḥ ||

ṇiḥsargikapācttikadharmāḥ 110

173. triṃśānām ādiḥ | daśāhaṃ [1] | vipravāso [2] | akāle ca [3] | jātarūpa [4] | krayavikrayo [5] | yācate [6] | sāntarottaraṃ [7] | dve vikalpena [8, 9] rājā ca [10] ||

etāni sādhāraṇāni |

niḥsargikapācattikadharma 11

śayyāsanasyārthāya

174. bhagavāṃ cchrāvastyāṃ viharati | sthūlanandā bhikṣuṇī aparaṃhi bhikṣuṇīvihāre śayyāsanapratigrāhakā | sā dāni śayyāsanaṃ yāceti | āha | prajāpatī dehi mañcaṃ | dehi saṃghasya pīṭhaṃ | bisi caturaśrakaṃ | kuccaṃ bimbohanaṃ | tā dāni striyo kācin māñcasya mūlyan denti | kācit pīṭhasya yāvat kācid bimbohanasya | sā khādati ca pibati ca | pātraṃ ca jānāpeti | cīvaraṃ ca jānāpeti | bhikṣuṇīyo piṇḍapātam aṇvantīyo kulopagagṛhehi praviśanti | tā dāni striyo pṛcchanti | āryāye nandāye mayā mañcasya mūlyaṃ dattaṃ | kiñcit tāya jānāpitaṃ | tā dān āhaṃsuḥ | kiṃ sā bhadrāyiṇī jānāpayiṣyati | khādati ca pibati ca pātraṃ ca jānāpeti | cīvaraṃ jānāpeti | svake mallake varṣati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato āroceti | bhagavān āha | śabdāpayatha nandāṃ | sā dāni śabdāpitā | bhagavān āha | satyaṃ tvaṃ nande śayyāsanasyārthāya yācitvā anyaṃ cetāpeti | āha | ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande | peyālam | tena hi na kṣamati | śayyāsanasyārthāya yācayitvā anyañ cetāpayitvā | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni |

yā puna bhikṣuṇī śayyāsanasyārthāya yācayitvā ātmano pātram vā cīvaram vā bhaktam vā bhojyam vā glānabhaiṣajyam vā cetāpayen nissargikapācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | śayyāsanasyārthāyeti | śayyāsanaṃ nāma mañcaṃ pīṭhaṃ bisi caturasraṃ kuccaṃ bimbohanaṃ | yācitvā ti vijñāpetvā samādāpetvā | anyaṃ cetāpaye ti jānāpayet | pātram vā cīvaram vā bhakṣyam vā bhojyam vā cetāpayen nissargikapācattikaṃ |

nissargikapācattikaṃ ti saṃghe nissariya pācatikaṃ deśayitavyaṃ | aniḥsariya deśeti vinayātikramam āsādayati |

atha dāni śayanāsanaṃ prahīṇamātṛkaṃ bhavati | vastu pradarśayitavyaṃ | imaṃ mayā amukāto mañcamūlyaṃ labdhaṃ | iman tasya mañcaṃ saṃjānatha | yāvad bimboyadhānasya | tam vastuṃ na darśeti vinayātikramam āsādayati | khaṇḍaṃ pralugnaṃ vā vā lepanikām vā kartuṃ kumbhiyo upasthāpayituṃ bhikṣur api śayanāsanasyārthāya yācayitvā anyaṃ cetāpeti vinayātikramam āsādayati | vastun darśetvā labhyaṃ khaṇḍaṃ pralugnādi kartuṃ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī śayyāsanasyārthāya yācitvā ātmano pātram vā cīvaram vā bhakṣyam vā bhojyam vā glānabhaiṣajyaṃ vā cetāpaye niḥsargikapācattikaṃ ||

niḥsargikapācattikadharma 12 anyoddeśika

174a. bhagavān śrāvastyām viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī omalinamalinehi cīvarehi pāṭitavipāṭitehi khaṇḍena pātreṇa chidravichidreṇa piṇḍapātam aṇvati | striyo āhaṃsuḥ | nāsty āryāye pātraṃ | āha | nāsti | āha | ahan te ārye pātrasya mūlyaṃ demi | pātram ārye jānāpetu | aparā āha | nāsty āryāye cīvaraṃ | āha nāsti | āha | aham āryāye cīvarasya mūlyaṃ demi | cīvaram āryā jānāpayitu | sā khādati ca pibati ca naiva pātraṃ na cīvaraṃ jānāpeti | bhikṣuṇīyo piṇḍapātam aṇvantīyo kulopagagṛhāṇī praviśanti | tā dāni striyo āhaṃsuḥ | mayā āryāye nandāye pātrasya mūlyan dattaṃ | kiñcit tāya pātraṃ jānāpitaṃ | tā dāni bhikṣuṇīyo āhaṃsuḥ | kiṃ sā bhadrāyaṇī jānāpayiṣyati | sā khādati ca pibati ca | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocenti | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato āroceti | bhagavān āha | śabdāpayatha nandāṃ | sā dāni śabdāpitā | satyaṃ nande evan nāma tvaṃ nande anyoddeśikenānyaṃ cetāpayasi | āha | āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande yāvad evaṃ nāma tvam anyoddeśikena anyaṃ cetāpayasi | tena hi na kṣamati anyoddeśikenānyaṃ cetāpayituṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati |

yā puna bhikṣuṇī anyoddeśikena anyaṃ cetāpayet niḥsargikapācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | anyoddeśikeneti pātramūlyena vā cīvaramūlyena vā | anyaṃ cetāpayed iti bhakṣyam vā bhojyam vā niḥsargikapācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | eṣo dāni bhikṣuṇīyo kācit pātram vā cīvaram vā ghṛtam vā tailam vā cetāpayituṃ mūlyan deti |yasyārthāya deti tam eva cetāpayitavyaṃ | pātramūlyena pātraṃ yāvad ghṛtamūlyena ghṛtaṃ | anyaṃ cetāpayati | niḥsargikapācatikaṃ | atha aniyataṃ deti yaṃ icchati taṃ jānāpeti anāpattiḥ | atha dān āha | yam icchasi taṃ gṛhṇāhīti | yam icchati taṃ jānāpeti anāpattiḥ | bhikṣavor apy evam eva āpattis tu vinayātikaramaḥ | avivakṣite anāpattiḥ | yam vā icchasi taṃ gṛhṇāhīti taṃ gṛhṇāti anāpattiḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī anyoddeśakenānyaṃ cetāpayati niḥsargikapācattikaṃ |

niḥsargikapācattikadharma 13 anyeṣāṃ

175. bhagavān śrāvastyām viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī saṃghasya bhaktakāni samādāyeti | sā chandakam aṇvantī āha | prajāpati detha chandakaṃ | āryamiśrikāṇāṃ bhaktaṃ kariṣyāmīti | tā dāni striyo chandakaṃ prajantīntīyo jalpanti | ārye yasmin divase pariveṣaṇaṃ bhavati | vayaṃ pi pariveṣikā gamiṣyāmo ti | atha sā khādati ca pibati ca pātraṃ ca jānāpeti | tāya khāditāvaśeṣeṇa yādṛśaṃ vā bhaktaṃ kṛtaṃ | tā dāni striyo pariveṣikā āgataḥ | āhaṃsuḥ | ārye asmābhir bahuko chandako dinno | iman dāni bhaktaṃ lūhavilūhaṃ | bhikṣuṇīyo āhaṃsuḥ | kim eṣā bhadrāyaṇī taṃ kariṣyati | khādati caiṣā pibati ca | pātraṃ cīvaraṃ caiṣā jānāpeti | svake caiṣā mallake varṣati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī gautamī bhagavato ārocayati | bhagavān āha | śabdāpayatha nandāṃ | sā dāni śabdāpitā | satyaṃ nande evannāma tvam anyeṣām arthāya yācitvā anyaṃ cetāpayasi | ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande | atha khalu bhagavān mahāprajapatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī anyeṣām arthāya yācayitvā ātmano pātram vā cīvaram vā bhakṣyam vā bhojyam vā glānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān vā cetāpayati | niḥsargikapācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | anyeṣām arthāya yācayitvā saṃghasya bhaktasya vā tarpaṇasya vā yvāgūpānasya vā yācitvā ātmano pātram vā cīvaram vā bhaktam vā bhojyam vā glānapratyayabhaiṣajyapariṣkārān vā cetāpayen nissargikapācattikaṃ | atha khalu yasyārthāya yācati tam eva jānāpayitavyaṃ | atha dāni vastraṃ vipraṇāmeti bhaktasya vā tarpaṇasya vā yvāgūpānasya vā arthāya yācayitvā vaibhaṅgikaṃ dadāti | śayyāsanam vā upasthāpeti vārṣikam vā hemantikam vā deti | vinayātikramam āsādayati | sā eṣā bhikṣuṇī saṃghasya bhaktaṃ dāpeti | tyaktamuktam anavagṛhītaṃ dātavyaṃ | yadi tahiṃ kiñcic cheṣaṃ bhavati odanam vā sūpam vā yāvad bhakṣyam vā bhojyam vā upadarśayitavyaṃ | yady ādāya gacchati adhyupekṣitavyaṃ | atha dān āha | āryāya demīti | vaktavyaṃ | na hi | saṃghasya dehi | athāha dinnaṃ mayā saṃghasya | āryāya demītī | pratīcchati | anāpattiḥ | bhikṣor api evam eva āpattis tu vinyātikramaḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī anyeṣām arthāya yācayitvā ātmano pātram vā cīvaram vā bhakṣyam vā bhojyam vā glānapratyayabhaiṣajya pariṣkārān vā cetāpayen niḥsargikapācattikaṃ |

niḥsargikapācattikadharma 14

pātrāṇāṃ sannicayaḥ

176. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhikṣuṇīyo āgantukā āgatāḥ | tāyo bhikṣuṇīyo yathāvṛddhikāya utthāpayanti | tā dān āhaṃsuḥ yāva pātrāṇi saṃkrāmayemaḥ | tāyo dāni anastamite sūrye pravṛttāḥ saṃkrāmayituṃ | candraś codgataḥ na cāśeṣataḥ saṃkrāmitāni | āgantukā āhaṃsuḥ | ārye rikto vihārako | āhaṃsuḥ yāvat pātrāṇi saṃkrāmayemaḥ | tā dān āhaṃsuḥ | kiyanty āryamiśrikāṇāṃ pātrāṇi | kim āryamiśrikā pātrāpaṇaṃ prasārayiṣyanti | kā vā jātiḥ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocenti | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato āroceti | bhagavān āha | śabdāpayatha tāyo bhikṣuṇīyo | tā dāni śabdāpitāḥ | satyaṃ bhikṣuṇīyo ti | bhagavāṃs tad eva sarvaṃ pṛcchīyati | yāvad ām bhagavan | bhagavān āha | evañ ca nāma yūyaṃ pātrasannicayaṃ karotha | tena hi na kṣamati pātrasannicayaṃ kartuṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī pātrasannicayaṃ kuryān niḥsargikapācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | pātrasannicayan ti pātran nāma sumbhakaṃ upasambhakaṃ | uktaṭeyakaṃ vaṅkeṭakaṃ tiṅkhinipātraṃ | jyeṣṭhakaṃ madhyamakaṃ kanyasakaṃ | apātraṃ atipātraṃ pariṣkārapātraṃ | sannicayaṃ kuryād iti saṃgrahaṃ kuryān nissargikaṃ yāvat prajñaptiḥ |

bhikṣuṇīya ṣodaṣa pātrāṇi upasthāpayitavyāni | ekaṃ pātram adhiṣṭhihitavyaṃ | trīṇi pātrāṇi mitrāṇām vikalpayitavyāni | catvāri apātrāṇi | catvāri atipātrāṇī | catvāri pariṣkārapātrāṇi | tad uttariṃ upasthāpayanti niḥsargikapācattikaṃ | etaṃ dāni bhikṣuṇīye parimāṇaṃ baddhaṃ pātradhāraṇaṃ | kiñcāpi bhikṣuḥ bahukāny api pātrāṇi vikalpetvā paribhuñjāti anāpattiḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī pātrasannicayaṃ kuryān niḥsargikapācattikaṃ

niḥsargikapācattikadharma 15

cīvarasannicayaḥ 176a. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhikṣuṇīyo āgantukāḥ āgatā | tā bhikṣuṇīyo yathāvṛddhikāya upasthāpayanti | tā dān āhaṃsuḥ yāvac cīvarāṇi saṃkrāmemaḥ | tāyo dāni anastamite sūrye pravṛttāḥ saṃkrāmayituṃ | candrodgataḥ na cāśeṣato saṃkrāmitāni | āgantukāyo āhaṃsuḥ | ārye rikto vihārako | āhaṃsuḥ | yāvac cīvarānī saṃkrāmemaḥ | tā dān āhaṃsuḥ | kiyanty āryamiśrikāṇāṃ cīvarāṇi | kim āryamiśrikāḥ prāvarikāpaṇaṃ prasārayiṣyatha | kā vā jātiḥ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato āroceti | yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī

yā tāvad ekaṃ pañcacīvaram adhiṣṭhihitavyaṃ | trīṇi pañca cīvarāṇi mitrāṇāṃ vikalpayitavyāni | evam etāni viṃśati cīvarāṇi | ato uttari upasthāpayen nissargikapācattikaṃ | etaṃ dāni bhikṣuṇīye parimāṇaṃ baddhañ cīvaradhāraṇaṃ | kiñcāpi bhikṣu bahukāni cīvarāṇi mitrāṇāṃ vikalpayitvā paribhuñjāti anāpattiḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇīcīvarasannicayaṃ kuryāt nissargikapācattikaṃ ||

niḥsargikapācattikadharma 16

niḥśṛjāti

177. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī cīvarāṇi naiva dhovati na sīveti na rañjeti | tāye dāni omalinamalinā saṃghāṭī pāṭitavipāṭitā | upāśraye nikṣiptā yā icchati sā upādīyatū ti | athāparā bhikṣuṇī jetā nāma lūhacīvaradharā | sā bhikṣuṇīhi vuccati | ārye etāṃ saṃghāṭiṃ dhoviya sīviya phoṣiya prāvṛtā | sā dāni sthūlanandā āha | ānehi ārye etāṃ saṃghāṭiṃ mahyaṃ eṣā saṃghāṭī | paśyatha āryamiśrikāyo na kiñcic chakyate upāśraye nikṣipituṃ | labdhotkṣiptikāhi pūro saṃghārāmo tāva | dhṛṣṭā ca mukharā ca pragalbhā ca sā dāni tāya saṃghāṭī ācchinnā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato āroceti | yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇyupāśraye purāṇasaṃghāṭiṃ nikṣipetvā vā nikṣipāyetvā vā yā icchati sā upādīyatū ti | uktvā paścāt svayam eva upādiyeya nissargikapācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | peyālaṃ | bhikṣuṇy upāśraye ti bhikṣuṇīvihāre | saṃghāṭīti cīvaraṃ | nikṣipetvā ti svayaṃ | nikṣipāyetvā ti pareṇa | yā icchati sā upādīyatū ti paścāt svayam eva upādīyeta niḥsargikapācattikaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī bhikṣuṇīupāśraye cīvaraṃ nikṣipetvā vā nikṣipāyetvā vā yā icchati sā upādīyatū ti yadi kāci upādinnam bhavati na kṣamati ācchindituṃ | ācchindati niḥsargikaṃ bhavati | atha dāni na kāyaci upādinnam bhavati tasyā eva ca tāya artho bhavati kiñcāpi gṛhṇāti anāpattiḥ | atha dāni kṣudrānukṣudrakaṃ pariṣkāraṃ nikṣiptam bhavati yadi kāyaci upādinnam bhavati na kṣamati ācchindituṃ | ācchindati vinayātikramam āsadayati | bhikṣur api bhikṣuvihāre pātram vā cīvaram vā upānaham vā kṣudrānukṣudrakam vā pariṣkāraṃ nikṣipitvā yo icchati so upādīyatū ti | yadi kenacid upādinnam bhavati na kṣamati ācchincituṃ | ācchindati vinayātikramam āsādayati | atha na kenacid gṛhītam bhavati so eva tenārthiko bhavati kiñcāpi gṛhṇāti anāpattiḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇy upāśraye purāṇasaṃghāṭiṃ nikṣipetvā vā nikṣipāyetvā vā yā icchati sā upādīyatū ti uktvā paścāt svayam eva upādīyeya niḥsargikapācattikaṃ |

niḥsargikapācattikadharma 17 niḥsīveti

178. bhagavān śrāvastīyam viharati | aparāya dāni bhikṣuṇīya purāṇasaṃghāṭī omalinamalinā dhovitvā niḥsīvitvā ātape dattvā vāto ca pravāpito | agniś ca utthitaḥ | saṃghāṭī dagdhā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocenti | peyālaṃ yāvad bhagavān āha | evan nāma tvaṃ purāṇasaṃghāṭīṃ niḥsīvitvā na pratisaṃdhaisi na pratisandhāpayasi | tena hi pratisandhetavyaṃ pratisandhāpetavyaṃ |

eṣā cārthotpattiḥ | tā dāni bhikṣuṇīyo śākiyakanyāyo mallakanyāyo lecchavi kanyāyo sukumārāyo bhārikāṃ saṃghāṭiṃ dhovantīyo kilamyanti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato āroceti | yāvad bhagavān āha | tena hi anujānāmi ṣaṭpañcarātraṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīm gautamīm āmantrayati | yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī purāṇasaṃghāṭiṃ niḥsīvitvā niḥsivāpetvā vā uttari ṣaṭpañcarātram agilānā na pratisandhāye na pratisandhāpayena niḥsargikapācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | purāṇasaṃghāṭīti purāṇacīvaraṃ | saṃghāṭīti dvipuṭā | niḥsīvitvā ti svayaṃ | niḥsīvāpetvā ti pareṇa | uttarīti ṣaṭpañcarātram iti na dāni ṣaṭpañca ca | atha khalu paramaṃ ṣaṭrātran na pratisandheyaiti svayaṃ na pratisandhāpeyā ti pareṇa | na pratisandhāpeyan nissargikapācattikaṃ | peyālaṃ | yāvat prajñaptiḥ |

eṣā dāni bhikṣuṇīye saṃghāṭī malinā bhavati | yadi tāva lahukā bhoti tathā yeva dhovitavyā | na kṣamati niḥsīvayituṃ | atha dāni sārikā bhoti niḥsīvetvā niḥsīvitvā dhovitavyā | pratyargalakāni dattvā ātape dātavyā | sāharitvā gopiṭake vā kuṇḍake vā paṭalake vā sthāpayitvā kāṣṭhakhaṇḍena vā upalakhaṇḍena vā ākramitavyā | na kṣamati prakīrṇam osārayituṃ | atha dāni bhājanan na bhavati ekasthāne ākramiya iṣṭakena vā upalakhaṇḍena vā sthāpayitavyā | paścād antevāsiṇīya vā samānopādhyāyinīyā vā bhikṣuṇīya pratisandhāpayitavyā svayam vā pratisandhetavyā | atha dāni jarādurbalā vyādhidurbalā vā bhavati kiñcāpi cireṇa pratisandheti anāpattiḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī purāṇasaṃghāṭīn niḥsīvitvā vā niḥsīvāpetvā vā uttari ṣaṭpañcarātraṃ aglānā na pratisandhe vā na pratisandhāpeya vā niḥsargikapācattikaṃ |

niḥsargikapācattikadharma 18

uktvā śikṣamāṇāṃ

179. bhagavān śrāvastīyam viharati | aparā dāni śikṣamānā upasampādyā | sā dāni sthūlanandāṃ bhikṣuṇīm āha | ārye nande upasampādaya māṃ | sā āha | yadi cīvaram desi tato ham upasampādemi | tāya dāni tasyāś cīvaraṃ dattaṃ | sā dān āha | ārye upasampādaya māṃ | sā vilakṣeti | sā bhikṣuṇīnām āha | evam eva yāva sā vilakṣeti nopasampādeti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī śikṣamāṇām evam uktvā yadi me cīvaraṃ desi tato ham upasampādayiṣyāmīti tāye cīvaraṃ gṛhya nopasampādayen niḥsargikapācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | śikṣamāṇā ti deśitaśikṣā | yadi me cīvaraṃ desi tato ham upasampādayiṣyan ti | cīvaran ti cīvaraṃ nāma kambalaṃ karpāsaṃ yāvat saṃkakṣikā | upasthāpayiṣyan ti upasaṃpādayiṣyaṃ | sā taṃ cīvaraṃ gṛhṇitvā ti yathā sthūlanandā bhikṣuṇī na upasampādayed iti svayan na upasampādayet niḥsargikapācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | eṣā tāva bhikṣuṇī śikṣyamāṇāyā cīvaraṃ gṛhṇāti | ahan te upasampādayiṣyāmīti | tāya upasaṃsthāpayitavyā | atha dāni apratibalā bhavati jarādurbalā vyādhidurbalā vā anyā adhyeṣitavyā | vaktavyā etasyā mayā cīvaraṃ gṛhītvā imām upasthāpehi | atha sā necchati taṃ cīvaraṃ pratidātavyaṃ | gaccha yatrecchasi tatra upasaṃpadyāhīti | sā eṣā bhikṣuṇī cīvaraṃ gṛhītvā na upasthāpeti na cīvaraṃ pratidadāti niḥsargikapācattikaṃ | bhikṣur api vinayātikramaḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī śikṣamānām evaṃ vaditvā yadi me cīvararaṃ desi tato ham upasaṃpādayiṣyan ti tasyāś cīvaraṃ pratigṛhṇītvā na upasaṃpādayen niḥsargikapācattikaṃ |

niḥsargikapācattikadharma 19

guruprāvaraṇaṃ

180. bhagavān vaiśālīyam viharati | aparo dāni vāṇijako śatasahasramūlyaṃ kambalaratanam ādāya uttarā pathāto āgato | so dāni aparehi pṛcchito kim asya mūlyaṃ | āha | śatasahasramūlyan ti | naiva rājā krīṇāti na rājaputrāḥ na vaṇijāḥ na sārthavāhāḥ | so dāni vāṇijako vīthīm abhiruhitvā cintāsāgaram anupraviṣṭo āsati | imaṃ mahārghaṃ mūlyaṃ bhāṇḍaṃ bahuśulkaṃ na vikrāyati | aparo dāni pṛcchati | vikrītaṃ te bhāṇḍaṃ | āha | nahi icchasi vikrīṇituṃ | āha | icchāmi | āha | gaccha eṣā bhadrā nāma śramaṇikā sā krīṇīṣyati | so dāni taṃ ceṭakasya skandhe āropayitvā bhikṣuṇī vihāraṃ gatvā pṛcchati | katamaṃ āryāye bhadrāye pariveṇaṃ | aparāhi bhikṣuṇīhi ākhyātaṃ | so dāni praviśya āha | vandāmy ārye āryā bhadrānāma āha | bāḍhaṃ | kiṃ kartavyaṃ | āha | imaṃ kambalaratanaṃ vikreyaṃ vikrīṇāmi | āha | kim etasya mūlyaṃ | āha | śatasahasraṃ | sā dāni na paṇeti na paṇāpeti | antevāsinīye āha | gaccha sālohitaṃ jalpāhi imasya śatasahasraṃ vīthīkāto dāpehīti | so dāni aparehi pṛcchito | vikrītaṃ te bhāṇḍaṃ | āha | vikrītaṃ | āha | kena krītaṃ | āha | eṣā bhadrā nāma śramaṇikā | tāya krītaṃ | te dāni ojjhāyanti | adyāpy eṣā pravrajitā pi mahacchandā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato āroceti | bhagavān āha | śabdāpayatha bhadrāṃ | sā dāni śabdāpitā | tad eva sarvaṃ yāvad ām bhagavan | bhagavān āha | nanu bhadre paścimā pi nāma janatā avalokayitavyā | tena hi na kṣamati uttari catuṣkarṣeṇa guruprāvaraṇaṃ cetāpayituṃ | yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī uttari catuṣkarṣeṇa guruprāvaraṇaṃ cetāpayati ṅissargikapācattikaṃ |

uttari catuṣkarṣeṇeti karṣo nāma catvāraḥ purāṇāḥ | catvāraḥ kārṣāḥ ṣoḍaṣakārṣāpaṇāḥ | guruprāvaraṇam iti kambalaratnaṃ | cetāpayed iti jānāpayet | tad uttariṃ paraṃ ṣoḍaṣehi purāṇehi cetāpayati niḥsargikapācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī guruprāvaraṇaṃ cetāpayitukāmā bhavati catuṣkarṣamūlyaṃ jānāpayitavyaṃ | pratyavaro vā tad uttariṃ na kṣamati |

atha dāni kocid ayācito avijñapto mahārghamūlyaṃ pi dadāti pratigṛhṇāty anāpattiḥ | tad evaṃ bhikṣuṇīye parimāṇabaddhaṃ | kiñcāpi bhikṣur mahārghamūlyaṃ pi jānāpayitvā paribhuñjāty anāpattiḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī uttari catuṣkarṣamūlyāto guruprāvaraṇaṃ cetāpayen niḥsargikapācattikaṃ |

niḥsargikapācattikadharma 20

sukhumaṃ

181. bhagavān vaiśālīyaṃ viharati | aparo dāni vāṇijako dakṣiṇapathāto āgato | daśasahasramūlyaṃ haṃsalakṣaṇapaṭam ādāya | so dāni aparehi pṛcchito | kiṃ mūlyaṃ | āha | daśapurāṇasahasrāṇi | naiva rājā krīṇāti | peyālaṃ | yāvad atra bhadrā nāma śramaṇikā | sā krīṇiṣyati | so dāni tam ādāya bhikṣuṇīvihāraṃ gato | pṛcchati | katamaṃ āryāye bhadrāye pariveṇaṃ | aparāhi ākhyātaṃ | so dāni praviśya āha | vandāmy ārye āryā bhadrā nāma | āha | bāḍhaṃ | kiṃ kartavyaṃ | āha | ayaṃ haṃsalakṣaṇo paṭo vikrāyati | āha | kim etasya mūlyam | āha daśapurāṇa sahasrāṇi | sā na svayaṃ paṇeti na paṇāpeti | antevāsinīm āha | gaccha sālohitaṃ jalpāhi imasya pīṭhikāto daśapurāṇasahasrāṇi dehīti | so dāni aparehi pṛcchito vikrītaṃ te bhāṇḍaṃ | āha | vikrītaṃ | āha | kena krītaṃ | eṣā tu bhadrā nāma śramaṇikā | tāya krītaṃ | te dāni ojjhāyanti | adyāpy eṣā pravrajitā pi mahacchandā |

etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavato ārocayati | yāvad bhagavān āha | nanu bhadre paścimā pi nāma janatā avalokayitavyā | tena hi na kṣamati uttari aḍḍhātiya karṣamūlyāto sukhumaṃ cīvaraṃ cetāpayituṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī uttari aḍḍhātiyakarṣamūlyāto sūkṣmaṃ cīvaraṃ cetāpayen nissargikapācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | uttarin ti atireka | aḍḍhātiyakarṣan ti | karṣo nāma catvāraḥ purāṇāḥ | catāpayed iti jānāpayen | niḥsargika pācattikaṃ yāvat yā puna bhikṣuṇī sukhumaṃ cīvaraṃ jānāpayati daśapurāṇamūlyaṃ jānāpayitavyaṃ | praty avaraṃ vā | etaṃ bhikṣuṇīye parimāṇabaddhaṃ | atha dānī kocid ayācito avijñapto mahārghamūlyaṃ pi dadāti śatikam vā sāhasrikam vā yadi kiñcāpi paribhuñjāti anāpattiḥ | kiñcāpi bhikṣu śatasahasramūlyaṃ pi jānāpayaty anāpattiḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī uttari aḍḍhātiyakarṣamūlyāto sukhumaṃ cīvaraṃ cetāpayen niḥsargikapācattikaṃ | uddānaṃ |

śayyāsanasyārthāya [11] | anyoddeśiko [12] | anyeṣāṃ [13] | pātrāṇāṃ sannicayo [14] | 'tha cīvaraṃ [15] | niḥśṛjāti [16] | niḥsīveti [17] uktvā śikṣamāṇāṃ [18] | guruprāvaraṇaṃ [19] | sukhumaṃ [20] ||

dvitīyo vargaḥ |

niḥsargikapācattikadharma 29 paropagataṃ

182. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | aparo dāni manuṣyo kāṣṭhavāṇijyāṃ karoti | so dāni kāṣṭhavāham ādāya antarāpaṇam okasto | āpaṇiko āha | kiṃ kāṣṭhavāhasya mūlyaṃ | āha | kārṣāpaṇaṃ gaccha gṛhadvāre avatāriyā gacchāhi | ito yeva kārṣāpaṇaṃ gṛhītvā yāsyasīti | bhavati ca śeṣaṃ vyavahārakāle | so dāni kāṣṭhavāham ādāya gacchati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī upāśrayāto niḥkramati | tayā ca dṛṣṭo | āha | dīrghāyu vikrayo kāṣṭhavāho | āha | vikrīto | āha | kathaṃ vikrīto | āha | kārṣāpaṇena | ahaṃ dvau kārṣāpaṇā dāsyāmi | so dāni manuṣya paśyati yady ahaṃ dvau kārṣāpaṇā labhāmi mah'argham mayā vikrītaṃ bhaviṣyati | so taṃ adhikaritvā kāṣṭhavāhamūlyaṃ gṛhṇiya śakaṭam āruhitvā tasyāpaṇikasyāgratenopayāti | so dān āha | āgaccha kārṣāpaṇaṃ gṛhṇāhi | so dān āha | mayā anyaṃhi vikrīto | so dān āha | kathaṃ | vikrīto | āha | dvābhyāṃ kārṣāpaṇābhyāṃ | kena krīto | āha | eṣātra nandā nāma śramaṇikā | tayā krīto | so dāni ojjhāyati | kiyanto tāye śramaṇikāye kārṣāpanāḥ | mayā kārṣāpaṇena paṇitaṃ | sā dvihi kārṣāpaṇehi paṇeti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocenti yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī jānantī paropagataṃ cetāpayen niḥsargikapācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya ākāravantena darśanena ākāravantena śramaṇena | paropagataṃ ti pareṇa gṛhītaṃ | cetāpayed iti jānāpayet | nissargikapācatikaṃ | peyālaṃ | etaṃ dāni āpaṇikasya vā prāvarikasya vā kiñcid bhāṇḍam upagatam bhavati | tena ca bhikṣuṇī arthīkā bhavati na dāni kṣamati tahiṃ antarāyayituṃ | yatati nissargikaṃ bhavati | atha khu ekā śca sthitvā pratipālayitavyaṃ | yadānena pratimuktaṃ | bhavati tato so pṛcchitavyo vaktavyo | kiṃ tvayā mukto | yadi tāvad āha | parimaṇḍāmy ahaṃ me bhante | na kṣamati jānāpayituṃ | atha dān āha | jānāpayatu ārye nāham arthiko eteneti | jānāpayati anāpatiḥ | atha dāni bhikṣuṇīye kiñcid upakreyam bhavati pātram vā cīvaram vā na kṣamati antarā yatituṃ | yatati vinayātikramaḥ | atha dāni saṃghamadhye vaḍḍho vaḍḍhikāya jānāpayati anāpattiḥ | bhikṣur api paropagataṃ cetāpayati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī jānantī paropagataṃ cetāpayen nissargikapācattikaṃ |

śeṣā sādhāraṇā | uddānaṃ |

pātra [21] | bandhana] [22] | bhaiṣajyaṃ [23] | ācchedo [24] | vikṛti [25] | sūtreṇa | tantra vāyena] dve [26, 27] | da] śāhānāgataṃ [28] | para] [29] | pariṇāmanena [30] ||

tṛtīyo vargaḥ |

tatra trayo na mata vargāt | svahastaṃ krayavikrayo vikṛtiś ca |

vargāvaśeṣāḥ | caturthaṃ ca bhikṣuṇīnāṃ pratigrahaṃ uddharitvā na jātarūpaṃ samodahet | dhovanām uddharitvā na krayavikrayaṃ | tatra nirdiṣṭaṃ | śāṭikām uddharitvā na vikṛtiṃ | vijñaḥ samodahe | tatra utkṣipya araṇyavāsaṃ na paropagataṃ |

tatra nirdiṣṭā triṃśad daśa ca anūnāḥ kāraṇe samutpanne naiḥsargika bhagavatā nirdiṣṭā bhikṣuṇīsūtre ||

samāptā triṃśan naissargikāḥ ||

pācattikā dharmā 170

183. ime kho punar āryemiśrikāyo ekacattālaṃ śataṃ śuddhapācattikā dharmāḥ | anvardhamāsaṃ sūtre prātimokṣe uddeśam uddānaṃ |

mṛṣa [1] | uṣṭrasya [2] | paiśunyam [3] | udghāṭanaṃ [4] | saṃcintya tiryagyoni [5] | padaśo [6] | uttari manudharme [7] | ārocanāya [8] | yathāsaṃstuta [9] vigarhaṇāya ca [10] ||

prathamo vargaḥ |

uddānaṃ | bījaṃ [11] anyavādam [12] | odhyāpana [13] | mañca [14] śayyā [15] nikaḍḍhanaṃ [16] | pūrvopagataṃ [17] | vaihāyasaṃ [18] | udake [19] | kaukṛtyena [20] ||

dvitīyo vargaḥ ||

uddānaṃ | avasatho [21] | paraṃpara [22] | prāvaraṇā [24] | apratyuddhāram [23] | adinnaṃ [25] | vikālo [26] | sannidhi [27] | macchā (mantha) [28] | apanihe [29] | gaṇabhojanena [30] ||

tṛtīyo vargaḥ ||

uddānaṃ |

jyotiḥ [31] | sahakāra (sahagāra) [32] | cchandam [33] | udyojanā [34] | trayo ntarāyikā [35] | [36] | [37] | [a]kṛtakalpa [38] | ratana [39] | bhīṣanena [40] ||

caturtho vargaḥ ||

uddānaṃ | saprāṇakam [41] | acelake [42] | anupakhajja [43] | praticchannāsanaṃ [44] | trayo senāyāṃ [45] | [46] | [47] | praharati [48] | talaśaktikā [49] | udakahāsyena [50] ||

pañcamo vargaḥ ||

uddānaṃ | aṅgulipratoda [51] | steyasārtho [52] | pṛthivī [53] | pravāraṇā [54] | na śikṣiṣyaṃ [55] | madyapānaṃ [56] | nādarya [57] | upaśrotra [58] | viniścaya [59] | saṃmohena [60] ||

ṣaṣṭho vargaḥ ||

uddānaṃ | sabhakto [61] | rājñaḥ [62] | sūcīgṛhaṃ [63] | mañca [64] | tūla [65] | niṣīdanaṃ [66] | kaṇḍupraticchādanaṃ [67] | sugatacīvaraṃ [68] | abhyākhyānaṃ [69] | pariṇāmanena [70] ||

saptamo vargaḥ ||

ete sapta vargāḥ sādhāraṇāḥ | yathā yeva bhikṣuṇā tathā yeva kartavyāḥ |

pācattikadharma 71

saṃkramaṇaṃ

184. bhagavān vaiśālīyaṃ viharati | atha bhadrā kāpileyī antevāsinīye apratisaṃviditā saṃghāṭiṃ prāvaritvā jñātikulaṃ gatā | bhikṣuṇīyo gocaraṃ prasthitāyo | tā dān āhaṃsuḥ | ehy ārye piṇḍapātaṃ gacchāmaḥ | āha | yāvat saṃghāṭīṃ gṛhṇāmi | sā dāni mārgayati ātmanaḥ saṃghāṭin na paśyati | tāye dāni bhavati avaśyam āryāya saṃghāṭī prāvaritā | arhati āryā mama saṃghāṭīṃ prāvaritvā gantuṃ | sā dān āha | gacchatha yūyaṃ āryamiśrikāyo nāhaṃ gacchāmi kim arthaṃ | āryā saṃghāṭīṃ prāvaritvā gatā | tā dān āhaṃsuḥ | āryāye saṃghāṭīṃ prāvaritvā āgacchāhīti | sā dān āha | notsahāmi āryā mama guruvarabhāvanīyā ceti | na gatā | sā chinnabhaktā saṃvṛtā | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | mahāprajāpatī pi gautamī bhagavata ārocayet | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha bhadrāṃ | sā dāni śabdapitā yāvat satyaṃ bhadreti | etad eva sarvaṃ | bhagavān vistareṇa pṛcchati | yāvad evan nāma tvaṃ cīvarasaṃkramaṇaṃ karoṣi | duṣkṛtan te bhadre | tena hi na kṣamati cīvarasaṃkramaṇaṃ kartuṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | peyālaṃ | yāvat |

yā puna bhikṣuṇī cīvarasaṃkramaṇaṃ kuryāt pācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti | peyālaṃ cīvaran ti cīvaraṃ nāma saṃghāṭi yāvat dakaśāṭikā | saṃkramaṇan ti anyā anyāya | pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na dāni kṣamati antevāsinīye apratisaṃviditā saṃghāṭīṃ prāvarituṃ | atha dāni prāvarati vaktavyā iyam mayā saṃghāṭī prāvaritā | yadi praviśeṣi mama saṃghāṭīṃ prāvaritvā praviśesi | athātirekaṃ cīvaram bhavati vaktavyā | iyam mayā tava saṃghāṭī prāvaritā | yadi praviśesi iminā cīvareṇa praviśesīti |

atha dāni bhikṣuṇī saṃghāṭiṃ dhoveti vā sīveti vā rañjeti vā | yadi pratibalā bhavati tasyā api saṃvibhāgaṃ kartavyaṃ | vaktavyā | tiṣṭha tvaṃ iheva ahan tava piṇḍapātasaṃvibhāgaṃ kariṣyāmīti | bhikṣuṇāpy evaṃ vaktavyaṃ | na vadati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī cīvarasaṃkramaṇaṃ kuryāt pācattikaṃ |

pācattikadharma 72

śramaṇacīvaraṃ

185. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | rāṣṭrapālā bhāgineya | yasyārthotpatti vistareṇa kartavyā |

eṣā evārthotpattiḥ | bhagavān śrāvastīyam viharati | gartodaro ca gartodaramātā ca gartodarapitā ca āgarasyānāgariyaṃ pravrajitāḥ | gartodarapitā gartodaramātā ca śākyehi pravrajitā gartodaro tīrthikehi | so dāni hastakambalena prāvṛto śītena khaṇakhaṇāyanto dantavīṇikāṃ vādayanto vihāram āgato | snehacarito mātṛgrāmo | so dān āha | putra gartodara śīta kito si | so dān āha | āma | tāya tasya uttarāsaṅgo surabho suphoṣito dinno prāvaraṇāya | so dāni prāvaritvā pānāgāraṃ gatvā pibanto āsati | jano dani ojjhāyati kim eṣāṃ mithyādṛṣṭikānāṃ vinipatitānāṃ yānagardabhānāṃ surābhraṣṭānāṃ ṛṣidhvajanena dinnena bhikṣuṇīhi śrutaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha gartodaramātāṃ | sā dāni śabdāpitā | tad eva sarvaṃ | bhagavān vistareṇa pṛcchati | yāvad ām bhagavan | bhagavān āha duṣkṛtaṃ te gartodaramāte | tena hi na kṣamati āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ śramaṇacīvaraṃ dātuṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | peyālaṃ yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ pramāṇacīvaraṃ dadyāt pācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | āgārikasyeti gṛhiṇaḥ | parivrājakasyeti gautamajaṭilakaparyantaṃ kṛtvā | svahastan ti hastena hastaṃ | śramaṇacīvaran ti ṛṣidhvajaṃ | dadyāt pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ śramaṇacīvaraṃ dātuṃ | atha dāni bhikṣuṇī bhavati kṛtapuṇyā striyo dāni maṅgalārthāya dārakasya dārikāye vā kāṣāya khaṇḍaṃ yācanti | na kṣamati svahastaṃ dātuṃ kalpiyakārikāya dātavyaṃ | bhikṣur api āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ śramaṇacīvaraṃ deti vinayātikramam āsādayati | atha dāni bhikṣuḥ kṛtapuṇyo bhavati yāvat kalpiyakārakeṇa dātavyaṃ | na kṣamati mahāntaṃ paṭaṃ dātuṃ | atha khu pottikhaṇḍaṃ dātavyaṃ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ śramaṇacīvaraṃ dadyāt pācattikaṃ |

186. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhikṣuṇīyo dāni kumārīnivastaṃ nivāsenti | jano dāni ojjhāyati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīhi śrutaṃ | bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | tena hi na kṣamati kumārīnivastena antaragṛhaṃ praviśituṃ | bhagavatā dāni antaravāso 'nujñāto | bhikṣuṇīyo dāni yathāgatān paṭān navān tantrodgatān puṣpadaśān antaravāsaṃ kurvanti | bhagavān āha | prāmāṇiko kartavyo | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātya gautamīye yāvat |

antarvāsaṃ bhikṣuṇīya kārāpayantīya prāmāṇiko kārāpayitavyo tatredaṃ pramāṇaṃ dīrghaso catvāri vitastiyo | sugata vitastinā | tiryag dve tad uttariṃ kārāpeya cchedanapācattikaṃ |

pācattikadharma 73, 74

antarvāsan ti yat tad bhagavatānujñātaṃ | bhikṣuṇīya kārāpayantīyeti svayaṃ vā kuryāt pareṇa vā kārāpayet | tatredaṃ pramāṇaṃ dīrghaśo ti āyāmo | vistaro ti tiryag catvāri vitastiyo | sugatavitastinā ti tathāgato 'rhan samyaksambuddho tasya yo vitasti so dvyardho mañcakapādo tad uttarim kārāpayed iti paraṃ pramāṇato cchedanapācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ |

sā eṣā bhikṣuṇī dīrghaśo karoti prāmāṇikaṃ tiryak karoti atirekaṃ | evaṃ karoti kārāpeti niṣṭhāpanāntikaṃ āpattiḥ | kṛtaṃ labhati paribhogāntikaṃ vinayātikramam āsādayati | evaṃ tiryak karoti prāmāṇikaṃ dīrghaśo karoti atirekaṃ | ante karoti prāmāṇikaṃ madhye karoti atirekaṃ | madhye karoti prāmāṇikaṃ ante karoti atirekaṃ | dviguṇaṃ māpeti udakena saṃkucati saṃkucitaṃ māpeti udakena phoṣeti śuṣkaṃ vaḍḍhiṣyatīti pācattikam āsādayati | tena bhagavān āha |

antarvāsaṃ bhikṣuṇīya kārāpayantīya prāmāṇikaṃ kārāpayitavyaṃ tatredaṃ pramāṇaṃ | dīrghaśo catvāri vitastiyo | sugatavitastinā | tiryag dve tad uttariṃ kārāpeya cchedanapācattikaṃ ||

pācattikadharma 74

saṃkakṣikā

187. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | aparā dāni bhikṣuṇī prāsādikā darśanīyā | tāye dāni pīnehi stanehi cīvaram utkṣiptaṃ | sā manuṣyehi uccagghīyati | paśyatha bhaṇe śramaṇikāya kīdṛśaṃ cīvaram utkṣiptaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | tena hi saṃkakṣikā nāma kartavyā | bhagavatā dāni saṃkakṣikā anujñātā | bhikṣuṇīyo tathāgatān paṭān puṣpadaśān saṃkakṣikāṃ kurvanti | yāvat tena hi na kṣamati tathāgatān paṭān puṣpadaśān saṃkakṣikāṃ kartuṃ | yāvat tena hi prāmāṇikā kartavyā | yathāntarvāse tathaiva kartavyaṃ | yāvat tena bhagavān āha |

saṃkakṣikāṃ bhikṣuṇīya kārāpayantīya prāmāṇikā kārāpayitavyā tatredaṃ pramāṇaṃ | dīrghaśo catvāri vitastiyo | sugatavitastinā | tiryag dve | tad uttariṃ kārāpeya cchedanapācattikaṃ | ṇka ||

dakaśāṭikā

188. vaiśālyāṃ nidānaṃ | bhadrā dāni kāpileyī sarpiṇikāṃ nadīṃ snānāya gatā | cīvaran nikṣipitvā avatīrṇā snānāya | pañca licchavikumārāḥ tāye pratibaddhacittāḥ nadītīre sthitāḥ | bhadrāye aṅgayaṣṭiṃ paśyitukāmāḥ | sā dān āha dīrghāyuḥ gacchatha gacchatha yāvad aham uttarāmi | tā dān āhaṃsuḥ | nahi | āryāye vayam aṅgayaṣṭiṃ paśyitukāmāḥ | sā dān āha | dirghāyuḥ kim anena pūtikāyena navadvāreṇāśucipragharantena dṛṣṭena | prakramatha yāvad aham uttarāmi | te dān āhaṃsuḥ | nahi nahi | āryāye vayam aṅgayaṣṭiṃ paśyitukāmāḥ | te dāni yadā na gacchanti cirañ ca bhavati | sā dāni andho bālajano ti kṛtvā ekaṃ hastam agrato kṛtvā aparaṃ pṛṣṭhataḥ kṛtvā uttīrṇā | te tāṃ vivasanāṃ dṛṣṭvā mūrcchitāḥ patitāḥ | uṣṇaṃ śoṇitam mukhād āgataṃ | kālagataṃ kālagatāḥ | etaṃ prakaraṇaṃ | peyālaṃ | yāvad bhikṣuṇīyo bhagavantam āhaṃsuḥ | paśya bhagavan katham iya pañca licchavikumārāḥ pratibaddhacittāḥ bhadrāyāṃ mūrcchitāḥ patitāḥ | bhagavān āha | naitarhi yeva ete bhadrāyāṃ pratibaddhacittāḥ mūrcchitāḥ patitāḥ | anyadāpy ete bhadrāyāṃ pratibaddhacittāḥ anyadāpi bhagavan anyadāpi bhikṣuṇīyo |

bhūtapūrvaṃ bhikṣuṇīyo atītam adhvānaṃ yāvat triṃśabhavane | anyatarasmiṃ bhavane bharaṇī nāma apsarā upapannā | prāsādikā darśanīyā atirivānyāsām apsarāṇāṃ abhibhūya bhāsate | atirivānyāsām apsarāṇāṃ abhibhūya bhāsate tapati virājate | tasyāḥ pañca devaputrāḥ pratibaddhacittāḥ | śakraś ca nāma devānām indraḥ | mātalisaṃgrāhako | jayo | vijayo | khāṇu devaputro pañcamaḥ | te dān āhaṃsuḥ | na tāvad eṣā śakyā asmābhiḥ pañcadhā kartuṃ | eṣa gāthāṃ kurmaḥ | yo 'tra sarvasuṣṭhu adhyavasito bhaviṣyati sa grahīṣyatīti |

śakro devānām indro gāthāṃ bhāṣate | utthito vā niṣaṇṇo vā āsane na labhate sukhaṃ | śayito ca sukhaṃ labhe yadā kāmā jahanti mā || [1] ||

mātali saṃgrāhako gāthāṃ bhāṣayati | sukhaṃ tvam asi devendra yaṃ supto labhase sukhaṃ | bheryā saṃgrāmaśīrṣe vā sadā kāmā hananti māṃ || [2] ||

jayo devaputro gāthāṃ bhaṣate | bheryās tu hanyamānāyā bhaved vīcī muhur muhuḥ | kāṣṭhasrotā upapannaṃ vā sadā kāmā hananti me || [3] ||

vijayo devaputro gāthāṃ bhāṣate | kāṣṭhasya vuhyamānasya bhoti saṃgojātu tahiṃ | pataṅgasyeva akṣīṇi nityam unmilitā mama || [4] ||

khāṇu devaputro gāthāṃ bhāṣate | sarve bhavanto sukhitā yeṣāṃ gāthā pratibhānti | ahaṃ khalu na jānāmi kiṃ jīvāmi marāmi vā || [5] ||

te devaputrā āhaṃsuḥ | tvaṃ suṣṭhu adhyavasito tathaiva eṣā bharaṇī | yuṣmākaṃ bhavatu devī yā sarvaaṅgaśobhanā || [6] ||

bhagavān āha | syād vo bhikṣuṇiyo yuṣmākam evam asyād anyā sā bharaṇī nāma apsarā abhūṣi | naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | eṣā sā bhadrā apsarā abhūṣi | anye te devaputrāḥ etad eva te pañca licchavikumārāḥ | tadāpy ete etāya pratibaddhacittāḥ | etarhy apy ete etāya pratibaddhacittāḥ | bhikṣuṇīyo āhaṃsuḥ | kasya bhagavan karmaṇo vipākena bhadrā prāsādikā darśanīyā mahākulīnā maheśākhyā mahābhogā kṣiprādhigamā ca | atha khalu bhagavān bhadrāṃ kāpileyīm āmantrayati | pratibhātu te bhadre bhikṣuṇīnām ātmopanāyikāṃ pūrvenivāsapratisaṃyuktāṃ kathāṃ | atha khalu bhadrā anekavidhaṃ pūrvenivāsam anusmarantī bhikṣuṇīyo āmantreti |

bhūtapūrvaṃ bhaginyaḥ atītam adhvānaṃ nagaraṃ vārāṇasī kāśījanapado | tatra dāni strī abhūṣi daridrā | sā dāni anyatarāya śreṣṭhibhāryāya śabdāpitā keśān prasādhanāya | sā tāye śreṣṭhibhāryāye keśān prasādhayati |

buddhānāṃ bhagavatām anutpādāt pratyekabuddhā utpadyante |

atha śuṇṭhīka nāma pratyekabuddho piṇḍapātāya caranto tasmin gṛhe piṇḍāya praviṣṭo | pratyekabuddhas tūṣṇīm eva tiṣṭhati | na kocid ālāpiya deti | sā dāni strī tāṃ śreṣṭhibhāryāṃ āha | dehi etasya bhikṣāṃ | sā śreṣṭhibhāryā ūrdhvam avalokayitvā āha | kā imasyaivaṃ durvarṇasya alpeśākhyasya bhikṣān dāsyati | sā jalpati | na ete kāyaprāsādikā icchīyanti | cittaprāsādikā ete icchīyanti | sā dān āha | no tasya demi | sā dāni daridrā strī āha | āryadhīte dehi me yan mamādyabhaktaṃ tvayā dātavyam tam aham imasya dadāmi | tāya dāni ājñaptaṃ | yan tavādyabhaktaṃ prāpuṇati taṃ gṛhītvā udake prakṣipāhi etasya vā dehīti | tāya taṃ bhaktaṃ pratiladbhaṃ | hastasyaivaṃ kṛtvā prasādena tasya pratyekabuddhasya dattaṃ | sa pratyekabuddhas vata eva vaihāyase prakrāntaḥ | sā dāni dṛṣṭvā tuṣṭā udagrā āttamanā gṛhaṃ praviṣṭā | śreṣṭhinā ca dṛṣṭo gṛhāto ṛṣī vaihāyasena prakrānto | tataḥ śreṣṭhi gṛhaṃ praviṣṭo pṛcchati | kocid iha ṛṣiḥ praviṣṭaḥ | āha | praviṣṭo | āha | kiñcit tasya dattaṃ | āha | nahi | imāya daridrastriyāya dattaṃ śreṣṭhī utkaṇṭhito īdṛśo dakṣiṇīyo mama gṛhaṃ praviṣṭo na ca saṃmānito | so dāni śreṣṭhī tāṃ striyam āha | dehi me etaṃ puṇyaṃ yaṃ tvayā adya sañcitaṃ | dadāmi te prabhūtaṃ hiraṇyaṃ suvarṇaṃ | sā dān āha |

kṣīyati sarvaṃ dhanadhānyaṃ jātarūpaṃ rajataṃ ca | na kṣīyante puṇyephalaṃ dattaṃ munīnāṃ sarvathā | [7] ||

yad aham evaṃ daridrā para vaktavyā anyathā | etādṛśānām adarśanāt asaṃvibhāgāc ca bhogānāṃ | [8] | durvarṇatāya mucye haṃ avaikalyatā ca bhogehi | mā paradattajīvinī āvaśā parakulehi | [9] ||

evaṃ caṅkrameyaṃ na bhe yathā caṅkramase vīra | evaṃ sīyā vītarāgā bhavabandhanavimuktā | [10] ||

pāratrikaṃ sunihitaṃ avaikalyatā hṛṣṭā | bhavāmi muditā [ḥ ḥ] dattvā ṛṣisya āhāraṃ | [11] ||

ito cyavitvā upapadyiṣyaṃ nandane ramye tatra pravicāriṣyaṃ devagaṇasamākule | ||

bhaktaṃ samaye dānaṃ dattaṃ mayā suvihitasya duḥkhaprahāṇāya || [12] ||

atha śreṣṭhinā sā bhāryā avasāditā | sā daridrā strī bhaṭṭārikā sthāpitā |

syād vo bhaginyaḥ anyā sā daridrā strī naitad evaṃ draṣṭavyaṃ | aham eva sā daridrā strī | yaṃ so mayā pratyekabuddho piṇḍapātena pratimānito prasannacittāya tasya karmaṇo vipākenāhaṃ prāsādikā | peyālaṃ | api tu bhaginyaḥ naitad evaṃ mayā kuśalamūlam avaropitaṃ yenāhaṃ prāsādikā darśanīyā | kṣiprādhigamā ca | anyadā pi mayā kuśalamūlaṃ avaropitaṃ | 189. bhūtapūrvaṃ bhaginyo 'tīte 'dhvani vārāṇasīyaṃ nagare kāyaci striyāya lohacakraṃ paṭalake kṛtvā puṣpehi okiritvā kāśikena vastreṇa praticchādeyitvā bhagavato kāśyapasya dattaṃ | dattvā ca praṇidhānam akārṣīt | rathasya cakraṃ sanābhinemikaṃ vastrottamena praticchādayitvā ye munivarasākṣikṛtā hi dharmā aham api taṃ sākṣikaromi dharmaṃ | sā dāni kenacit kāryeṇa aparādhinī svāminā avasāditā | sā dāni utkaṇṭhitā | āha | dhig astu strībhāvaḥ | paribhūto mātṛgrāmaḥ | gacchāmi udbandhiṣyaṃ | sā rajjum ādāya nirgatā | tatra ca nātidūre bhagavato kāśyapasya stūpaṃ dṛṣṭvā prasādajātā | alaṅkāravibhūṣitā kāśikavastraprāvṛtā candānuliptagātrā sā cintayati | ahaṃ mariṣyaṃ | bhagavato kāśyapasya stūpe pūjāṃ kariṣyaṃ | sā prasannacittā tāni alaṅkārāṇi muñcitvā stūpe avakiritvā kāśikena vastreṇācchādayitvā candanenānulimpitvā praṇidhānaṃ akārṣīt | anāgate 'dhvani evamvidhaṃ śāstāram ārāgīyeyaṃ | sa ca me dharman deśeya tasyāhaṃ dharman deśitam ājāneyan ti | sā tahim udbandhitvā kālagatā | tāvattriṃśabhavane upapannā | apsarasahasraparivṛtā sā tahiṃ yāvadāyuḥ sthitvā tataś cyavitvā manuṣyeṣūpapannāḥ | vaiśalīyaṃ kāpilasya gotrasya

brāhmaṇakule upapannā | tāye dāni jñātikehi bhadreti nāma kṛtaṃ | anarthikā kāmaguṇehi pañcahi yā niṣkramitvā pravrajitā sarvāsravakṣayam akārṣīt | kāśikāni vastrāṇi pratyagraṃ cānulepanaṃ bhagavato kāśyapasya yā prasannābhiropayet | sā kāpileyī bhagavato pādāṃ vandati śāstuno | yāvad bhagavān āha | tena hi dakaśāṭikā nāma kartavyā | bhikṣuṇīyo āhaṃsuḥ | paśya bhagavan katham iyaṃ bhadrā sthaviramahākāśyapena sārdhaṃ pravrajitā | bhagavān āha | na etarhi yeva ete ubhaye pravrajitā | anyadāpy ete ubhaye pravrajitāḥ | anyadāpi bhagavan anyadāpi bhikṣuṇīyo |

bhūtapūrvaṃ bhikṣuṇīyo atītam adhvānaṃ catvāro rājaṛṣayaḥ kumbhakārakule vāsam upagatāḥ |

khāṇuvarṇaḥ kaliṅgānāṃ gandhārānāñ ca bhārgavo | nimī rājā videhānāṃ ugrasenaś ca kṣatriyaḥ || [13] ||

ete catvāro rājaṛṣayaḥ ugratejā mahābalā kumbhakārakule vāsa ekarātram upāgamat | kumbhakāram upasamkramya tān eva paripṛcchati | kiṃ dṛṣṭvā śrutvā vā pravrajyām ārocatha |

khāṇuvarṇaḥ mahārājā kaliṅgānāṃ naraṛṣabhaḥ | pṛcchito kumbhakāreṇa idam vacanam abravīt || [14] ||

śaṅkhāṃ suvarṇottaraniṣṭhitān nāri | pinandhana pinandhati śabda dvitīyā tu samāgatā yato ramāgatā yato saṃsargadoṣaṃ dṛṣṭvā śrutvā ca bhikṣucaryāñ carāmi || [15] ||

bhārgavo pi mahārājā gandhārāṇāṃ nararṣabhaḥ | pṛcchito kumbhakāreṇa idam vacanam abravīt || [16] ||

dvijā tu kuṇapasya kāraṇā | ekasyāsti bahukā patanti | āhārahetoḥ paridhāvanti | tāṃ dṛṣṭvā bhikṣucaryāñ carāmi || [17] ||

nimī api mahārājā vaideho mithilādhipaḥ | pṛcchito kumbhakāreṇa idam vacanam abravīt || [18] ||

ah adṛśī meghasamānavarṇāṃ | telāpakāṃśa cchuritān samānān | tām eva phalahetor vibhagnagatāṃ dṛṣṭvā saṃvigno bhikṣucaryāñ carāmi || [19] ||

ugraseno pi mahārājā kṣatriyāṇāṃ nararṣabho | pṛcchito kumbhakāreṇa idam vacanam abravīt || [20] ||

rṣabhas tādṛśāya śobhāya madhye | calatkakudavarṇena vapuṣā upeto | tam adṛśāsi kāmahetor vibhagna | bhagnaṃ taṃ dṛṣṭvā bhikṣucaryām carāmi || [21] ||

sarve ime devasamā samāgatāḥ | agnir yathā prajvalito niśāya | ahaṃ api pravrajiṣyaṃ ..... | apahāya kāmāni manoramāṇi || [22] ||

kumbhakārabhāryā kathayati | ayam eva kālo nahi anyad asti | anuśāsako nāsti ito bahirdhā | ahaṃ api pravrajiṣyaṃ | putrakā mahyaṃ kahiṃ gamiṣyanti || [23] ||

āmaṃ pakvan na jānanti atha loṇam aloṇakaṃ | śakunīva muktā puruṣasya hastāt | ajātapakṣā bālā putrakā ajānakāḥ || [24] ||

pravrajitam anupravrajāmi carantam anucarāmy ahaṃ || [25] ||

nimī rājā bodhisattvaḥ kaliṅga pi śārisutaḥ | ugrasenaś ca maudgalyo ānando āsi bhārgavo | kumbhakāraḥ kāśyapo āsi bhadrā sā kumbhakārikā || [26] ||

tadāpy ete ubhaye pravrajitāḥ | etarhy apy ete ubhaya pravrajitāḥ || [27] ||

bhagavatā dāni bhikṣuṇīnām udakaśāṭikā anujñātā | bhikṣuṇīyo dāni tathāgatān paṭān dakaśāṭikāṃ kurvanti | bhagavān āha | tena hi na kṣamati yathāgataṃ paṭaṃ dakaśāṭikāṃ kartuṃ | yāvac chikṣāpadaṃ prajñaptaṃ |

dakeśāṭikāṃ bhikṣuṇīya kārāpayantīya prāmāṇikā kārāpayitavyā | tatredaṃ pramāṇan | dīrghaśo catvāri vitastiyo | sugatavitastinā | tiryag dve tad uttariṃ kārāpaye cchedanapācattikaṃ |

dakaśāṭikā ti yā sā bhagavatā anujñātā | kārāpayantīye ti svayaṃ kuryāt pareṇa vā kārāpaye | prāmāṇikan ti tatredaṃ pramāṇaṃ catvāri vitastiyo | sugatavitastinā ti sugato nāma tathāgato 'rhan samyaksambuddho tasya yo vitasti so dvy ardho mañcakapādo tiryag dve tad uttariṃ kārāpaye pācattikaṃ | atha dāni ekānte nikuñje pradeśe snāyanti vinā dakaśāṭikāya anāpattiḥ | bhikṣur api vinā dakaśāṭikāya snāyati vinayātikramam āsādayati | atha nikuñjapradeśe snāyati vinā dakaśāṭikāya anāpattiḥ | tena bhagavān āha |

dakaśāṭikāṃ bhikṣuṇīya kārāpayantīya prāmāṇikā kārāpayitavyā | tatredaṃ pramāṇaṃ | dīrghaśo catvāri vitastiyo | sugatavitastinā | tiryag dve | tad uttarim kārāpaye cchedanapācattikaṃ ||

pācattikadharma 76

kaṭhina

190. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī bhikṣuṇīsaṃghena adhyeṣṭā | śakyasi ārye saṃghasya kṛtena paṭān yācituṃ | sā dān āha | śakyaṃ | sā dāni durbalakuleṣu gatvā āha | mahāpuṇyo śakyasi saṃghasya paṭaṃ dātuṃ | āhaṃsuḥ | ārye ājñāsyāmaḥ punar apy āgamiṣyasi | sā punaḥ punar āgacchati | āhaṃsuḥ | jñāsyāmaḥ jñāsyāma iti | sā dāni jalpati | yadi yūyaṃ dātukāmā dadatha | ayaṃ saṃghasya cīvarakālo atikramati | kiṃ jñāsyāma iti vadatha | tehi dāni na dattaṃ | cīvarakālo 'tikrānto | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī durbalāya cīvarapratyāśāya saṃghasya kaṭhināstāraṃ vyatināmayet pācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | durbalāyeti apratibalāya | cīvarapratyāśāyeti cīvaraṃ nāma kālaṃ yāvat kṣaumunikā | saṃghasya kaṭhināstārikaṃ | vyatināmayed iti atikrāmayet pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | eṣā dāni bhikṣuṇī utsāhīyati | ārye śakṣyasi saṃghasya kaṭhinaṃ yācituṃ | yadi pratibalā bhavati utsahitavyaṃ | utsahitvā na durbalakulāni yācitavyāni | atha khalu ye pratibalāḥ pitā putrā vā bhrātarau vā bhaginīyo vā jñātisambandhā vā gotrasambandhā vā te yācitavyā | te pratibalā dātuṃ te yācitvārocayitavyāḥ | atha dān āhaṃsuḥ jñāsyāma jñāsyāma iti vaktavyā | detha vā pratyākhyātha vā cīvarakālo 'tikramati | atha dāni apratibalā bhavati utsāhayitavyā sā eṣā bhikṣuṇī saṃghasya kaṭhinavivarārthāya | utsahayitvā naiva yācati naiva yāvayeti na bhikṣuṇīsaṃghasyārocayati na labhyatīti pācattikam āsādayati | phu | bhikṣur api durbalāya cīvarapratyāśāya saṃghasya kaṭhināstāraṃ vyatināmayeti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī durbalāya cīvarapratyāśāya saṃghasya kaṭhināstāraṃ vyatināmayet pācattikaṃ | phu ||

pācattikadharma 77

cīvarapārihārikaṃ

191. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | tā dāni bhikṣuṇīyo sāntararottareṇa prāvṛtā bhagavato pādavandikā āgatā tāsāṃ nirgatānāṃ agnidāha utpannaḥ | tāsāṃ dagdhāni cīvarāṇi | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | etaṃ va ta dāni yūyaṃ pārihārikaṃ cīvaraṃ na pariharatha | tena hi pārihārikaṃ cīvaraṃ pariharitavyaṃ |

eṣā yevārthotpattiḥ | bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | tā dāni bhikṣuṇīyo śākīyakanyāyo ca mallakanyāyo ca kolitakanyāyo ca sukumārapravrajitā ca | bhārikāṃ saṃghāṭiṃ pariharantīyo kilamyantī | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | tena hi anujānāmi glānāye | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami | peyālaṃ | yāvat |

yā puna bhikṣuṇī agilānā pārihārikaṃ cīvaraṃ na pariharati pācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | pārihārikaṃ cīvaran ti saṃghāṭī yāvat dakaśāṭikā | pariharatīti yena gaccheya tahiṃ netavyā | agilānā ti pratyuddhṛtaṃ padaṃ bhagavatā anāpattiḥ gilānāya | sā eṣā bhikṣuṇī agilānā pārihārikaṃ cīvaraṃ na pariharati pācattikam āsādayati | atha dāni cetiyaṃ vandati caṅkramati vā anto sīmam vā gacchati anāpattiḥ | bhikṣur api pārihārikaṃ cīvaraṃ na pariharati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī agilānā pārihārikaṃ cīvaraṃ na pariharati pācattikaṃ |

pācattikadharma 78

pacati

192. bhagavān vaiśālīyaṃ viharati | bhadrāye dāni kāpileyīye jñātikulāto devasikaṃ bhaktam ānīyati | sā taṃ vihārake pacitvā khādati | tāye dāni putrabhrātṛkā āgatāḥ | bhadrāye avalokanāya gatāḥ | sānyeṣām āha bhuñjiṣyatha | te dān āhaṃsuḥ bhuñjiṣyaṃ | tāye tato dinnaṃ | āha | mṛṣṭaṃ khalv imaṃ | kuto imaṃ | sā dān āha | yuṣmākaṃ gṛhāto ānītaṃ | āhaṃsuḥ | asmākaṃ gṛhe na evaṃ mṛṣṭaṃ pacyati | āha | kiṃ yuṣmākaṃ bhadrāyiṇīyo ceṭiyo jāniṣyanti | kathaṃ paritavyan ti | evam evopakaraṇāni asphātikā kurvanti | te dāni gṛhaṃ gatvā tā dāsīyo daṇḍakaśāhatāyo kṛtāyo | itikitikāye dhītaro evam ettakam upakaraṇaṃ dadāmo yūyam asphātikaṃ karotha | tā rodamānā āhaṃsuḥ | āryadhītā asmākaṃ hanāyeti | bhikṣuṇīhi śrutaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te bhadre | tena hi na kṣamati parāhṛtaṃ khādanīyam vā bhojanīyam vā pacitum vā pacāyitum vā bhṛjjitum vā bhṛjjāpayitum vā |

eṣā evārthotpattiḥ | bhagavāṃ cchrāvastīyam viharati | tā dāni bhikṣuṇīyo śākiyakanyāyo ca kolitakanyāyo ca piṇḍāya carantīyo | paryupāsitaṃ bhojanaṃ labhanti | paryupāsitaṃ odanam | paryupāsitaṃ sūpaṃ | paryupāsitaṃ śākaṃ | paryupāsitaṃ kulmāṣaṃ | tāyo bhuktvā bhuktvā vamanti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvat labhyaṃ bhagavan bhikṣuṇīya tūṣṇīṃ kṛtvā bhoktuṃ | bhagavān āha labhyaṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī parāhṛtaṃ khādanīyaṃ vā bhojanīyam vā puno puno pacitvā vā pacāpetvā vā bhṛjjitvā vā bhṛjjāpetvā vā kaṭhitvā vā kaṭhāpetvā vā agilānā khādaye vā bhuñjeya vā pācattikaṃ ||

yā puna bhikṣuṇīti | peyālaṃ | parāhṛtan ti grāmato vā ānītaṃ nagarato vā ānītaṃ | khādanīyan ti khādanīyaṃ bhojanīyan ti bhojanīyaṃ | pacitvā ti svayaṃ | pacāpayitvā ti parehi | bhṛjjitvā ti svayaṃ | bhṛjjāpayitvā ti parehi | kaṭhitvā ti svayaṃ | kaṭhāpayitvā ti parehi | agilānā ti pratyuddhṛtaṃ bhagavatā padaṃ anāpattir gilānāye | kin dāni atra gailānyam abhipretaṃ | jarādurbalā vā bhoti vyādhidurbalā vā bhuktvā vā vamati | aphāsuṃ vā bhoti idam atra gailānyam abhipretaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī rasagṛdhyā parāhṛtaṃ piṇḍapātaṃ puno puno paceya vā pacāpeya vā pācāttikam āsādayati | atha dāni śītalam bhavati labhyā uṣṇīkartuṃ | na dāni thālikāya vā piṭharikāya vā | atha khalu tāmrapātreṇa vā kupātreṇa vā kāṃsikāya vā uṣṇīkartavyaṃ | bhikṣur api svayaṃ pacati vinayātikramam āsādayati | atha dāni kalpiyakāreṇa pacāpeti anāpattiḥ | atha dāni śītalo bhavati piṇḍapāto uṣṇīkaroti anāpattiḥ | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī parāhṛtaṃ khādanīyam vā bhojanīyam va puno pacitvā vā pacāpetva vā bhṛjjitvā vā bhṛjjāpayitvā vā kaṭhitvā vā kaṭhāpayitvā vā agilānā khādeya vā bhuñjeya vā pācattikaṃ | hrā ||

pācattikadharma 79

dakavijanena

193. bhagavān śrāvastīyam viharati | gartodaro ca gartodaramātā ca gartodarapitā ca agārasyānagāriyaṃ pravrajitāḥ | gartodarapitā ca gartodaramātā ca śākyehi pravrajitā gartodara tirthakeṣu | gatodarapitā bhuñjati gartodaramātā vījayantī agrato tiṣṭhati pānīyamallakaṃ dhāreti | so dāni tāye kānicit kānicit pūrvacaritāni jalpati | yāni tāye amanaāpāni | tāya tasya pānīyamallakaṃ mastake āpiṭṭitaṃ | vījanadaṇḍena ca mastake āhato | akhallamahallaakuśalaaprakṛtijñaḥ | adyāpi tvaṃ ajalpitavyāni jalpasi | sā bhikṣuṇīhi dṛṣṭā | tā dān āhaṃsuḥ | mā ārye evaṃ karohi | agrapariṣā eṣā na labhyā evaṃ kartuṃ | sā dān āha | ayaṃ khalu akhalla akuśalo aprakṛtijño adyāpi yāni tāni ajalpitavyāni jalpati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te gartodaramāte | naiṣa dharmo naiṣa vinayo | evaṃ ca dāni bhikṣuṃ bhuñjantaṃ dakavījanena upasthihasi | tena hi na kṣamati dakavījanena upasthihituṃ | yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṃ bhuñjantaṃ dakavījanena upasthiheya pācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | peyālaṃ | bhikṣun ti upasampannaṃ | pe | bhuñjantaṃ ti pañcajātakam vā pañcajātakasaṃsṛṣtam vā yad vā kiñcit khādyaṃ bhojyaṃ | dakavījanena upasthiheyā ti pānīyamallakaṃ dhārayet | vījanavātam vā dadyāt pācattikaṃ | yāvatprajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī udakamallakan dhārayati nīvījanaṃ vinayātikramam āsādayati | vījayati na udakamallakan dhāreti vinayātikramam āsādayati | ubhayaṃ karoti pācattikaṃ | nobhayaṃ anāpattiḥ | sā eṣā āpattiḥ ekasya bhikṣusya ekabhikṣuṇīye | atha dāni saṃbahulā bhikṣū bhavanti anāpattiḥ | atha dāni bhikṣuṇīye pitā vā bhrātā vā bhikṣur bhavati kiñcāpi vījayaty anāpattiḥ | tena bhagavān āha | yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṃ bhuñjantaṃ dakavījanena upasthiheya pācattikaṃ || 0 || pācattikadharma 80

laśunañ ca khādati

194. bhagavān rājagṛhe viharati | meghīyo nāma laśunavāṇijako | tena bhikṣuṇīsaṃgho laśunena upanimantrito | tā dāni ṣaḍvargiṇīyo khādanti pi mardenti pi ujjhenti pi viśrāṇenti pi ādāya pi gacchanti | so dāni kadācit vāṭaṃ pratyavekṣituṅ gataḥ | tena dāni so dṛṣṭo vāṭo vidhvasto | so dān āha | kenāyaṃ vāṭo vidhvasto | āha tvayā āryamiśrikā upanimantritāḥ | laśunena tāyo dāni khādanti mardenti pi ujjhenti pi viśrāṇenti pi ādāya pi gacchanti | tasya dāni aprasādo jāto | āha | yadi khādanti kim mardenti | peyālaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī laśunaṃ khādeya pācattikaṃ || laśunan ti laśunaṃ nāma jātimaṃ sevimaṃ nāgaraṃ kaccharuhaṃ pārvateyaṃ brahmadeyaṃ āvarantakaṃ māgadhakaṃ kosalakaṃ | yaṃ cā punar anya pi kiñcil laśunaṃ sarvaṃ laśunaṃ na kṣamati | āman na kṣamati pakvan na kṣamati | yakṛn na kṣamati | kāpi kāpi na kṣamati abhyantaraparibhogāya |

atha dāni bhikṣuṇīya gaṇḍam vā piṭakam vā kṣatam vā upahatam vā bhavati labhyan taṃ mrakṣituṃ | mrakṣayitvā na kṣamati abhyāgame pradeśe sthātuṃ | atha khu pratigupte pradeśe sthātavyaṃ yāvad varttā bhavati | +++++ dhoviya niṣkramitavyaṃ | tena bhagavān āha | yā puna bhikṣuṇī laśunaṃ khādeya pācattikaṃ || 1 || uddānaṃ | saṃkramaṇaṃ [71] śramaṇacīvaram [72] | antarvāsaṃ [73] | saṃkakṣikā [74] | dakaśāṭikā [75] kaṭhina [76] | cīvarapārihārikaṃ [77] | pacati [78] | dakavījanena [79] | laśunañ ca khādati [80] | aṣṭamo vargaḥ ||

pācattikadharma 81

deti

195. bhagavān śrāvastīyaṃ viharati | rāṣṭrapālāya bhikṣuṇīya bhaginī kālagatā | sā dāni tāsāṃ bhāgineyakānāṃ nānāprakāraṃ khajjaṃ bhojjaṃ bhakṣayitvā deti | jano dāni ojjhāyati | paśyatha bhaṇe śramaṇikā śraddhādeyaṃ gṛhiṇān dadāti | etam prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvac chabdāpayatha rāṣtrapālāṃ | sā dāni śabdāpitā | tad eva sarvaṃ bhagavān vistareṇa pṛcchati | āha | ām bhagavan | bhagavān āha | tena hi na kṣamati āgārikasya svahastaṃ khādanīyaṃ bhojanīyaṃ dātuṃ |

eṣā evārthotpattiḥ | gartodaro ca gartodarapitā ca gartodaramātā ca agārasyānagāriyaṃ pravrajitā | gartodarapitā gartodaramātā ca śākyehi pravrajitāḥ | gartodara tīrthikehi pravrajitaḥ | yāvat sa gartodaramātuḥ sakāśam upasaṃkrānto tāya gartodaramātāya tasya nānāprakārasya khajjakasya pūraṃ pātraṃ dinnaṃ | so dāni taṃ gṛhya pānāgāraṃ gatvā ātmanā ca khādati pārāṃś ca chandeti | te dān āhaṃsuḥ | kahiṃ tvayā imaṃ labdhaṃ | so dān āha | mā śabdaṃ | śākiyāyinānāṃ śramaṇīyo dakṣiṇīyāyo | tāsāṃ pi vayaṃ dakṣiṇīyāyo | tāsāṃ pi vayaṃ dakṣiṇīyāḥ | jano dāni ojjhāyati | bhikṣuṇīhi śrutaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtan te gartodaramāte | tena hi na kṣamati āgārikasya vā parivrājakasya vā khādanīyam vā bhojanīyam vā dātuṃ | atha khalu bhagavān | peyālaṃ | yāvat |

yā puna bhikṣuṇī āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ khādanīyam vā bhojanīyam vā dadyāt pācattikaṃ | yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | āgārikasyeti gṛhiṇaḥ | parivrājakasyeti gautamajaṭilakaparyantasya | svahastan ti hastena hastaṃ | bhājanena vā bhājanaṃ | khādanīyan ti yaṃ khādanīyaṃ | bhojanīyan ti yaṃ bhojanīyaṃ | dadyāt pācattikaṃ | eṣa dāni bhikṣuṇīya kocid āgacchati | sālohito vā bhrātā vā | yadi tāvad asya kiñcid dātuṃ bhavati na kṣamati svahastaṃ dātuṃ | kalpiyakārikāya dātavyaṃ | atha dāni kalpiyakārī na bhavati vaktavyaṃ | ato svayaṃ gṛhṇīya khādatha | atha dāni paśyati | rasagṛddhī ya eṣo sarvaṃ khādatīti | yattakaṃ parityaktaṃ tattakaṃ pratigrāhayitvā śeṣaṃ | vaktavyo | gopehīti | tato bhūmīyan nikṣipiya vaktavyo | gṛhṇīya khādatha | atha dāni pravrajitako āgacchati na kṣamati svahastaṃ khādanīyam vā bhojanīyam vā dātuṃ | kalpiyakārīya dātavyaṃ | atha dāni kalpiyakārī na bhavati ato yeva gṛhṇīya khādāhīti | atha dān āha | sālohite kim asmākaṃ caṇḍālehi viya pravartasi | vaktavyaṃ | tathā yūyaṃ durākhyāte pravacane pravrajitāḥ | atha dāni grāmāntaraṃ gacchati labhyan tena kalpiyakṛtyaṃ kārāpayituṃ | ato ātmā ca khādatha asmākañ ca pratigrāhatha | atha dāni jānāti | rasagṛdhrā iti śeṣaṃ pūrvavat | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī āgārikasya vā parivrājakasya vā svahastaṃ khādanīyam vā bhojanīyam vā dadyāt pācattikaṃ ||

pācattikadharma82, 83

cikitasati

196. bhagavān kauśāmbīyaṃ viharati | chandakamātā bhikṣuṇī rājño 'nataḥpuraṃ praviśati | kuśalā mūlabhaiṣajyānāṃ patrabhaiṣajyānāṃ phalabhaiṣajyānāṃ | sā dāni rājakulehi amātyakulehi āpaṇikakulehi śreṣṭhikulehi strīṇāṃ bastiṃ sthapeti | mūḍhagrabhāṃ cikitsati | añjanaṃ pratyañjanaṃ vamanaṃ virecanaṃ svedakarma nastakarma śastrakarma bhaiṣajyām anuprayacchati | sā upasarpaṇaṃ bhavati khajjaṃ bhojjaṃ labhati | tā dāni bhikṣuṇīyo ojjhāyanti | neyaṃ pravrajyā vaidyikā iyaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha chandakamātāṃ | sā dāni śadbāpitā | bhagavān āha | satyaṃ chandakamāte cikitsitavidyayā jīvikāṃ kalpayasi | ām bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ chandakamāte | tena hi na kṣamati cikitsitavidyayā jīvikāṃ kalpayituṃ | atha khalu bhagavān | peyālaṃ | yāvat |

yā puna bhikṣuṇī cikitsitavidyayā jīvikāṃ kalpayet pācattikaṃ |

cikitsitavidyā nāma ahividyā viṣavidyā yāvad grahacaritaṃ | tena jīvikāṃ kalpayati pācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīya cikitsituṃ | labhyam upadiśituṃ | bhikṣur api cikitsitavidyayā jīvikāṃ kalpayati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī cikitsitavidyayā jīvikāṃ kalpayet pācattikaṃ ||

pācattikadharma 83

vācayati

197. bhagavān kauśāmbīyaṃ viharati | bhagavatā śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | na kṣamati cikitsitun ti | chandakamātā na bhūyo cikitsati | jano dāni āgacchati | sādhv ārye cikitsāhi | sā dān āha | na kṣamati cikitsituṃ bhagavatā śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | api tu eṣa detha mama kiñcid vāciṣyaṃ | sā āgārikāṃś ca parivrājakāṃś ca cikitsitavidyāṃ vācayati | bhikṣuṇīyo dāni ojjhāyanti | neyaṃ kiñcit pravrajyā vaidyakavācikā iyaṃ | yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī āgārikam vā parivrājakam vā cikitsitavidyāṃ vācayet pācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti | pe | āgārika iti gṛhiṇaḥ | parivrājaka iti gautamajaṭilakaparyantaṃ kṛtvā | cikitsitavidyām iti ahividyā viṣavidyā yāvad grahacaritaṃ | kāyaṃ cikitsitaṃ vācayed iti uddiśet | yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīye āgārikam vā parivrājakam vā cikitsitavidyāṃ vācayituṃ | labhyaṃ upadiśituṃ | bhikṣur api cikitsitavidyāṃ vācayati vinayātikramam āsādyati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī āgārikam vā parivrājakam vā cikitsitavidyāṃ vācayet pācattikaṃ ||

pācattikadharma 84

gṛhivaiyāpṛtyaṃ

198. bhagavān śrāvastīyam viharati | viśākhāya dāni mṛgāramātāya ubhayato saṃgho bhaktenopanimantrito | tā dāni bhikṣuṇīyo kalyato yevāgatvā āhaṃsuḥ | upāsike yaṃ dāni tvayā ubhayato saṃgho bhaktenopanimantrito kin dāni vayam upāsikāya upakāraṃ karoma | sā dān āha | kim āryamiśrikā upakāraṃ kariṣyanti | uddiśatha svādhyāyatha | yoniśo manasi karotha | evaṃ mamopakāro kṛto bhaviṣyati | evam etad api tu upakāraṃ kariṣyāmaḥ | tāyo dāni talakam abhiruhitvā karpāsaṃ gṛhītvā anyāhi cikitsitaṃ | anyāhi vilopitaṃ | anyāhi piñjitaṃ | anyāhi vihataṃ | anyāhi kartitaṃ | tāyo sūtrapiṇḍakaṃ gṛhṇīya upāsikām upasaṃkrāntāḥ | upāsike upakāraḥ kṛtaḥ | āha | naiṣa mama upakāro yaṃ mamāryamiśrikā piñjeyur vā loḍheyur vā vikaḍḍheyur vā karteyur vā | eṣo mamopakāro yam āryamiśrikā matsakāśād bhuktvā uddiśatha svādhyāyetha yāvad buddhānāṃ śāsane yogam āpadyetha | yat tāya upāsikāya avadhyāpitaṃ taṃ dāni bhikṣuṇīhi śrutaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ vo bhikṣuṇīyo | tena hi na kṣamati gṛhivaiyāpṛtyaṃ kartuṃ | yāvat |

yā puna bhikṣuṇī gṛhivaiyāpṛtyaṃ kuryāt pācattikaṃ | yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | gṛhīti āgāriko | vaiyāpṛtyam iti karteya vā piñjeya vā yāvat | ohaneya vā pīṣeya vā paceya vā sīveya vā | yā punar anya pi kiñcid gṛhivaiyāpṛtyam kuryāt pācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīya gṛhivaiyāpṛtyaṃ kartuṃ | atha dāni mālyopahāro bhavati | gandhāropaṇaṃ vā | sā āha | āryamiśrikāhi sāhāyyaṃ kartavyam iti kiñcāpi gandham vā pīṣayati | sumanāṃ vā granthayati anāpattiḥ | bhikṣur api gṛhivaiyāpṛtyaṃ karoti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha | yā puna bhikṣuṇī gṛhivaiyāpṛtyaṃ kuryāt pācattikaṃ || 4 || pācattikadharma 85

saṃbhojanīyaṃ

199. bhagavāṃ cchrāvastīyaṃ viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī madhyāhne vighane aparaṃ kulam upasaṃkrāntā | tahin dāni dve bhāryāpatikā kleṣotpīḍitā raho saṃjñino maithunaṃ pratiṣetukāmāḥ | sā dāni apratisaṃviditā sahasā tahiṃ praviṣṭā | so dāni manuṣyo uddhāvito utkaṇṭhito karmaṇy enāṃ rājā tena parivāteti | imān tāvad itikitikāya dhītāṃ śramaṇikāṃ viṭṭālayiṣyan ti | sā dāni bhītā | prapalānā bhikṣuṇīnāṃ kathayati | manāsmi āryamiśrikāyo brahmacaryāto cyāvitā yāvad etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande evan nāma tvaṃ jānantī sambhojanīyaṃ kulan divā pūrve apratisaṃvicitā upasaṃkrāmasi | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo | peyālaṃ | yāvat |

yā puna bhikṣuṇī jānantī saṃbhojanīyaṃ kulaṃ divā pūrve apratisaṃviditā upasaṃkrameya pācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya | kulaṃ ti brāhmaṇādi kulaṃ | yahiṃ strīpuruṣakaṃ sthālīpiṭharakaṃ kaṇṭikāmusalakaṃ sūpellakaṃ yavaprasthakaṃ imaṃ paścimakaṃ kulaṃ | sambhojanīyan ti strī puruṣasya bhojanaṃ puruṣasyāpi strī bhojanaṃ | yadi vigate madhyāhne pūrve apratisaṃviditā ti aśabdakarṇikāya | anāhūtā upasaṃkrameyā ti praviśet pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | yaṃ dāni jñāyate etaṃ saṃbhojanīyaṃ kulan ti nahi kṣamati tahiṃ pūrve apratisaṃviditaṃ anāhūtāya upasaṃkramituṃ | yadi tāva dauvāriko bhavati vaktavyaṃ | praviśāmīti | yady āha | mā praviśehīti na praviśitavyaṃ | atha dān āha | pratipālehi tāvat yāvat pratisaṃvidāyāmīti | yadi praviśitvā na niṣkrāmati na kṣamati praviśituṃ | atha dāni tuṇutuṇā śabdo bhavati acchaṭikā dātavyā utkāśitavyaṃ vā | yadi tāva tūṣṇīkā bhavati na kṣamati praviśituṃ | atha dāni pratyudgacchanti svāgatam āryāyeti praviśeti praveṣṭavyaṃ | bhikṣur api saṃvidito upasamkramati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī jānantī saṃbhojanīye kule divā upasaṃkrameya pūrve apratisaṃviditā anāhūtā pācattikaṃ ||

pācattikadharma 86

saṃsargo

200. bhagavān vaiśālīyam viharati | yā dāni sā kālīyan triyantarā licchavidhītā pravrājitā | sā dāni āgārikehi ca prāvrājakehi ca sārdhaṃ saṃsṛṣṭā viharati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te kāli | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo | peyālaṃ |

yā puna bhikṣuṇī ārāmikair vā parivrājikair vā saṃsṛṣṭā vihareya divasaṃ vā muhūrtaṃ vā antamasato ārāmikaśramaṇoddeśehi pācattikam ||

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | peyālaṃ | yāvat | āgārikehīt | gṛhībhiḥ | parivrājikehīti gautamajaṭilakaparyantehi tīrthikehi | saṃsṛṣṭā vihared iti kāyikena saṃsargeṇa vācikena saṃsargeṇa | kāyikavācikena saṃsargeṇa | divasam vā muhūrtam vā antamasato tatkṣaṇantallavaṃ tanmuhūrtam vā antamasato | ārāmikaśramaṇoddeśehīti | ārāmikāḥ saṃghopasthāyakāḥ | śramaṇ'uddeśā iti pañcadaśavarṣān upādāya yāvat saptatikāḥ | sā eṣā bhikṣuṇī ārāmikehi vā parivrājakehi vā saṃsṛṣṭā viharati pācattikaṃ | atha dāni bhikṣuṇīyo anyamanyaṃ saṃsṛṣṭā viharanti viharanty abhiratā vivecayitavyāḥ | vīcīkārāpayitavyāḥ | trir api bhikṣuṇā sārdhaṃ saṃsṛṣṭā viharati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha | yā puna bhikṣuṇī ārāmikair vā parivrājikair vā sārdhaṃ saṃsṛṣṭā viharet divasam vā muhūrtam vā antamasato ārāmikaśramaṇ'uddeśakaiḥ sārdhaṃ pācattikaṃ || 6 || pācattikadharma 87

upaśapati

201. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi sārdhaṃ kalahaṃ karoti | sā dāni yādā parājītā bhavati tadā upasampati | namo bhagavato bhagavataḥ pādehi śapāmi | kāṣāyehi śapāmi | duḥkhasyāntena śapāmi | yady aham evaṃ bravīmi | mā kāṣāyehi kālaṃ karomi | mā duḥkhasyāntaṃ karomi | mātṛghātikasya gatiṅ gacchāmi | piṭrghātikasya gatiṅ gacchāmi | arhantaghātikasya gatiṅ gacchāmi | yāvad akṛtajñasya gatiṅ gacchāmi | mitradrohasya gatiṅ gacchāmi | āryāpavādakasya gatiṅ gacchāmi | nairayikībhavāmi | tiryagyonigatiṃ gacchāmi | pretī bhavāmi | yā pi bhadrāyaṇī mām evam āha sā py evam bhavatu | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvat śabdāpayatha nandāṃ | etad eva sarvaṃ bhagavāṃ vistareṇācocayati | yāvat āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande yāvad bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī upaśapantī viharet ātmānaṃ sandhāya parām vā sandhāya pācattikaṃ | yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | pe | upaśapantī vihareyā ti śapathaṃ kuryāt | nama bhagavato bhagavataḥ pādehi śapāmi | sarvaṃ pūrvavat | yāvat sā eṣā bhikṣuṇī ātmānaṃ sandhāya param vā upaśapati pācattikam | bhikṣur api upaśapati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī upaśapantī vihared ātmānaṃ vā sandhāya paraṃ vā pācattikaṃ ||

pācattikadharma 88

rodati

202. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī bhikṣuṇīhi sārdhaṃ kalahaṃ karoti | sā yadā parājitā bhavati tadā ātmānaṃ khaṭacapeṭamustakehi piṭṭāyati | udaram āhanayati | balabalāya rodati | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | satyaṃ tvaṃ nande evaṃ nāma bhikṣuṇīhi sārdhaṃ kalahaṃ karoṣi | peyālaṃ | yāvad balabalāya rodasi | āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te nande naiṣa dharmo yāvat tena hi na kṣamati ātmānaṃ hanitvā rodituṃ | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī ātmānaṃ hanitvā rodeya pācattikaṃ || yā puna bhikṣuṇīti | peyālaṃ | ātmānaṃ hanitvā ti khaṭehi vā pāṣāṇehi vā yāvad anyena vā kenacit | rodeyā ti aśruṇi vā pravartayet pācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā bhikṣuṇī ātmānaṃ hanti na rodayati vinayātikramam āsādayati | rodati na hanati vinayātikramam āsādayati | hanati ca rodati ca pācattikam āsādayati | naiva hanati na rodati anāpattiḥ | bhikṣur api ātmānaṃ hanitvā rodati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha | yā puna bhikṣuṇī ātmānaṃ hanitvā rodeya pācattikaṃ || 8 || pācattikadharma 89

kṣiyati

203. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandāya dāni bhikṣūṇīya jetā bhikṣuṇī kulehi saṃvarṇitā | sā jetā bhikṣuṇī bhadrikā kulāny upasaṃkramati prāsādikenātikrāntena pratikrāntenāvalokitena vyavalokitena saṃmiñjitena prasāritena saṃghāṭīpātracīvaradhāraṇena anuddhatā anunnaḍā acapalā amukharā aprakīrṇā vācā | sā prāsādikā ti prasannā devamanuṣyāḥ | te tehiṃ kārā kurvanti | pratyālapanti pratyutthihinti | nimantrayanti pātreṇa cīvareṇa glānapratyayabhaiṣajyapariṣkārehi | sthūlanandā bhikṣuṇī anākalpasampannā anīryāpathasampannā omalinamalinehi cīvarehi pāṭitavipaṭitehi vaḍḍaḍiṅgarapuṣṭālaṃbehi stanehi vaḍḍehi sphicakehi uddhatā unnaḍā capalā mukharā prakīrṇā vācā | te tasyā na gauravaṃ kurvanti na nimantrayanti |

sā dāni bhikṣuṇīnām āha | paśyatha āryamiśrikāyo mamaivāryā jetā kulehi saṃvarṇitā mahy'evāvarṇaṃ bravīti | sā dān āha | nāsty etaṃ ārye | nāham āryāye avarṇaṃ bhāṣāmi | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha |duṣkṛtaṃ te nande | peyālaṃ | yāvad eva nāma tvaṃ duḥśrutena duravadhāritena kṣiyādharmam āpadyasi | tena hi na kṣamati duḥśrutena duravadhāritena kṣiyādharmam āpadyasi | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaye gautami yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣūṇīnām evaṃ vadeya | yadāham ārye amukaṃ kulam upasaṃkrāmi | tato itthannāmāye bhikṣuṇīye bhagavaty āghāto apratyaya iti duḥśrutena duravadhāritena kṣiyādharmam āpadyeya pācattikaṃ ||

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | bhikṣuṇīnāṃ evam vadeyā ti yathā sthūlanandā bhikṣuṇī yāvad āham ārye amukaṃ kulan ti kulan nāma kṣatriyakulaṃ kulan nāma kṣatriyakulaṃ brāhmaṇakulaṃ rājanyakulaṃ yāni ca punar anyāni kulāni | tato itthannāmāye ti yathā jetā pi bhikṣuṇīye | bhagavaty āghāta iti na ca āghātavastūni asthānaprakopadaśamāni | apratyaya iti duḥśrutena duravadhāriteneti na ākāravantena darśanena na ākāravantena śramaṇena kṣiyādharmam āpadyeyā ti avadhyāpeya pācattikaṃ | yāvat prajñaptiḥ na kṣamati bhikṣuṇīye duḥśrutena duravadhāritena kṣiyādharmam āpadyituṃ | āpadyati pācattikam āsādayati | bhikṣur api duḥśrutena dur avadhāritena kṣiyādharmam āpadyati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇīnām evam vadeya yadāham ārye amukaṃ kulaṃ upasamkramāmi | tato itthannāmāye bhikṣuṇīye bhagavaty āghāto 'pratyaya iti duḥśrutena duravadhāritena kṣiyādharmam āpadyeya pācattikaṃ || 9 ||

pācattikadharma 90

kulamātsaryeṇa

204. bhagavān śrāvastīyam viharati | sthūlanandā nāma bhikṣuṇī kālasyaiva nivāsayitvā pātracīvaram ādāya mahātmehi kulehi dvārakoṣṭhakehi tiṣṭhati | bhikṣūṇāṃ praviśantānām āha | praviśantu āryāḥ praviśantu āryamiśrāḥ asmākaṃ kṛtena sidhyati | agrapiṇḍan tāvad dattvā yuṣmākaṃ prathamānām eva paścād ātmanā paribhuñjiṣyan ti | mā anyāni kulāni upasaṃkramatha | nahi anyehi sidhyati | te dāni vrīḍitāḥ pratyosakṣanti | bhikṣuṇīnām apy evaṃ kartavyaṃ | evaṃ carakaparivrājakājīvakanirgranthāḥ yāvad dharmacintakāḥ praviśanti | sā dāni teṣāṃ praviśantānām ākrośati | caṇḍāyū naṣṭāśā bhagnāśāḥ | surābhrastā yānā gardabhāḥ nagnāḥ ahrīkāḥ anotrāpiṇo mithyādṛṣṭikāḥ vinipatitāḥ praviśatha yuṣmākaṃ kṛtena sidhyati | yuṣmākam agrapiṇḍan tāvad dattvā prathamānām eva paścād ātmānaṃ paribhokṣyan ti | mā anyāni kulāny upasaṃkramatha | nahi anyehi kleśehi sidhyati | te dāni vrīḍitāḥ pratyosakṣanti | evaṃ sarvabhikṣācaraṇām āvaraṇaṃ karoti | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha nandāṃ | sā dāni śabdāpitā | tad eva sarvaṃ | bhagavān vistareṇa pṛcchati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtan te nande yāvad evan nāma tvaṃ kulamātsaryaṃ karoṣi | tena hi na kṣamati kulamātsaryaṃ karoṣi | tena hi na kṣamati kulamātsaryaṃ kartuṃ | atha khalu bhagavān māhāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami | peyālaṃ | yāvat |

yā puna bhikṣuṇī kulamātsaryaṃ kuryāt pācattikaṃ | yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | kulamātsaryan ti āvaraṇaṃ kuryāt pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīya kulamātsaryaṃ kartuṃ | karoti pācattikam āsādayati | yadi tāvad bhikṣur vā bhikṣuṇī vā pṛcchati bhūto guṇo vaktavyo | atha dāni anyatīrthikā pṛcchanti mā ete mithyādṛṣṭiṃ grāhayiṣyantīti bhṛkuṭiṃ karoti anāpattiḥ | bhikṣur api kulamātsaryaṃ karoti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī kulamātsaryaṃ kuryāt pācattikaṃ | ḷṃ || uddānaṃ |

deti [81] | cikitsiti [82] | vācayati [83] | gṛhivaiyāvṛttaḥ [84] | sambhojanīyaṃ [85] | saṃsargo [86] | upaśapati [87] | rodati [88] | kṣiyati [89] | kulamātsaryeṇa [90] ||

pūryate navamo vargaḥ |

pācattikadharma 91

sammukhaṃ

205. bhagavān śrāvastīyam viharati | gartodaro ca gartodaramātā ca gartodarapitā ca āgārasyānagāriyaṃ pravrajitāh | pe | yāvat so mahallako bhuñjāti | sā gartodaramātā pariviṣati | so dāni tāye kānicit pūrvacaritāni jalpati strīutsadadauṣṭhulyāni yāni tasyā amanaāpāni | sā dān āha | caṇḍāyuḥ | akhallamahallaḥ | avyaktaakuśalaaprakrtijña | adyāpi tvam ajalpitavyāni jalpasi | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | peyālaṃ | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtaṃ te gartodaramāte | peyālaṃ | tena hi na kṣamati bhikṣuṃ sammukham ākrośituṃ paribhāṣituṃ | atha bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī bhikṣuṇībhikṣuṃ sammukham ākrośayed roṣayed paribhāṣayet pācattikaṃ | yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | sammukhan ti cāturakṣaṃ | ākrośayed iti akāraśakāraekāraiḥ roṣayet paribhāṣayet caṇḍālu | akhallamahallaakuśalaaprakṛtijña ti pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ | na kṣamati bhikṣuṇīye bhikṣuṇīya bhikṣuṃ sammukham ākrośituṃ roṣituṃ paribhāṣitum | ākrośati roṣati paribhāṣati pācattikaṃ | atha bhikṣuṇyā pitā vā bhrātā jñātiko vā pravrajitako bhavati | so ca bhavati uddhato unnaḍo asamāhito labhyā dāni so vaktuṃ | na dāni kṣamati dharṣiya vaktuṃ | atha khalu prajñayā samjñāpayitavyo | yadi tāvat taruṇako bhavati vaktavyo | sālohita idānīṃ tvaṃ na śikṣasi kadā tvaṃ śikṣiṣyasi | yadā jīrṇo vṛddho bhaviṣyasi | atha dāni mahallako bhavati vaktavyo | idānīṃ tvaṃ na śikṣasi kadā śikṣiṣyasi yadā maṇḍaladvāram anuprāpto bhaviṣyasi | bhikṣuṇāpi bhikṣuṇīyo na kṣamati sammukham ākrośituṃ muṇḍastrī veśyastrī ti | pe | sā eṣā bhikṣuṇī bhikṣuṃ samukham ākrośati pācattikaṃ ||1 ||

pācattikadharma 92

ūnadvādaśavarṣā

206. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhikṣuṇīyo dāni ekavarṣā dvivarṣā yāvat ṣaṭvarṣā upasthāpenti | te naiva ovadanti nānuśāsanti | tā indragavā iva vardhanti śivacchagalā viya vardhanti | anākalpasampannā anīryapathasampannā na jānanti katham upādhyāyinīye pratipattavyaṃ | katham ācāryāye pratipattavyaṃ | kathaṃ vṛddhātarakāṇāṃ bhikṣuṇīnāṃ pratipattavyaṃ | kathaṃ grāme | katham araṇye | kathaṃ saṃghamadhye | kathaṃ saṃghāṭīpātracīvaradhāraṇe pratipattavyaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha tāyo bhikṣuṇīyo | tā dāni śabdāpitāḥ | etad eva sarvaṃ bhagavān vistareṇa pṛcchati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | tena hi na kṣamati ūnadvādaśodakavarṣāya upasthāpayituṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | sannipātaya gautami bhikṣuṇīyo yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī ūnadvādaśavarṣā upasthāpayet pācattikaṃ ||

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | ūnadvādaśavarṣā ti ūnadvādaśavarṣā nāma ūnadvādaśodakavarṣo ūnadvādaśo samvatsaro ūnadvādaśavarṣā bhikṣuṇī |

ūnadvādaśodakavarṣo pūradvādaśo samvatsaro ūnadvādaśavarṣā bhikṣuṇī |

ūnadvādaśodakavarṣo atireko dvādaśo samvatsaro ūnadvādaśavarṣā bhikṣuṇī |

hemante upasampannā tena dvādaśamena upasampāditi | akṛtāyāṃ pravāraṇāyāṃ ūnadvādaśavarṣā bhikṣuṇī | evaṃ grīṣme varṣāsu upasampannā |

evaṃ purimikāyāṃ varṣopanāyikāyāṃ upasampannā | akṛtāyāṃ pravāraṇāyāṃ upasampādeti | paścimikāyāṃ varṣopanāyikāyāṃ upasampannā | akṛtāhi dvihi pravāraṇāhi upasampādeti ūnadvādaśavarṣā bhikṣuṇī |

pūradvādaśodakavarṣo ūnadvādaśo samvatsaro pūradvādaśavarṣā bhikṣuṇī |

pūradvādaśodakavarṣo pūradvādaśo samvatsaro pūradvādaśavarṣā bhikṣuṇī |

pūradvādaśodakavarṣo atirekadvādaśo samvatsaro pūradvādaśavarṣā bhikṣuṇī |

hemante upasampannā tena dvādaśamena upasampādeti kṛtāyāṃ pravāraṇāyāṃ pūradvādaśavarṣā bhikṣuṇī |

evaṃ grīṣme varṣāsu upasampannā |

evaṃ purimikāyāṃ varṣopanāyikāyāṃ upasampannā kṛtāyāṃ pravāraṇāyām upasampādeti pūradvādaśavarṣā bhikṣuṇī | paścimikāyāṃ varṣopanāyikāyāṃ upasampannā tena dvādaśamena upasampādeti kṛtāhi dvihi pravāraṇāhi pūradvādaśavarṣā bhikṣuṇī |

ūnadvādaśavarṣā upasampādayet pācattikaṃ | sā eṣā bhikṣuṇī ūnadvādaśavarṣā upasthāpayati pācattikaṃ pravrājayati vinayātikramam āsādayati | bhikṣur api ūnadvādaśavarṣo upasampādayati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha |

yā puna bhikṣuṇī ūnadvādaśavarṣā upasthāpayet pācattikaṃ ||

pācattikadharma 93

anaṅgopetā

207. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhagavatā śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | na kṣamati ūnadvādaśavarṣāya upasthāpayituṃ | tena dāni kālena tena samayena ṣaḍvargiṇīyo bhikṣuṇīyo pūradvādaśavarṣā bhavanti | tāyo dāni pravrājenti upasthāpenti | tā naiva t-ovadanti nānuśāsanti | peyālaṃ | yāvat kathaṃ saṃghāṭīpātradhāraṇe pratipattavyaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | pe | yāvac chabdāpitā | tad eva sarvaṃ bhagavān vistareṇa pṛcchati | yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | tena hi na kṣamati anaṅgopetāya upasthāpayituṃ | atha khalu bhagavān mahāprajāpatīṃ gautamīm āmantrayati | yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

pūradvādaśavarṣā pi ca bhavati sā ca anaṅgopetā upasthāpayet pācattikaṃ |

pūradvādaśavarṣā ti yathā prathamake śikṣāpade |

sā ca anaṅgopetā iti aṅgopetā nāma yasyā daśāṅgāni samvidyante saṃyathaīdaṃ |

prātimokṣasamvarasaṃvṛtā bhavati || [1] || bahuśrutā bhavaty abhidharme || 2 || bahuśrutā bhavaty abhivinaye || 3 || pratibalā bhavaty adhiśīlaśikṣāyāṃ niveśayituṃ || 4 || pratibalā bhavaty adhicittaśikṣāyān niveśayituṃ || 5 || pratibalā bhavaty adhiprajñaśikṣāyāṃ niveśayituṃ || 6 || pratibalā bhavaty āpattim āpannāṃ vyutthāpayitum vā vyutthāpāyayitum vā || 7 || pratibalā bhavaty āpadāsu vyupakarṣayituṃ vā vyupakarṣāpayitum vā || 8 || pratibalā bhavati gilānam upasthihitum vā upasthāpayitum vā || 0 || dvādaśavarṣā bhavati sātirekadvādaśavarṣā vā || ḷṃ ||

yasyā imāni daśāṅgāni samvidyante iyam ucyate aṅgopetā | viparyayād anaṅgopetā | sā eṣā anaṅgopetā upasthāpayet pācattikaṃ | peyālaṃ | yāvat prajñaptiḥ | sā eṣā anaṅgopetā pravrājayati vinayātikramam āsādayati | upasampādayati pācattikaṃ | bhikṣur api anaṅgopeto pravrājayati upasampādayati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha | pūradvādaśavarṣā pi ca bhavati sā ca anaṅgopetā upasthāpayet pācattikaṃ || 3 || pācattikadharma 94

asaṃmatā

208. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhagavatā śikṣāpadaṃ prajñaptaṃ | dvādaśavarṣāye aṅgopetāya upasthāpayitavyeti | tā dāni bhikṣuṇīyo dvādaśavarṣā aṅgopetāyo upasthāpayanti | bhikṣuṇīyo dāni ojjhāyanti | asty eṣā dvādaśavarṣā na punar jñāyate | aṅgopetā vā anaṅgopetā vā ti | etat prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayaṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | upasthāpanāsaṃmutī tāya yācitavyā |

karmakārikāya karma kartavyaṃ | śṛṇotu me āryā saṃgho | yadi saṃghasya prāptakālaṃ iyam itthannāmā bhikṣunī dvādaśavarṣā aṅgopetā | sā saṃghaṃ upasthāpanā saṃmutiṃ yāceyā | yaciṣyati āryamiśrikā itthannāmā bhikṣuṇī dvādaśavarṣā aṅgopetā upasthāpanāsaṃmutiṃ saṃghaṃ | kṣamate taṃ saṃghasya yasmāt tūṣṇīm evam etan dhārayāmi |

tāya dāni yācitavyaṃ | vandāmy āryā saṃghaṃ | aham itthannāmā bhikṣuṇī dvādaśavarṣā aṅgopetā | sāhaṃ saṃgham upasthāpanāsaṃmutiṃ yacāmi | sādhu bata me āryā saṃgho upasthāpanāsammutin detu | evam bhikṣutto yācayitavyaṃ ||

karma | śṛṇotu me āryā saṃgho | iyam itthannāmā bhikṣuṇī dvādaśavarṣā aṅgopetā | sā saṃgham upasthāpanāsaṃmutiṃ yācati | yadi saṃghasya prāptakālaṃ saṃgho itthannāmāye bhikṣuṇīye dvādaśavarṣāye aṅgopetāye upasthāpanāsaṃmutiṃ dadyāt | ovayikā eṣā jñaptiḥ |

śṛṇotu me āryā saṃgho | iyaṃ itthannāmā bhikṣuṇī dvādaśavarṣā aṅgopetā | sā saṃgham upasthāpanāsaṃmutiṃ yācati | tāye saṃgho itthannāmāye bhikṣuṇīye dvādaśavarṣāye aṅgopetāye upasthāpanāsaṃmutin deti | yāsām āryamiśrikāṇāṃ kṣamati itthannāmāye bhikṣuṇīye dvādaśavarṣāye aṅgopetāye upasthāpanāsammutin dīyamānāṃ saṃghena | sā tūṣṇīm asya | yasyā na kṣamati sā bhāṣatu | iyam prathamā karmavācanā | evaṃ dvitīyā tṛtīyā karmavācaneti | dinnā aryamiśrikāyo itthannāmāye bhikṣuṇīye dvādaśavarṣāye aṅgopetāye upasthāpanāsammuti saṃghena | kṣamati taṃ saṃghasya yasmāt tūṣṇīm evam etaṃ dhārayāmi | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

pūradvādaśavarṣā pi ca bhavati aṅgopetā sā ca asammatā upasthāpayet pācattikaṃ |

aṅgopetā iti daśabhir aṅgehi bhikṣuṇī aṅgopetā bhavati | śeṣaṃ pūrvavat | asammatā iti asammatā eva asammatā | anaṅgopetā ca asammatā tam ca se karma kurvanti jñaptivipannaṃ gaṇavipannaṃ anuśrāvaṇāvipannaṃ anyatarānyatareṇa karmopakleśena upakliṣṭaṃ evam eṣā asammatā | upasthāpayed iti upasampādayet pācattikaṃ | sā eṣa bhikṣuṇī asammatā upasthāpayati pācattikaṃ | pravrājayati vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha | pūra dvādaśavarṣā pi ca bhavati aṅgopetāsā ca asammatā upasthāpayet pācattikaṃ ||4 || pācattikadharma 95

duḥśilā

209. bhagavān vaiśālīyam viharati | yā sā kālīya bhikṣuṇīya triyantarā lecchavidhītā pravrājitā | sā deśitaśikṣā | pratitālakehi pratikuñcikāhi ca paravihārān udghāṭiya āgārikehi parivrājakehi ca saha tiṣthati | sā tāya upasaṃpāditā | bhikṣuṇīyo dāni ojjhāyanti | kim imāya duḥśīlāya pratitālakinīya puruṣasahāyikāya upasthāpitāya | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvat śabdāpayatha kālīṃ | sā dāni śabdāpitā | bhagavān vistareṇa pṛcchati yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | duṣkṛtan te kāli | naiṣa kāli dharmo yāvad eva nāmā tvaṃ duḥśīlāṃ pratitālakinīṃ puruṣasahāyikām upasthāpayasi | tena hi na kṣamati jānantī duḥśīlāṃ pratitālakinīṃ puruṣasahāyikām upasthāpayituṃ | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī jānantī duḥśīlāṃ pratitālakinīṃ puruṣasahāyikām upasthāpayet pācattikaṃ |

yā puna bhikṣuṇīti upasampannā | jānantīti svayam vā jāneya parato vā śruṇeya | duḥśīleti śīlavipannā śīlātikrāntā | pratitālakinīti pratitālakehi pratikuñcikāhi ca anyātakān vihārakān udghāṭayati | puruṣasahāyinīti | āgārikehi ca parivrājakehi ca sārdhaṃ saṃsṛṣṭā viharati | upasthāpayed iti upasampādayet pācattikaṃ yāvat prajñaptiḥ yā dāni eṣā āgārikehi parivrājakehi ca sārdhaṃ saṃsṛṣṭā viharati sā na kṣamati upasthāpayituṃ | atha dāni śaknoti brahmacaryaṃ saṃpādayituṃ labhyā tato saṃsargāto vivecayitvā upasthāpayituṃ | bhikṣur api jānan duḥśīlaṃ śrāmaṇeraṃ strīsaṃsṛṣṭaṃ apratyosārāyetvā upasampādeti vinayātikramam āsādayati | tena bhagavān āha | yā puna bhikṣuṇī jānantī duḥśilāṃ pratitālakinīṃ puruṣasahāyikām upasthāpayet pācattikaṃ ||5 || pācattikadharma 96

ūnaviṃśativarṣā kumāribhūtā

210. bhagavān śrāvastīyam viharati | bhikṣuṇīyo dāni daśadvādaśavarṣāṃ kumārībhūtām upasampādayanti | apratisaṃkhyānavartinyo bhavanti anākalpasampannā | na jānanti katham upādhyāyīye pratipadyitavyaṃ yāvat saṃghāṭīpātracīvaradhāraṇe pratipadyitavyaṃ | etaṃ prakaraṇaṃ bhikṣuṇīyo mahāprajāpatīye gautamīye ārocayeṃsuḥ | yāvad bhagavān āha | śabdāpayatha tā bhikṣuṇīyo | tā dāni śabdāpitāḥ | tad eva sarvaṃ bhagavān vistareṇa pṛcchati yāvad āma bhagavan | bhagavān āha | tena hi na kṣamati ūnaviṃativarṣāṃ kumārībhūtām upasthāpayituṃ | atha khalu bhagavān yāvat paryavadātāni bhaviṣyanti |

yā puna bhikṣuṇī ūnaviṃśativarṣāṃ kumārībhūtāṃ upasthāpayet pācatikaṃ |

ūnaviṃśativarṣā ti ūnaviṃśodakavarṣo ūnaviṃśo samvatsaro ūnaviṃśativarṣā |

ūnaviṃśodakavarṣo pūraviṃśo samvatsaro ūnaviṃśativarṣā |

ūnaviṃśodakavarṣo atirekaviṃśo samvatsaro ūnaviṃśativarṣā |

hemante jātā tena viṃśena upasaṃpādeti akṛtāyāṃ pravāraṇāyāṃ ūnaviṃśativarṣā | evaṃ grīṣme jātā |

evaṃ purimikāyāṃ varṣopanāyikāyāṃ jātā tena viṃśena upasaṃpādeti ūnaviṃśativarṣā |

paścimikāyāṃ varṣopanāyikāyāṃ jātā tena viṃśena upasaṃpādeti | akṛtāhi dvihi pravāraṇāhi | ūnaviṃśativarṣā |

kumārībhūtām etām ūnaviṃśativarṣāṃ sarvā ūnaviṃśativarṣasamjñinīyo upasampādenti sarvāyo pācattikam āsādayanti |

sā ca anupasampannā | tām etām ūnaviṃśativarṣāṃ kumārībhūtāṃ eka ūnaviṃśativarṣasamjñinīyo upasampādenti ekā pūrasamjñinīyo | yā ūnasaṃjñinīyo upasampādenti tāyo pācattikam āsādayanti | pūrasaṃjñinām anāpattiḥ | sā cānupasampannā | ūnaviṃśativarṣāṃ sarvāyo ūnaviṃśativarṣasamjñinīyo upasampādenti sarvāsām anāpattiḥ | sā ca sūpasampannā |

pūraviṃśativarṣāṃ sarvāyo ūnaviṃśativarṣasaṃjñinīyo upasampādenti sarvā vinayātikramam āsādayanti | sā ca sūpasampannā |

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.