Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 3/3

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luật tạng

Bhaiṣajyavastu

Thông tin
GRETIL — N. Dutt. Gilgit Manuscript, vol. 1-4, Calcutta, Srinagar 1939-1959. Vol. III: Mūlasarvāstivādavinayavastu, part 1-4. Part 1: Bhaiṣajyavastu; dto.: second edition, Delhi 1984.CC BY-NC-SA 4.0

bandhumatyāṃ rājadhānyāṃ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 227 + + + + mahīpālo nararṣabham ahaṃ tadā | uttarottarabhaktena sagaṇaṃ tarpayāmahe | 228 traimāsyaṃ bhojito buddho + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 229 + + + + + sahasraṃ bhojanācchādanaṃ tathā | ekaikasya tadā bhikṣor dānaṃ dattam analpakam* 230 hemajālapraticchannā hastinaś ca svalaṃkṛtāḥ + + + + + + + + + + + + .. .. + + /// 231 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + ḥ paścimaḥ kṛtaḥ 233 saṃtarpito mahārājñā ṛṣiśreṣṭho vināyakaḥ tato 'smi cintām āpanno dṛṣṭvā āsanasaṃpadaḥ 234 syān me khādyaṃ ca bhojyaṃ ca na tv etādṛśam āsanam* + + + + + + + + + + + + + + + + 235 + + + + + + + + + + + + + + + + + + mām abravīc chakraḥ sahāyas te bhavāmy aham* 236 tena nirmitam udyānaṃ śubhaṃ divyaṃ manoramam* prajñaptam āsanaṃ divyaṃ divyāny ācchādanāni ca | 237 tato vipaśyī .. myā + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 238 + + + + + + + + + + + + svalaṃkṛtāḥ bhikṣoś chatraṃ dhārayanti tadaikaikasya mūrdhnani | 239 tato divyena bhaktena tarpitaḥ sa vināyakaḥ divyair ācchādito vastrair muniḥ saśrāvako + + /// 240 kṛtapuṇyo viroceyaṃ deveṣu manujeṣu ca | 241 kṛtvā maharṣeḥ satkāraṃ śrīmato vai vipaśyinaḥ 242 iyaṃ me paścimā jātir jātā rājagṛhe vayam* biṃbisārasya + + + + + + + + + + + 243 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + amātyānāṃ naigamānāṃ ca sarvaśaḥ 244 divyaiḥ kāmair ahaṃ nityam asmiṃ saṃtarpito 'bhavat* manuṣyabhūto 'nvabhavaṃ divyān kāmān manoramān* 245 anuttaraḥ

sārthavāhas tato buddho mahāmuniḥ vināyakaḥ + + + + + + + + + + + + 246 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + saḥ prāyāṃ yenāsau bhagavān muniḥ 247 + + + + + + dyotam ulkādhāraṃ prabhākaram* avatīrya rathāt padbhyāṃ upasaṃkrāntavān munim* 248 vanditvā śirasā pādau mudito 'haṃ mahāmuneḥ + + + + + + + + + + + + + + + + 249 + + + + + + + + + + + + + + + + sārthavāhaṃ narādityaṃ chinnaṃ mārasya bandhanam* 250 lokasyānuttaraḥ śāstā mamāsāv anukampayā | āryasatyāny upadiśe pratyavidhyam ahaṃ tadā | 251 ahaṃ tadā kāruṇikaṃ saṃbuddham + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 252 + + + + + + + + + + (fol. 207v1) 'pratipudgalaḥ ehi bhikṣo ity avad. + + + upasaṃpadā | 253 tenāpramattamanasā dṛḍhavīryasamādhinā | śivaṃ nirvāṇam amṛtaṃ spṛṣṭaṃ sthānam anuttaram* 254 ārādhitaḥ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 255 + + + + + + + rāj jātyā ca maraṇena ca | śokai .. + + + + + + + mukto 'smi sarvataḥ 256 jyotiṣka evaṃ sthaviraḥ bhikṣusaṃghāgratasthitaḥ vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade //

// 257

/// idam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ rāṣṭrapāla āyuṣmatā jyotiṣkeṇa svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api rāṣṭrapālo vyākarotu svakāṃ karmaplotiṃ / athāyuṣmān rāṣṭrapālas tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti

+ + + + + + + + + + + + + vardhanaḥ rājñaḥ kṛker ahaṃ putraḥ kanīyān abhavaṃ tadā | 258 akārayan mahatstūpaṃ śrīmataḥ kāśyapasya vai | {mahāstūpaṃ} tasyaiva ca pituś chatraṃ khuḍḍākam anurakṣ. + /// 259 tat karma kṛtvā kuśalaṃ yatra yatropapannavān* devabhūto manuṣyaś ca kṛtapuṇyo virociṣam* /

261 iyaṃ me paścimā jātir jāto 'haṃ sthūlakoṣṭhake | śreṣṭhi + + + + + + + + + + + + + + 262 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + pakṣo 'haṃ tathā janapadeṣv api | 263 prasādiko darśanīyaḥ svabhirūpaḥ susaṃsthitaḥ mānuṣyakābhī riddhībhiḥ sarvakāmasamarpitaḥ 264 priyaṃ manāpaḥ śāstā sa + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 265 sarvāśayānāṃ kuśalaḥ śāstā me 'pratipudgalaḥ pratyakṣipaṃ me pravrajyāṃ sa viditvāśayaṃ mama | 266 na buddhā ananujñātaṃ mātrā pitrā ca + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 267 + + + + + + + + mātāpitror athābruvaṃ tātāmbāv anujānīta pravrajiṣye 'nagārikām* 268 mātā pitā ca me śrutvā jātau .. .. .. .au .. + + + +ṃ + + + + .. maraṇ. + + + + + 269 (msv,wi 101) + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + nānujñāsyatha māṃ yadi | 270 ṣaḍrātraṃ muktim ākāṃkṣaṃ anāhāraḥ sthito 'bhavan* .. + + + + + + + + + + + + + + + 271 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + mṛtena kariṣyatha | 272 saced abhirametāyaṃ pravrajyāyāṃ hi vaḥ sutaḥ evaṃ drakṣyatha jīvitaṃ + + + + + + + + 273 + + + + + + + + + + + + + + + + nānyatra mātāpitarau kānyasyānyā gatir bhavet* 274 mātā pitā ca me prāha vayasyāḥ priya + + + + + + + + + + + + + + + + + + + /// 275 mātā pitā ca me prāha sacet pravrajito bhavān* karoti darśanaṃ bhūyo gaccha pravraja putraka : 277 sādhv ity ahaṃ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + /// 278 tato 'haṃ pravrajitveha vyāhāraṃ śāstṛśāsane | sarvasaṃyojanaṃ kṣīṇam āsravā nihatā hi me 280 + + + + + + + + + +

anubhūtaṃ + + + + + + + + + + + + + + + + + + 281 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + prāptaṃ śītībhūto 'smi nirvṛtaḥ 282 prasādya mānasaṃ tasmān mahākāruṇike jine /

stūpe kuruta satkāraṃ vimokṣyatha mahābhayaṃ /// 283

rāṣṭrapālavargo 'ṣṭādaśamaḥ | // //

atha sthavirasthavirā bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ svātim idam avocan* vyākṛtam āyuṣman /// āyuṣmatā rāṣṭrapālena svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api svātir vyākarotu svakāṃ karmaplotiṃ athāyuṣmān svātis tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti

ahaṃ rājagṛhe 'bhūvaṃ agraḥ śreṣṭhī mahādhanaḥ + + + + + + + + + + + + + + + + 285 + + + + + + + + + + + + + + + + ṛṣīn abhojayan sarve hy ekaikaṃ ca kule kule | 286 yādṛśaṃ ca svayaṃ bhaktam ātmārthe pacyate sadā | deyan tādṛśam evaiṣām ekaikasya + + + + 287 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + pratirūpakam* | 288 bhaktapaṃcaśataṃ yādṛk karaṇḍān mama sādhyate | bhaktaṃ tādṛśam evāhaṃ tasya bhikṣoḥ pradattavāṃ 289 tato me tatra mātsaryam udapādi sudāruṇam* + + + + + + + + + + + + + + + + /// 290 kutaḥ punar bhikṣum imaṃ traimās. + + + + +m* bhaviṣyaty atimātro 'yaṃ vyayaḥ paṃca śatāni me 292 yanv ahaṃ śramaṇasyāsya maraṇāya parākramam* ku + + + + + + + + + + + + + + + 293 + + + + + + + + + + + + + + + + bhojanena saha prādām ā .. + + + + + + 294 tasmiṃś ca bhuktamātre 'sya vyādhir dāruṇam utthitaḥ antrāṇy āntraguṇā vṛkkā adhobhāgena nirgataḥ 295 k. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 296 + + + + + + (fol. 208v1) śreṣṭhī avadhīd ya imaṃ muniṃ pratyekabuddham + + śītībhūtam anāsravaṃ | 297 samantāj jñātayaḥ kruddhā avadhyāyanti māṃ tataḥ bahv apuṇyaṃ prasūtaṃ te yad ayaṃ ghātito + + 298 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + prakāśito 'tyayaṃ tataḥ 299 kṣamayitvā punaḥ sarvaṃ pratideśyātyayaṃ tataḥ sahasrārdhena bhaktena tarpayāmi sabhaktitaṃ 300 tat pāpaṃ deśayitvāhaṃ kṣamayitvā ca tān ṛṣīn* + + + + + + + + + + + + + + + + 301 + + + + + + + + + + + + + + + + yathā muktā ime sarve tathā mucyeya bandhanāt* 302 mā daridreṣu

geheṣu janma me 'bhūt kadācana : mā bhūt kadācin mātsaryaṃ samutpadyeta cetasi | 303 pratyekabuddhaṃ hatavān + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 304 + + + + + + + + vedaye duḥkhavedanāṃ | mānuṣyaṃ punar āgamya kṣipraṃ kālaṃ karomy ahaṃ | 305 mahādhano bhavāmy āḍhyo lokasatkṛtapūjitaḥ patadbhir āṃtrai + + + + + + + + + + + 306 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + na rāgaḥ sarvasamuddhṛtaḥ 307 yadā cāpy anupādāya nirvāṇaṃ me bhaviṣyati | antrāṇy antraguṇā vṛkkā caikaṃ ca nipatiṣyati | 308 ya .. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 309 + + + + + śrāvastyāṃ svātir bhikṣur maharddhikaḥ vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade //

// 310

svātivarga ekonaviṃśatimaḥ // // ///

jaṅghākāśyapa svātinā bhikṣuṇā svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api jaṅghākāśyapo vyākarotu svakāṃ karmaplotiṃ / athāyuṣmāñ jaṅghākāśyapaḥ tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti

+ + + + + + + + + + + + + + + kaṃ / grāmeṇa vai samastena durbhikṣe vartamānake | 311 āgato mama bhāgena tatraikaḥ śītalo + + + + + + + bhagavāṃ śītībhūto nirāsravaḥ /// 312 evaṃ vicintayitvāham akārṣaṃ pāpakāṃ matiṃ | kim asyāhaṃ pradāsyāmi bhikṣor bhaktam akarmaṇaḥ 314 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 315 + + + + + + + + + + + + + + + + saṃghāte tapane caiva duḥkhāṃ vindāmi vedanāṃ* 316 narakāt pracyutaś cāhaṃ yatra yatropapannavān* kṛ + + + + + + + + + + + + + + + /// 317 pravrajya śraddhayā caivam āsravā nihatā mayā : abhijñāḥ ṣaṇ mayā spṛṣṭāḥ prāptam arhatvam + + /// 319 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + nto bhavāmy aham* 321 jaṃghā kāśyapagotreṇa karmanāmā maharddhikaḥ vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade /// 322

bhikṣavaḥ āyuṣmantaṃ cūḍapanthakam idam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ cūḍapanthaka āyuṣmatā jaṃghākāśyapena svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api cūḍapanthako vyākarotu svakāṃ karmaplotiṃ / athāyuṣmān cūḍapanthakas tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti

+ + sūkariko 'bhūvaṃ pūrvam anyāsu jātiṣu : baddhvā mukhe sūkarakān nadītīram atārayam* 323 nadīmadhyam ahaṃ prāp. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 324 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + sma ṛṣayo mamāgatyānukampayā : 325 te mām amocayaṃs tatra tataḥ pravrājayanti māṃ āsaṃjñike vāva .. .. + yā .. + + + + + /// 326 ārādhitaś ca saṃbuddhaḥ prāvrajaṃ cānagārikāṃ | saṃmohavāṃś ca dhandhagatir uddeśaṃ nādhyagām aham* 328 tṛbhir māsair bhadantaikā mayā + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 329 + + + + + + + + + + + + + + + + sandhāvatemaṃ saṃsāraṃ dīrghaṃ kalpam analpakam* 330 {sandhāvitvemaṃ} saṃmukhaṃ lokanāthasya vyākaroc cūḍapanthakaḥ kṛṣṇaśuklāni karmāṇy anavatapte + + + + /// 331

idam avocan* vyākṛtam āyuṣmaṃ sarpadāsa āyuṣmatā cūḍapanthakena svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api vyākarotu svakāṃ karmaplotiṃ / athāyuṣmān cūḍapanthakas tasyāṃ velāyāṃ svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti

+ + + + + + + + + + śramaṇako 'bhavam* bahuśrutas tṛpiṭakaś cābhūvaṃ .. + + + + 332 .. vācayāmy ahaṃ bhikṣūṃ na dharmaṃ deśayāmi ca | jānīyur bhikṣavo mānye mā bhūvaṃ + + + + + 333 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 334 + + + + + + + + + + + + + + + .. na prakāśayase dharmaṃ na hy etat tava śobhanaṃ | 335 tato maraṇakālo .. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 336 + + + + + + + + + + + + + + + + + + (fol. 209v1) + + + + + + + + + + + + + + 337 + + + deśayitvāhaṃ mātsaryaṃ ca vinodya taṃ | parṣatsv adeśayaṃ dharmaṃ saptarātram ahaṃ tadā /// 338 + + + + + + + + saptarātram ahaṃ tadā | devaloke pramoditvā sarvakāmasamarpitaḥ 340 devalokāt tataś cyutvā labdho me mānuṣo bhavaḥ śākyarājakule jāto + + + + + + + + 341 + + + + + + + + + + + + + + + + priyo manāpaḥ sarveṣāṃ niṣṭhāprāptaś ca saṃpadān* 342 kulāt kulāc ca puruṣaḥ prāvrajad + + + + necchāmy ahaṃ tu pravrajyāṃ kāmabhogasamarpitaḥ 343 mamaiva cānukaṃpārthaṃ saṃbuddho 'pratipudgalaḥ + + + + + + + + + + + + + + + + 344 + + + + + + + + + + + + + + + + + + varṣāṇy ahaṃ tāvad dānaṃ dāsyāmy analpakaṃ 345 dānāni datvā saptāhaṃ varṣāṇām aham atyayāt* tataś ca pravrajiṣyāmi varaprajña + + + + /// 346 buddhasya gauraveṇāhaṃ vacanaṃ na pratikṣipet* saptāhena bhadantāhaṃ pravrajiṣye 'nukaṃpaka : 348 datvā ca dānaṃ saptāhaṃ + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 349 + + + + + + + + + + + + + uttamam* acintayitvā janatāṃ pravrajyām abhiniṣkramet* 350 śraddhayā pravrajitvā ca yukto 'haṃ

jinaśāsane | varṣai .. + + + + + + + + + + + + + 351 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + gacchāmi nāmṛtam* 352 tato me hrīvyapatrāpyam udapādi maharddhikam* garhyo 'haṃ jñātisaṃghasya bhavi + + .. .. + + /// 353 + + + + gṛhītvāhaṃ paryaṅkena niṣaṇṇavān* grīvāyāṃ sthāpitaṃ śastraṃ atha cittaṃ vyamucyata | 355 akhil. .. .. .i .o ..ṃ .. .. + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + 356 + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + kṣeṇa mayā prāptā śāntir anuttamā : 357 yataḥ purāham abhavaṃ klīvī saddharmamatsaraḥ phalaṃ ta .. + + + + + + + + + + + + /// 358 + + + + + + + +/ḥ sarpadāso maharddhikaḥ vyākaroti svakaṃ karma anavatapte mahāhrade | //

// 360

sarpadāsavargo ///

fol. 211r1 (gbm 6.1069b): akārṣaṃ praṇidhin tadā 403 etādṛśebhi sthavirair bhave mama 211r2: ahaṃ / susaṃsthito mayā bhogo yatra yatropapannavān 406 211r3: tat karma kṛtvā kuśalaṃ jāto vārāṇasīṃ pure 211r4: jentākasya ca snānena tālavilepanena ca / āropaṇena cchatrasya anubhūtaṃ sukhaṃ bahu 411 211r5: .ikā samās triṃśad avarakāḥ 413 pravrajyā ca mayā labdhā 211v6 (gbm 6.1069a): .. pr. gṛ .y. + + + .. .. .. .. y. .u t. dh. tt. .. 211v7: svayaṃ 439 maitreṇa kāyakarmaṇā vacasā manasā tathā 211v8: śayyāsanaṃ prajñāpaya prātihāryaṃ vidarśayaṃ / mame 211v9: cintitam abhūd yaś cāsīt praṇidhir mama / taṃ ṣiddham e 211v10: saptāviṃśaḥ // // atha sthavirasthavirā bhikṣava ayuṣmantam upasenam idam avocan* vyākṛtāyuṣman upasena āyuṣmatā dravyamallaputreṇa svakā karmaplotir idānīm āyuṣmān api 212r1 (gbm 6.1067b): svakāṃ karmaplotiṃ vyākaroti / athāyuṣmān upasenas 212r2: durgeṣu tatra tatra carāmy aham 448 samupasthāpaye 212r3: tadā / ahiṃsakasyātha muneḥ śaraṃ kāye 'nupātayaṃ 451 212r4: narakebhyas tataś cyutvā tiryagyonim upāgataḥ 212v7 (gbm 6.1067a): prārthaya / coccaku 212v8: kṛtapuṇyo virocitaḥ 485 anubhūtaṃ mayā rājyaṃ divyamānuṣa 212v9: mānuṣo bhavaḥ / ārādhitaḥ śākyasiṃhaḥ saṃbuddho 'yam anuttaraḥ 488 212v10: 'smi nirvṛtaḥ 490 rājñāṃ kulāt pravrajito jñātir buddhasya bhadrikaḥ 213r1 (gbm 6.1068b): āyuṣmaṃ lavaṇabhadrika āyuṣmatā bhadrikeṇa śākyarājena 213r2: tāyinaḥ / abhūvaṃ karmakāro 'haṃ bhṛtakaḥ puruṣas tadā 492 213r3: karmavipākena vacoduścaritena ca / tataś cyutaḥ kālagato 213r4: mārge vanaṣaṇḍanivāsitaḥ 497 tatrāsmi lokapradyotaṃ 213v6 (gbm 6.1068a): cyutvā spṛṣṭavān amṛtaṃ padaṃ 523cd 213v7: ity evaṃ madhuvāsiṣṭho bhikṣusaṃghāgrataḥ 213v8: vipaśyinaṃ buddham adrākṣaṃ praviśantaṃ purottamam 527 dṛṣṭvā mahākāruṇikam 213v10: na cāhaṃ dharmam aśrauṣaṃ na cainaṃ śaraṇaṃ gataḥ / cittam eva prasādya

(fol. 218r1; msv i 211) ṣvenodyacchamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtam* /

bharadvājenāpi paṭhatā svādhyāyavatā trīṇi piṭakāny (gbm 6.1070a) adhītāni / tripiṭaḥ saṃvṛtto dhārmakathiko yuktam uktapratibhānaḥ / yāvat tenānyatamo gṛhapatir anvāvartitaḥ / tena tam uddiśya sarvopakaraṇasaṃpanno vihāraḥ kāritaḥ / tatas tena bhrātur vasiṣṭhasya saṃdiṣṭam* / āgaccha ekadhye prativasāmaḥ / sa śrutvā āgataḥ / tatas tena gṛhapatinā dṛṣṭaḥ śānteryāpathaḥ kāyaprāsādikaś cittaprāsādikaś ca / sa taṃ dṛṣṭvābhiprasannaḥ / tataḥ prasādajātena praṇītenāhāreṇa saṃtarpya mahārheṇa vastrayugenācchāditaḥ / tato bharadvājasya īrṣyā samutpannā / aham asya sarvatra pūrvaṃgamo nāham anena kadācid vastreṇācchāditaḥ / eṣa tv acirābhyāgata eṣa vastreṇācchādita iti sa bhrātur vasiṣṭhasya randhrānveṣī saṃvṛttaḥ / tenāsau saṃlakṣitaś cintayati / īrṣyāprakṛtir iyam* / yady asmai etad vastrayugaṃ na dāsyāmi bhūyasyā mātrayā aprasādaṃ pravedayiṣyatīti / tena tasmai dattam* / tathāpy asau randhrānveṣaṇaparas tiṣṭhaty eva / yāvat tasya gṛhapateḥ preṣyadārikā taṃ vihāram āgaty āgatya karma karoti sā bharadvājenocyate / dārike ahaṃ tavaitad vastrayugam anuprayacchāmi / tvayā mama vacanaṃ kartavyam iti / sā kathayati / ārya kiṃ mayā karaṇīyam* / tvam etad vastrayugaṃ prāvṛtya gṛhe parikarma kuru / yadi gṛhapatiḥ pṛcchet kutas tavaitad vastrayugam iti / vaktavyaḥ ārya vasiṣṭhena me dattam iti / yadi pṛcchet kimartham iti / (msv i 212) vaktavyaḥ ārya etad api praṣṭavyam* / kimarthaṃ puruṣāḥ strīṇāṃ prayacchantīti / tatas tayā yathāsaṃdiṣṭaṃ sarvam anuṣṭhitam* / tatas tena gṛhapatinā vasiṣṭhasyāntike aprasādaḥ praveditaḥ / asatkārabhīravas te mahātmānaḥ / sa utthāya prakrāntaḥ / kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sau bharadvājaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena / yan mayārhann asatkṛto 'bhyākhyānenābhyākhyātaḥ tatas tasya karmaṇo vipākena bahūni varṣāṇi pūrvavan narakeṣu pakvaḥ yāvad etarhy apy aham abhisaṃbodhiḥ sundarikayā pravrājikayā abhūtenābhyākhyātaḥ /

kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtam* / yasya karmaṇo vipākena caṃcāmāṇavikayābhūtenābhyākhyātaḥ / bhagavān āha / tathāgatenaivaitāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāni upacitāni sādhāraṇāny asādhāraṇāni ca labdhasaṃbhārāṇi / pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* / katamāni sādhāraṇāni /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyām anyatamo brāhmaṇo vedavedāṅgapāragaḥ pañcānāṃ māṇavakaśatānāṃ brāhmaṇānāṃ mantrān vācayati vārāṇasīnivāsino janakāyasyātīva satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito 'rhan saṃmataḥ / yāvad anyatamaḥ paṃcābhijña ṛṣir janapadacārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāptaḥ / vārāṇasīnivāsinā janakāyena dṛṣṭaḥ (fol. 218v1) prāsādikaś ca / dṛṣṭvā ca punaḥ sarvajanakāyo 'bhiprasannaḥ / yasya yad dātavyaṃ kartavyaṃ vā pāralaukikaṃ sa tasmai anuprayacchati / tatas tasya lābhasatkāro 'ntarhitaḥ / tasya ṛṣer antike (gbm 6.1070b) īrṣyābhiniviṣṭabuddhir (msv i 213) māṇavakān āmantrayate / māṇavakā api tu kāmabhogy eṣa iti / te 'pi kathayanti / evam etad upādhyāya kāmabhogy evaiṣa nāyam ṛṣir iti / tataḥ sa rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣu brāhmaṇagṛhapatikuleṣu cārocayanti / kin tarhi / kāmabhogīti śrutvā mahājanakāyena aprasādaḥ praveditaḥ / asatkārabhīrur asau vārāṇasyāḥ prakrāntaḥ / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau brāhmaṇo 'ham sa tena kālena tena samayena / yāni tāni paṃcamāṇavakaśatāni evaitāni paṃcabhikṣuśatāni / yan mayābhyākhyātas tasya karmaṇo vipākena pūrvavad yāvan narakeṣu pakvaḥ / tenaiva karmāvaśeṣeṇa etarhy apy saṃbuddhabodhiś caṃcāmāṇavikayā abhūtenābhyākhyātaḥ sārdhaṃ paṃcabhir bhikṣuśataiḥ / idaṃ sādhāranaṃ karma /

katarad asādhāraṇam* / bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ brahmadatto nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ceti vistareṇa / tena khalu samayena bhadrā nāma rūpājīvinī prativasati / mṛṇālaś ca nāma dhūrtapuruṣaḥ / tena tasyā vastrālaṃkāram anupreṣitaṃ paricāraṇāya / sā tad vastrālaṃkāraṃ prāvṛtā / anyatamaś ca puruṣa paṃcakārṣāpaṇaśatāny ādāya upasthitaḥ / kathayati / bhadre āgaccha paricārayāva iti / sā saṃlakṣayati / yadi gamiṣyāmi paṃca kārṣāpaṇaśatāni na lapsye / adakṣiṇyaṃ caitat gṛhāgataṃ pratyākhyāya anyatra gamanam iti / tayā preṣyadārikā uktā / gaccha mṛṇālasya kathaya āryā kathayati na tāvad ahaṃ sajjā paścād āgamiṣyāmīti / tayā (msv i 214) tasmai gatvā ārocitam* / so 'pi puruṣo bahukaraṇīyas tāṃ paricārya prathama eva yāme prakrāntaḥ / sā saṃlakṣayati / mahatī velā vartate / śakṣyāmy ahaṃ tasyāpi cittagrāhaṃ kartum iti / tayā punar apy asau dārikābhihitā / gaccha mṛṇālasyārocaya / āryā sajjā saṃvṛttā / kathaya katarad udyānam āgacchatv iti / tayā tasmai gatvā ārocitam* / sa kathayati / kṣaṇena tavāryā sajjā kṣaṇena na sajjeti / sā dārikā tasyāḥ sāntarā / tayā samākhyātam* / āryaputra nāsau sajjā / kin tarhi / tvadīyena vastrālaṃkāreṇa anyena puruṣeṇa sārdhaṃ paricāritam iti / tasya yat kāmarāgaparyavasthānaṃ tad vigatam* / vyāpādaparyavasthānaṃ samutpannam* / saṃjātāmarṣaḥ kathayati / dārike bhadrāyā gatvā kathaya amukam udyānaṃ gaccheti / tayā gatvā bhadrāyā ārocitam* / sā tad udyānaṃ gatā / mṛṇālena dhūrtakapuruṣeṇoktā /

yuktaṃ nāma tava madīyena vastrālaṃkāreṇa anyena puruṣeṇa sārdhaṃ paricaritum iti / sā kathayati / āryaputra asti eva mamāparādhaḥ / kin tu nityāparādho mātṛgrāmaḥ kṣamasveti / tatas tena saṃjātāmarṣeṇa (fol. 219r1) niṣkoṣam asiṃ kṛtvā jīvitād vyaparopitā / tatas tayā preṣyadārikayā mahān kolāhalaśabdaḥ kṛtaḥ / āryā praghātitā āryā praghātitena śrutvā mahājanakāyaḥ pradhāvito (gbm 6.1071a) yāvat tasminn udyāne surucir nāma pratyekabuddho dhyāyati / tato 'sau mṛṇālo dhūrtapuruṣaḥ saṃtrasto rudhiramrakṣitam asiṃ suruceḥ pratyekabuddhasya purastāc chorayitvā tasyaiva mahājanakāyasya madhyaṃ praviṣṭaḥ / mahājanakāyaś ca rudhiramrakṣitam asiṃ dṛṣṭvā anena pravrajitena bhadrā (msv i 215) jīvitād vyaparopitā / tatas taṃ pratyekabuddhaṃ saṃjātāryāḥ kathayanti / bhoḥ pravrajita ṛṣidhvajaṃ dhārayasi / īdṛśaṃ nāma karoṣīti / sa kathayati / kiṃ kṛtam* / te kathayanti / bhadrayā te sārdhaṃ paricāritam* / sā jīvitād vyaparopiteti / sa kathayati / śāntaṃ nāham asya karmaṇaḥ kārīti / sa śāntavādy api tena mahājanakāyena paścādbāhugāḍhabandhanabaddho rājña upanāmitaḥ / devānena pravrajitena bhadrayā sārdhaṃ paricaritam* / sā jīvitād vyaparopiteti / aparīkṣakā hi rājānaḥ / kathayati / yady evaṃ gacchata ghātayata / parityakto 'yaṃ mayā pravrajita iti / tato 'sau karavīramālāvasaktakaṇṭhaguṇo nīlāmbaravasanaiḥ puruṣair udyataśastraiḥ saṃparivārito rathyāvīthicatvaraśṛṅgāṭakeṣv anuśrāvyamāno nagarād udyānābhimukho nīyate /

tato mṛṇālasya dhūrtapuruṣasya buddhir utpannā ayaṃ tapasvī pravrajita adūṣyanapakārī abhūtenābhyākhyātaḥ / so 'yam idānīṃ praghātyate / na mama pratirūpaṃ syāt* / yad aham apy upekṣeya / iti viditvā parāvṛtya rājñaḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ pādayor nipatya kathayati / deva nāyaṃ pravrajito 'sya karmaṇaḥ kārī mayaitat pāpakaṃ karma kṛtam* / mucyatām ayaṃ pravrajita iti / kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sau mṛṇālo nāma dhūrtaḥ ahaṃ sa tena kālena tena samayena / yan mayā pratyekabuddho 'bhūtenābhyākhyātas tasyāhaṃ karmaṇo vipākena bahūni varṣāṇi pūrvavad yāvan narakeṣu pakvaḥ / tena ca (msv i 216) karmāvaśeṣeṇa caṃcāmāṇavikayā abhūtenākhyātaḥ / idam asādhāraṇam* /

kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena vairaṃbheṣu yavān paribhuktavān sārdhaṃ bhikṣudvayonaiḥ pañcabhir bhikṣuśatair āyuṣman* śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ divyā sudhā paribhukteti / bhagavān āha / tathāgatenaiva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāni upacitāni / pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* / yo 'śītivarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ vipaśyī nāma śāstā loka utpannaḥ / pūrvavad yāvad buddho bhagavān* / sa janapadacārikāṃ caran bandhumatīrājadhānīm anuprāptaḥ / tasyāṃ bandhumatyām anyatamo brāhmaṇaḥ paṇcamāṇavakaśatāni brāhmaṇānāṃ mantrān vācayati /

tena vipaśyī samyaksaṃbuddhaḥ pañcaśataparivāro dṛṣṭaḥ / sa māṇavakān (fol. 219v1) āmantrayate / nārhanti bhavanto 'mī muṇḍakāḥ śramaṇakā divyāṃ sudhām arhanti tu koṭarayavān paribhoktum iti / tair abhyanumoditam* / evam evaitad upādhyāya nārhanty evāmī muṇḍakāḥ śramaṇakā divyāṃ sudhāṃ (gbm 6.1071b) bhoktum arhanti tu koṭarayavān paribhoktum iti / tatra dvau māṇavakau śuklau / tau kathayataḥ / upādhyāya na śobhanam uktam* / arhanty evāmī mahātmāno divyāṃ sudhāṃ paribhoktum iti / kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sau pañcaśataparivāro brāhmaṇaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena / yan mayā vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya saśrāvakasaṃghasyāntike kharaṃ (msv i 217) vākkarma niścāritaṃ tasya karmaṇo vipākena mayā bahūni varṣāṇi bahūni varṣaśatāni bahūni varṣasahasrāṇi bahūni varṣaśatasahasrāṇi koṭarayavāḥ paribhuktāḥ / tenaiva karmāvaśeṣeṇaitarhy apy abhisaṃbuddhabodhinā vairambheṣu koṭarayavāḥ paribhuktāḥ sārdhaṃ bhikṣudvayonaiḥ paṃcabhikṣuśataiḥ / yau tau dvau māṇavakau etau śāriputramaudgalyāyanau bhikṣū /

kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena duṣkaraṃ caritam iti / bhagavān āha tathāgatenaiva tāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāni upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vaibhiḍiṃgyāṃ grāmanigame nandīpālo ghaṭīkāro 'bhūt* / nandīpālasūtraṃ vistareṇa yathā madhyamāgame rājasaṃyuktanikāye {cf. sbv ii 22ff.} / kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sāv uttaro nāmo māṇavo 'ham eva sa tena kālena tena samayena / yan mayā pudgalo 'pavādo dattasya {ms: pudgalo 'vabodhito na boditas tasya /} karmaṇo vipākena bodhimūle ṣaḍvarṣaṃ duṣkaraṃ caritam* / yan mayā bodhir abodhitābhaviṣyat* punar api mayā (msv i 218) parāvṛtya trīṇi kalpāsaṃkhyeyāni bodhinimittam ātmā parikhedito 'bhaviṣyat* /

kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākenābhisaṃbuddhabodhir api bhagavān mandāgninā vyādhinā spṛṣṭa iti / bhagavān āha tathāgatenaiva tāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāni upacitāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /

bhūtapurvaṃ bhikṣavo 'nytamasmin karvaṭake vaidyo babhūva / tato 'nyatamasya gṛhapateḥ putraḥ glānaḥ saṃvṛttaḥ / tenāsau vaidya āhūya pṛṣṭaḥ / tena tasya bhaiṣajyaṃ dattam* / sa svasthaḥ saṃvṛttaḥ / tena gṛhapatinā tasyābhisāro na dattaḥ / yāvat trir apy asau gṛhapatiputro glānaḥ saṃvṛttaḥ yāvat trir api tena svasthīkṛtaḥ / na ca tena tasyābhisāro dattaḥ / tataḥ sa vaidyas tīvreṇa paryavasthānenāmarṣitaḥ saṃlakṣayati / asya gṛhapatiputrasya mayā yāvat trir api cikitsā kṛtā / na cānena kiṃcid apy upakṛtam* / idānīṃ yadi bhūyo glānyaṃ patati tādṛśam asya bhaiṣajyaṃ dadāmi yenāsyāntrāṇi khaṇḍakhaṇḍaṃ śīryante iti / yāvad asau gṛhapatiputro daivayogāt punar glānyaṃ patitaḥ / tena vaidyena saṃjātāmarṣeṇā tādṛśaṃ tasya bhaiṣajyaṃ dattaṃ yenāntrāṇi khaṇḍa ...

[folios 220-221 are missing in the ms]

(fol. 222r1; msv i 220) m ādiśed anukaṃpām anupādāyeti / bhagavān āha / samayenāhaṃ yuṣmāka nāmnā dakṣiṇām ādiśāmi / yadi yūyam anenaiva varṣeṇa dakṣiṇādeśanākāla upasaṃkrāmateti / te (gbm 6.1072a) kathayanti / jihrīmaḥ katham āgacchāma iti / atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthāṃ bhāṣate /

alajjitavye lajjino lajjitavye alajjinaḥ / abhaye bhayadarśino bhaye cābhayadarśinaḥ / mithyādṛṣṭisamādānāt satvā gacchanti durgatim* //

alajjitavye 'lajjino lajjitavye ca lajjinaḥ / abhaye 'bhayadarśino bhaye ca bhayadarśinaḥ / samyagdṛṣṭisamādānāt satvā gacchanti sadgatim* // iti /

te kathayanti / bhagavann adyaivāgamiṣyāma iti /

atha nāgarabindavā brāhmaṇagṛhapatayas tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ pūrvavad yāvan nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / tāni ca pañca pretaśatāny upasaṃkrāntāni / tato nāgarabindavā brāhmaṇagṛhapatayaḥ pretān dṛṣṭvā niṣpalāyitum ārabdhāḥ / bhagavatābhihitāḥ / bhavantaḥ kimarthaṃ niṣpalāyanti / te kathayanti / bhagavan ete pretā āgacchanti / bhagavān āha / āgacchantu yuṣmākam evaite jñātayaḥ / yadi yūyam anujānīdhve aham eṣāṃ nāmnā dakṣiṇām ādiśeyam iti / te kathayanti / bhagavann anujānīmahe {ms: -nīdhvam*} / tato bhagavān pañcāṅgena svareṇa teṣāṃ nāmnā dakṣiṇām ādeṣṭuṃ pravṛttaḥ /

ito dānād dhi yad puṇyaṃ tat pretānupagacchatu / vyuttiṣṭhantāṃ kṣipram ime pretalokāt sudāruṇāt* // iti

tato '; bhinivṛttaṃ teṣāṃ cīvaraṃ pānabhojanam* / śayanaṃ vāpi vividham akṣayaṃ sārvakālikam* //

tato nāgarabindavān brāhmaṇagṛhapatīn dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ /

tato nāgarabindavānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnāṃ kutūhalaśālāyāṃ saṃniṣaṇṇānāṃ saṃnipatitānām ayam evaṃrūpo 'bhūd antasamudāhāraḥ / maheccho vata bhavantaḥ śramaṇo gautamo mahecchā vāsya śrāvakā iti / apare kathayanti / alpeccho bhavantaḥ śramaṇo gautamo alpecchā vāsya śrāvakā na yathā tīrthyā iti / tena khalu samayena vairaṭṭasiṃho nāma brāhmaṇas tasyām eva parṣadi sanniṣaṇṇo 'bhūt sannipatitaḥ / atha vairaṭṭasiṃho brāhmaṇo nāgarabindavān brāhmaṇagṛhapatīn idam avocat* / ahaṃ bhavatāṃ pratyakṣīkariṣyāmi / alpeccho vā śramaṇo gautamo maheccho vā alpecchā vāsya śrāvakā mahecchā veti / atha vairaṭṭasiṃho brāhmaṇo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān gautamo guḍakhādanikayā sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān vairaṭṭasiṃhasya tūṣṇīṃbhāvena / atha vairaṭṭasiṃho brāhmaṇo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvena adhivāsanaṃ viditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate (fol. 222v1) sma / avatāraprekṣiṇā bhikṣavo vairaṭṭasiṃhena (msv i 222) brāhmaṇena buddhapramukho bhikṣusaṃgho guḍakhādanikayā upanimantritaḥ / tad yuṣmākaṃ yo yāvat paribhuṃkte tena tāvad grahītavyam iti / (gbm 6.1072b) vairaṭṭasiṃhabrāhmaṇasya pañcaguḍasthālīśatāni bhavanti / sa pratyekaṃ guḍaśālāyā guḍasthālīṃ gṛhītvā paṃcaguḍasthālīśatāny ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantam idam avocat* / niṣīdatu bhagavān gautamaḥ saśrāvakasaṃghaḥ / sajjo guḍaḥ / paribhuṃkṣva /

atha bhagavān niṣpāditapāṇipātraḥ purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ / tato vairaṭṭasiṃho brāhmaṇaḥ ekāṃ guḍasthālīṃ gṛhītvā cārayitum ārabdhaḥ / yāvad bhagavatā tathādhiṣṭhitā yathā bhikṣusaṃghasya cāritā / avaśiṣṭā pūrṇāvasthitā / tato vairaṭṭasiṃho brāhmaṇo 'bhiprasannaḥ / tatas tena prasādajātena sāmantakena śabdo niścāritaḥ / alpeccho bhavantaḥ śramaṇo gautamaḥ / alpecchāś cāsya śrāvakā iti / tatas tena tīrthyā upanimantritāḥ / guḍaṃ paribhuktam* / tair amātrayā guḍo gṛhītaḥ / kaiścit khorakāṃ pūrayitvā tato gṛhītvā ca saṃprasthitam* / tato vairaṭṭasiṃhena brāhmaṇenābhihitāḥ / yūyam eva mohapuruṣā mahecchāḥ / śramaṇas tu gautamaḥ alpecchaḥ / alpecchā vāsya śrāvakāḥ / ity uktvā sa bhūyasyā mātrayā bhagavaty abhiprasanno yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavatā sārdhaṃ saṃmodanīṃ saṃraṃjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisāryaikānte nyaṣīdat* / atha vairaṭṭasiṃho brāhmaṇo yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye (msv i 223) pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti / tato bhagavatā ehibhikṣukayā ābhāṣitaḥ / ehi bhikṣo cara brahmacaryam iti / pūrvavad yāvan nopasthito buddhamanorathena / {ms: nopacchito; read nepa-; cf. nepacchitā -> pravr-v iii, fol.47r6}

tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / tasmād anujānāmi kālena vākalena vā glānena vāglānena vā guḍaḥ paribhoktavyaḥ / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam iti /

āyuṣmān vairaṭṭasiṃhaḥ kuṇapadaurgandhyena cittaikāgratāṃ nārāgayati / bhagavān saṃlakṣayati / vairaṭṭasiṃho bhikṣuś caramabhavikaḥ kimarthaṃ satyāni na paśyatīti / saṃlakṣayati / kuṇapadaurgandhyavihāram* / pūrvavad yāvat* / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate sma / gacchānanda vairaṭṭasiṃhasya bhikṣor vihāraṃ gandhair mālyair dhūpaiś cūrṇaiḥ saṃskuru / śayanāsanaṃ ca dhūpaya / surabhikusumopacitaṃ ca puṣpavitānaṃ vitanv iti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya yāvad asau piṇḍapātaṃ gatas tāvat tasya vihāraṃ gatvā bhagavatopadiṣṭena vidhinā sarvam anuṣṭhitavān* /

athāyuṣmān vairaṭṭasiṃhaḥ piṇḍapātam aṭitvā vihāram āgataḥ / paśyati divyāṃ vibhūtim* / tataḥ prītamanāḥ piṇḍapātaṃ paribhujya kṛtabhaktakṛtyo bahir vihārasya pādau prakṣālya vihāraṃ prāviśat* / praviśya niṣaṇṇaḥ paryaṅkam ābhujya ṛjuṃ kāyaṃ praṇidhāya pratimukhāṃ smṛtim upasthāpya (fol. 223r1) tasya sugandhaṃ ghrātvā cittasamādhānam utpannam* / tatas tena sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / pūrvavad yāvad abhivādyaś ca (msv i 224) saṃvṛttaḥ / tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / eṣo 'gro me (gbm 6.1073a) bhikṣavo bhikṣūṇāṃ mama śrāvakāṇāṃ śubhādhimuktānāṃ yaduta vairaṭṭasiṃho bhikṣuḥ / bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / paśya bhadanta anye bhikṣavaḥ śubhayādhimuktāḥ / āyuṣmāṃs tu vairaṭṭasiṃhaḥ śubhayādhimukta iti / bhagavān āha /

eṣa bhikṣavaḥ paṃca janmaśatāni nirantaraṃ trayastriṃśebhyo devebhyaś cyutvā teṣv evopapannaḥ / idānīṃ carame bhave manuṣyeṣūpapannaḥ / kuṇapagandhaṃ ghrātvā cittaikāgratāṃ nāsāditavān* / sugandhaṃ tu ghrātvā cittasamādhānaṃ pratilabhya śubhayādhimuktaḥ / yady asyāyam upacāro na kṛto 'bhaviṣyad ūṣmagatam apy anena notpāditam abhaviṣyad iti / tasmād anujānāmi yo 'py anya evaṃ śubhādhimuktas tasyāpy evaṃrūpānupūrvī kartavyā / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /

atha bhagavān vṛjiṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vaiśālīm anuprāpto vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre kūṭāgāraśālāyām* / aśrauṣur vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo bhagavān vṛjiṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vaiśālīm anuprāpto vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre kūṭāgāraśālāyām iti / śrutvā ca punar ekadhye sannipatya kathayati / bhavantaḥ śrūyate bhagavān vṛjiṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vaiśālīm anuprāpto vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre kūṭāgāraśālāyām iti / yady asmākam ekaiko bhagavantam upanimantrya bhojayiṣyati bhagavān viprakramiṣyati / anye 'vakāśaṃ na lapsyante / (msv i 225) tat kriyākāraṃ vyavasthāpayāmo yathā gaṇa eva sambhūya bhagavantaṃ bhojayati na tv ekapuruṣa iti / te kriyākāraṃ kṛtvā vyavasthitāḥ /

tena khalu samayena vaiśālyāṃ catvāro mahāpuṇyāḥ prativasanti / dhaniko dhanikapatnī dhanikaputro dhanikasnuṣā ca / teṣāṃ divyamānuṣyaśrīr gṛhe prādurbhūtā / tair asau kriyākāro na śrutaḥ / aśrauṣīd dhaniko gṛhapatir bhagavān vṛjiṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vaiśālīm anuprāpto vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre kūṭāgāraśālāyām iti / śrutvā ca punar vaiśālyā niṣkramya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha dhaniko gṛhapatir utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu bhagavān me śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān dhanikasya gṛhe tūṣṇīṃbhāvena / atha dhaniko gṛhapatir bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ /

atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / pūrvavad yāvad adhivāsayatu asmākaṃ bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / bhagavān āha / nimantrito 'smi vāsiṣṭhās (fol. 223v1) tatprathamataraṃ dhanikena gṛhapatineti / te kathayanti / bhavanto dhanikena gṛhapatinā gaṇasya kriyākāro 'tikrānta ity apare kathayanti / (msv i 226) kim asau vyatikramiṣyati / na tena kriyākāraḥ śrutaḥ / (gbm 6.1073b) puruṣaḥ śvo bhojayatu / vayaṃ paraśvo bhojayiṣyāma iti /

athāyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya pātracīvaram ādāya yena dhanikasya gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya pūrveṇa nagaradvāreṇa praviṣṭaḥ / yāvat paśyati nāsanaprajñaptiṃ na bhaktaṃ sajjīkṛtam* / tato dhanikaṃ gṛhapatim idam avocat* / gṛhapate tvaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantryālpotsukaḥ sthita iti / sa kathayati / kim āryānandaiva kathayasi gṛhapate nāsanaprajñaptiṃ paśyāmi nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / gṛhapate pūrveṇa nagaradvāreṇa / ārya dakṣiṇena praviśa / sa dakṣiṇena praviṣṭo yāvat paśyati divyām āsanaprajñaptiṃ kṛtāṃ divyaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / atha dhaniko gṛhapatir bhagavato dūtena kālam ārocayati / samayo bhadanta sajjaṃ bhaktam* / apīdānīṃ pūrvavad bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /

atha dhanikapatnī utthāyāsanād yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān dhanikapatnyā tūṣṇīṃbhāvena / adhivāsya ca dhanikasya gṛhapater dharmadeśanāṃ kṛtvotthāyāsanāt prakrāntaḥ / dhanikapatnyāpi (msv i 227) bhojanaṃ sajjīkṛtam* / athāyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya pātracīvaram ādāya yena dhanikasya gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya dakṣiṇena dvāreṇa praviṣṭaḥ / nāsanaprajñaptiṃ paśyati nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / dṛṣṭvā ca punar dhanikapatnīm idam avocat* / gṛhapatipatni buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantrya kimartham ity alpotsukā tiṣṭhasīti nāsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / dakṣiṇena / ārya pūrveṇa dvāreṇa praviśa / sa pūrveṇa praviṣṭaḥ / yāvat paśyati śobhanām āsanaprajñaptiṃ praṇītaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / tato dhanikapatnī bhagavato dūtena kālam ārocayati / samayo bhadanta sajjaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyata iti / pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /

atha dhanikaputraḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān dhanikaputrasya tūṣṇīṃbhāvena / atha bhagavān dhanikapatnyā dharmadeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ / dhanikaputreṇāpi śucinā praṇītaṃ khādaniyabhojanīyaṃ samudānītam* / athāyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya (fol. 224r1) pātracīvaram ādāya yena dhanikasya gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya dakṣiṇena dvāreṇa praviṣṭaḥ / nāsanaprajñaptiṃ paśyati nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / dṛṣṭvā (msv i 228) ca punar (gbm 6.1074a) dhanikaputram idam avocat* / gṛhapatiputra tvaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantrya kim alpotsukas tiṣṭhasīti / sa kathayati / ārya kim eva kathayasi / na paśyāmy āsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / dakṣiṇena / ārya paścimena praviśa / yāvad asau praviṣṭaḥ / yāvat paśyati śobhanām āsanaprajñaptiṃ praṇītaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / tato dhanikaputro bhagavato dūtena kālam ārocayati / samayo bhadanta sajjaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyata iti pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /

atha dhanikasnuṣā utthāyāsanād yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān / dhanikaputrasya dharmadeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ /

atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇān vaiśālakān brāhmaṇagṛhapatīn dharmyayā kathayā yāvat samādāpya samuttejya saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayaḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocan* / adhivāsayatu bhagavān tv asmākaṃ śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / bhagavān āha / nimintrito 'smi vāsiṣṭhās tatprathamataraṃ dhanikasnuṣayeti / tato vaiśālikā (msv i 229) brāhmaṇagṛhapatayaḥ kṣubdhāḥ kathayanti / bhavantaḥ kiṃ dhanikasyaikasya dhanam asti yena buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ pratidinaṃ bhojayati vayam avakāśaṃ na labhāmahe / katham atra pratipattavyam iti / apare kathayanti / yadā buddhapramukho bhikṣusaṃgho bhuktvā prakrāmati tadāsya gṛhād ekaikāṃ śilām udveṣṭayāma iti /

athāyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya pātracīvaram ādāya yena gṛhapater niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya paścimena dvāreṇa praviṣṭaḥ / paśyati nāsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punar dhanikasnuṣām idam avocat* / dhanikasnuṣe buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimantrya kim tvam alpotsukā tiṣṭhasīti / sā kathayati / maiva kathayasi / na paśyāmy āsanaprajñaptiṃ nāpy āhāraṃ sajjīkṛtam* / ārya katareṇa tvaṃ dvāreṇa praviṣṭaḥ / paścimena / ārya uttareṇa praviśa / sa uttareṇa dvāreṇa praviṣṭaḥ / yāvat paśyati divyām āsanaprajñaptiṃ kṛtāṃ divyaṃ cāhāram upanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannaḥ / tato dhanikasnuṣā bhagavato dūtena kālam ārocayati / (fol. 224v1) samayo bhadanta sajjaṃ bhaktam* / yasyedānīṃ pūrvavad yāvad purastād bhikṣusaṃghaya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ /

atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayaḥ sarve saṃbhūya dhanikasya gṛhadvāre sthitāḥ / (gbm 6.1074b) dhanikaṃ gṛhapatim idam avocan* / gṛhapate vaiśālako gaṇaḥ kṣuṇṇo dvāre tiṣṭhati / gaccha kṣamayainam* / mā te anarthaṃ kariṣyatīti / (msv i 230) sa nirgatya kṣamāyitum ārabdhaḥ / te kathayanti / gṛhapate kiṃ tavaivaikasya dhanam asti yena tvaṃ pratidivasaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayasi vayam avakāśaṃ na labhāmahe iti / sa kathayati / bhavanto na mayā gaṇasya kriyākāraḥ śrutaḥ / tad arhati gaṇaḥ kṣantum iti / apare kathayanti / bhavantaḥ pradhānapuruṣo 'yaṃ kṣamyatām asyeti / taiḥ kṣāntam* / sa kathayati / yady evaṃ praviśata / te gṛhaṃ praviṣṭāḥ / paśyanti śobhanām āsanaprajñaptiṃ kṛtāṃ praṇītaṃ cāhāraṃ samanvāhṛtam* / dṛṣṭvā ca punaḥ paraṃ vismayam āpannāḥ kathayanti / gṛhapate tvam evaiko 'rhasi buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayituṃ na vayam iti / sa teṣāṃ ratnān anuprayacchati / te na pratigṛhṇanti / bhagavatābhihitāḥ / pratigṛhṇīdhvaṃ durlabhāny etāni ratnānīti / tair gṛhītāni / yena ca yādṛśaṃ gṛhītaṃ tasya tādṛśam eva varṇāvabhāsaḥ saṃvṛttaḥ / tato dhanikasnuṣā sukhaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /

tato bhagavatā dhanikasya dhanikapatnyā dhanikaputrasya dhanikasnuṣāyāś cāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca viditvā caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā / yāṃ śrutvā dhanikena dhanikapatnyā dhanikaputreṇa dhanikasnuṣayā ca viṃśatiśikharaṃ samudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / (msv i 231) te dṛṣṭasatyās trir udānam udānayanti pūrvavad yāvat* / abhikrāntā vayaṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmo dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca / upāsakāṃś cāsmān dhārayantu yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagatam abhiprasannāḥ / atha bhagavān dhanikaṃ dhanikapatnīṃ dhanikaputraṃ dhanikasnuṣāṃ ca dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta dhanikena dhanikapatnyā dhanikaputreṇa dhanikasnuṣayā ca karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jātā divyamānuṣīṃ ca śriyaṃ pratyanubhavanti / bhagavataś cāntike satyadarśanaṃ kṛtam iti / bhagavān āha / ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāny oghavat pratyupasthitāny avaśyaṃbhāvīni / pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /

bhūtapurvaṃ bhikṣavo vārāṇasyām anyatamo mālākāraḥ (fol. 225r1 = gbm 6.1059; msv,wi 108) prativasati tena sadṛśāt kulāt kalataram ānītaṃ sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati / tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ tenāpy asau sadṛśāt kulāt pariṇītaḥ so (gbm 6.1075a) 'pareṇa samayena daridraḥ saṃvṛttaḥ paramadaridras tena saputrakalatrasnuṣeṇa / mahatā yatnenaikaḥ paṭaḥ saṃpāditas tatas taṃ prāvṛtya mālākāro rājñe puṣpāṇy upanāmayati | tam eva prāvṛtya mālākārapatnī antaḥpurāyopanayati mālākāraputro 'pi tam eva prāvṛtya kumārāṇāṃ upanayati / mālākārasnuṣāpi tam eva prāvṛtya rājñaḥ snuṣāṇāṃ puṣpāṇy upanayati /

asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante hīnadīnānukampakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya / yāvad anyatamaḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caraṃ sūryasyāstaṃgamanakālasamaye vārāṇasīm anuprāptaḥ / tasya ca mālākārasya (msv,wi 109) nagarasaṃpraveśe gṛhaṃ tasya ca vāṭikāyāṃ rātriṃ vāsam upagatas tejodhātuṃ samāpannaḥ tatas tena mālākāreṇa dṛṣṭo 'gniskandha iva jvalaṃ tena prasādajātena patnyāḥ samākhyātaṃ sābhiprasannā tayā putrasya so 'bhiprasannas tenāpi snuṣāyā ākhyātaṃ sābhiprasannā tatas te saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ alam asmākaṃ śvo bhaktena ayaṃ pravrajitaḥ śāntātmā saṃbhūyainaṃ bhojayāma iti / tataḥ prabhātāyāṃ rajanyāṃ tair asau piṇḍakena pratipāditaḥ mālākāraḥ kathayati bhadre yo mama paṭapratyaṃśas tam asmai pravrajitāya pratipādayāmi .. sā kathayaty āryaputra mayā dattaḥ putraḥ kathayati mayā dattaḥ snuṣā kathayati mayāpi datta iti | tatas tair asau saṃbhūya paṭenācchāditaḥ kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī | tataḥ sa mahātmā teṣām anukampayā uparivihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ āśu pṛthagjanasya riddhir āvarjanakarī te śastranikṛttā {mūlanikṛttā} iva drumāḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ yad asmābhir evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nena vayaṃ kuśalamūlenāḍhye mahādhane mahābhoge kule jāyema divyamānuṣī asmākaṃ gṛhe śrīḥ prādurbhaved evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhinaḥ syāma /

prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayemo mā virāgayema iti | tataḥ pratyekabuddhas teṣāṃ anukampayā riddhiṃ kṛtvā rājakulasyopariṣṭhāt saṃprasthitaḥ / tasya gacchato chāyā (msv,wi 110) rājña upari patitā sa ūrdhvamukho nirīkṣitum ārabdhaḥ paśyati taṃ mahātmānaṃ sa saṃlakṣayati kasyāpy anena mahātmanā dāridramūlāni samuddhṛtāni | tasya mālākārasya yaḥ kālo rājñe puṣpāṇy upanāmayituṃ so 'tikrāntaḥ / rājāpi puṣpāṇi pratīkṣamāṇas tiṣṭhati / tato mālākāro rājapuruṣair āhūtaḥ sa rājñābhihitaḥ kimarthaṃ tavādya puṣpavelātikrānteti / tena vistareṇa yathābhūtam ākhyātaṃ / tato rājñā yathāprāvṛtenācchāditaḥ evaṃ mālākārapatnī (fol. 225v1) antaḥpureṇa yathāprāvṛtenācchāditā mālākāraputro kumārair (gbm 6.1060) mālākārasnuṣā rājavadhūbhis tasya dṛṣṭa eva dharme dhanaḥ puṣpair abhinirvṛttaḥ adaridraḥ saṃvṛttaḥ kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau (gbm 6.1075b) mālākāra evāsau dhanikas tena kālena tena samayena mālākārapatnī dhanikapatnī mālākāraputro dhanikaputro mālākārasnuṣā dhanikasnuṣā yad ebhiḥ pratyekabuddhe kārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena āḍhye mahādhane mahābhoge kule jātā divyamānuṣi śrīḥ gṛhe prādurbhūtā mama cāntike satyāni dṛṣṭāni / ahaṃ caibhiḥ pratyekabuddhakoṭīśatasahasrebhyaḥ prativiśiṣṭataraḥ śāstā ārāgito na virāgita iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇāṃ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīya ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam*

atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo bhūyasyā mātrayābhiprasannā utthāyāsanād yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocan* adhivāsayatv asmākaṃ bhagavāṃs traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghenety adhivāsayati bhagavāṃ vaiśālakānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnāṃ tūṣṇīṃbhāvena / atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ / atha vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayas tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya / atha bhagavān vaiśālakān brāhmaṇagṛhapatīn dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣyotthāyāsanāt prakrāntaḥ / evaṃ dvau trayo vā divasā atikrāntaḥ vaiśālakā brāhmaṇagṛhapatayo vistīrṇaparivārāḥ sakṛcchraś ca kālo vartate | te teṣāṃ jñātayo bhojanam iti kṛtvā pratyaham upasaṃkrāmanti tair upadrūyamāṇā bhikṣūṇāṃ kathayanti āryāḥ sakṛcchraḥ kālo vartate 'smākaṃ jñātaya ākāṃkṣamāṇā upasaṃkrāmanti teṣāṃ vayaṃ pratyaham anuprayacchāmo na ca śaknumo yuṣmākaṃ teṣāṃ ca saṃpādayitum* aho vatāryakāḥ pratijāgṛyur vayam upakaraṇāni prayacchāma iti bhikṣavaḥ kathayanti / bhagavantam avalokayāma iti | etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti | bhagavān āha //

tasmād anujānāmi bhikṣubhiḥ pratijāgartavyam iti | uktaṃ bhagavatā bhikṣubhir bhaktaṃ pratijāgartavyam iti | te pratijāgartum ārabdhāḥ / yāvad abhyavakāśe pratijāgrati peyā ca sādhyate devaś ca vṛṣṭaḥ sā ca naṣṭā | etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti | bhagavān āha / nābhyavakāśe sādhayitavyam* dvārakoṣṭhake prāsāde sādhayanti | bhagavān āha / na dvārakoṣṭhake na prāsāde / tasmāt tarhi bhikṣavo daśemāny akalpikāni kalpikaśālāvastūni yeṣu bhaktaṃ na pratijāgartavyaṃ katamāni daśa (msv i 234.6) abhyavakāśadvārakoṣṭhakaprāsādāgniśālāyantradhararājāṅganadevasthānagṛhapatikuṭibhikṣuṇīśālā / etāni (fol. 226r1) śālāvastūni yeṣu bhaktaṃ na pratijāgartavyaṃ / pratijāgrati sātiśarā bhavanti /

uddānam* / ....

śrāvastyāṃ nidānam* / athānyatamasya bhikṣor glānyam utpannam* / sa vaidyasakāśam upasaṃkrāntaḥ kathayati / bhadramukha bhaiṣajyaṃ vyapadiśa / tena roganidānaṃ pṛṣṭvā abhihitaḥ / ārya peyāṃ piba svastho bhaviṣyasīti / sa kathayati / bhadramukha bhagavatā nānujñātam* / vaidyaḥ kathayati / ārya kāruṇiko vaḥ śāstā sthānam etad vidyate yad anujñāsyati / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / yadi vaidyaḥ kathayati peyāṃ pibeti / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /

bhagavān āha / vaidyopadeśena peyā pātavvyeti / tasyopasthāpakena śītalā peyā dattā / sa vaidyasakāśaṃ gatvā kathayati / bhadramukha kiṃ tayā peyayā nāhaṃ svasthaḥ / vaidyaḥ kathayati / ārya kiṃ tvayā peyā na pītā / sa kathayati / pitā / kim uṣṇā / śītalaiva / (msv i 235) ārya na śobhanaṃ kṛtam* / uṣṇīkṛtya pātavyā / bhikṣavo na jānate kutra uṣṇīkartavyā / bhagavān āha / tasmāt tarhi bhikṣavaḥ kalpikaśālā saṃmantavyā / bhikṣavo na jānate kīdṛg iti / bhagavān āha / paṃca kalpikaśālā bhavanti / ārambhyamāṇāntikā ucchrīyamāṇāntikā goniṣādikā udbhūtavastukā saṃmatikā ca /

tatra ārambhyamāṇāntikā katamā / tadyathā navakarmiko bhikṣur yatra prathamataḥ sthitvā saṃghasya kalpikasthānam iti kṛtvā vācayati idaṃ kalpikasthānam iti / idam ārambhyamāṇāntikā ucyate / tatra ucchrīyamāṇāntikā katamā / yathāpi tan navakarmiko bhikṣuḥ śilāyām ucchrīyamāṇāyāṃ tatprathamataḥ śilāyāṃ nyasyamānāyāṃ sāmantakān bhikṣūn āmantrayate / avadhārayantu āyuṣmantaḥ idaṃ saṃghasya kalpikasthānam* / idam evocchrīyamāṇāntikocyate / tatra goniṣādikā katamā / yatra dvārāntas tad goniṣādiketi / tatra udbhūtavastukā katamā / prahīṇavastukā iyam ucyate / saṃmatikā katamā / yad dvābhyāṃ saṃmataṃ yat saṃmatiketi / bhikṣavo na jānate kathaṃ saṃmantavyam iti / bhagavān āha / yat sthānam adhiṣṭhitam antaḥsīmaṃ bahirvyāmaparivāram (fol. 226v1) abhimataṃ saṃghasya tat saṃmantavyam* / evaṃ ca punaḥ saṃmantavyam* / śayanāsanaprajñaptiṃ kṛtvā gaṇḍīm ākoṭya pṛṣṭavācikayā bhikṣūn samanuyujya sarvasaṃghe sanniṣaṇṇe sannipatite ekena bhikṣuṇā jñaptiṃ kṛtvā karma karaṇīyam* / śṛṇotu bhadantaḥ (msv i 236) saṃghaḥ / idaṃ sarvākārapariniṣṭhitam antaḥsīmaṃ bahirvyāmaparivāraṃ saṃghasya kalpikaśālāṃ saṃmantu / sacet saṃghasya prāptakālaṃ kṣametānujānīyāt saṃgho yat saṃghaḥ etat kalpikasthānaṃ saṃmanyate ity eṣā jñaptiḥ / evaṃ ca karma kartavyam* / śṛṇotu bhadantaḥ saṃghaḥ / idaṃ vastu sarvākārapariniṣṭhitam antaḥsīmaṃ bahirvyāmaparivāraṃ saṃghaḥ kalpikasthānaṃ saṃmanyate / yenāyuṣmatāṃ kṣamante idaṃ vastu kalpikasthānaṃ saṃmantuṃ te tūṣṇīm* / na kṣamante bhāṣantām* / kṣāntam anujñātaṃ saṃghena yasmāt tūṣṇīm evaitad dhārayāmi /

buddho bhagavān vaiśālyāṃ viharati markaṭahradatīre / vaiśālyāṃ siṃhaḥ senāpatiḥ prativasati / sa jñātibhir āhṛtaṃ māṃsaṃ paribhuṃkte / yadā bhagavato 'ntikāt satyāni dṛṣṭāni tadā na paribhuṃkte / āhṛtāni tu bhikṣūṇāṃ prayacchati / bhikṣavas tat paribhuṃjate / tīrthikā avadhyāyanti kṣipanti vivācayanti / āyuṣmantaḥ siṃhena senāpatinā uddiśya kṛtaṃ māṃsam āhṛtam* / tat śramaṇaśākyaputrīyāṇām anuprayacchati / śramaṇaśākyaputrīyaiḥ uddiśya kṛtaṃ māṃsaṃ paribhuktam iti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / trīṇi cākalpikāni māṃsāni na paribhoktavyānīti vadāmi / katamāni trīṇi / mām uddiśya kṛtam iti saṃmukhaṃ dṛṣṭam akalpikaṃ māṃsaṃ na paribhoktavyam iti vadāmi / śrutam tvām (fol. 227r1) uddiśya kṛtam iti akalpikaṃ māṃsaṃ na paribhoktavyam iti vadāmi / svayam evam ākāraparivitarka utpanno bhavati / mām uddiśya kṛtam iti saṃcintya akalpikaṃ māṃsaṃ na paribhoktavyam (msv i 237) iti vadāmi / bhikṣavas trīṇi kalpikāni māṃsāni paribhoktavyānīti vadāmi / katamāni trīṇi / mām uddiśya kṛtam iti saṃmukham adṛṣṭaṃ kalpikamāṃsaṃ paribhoktavyam iti vadāmi / aśrutaṃ tvām uddiśya kṛtam iti kalpikamāṃsaṃ paribhoktayam iti vadāmi / na svayam eva pūrvavad yāvat kalpikaṃ māṃsaṃ paribhoktavyam iti vadāmi /

śrāvastyām nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / bhikṣavaḥ pārśvaṃ datvā tiṣṭhanti / te brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / āryā ekāntaghaṭake śāsane kimarthaṃ pārśvaṃ datvā tiṣṭhatha na kuśalapakṣaṃ pratijāgṛtheti / te kathayanti / sakṛcchraḥ kālo vartate paryāptaṃ piṇḍakaṃ nāsādayāmaḥ / vayaṃ kṣudhārtā durbalā jātāḥ / ataḥ pārśvaṃ datvā sthitāḥ / te kathayanti / kasmān na pratijāgṛtha iti / nānujñātaṃ bhagavatā / kāruṇiko vaḥ śāstā sthānam etad vidyate yad anujñāsyati / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmāt tarhi bhikṣavo 'nujānāmi / evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre bhikṣavaḥ pratijāgartavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /

śrāvastyām nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / bhikṣavaḥ śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhir ucyante / āryā ihaiva bhaktakṛtyaṃ kuruteti / te bhaktakṛtyaṃ kṛtvā pūrvalabdhaṃ gṛhītvā vihāraṃ gacchanti durbhikṣakāle bhuṃjiṣyāma iti kṛtvā kin tu kaukṛtyān na paribhuṃjate / etat prakaraṇam bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / (msv i 238) tasmād anujānāmi evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre ākāṃkṣatā prāggṛhītam iti kṛtvā prāggṛhītaṃ paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /

śrāvastyāṃ nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhikṣūn upanimantrya antargṛhe bhojayanti / teṣāṃ tu bhaktānāṃ khādyakāny avaśiṣyante / brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / āryā yuṣmākaṃ kṛte adhiṣṭhitaṃ bhaktam avaśiṣyate / etat pragṛhyatām* / te tad gṛhītvā gacchanti / gatās tam api ākāṃkṣanti paribhoktum* / kaukṛtyān na paribhuṃjate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmi evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre evaṃvidhaṃ dānam iti kṛtvā paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /

śrāvastyāṃ nidānam* / sakṛcchraḥ kālo vartate / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhikṣūn upanimantrya bhojayanti / teṣāṃ bhuktavatāṃ khādyakāni kiṃcid avaśiṣyante / bhikṣavaḥ prakrāntāḥ / brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / āryāḥ sadya eva prakrāntāḥ / khādyakāny avaśiṣyante / durlabhāny etāni / gṛhītvā gaccha / tair nītam* / bhikṣavas tad api ākāṃkṣanti paribhoktum* / kaukṛtyān na paribhuṃjate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmi evaṃvidhe durbhikṣe kṛcchre kāntāre prāgdattam iti kṛtvā paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /

śrāvastyām nidānam* / śrāddhānāṃ brāhmaṇagṛhapatīnām auttarāpathikāni vanāstikāni phalāni saṃpadyante / te saṃlakṣayanti / durlabhāny etāni āryāṇāṃ dātavyāni / bhikṣūṇāṃ parigrahārthaṃ dattāni / bhikṣavaḥ pratigrahītavyam iti kṛtvā (fol. 227v1) kaukṛtyān na paribhuṃjate / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayaḥ kathayanti / ārya yadā bhagavān loke notpannas tadā tīrthyā dakṣiṇīyāḥ / idānīṃ tu bhagavān loke utpanna idānīṃ bhavanto dakṣiṇīyāḥ / tasmād anukampayā gṛhṇīteti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmīti / durlabhānīti kṛtvā paribhoktavyāni / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* / tatremāni vanāstikāni / drākṣādāḍimbatinduka ... /

śrāvastyāṃ nidānam* / śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayo bhikṣūṇāṃ satkurvatāṃ pravārayatāṃ puṣkarāstikāni anuprayacchanti / bhikṣava ākāṃkṣanti kin tu kaukṛtyān na paribhuṃjate / bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / durlabhānīti kṛtvā paribhoktavyāni / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* / tatremāni puṣkarāstikāni / tālūkaṃ mṛṇālaṃ kumudabījaṃ padmabījaṃ ceti /

śrāvastyāṃ nidānam* / āyuṣmataḥ śāriputrasya dhātuvaiṣamyād glānyam utpannam* / āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ saṃlakṣayati (msv i 240) bahuśo mayā āyuṣmataḥ śāriputrasya svamatena upasthānaṃ kṛtam* / na ca kadācid vaidyaḥ pṛṣṭaḥ yanv ahaṃ pṛccheyam iti / tena vaidyaḥ pṛṣṭaḥ / bhadramukha āyuṣmataḥ śāriputrasya dhātuḥ kupitaḥ / bhaiṣajyaṃ vyapadiśa / sa kathayati / ārya padmabījaṃ prayaccha svastho bhaviṣyati / āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ saṃlakṣayati / na mama pratirūpaṃ syād yad aham āyuṣmataḥ śāriputrasya kṛte na visakṣīreṇa upasthānaṃ kuryām iti / saṃlakṣitamātra eva śrāvastyā antarhito mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre pratyaṣṭhān nāgararājasya bhavanasamīpe / tataḥ supratiṣṭhitena nāgarājena dṛṣṭa uktaś ca / kim āryasya āgamane kāraṇam* / sa kathayati / āyuṣmataḥ śāriputrasya dhātuḥ kupitaḥ / tasya vaidyena visakṣīram ādiṣṭam iti / supratiṣṭhito nāgarājaḥ kathayati / ārya yady evaṃ tiṣṭha tāvad iti / sa mandākinīṃ puṣkariṇīm avatīrya puruṣapramāṇāni visakṣīrāṇy utpāṭya utpāṭya visakṣīreṇāyuṣmato mahāmaudgalyāyanasya pātraṃ pūritam* / āyuṣmān mahāmaudgalyāyano 'sya visāni rujyamānāni nirīkṣitum ārabdhaḥ / supratiṣṭhito nāgarājaḥ kathayati / ārya kim ākāṃkṣase visāni paribhoktum iti / sa tūṣṇīm avasthitaḥ / sa kathayati / ārya gaccha / svasti te / athāyuṣmān mahāmaudgalyāyano visakṣīreṇa pātraṃ pūrayitvā mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre 'ntarhitaḥ śrāvastyāṃ pratyaṣṭhāt* jetavane 'nāthapiṇḍadasyārame / tata āyuṣmatā śāriputreṇa vaidyopadeśena visakṣīraṃ paribhuktam* / svasthībhūtaḥ ...

(fol. 228r1; msv,wi 112) + + + + + + + + gaccha śrāvastyāṃ jetavane maṇḍapakariṇyāṃ chorayitvā āgaccheti / sa pavanabalavegavāhinā javena śrāvastīm āgamya jetavana /// (228r2) kalabho jātaḥ tatsamanantaraṃ ca siṃhanādo muktaḥ tataḥ sā hastinī saṃtrastā mūtrapurīṣam utsṛjantī kalabhaṃ chorayitvā prakrāmati /// (228r3) vardhayito dhanena pālita iti dhanapālako dhanapālaka iti saṃjñā saṃvṛttā / apare paṭhanti rājñā prasenajitā rājño bimbisārasya /// (228r4) kānicid visāni paribhuktāni kānicid āyuṣmatā śāriputreṇa aparāṇi saṃghe caritāni / tathā avaśiṣṭaṃ tato /// (228r5) bhikṣavo bhagavatā ārocayanti / bhagavān āha / durlabhāni bhavanto mānuṣāṇāṃ divyāni visāni tasmād anujānāmi durlabhāni divyāni visānīti /// (228r6; cf. msv i 241.1ff. which has been suplied from divy 123ff.) bhadraṃkare nagare ṣaḍ jñātā mahāpuṇyāḥ prativasanti miṇḍhako gṛhapatiḥ miṇḍhakapatnī miṇḍhakaputraḥ miṇḍhakasnuṣā miṇḍhakadāso miṇḍhakadāsī /// (228r7) sahadarśanād eva pūryante | evaṃ miṇḍhako gṛhapatir jñāto mahāpuṇyaḥ kathaṃ miṇḍhakapatnī sā ekasyārthāya sthālīṃ sādhayati śatāni sahasrāṇi ca paribhuṃjate evaṃ miṇḍhakapatnī /// (228r8) parityajati tadā pūrṇa eva tiṣṭhati na ca parikṣīyate | evaṃ miṇḍhakaputraḥ miṇḍhakasnuṣā ekasyārthāya gatvā saṃpādayati śatasya sahasrasya ca paryāptaṃ bhavati /// (228r9) evaṃ miṇḍhakadāsaḥ kathaṃ miṇḍhakadāsī mahāpuṇyā | sā yadā ekāṃ mātrāṃ pratijāgarti tadā sapta mātrāḥ saṃpadyante / evaṃ miṇḍhakadāsī mahāpuṇyā /

bhagavāṃ saṃlakṣayati / ayaṃ miṇḍhako gṛhapatiḥ saparivāro bhadraṃkare nagare prativasati / tasya vaineyakāla āpannaḥ / (msv i 242) tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / gaccha tvam ānanda (228r10) bhikṣūṇām ārocaya tathāgato bhikṣavaḥ janapadacārikayā bhadraṃkaraṃ .. + yuṣmākam utsahate tathāgatena sārdhaṃ (msv,wi 114) janapadacārikayā bhadraṃkaraṃ nagaraṃ gantuṃ sa cīvarakāṇi pratigṛhṇātv iti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya bhikṣūṇām ārocayati / (fol. 228v1) bhagavān āyuṣmanto janapadacārikayā bhadraṃkaraṃ + + yuṣmākam utsahate bhagavatā sārdhaṃ janapadacārikayā bhadraṃkaraṃ nagaraṃ gantuṃ sa cīvarakāṇi pratigṛhṇātv iti / evam āyuṣmann iti / te bhikṣava āyuṣmata ānandasya pratiśrutya pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhataḥ samanubaddhā gacchanti /

atha bhagavān (228v2) dāntaparivāraḥ śāntaḥ śāntaparivāraḥ arhann arhaparivāraḥ janapadacārikāṃ caraṃ bhadraṃkaraṃ nagaraṃ samprasthitaḥ yadā bhagavatā śrāvastyāṃ mahāprātihāryaṃ vidarśitaṃ tadā tīrthyā nirbhartsitāḥ / tataḥ kecid bhadraṃkaraṃ nagaraṃ gatvāvasthitāḥ / taiḥ śrutaṃ śramaṇo (228v3) gautama āgacchatīti śrutvā ca punar vyathitāḥ pūrvaṃ tāvad vayaṃ śramaṇena gautamena madhyadeśān nirvāsitāḥ sa yadīhāgamiṣyati niścayenāsmān ito 'pi nirvāsayiṣyati tad upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti / te kulopakaraṇaśālā upasaṃkramya kathayanti (228v4) dharmalābho dharmalābhaḥ ārya kim idaṃ avalokitā bhavataḥ (msv i 243) gamiṣyāmaḥ kasyārthāya / dṛṣṭāsmābhir yuṣmākaṃ saṃpattir yāvad vipattin na paśyāmas tāvad gacchāmaḥ āryakā asmākaṃ vipattir bhaviṣyati / bhavantaḥ śramaṇo gautama kṣurāśaniṃ pātayann anekā aputrikā (228v5) apatikāni kurvann āgacchati | ārya yady evaṃ yasminn eva kāle sthātavyaṃ tasminn eva kāle 'smākaṃ parityāgaḥ kriyate / tiṣṭhatha na gantavyam iti / te kathayanti / kiṃ vayaṃ na tiṣṭhāmaḥ / na yūyam asmākaṃ śroṣyatha / āryāḥ kathayata śroṣyāmaḥ / te kathayanti (228v6) bhadraṃkaranagarasāmanatakena sarvaṃ janakāyam udvāsya bhadraṃkaraṃ nagaraṃ praveśayata : śādvalāni kṛṣata : sthaṇḍilāni pātayata : puṣpaphalavrkṣāṃś chedayata pānīyāni viṣeṇa dūṣayata / te kathayanti / āryās tiṣṭhata sarvam utiṣṭhāma iti / te 'vasthitāḥ /

tatas tair (228v7) bhadraṃkarasāmantakena sarvo janakāya udvāsya bhadraṃkaraṃ nagaraṃ praveśitaḥ śādvalāni kṛṣṭāni sthaṇḍilāni pātitāni puṣpavṛkṣāś chinnāḥ pānīyāni viṣadūṣitāni / tataḥ śakro devendraḥ saṃlakṣayati / na mama pratirūpaṃ yad ahaṃ bhagavato 'satkāram (228v8) adhyupekṣeyaṃ yena nāma bhagavatā trikalpāsaṃkhyeyair anekaiś ca duṣkaraśatasahasraiḥ ṣaṭ pāramitāḥ paripūryānuttaraṃ jñānam adhigatam .. .. bhagava sarvalokaprativiśiṣṭaḥ sarvavādavijayī śūnye janapade cārikām cariṣyati / yanv ahaṃ bhagavataḥ saśrāvakasaṃghasya sukhasparśārthāyautsukyam (228v9) āpadyeyam iti | tena vātabalāhakānāṃ devaputrāṇām ājñā dattā / gacchata viṣapānīyāni śoṣayateti / varṣabalāhakānāṃ devaputrāṇām ājñā dattā / aṣṭāṅgopetasya (msv i 244) pānīyasyāpūrayateti / cāturmahārājikā devā uktāḥ / yūyaṃ (228v10) bhadraṃkaranagarasamantād āvāsayateti tato vātabalāhakair devaputrair viṣadūṣitāni pānīyāni śoṣitāni varṣabalāhakair eva kūpodapānavāpīsaras taḍāgāny aṣṭāṅgopetasya pānīyasya pūritāni / cāturmahārājikair devair (fol. 229r1 = gbm 6.770; msv i 244.5) bhadraṃkaranagarasāmantakaṃ sarvam āvāsitam* / janapadā ṛddhā sphītāś ca saṃvṛttāḥ / tīrthyair nagaravāsijanakāyasametair avacarakāḥ preṣitāḥ / paśyata kīdṛśā janapadā iti / te gatāḥ paśyanti / atiśayena janapadā ṛddhasphītāḥ / tata āgatya kathayanti / bhavanto na kadācid asmābhir evaṃ janapadā ṛddhasphītā dṛṣṭapūrvā iti / tīrthyāḥ kathayanti / bhavanto dṛṣṭo vo yas tāvad acetanān bhāvān anvāvartayati sa yuṣmān nānvāvartayiṣyatīti /

tat kuta etat* / sarvathā avalokitā bhavantu bhavantaḥ / paścimaṃ vo darśanaṃ gacchāma iti / te kathayanti / āryās tiṣṭhata / kiṃ śramaṇo gautamo yuṣmākaṃ karoti / so 'pi pravrajito yūyam api pravrajitāḥ / bhikṣopajīvitaḥ kim asau yuṣmākaṃ bhikṣāṃ vārayiṣyatīti / tīrthyāḥ kathayanti / samayena tiṣṭhāmaḥ / yadi yūyaṃ kriyākāraṃ kuruta na kenacit śramaṇaṃ gautamaṃ darśanāyopasaṃkramitavyam* / ya upasaṃkrāmati ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān daṇḍayitavya iti / taiḥ pratijñātaṃ kriyākāraś ca kṛtaḥ /

tato bhagavān anupūrveṇa bhadraṃkaraṃ nagaram anuprāpto bhadraṃkare viharati dakṣiṇāyatane / tena khalu samayena kāpilavāstuno brāhmaṇadārikā bhadraṃkare nagare pariṇītā / tayā prākārasthayā bhagavān andhakāre sthito dṛṣṭaḥ / sā saṃlakṣayati / ayaṃ bhagavān śākyakulanandanaḥ śākyakulād rājyam apahāya pravrajitaḥ / yady atra sopānaṃ syād ahaṃ pradīpam ādāyāvatareyam iti / tato bhagavatā tasyāś cetasā cittam ājñāya sopānaṃ nirmitam* / tato 'sau hṛṣṭatuṣṭāḥ pramuditāḥ pradīpam ādāya sopānenāvatīrya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntā / upasaṃkramya bhagavataḥ purastāt pradīpaṃ sthāpayitvā pādau śirasā vanditvā niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya / tato bhagavatā tasyā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedikī purvavad yāvac charaṇagatām atiprasannām iti / atha bhagavāṃs tāṃ dārikām idam avocat* / ehi tvaṃ dārike yena miṇḍhakagṛhapatis tenopasaṃkrama / upasaṃkramya evaṃ madvacanād ārogyaya / evaṃ vada / gṛhapate tvām uddiśyāham ihāgatas tvaṃ ca dvāraṃ baddhvāvasthito yuktam etad evaṃ hy atitheḥ pratipattuṃ yathā tvaṃ pratipanna iti / yadi kathayati gaṇena kriyākāraḥ kṛta iti / vaktavyaḥ / tava putrasya paṃcaśatiko nakulakaḥ kaṭyāṃ baddhas tiṣṭhati / sa yadi śataṃ vā sahasraṃ vā vyayīkaroti pūryata eva na parikṣīyate / na śaknoṣi tvaṃ ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān datvāgantum iti / evaṃ bhadanteti sā dārikā bhagavataḥ pratiśrutya saṃprasthitā / yathāparijñātaiva kenacid evaṃ miṇḍhakasya gṛhapateḥ sakāśaṃ gatā / gatvā kathayati / gṛhapate bhagavāṃs te ārogyayati /

sa (msv i 246) kathayati dārike vande buddhaṃ bhagavantam* / gṛhapate bhagavān evam āha / tvām evāham uddiśyāgatas tvaṃ ca dvāraṃ baddhāvasthitaḥ / yuktam etad evam atitheḥ (fol. 229v1 = gbm 6.771) pratipattuṃ yathā tvaṃ pratipanna iti / sa kathayati / dārike gaṇena kriyākāraḥ kṛto na kenacit śramaṇaṃ gautamaṃ darśaṇāyopasaṃkramitavyam* / yaḥ upasaṃkrāmati sa gaṇena ṣaṣṭiṃ kārṣapaṇān daṇḍya iti / gṛhapate bhagavān kathayati / tava putrasya paṃcaśatiko nakulakaḥ kaṭyāṃ baddhas tiṣṭhati / sa yadi śataṃ sahasraṃ vā vyayīkaroti pūryate eva na parikṣīyate / na śaknoṣi tvaṃ ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān datvāgantum iti / sa saṃlakṣayati / na kaścid etat saṃjānīte nūnaṃ sarvajñaḥ sa bhagavān* / gacchāmīti / sa ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān dvāre sthāpayitvā brāhmaṇadārikopadiṣṭena sopānenāvatīrya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavatāḥ pādau śirasā vanditvā purastān niṣaṇṇaḥ / tato bhagavān miṇḍhakasya gṛhapater aśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryasatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān yāṃ śrutvā miṇḍhakena pūrvavad yāvat srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / sa dṛṣṭasatyaḥ kathayati / bhagavan kim eṣo 'pi bhadraṃkaranivāsijanakāya evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhīti / bhagavān āha / gṛhapate tvam āgamya bhūyasā sarva eva janakāyo labhīti / tato miṇḍhako gṛhapatir bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / sa gṛhaṃ gatvā kārṣāpaṇānāṃ rāśiṃ vyavasthāpya gāthāṃ bhāṣate /

yo draṣṭum icchati jinaṃ jitarāgadoṣaṃ nirdvandvam apratisamaṃ kanakāvadātam* / so niścalena hṛdayena suniścitena kṣipraṃ pradātu dhanam asya mayā pradeyam* // iti

janakāyāḥ kathayati / gṛhapate śreyaḥ śramaṇasya gautamasya darśanam* / sa kathayati / śreyaḥ / te kathayanti / yadi evaṃ gaṇenaiva kriyākāraḥ kṛto gaṇa evotpāṭayatu / ko 'tra virodhaḥ / te kriyākāram utpāṭya nirgantum ārabdhāḥ / tataḥ parasparaṃ saṃghaṭṭena na śaknuvanti nirgantum iti / vajrapāṇinā yakṣeṇa vinayajanānukampayā vajraḥ kṣiptaḥ / prākārasya khaṇḍaḥ patitaḥ / anekāni prāṇiśatasahasrāṇi nirgatāni kānicit kutūhalajātāni kānicit pūrvakaiḥ kuśalamūlaiḥ saṃcodyamānāni / tato mahājanakāyasannipātād bhagavato yojanaṃ sāmantakena parṣat sannipatitā / atha bhagavāṃs tāṃ parṣadam avagāhya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣadyānekasatvasantānakuśalamūlasamāropikāṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān* / yāṃ śrutvā kaiścit srotaāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / pūrvavat kenacic charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni / bhagavato 'ticiraṃ dharmaṃ deśayitvā bhojanakālo 'tikrāntaḥ /

miṇḍhako gṛhapatiḥ kathayati / bhagavan bhaktakṛtyaṃ kriyatām iti / bhagavān āha / gṛhapate bhojanakālo 'tikrānta iti / sa kathayati / bhagavan kim akāle kalpate / bhagavān āha / ghṛtaṃ guḍaṃ (msv i 248) śarkarāḥ pānakāni ceti / tato miṇḍhakena gṛhapatinā śilpina āhūyoktāḥ / bhagavanto 'kālakhādyakāni śīghraṃ sajjīkuruteti / tair api kathitam* / akālakhādyakāni (fol. 230r1 = gbm 6.772) sajjīkṛtāni / gṛhapatinā buddhapramukho bhikṣusaṃghaḥ akālakhādyakair akālapānakaiś ca saṃtarpitaḥ / tato bhagavān miṇḍhakaṃ gṛhapatiṃ saparivāraṃ satyeṣu pratiṣṭhāpya taṃ ca karvaṭakanivāsinaṃ janakāyaṃ yathābhavyatayā vinīya saṃprasthitaḥ /

miṇḍhakagṛhapatiḥ kathayati / bhagavan kārṣāpaṇaḥ pathyādinimittaṃ gṛhyatām iti / bhagavān āha / grahītavya iti / uktaṃ bhagavatā kārṣāpaṇo grahītavya iti / bhikṣavo na jānate kena grahītavyaḥ kathaṃ ceti / bhagavān āha / kalpakāreṇa / kalpakāro na bhavati / bhagavān āha / srāmaṇerakeṇa / āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati / yat taduktaṃ bhadanta bhagavatā śrāmaṇerakasya jātarūparajatapratigraho daśamaṃ śikṣāpadam iti / uktaṃ bhagavatā śrāmaṇerakeṇa grahītavya iti / tat katham* / bhagavān āha / pratigraham upālin mayā sandhāyoktaṃ mā tv agṛhyam* / tasmāt śramaṇerakeṇodgrahītavyam* / no tu pratigrahaḥ svīkartavyaḥ /

miṇḍhako gṛhapatiḥ kathayati / bhagavan guḍaudanaṃ gṛhyatām iti / bhagavān āha / grahītavyam iti / bhikṣavo na jānate kena grahītavyaṃ kathaṃ ceti / bhagavān āha / asatyāgārike śrāmaṇerakeṇa bhikṣubhir vā sāptāhikam adhiṣṭhāya svayam eva voḍhavyam* / bhikṣavo na jānate katham (msv i 249) adhiṣṭhātavyam iti / bhagavān āha / hastau prakṣālya pratigrāhayitvā vāme pāṇau pratiṣṭhāpya dakṣiṇena pāṇinā praticchādya bhikṣoḥ purataḥ sthitvā vaktavyam* / samanvāharatāyuṣmantaḥ / aham evaṃnāmā idaṃ bhaiṣajyaṃ sāptāhikam adhiṣṭhāsyāmi teṣām arthāya sabrahmacāriṇāṃ ceti / evaṃ dvir api trir api / āyuṣmān upālī buddhaṃ bhagavantaṃ pṛcchati / yad uktaṃ bhadanta bhagavatā guḍaḥ sāptāhiko 'dhiṣṭhātavya iti / kena paribhoktavyaḥ / paṃcabhir upālin pudgalaiḥ / adhvapratipannakena bhaktacchinnakena glānakena upadhivārikeṇa navakarmikeṇa ceti /

bhikṣavo janapadacārikāṃ saṃprasthitāḥ / taṇḍulānāṃ ca saktūnāṃ ca madhye guḍaṃ prakṣipanti / adhvagā icchanti paribhoktum* / kaukṛtyena paribhuṃjate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / na labhyaṃ bhikṣavas tenāmiṣeṇāmiṣakṛtyaṃ kartum* / yas taṇḍuleṣu prakṣiptaḥ sa prasphoṭya paribhoktavyaḥ / yas tu saktuṣu udakena dravīkṛtya paribhoktavyaḥ / aparo 'pi dravīkṛtya na parisphuṭa eva bhavati / bhagavān āha / vaṃśadalikayā nirlikhyodakena prakṣālayitavyaḥ / tathāpi na śakyate nirāmiṣaḥ kartavyaḥ / bhagavān āha / suśocitaḥ kṛtvā udakena dravīkṛtya pātavyaḥ /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta miṇḍhakena miṇḍhakapatnyā miṇḍhakaputreṇa miṇḍhakasnuṣayā miṇḍhakadāsena miṇḍhakadāsyā ca karma kṛtaṃ yena ṣaḍabhijñātā (msv i 250) mahāpuṇyāḥ saṃvṛttāḥ / bhagavato 'ntike satyāni (fol. 230v1 = gbm 6.773) dṛṣṭāni / bhagavān caibhir ārāgito na virāgita iti / bhagavān āhā / ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāni upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'tīte 'dhvani vārāṇasyāṃ nagaryāṃ brahmadatto nāma rājā pūrvavad yāvad dharmeṇa rājyaṃ kārayati / tena khalu samayena vārāṇasyāṃ nagaryāṃ naimittikair dvādaśavārṣikī anāvṛṣṭir vyākṛtā śalākāvṛtti {dutt: ms. śilakā throughout; but ms śalākā- throughout} mahādurbhikṣaṃ bhaviṣyatīti / trividhaṃ durbhikṣaṃ bhaviṣyati caṃcu śvetāsthi śalākāvṛtti ca / tatra caṃcu ucyate / samudgake tasmin manuṣyā bījāni prakṣipya anāgatasatvāpekṣayā sthāpayanti / asmākam anena bījena manuṣyāḥ kāryaṃ kariṣyantīti / idaṃ samudgasaṃbandhāc {dutt: samudgakasambandhāt*} caṃcu ucyate / śvetāsthi katamat* / tasmin kāle manuṣyā asthīni upasaṃhṛtya tāvat kvāthayanti yāvat tāny asthīni śvetāni saṃvṛttānīti / tatas taṃ pānaṃ pibanti / idaṃ śvetāsthisaṃbandhāt* śvetāsthi ucyate / śalākāvṛtti katamat* / tasmin kāle manuṣyāḥ khālabilebhyo dhānyaguḍakāni śalākayākṛṣya bahūdakāyāṃ sthālyāṃ kvāthayitvā pibanti / idaṃ śalākāsaṃbandhāc chalākāvṛtti ucyate / rājñā brahmadattena vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / śṛṇvantu bhavanto vārāṇasīnivāsinaḥ paurā naimittikair dvādaśavārṣiky (msv i 251) anāvṛṣṭir vyākṛtā śalākāvṛtti durbhikṣaṃ bhaviṣyati caṃcu śvetāsthi ca / yeṣāṃ dvādaśavārṣikaṃ bhaktam asti taiḥ sthātavyam* / yeṣāṃ nāsti te yatheṣṭaṃ gacchantu / vigatadurbhikṣatayā subhikṣe punar āgamiṣyatha iti / tasmiṃś ca samaye vārāṇasyām anyatamo gṛhapatir āḍhyo mahādhano mahābhogo vistīrṇaviśālaparivāraḥ / vistīrṇaviśālas tena koṣṭhāgārika āhūyoktaḥ /

bhoḥ puruṣa bhaviṣyati me saparivārasya dvādaśavārṣikaṃ bhaktam iti / sa kathayati / ārya bhaviṣyatīti / sa tatraivāvasthitaḥ / samanantarāt tu eva tad durbhikṣam* / tasya koṣṭhāgāraḥ parikṣīṇaḥ / sarvaś ca parijanaḥ kālagataḥ / ātmanā ṣaṣṭho vyavasthitaḥ / tatas tena gṛhapatinā kośakoṣṭhāgārāṇi śodhayitvā dhānyaprastha upasaṃhṛtaḥ / so 'sya patnyā sthālyāṃ prakṣipya sādhitaḥ / asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loka utpadyante / hīnadīnānukampakā prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya / yāvad anyataraḥ pratyekabuddho janapadacārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāptaḥ / sa pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya vārāṇasīṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ / sa ca gṛhapatiḥ sajjo 'vasthito bhoktum* / sa ca pratyekabuddho 'nupūrveṇa piṇḍapātam aṭaṃs tasya gṛham anuprāptaḥ / sa tena gṛhapatinā dṛṣṭaḥ kāthaprāsādikaś cittaprāsādikaś ca / dṛṣṭvā ca punaḥ saṃlakṣayati / etad apy ahaṃ paribhujya niyataṃ prāṇair viyokṣye / yanv ahaṃ pratyaṃśam asmai pravrajitāya dadyām iti / tena bhāryābhihitā / bhadre yo mama pratyaṃśas tam asmai pravrajitāyānuprayaccheti / (fol. 231r1 = gbm 6.774) sā saṃlakṣayati / mama svāmī na paribhuṃkte / katham ahaṃ paribhuṃje iti / sā kathayati āryaputra (msv i 252) aham api svaṃ pratyaṃśam asmai prayacchāmīti / evaṃ putreṇa snuṣayā dāsena dāsyā svasvapratyaṃśāḥ parityaktāḥ / tatas taiḥ sarvaiḥ saṃbhūya pratyekabuddhaḥ piṇḍena pratipāditaḥ / kāyikī teṣāṃ mahātmanāṃ dharmadeśanā na vācikī /

sa vitatapakṣa iva haṃsarāja upari vihāyasam abhyudgamya jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kartum ārabdhaḥ / āśu pṛthagjanasya ṛddhir āvarjanakarī / te mūlanikṛttā iva drumāḥ pādayor nipatya yatheṣṭaṃ praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ / gṛhapatiḥ praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena yadi riktakāni kośakoṣṭhāgārāṇi paśyāmi sahadarśanān me pūrṇāni syuḥ / evaṃvidhānāṃ ca me dharmāṇāṃ lābhī syām* / ataḥ prativiśiṣṭataraṃ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / patnī praṇidhānaṃ kartum ārabdhā / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlenāhaṃ yady ekasyārthāya sthālīṃ paceyaṃ sā śatenāpi paribhujya sahasreṇāpi na ca parikṣayaṃ gacched yan mayā prayogo na pratiprasrabdhaḥ / evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhinī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / putraḥ praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nena me kuśalamūlena paṃcaśataḥ kamarakaḥ kaṭyām upanibaddhas tiṣṭhet* / yadi śataṃ vā sahasraṃ vā tato vyayaṃ kuryāṃ pūrṇaka eva tiṣṭhet* / mā parikṣayaṃ (msv i 253) gacchet* / evaṃvidhānāṃ ca dharmāṇāṃ lābhī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / snuṣā praṇidhānaṃ kartum ārabdhā / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena yady ekasyārthāya gandhān yojaye te śatasya vā sahasrasya vā upayujyeran na ca parikṣayaṃ gaccheyuḥ / yāvat prayogo na pratiprasrabdhaḥ /

evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhinī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / dāsaḥ praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena yady ekaṃ sīraṃ karṣeyaṃ saptasīrāḥ kṛṣṭā bhāveyuḥ / evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti / dāsī praṇidhānaṃ kartum ārabdhā / yan mayā evaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kāraḥ kṛto 'nenāhaṃ kuśalamūlena dhānyānām ekāṃ mātrām ārabheyaṃ sapta mātrāḥ saṃpadyeran* / apy evaṃvidhānāṃ dharmāṇāṃ lābhinī syām* / prativiśiṣṭataraṃ cātaḥ śāstāram ārāgayeyaṃ mā virāgayeyam iti (fol. 231v1 = gbm 6.775) praṇidhānaṃ kṛtam* / sa ca mahātmā pratyekabuddhas teṣām anukampāṃ kṛtvā ṛddhyā saṃprasthitaḥ / yāvad rājā brahmadattaḥ upari prāsadatalagatas tiṣṭhati / tasya ṛddhyā gacchato rājño brahmadattasyopari cchāyā nipatitā / sa ūrddhvamukho nirīkṣitum ārabdhaḥ / paśyati tat pratyekabuddham* / tasyaitad abhavat* / kasyāpy anena mahātmanā ṛddhimahālāṅgalair dāridryamūlāny utpāṭitānīti / balavatpāśā / tato 'sau gṛhapatiḥ (msv i 254) kośakoṣṭhāgārāṇi pratyavekṣitum ārabdho yāvat pūrṇāni paśyati / sa patnīm āmantrayate / mama tāvat praṇidhānaṃ pūrṇaṃ yuṣmākam idānīṃ paśyāma iti / tato dāsyā dhānyānām ekāṃ mātrām ārabdhā parikarmayitum* / sapta mātrāḥ saṃpannāḥ / patnyā ekasyārthāya sthālī sādhitā / sarvais taiḥ paribhuktā tathaivāvasthitā / prātiveśyair anekaiś ca prāṇiśatasahasraiḥ paribhuktā tathaivāvasthitā /

tathaiva putrasya snuṣāyā dāsasya praṇidhiḥ siddhā / tato gṛhapatinā vārāṇasyāṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / yo bhavanto 'nnena arthī sa āgacchatv iti / vārāṇasyām uccaśabdo mahāśabdo jātaḥ / rājñā śrutam* / sa kathayati / kim eṣa bhavanta uccaśabdo mahāśabda iti / amātyaiḥ samākhyātam* / devāmukena gṛhapatinā kośakoṣṭhāgārāṇy uddhāṭitānīti / rājā kathayati / yāvat sarva eva lokaḥ kālagatas tadā tena gṛhapatinā kośakoṣṭhāgārāṇy uddhāṭitāni / āhūyatāṃ bhavantaḥ sa gṛhapatir iti / tair āhūtaḥ / tato rājñābhihitaḥ / gṛhapate yadā sarvalokaḥ kālagatas tadā tvayā kośakoṣṭhāgārāṇy uddhāṭitānīti / deva kasya koṣṭhāgārāṇy uddhāṭitāni / api tu adyaiva me bījam uptam adyaiva phalitam iti / rājā kathayati / yathākatham* / sa tat prakaraṇaṃ vistareṇārocayati / rājā kathayati / gṛhapate tvayāsau mahātmā piṇḍakena pratipāditaḥ / deva mayā pratipāditaḥ / sa gāthāṃ bhāṣate /

aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam* / yatroptaṃ bījam adyaiva adyaiva phaladāyakam* // iti /

kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau gṛhapatir gṛhapatipatnī gṛhapatiputro (msv i 255) gṛhapatidāso gṛhapatidāsī ca / eṣa evāsau miṇḍhako gṛhapatir miṇḍhakapatnī miṇḍhakaputro miṇḍhakasnuṣā miṇḍhakadāso miṇḍhakadāsī ca / ya ebhiḥ pratyekabuddhakārān kṛtvā praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena ṣaḍ api mahāpuṇyā jātā mamāntike satyāni dṛṣṭāni / ahaṃ caibhiḥ pratyekabuddhakoṭīśatasahasrebhyaḥ prativiśiṣṭataraḥ śāstā ārāgito na virāgita iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ ekāntaśuklānām ekāntaśuklo vyatimiśrāṇāṃ vyatimiśraḥ / tasmāt tarhi bhikṣava ekāntakṛṣṇāni karmāṇy apāsya vyatimiśrāṇi ca ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogāḥ karaṇīyaḥ ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* /

uddānam* /

kaineyaḥ pānam ādāya kāśīpaṭṭaṃ ca yavāgvaḥ / pāpāyāṃ khādyakaṃ kṛtvā kaukṛtyaṃ vikṛtabhojanam* // //

bhagavān ādumāyāṃ viharaty āvasathe | tena khalu samayena kaineyasya ṛṣer ādumāyām āvasatho 'bhūt* / mandākinyās tu puṣkariṇyās tīre divāvihāraḥ / bhagavān saṃlakṣayati | kutra nv ahaṃ caturṇāṃ lokapālānāṃ dharmaṃ deśayeyaṃ / yatra me kaineya ṛṣir alpakṛcchreṇa damatham āgata etasyaitad abhavat* / yanv ahaṃ mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre deśayeyaṃ / tatra damatham eṣyati | tatra bhagavatā laukikaṃ cittam utpāditam* / dharmatā khalu yasmin samaye buddhā bhagavanto (msv i 256) laukikaṃ cittam utpādayanti tasmiṃ samaye śakrabrahmādayo devā bhagavataś cetasā cittam ājānanti / vaiśravaṇo mahārājaḥ saṃlakṣayati | kiṃkāraṇaṃ bhagavatā laukikaṃ cittam utpāditaṃ / paśyaty asmākam eva caturṇāṃ lokapālānāṃ dharmaṃ deśayitukāma iti viditvā pāṃcikasya mahāyakṣasenāpater ājñāṃ dattavān* / gaccha pāñcika bhagavato 'rthāya mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre śayanāsanaprajñaptiṃ kuru / kaineyasya ṛṣer ekam ārakṣakaṃ sthāpaya / mahābhūtasannipāto bhaviṣyati mā kaścid asyojo ghaṭṭayiṣyatīti / sa mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre kaineyasya ṛṣer ārakṣakaṃ sthāpayitvā śayanāsanaprajñaptiṃ kartum (bhaiṣ-v(ch/w) 120) ārabdhaḥ / tatra mahājanakāyasya kolāhalaśabdo jātaḥ / tataḥ kaineya ṛṣiḥ kolāhalaśabdenotthitaḥ tam ārakṣakaṃ pṛcchati / kim eṣa kolāhalaśabda iti | sa kathayati / śayanāsanaprajñaptiḥ kriyate | kiṃ mamārthāya / na tavārthāya / api tu buddhasya bhagavataḥ / tvam atra kiṃ tiṣṭhasi | tavaivārakṣakaḥ / kimartham* / mahābhūtasamāgamo 'tra bhaviṣyati / mā kaścid ojo ghaṭṭayiṣyatīti | sa kathayati / tasya śramaṇasya gautamasya ko rakṣāṃ karotīti | sa kathayati / kas tasya bhagavato rakṣāṃ karoti / sa eva bhagavāṃ sadevakasya lokasya rakṣāṃ karotīti śrutvā kaineya ṛṣis tūṣṇīm* /

tato bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya ādumāṃ piṇḍāya prāviśat* / ādumāṃ piṇḍāya caritvā kṛtabhaktakṛtyaḥ paścādbhaktapiṇḍapātaṃ pratikrāntaḥ tadrūpaṃ samādhiṃ samāpanno yathā samāhite citte ādumāyām antarhito mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre (msv i 257) pratyaṣṭhāt sārdhaṃ bhikṣusaṃghena | atha bhagavān purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ /

tato dhṛtarāṣṭro mahārājo 'nekagandharvaparivāro 'nekagandharvaśataparivāro 'nekagandharvasahasraparivāro 'nekagandharvaśatasahasraparivāro divyānāṃ maṇīnām utsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyābhir maṇibhir ākīrya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā pūrvāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca //

virūḍhako 'pi mahārājo 'nekakumbhāṇḍaparivāro 'nekakumbhāṇḍaśataparivāro 'nekakumbhāṇḍasahasraparivāro 'nekakumbhāṇḍaśatasahasraparivāro divyānāṃ muktānām utsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ (fol. 232v1 = gbm 6.777) / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyābhir muktābhir ākīrya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā dakṣiṇāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca |

virūpākṣo 'pi mahārājo 'nekanāgaparivāro 'nekanāgaśataparivāro 'nekanāgasahasraparivāro 'nekanāgaśatasahasraparivāro divyānām utpalapadmakumudapuṇḍarīkamandārakāṇāṃ puṣpāṇām utsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyair utpalapadmakumudapuṇḍarīkamandārakaiḥ puṣpair avakīrya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā paścimāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca //

vaiśravaṇo 'pi mahārājo 'nekayakṣaparivāro 'nekayakṣaśataparivāro 'nekayakṣasahasraparivāro 'nekayakṣaśatasahasraparivāro divyasya hiraṇyasya suvarṇasyotsaṃgaṃ pūrayitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantaṃ divyena hiraṇyasuvarṇenākīrya (bhaiṣ-v(ch/w) 121) bhagavataḥ pādau (msv i 258) śirasā vanditvā uttarāṃ diśaṃ niśṛtya niṣaṇṇo bhagavantaṃ saṃpuraskṛtya bhikṣusaṃghaṃ ca |

tatra dvāv āryajātīyau dhṛtarāṣṭro virūḍhakaś ca / dvau dasyujātīyau virūpākṣo vaiśravaṇaś ca | atha bhagavata etad abhavat* / saced aham āryayā vācā dharmaṃ deśayeyaṃ dvau cājñāsyataḥ dvau nājñāsyataḥ / saced dasyuvācā deśayeyam evam api dvau ājñāsyataḥ dvau nājñāsyataḥ / yanv ahaṃ dvayor āryayā vācā dharmaṃ deśayeyaṃ / dvayor api dasyuvāceti viditvā

dhṛtarāṣṭraṃ mahārājam āmantrayate / iti hi mahārājabhinnaḥ kāyo vedanā śītībhūtā saṃjñā niruddhā saṃskārā vyupaśāntā vijñānaṃ cāstaṃgataṃ : eṣa evānto duḥkhasyeti / asmin khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe dhṛtarāṣṭrasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ ca tatsabhāgānāṃ gandharvaśatasahasrāṇāṃ //

tatra bhagavān virūḍhakaṃ mahārājam āmantrayate / iti hi mahārāja atra te dṛṣṭe dṛṣṭamātraṃ bhavatu śrute mate vijñāte vijñātamātraṃ / asmiṃ khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe virūḍhakasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ ca tatsabhāgānāṃ kumbhāṇḍaśatasahasrāṇāṃ //

tatra bhagavāṃ virūpākṣaṃ mahārājam āmantrayate / iti hi mahārāja ine mene dapphe daḍapphe eṣa evānto duḥkhasyeti / asmiṃ khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe virūpākṣasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ ca tatsabhāgānāṃ nāgaśatasahasrāṇāṃ /

tatra bhagavān vaiśravaṇaṃ mahārājam āmantrayate | atra te mahārāja māśā tuṣā saṃśāmā (bhaiṣ-v(ch/w) 122) sarvatra virāḍi eṣa evānto duḥkhasyeti / asmiṃ khalu dharmaparyāye bhāṣyamāṇe vaiśravaṇasya mahārājasya virajo vigatamalaṃ dharmeṣu dharmacakṣur utpannam anekeṣāṃ (fol. 233r1 = gbm 6.778) ca tatsabhāgānāṃ yakṣaśatasahasrāṇāṃ /

bhagavān saṃlakṣayati / etarhi me parinirvāṇakālasamayaḥ pratyupasthitaḥ / kasyopanyasya śāsanaṃ parinirvāsyāmi / saced devānāṃ devāḥ pramattā ratibahulā na cirasthitikaṃ bhaviṣyati / atha manuṣyāṇām alpāyuṣo manuṣyāḥ evam eva na cirasthitikam eva / yanv ahaṃ devānāṃ ca manuṣyāṇāṃ ca kāśyapasya ca bhikṣoḥ śāsanam upanyasya parinirvāyeyam iti viditvā dhṛtarāṣṭraṃ mahārājam āmantrayate | mama te mahārāja parinirvṛtasya pūrvasyāṃ diśi śāsane ārakṣā karaṇīyeti / virūḍhakaṃ mahārājam āmantrayate / tvayāpi mahārāja dakṣiṇasyāṃ diśi ārakṣā karaṇīyeti / virūpākṣaṃ mahārājam āmantrayate | tvayāpi mahārāja paścimasyāṃ diśi ārakṣā karaṇīyeti / (msv i 260) vaiśravaṇaṃ mahārājam āmantrayate / tvayāpi mahārāja uttarasyāṃ diśi ārakṣā karaṇīyeti // tataś catvāro mahārājānaḥ pramuditamanaso bhagavantam idam avocan* / evaṃ bhavatu bhagavan yathājñāpayati bhagavan* / vayam ārakṣāṃ kariṣyāma iti viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā dṛṣṭasatyā bhagavato 'ntikāt prakrāntāḥ / bhagavatā āyuṣmate mahākāśyapāya kṛtsnaṃ śāsanam upanyastaṃ / āyuṣmāṃś cānando 'bhihitaḥ / tvayāpy ānanda śāsanakāryakaraṇe autsukyam āpattavyam iti | //

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta caturbhir mahārājaiḥ karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena catvāro mahārājāḥ saṃvṛttāḥ / bhagavataś cāntike satyadarśanaṃ kṛtam iti | bhagavān āha | ebhir eva bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavat phalanti khalu dehinām* /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'sminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma śāstā loka udapādi | pūrvavad yāvac chāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* / tena khalu samayena mahāsamudre dvau nāgau prativasataḥ śvāso mahāśvāsaś ca | kūṭaśālmalyām api dvau suparṇināv aṭṭeśvaraś cūḍeśvaraś ca | yadā śvāsamahāśvāsau tābhyām abhidrūyete tadā pātālaṃ praviśato / yāvad apareṇa samayena śvāsamahāśvāsābhyāṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni / tau ca suparṇināv (msv i 261) abhidravitum ārabdhau na śaknuvataḥ / sumerupratyāhatam iva pavanasalilavegau pratinivṛtya kathayato / bhavantau pūrvam asmābhir yuvām abhidrutau (bhaiṣ-v(ch/w 123) pātālaṃ praviśata / idānīṃ ko hetur yena vayaṃ sumerupratyāhatāv iva pavanasalilavegau yuvām āsādya pratinivṛttāv iti | śvāsamahāśvāsau kathayato / (fol. 233v1 = gbm 6.779) 'smābhiḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītānīti / tau kathayato / yady evaṃ vayam api grahīṣyāma iti / tau tābhyāṃ sārdhaṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntike saṃprasthitau / tau ca saṃprāptau / catvāraś ca lokapālāḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikād dharmaṃ śrutvā saṃprasthitāḥ / te tābhyāṃ dṛṣṭās / tau suparṇinau śvāsamahāśvāsau nāgau pṛcchataḥ / ka ete gacchantīti | tābhyāṃ vistareṇa kathitam* / suparṇinau kathayataḥ / yady evaṃ vayam api kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni saṃgṛhītvā praṇidhānaṃ kurma iti /

tābhyāṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni gṛhītāni / śvāsamahāśvāsābhyāṃ pūrvam eva gṛhītāni / tataḥ saṃbhūya kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhāḥ / yathaite catvāro lokapālāḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikād dharmaṃ śrutvā dṛṣṭasatyāḥ svabhavanaṃ saṃprasthitāḥ : evaṃ vayam apy anena kuśalamūlena catvāro lokapālāḥ syāma : yaś cāsau bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena uttaro māṇavo vyākṛtaḥ bhaviṣyasi tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma samyaksaṃbuddha iti | (msv i 262) so 'py asmākaṃ bhagavān eva mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre dharmaṃ deśayed / vayaṃ ca taṃ dharmaṃ śrutvā dṛṣṭasatyā evam eva svabhavanaṃ gacchāma iti |

kiṃ manyadhve bhikṣavo ye te catvāro nāgasuparṇinaḥ eta eva te catvāro lokapālāḥ / yo 'sau śvāsa eṣa evāsau dhṛṭarāṣṭras tena kālena tena samayena / mahāśvāso virūḍhakaḥ aṭṭeśvaro 'sau virūpākṣaḥ cūḍeśvaro 'sau vaiśravaṇaḥ tena kālena tena samayena | yad ebhiḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāntikāc charaṇagamanaśikṣāpadāni pratigṛhya praṇidhānaṃ kṛtaṃ tasya karmaṇo vipākena catvāro lokapālā jātā mamāntike satyadarśanaṃ kṛtvā svabhavanaṃ gatāḥ /

tāṃ ca dharmadeśanāṃ śrutvā kaineya ṛṣiḥ paraṃ vismayam upagato bhagavati cābhiprasannaḥ / tato 'sya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā / yāṃ śrutvā kaineyarṣiṇā sahasatyābhisamayād anāgāmiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ / tato 'sāv avetyaprasādasamanvāgato 'ṣṭau pānāny ādāya cocapānaṃ mocapānaṃ kolapānam aśvatthapānam udumbarapānaṃ paruṣakapānaṃ kharjūrapānaṃ mṛdvīkāpānaṃ ca yena bhagavāṃs tenopasaṃkrānta / upasaṃkramya bhagavatam idam avocat* / imāni bhadanta aṣṭau pānāni pūrvakair ṛṣibhiḥ stutāni varṇitāni / tāni bhagavān pratigṛhṇātv (bhaiṣ-v(ch/w) 124) anukampām upādāya | pratigṛhṇāti bhagavān kaineyasya ṛṣer antikād aṣṭau pānāni anukampām upādāya / pratigṛhya bhikṣūn āmantrayate sma / itīmāni bhikṣavo 'ṣṭau pānāni kāle (fol. 234r1 = gbm 6.780) pratigrāhitāni akāle marditāni (msv i 263) akāle parisrutāni akāle 'dhiṣṭhitāni paścādbhaktena paribhoktavyāni // itīmāni aṣṭau pānāni kāle pratigrāhitāni kāle marditāni // kāle parisrutāni akāle adhiṣṭhitāni na paribhoktavyāni | // itīmāni aṣṭau pānāni kāle pratigrāhitāni kāle marditāni kāle parisrutāni akāle adhiṣṭhitāni na paribhoktavyāni // itīmāni aṣṭau pānāni akāle marditāni akāle parisrutāni paścādbhaktena paribhoktavyāni / rātryāś ca prathame yāmātikrāntā na paribhoktavyāni //

{dutt: as the tibetan translation does not agree with the sanskrit textr, we reconstruct here the sanskrit from tibetant: itīmāni bhikṣavo 'ṣṭau pānāni kāle pratigrāhitāni kāle marditāni kāle adhiṣṭhitāni kāle paribhoktavyāni / akāle na paribhoktavyāni / rātryāś ca prathame yāme 'tikrānte na paribhoktavyāni / itīmāni aṣṭau pānāni kāle pratigrāhitāni akāle marditāni akāle parisrutāni akāle adhiṣṭhitāni na paribhoktavyāni / itīmāni aṣṭau pānāni kāle pratigrāhitāni kāle marditāni akāle parisrutāni akāle adhiṣṭhitāni na paribhoktavyāni / itīmāni aṣṭau pānāni akāle pratigrāhitāni akāle marditāni akāle parisrutāni paścādbhaktena na paribhoktavyāni / rātryāś ca yāme 'tikrānte na paribhoktavyāni /}

atha kaineya ṛṣir utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān* śvo bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / adhivāsayati bhagavān kaineyasya ṛṣes tūṣṇīṃbhāvena / atha kaineya ṛṣir bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ / bhagavān api mandākinyāḥ puṣkariṇyās tīre 'ntarhita ādumāyāṃ pratyaṣṭhāt sārdhaṃ bhikṣusaṃghena / atha kaineya ṛṣiḥ sarātram evotthāyāntarjanam āmantrayate / uttiṣṭhata (msv i 264) āryā uttiṣṭhata / bhadramukhāḥ kāṣṭhāni pāṭayata / khādyakāny ullāḍayata / pratijāgrata maṇḍapavāḍam iti /

tena khalu samayena śailo nāma ṛṣiḥ kaineyasya ṛṣer bhāgineyas tasminn āvasathe rātriṃ vāsam upagataḥ / aśroṣīt śaila ṛṣiḥ kaineyam ṛṣiṃ sarātram evotthāyāntarjanam āmantrayantam* / śrutvā ca punaḥ kaineyam ṛṣim idam avocat* / kiṃ punas te ṛṣe sabrahmacāriṇo nimantritāḥ / rājā vā māgadhaśreṇyo biṃbisāro rāṣṭranivāsī janakāyo yathepsitasya vā ṛṣidharmasya parisamāptir iti / sa kathayati / na me śaila sabrahmacāriṇa upanimantritā nāpi rājā māgadhaśreṇyo biṃbisāro rāṣṭranivāsī janakāyo nāpi yathepsitasya ṛṣidharmasya parisamāptiḥ / api tu mayā buddhapramukho bhikṣusaṃgho bhaktenopanimantrita iti tasya buddha ity aśrutapūrvaṃ ghoṣaṃ śrutvā sarvaromakūpāny āhṛṣṭāni / sagauravaḥ sa papraccha / ka eṣa ṛṣe buddho nāma iti / asti śaila śramaṇo gautamaḥ śākyaputraḥ śākyakulāt keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayāgārād anagārikāṃ pravrajitaḥ / so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhim abhisaṃbuddhaḥ / sa eṣa buddho nāmeti / śailaḥ kathayati / ka eṣa ṛṣe saṃgho nāmeti / kaineya ṛṣiḥ kathayati / santi śaila kṣatriyakulād api kulaputrāḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayāgārād anagārikāṃ pravrajitaḥ / santi brāhmaṇakulād api vaiśyakulād api kulaputrāḥ pūrvavat tam eva bhagavantaṃ tathāgatam arhantaṃ samyaksaṃbuddhaṃ pravrajitāḥ / sa eṣa ṛṣe saṃgho nāma iti / ayaṃ ca śaila saṃghaḥ pūrvakaś ca (msv i 265) buddhaḥ / sa eṣa (fol. 234v1 = gbm 6.781) buddhapramukho bhikṣusaṃgho mayā bhaktenopanimantritaḥ / atha śailaṛṣir buddhālambanayā smṛtyā kālyam evotthāya paṃcaśataparivāro yena bhagavāms tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantam etad avocat* / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti / labdhavān śaila ṛṣiḥ paṃcaśataparivāraḥ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam* /

atha kaineya ṛṣis tām eva śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ pūrvavad yāvat saṃtarpayati saṃpravārayati / tena buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayamānena śailaḥ pravrajito dṛṣṭaḥ / sa kathayati / śaila tvaṃ pravrajitaḥ / pravrajitvā suṣṭhu kṛtaṃ sādhu kṛtam* / aham api buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayitvā pravrajiṣyāmīti / atha kaineya ṛṣir anekaparyāyeṇa buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena saṃtarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / tato bhagavāṃs tasmai dakṣiṇām ādiśya dharmadeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ / atha kaineya ṛṣir yat tatrotpādanadharmakaṃ sarvaṃ visarjanadharmakaṃ kṛtvā {ms tatrotsadanadharmakaṃ tat sarvaṃ visarjanadharmakaṃ kṛtvā; cf. mps 7.2 tatrotsīdana-; bhsd s.v. utsīdana} paṃcaśataparivāro yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte 'sthāt* / ekāntasthitaḥ kaineya ṛṣir bhagavantam idam avocat* / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike (msv i 266) brahmacaryam iti / labdhavān kaineya ṛṣiḥ paṃcaśataparivāraḥ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam* /

atha bhagavāṃs tad bhikṣusahasraṃ pravrajyopasaṃpādya nadyāḥ prabhadrikāyās tīre vāsam upagataś chatrāmbuvane {ms chatrāpravane} / tatra bhagavatā paṃcabhikṣuśatāny āyuṣmate brāhmaṇakapphiṇāya dattāni / ardhatṛtīyāny āyuṣmate mahāmaudgalyāyanāya / ardhatṛtīyāny āyuṣmate śāriputrāya / tatra ye āyuṣmatā brāhmaṇkapphiṇenāvacoditās taiḥ sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / ye āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanena tair anāgāmiphalam* / ye āyuṣmatā śāriputreṇa taiḥ srotaāpattiphalam* /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / paśya bhadanta bhagavatā āyuṣmān śāriputro mahāprajñānām agryo vyākṛtaḥ āyuṣmāṃś ca mahāmaudgalyāyano mahardhikānāṃ mahānubhāvānām* / atha ca punar ye āyuṣmatā brāhmaṇakapphiṇenāvacoditās tair ahatvaṃ sākṣātkṛtam* / ye āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanena tair anāgāmiphalam* / ye āyuṣmatā śāriputreṇa taiḥ srotaāpattiphalam* / bhagavān āha / bhikṣava etarhi yathā tathātīte 'dhvani ye (fol. 235r1 = gbm 6.782) brāhmaṇakapphiṇenāvacoditās te ārūpyadhātau pratiṣṭhitāḥ / ye maudgalyāyanena te rūpadhātau / ye śāriputreṇa te paṃcasv abhijñāsu pratiṣṭhitāḥ / tac chrūyatām* /

bhūtacaraṃ bhikṣavo 'nyatarasminn araṇyāyatane dvau ṛṣī prativasataḥ / pratyekaṃ paṃcaśataparivāraḥ / yāvad apareṇa samayena tayor ekaḥ (msv i 267) kālagataḥ / tatas tasya māṇavakā guruviyogaduḥkhadaurmanasyasaṃtaptā itaś cāmutaś ca paribhramantas tasya dvitīyasya ṛṣeḥ sakāśam upasaṃkrāntāḥ / tena te dṛṣṭā aśruparyākulekṣaṇāḥ pṛṣṭāś ca / māṇavakā yo 'sau yuṣmākam upādhyāyaḥ kālagataḥ / sa saṃlakṣayati / mamātyayān māṇavakān āmīdṛśī samavasthā bhaviṣyati / yanv aham eṣām upasaṃgrahaṃ kuryām iti / tena te samāśvāsitā upasaṃgṛhītāś ca / yāvad apareṇa samayena so 'pi ṛṣir glānaḥ saṃvṛttaḥ / tasya trayo 'gryaśiṣyāḥ / tenaikaikasya paṃcaśatāni dattāni / dvitīyasyārdhatṛtīyāni / tṛtīyasyārdhatṛtīyāni / sa kāladharmeṇa saṃyuktaḥ / tatra yasya paṃcaśatāni dattāni tena tathāvacoditāni yathā ārūpyadhātau pratiṣṭhāpitāni / yasyārdhatṛtīyāni tena tathāvacoditāni yathā rūpadhātau pratiṣṭhāpitāni / yasyāpy ardhatṛtīyāni tena tathāvacoditāni yathā paṃcasv abhijñāsu pratiṣṭhāpitāni / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau ṛṣir yena tāni paṃcamāṇavakaśatāny ārūpyadhātau pratiṣṭhāpitāny eṣa evāsau kapphiṇo bhikṣus tena kālena tena samayena / yenārdhatṛtīyāni rūpadhātau pratiṣṭhāpitāny eṣa evāsau maudgalyāyano bhikṣuḥ / yenāpy ardhatṛtīyāni śatāni paṃcasv abhijñāsu pratiṣṭhāpitāny eṣa evāsau śāriputro bhikṣuḥ / api tu bhikṣavo ye kapphiṇenāvacoditās te tīkṣṇendriyāḥ / ye maudgalyāyanena te madhyendriyāḥ / ye śāriputreṇa te mṛdvindriyāḥ / yadi śāriputreṇāvacoditā nābhaviṣyan uṣmagatā apy anayagatā abhaviṣyan* /

sarve samagrāḥ śṛṇuta viprasannena cetasā / prakāśayan buddhavarṇaṃ kaineyajaṭilas tathā //

ekasmin samaye śāstā kaineyasya niveśane / saśrāvako mahāvīro bhojanena nimantritaḥ //

adrākṣīd brāhmaṇaḥ śailaḥ kaineyasya niveśane / pratijāgryamānam aśanaṃ dṛṣṭvā kaineyam abravīt* //

vivāhaḥ kiṃ nu rājā vā rāṣṭraṃ vopanimantritam* / athavā te mahāprajña pṛṣṭa ācakṣva tan mama //

na me vivāho rājā vā rāṣṭraṃ vopanimantritam* agrasatvo mayā buddho bhaktenopanimantritaḥ //

so 'yaṃ buddha iti śrutvā śailaḥ saṃvegam āgataḥ / ka eṣa buddhaḥ kaineya pṛṣṭa ācakṣva tan mama //

asti śākyakule jātaḥ sa śāstāpratipudgalaḥ / buddhimān sarvadharmeṣu tasmād buddho nirucyate //

dṛṣṭaṃ hy atītaṃ buddhena tathā dṛṣṭam anāgatam* / pratyutpannam atho dṛṣṭaṃ saṃskārā vyayadharmiṇaḥ //

yac ca kiṃcid abhijñeyaṃ sarvaṃ tad vetti tatvavit* / sarvajñaḥ sarvadarśī ca tasmād buddho nirucyate //

abhijñeyam abhijñātaṃ bhāvanīyaṃ ca bhāvitam* / prahātavyaṃ prahīnaṃ ca tasmād buddho nirucyate //

jāyamāne ca yatreyaṃ sasamudrā saparvatā / prakaṃpitābhūd dharaṇī taṃ namasye kṛtāñjaliḥ //

nihato yena māraś ca kṛṣṇabandhuḥ savāhanaḥ / tathāgatabalaprāptaṃ taṃ namasye kṛtāñjaliḥ //

yena tad dvādaśākāraṃ dharmacakraṃ pravartitam* / vārāṇasīṃ purīṃ gatvā taṃ namasye kṛtāñjaliḥ //

rāgabandhena baddhān ye rāgadveṣābhipīḍitān* / bahūn mocayate satvāṃs taṃ namasye kṛtāñjaliḥ //

kutra buddhaḥ sa bhagavān kiyad dūre vināyakaḥ / adyaiva śaraṇaṃ yāmi śākyaputraṃ prabhākaram* //

gaccha brāhmaṇa tenedaṃ vanaṣaṇḍaṃ manoramam* / gandharvarājopanibhaṃ buddhaṃ drakṣyasy anuttaram* //

kāṣāyavastraṃ dyutimantaṃ hemavarṇaṃ haritvacam* / tad ghāṭakam ivottaptaṃ bimbaṃ hemamayaṃ yathā //

sālavṛkṣaṃ kusumitaṃ puṣpitaṃ karṇikāravat* / nānāratnaparicchannaṃ yūpaṃ ratnamayaṃ yathā //

samantato 'vabhāsayati samantād vyāmatejasā / ārohapariṇāhena nyagrodhaparimaṇḍalaḥ //

sarvakāmaratiṃ hitvā sphītaṃ rājyaṃ sabāndhavam* / pravrajyām abhiniṣkrānto viveke ramate muniḥ //

siṃhavan nadate cchambhī kesarī gandhamādane / vanāntareṣv asaṃtrastaṃ buddhaṃ drakṣyasi brāhmaṇa //

brahmasvaraṃ mañjugiraṃ ślakṣṇavācā smitonmukham* / dundubhisvaranirghoṣaṃ buddhaṃ drakṣyasi brāhmaṇa //

candraṃ vā gagane śuddhaṃ nakṣatraparivāritam* / candramaṇḍalasaṃkāśaṃ buddhaṃ drakṣyasi brāhmaṇa //

vairocanaṃ vā dīptāṃśuṃ bhānumantaṃ nabhastale / vītāndhakāraṃ rājantaṃ buddhaṃ drakṣyasi brāhmaṇa //

yathārṣabhaṃ yūthapatim acalaṃ kakudaṃ sthitam* / puruṣarṣabhaṃ daśabalaṃ buddhaṃ drakṣyasi brāhmaṇa //

samudram iva gambhīram aprameyaṃ mahodadhim* / acintyaṃ dhyāyinām agryaṃ buddhaṃ drakṣyasy anuttaram* //

niryāntaṃ kṛṣṇapakṣād vā bhānumantam ivāmbare / dhmāyantam agniskandhaṃ vā buddhaṃ drakṣyasi gautamam* //

cakravartī yathā rājā sacivaiḥ parivāritaḥ / arhadbhir iva saṃbuddhaḥ śobhate saṃpuraskṛtaḥ //

vaśavartī ca kāmeṣu mahābrahmā yatheśvaraḥ / trisahasraṃ lokadhātuṃ vaśī vartayate muniḥ //

satyāni saṃprakāśayati madhv iva nīḍakāt sravat* / śrutvā yad upaśāmyanti prataranti mahārṇavam* //

duḥkhaṃ naikaprakāraṃ ca yac ca duḥkhasya saṃbhavam* / duḥkhasya ca vyupaśamaṃ mārgaṃ dvicaturaṃgikam* //

adhanānāṃ dhanaṃ dātā āturāṃś ca cikitsati / upadrutānāṃ śaraṇaṃ duḥkhān mocayati prajāḥ //

satvānām andhabhūtānāṃ mūḍhānām utpathacāriṇām* / ṛjumārgaṃ prakāśayati kṣemaṃ nirvāṇagāminam* //

ādīptāṃ rāgadveṣābhyāṃ mohaprajvalitāṃ prajām* / mahāmegho yathā vṛṣṭyā nirvāpayati mahāmuniḥ //

rūpavarṇabalopetaḥ sadṛśo 'sya na vidyate / nārāyaṇasaṃhananaḥ śailo vā supratiṣṭhitaḥ //

lābhālābhasukhair duḥkhair nindayātha praśaṃsayā / yaśo 'yaśobhyām aliptaḥ paṃkajaṃ vāriṇā yathā //

prāṇātipātād virato nādattam abhinandati / satyavādī brahmacārī paiśunyāt sa upārataḥ //

paruṣaṃ nānyudīrayati maṃju kālena bhāṣate / abhidhyā nāsya kāmeṣu maitracittaḥ sa jantuṣu //

satyadarśanasaṃpannaḥ samādhibalagocaraḥ / ṣaḍabhijño mahādhyāyo nabhaś caryā vigāhate //

śṛṇoti vividhāñ chabdān ye divyā ye ca mānuṣāḥ / cittaṃ pareṣāṃ jānāti kliṣṭaṃ vā yadi vāśubham* //

pūrvaṃ nivāsakuśalo yatra yatroṣitaḥ purā / cyutyupapādaṃ jānāti satvānām āgatiṃ gatim* //

kṣīṇāsravo visaṃyukta upaśāntaḥ sunirvṛtaḥ / śāntendriyaḥ śāntacittaḥ pūrṇo vā dhyāyate hṛdi //

nāgaṃ vā padminīmadhye kuṃjaraṃ ṣaṣṭihāyanam* / prekṣamāṇas tṛpyamānaḥ prītiṃ brāhmaṇa lapsyase //

īdṛśo bhagavāñ chaila vahniskandha iva tejasā / dvātriṃśat tasya gātreṣu mahāpuruṣalakṣaṇāḥ //

yo 'pi varṣaśataṃ pūrṇaṃ varṇaṃ bhāṣeta tāyinaḥ / sa paryantaṃ nādhigacched aprameyas tathāgataḥ //

etaṃ brāhmaṇa paśyanti lābhas teṣām anuttaraḥ / dṛṣṭvā ye śaraṇaṃ yānti teṣāṃ lābhabharas tataḥ //

saṃvinno brāhmaṇaḥ śailaḥ śrutvā varṇaṃ mahāmuneḥ / vivekacittasaṃkalpaḥ kaineyam idam abravīt* //

na me manuṣyabhūtasya varṇa etādṛśaḥ śrutaḥ / śreṣṭho 'sau sarvalokasya yathā kaineya bhāṣase //

mānadhvajaṃ prahāya tvaṃ vaṇijo vā dhanārthikaḥ / śuśrūṣuḥ paryupāsvaivaṃ prītiṃ brāhmaṇa lapsyase //

paṃcabhiḥ śatair māṇavānāṃ śiṣyebhiḥ saṃpuraskṛtaḥ / niryāti brāhmaṇaḥ śailo yena buddhāśramaḥ śubhaḥ //

viviktam alpanirghoṣaṃ dvijasaṃghaniṣevitam* / puṣpapādapasampannaṃ devānām iva nandanam* //

kinnarīvyālabharatiṃ śākyaputraniṣevitam* / āvāsaṃ dharmarājasya prāviśad brāhmaṇas tataḥ //

adāntadamakaṃ dṛṣṭvā sārathiṃ puruṣottamam* / śailo vācam udīrayati bhavān kaccid anāmayaḥ //

nelayā pūrṇayā vācā kalaviṅkarutasvanaḥ / buddhaḥ pratyavadac chailaṃ tat khalv aham anāmayaḥ //

akiṃcano 'smy anādāno 'thānadhaś chinnasaṃśayaḥ / vipramukto visaṃyukto hy akhilo 'ham anāsravaḥ //

carāmi virajo loke śuddhaḥ śuci nirāmayaḥ //

śuci brāhmaṇa tenāsmi sarvavairabhayātigaḥ //

tavāpi svāgataṃ śaila sanniṣīdedam āsanam* / mā pariklāntakāyo 'si kaccid brāhmaṇa te sukham* //

sukhito 'haṃ mahāvīra tvāṃ dṛṣṭvādya mahāmunim* / pratītamānasas tuṣṭo bhūṣaṇair vā vibhūṣitaḥ //

anupūrvam udīryātha kathāṃ tatrānupūrvikīm* / hrīyamāno nīcamanā nyaṣīdad brāhmaṇas tataḥ //

adhyāpako mantradharas traividyo vedapāragaḥ / niṣadya brāhmaṇaḥ śailo lakṣaṇān īkṣate muneḥ //

adrākṣīl lokanāthasya triṃśad gātreṣu lakṣaṇān* / dvayoḥ kāṃkṣati śailaś ca koṣopagatajihvayoḥ //

kathaṃkathī vaimatiko (fol. 236v1 = gbm 6.785) lakṣaṇāni mahāmuneḥ / āṃgirasaṃ satyanāmasaṃbuddhaṃ paripṛcchati //

śrutāni yāni dvātriṃśal lakṣaṇāni mahāmuneḥ / dvayaṃ tatra na paśyāmi tava gātreṣu gautama //

kaccit koṣapraticchannavastiguhyam ihāsti te / rasanānuttamā vāpi kaccij jihvā na hrasvikā //

kaccit prabhūtajihvo 'si jānīyāṃ te mahāmune / nirṇāmayāśu tanukāṃ kāṃkṣāṃ vyapanayasva me //

kadācit karhicil loke utpadyante vināyakāḥ / udumbare vā kusumaṃ durlabho hi mahāmuniḥ //

vāri grīṣmābhitapto vā bhojanaṃ vā bubhukṣitaḥ / āturo bheṣajaṃ yadvac chāstāraṃ paryupāsmahe //

nelayā pūrṇayā vācā kalaviṃkarutasvanaḥ / buddhaḥ pratyavadac chailaṃ kāṃkṣāṃ brāhmaṇa nirṇuda //

ubhe ca cakṣuṣī śrotre pracchādayati jihvayā / prabhūtayā cchādayati jihvayā mukamaṇḍalam* //

riddhyā vidarśayati cāpy ṛddhipādeṣu kovidaḥ / adrākṣīd brāhmaṇa śailo guhyaṃ koṣāvṛtaṃ muniḥ //

āvṛḍhaśalyo niṣkāṃkṣo lakṣaṇāni mahāmuneḥ / prahṛṣṭacittasaṃkalpaḥ śailo vācam udairayat* //

mantreṣv āptāni me yāni dvātriṃśal lakṣaṇāny aham* / sarvaṃ tat tava gātreṣu paripūrṇam anūnakam* //

kalyāṇavāk sucaritaḥ sujātaḥ priyadarśanaḥ / madhye śramaṇasaṃghasya bhāskaro vā virocase //

kāryaṃ śramaṇabhāvena kiṃ tavottamavarṇinaḥ / rājā tvam arho bhavituṃ cakravartī nararṣabhaḥ //

caturaṃgabalopeto ratnaiḥ saptabhir eva ca / vartayati kṣitau cakraṃ rājā bhava mahīpatiḥ //

rājāham asmi śaileti dharmarājo hy anuttaraḥ / dharmeṇa cakraṃ vartaye ihāhaṃ bhūmimaṇḍale //

kalyo 'smy ahaṃ kule jātaḥ kṣatriyo 'smy abhijātitaḥ / vitrāsya sabalaṃ māraṃ prāptaḥ saṃbodhim uttamām* //

smṛtir brāhmaṇa cakraṃ me prajñā me parināyakaḥ / vīryaṃ hayaḥ śīghrajavo dhuraṃ vahati coditaḥ / samādhir me maṇiśreṣṭho hy andhakāro prabhākaraḥ //

upekṣā hastināgaś ca dhuraṃ vahati coditaḥ //

strī vai ratiḥ sarāgāṇāṃ prītir brāhmaṇa me ratiḥ / prasṛṣṭaṃ brāhmaṇa śreṣṭhaṃ dhanaṃ gṛhagataṃ mayā //

sapta bodhyaṃgaratnāni sarvalokātigāni te / prabodhayāmi yaiḥ suptām andhabhūtām imāṃ prajām* //

jitā mayā diśaḥ sarvāḥ pratiśatrur na vidyate / catasro me parṣadaś ca caturaṃgaṃ balaṃ mama //

adhyāvasāmi nagaraṃ pūrvabuddhaniṣevitam* / riddhyārāmopasaṃpannaṃ mārganirmitacatvaram* //

sūtrāntajātakākīrṇaṃ mahāpuruṣasevitam* / trayo vimokṣadvārāṇi smṛtyārakṣābhigopitam* //

hrīvyapatrāpyasaṃpannaḥ ahaṃ rājā tathāgataḥ / dharmayuddhaṃ mayā dattaṃ dharmabherī parāhatā //

citrāsya sabalaṃ māram abhiṣikto 'smi bodhaye / subhāvitā apramāṇāḥ santi cābharaṇāni me //

brāhmā vihārāś catvāraḥ kleśānāṃ parivāraṇāḥ / parapravādā vihatā vidhvastā virūḍhīkṛtāḥ //

mama samyaktvaṃ loke 'sminn ālokaṃ prāṇināṃ dadat* / chinna dṛg jñānaśastreṇa vivekaś cāyudhaṃ mama //

riddhipādaḥ avasthānaṃ śamatho muṣṭisaṃgrahaḥ / śīlaratho nandighoṣaḥ (fol. 237r1 = gbm 6.786) sārathir me vipaśyanaḥ //

sannāhaḥ kṣāntiḥ sauratyaṃ saṃgrāmo mārgabhāvanaḥ / kalāpaḥ paṃcendriyāṇi yebhir nivaraṇaṃ hatam* //

catvāraḥ samyakprahāṇā yebhiḥ kleśā nisūditāḥ / śūrayuddhaṃ mayā dattaṃ dharmabherī mayā hatā / vitrāsya sabalaṃ māram abhiṣikto 'smi bodhaye //

avidyāṃ vidyayā hatvā skandhānām udayavyayam* / saṃgrāmaśīrṣam uttīrṇo buddho 'haṃ bodhaye prajām* //

trayo loke mahācaurā yair iyaṃ bādhyate prajā / rāgo dveṣaś ca mohaś ca sarve te nāśitā mayā //

arhaṃś ca dakṣiṇeyo 'smi ṣaḍabhijño balodyataḥ / sukṣetre pratipannānām āhutīnāṃ pratigrahaḥ //

ārabhya paramaṃ vīryam āsravā nihatā mayā / mahāntam ogham uttīrṇo muhyamāneṣv avasthitaḥ //

daṃṣṭrābalī yathā siṃha āsādya prāṇino vane / samaṃ teṣu praharati bālye madhye mahallake //

tathaiva loke saṃbuddho narasiṃho vināyakaḥ / samaṃ dharmaṃ prakāśayati bālamadhyamahātmasu //

āturasya ca me ha tvaṃ kāṃkṣāṃ vinaya gautama / bhavān hi śalyahantrīṇāṃ varaś cālokavedinām* //

vinaya śāmya te kāṃkṣām adhimucyasva brāhmaṇa / durlabhaṃ darśanaṃ bhavati saṃbuddhānāṃ yaśasvinām* //

yasyeha durlabho bhavati prādurbhāvaḥ kadācana / so 'haṃ brāhmaṇa saṃbuddho dharmarājo niruttaraḥ //

saṃbuddho 'smīti vadasi śailovāca tathāgatam* / pravartayasi kevalaṃ cakraṃ yathā gautama bhāṣase //

senāpatiḥ ko bhavataḥ śrāvakaḥ śāstur ātmajaḥ / yat tvayā vartitaṃ cakram anuvartayati paṇḍitaḥ //

asti me śrāvako brahman sadṛśaḥ prajñayātmajaḥ / upatiṣya iti khyātaḥ śāriputro bahuśrutaḥ //

sarvagranthavisaṃyukta upaśānto nirāsravaḥ / yan mayā vartitaṃ cakram anuvartayati paṇḍitaḥ //

aho saṃbuddha āścaryam aho śrāvakasaṃpadaḥ / lokeṣv āścaryam utpannam aho ratnatrayaṃ param* //

ahaṃ vadāmi bhadraṃ te śrāvakatvam upāgataḥ / aho dharmarasaṃ pītvā bhaviṣyāmi sunirvṛtaḥ //

prahṛṣṭacittasaṃkalpaḥ saṃvyagro brāhmaṇas tataḥ / vivekacittasaṃkalpa idaṃ parṣadam abravīt* //

idaṃ bhavantaḥ śṛṇuta cakṣuṣmān bhāṣate yathā / śalyahantā mahādhyāyī vane nadati siṃhavat* //

ya icchanty anugacchantu ye necchanti vrajantu te / adyaiva pravrajiṣyāmi varaprajñasya śāsane //

sucīrṇe brahmacarye 'smin mārge caiva subhāvite / pravrajyā saphalā bhavaty apramādavihāriṇaḥ //

rocate ced iyaṃ tava pravraja jinaśāsane / chitveha brāhmaṇa jaṭe pravrajiṣyāmahe vayam* //

prahṛṣṭacittasaṃkalpo daśāṃgulikṛtāṃjaliḥ / avadad brāhmaṇaḥ śailo dhṛtvaikāṃsaṃ sacīvaram* //

paṃcaśatā māṇavā ete tiṣṭhanti prāṃjalīkṛtāḥ / labhemahe sādhu mune pravrajyām upasaṃpadam* //

tataḥ kāruṇikaḥ śāstā maharṣir anukampakaḥ / ehi bhikṣave ity āha sa teṣām upasaṃpadā //

śāriputro mahāprajño maudgalyāyana ṛddhimān* / brāhmaṇa kapphiṇasthaviraḥ pratibhānagatiṃ gataḥ //

nadīsundarikātīre vanaṣaṇḍe manorame / tāṃs tatrāvadan sthavirāḥ pratibhāneṣu kovidāḥ //

tebhyas taṃ dharmam ājñāya kathāṃ tatrānulomikīm* / na cirasya visaṃyuktā uttamārthe pratiṣṭhitāḥ //

te dṛṣṭalābhāḥ sukhitā dṛṣṭadharmābhinirvṛtāḥ / te paśyanti pramuditāḥ saṃbuddhaṃ lokanāyakam* //

saddharmaṃ ca dhanaśreṣṭhaṃ śikṣāṃ ca jinavarṇitām* / namasyanty apramādaṃ ca samādhiṃ pratisaṃstaram* //

tasmād ihātmakāmena māhātmyam abhikāṃkṣatām* / buddhaṃ dharmaṃ ca saṃghaṃ ca satkṛtiṃ śaraṇaṃ vrajet* //

etad dhi śaraṇaṃ loke varṇitaṃ tat tvadarśinā / upadrutānāṃ trastānāṃ sarvasaukhyapradāyakam* //

ādityabuddho buddhasya dharmyaṃ māhātmyam uttamam* / śāsanaṃ dharmarājasya bhajen mokṣārthikaḥ sadā //

kaineyagāthāḥ samāptāḥ //

atha bhagavān kāśīṣu janapadeṣu cārikāṃ caran kāśīpaṭṭam anuprāptaḥ / tasmiṃś ca kāśīpaṭṭe śobhitapūrviṇau dvau pitāputrau pravrajitau / putraḥ kathayati / bhagavān śrāvakasaṃghaḥ kāśīṣu janapade cārikāṃ carann ihānuprāptaḥ śrāntakāyo bhagavān bhikṣusaṃghaś ca / yan nu vayaṃ bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ yavāgūpānenopanimantrayāmaḥ / tat kiṃ tvaṃ peyāṃ samudānayasi āhosvid bhikṣusaṃgham upanimaṃtrayasīti / gaccha tvaṃ bhikṣusaṃgham upanimaṃtraya / ahaṃ peyāṃ samudānayāmīti / tena bhikṣusaṃgha upanimaṃtritaḥ / so 'py ādarśaṃ gṛhītvā vīthīṃ gataḥ / tena tasyāṃ śreṣṭhī dṛṣṭo dīrghakeśaśmaśruḥ / tasya tenādarśa upadarśitaḥ / sa kathayati / ārya etad apy asti te kauśalyam* / sa kathayati / asti / avatāraya / so 'vatārayitum (msv i 281) ārabdho gṛhapatir middham avakrāntaḥ / avatārite pratibuddhaḥ / sa kathayati / āryāvatāritam* / gṛhapate avatāritam* / saṃtuṣṭaḥ kathayati / ārya atīva parituṣṭo 'smi / vada kaṃ te varam anuprayacchāmīti / sa kathayati / mayā buddhapramukho bhikṣusaṃgho yavāgūpānenopanimantritaḥ / yavāgūm anuprayaccheti / sa kathayati / ārya kiṃ te yavāgūpānena / praṇītaṃ khādanīyabhojanīyam anuprayacchāmi / gacchopanimaṃtrayasveti / ārogyam ity uktvāsau prakrāntaḥ / tato 'sau gṛhapatiḥ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ pūrvavad yāvat purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇas tatra praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ cāryate / bhikṣavaḥ saṃlakṣayanti / vayaṃ lūhenopanimaṃtritāḥ / ayaṃ ca praṇīta āhāraḥ / kathaṃ vayaṃ pratigṛhṇīma iti / te na pratigṛhṇanti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / yadi lūhenopanimantritaḥ praṇītaṃ labhate paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /

bhagavān saṃlakṣayati / yaḥ kaścid ādīnavo bhikṣavo jātīyaṃ bhāṇḍaṃ dhārayanti / tasmān na bhikṣuṇā śilpam upadarśayitavyam* / na tāvajjātīyena tāvajjātīyaṃ bhāṇḍam upasthāpayitavyam* / upasthāpayati sātisāro bhavati sthāpayitvā vaidyapūrviṇāṃ śastrakoṣaṃ kāyasthapūrviṇām api bhājanaṃ sūcikapravrajitānāṃ sūcīgṛham iti /

(fol. 238r1 = gbm 6.788; msv i 282) bhagavān malleṣu janapadeṣu cārikāṃ caran pāpām anuprāptaḥ / pāpāyāṃ viharati jalūkāvanaṣaṇḍe / pāpāyāṃ roco nāma mallamahāmātraḥ prativasati / āyuṣmataḥ ānandasya mātulaḥ / so 'tīvāśrāddhaḥ / aśrauṣuḥ pāpeyā mallā bhagavān malleṣu janapadeṣu cārikāṃ caran pāpām anuprāptaḥ pāpāyāṃ viharati jalūkāvanaṣaṇḍa iti / śrutvā ca punaḥ saṃjalpaṃ kurvanti / bhavantaḥ śrūyate bhagavān malleṣu janapade cārikāṃ caran pāpām anuprāptaḥ pāpāyāṃ viharati jalūkāvanaṣaṇḍa iti / saced asmākam ekaiko buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayiṣyati apare 'vakāsaṃ na lapsyante / sarvathā kriyākāraṃ vyavasthāpayāmaḥ / na kenacid asmākam ekākinā buddhapramukho bhikṣusaṃgho bhojayitavyaḥ / samastā eva vayaṃ bhojayiṣyāmaḥ / yo yuṣmākam ekākī bhojayati sa gaṇena ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān daṇḍya iti / atha pāpeyā mallāḥ sarve saṃbhūya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇāḥ / ekāntaniṣaṇṇān pāpeyān mallān bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśya pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha pāpeyā mallā utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatv asmākaṃ bhagavan* śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena / adhivāsayati bhagavān pāpeyānāṃ mallānāṃ tūṣṇīṃbhāvena / atha pāpeyā mallā bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrāntaḥ / roco mallamahāmātras tatraivāsthāt* /

(msv i 283) sa āyuṣmatā ānandenoktaḥ / roca kiṃ tvaṃ śrāddhaḥ saṃvṛttaḥ / sa kathayati / nāhaṃ śrāddhaḥ saṃvṛttaḥ / kin tu gaṇena kriyākāraḥ kṛtaḥ / pūrvavad yāvat ṣaṣṭiṃ kārṣāpaṇān daṇḍya iti / tvaṃ nāma daṇḍabhayād bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrāntaḥ / evaṃ bhadantānanda / athāyusmān ānando rocaṃ mallamahāmātram ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantam idam avocat* / ayaṃ bhadanta roco mallamahāmātro na buddhe 'bhiprasanno na dharme na saṃghe 'bhiprasannaḥ / sādhv asya bhagavāṃs tathā dharmaṃ deśayed yathaiṣa buddhe 'bhiprasīded dharme saṃghe abhiprasīded iti / adhivāsayati bhagavān āyuṣmata ānandasya tūṣṇīṃbhāvena / atha bhagavatā rocasya mahāmātrasya tādṛśī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā roco mallamahāmātro buddhe 'bhiprasanno dharme saṃghe 'bhiprasannaḥ / atha roco mallamahāmātraḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāṃjalīṃ praṇamayya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān* śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena / nimantrito 'smi roca tatprathamataḥ pāpeyair mallaiḥ / adhivāsayatu me bhagavān ahaṃ tathā kariṣyāmi yathā pāpeyā mallā (fol. 238v1 = gbm 6.789) anujñāsyanti / sacet te roca pāpeyā mallā anujñāsyanti evaṃ te 'ham adhivāsayāmi / atha roco mallamahāmātro bhagavataḥ pādau śirasā vanditvotthāyāsanāt prakrānto yena pāpeyā mallās tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya pāpeyān mallān idam avocat* / āgamayantu tāvad bhavanto yāvad ahaṃ tatprathamataraṃ bhagavantaṃ bhojaye bhikṣusaṃghaṃ ca /

paścād yuṣmākam api (msv i 284) na duṣkaraṃ bhaviṣyati bhagavantaṃ bhojayituṃ bhikṣusaṃghaṃ ca / te kathayanti / asmābhis tatprathamataraṃ buddhapramukho bhikṣusaṃgha upanimantrito na vayam anujānīma iti / sa kathayati / yadi nānujānītha ekaṃ khādyakaṃ cārayāmi pānakaṃ ceti / tatra ye śrāddhās te kathayanti / bhavanta aśrāddha eṣaḥ / anujānīmaḥ sacet saṃghagatā tena dakṣiṇā pratiṣṭhāpitā bhavati / tair anujñātam* / tatas tena śilpina āhūya uktāḥ / bhavantas tādṛśaṃ khādyakaṃ sajjīkuruta yenaikenaiva paryāptir bhavati ahaṃ sarvopakaraṇāni dadāmīti / tena nānāsugandhidravyādisaṃyutāny upakaraṇāni dattāni / tair nānāsugandhidravyaparipūrṇaṃ khādyakaṃ kṛtam* / yenaikenaivaikasya paryāptir bhavati / atha pāpeyā mallās tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya pūrvavad yāvat purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇāḥ / tato roco mallamahāmātraḥ khādyakaṃ cārayitum ārabdhaḥ pānakaṃ ca / bhikṣavaḥ kaukṛtyena na paribhuṃjanti / bhagavān āha / dānapatir avalokayitavya iti / bhikṣubhiḥ pāpeyā mallā avalokitāḥ / kathayanti / āryā lakṣitā vayaṃ rocena mallamahāmātreṇa / pratigṛhṇīdhvam iti / tato rocena mallamahāmātreṇa khādyakaṃ cāritam* / tenaiva bhikṣūṇāṃ paryāptir jātā / bhagavān dakṣiṇādeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ / pāpeyānāṃ mallānām asāv āhāraḥ paribhogaṃ na gataḥ /

aparasmin divase bhikṣavaḥ piṇḍapātaṃ praviṣṭāḥ / brāhmaṇagṛhapatibhir ucyante / ehi buddha ehi dharma ehi saṃgha idaṃ gṛhāṇeti / (msv i 285) bhikṣavaḥ kaukṛtyena pratigṛhṇanti / bhagavān āha / praṣṭavyaḥ kiṃ mamānuprayacchatha āhosvid yo 'sau bhagavān dvipadānām agrya iti / yadi kathayanti yo 'sau bhagavān dvipadānām agrya iti / na svīkartavyam* / atha kathayanti / tvam evāsmākaṃ buddha iti pratigrahītvyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* / evaṃ dharme vaktavyaṃ yo 'sau virāgāṇām agrya iti / saṃghe vaktavyaṃ yo 'sau gaṇānām agrya iti / vistareṇa yojayitavyam* /

śrāvastyāṃ nidānam* / anyatamena gṛhapatinā buddhapramukho bhikṣusaṃgho jentākenopanimantritaḥ / tena khalu samayenāyuṣmān svātir navāgatas taruṇo 'cirapravrajitaḥ acirāgata imaṃ dharmavinayam* / sa saṃlakṣayati / uktaṃ bhagavatā yaiś cālpaṃ dattaṃ yaiś ca prabhūtaṃ dattaṃ yaiś ca praṇītaṃ dattaṃ yaiś cāttamanaskaiḥ parikarma kṛtaṃ yaiś ca prasannacittair abhyanumoditaṃ (fol. 239r1 = gbm 6.790) sarve te puṇyasya bhāgino bhavanti / yanv ahaṃ parikarma kuryām iti / sa kāṣṭhaṃ pāṭayitum ārabdho yāvad anyatamasmāt pūtidārusuṣirān niṣkramyāśīviṣeṇa dakṣiṇe pādāṅguṣṭhe dṛṣṭaḥ / sa viṣeṇa saṃmūrchito bhūmau patito lālā vāhayati mukhaṃ ca vibhaṇḍayati akṣiṇī ca saṃparivartayati / sa tathā vihvalo brāhmaṇagṛhapatibhir dṛṣṭaḥ / te kathayanti / bhavantaḥ katarasyāyaṃ gṛhapateḥ putra iti / aparaiḥ samākhyātam* / amukasya iti / te kathayanti / anāthānāṃ śramaṇaśākyaputrīyāṇāṃ madhye pravrajitaḥ / yadi na pravrajito 'bhaviṣyat* jñātibhir asya cikitsā kāritā abhaviṣyad iti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata (msv i 286) ārocayanti / bhagavān āha / vaidyaṃ pṛṣṭvā cikitsā kartavyeti / bhikṣubhir vaidyaḥ pṛṣṭaḥ / sa kathayati / āryā vikṛtabhojanam anuprayacchateti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / dātavyaṃ vaidyopadeśeneti / bhikṣavo na jānate kīdṛśaṃ vikṛtabhojanam iti / tair vaidyaḥ pṛṣṭaḥ / sa kathayati / āryā yuṣmākam eva śāstā sarvajño bhagavān sarvadarśī sa eva jñāsyatīti / bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / vikṛtabhojanaṃ bhikṣava uccāraḥ prasrāvaś chāyikā mṛttikā ca / tatra uccāraḥ acirajātakānāṃ vatsakānāṃ teṣām eva ca prasrāvaḥ / chāyikā paṃcānāṃ vṛkṣāṇām* / kāṃcanaya kamībalasyāśvatthasyodumbarasya nyagrodhasya / mṛttikā pṛthivyāṃ caturaṃgulam apanīyoddhartavyā iti vikṛtabhojanam iti /

tato bhikṣubhir āyuṣmataḥ svāter vikṛtabhojanaṃ dattam* / tathāpi na svasthībhavati / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / śakṣyasi tvam ānanda mamāntikān mahāmāyūrīṃ vidyām udgṛhya paryavāpya svāter bhikṣo rakṣāṃ kartuṃ paritrāṇaṃ parigrahaṃ viṣadūṣaṇaṃ daṇḍaparihāraṃ viṣanāśanaṃ sīmābandhaṃ dharaṇībandhaṃ ca / bhāṣatāṃ bhagavān śroṣyāmi / atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyām imāṃ mahāmāyūrīṃ vidyāṃ bhāṣate sma /

namo buddhāya namo dharmāya namaḥ saṃghāya /

tadyathā amale vimale nirmale maṃgale hiraṇye hiraṇyagarbhe bhadre subhadre samantabhadre śrībhadre sarvārthasādhani paramārthasādhani sarvānarthapraśamani | sarvamaṅgalasādhani | manase | mānase | mahāmānase | acyute adbhute atyadbhute mukte mocani mokṣaṇi araje viraje | amṛte | amare amaraṇi brahme brahmasvare pūrṇe pūrṇamanorathe mukte jīvati rakṣā svātiṃ sarvopadravabhayarogebhyaḥ svāhā /

evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavato 'ntikān mahāmāyūrīṃ vidyām udgṛhya paryavāpya svāter bhikṣoḥ svastyayanaṃ kṛtam* / nirviṣaś ca saṃvṛtto yathā paurāṇaḥ /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / āscaryaṃ bhagavan yāvac ca bhagavatā mahāmāyūrī vidyā upakarā bahukarā ca / na bhikṣava etarhi yathā mamātīte 'py adhvany akṣaṇapratipannasya (fol. 239v1 = gbm 6.791) vinipatitaśarīrasyāpi mahāmāyūrī vidyārājā upakarā bahukarā ca / tac chrūyatām* /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo himavati parvatarāje dakṣiṇe pārśve suvarṇāvabhāso nāma mayūrarājaḥ prativasati sma / so 'nayā mahāmāyūryā vidyayā kālyaṃ svastyayanaṃ kṛtvā divā svastyayanena viharati / so 'yaṃ svastyayanaṃ kṛtvā rātrau svastyayanena viharati / so 'pareṇa samayena saṃbahulābhir vanamayūrībhiḥ sārdham ārāmeṇārāmam udyānenodyānaṃ parvatapārśveṇa parvatapārśvam atyarthaṃ kāmarāgaraktaḥ kāme 'nugṛddho grathito mūrchito madamattaḥ pramūḍhaḥ pramūrchitaḥ (msv i 288) pravicaran prasādād anyataraṃ parvatavivaram anupraviṣṭaḥ / sa tatra dīrgharātraṃ pratyarthikaiḥ pratyamitrair hiṃsakair avatāraprekṣibhir mayūrapāśair baddhaḥ / so 'py atra madhyagataḥ pramūḍhaḥ smṛtiṃ ca labdhvā imām eva mahāmāyūrīṃ vidyāṃ manasyakārṣīt* / tadyathā amale vimale nirmale maṅgalye hiraṇye hiraṇyagarbhe bhadre subhadre samantabhadre śrībhadre sarvārthasādhani paramārthasādhani sarvānarthapraśamani sarvamaṅgalyasādhani manasi mānasi mahāmānasi acyute adbhute atyadbhute mukte mocani mokṣaṇi araje viraje amare amṛte amaraṇi brahme brahmasvare pūrṇe pūrṇamanorathe vimukte jīvati rakṣa māṃ sarvopadravebhyaḥ svāhā /

sa mayūrapāśāṃś chitvā niṣpalānaḥ / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau suvarṇāvabhāso nāma mayūrarājas tena kālena tena samayena / tadāpi mama mahāmāyūrī vidyā upakarā ca bahukarā ca etarhy api mama mahāmāyūrī vidyā upakarā ca bahukarā ceti / paśya bhadanta yāvac ca bhagavataḥ svāter bhikṣor vidyayā svastyayanaṃ kṛtam* / na bhikṣava etarhi yathātīte 'py adhvani / tac chrūyatām* /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo vārāṇasyāṃ nagaryāṃ nāgamaṇḍaliko 'nyatamaḥ kṣatriyadārakaḥ sarpeṇa dṛṣṭaḥ / sa kālagataḥ / nāgamaṇḍalikena vidyayā tasya svāsthyaṃ kṛtam* / kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau nāgamaṇḍalikaḥ ahaṃ sa tena kālena tena samayena / yo 'sau dārakaḥ svātir bhikṣus tena kālena tena samayena /

bhaiṣajyavastu samāptam* //

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.