Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 1/3

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luật tạng

Bhaiṣajyavastu

Thông tin
GRETIL — N. Dutt. Gilgit Manuscript, vol. 1-4, Calcutta, Srinagar 1939-1959. Vol. III: Mūlasarvāstivādavinayavastu, part 1-4. Part 1: Bhaiṣajyavastu; dto.: second edition, Delhi 1984.CC BY-NC-SA 4.0

Bhaiṣajyavastu

bhaiṣajyavastu

bhaiṣajyavastuni piṇḍoddānam* /

bhaiṣajyaṃ mahāseno rājagṛhaṃ veṇuvanaṣaṇḍaḥ / icchānaṅgalā ca kampilla ādirājyaṃ kumāravardhanam* / glānakāś ca kaineyo vargo bhavati samudyataḥ //

uddānam* /

bhaiṣajyam anujñātaṃ vasā kacchuś ca añjanam* / unmattakaḥ pilindaś ca revataḥ sauvīrakeṇa ca //

buddho bhagavān śrāvastyāṃ viharati jetavane anāthapiṇḍadasyārāme / tena khalu samayena bhikṣavaḥ śāradakena rogeṇa bādhyante / te śāradakena rogeṇa bādhyamānā utpāṇḍūtpāṇḍukā bhavanti kṛṣālukā durbalakā mlānā aprāptakāyāḥ /

jānakāḥ pṛcchakā buddhā bhagavantaḥ / {ms adds jānantaḥ pṛcchanti ajānanto na pṛcchanti /} yāvat pṛcchati buddho bhagavān āyuṣmantam ānandam* / kasmād ānanda etarhi bhikṣavaḥ utpāṇḍūtpāṇḍukāḥ kṛṣālukā durbalakā mlānā aprāptakāyā iti / (msv i ii) āyuṣmān ānandaḥ kathayati / etarhi bhadanta bhikṣavaḥ śāradakena rogeṇa bādhyante / etarhi śāradakena rogeṇa bādhyamānā utpāṇḍūtpāṇḍukā bhavanti kṛṣālukā durbalakā mlānā aprāptakāyāḥ / bhagavān āha / tasmād ānanda anujānāmi bhikṣubhir bhaiṣajyaṃ sevitavyam iti /

uktaṃ bhagavatā bhikṣubhir bhaiṣajyaṃ pratisevitavyam iti / bhikṣavaḥ kāle sevanti kālātikrāntaṃ na sevanti / te bhavanti utpāṇḍūtpāṇḍukāḥ kṛṣālukā durbalakā mlānā aprāptakāyāḥ / jānakāḥ pṛcchakā buddhā bhagavantaḥ / pṛcchati buddho bhagavān āyuṣmantam ānandam* / uktaṃ mayā bhikṣubhir bhaiṣajyaṃ sevitavyam iti / atha ca punar bhikṣavaḥ utpāṇḍūtpāṇḍukāḥ kṛṣālukā durbalakā mlānā aprāptakāyāḥ / uktaṃ bhadanta bhagavatā bhikṣubhir bhaiṣajyaṃ pratisevitavyam iti / ta ete kālabhojino vayam iti kāle sevante kālātikrāntaṃ na sevante / tenotpāṇḍūtpāṇḍukāḥ kṛṣālukā durbalakā mlānā aprāptakāyāḥ / tasmāt tarhy ānanda anujānāmi bhikṣubhiś caturvidhāni bhaiṣajyāni pratisevitavyāni / kālikāni yāmikāni sāptāhikāni yāvajjīvikāni / tatra kālikāni maṇḍaḥ odanaṃ kulmāṣo māṃsam apūpāś ca / yāmikam aṣṭau pānāni / cocapānaṃ mocapānaṃ kolapānam (fol. 92r1 = gbm 6.766) aśvatthapānam udumbarapānaṃ pāruṣikapānaṃ {ms parūṣaka-} mṛdvīkāpānaṃ kharjūrapānaṃ ca /

antaroddānam* /

cocaṃ mocaṃ ca kolaṃ ca aśvatthodumbareṇa ca / pāruṣikaṃ ca mṛdvīkā kharjūraṃ cāṣṭamaṃ matam* //

sāptāhikaṃ sarpis tathā tailaṃ phāṇitaṃ madhu śarkarā / yāvajjīvikaṃ mūlabhaiṣajyaṃ gaṇḍabhaiṣajyaṃ patrabhaiṣajyaṃ puṣpabhaiṣajyaṃ phalabhaiṣajyaṃ paṃca jatūni pañca kṣārāḥ pañca lavaṇāni pañca kaṣāyāḥ /

tatra mūlabhaiṣajyaṃ mustaṃ vaco haridrārdrakam ativiṣā iti / yad vā punar anyad api mūlabhaiṣajyārthāya spharati nāmiṣārthāya / gaṇḍabhaiṣajyam* / candanaṃ cavikā padmakā devadāru guḍūcī dāruharidrā iti / yad vā punar anyad api gaṇḍabhaiṣajyārthāya spharati nāmiṣārthāya / patrabhaiṣajyam* / paṭolapatraṃ vāśikapatraṃ nimbapatraṃ kośātakīpatraṃ saptaparṇapatram iti / yad vā punar anyad api patrabhaiṣajyārthāya spharati nāmiṣārthāya / puṣpabhaiṣajyam* / pañca puṣpāṇi / vāśikapuṣpaṃ nimbapuṣpaṃ dhātukīpuṣpaṃ śaṭipuṣpaṃ {ms śikapuṣpaṃ nāgāpuṣpaṃ /} padmakesaram iti / yad vā punar anyad api puṣpabhaiṣajyārthāya spharati nāmiṣārthāya / phalabhaiṣajyam* / harītakīm āmalakaṃ vibhītakaṃ maricaṃ pippalī iti / yad vā punar anyad api phalabhaiṣajyārthāya spharati nāmiṣārthāya / pañca jatūni / hiṅguḥ sarjarasaḥ takas {ms tapa} takakarṇī tadāgataś ca / tatra hiṅguḥ hiṅguvṛkṣasya (msv i iv) niryāsaḥ / sarjarasaḥ sālavṛkṣasya niryāsaḥ / tako lākṣās takakarṇī sikthaṃ tad āgatas tad anyeṣāṃ vṛkṣāṇāṃ niryāsaḥ / pañca kṣārāḥ katame / yavakṣāraḥ yāvaśūkakṣāraḥ sarjikākṣāras tilakṣāro vāsakākṣāraś ca / pañca lavaṇāni katamāni / saindhavaṃ viḍaṃ sauvarcalaṃ romakaṃ sāmudrakam* / pañca kaṣāyāḥ katame / āmrakaṣāyo nimbakaṣāyo jambūkaṣāyaḥ śirīṣakaṣāyaḥ kośambakaṣāyaś ca /

tatra yac ca kālikaṃ yac ca yāmikaṃ yac ca sāptāhikaṃ yac ca yāvajjīvikaṃ tac cet kālikaṃ saṃsṛṣṭaṃ bhavati kāle paribhoktavyaṃ kālātikrāntaṃ na paribhoktavyam* / yac ca yāmikaṃ yac ca sāptāhikaṃ yac ca yāvajjīvikaṃ tac ced yāmikaṃ saṃsṛṣṭaṃ bhavati yāme paribhoktavaṃ yāmātikrāntaṃ na paribhoktavyam* / yac ca sāptāhikaṃ yac ca yāvajjīvikaṃ tac cet sāptāhikaṃ saṃsṛṣṭaṃ bhavati saptāhe paribhoktavyaṃ saptāhātikrāntaṃ na paribhoktavyam* / yāvajjīvikaṃ yāvajjīvikam adhiṣṭhāya paribhoktavyam* / evaṃ ca punar adhiṣṭheyam* / hastau prakṣālya pratigrāhayitvā bhikṣūṇāṃ purataḥ sthitvā idaṃ syād vacanīyam* / (msv i v) samanvāharāyuṣman* / aham evaṃnāmā idaṃ bhaiṣajyaṃ yāvajjīvikam adhitiṣṭhāmi / teṣām arthāya sabrahmacāriṇāṃ ca evaṃ dvir api trir api / yathā yāvajjīvikam adhiṣṭhitam evaṃ yāmikaṃ sāptāhikaṃ vādhiṣṭheyam* /

śrāvastyāṃ nidānam* / athānyatamasya bhikṣor vāyvābādhikaṃ glānyam utpannam* / sa vaidyasakāśam upasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya kathayati / vāyvābādhikaṃ (92v1 = gbm 6.767) glānyam utpannaṃ bhaiṣajyaṃ vyapadiśeti / sa kathayati / ārya vasāṃ sevasva svāsthyaṃ te bhaviṣyatīti / bhikṣur āha / bhadramukha kim ahaṃ puruṣādaḥ / sa kathayati / bhikṣo / idaṃ te bhaiṣajyaṃ na śakyam anyathā svasthena bhavitum iti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / yadi vaidyaḥ kathayati / idaṃ te bhikṣor bhaiṣajyaṃ na śakyam anyathā svasthena bhavitum iti sevitavyā vaseti / bhikṣavo na jānate / tair vaidyaḥ pṛṣṭaḥ / sa kathayati / ārya yuṣmākam eva śāstā sarvajñas tam eva gatvā pṛccheti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / pañca vasāḥ prasevitavyāḥ / katamāḥ pañca / matsyavasā śuśukāvasā śuśumāravasā rikṣavasā sūkaravasā ca / itīmāḥ pañca vasāḥ / akāle pakvā akāle parisrutā akāle pratigrāhitā akāle 'dhiṣṭhitā na paribhoktavyāḥ / kāle pakvā akāle parisrutā akāle pratigrāhitā akāle 'dhiṣṭhitā na paribhoktavyāḥ / kāle pakvāḥ kāle parisrutā akāle pratigrāhitā akāle 'dhiṣṭhitā na paribhoktavyāḥ / kāle pakvāḥ kāle parisrutāḥ kāle pratigrāhitāḥ kāle 'dhiṣṭhitās tailaparibhogena saptāhaṃ paribhoktavyā iti / tatas tena bhikṣuṇā vasā paribhuktā / svasthaḥ saṃvṛttaḥ / (msv i vi) tena svasthībhūto 'smīty anyāvaśiṣṭā vasā choritā / yāvad aparasya bhikṣos tādṛśam eva glānyam utpannam* / so 'pi vaidyasakāśaṃ gatvā kathayati /

bhadramukha mamaivaṃvidhaṃ glānyam utpannaṃ bhaiṣajyaṃ vyapadiśeti / tasyāpi tena vasā samādiṣṭā / sa tasya bhikṣoḥ sakāśaṃ gataḥ / sa kathayati / āyuṣmaṃs tvayā vasopayuktā mamāpi vaidyena vasā vyapadiṣṭā / asti kācid avaśiṣṭā vaseti / sa kathayati / āsīt sā tu mayā choritā / na śobhanaṃ kṛtam* / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / na hi bhikṣuṇopayuktaśeṣā vasā chorayitavyā / vasādhārakasyāhaṃ bhikṣor āsamudācārikān dharmān prajñapayiṣyāmi / vasādhārakeṇa bhikṣuṇopayuktaśeṣā vasā yācitāny asya bhikṣor dātavyā / noced glānakalpikaśālāyāṃ sthāpayitavyā / yo 'rthī bhaviṣyati sa grahīṣyatīti / vasādhārako bhikṣur yathāprajñaptān āsamudācārikān dharmān na samādāya vartate sātisāro bhavati /

bhagavān śrāvastyāṃ viharati jetavane 'nāthapiṇḍadasyārāme / tena khalu samayenānyatamasya bhikṣoḥ kacchūrogaḥ samutpannaḥ / sa vaidyasakāśam upasaṃkrāntaḥ / bhadramukha me kacchūrogaḥ samutpanno bhaiṣajyaṃ vyapadiśeti / sa kathayati / ārya kaṣāyaṃ sevasva / svāsthyaṃ te bhaviṣyati / bhadramukha kim ahaṃ kāmabhogī / sa kathayati / idaṃ te bhikṣor bhaiṣajyam* / na śakyam anyathā svasthena bhavitum* / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / pūrvavad yāvac chāstā te (msv i vii) sarvajñaḥ / tam eva gatvā pṛccheti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / pañca (fol. 93r1 = gbm 6.1055) kaṣāyāḥ / āmrakaṣāyāḥ pūrvavat* / tena bhikṣuṇā kaṣāyaṃ kalpīkṛtya gātraṃ ghṛṣṭam* / ekadhanībhūtam* / bhagavān āha / cūrṇaḥ kartavyaḥ / bhikṣavaḥ ārdram eva cūrṇayanti / piṇḍībhūtaḥ / bhagavān āha / śoṣayitavyaḥ / te ātape śoṣayanti / nirvīryaṃ bhavati / bhagavān āha / nātape śoṣayitavyaḥ / te chāyāyāṃ śoṣayanti / tathāpi pūyyati / bhagavān āha / chāyātape śoṣayitavya iti / bhikṣavaḥ kaṣāyeṇa gātraṃ mrakṣayitvā snānti / kaṣāyakṛtyaṃ na kurvanti / bhagavān āha / yāvad hastaparāmarśaṃ śodhayitavyam* / atha kaṣāyaṃ datvā snātavyam* / kaṣāyakṛtyaṃ karotīti {ms nākariṣyatīti} / bhikṣoḥ kaṣāyeṇa rogo vyupaśāntaḥ / tenāvaśiṣṭaḥ kaṣāyaḥ choritaḥ / yāvad aparasya bhikṣos tādṛśa eva rogaḥ prādurbhūtaḥ / sa vaidyasakāśaṃ gataḥ / pūrvavat* / sa mayā choritaḥ / na śobhanaṃ kṛtam* / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / kaṣāyadhārakasyāhaṃ bhikṣor āsamudācārikān dharmān prajñapayiṣyāmi / kaṣāyadhārakeṇa bhikṣuṇā (msv i viii) upayuktaśeṣaḥ kaṣāyo yo bhikṣur arthī tasya dātavyaḥ / glānakalpikaśālāyāṃ vā sthāpayitavyaḥ / kaṣāyadhārako bhikṣur yathāprajñaptān āsamudācārikān dharmān na samādāya vartate sātisāro bhavati /

śrāvastyāṃ nidānam* / tena khalu samayenānyatamasya bhikṣor akṣirogaḥ prādurbhūtaḥ / sa vaidyasakāśam upasaṃkrāntaḥ / bhadramukha akṣirogo me prādurbhūtaḥ / bhaiṣajyaṃ vyapadiśeti / sa kathayati / ārya añjanaṃ pratisevasva / svāsthyaṃ te bhaviṣyati / bhadramukha kiṃ vayaṃ kāmabhoginaḥ / ārya idaṃ te bhaiṣajyam* / na śakyam anyathā svasthena bhavitum* / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / vaidyopadeśenāñjanaṃ sevitavyam* / te na jānanti / tair vaidyaḥ pṛṣṭaḥ / sa kathayati / ārya śāstā te sarvajñaḥ / tam eva gatvā pṛccheti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / pañcāñjanāni / puṣpāñjanaṃ rasāñjanaṃ cūrṇāñjanaṃ guṭikāñjanaṃ sauvīrakāñjanam* / tena sevitam* / svasthībhūtaḥ / tenāvaśiṣṭam añjanaṃ yatra tatra vā sthāpitaṃ vinaṣṭam* / yāvad aparasya bhikṣor akṣirogaḥ prādurbhūtaḥ / sa tatsakāśam upasaṃkrāntaḥ / āyuṣman mamāpy akṣirogaḥ prādurbhūtaḥ / asti tava kiñcid añjanam avaśiṣṭam* / sa samanveṣayati / na labhate / sa kathayati / āyuṣman añjanam (msv i ix) āsīt* / idānīṃ tu na labhyate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / na bhikṣuṇā añjanaṃ yatra vā tatra vā sthāpayitavyam* / añjanadhārakasyāhaṃ bhikṣor āsamudācārikān dharmān prajñapayiṣyāmi / añjanadhārakair bhikṣubhir añjanāni evam evaṃ sthāpayitavyāni / puṣpāñjanaṃ pātre (fol. 93v1 = gbm 6.1056) rasāñjanaṃ samudgake sthāpayitavyam* / cūrṇāñjanaṃ guṭikāñjanaṃ sauvīrakaṃ ca puṭikāṃ baddhvā nāgadantake sthāpayitavyam* / añjanadhārakasya bhikṣor āsamudācārikā dharmā mayā prajñaptāḥ / etān na samādāya sthāpayati sātisāro bhavati /

śrāvastyāṃ nidānam* / āyuṣmān saikata unmattaḥ kṣiptacittas tena tenāhiṇḍate / sa brāhmaṇagṛhapatis taṃ dṛṣṭvā āha / eṣa āyuṣmān kasya putraḥ / apare āhuḥ / amukasya gṛhapateḥ / te kathayanti / śākyaputrīyaśramaṇā anāthā apy apravrajitāḥ / yadi na pravrajito 'bhaviṣyat* jñātibhir asya cikitsā kṛtābhaviṣyat* / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / evaṃ sati bhikṣavaḥ saikatasya bhikṣor glānyanirūpaṇāya praṣṭavyam* / atha te vaidyasakāśam upasaṃkrāntāḥ / bhadramukha asyaivam evaṃ ca glānyam* / bhaiṣajyaṃ vyapadiśa / ārya āmamāṃsaṃ paribhuñjatu / svastho bhaviṣyati / bhadramukha kim asau puruṣādaḥ / ārya na śakyam anyathā svasthena bhavitum* / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / (msv i x) bhagavān āha / yady evaṃ bhaiṣajyaṃ sevitavyam* / na śakyam anyathā svasthena bhavitum* / māṃsaṃ dātavyam* / bhikṣavas tathā evānuprayacchanti / na khādati / bhagavān āha / akṣiṇī paṭṭakena baddhvā dātavyam* / tair dattam* / atiśīghraṃ paṭṭako muktaḥ / tena hastau liptau dṛṣṭau / tena vāntam* / bhagavān āha / sadyo na moktavyaḥ / atha cet* sadyo moktavyas tadā tasya hastau tadagrataḥ suśuddhe pānīye sthāpayitvā paścāt* paṭṭako moktavyaḥ / sa svasthībhūtaḥ / tasya sa eva dohadaḥ saṃvṛttaḥ / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / yadā svasthībhūtas tadā evaṃ śikṣāṃ samādāya tat samavasthānam ācaritavyam* / adhyācarati sātisāro bhavati /

rājagṛhe nidānam* / āyuṣmān pilindavatso yataḥ pravrajito bahvābādhaḥ / sa bhikṣubhir ucyate / sthavira evaṃ te ābādhaḥ / sa kathayati / āyuṣmantaḥ satatam ahaṃ bahvābādhaḥ / niryāṇaprakaraṇaṃ nāsti / te kathayanti / sthavira purā kiṃ dhṛtam* / sa kathayati / bhaiṣajyaṃ kacchapuṭam* / idānīṃ kiṃ na dhārayasi / bhagavatā nānujñātam* / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / evaṃ saty anujñātam* / bhikṣūṇāṃ bhaiṣajyaṃ kacchapuṭaṃ dhārayitavyam* / bhikṣūṇāṃ mūlapuṣpagaṇḍaphalabhaiṣajyāni dhārayitavyāni / te sarvatra bhaiṣajyāni kacchapuṭe na dāpayanti / bhagavān āha / phalabhaiṣajyāni kacchapuṭe sthāpayitavyāni / mūlapuṣpagaṇḍabhaiṣajyāni (msv i xi) varaṇḍikāṃ baddhvā nāgadantake sthāpayitavyāni / bhagavān āha / kāle kāle śoṣayitavyāni / te ātape śoṣayanti / nirvīryaṃ bhavati / bhagavān āha / nātape śoṣayitavyam* / chāyāyāṃ śoṣayanti / tathāpi pūyyati / bhagavān āha / chāyātape śoṣayitavyam* / {the following first two lines of fol. 94r have not been transliterated by dutt} te praviṣajitvā gacchanti / vātavarṣam āgacchati na praveśayanti / bhagavān āha // praveśayitavyaṃ / uktaṃ bhagavatā praveśayitavyam iti / te na jānanti kena praveśayitavyam iti / bhagavān āha / ā .. .. .. .. .. .. .. .. .. + + + + + + + + na bhavati / śrāmaṇerakena / śrāmaṇerako na bhavati svayam eva praveśayitavyaṃ / miśrībhavanti / bhikṣavaḥ saṃpṛṣṭā iti kṛtvā na paribhuṃjanti / bhagavān āha / vicīya vicīya paribhoktavyaṃ nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* //

śrāvastyāṃ nidānam* / yasmād āyuṣmān (fol. 94r3 = gbm 6.769) revato yatra kvacana kāṃkṣī tasya kāṃkṣārevataḥ kāṃkṣārevata iti saṃjñā saṃvṛttā / sa pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya śrāvastīṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ / so 'nupūrveṇa guḍaśālāṃ gato yāvat paśyati kaṇena guḍaṃ badhyamānam* / sa kathayati / bhavanto mā kaṇena guḍaṃ bandhata / ārya asti kiṃcid anyaṃ bandhaṃ jānāsi / nāham anyaṃ bandhaṃ jānāmi / api tu vayam akāle paribhuṃjāmaḥ / ārya kāle vākāle vā paribhuñja / eṣo 'sya bandho 'nyathā bandhaṃ na gacchati / apareṇa samayena saṃghasya guḍakhādanīyaṃ saṃpannam* / sa na khādati / tasya sārdhaṃvihāryantevāsikāḥ kathayanti / ārya saṃghasya guḍakhādanīyaṃ saṃpannaṃ paribhuñja / sa kathayati / bhadramukhāḥ sāmiṣam etat* / te 'pi na bhuñjate / anyair bhikṣubhir ucyante / āyuṣmantaḥ saṃghasya guḍakhādanīyaṃ saṃpannaṃ kiṃ na paribhuñjata / te kathayanti / upādhyāyaḥ kathayati sāmiṣam etat* / tair api na paribhuktam* / mahāparivāraḥ saḥ / tair na paribhuktam iti yadbhūyasā sarvasaṃghena na paribhuktam* / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata (msv i xii) ārocayanti bhagavān āha / na labhyante nāmiṣeṇāmiṣakṛtyaṃ kartum* / āgārapariśuddham iti kṛtvā paribhoktavyaṃ nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /

śrāvastyāṃ nidānam* / athāyuṣmān revataḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya śrāvastyāṃ piṇḍāya praviṣṭaḥ / so 'nupūrveṇa vīthīṃ gataḥ / tena gāṃdhiko dṛṣṭaḥ saktuṃ spṛṣṭvā guḍaṃ spṛśati / sa kathayati / bhadramukha mā saktuṃ spṛṣṭvā guḍaṃ spṛśa / asmābhir akāle paribhoktavyam* / sa kathayati / ārya ko mama muhur muhur hastaśaucaṃ dadāti / apareṇa samayena saṃghasya guḍakhādanīyaṃ saṃpannam* / sa na paribhuñjati / sārdhaṃvihāryantevāsinaḥ kathayanti / ārya saṃghasya guḍakhādanīyaṃ saṃpannaṃ kiṃ na khādasi / sa kathayati / bhadramukhāḥ sāmiṣam etat* / tair api na paribhuktam* / te bhikṣubhir ucyante / āyuṣmantaḥ saṃghasya guḍakhādanīyaṃ saṃpannam* / kiṃ na paribhuñjata / te kathayanti / upādhyāyaḥ kathayati sāmiṣam etat* / tair api na paribhuktam* / mahāparivāraḥ saḥ / tair na paribhuktam iti yadbhūyasā sarvasaṃghena na paribhuktam* / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / na labhyante nāmiṣeṇāmiṣakṛtyaṃ kartum* / āgārapariśuddham (fol. 94v1 = gbm 6.768) iti kṛtvā paribhoktavyam* / nātra kaukṛtyaṃ karaṇīyam* /

(msv i xiii) śrāvastyāṃ nidānam* / āyuṣmataḥ śāriputrasya vāyvābādhikaṃ glānyam utpannam* / āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ saṃlakṣayati / bahuśo mayā āyuṣmataḥ śāriputrasya paricaryā kṛtā na tu kadācid vaidyaḥ pṛṣṭaḥ / yanv aham idānīṃ vaidyaṃ pṛccheyam* / sa vaidyasakāśam upasaṃkrāntaḥ / bhadramukha āyuṣmataḥ śāriputrasyedaṃ cedaṃ ca glānyam utpannaṃ tasyānulomikabhaiṣajyam upadiśeti / sa kathayati / ārya lavaṇaṃ sauvīrakaṃ bhaiṣajyaṃ bhaviṣyatīti / tena sauvīrakaṃ samudānītam* / lavaṇaṃ nāsti / sa lavaṇaṃ paryeṣitum ārabdhaḥ / āyuṣmatā pilindavatsenoktaḥ / asti āyuṣman mama śṛṅgāpuṭaṃ lavaṇaṃ yāvajjīvam adhiṣṭhitam* / yadi bhagavān anujānīte dadāmīti śāriputreṇa śrutam* / sa kathayati / mama mānasa āyuṣmān mahāmaudgalyāyana evaṃ bhavati / na labhyaṃ kālikena yāvajjīvikaṃ paribhoktum* / etat prakaraṇam āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavata ārocayati / bhagavān āha / na labhyaṃ maudgalyāyana yac ca kālikaṃ yac ca yāmikaṃ yac ca sāptāhikaṃ yac ca yāvajjīvikam adhiṣṭhitam* / tatra maudgalyāyana yac ca yāmikaṃ yac ca sāptāhikaṃ yac ca yāvajjīvikaṃ tac cet kālikena saṃsṛṣṭaṃ bhavati kālikasaṃsṛṣṭam iti kṛtvā kāle paribhoktavyaṃ kālātikrāntaṃ na paribhoktavyam* / yac ca yāmikaṃ yac ca sāptāhikaṃ yac ca yāvajjīvikaṃ tac ca yāmikena saṃsṛṣṭam iti kṛtvā yāmaṃ paribhoktavyaṃ yāmātikrāntaṃ (msv i xiv) na paribhoktavyam* / yac ca sāptāhikaṃ yac ca yāvajjīvikaṃ tac cet sāptāhikena saṃsṛṣṭaṃ bhavati sāptāhikasaṃsṛṣṭam iti kṛtvā sāptāhaṃ paribhoktavyaṃ saptāhātikrāntaṃ na paribhoktavyam* {ms adds saptāhasyātyayān na paribhoktavyam*} / yan nu yāvajjīvikaṃ tad yāvajjīvikaṃ paribhoktavyam* / anyathā paribhuñjati sātisāro bhavati /

uddānam* /

mahāseno māṃsamarśo vātavyādhiś ca pūrṇakaḥ /

..... //

buddho bhagavān kāśīṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāptaḥ / vārāṇasyāṃ viharati ṛṣivadane mṛgadāve / vārāṇasyāṃ mahāseno nāma gṛhapatiḥ prativasati āḍhyo mahādhano mahābhogaḥ / tasya patnī mahāsenā nāma / sa sapatnīkaḥ śrāddho bhadraḥ kalyāṇāśayaḥ / tena srutam* / bhagavān kāśīṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vārāṇasīm anuprāptaḥ / vārāṇasyāṃ viharati ṛṣivadane mṛgadāve iti / śrutvā ca punar apy etad abhavat* / bahuśo mayā bhagavān antargṛhe upanimantrito na tv eva sarvopakaraṇaiḥ pravāritaḥ / yanv aham etarhi bhagavantaṃ traimāsīṃ sarvopakaraṇaiḥ pravārayeyam iti viditvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ /

[folios 95 to 140 are missing]

(fol. 141r3 = gbm 6.950; msv i a) adrākṣīd bhagavān dūrād eva nīlanīlāṃ vanarājim* / dṛṣṭvā ca punar vajrapāṇiṃ yakṣam āmantrayate / paśyasi tvaṃ vajrapāṇe nīlanīlām etāṃ vanarājim* / paśyāmi bhadanta / eṣa vajrapāṇe kāśmīramaṇḍalam* / mama varṣaśataparinirvṛtasya mādhyandino nāma bhikṣur bhaviṣyaty ānandasya bhikṣoḥ sārdhaṃvihārī / sa huluṭaṃ duṣṭanāgaṃ vineṣyati / atha paryaṅkaṃ baddhvā samagre kāśmīramaṇḍale śāsanaṃ praveśayiṣyati / vipaśyanānukūlānāṃ śayanāsanaṃ yaduta kāśmīramaṇḍalam* /

ṣaṣṭigrāmasahasrāṇi ṣaṣṭigrāmaśatāni ca / ṣaṣṭir grāmās trayo grāmā hy etat kāśmīramaṇḍalam* /

bhraṣṭālāyām ṛṣir vinītaḥ āpannakaś ca yakṣaḥ saparivāraḥ / kanthāyāṃ yakṣiṇī saparivārā vinītā / dhānyapuram anuprāptaḥ / dhānyapure senarājaḥ paramasatyeṣu pratiṣṭhāpitaḥ / naitarīm anuprāptaḥ / naitaryām anyatamaḥ kumbhakāraḥ / so 'tīva śilpamadamattaḥ / śuṣkāṇi bhājanāni cakrād avatārayati / bhagavāṃs tasya vinayakālaṃ jñātvā kumbhakāraveṣaṃ gṛhītvā tena sārdhaṃ jalpaṃ kartum ārabdhaḥ / tvaṃ kīdṛśāni bhājanāni cakrād avatārayasi / sa kathayati / śuṣkāṇi / aham api śuṣkāṇy avatārayāmi / samas tvaṃ mayā / kim etad bhaṅgureṇa / ahaṃ dantamayāny api avatārayāmi / tvaṃ mattaḥ kuśalataro 'si / na kevalaṃ dantamayāni suvarṇaraupyavaiḍūryasphaṭikamayāny api / so 'bhiprasannaḥ / tato bhagavatā kumbhakāraveṣam (msv i b) antardhāpya svaveṣeṇa sthitvā saparijanaḥ satyeṣu pratiṣṭhāpitaḥ / śādvalām anuprāptaḥ / śādvalāyāṃ mahāyakṣaparivāraḥ śaraṇagamanaśikṣāpadeṣu pratiṣṭhāpitaḥ pālitakoṭo nāgapālakaś ca / nandivardhanam anuprāptaḥ / nandivardhane bhavadevo rājā saparivāraḥ satyeṣu pratiṣṭhāpitaḥ sasaptamātaṅgaputro bhūpayakṣaś ca / tatrāśvakapunarvasukau (fol. 141v1 = gbm 6.951) nāgayonāv upapannau / dvādaśānāṃ varṣāṇām atyayāt kṣubdhau / tāv evam āhatuḥ / nāvayor bhagavatā dharmo deśito yenāvāṃ vinipatitau nāgayonau jātau / kathaṃ vayam asya deśanāṃ jñāsyāmaḥ / bhagavata etad abhavat* / tayor mahānubhāvaḥ / sthānam etad vidyate yat parinirvṛtasya me śāsanaṃ bhasma kariṣyata iti viditvā yenāśvakapunarvasukayor bhavanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ /

upasaṃkramyāśvakapunarvasukābhyāṃ catuṣpadiko dharmaparyāyo deśitaḥ / etasya vyākhyāṃ jñāsyatha / ke vayaṃ saddharmasya jñātāra iti viditvā tatraiva nimagnau / tayor etad abhavat* / deśito 'smākaṃ bhagavatā dharmaḥ / asmābhis tu na vijñāta iti / bhagavatā tasminn eva pradeśo pratimaikā dattā / aśvakapunarvasukau tatra punar nimajjataḥ / adyāpi bhagavāṃs tiṣṭhatīti tasminn eva pradeśe / bhagavatā nālī udaryā ca yakṣiṇī vinītā / kuntīnagaram anuprāptaḥ / kuntīnagare kuntī yakṣiṇī iti khyātā krodhānvitā caṇḍā ca prativasati / kuntīnagarasya brāhmaṇagṛhapatīnāṃ jātāni jātāny apatyāni bhakṣayati / aśrauṣuḥ kauntīnāgarā brāhmaṇagṛhapatayo bhagavān kuntīnagaram anuprāptaḥ / tasmin pradeśe tiṣṭhatīti śrutvā te sannipatitāḥ kuntīnagarān nirgatāḥ / (msv i 1) yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇāḥ / ekāntaniṣaṇṇānāṃ kauntīnāgarāṇāṃ brāhmaṇagṛhapatīnāṃ bhagavān* dharmyayā kathayā pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha śrāddhā brāhmaṇagṛhapataya utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocan* / adhivāsayatv asmākaṃ bhagavān* śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / atha bhagavantaṃ bhuktavantaṃ dhautahastam apanītapātraṃ niṣaṇṇaṃ viditvā sauvarṇaṃ bhṛṅgāraṃ gṛhītvā bhagavataḥ purataḥ sthitvā yācamāna evaṃ cāha / bhagavatā te te duṣṭanāgā duṣṭayakṣā vinītāḥ /

iyaṃ bhadanta kuntī yakṣiṇī asmākaṃ dīrgharātram asapatnānāṃ sapatnī adrugdhānāṃ drogdhrī jātāni jātāny apatyāni harati / aho vata bhagavān kuntīṃ yakṣiṇīṃ vinayed anukampām upādāyeti / tena khalu samayena kuntī yakṣiṇī tasyām eva parṣadi sanniṣaṇṇābhūt* sannipatitā / tatra bhagavān yakṣīṇīm āmantrayate / śrutaṃ te kunti / śrutaṃ me bhagavan* / śrutaṃ te kunti / śrutaṃ me sugata / virama tvam asmāt pāpakād asaddharmāt* / samayenāhaṃ bhadanta (fol. 142r1 = gbm 6.952) viraṃsyāmi yady ete mamārthāya vihāraṃ kārayanti / tatra bhagavān kauntīnāgarān brāhmaṇagṛhapatīn āmantrayate / śrutaṃ vo brāḥmaṇagṛhapatayaḥ / śrutaṃ bhagavan* / kathaṃ vo 'tra bhavati / kariṣyāmo bhagavan* / atha bhagavān kuntīṃ yakṣīṇīṃ saparivārāṃ vinīya prakrāntaḥ / bhagavān kharjūrikām anuprāptaḥ / khajūrikāyāṃ bāladārakān pāṃsustūpakaiḥ krīḍato 'drākṣīt* / bhagavān bāladārakān pāṃsustūpakaiḥ krīḍato dṛṣṭvā ca (msv i 2) punar vajrapāṇiṃ yakṣam āmantrayate / paśyasi tvaṃ vajrapāṇe bāladārakān pāṃsustūpakaiḥ krīḍataḥ / evaṃ bhadanta / eṣa caturvarṣaśataparinirvṛtasya mama vajrapāṇe kuśanavaṃśyaḥ kaniṣko nāma rājā bhaviṣyati / so 'smin pradeśe stūpaṃ pratiṣṭhāpayati / tasya kaniṣkastūpa iti saṃjñā bhaviṣyati / mayi ca parinirvṛte buddhakāryaṃ kariṣyati /

tato bhagavān yāvac cāpalālasya bhavanaṃ yāvac ca rohitakam atrāntare saptasaptatiprāṇiśatasahasrāṇi vinīya rohitakam āgatya vihāraṃ praviśya pratisaṃlīnaḥ / bhagavān sāyāhne pratisaṃlayanād vyutthāyāyuṣmantam ānandam āmantrayate / āgamayānanda yenādirājyam iti /

athāyuṣmān ānando bhagavantam idam avocat* / pūrvaṃ bhadanta bhagavān evam āha / uttarāpathe nāgarājam apalālaṃ vineṣyāmaḥ / pañcānuśaṃsā uttarāpatheneti / atha ca punar bhagavān āha / āgamayānanda yenādirājyam iti / tat katham* / bhagavān āha / gato 'ham ānanda vajrapāṇisahīya uttarāpatham* / vyākṛtaṃ tamasāvanaṃ yāvad* / vyākṛtaṃ vālukāstūpam* / gato 'ham ānanda yāvac ca rohitakaṃ yāvac cāpalālasya nāgarājasya bhuvanam* / atrāntare tathāgatena rājñā saptasaptatiprāṇiśatasahasrāṇi vinītāni / pañcādīnavā uttarāpathe sthāṇukaṇṭakadrumapāṣāṇaśarkaraś caṇḍakukkuro duṣṭhulasamudācāro mātṛgrāmaḥ /

uddānam* /

ādirājyaṃ ca bhadrāśvo mathurā otalā ca / ārāmavairaṃbhya ayodhyā ca nadī gaṅgā pretā velāmo bhavati paścimaḥ //

atha bhagavāñ chūraseneṣu janapadeṣu cārikāṃ carann ādirājyam anuprāptaḥ / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / asminn ānanda pradeśe mahāsammato rājā prathamato rājyābhiṣekenābhiṣiktaḥ / abhiṣikto 'yaṃ ca rājñām ādirato 'syādirājyaḥ ādirājya iti saṃjñā saṃvṛttā /

bhadrāśvam anuprāptaḥ / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / asminn ānanda pradeśe rājño mahāsammatasya bhadram aśvaratnaṃ prādurbhūtaṃ yato 'sya bhadrāśvo bhadrāśva iti saṃjñā saṃvṛttā /

tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / āgamayānanda yena mathurā iti (fol. 142v1 = gbm 6.953) / evaṃ bhadanta ity āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaśrauṣīt* / atha bhagavān mathurāṃ saṃprasthitaḥ / dūrād eva nīlanīlāṃ bhagavān vanarājiṃ dṛṣṭvā punar āyuṣmantam ānandam āmantrayate / paśyasi tvam ānanda etāṃ nīlanīlāṃ vanarājim* / evam bhadanta / eṣa ānanda uramuṇḍo nāma parvataḥ / atra mathurāyāṃ naṭo bhaṭaś ca dvau bhrātarau mama varṣaśataparinirvṛtasya vihāraṃ pratiṣṭhāpayataḥ / tatas tasya naṭabhaṭika iti saṃjñā bhaviṣyati / agraṃ ca bhaviṣyati (msv i 4) śamathavipaśyanānukūlānāṃ śayanāsanānām* / adyānanda mathurāyāṃ gupto nāma gāndhikadārako bhaviṣyati / tasya putraḥ upagupto nāma bhaviṣyati alakṣaṇako buddhaḥ / sa mama varṣoṣitasya parinirvṛtasya śāsane pravrajya buddhakāryaṃ kariṣyati / mādhyandino nāmnā ānandasya bhikṣoḥ sārdhaṃvihārī / sa upaguptaṃ pravrājayiṣyati / upaguptaḥ paścimako bhaviṣyati avavādakānām* / vṛkṣavāṭikāyāṃ guhā bhaviṣyati / dairghyeṇāṣṭādaśahastā / vistāreṇa dvādaśa / ucchrāyeṇa sapta / ye ye tasyāvavāde arhatvaṃ sākṣātkariṣyanti te te caturaṅgulamātrāṃ kaṭikāṃ tasyāṃ guhāyāṃ prakṣepsyante / yadā sā guhā purṇā bhaviṣyati arhatkaṭikābhis tadā upaguptaḥ parinirvāsyati / parinirvṛtaṃ cainaṃ tābhir evārhatkaṭikābhiḥ sametya te dhmāpayiṣyanti / bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ paripapracchuḥ / bhadanta bhagavatā āyuṣmān upagupto 'nāgata eva bahujanānukampī vyākṛta iti / bhagavān āha / na bhikṣava etarhi yathāsāv atīte 'py adhvani bahujanahitāya pratipannas tac chṛṇuta sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuruta bhāṣiṣye /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asyaiva urumuṇḍasya parvatasya triṣu pārśveṣu pratyekabuddhā ṛṣayo markaṭāś ca prativasanti / ekasmin pārśve pañca (msv i 5) pratyekabuddhaśatāni dvitīye pañca ṛṣiśatāni tṛtīye pañca markaṭaśatāni / ācaritaṃ markaṭayūthapater jātaṃ jātaṃ markaṭaśāvakaṃ praghātayati / tatas tā markaṭyaḥ śāvakaśokābhibhūtāḥ parasparaṃ saṃjalpaṃ kartum ārabdhāḥ / śṛṇvantu bhavantyo markaṭyaḥ / ayam asmākaṃ yūthapatir jātaṃ jātaṃ śāvakaṃ praghātayati / tad upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam* / yā asmākaṃ markaṭī āpannasatvā bhavati tayā yūthapater nārocayitavyam iti / yāvad apareṇa samayenānyatamā markaṭī āpannasatvā saṃvṛttā / sā tābhiḥ pratigupte pradeśe gopāyitvā mūlaphalair upasthāpitā / markaṭaśāvako jātaḥ / so 'pi tābhiḥ pratigupte pradeśe sthāpitaḥ poṣitaḥ saṃvardhitaḥ / sa yadā mahān saṃvṛttas tadā tenāsau yūthapatiḥ svayūthāt pracyāvitaḥ / urumuṇḍaparvate itaś cāmutaś ca (fol. 143r1 = gbm 6.954) paribhramitum ārabdhaḥ / tena paribhramatā pratyekabuddhānāṃ śabdaḥ śrutaḥ / sa teṣāṃ sakāśaṃ gataḥ / yadā viśvastasaṃvāsaḥ saṃvṛttas {ms smṛtaḥ} tadā teṣāṃ mūlapatrapuṣpaphaladantakāṣṭhair upasaṃhāraṃ karoti / te 'pi tasya pātraśeṣaṃ chorayanti / ācaritaṃ teṣāṃ pratyekabuddhānāṃ bhuktvā bhuktvā paryaṅke niṣīdanti / so 'pi markaṭas teṣām īryāpathaṃ dṛṣṭvā paryaṅkena niṣīdati / yāvad apareṇa samayena teṣāṃ pratyekabuddhānām etad abhavat* / yad asmābhir anena kvāthakāyena prāptavyam* / prāptaṃ tad yan nu vayaṃ śāntaṃ nirvāṇadhātuṃ praviśema iti /

tatas te jvalanatapanavarṣaṇavidyotanaprātihāryāṇi kṛtvā nirupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvṛtāḥ / teṣāṃ vyutthānakālaḥ / tasmin (msv i 6) nottiṣṭhanti iti / sa markaṭas tān apaśyan dhṛtiṃ na labhate / yāvad asau markaṭo guhāṃ praviśya teṣāṃ pratyekabuddhānāṃ cīvarāṇi vikopayitum ārabdhaḥ / yā devatā tasyāṃ guhāyām adhyuṣitā tasyā etad abhavat* / mā haivāyaṃ śākhāmṛgaḥ pratyekabuddhacīvarāṇi vikopayiṣyatīti dvāraṃ mahatyā śilayā pidhāyāvasthitā / tato 'sau markaṭaḥ śocitvā klamitvā paridevitvā prakrāntaḥ / urumuṇḍaparvate samantāt parikrāmati / anabhiratitvād dhṛtiṃ na labhamāno 'vahitaśrotro manuṣyaśabdam ākāṃkṣati / tena teṣām ṛṣīṇāṃ vākpravyāhāraśabdaḥ śrutaḥ / sa mārgapranaṣṭa ivādhvagas tvaritatvaritaṃ teṣāṃ sakāśam upasaṃkrāntaḥ / tena ṛṣayaḥ kaṣṭāni tapāṃsi tapyante / kecid ūrdhvahastakās tiṣṭhanti / kecid ekena pādena / kecit pañcatapas tapyante / yadāsau markaṭas taiḥ sārdhaṃ viśvastasaṃvāsaḥ saṃvṛttas tadā teṣām ṛṣīṇāṃ mūlapatrapuṣpaphaladantakāṣṭhair upasaṃhāraṃ karoti / te 'pi tasya bhaikṣaśeṣaṃ chorayanti / sa teṣām īryāpathaṃ vyākopya pratyekabuddheryāpathaṃ deśayati / tatra ye ūrdhvahastakās teṣāṃ hastān adhaḥ kṛtvā ricchaṭāśabdaṃ ca kṛtvā purastāt paryaṅkaṃ baddhvāvatiṣṭhate / ye pañcatapas tapyante teṣām agniṃ nirvāpya ricchaṭāśabdaṃ kṛtvā purastāt paryaṅkenāvatiṣṭhate / tatas taiḥ ṛṣibhir avavādakasyārocitam* / upādhyāya eṣa śākhāmṛgo 'smākaṃ tapovighnaṃ karoti / tais tasya vistareṇārocitam* / sa kathayati / bhavantaḥ smṛtimanto hy ete śākhāmṛgā bhavanti /

nūnam anena īryāpathena ke (msv i 7) ṛṣayo 'nena dṛṣṭā bhaviṣyanti / yūyam api yathāsthāpitaṃ paryaṅkaṃ baddhvā niṣīdatha / te tathaiva paryaṅkaṃ baddhvā niṣaṇṇāḥ / teṣāṃ pūrvakāni kuśalamūlāny āmukhībhūtāni / tair anācāryakair anupādhyāyakair jñānena saptatriṃśadbodhipakṣadharmān utpādya pratyekabodhiḥ sākṣātkṛtas teṣāṃ markaṭasyāntike dharmānvayaḥ prasāda utpannaḥ / te yāni navaśasyāni (fol. 143v1 = gbm 6.955) navaphalāni navartukāni janapadāt piṇḍapātaṃ pratilabhate tāni tasmai prathamato datvā tata ātmanaḥ paribhuñjate / tāvad apareṇa samayena sa markaṭaḥ kālagataḥ / tatas taiḥ pratyekabuddhair nānādigdeśādhiṣṭhāneṣu gandhakāṣṭhāni samādāpya sarvagandhakāṣṭhaiś citāṃ citvā dhmāpitaḥ /

kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sau pratyekabuddhaiḥ saṃpoṣito markaṭaḥ sa evāsāv upaguptaḥ / tadāpy asau bahujanahitāya pratipannaḥ etarhy apy asau mayā bahujanahitānukampī vyākṛta iti /

atha bhagavāñ chūraseneṣu janapadeṣu cārikāṃ caran mathurām anuprāptaḥ / aśrauṣur māthurā brāhmaṇāḥ śramaṇo gautamo mathurām anuprāptaḥ / so 'tyarthaṃ cāturvarṇaviśuddhiṃ rocayati dīpayati prajñapayati prasthāpayati virujati vivṛṇoti uttānīkaroti deśayati / yady asau mathurāṃ pravekṣyati asmākaṃ lābhāntarāyo bhaviṣyati / sa cāsatkārabhītaḥ śrūyate / yadi tasya kaścid asatkāraṃ kuryād evam asau mathurāṃ na praviśet* iti cāsya nīcapuruṣo 'satkāraṃ kuryāt* (msv i 8) pravekṣyati na citrīkariṣyati / yady asya pradhānapuruṣaḥ kaścid asatkāraṃ kuryāc chobhanaṃ syāt* / tat ko 'smākaṃ pradhānapuruṣaḥ / tena khalu samayena mathurāyāṃ nīlabhūtir nāma brāhmaṇo vedavedāṅgapāragaḥ svavādoddyotakaḥ paravādanigrahasamarthaḥ / tasya vāk satyānuparivartinī / tato māthurā brāhmaṇāḥ saṅgamya samāgamya nīlabhūteḥ sakāśam upasaṃkrāntāḥ / upādhyāya śrūyate śramaṇo gautamo ihāgata iti / so 'tyarthaṃ cāturvarṇaviśuddhiṃ pūrvavad yāvat saṃprakāśayati / sa cāsatkārabhītaḥ śrūyate / yadi tasya kaścid asatkāraṃ kuryād evam asau mathurāṃ na pravekṣyati / yadi cāsya nīcapuruṣo 'satkāraṃ kariṣyati na citrīkariṣyati / yady asya pradhānapuruṣaḥ kaścid asatkāraṃ kuryāc chobhanaṃ syāt* / tato 'smākaṃ kaḥ pradhānapuruṣaḥ ṛte upādhyāyāt* / tvam asyāsatkāraṃ kuru vāgdaṇḍair ākrośaya / nīlabhūtiḥ kathayati / bhavanto mameyaṃ jihvā satyānupravartinī / yady ākrośārho bhaviṣyati ākrokṣyāmi / atha stavārhas toṣyāmīti / tato nīlabhūtir brāhmaṇo vṛddhavṛddhair mathurānivāsibhir brāhmaṇaiḥ saṃpuraskṛto yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / adrākṣīn nīlabhūtir brāhmaṇo bhagavantaṃ dūrād eva dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyomaprabhālaṅkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ (msv i 9) jaṃgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam anyataraṃ vṛkṣamūlaṃ niśritya śāntena īryāpathena niṣaṇṇam* / dṛṣṭvā ca vismayotphulladṛṣṭiḥ stotum ārabdhaḥ /

praṇidhāya manaḥ sahendriyair vidhivad* (fol. 144r1 = gbm 6.956) vāk* ca śarīram eva ca / guṇabhūta mahāguṇodadhes tava vakṣyāmi guṇaikadeśatām* // 1 paramapravaro 'si vādinām anavadyaḥ susamāhitendriyaḥ / paramārthavid aprakampitaḥ prayataiḥ sarvaparapravādibhiḥ // 2 caraṇaṃ susamāptam eva te susamāptavrata sādhitavrataḥ / balavāṃś ca samādhir avyayas tava nārāyaṇaśailarājavat* // 3 puruṣarṣabha nāsti te vyathā na viṣādo na bhayaṃ na ca klamaḥ / na ca te vyasanaṃ kutaḥ kalir na ca bhūteṣu kadācid akṣamā // 4 na ca dhāvasi nātilīyase na ca santapyasi nāpi hṛṣyase / satataṃ śubham eva te manaḥ satataṃ merur ivācalādhipaḥ // 5 munipuṅgava sarvadhātubhir vipulaṃ jñānam apāvṛtaṃ tava / aparāhatam akṣayavyayaṃ vividheṣv āyataneṣu vartase // 6 na ca te 'sti mune kathaṃkathā vimatir nāsti na saṃśayaḥ kvacit* / svayam eva na te parāparaṃ viditaṃ sarvam avedi vidyayā // 7 priyadarśanasādhudarśanapriyasādhupriyapaṇḍitapriyaḥ / samam eva hi te priyāpriyaṃ satataṃ prītikaras tatheryase // 8 madhurapratibhānavānasi smitavākyaḥ smṛtimān viśāradaḥ / vividānumataṃ prabhāṣase triṣu lokeṣu ca te stṛtaṃ yaśaḥ / 9 nṛsurāsurayakṣarākṣasā bahavas tvām ihalokapaṇḍitāḥ / upagamya mune punaḥ punaḥ paripṛcchanti na cābhiṣūyase // 10 svavacaḥparitoṣitās tvayā naradevāḥ surayakṣarākṣasāḥ / pratiyānti vinītasaṃśayāś caraṇau vandya ca te mahāmune // 11 sthitam āsitam āgataṃ gataṃ śayitaṃ maunam athābhyudīritam* / atha cīvarapātradhāraṇaṃ ruciraṃ gautama sarvam eva te //

12 avilambitam adrutaṃ samaṃ svaramādhuryaguṇaiḥ samanvitam* / vacanaṃ punar uktavarjitaṃ samaye vyāharase narottama // 13 balavān asi lokaviśrutaḥ puruṣajñaḥ puruṣarṣabhaḥ prabhuḥ / na ca manyasi nāvamanyase sakalaṃ lokam imaṃ sadaivatam* // 14 na ca vismayase kadācana prakṛtistheṣu calācaleṣu ca / suhṛdeṣu ca durhṛdeṣu ca pratikūleṣv anulomavatsu ca // 15 paridevyam adīnanisvanaṃ srutalālārpitasannināditam* / paridāhavidāhasaṃyutaṃ bhayarogajvaraśokakarṣitam* // 16 prasamīkṣya jagat samākulaṃ vividhair duḥkhaśatair upadrutam* / cirarātram anātham utsukaṃ bhavatṛṣṇāprasṛtaṃ tamovṛtam* // 17 avatārya muner mahākṛpāṃ vividhāṃ cātmagatāṃ prabhāvatām* / svayam eva hi śākyapuṅgava vyathitān mocayituṃ tvam udyataḥ // 18 bhavaduḥkham idaṃ sahetukaṃ bhavaduḥkhasya ca yaḥ parikṣayaḥ / bhavaduḥkhanirodhagāminī pratipaccāpratimaṃ tvayocyate // 19 ativīrya mahāvināyakapravarāṇām anuvādināṃ vara / na ca te sadṛśaḥ kuto 'dhikas triṣu lokeṣv api naiva vidyate // 20 pratighānunayā (fol. 144v1 = gbm 6.957) na santi te na ca te santi mune parisravāḥ / anurodhavirodhavigrahāḥ satataṃ suvrata naiva naiva te // 21 apahāya mune priyāpriye sukhaduḥkhe viṣamaṃ samaṃ tathā / aratiṃ ca ratiṃ viparyayann upaśāntaś carasīha saṃyataḥ // 22 vyasane na ca nāma nirmanā na ca nāmonnamase praśaṃsayā / ayaśaś ca yaśaś ca te samaṃ samam ākruṣṭam athāpi vanditam* // 23 ativākyam atho titikṣase puruṣaṃ pāpajanair udīritam* / samarāgragato viṣāṇavān bhṛśamuktān iva kuñjaraḥ śarān* //

24 suvacas tvam ṛṣe vacaḥkṣamaḥ sudurukteṣv api nābhiṣūyase / samam eva ca vartase mune paribhāṣāsu śubhāsu vākṣu ca // 25 satataṃ ca varārha pūjyase naradevāsurayakṣarākṣasaiḥ / ṛṣibhiś ca sadā mahātmabhir na ca te vikriyate sthiraṃ manaḥ // 26 pravaro 'ham ito na manyase 'tyavaro 'ham ito na manyase / sadṛśo 'ham ito na manyase trividhā mānavidhā na santi te // 27 dhṛtimān samaloṣṭakāñcanaḥ samavaiḍūryakaṭhallaśarkaraḥ / tṛṇakāṣṭhasamaṃ mahāmune carasīdaṃ hi sadevakaṃ jagat* // 28 himabhāskararaśmisaṃgamāc chiśiroṣṇaṃ pavanaṃ samudvahan* / adhivāsayase nagendravan na ca te pravyathate sthiraṃ manaḥ // 29 śayanāsanapānabhojanaṃ vividhaṃ cīvaram uttarādharam* / idam arthikato nideśase pratisaṃkhyāya mune nirāsravam* // 30 na ca śocasi nātha nāsti me na ca te santi mune parigrahāḥ / asito 'si suvākyanirmamaḥ parimukto vividhair upadravaiḥ // 31 na ca lābham avāpya hṛṣyase tadalābhāc ca layaṃ na gacchasi / avamānam atho titikṣase na ca saṃmānam ihābhinandasi // 32 kṣatajopamam agracandanaṃ surabhūmandarasānusambhavam* / asayo niśitāḥ śarāś ca te na vikurvanti manaḥ kadācana // 33 na kathāṃ kathayasy anarthikāṃ na ca yā durjanasevitā kathā / na ca lābhakathā na sāmiṣā na ca yā nānumatā mahātmabhiḥ // 34 pravivekakathāḥ sukhāvahāḥ praśamaṃ yāḥ pravadanti kevalam* / kathayasy atidevatāḥ kathāḥ kathitā yā vinayanti kilviṣam* // 35 madhurāṇi ca saṅgatāni ca svabhinītāni ca sāravanti ca / vacanāni mune prabhāṣase jagadarthāya viniścitāni ca //

36 abudhā viparītadarśanāś capalāḥ sāhasikāḥ priyānvitāḥ / piśunāḥ paruṣāḥ śaṭhāś ca ye bhagavaṃs taiḥ saha saṅgataṃ na te // 37 aśaṭhā ṛjavaś ca ye narāḥ śucayaḥ satyaratā jitendriyāḥ / satataṃ ca samīkṣyakāriṇo bhagavaṃs taiḥ saha saṅgataṃ tava // 38 dharmajña nayajña pudgalajña tvāṃ vande ṣaḍabhijña sarvadaiva / kṣetrajña mune parāparajña tvāṃ vande śirasā nayānayajña // 39 pṛthum api samīkṣate guṇaṃ tava parikathito hi mayā guṇaikadeśaḥ / na tava guṇamahārṇavasya pāraṃ jagati pumān adhigantum ārya śaktaḥ // 40

ity evamādibhiḥ pañcabhiḥ stotraśatair bhagavān abhiṣṭutaḥ {ms abhituṣṭaḥ} / tathābhiprasannasya ca bhagavatā nīlabhūter dharmo deśitaḥ / yathā yathā tasminn evāsane niṣaṇṇena satyadarśanaṃ kṛtam* / atha nīlabhūtir brāhmaṇo bhagavantaṃ stutvā prakrāntaḥ / so 'dhvapratipanno māthuryair brāhmaṇaiḥ saṃcamparīkṛtaḥ / upādhyāya tvam asmābhir abhihitaḥ / śramaṇasya gautamasyāsatkāraṃ kuruṣveti / sa tvam etarhi stutvā āgataḥ / bhavanto na tv ahaṃ pūrvam avocam* / mama jihvā satyābhidhāyinī / yady ākrośārho bhaviṣyati / ākrośe / stavārho bhaviṣyati / stoṣya iti / stavārhaḥ śramaṇo gautamo mayā stutaḥ /

atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya mathurāṃ piṇḍāya prāvikṣat* / tena khalu samayena mathurāyāṃ nakṣatrarātraḥ pratyupasthitaḥ / atha yā devatā mathurāyām adhyuṣitā tasyā etad abhavat* / yadi śramaṇo gautamo mathurāṃ pravekṣyati / mama nakṣatrarātrer antarāyaṃ kariṣyatīti viditvā bhagavataḥ purastād vinagno 'sthāt* / bhagavān āha / apraticchannas tāvad devate mātṛgrāmo na śobhate prāg eva vinagna iti / atha sā devatā jihrīya nagnarūpā ekānte 'pakrāntā / tato bhagavān mārgād apakramya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ / niṣadya bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / pañceme bhikṣava ādīnavā mathurāyām* / katame pañca / utkūlanikūlāḥ sthāṇukaṇṭakapradhānā (msv i 15) bahupāṣāṇaśarkarakaṭhallā uccandrabhaktāḥ pracuramātṛgrāmā iti /

atha bahagavān na praviśann eva mathurāṃ yena gardabhasya yakṣasya bhavanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya gardabhasya yakṣasya bhavanam abhyavagāhyānyatarad vṛkṣamūlaṃ niśritya niṣaṇṇo divāvihārāya / aśrauṣur māthurā brāhmaṇagṛhapatayo bhagavān piṇḍāya prāviśat* devatayā viheṭhitaḥ / apraviśann eva mathurāṃ gardabhasya yakṣasya bhavanaṃ gata iti śrutvā ca punaḥ śucinaḥ praṇītasya khādanīyabhojanīyasya pratyekaṃ pratyekaṃ sthālīpākaṃ samudānīya śakaṭe āropya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇān* śrāddhān māthurān brāhmaṇagṛhapatīn bhagavān dharmyayā kathayā pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / atha śrāddhā brāhmaṇagṛhapataya utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṅgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat* / ihāsmābhir bhadanta bhagavantam uddiśya śucinaḥ praṇītasya khādanīyabhojanīyasya śakaṭaṃ pūrṇam ānītam* / tad bhagavān pratigṛhṇātu anukampām upādāya iti / tatra bhagavān ānandam āyuṣmantam āmantrayate / gacchānanda yāvanto bhikṣavo gardabhasya yakṣasya bhavanam (fol. 145v1 = gbm 6.959) upaniśritya (msv i 16) viharanti tān sarvān upasthānaśālāyāṃ sannipātaya / paribhokṣyante piṇḍapātam iti / evaṃ bhadanta ity āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya yāvanto bhikṣavo gardabhasya yakṣasya bhavanam upaniśritya viharanti tān sarvān upasthānaśālāyāṃ sannipātya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte 'sthāt* /

ekāntasthita āyuṣmān ānando bhagavantam idam avocat* / yāvanto bhadanta bhikṣavo gardabhasya yakṣasya bhavanam upaniśritya viharanti sarve te upasthānaśālāyāṃ sanniṣaṇṇāḥ sannipatitāḥ / yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyata iti / atha bhagavān yenopasthānaśālā tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ / atha māthurāḥ śrāddhā brāhmaṇagṛhapatayaḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ bhagavataḥ purastāt tasthur āyācamānaṃ cāhuḥ / bhagavatā bhadanta te te duṣṭanāgā duṣṭayakṣāś ca vinītāḥ / ayaṃ bhadanta gardabhako yakṣo 'smākaṃ dīrgharātram avairiṇāṃ vairī / asapatnānāṃ sapatnaḥ / adrugdhānāṃ drogdhā / jātāni jātāny apatyāny apaharati / aho vata bhagavān gardabhakaṃ yakṣaṃ vinayed anukampām upādāyeti / tena khalu samayena gardabhako yakṣas tasyām eva parṣadi sanniṣaṇṇo 'bhūt sannipatitaḥ / tatra bhagavān gardabhakaṃ yakṣam āmantrayate / śrutaṃ te gardabhaka / śrutaṃ me bhagavan* / śrutaṃ te gardabhaka (msv i 17) / śrutaṃ me sugata / viramāsmāt pāpakād asaddharmāt* / bhagavan samayato 'haṃ viramāmi / yadi mām uddiśya cāturdiśāya bhikṣusaṃghāya vihāraṃ kārayantīti / tatra bhagavān māthurān śrāddhān brahmaṇagṛhapatīn āmantrayate / śrutaṃ vo brāhmaṇagṛhapatayaḥ / śrutaṃ bhagavan* / kārayiṣyāmaḥ / tatra bhagavatā gardabhako yakṣaḥ pañcaśataparivāro vinītaḥ / śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhis tān uddiśya pañca vihāraśatāni kāritāni /

evaṃ śaro yakṣo vano yakṣaḥ ālikāvendā maghā yakṣiṇī vinītā / atha bhagavatā ṛddhyā mathurāṃ praviśya timisikā {ms bhagavato bhagavān ṛddhyā vinītā} yakṣiṇī pañcaśataparivārā vinītā / tām apy uddiśya pañcavihāraśatāni kāritānīti / tatra bhagavatā sāntarbahir mathurāyām ardhatṛtīyāni yakṣasahasrāṇi vinītāni / tāny uddiśya śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhir ardhatṛtīyāni vihārasahasrāṇi kāritāni /

atha bhagavān otalām anuprāptaḥ / otalāyāṃ viharati / otalīye vanaṣaṇḍe / tatra otalāyano nāma brāhmaṇamahāśālaḥ prativasati āḍhyo mahādhano mahābhoga iti vistaraḥ /

atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya otalāyāṃ piṇḍāya prāvikṣat* / anyatamasmin pradeśe pañcamātrāṇi kārṣikaśatāni (msv i 18) udrajaḥśiraskāni śaṇaśāṭīnivastāni halaṃ vāhayanti / adrākṣus te kārṣikā buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśan mahāpuruṣalakṣaṇālaṃkṛtaṃ (fol. 146r1 = gbm 6.960) dyotitamūrtim iti vistaraḥ / bhagavatā teṣāṃ dharmo deśitaḥ / yāvan mānyāś cābhivādyāś ca saṃvṛttāḥ /

atha tad balīvardasahasraṃ yoktrāṇi varatrāṇi cchitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntam* / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā saṃparivāryāvatasthuḥ / bhagavatā teṣāṃ tribhiḥ padair dharmo deśito yāvac cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannāḥ / yāvad dṛṣṭasatyāḥ svabhavanaṃ gatāḥ /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta ebhiḥ pañcabhiḥ kārṣikaśatair ebhiś ca balīvardaiḥ karma kṛtaṃ yasya karmaṇo vipākena kārṣikāḥ saṃvṛttā daridragṛheṣūpapannāḥ / ime ca balīvardāḥ saṃvṛttāḥ / bhagavān āha / ebhir evaṃ bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtānīti vistaraḥ /

ete kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śāsane pravrajitāḥ / ebhis tatra kausīdyenābhināmitam* / tasya karmaṇo vipākena kārṣikāḥ saṃvṛttāḥ / ebhiś ca balīvardais tatraiva pravrajitaiḥ kṣudrānukṣudraiḥ śikṣāpadair anādaraṃ kṛtam* / tasya karmaṇo vipākena tiryakṣūpapannāḥ / yat te kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śāsane pravrajitās tasya karmaṇo vipākena mamāntikāt satyadarśanaṃ kṛtam iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānām iti vistaraḥ /

aśrauṣīd otalāyano brāhmaṇaḥ śramaṇo gautamo otalām anuprāptaḥ / otalāyāṃ viharati otalīyake vanaṣaṇḍa iti /

otalāyanasūtraṃ vistareṇa saṃyuktāgame mārgavarganipāte /{ms gbm 960.6: saṃyuktakāgame mārgavarganipāte}

atha otalāyanasya brāhmaṇasyaitad abhavat* / kiṃ punar asyānarthaṃ kariṣyāmaḥ / tena ca pūrvaṃ śrutaṃ śramaṇo gautamaḥ saśrāvakaṃ saṃghaṃ bhojayitvā praṇidhānaṃ karoti / sa yac cintayati yat prārthayate tat sarvaṃ pratilabhate iti / atha otalāyano brāhmaṇaḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavan gautama śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena / pūrvavad yāvad bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān mithyāpraṇidhānaṃ cintayitum ārabdhaḥ / yāvanta ime śramaṇāḥ śākyaputrīyā mayā bhojitāḥ sarva ete mama balīvardāḥ syur iti / atha bhagavān otalāyanasya brāhmaṇasya cetasā cittam ājñāya otalāyanaṃ brāhmaṇam idam avocat* / apratirūpaṃ te brāhmaṇa cittam utpāditam* / naitat samṛdhyati / tathā hy ete sarve bhikṣavaḥ kṣīṇapunarbhavāḥ / anyac cittam utpādayety uktvā bhagavān dakṣiṇādeśanāṃ kṛtvā prakrāntaḥ / atha bhagavān vihāraṃ gataḥ purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ / niṣadya bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / otalāyanena bhikṣavo brāhmaṇena mithyāpraṇidhānasamutthaṃ (msv i 20) pāpakaṃ cittam utpāditam* / yuṣmābhir (fol. 146v1 = gbm 6.961) bhuktvā ārṣā gāthā vaktavyā / mithyāpraṇidhānaṃ na samarddhiṣyati /

atha bhagavāṃs tasyā eva rātrer atyayād otalāṃ piṇḍāya prāvikṣad āyuṣmatā ānandena paścācchramaṇena / tadā otalāyāṃ kacaṃgalā nāma vṛddhā / sā udakārthinī kūlam apasṛtā / bhagavāṃs tasya vinayakālam avekṣyāyuṣmantam ānandam āmantrayate / gacchānanda etasyā vṛddhāyāḥ kathaya / bhagavāṃs tṛṣitaḥ pānīyam anuprayaccheti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya yena kacaṃgalā vṛddhā tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya kacaṃgalāṃ vṛddhām idam avocat* / kacaṃgale bhagavāṃs tṛṣitaḥ pānīyam anuprayaccheti / sā kathayati / ārya ahaṃ svayam evāneṣyāmīti / tataḥ kacaṃgalā udakaghaṭaṃ pūrayitvā tvaritatvaritā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntā / dadarśa kacaṃgalā buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyaṃjanair virājitagātraṃ vyomaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṅgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* / kacaṃgalāsahadarśanād asyāḥ putrasneham utpannam* / sā ūrdhvabāhuḥ putra putreti bhagavantaṃ pariṣvaṅktum ārabdhā / bhikṣavas tāṃ vārayanti / bhagavān āha / mā yūyaṃ bhikṣavaḥ etāṃ vṛddhāṃ vārayata / tat kasya hetoḥ /

pañca janmaśatāny eṣā me mātābhūn nirantaram* / sā ced eṣā nivāritā mama gātrasya śleṣaṇāt* //

idānīṃ rudhiraṃ hy uṣṇaṃ kaṇṭhād eṣā vamet kṣaṇāt* / kṛtajñatām anusmṛtya dṛṣṭvemāṃ putralālasām* / kāruṇyād gātrasaṃśleṣaṃ pradadāmy anukampayā // iti //

bhagavatā tasyāḥ kaṇṭhāśleṣo dattaḥ / putrasnehaṃ vinodya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇā dharmaśravaṇāya / tato bhagavatā tasyā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñatvā tādṛśī cāturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā kacaṃgalayā viṃśatiśikharasamudgataṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / sā dṛṣṭasatyā trir udānam udānayati / idam asmākaṃ bhadanta na mātrā kṛtaṃ na pitrā / pūrvavad yāvat* / anādyakālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / gāthāṃ ca bhāṣate /

yat kartavyaṃ suputreṇa mātānugrahakāriṇā / tat kṛtaṃ bhavatā me 'dya cittaṃ mokṣaparāyaṇam* //

durgatibhyaḥ samuddhṛtya svarge mokṣe ca te aham* / sthāpitā suprayatnena sādhu te duṣkaraṃ kṛtam* //

ity uktvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntā / atha kacaṃgalā apareṇa samayena svāminam anujñāpya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntā / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇā / ekāntaniṣaṇṇā kacaṃgalā bhagavantam idam avocat* / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣuṇībhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato (fol. 147r1 = gbm 6.962) 'ntike brahmacaryam iti / bhagavatā mahāprajāpatye saṃnyastā / tatas tayā pravrājitā upasaṃpāditā avavādo dattaḥ / tayā yujyamānayā ghaṭamānayā vyāyacchamānayā sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / arhantinī ca babhūva / traidhātukavītarāgā pūrvavan mānyā ca saṃvṛttā /

yadā bhagavān bhikṣuṇīnāṃ saṃkṣepeṇoddiśya vihāraṃ praviśati pratisaṃlayanāya tadā taṃ kacaṃgalā vistareṇa vyākaroti / tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / eṣāgrā me bhikṣavo bhikṣuṇīnāṃ mama śrāvikāṇāṃ sūtrāntavibhāgakartrīṇāṃ yaduta kacaṃgalā bhikṣuṇī iti /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta kacaṃgalāyāḥ karma kṛtaṃ yena vṛddhā pravrajitā / kiṃ ca karma kṛtaṃ yena daridrā dāsī ca saṃvṛttā bhagavāṃś ca paścimena garbhavāsena dhāritaḥ / pravrajyārhatvaṃ ca sākṣātkṛtam* / bhagavatā ca sūtrāntavibhāgakartrīṇām agrā nirdiṣṭeti / bhagavān āha / kacaṃgalayaiva (msv i 23) bhikṣavo bhikṣuṇyā karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo bodhisatvacaryāyāṃ vartamānasya eṣā mama mātā babhūva / yadāhaṃ pravrajitum icchāmi tadā mām eva vārayati / tasya karmaṇo vipākena vṛddhā pravrajitā / dānaṃ dadato me 'nayā dānāntarāyaḥ kṛtaḥ / tena daridrā saṃvṛttā / na cānayā puṇyamaheśākhyasaṃvartanīyāni karmāṇi kṛtāni yathā mahāmāyayā yenāham anayā paścime garbhavāsena dhāritaḥ / kāśyape ca samyaksaṃbuddhe pravrajitā yāḥ śaikṣāśaikṣā bhikṣuṇyo dāsīvādena samudācaritāḥ / tena dāsī saṃvṛttā / yat tatrānayā paṭhitaṃ svādhyāyitaṃ skandhakauśalaṃ dhātukauśalam āyatanakauśalaṃ pratītyasamutpādakauśalaṃ sthānāsthānakauśalaṃ ca kṛtaṃ tena mama śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / yasyāś copādhyāyikāyāḥ sakāśe pravrajitā sā bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena sūtrāntavibhāgakartrīṇām agrā nirdiṣṭā / tatrānayā maraṇakālasamaye praṇidhānaṃ kṛtaṃ yan mayā bhagavati kāśyape samyaksaṃbuddhe anuttare dakṣiṇīye yāvad āyur brahmacaryaṃ caritaṃ na ca kaścid guṇagaṇo 'dhigataḥ / anena kuśalamūlena yo 'sau bhagavatā kāśyapenottaro nāma māṇavo vyākṛto bhaviṣyati / tvaṃ māṇava varṣaśatāyuṣi prajāyāṃ śākyamunir nāma tathāgato 'rhat samyaksaṃbuddha iti / tasyāhaṃ śāsane pravrajeyam* / (msv i 24) yathaiṣā me upādhyāyikā bhagavatā kāśyapena samyaksaṃbuddhena sūtrāntavibhāgakartrīṇām agrā nirdiṣṭā / (fol. 147v1 = gbm 6.963) evaṃ mām apy asau bhagavān śākyamuniḥ sūtravibhāgakartrīṇām agrāṃ nirdiśed iti / tat praṇidhānavaśād etarhi mayā sūtrāntavibhāgakartrīṇām agrā nirdiṣṭā / iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ / pūrvavad yāvat* / ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam idam avocat* /

tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / āgamayānanda yena vairaṃbhyam iti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaśrauṣīt* / atha bhagavān saṃprasthito yāvad anyatamasminn ārāme / brāhmaṇaḥ kūpāt pānīyam uddharati / ārāmaṃ sektum ārabdhaḥ / adrākṣīt sa brāhmaṇo bhagavantaṃ dūrād eva / dṛṣṭvā ca punaḥ saṃlakṣayati / yadi śramaṇo gautama ārāmaṃ pravekṣyati / ārāmām udapānaṃ sa dūṣayatīti / tato rajjuṃ tipyakaṃ ca gopāyitvā sthitaḥ / atha bhagavān ṛddhyārāmaṃ praviṣṭaḥ / pāṃcikena ca mahāyakṣasenāpatinā tad udapānaṃ plāvīkṛtam* / sarvo 'sāv ārāma udakena plāvitaḥ / tato 'sau brāhmaṇo mahardhiko 'yaṃ śramaṇo gautamo mahānubhāva iti viditvātiprasannaḥ kathayati / (msv i 25) āgacchatu bhagavan gautama / iyaṃ rajjur idaṃ tipyakam* / gṛhṇātu pānīyaṃ yathāsukham iti /

atha bhagavāṃs tasyāṃ velāyāṃ gāthāṃ bhāṣate /

kiṃ kuryād udapānena āpaś cet sarvato yadi / chitveha mūlaṃ tṛṣṇāyāḥ kasya paryeṣaṇāṃ caret* // iti //

athāsau brāhmaṇo bhagavantam idam avocat* / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ pūrvavad yāvat* / ehibhikṣukayā pravrājitaḥ /

ehīti coktaḥ sa tathāgatena muṇḍaś ca saṃghāṭīparītadehaḥ / sadyaḥ praśāntendriya eva tasthau naiva sthito buddhamanorathena // {ms: tasthur nepacchitā; cf. nepacchitā -> pravr-v iii, fol.47r6}

tenodyacchamānena ghaṭamānena vyāyacchamānena sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / arhan saṃvṛttaḥ / traidhātukavītarāgaḥ pūrvavad yāvad abhivādyaś ca saṃvṛttaḥ /

atha bhagavāñ chūraseneṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vairaṃbhyam anuprāpto vairaṃbhye viharati naḍerapicumandamūle / tena khalu samayena vairaṃbhyeṣv agnidatto nāma brāhmaṇarājo rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca / aśrauṣīd agnidatto brāhmaṇarājaḥ śramaṇo gautamaḥ śūraseneṣu janapadeṣu cārikāṃ caran vairaṃbhyam anuprāpto vairaṃbhye viharati naḍerapicumandamūle (msv i 26) iti / śrutvā ca punar asyaitad abhavat* / śramaṇo gautamaḥ sarvasāmantarājānāṃ satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito 'rhatsaṃmataḥ / saced ahaṃ śramanaṃ gautamaṃ na satkariṣyāmi prātisīmānāṃ koṭṭarājānāṃ garhyo bhaviṣyāmi / bālo vata bhavanto 'gnidatto brāhmaṇarājo yasya grāmakṣetram upaniśritya śramaṇo gautamo viharati na ca satkaroti / (fol. 148r1 = gbm 6.964) yanv ahaṃ śramaṇaṃ gautamaṃ saśrāvakasaṃghaṃ sarvopakaraṇaiḥ pravārayeyam iti viditvā mahatyā rājarddhyā mahatā rājānubhāvena vairaṃbhyān niṣkramya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavatā sārdhaṃ saṃmukhaṃ saṃmodanīṃ saṃrañjanīṃ vividhāṃ kathāṃ vyatisārya ekānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇam agnidattaṃ brāhmaṇarājaṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* /

athāgnidatto brāhmaṇarāja utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān gautamas traimāsīṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃghena iti / adhivāsayati bhagavān agnidattasya brāhmaṇarājasya tūṣṇīṃbhāvena / athāgnidatto brāhmaṇarājo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / tena niveśanaṃ gatvā amātyānām ājñā dattā / pratidivasam aṣṭādaśaprakāraṃ khādyakaṃ pacata nānāsūpikarasavyaṃjanopetaṃ ca prabhūtaṃ bhaktam* / vairaṃbhye ca ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / nānyena śramaṇo gautamas traimāsīṃ bhojayitavyaḥ / yo bhojayati tasya vadho daṇḍa iti / sa evaṃ ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kṛtvā (msv i 27) rātrau śayitaḥ svapnam adrākṣīt* / ātmīyair antraiḥ {ms ātmadīyair antraiḥ} sarvaṃ vairaṃbhyaṃ nagaraṃ veṣṭitam* / dṛṣṭvā ca punar bhītaḥ saṃtaptaḥ āhṛṣṭaromakūpo laghu laghv eva mahārhaśayanād utthāya kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ / mā haiva me atonidānaṃ rājyāc cyutir bhaviṣyati jīvitasya vāntarāya iti / sa prabhātāyāṃ rajanyāṃ brāhmaṇāya purohitāya nivedayāmāsa / upādhyāya mayā īdṛśaḥ svapno dṛṣṭaḥ / katham atra pratipattavyam iti / brāhmaṇaḥ purohitaḥ saṃlakṣayati / kiṃ cāpi devenāśobhanaḥ svapno dṛṣṭaḥ / yady aham enam anusaṃvarṇayeyaṃ bhūyasyā mātrayā śramaṇo gautamaḥ prasādam utpādayiṣyati / yanv aham enaṃ vivarṇayeyeam iti viditvā kathayati / devena śobhanaḥ svapno na dṛṣṭaḥ /

upādhyāya kiṃvipāko 'yaṃ bhaviṣyati / niyataṃ devasya rājyacyutir bhaviṣyati jīvitasya vāntarāyaḥ / rājā saṃlakṣayati / aho vata me na rājyacyutiḥ syād vā jīvitasyāntarāya iti viditvā brāhmaṇaṃ purohitam idam avocat* / upādhyāya ko 'sāv upāyaḥ syād yena me na rājyacyutir bhaven nāpi jīvitasyāntarāya iti / sa kathayati / yadi devas traimāsīm adarśanapathe tiṣṭhati evaṃ devasya na rājyacyutir bhavati nāpi jīvitasyāntarāyaḥ / agnidatto brāhmaṇarājaḥ saṃlakṣayati / yady evaṃ sukaram* / evaṃ kārayāmi ghaṇṭāvaghoṣaṇam iti / tena sarvavijite ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / na (fol. 148v1 = gbm 6.965) mama kenacit traimāsīṃ darśanāyopasaṃkramitavyam* / ya upasaṃkrāmati tasya vadho daṇḍa iti / sa ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kṛtvā (msv i 28) traimāsīm adarśanapathe sthitaḥ / āyuṣmān ānandaḥ kālyam evotthāya yenāgnidattasya brāhmaṇarājasya niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / yāvat paśyaty agnidattasya brāhmaṇarājasya pauruṣeyā alpotsukān kṛtvā tiṣṭhanti / dṛṣṭvā ca punaḥ kathayati / bhavantaḥ kim alpotsukās tiṣṭhatha / te kathayanti / ārya kiṃ kurmaḥ / na tv agnidattena brāhmaṇarājena buddhapramukho bhikṣusaṃghas traimāsīṃ sarvopakaraṇaiḥ pravāritaḥ / te yūyam alpotsukās tiṣṭhatha nāhāraṃ sajjīkurutha nāsanaprajñaptim* / kiṃ buddhapramukho bhikṣusaṃgho bhaktacchedaṃ kariṣyatīti / te kathayanti / āryānanda devenājñā dattā / paṃcānāṃ śatānām āhāraṃ sajjīkuruta praṇītaṃ prabhūtaṃ ceti / na tūktam amukasyārthāyeti / bhavanto gatvā ārocayata / ārya devena ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* /

na mama kenacid darśanāyopasaṃkramitavyam* / ya upasaṃkrāmati tasya vadho daṇḍa iti / tat kim asmākaṃ śirodvayam* / na vayam ārocayāma iti / athāyuṣmān ānando yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya etat prakaraṇaṃ bhagavato vistareṇārocayati / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / gacchānanda saṃghāṭīm ādāya paścācchramaṇaṃ ca vairaṃbhye rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣv ārocaya / yo yuṣmākaṃ bhavantaḥ utsahate buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ ca traimāsīṃ bhojayituṃ bhojayatv iti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya saṃghāṭīm ādāya paścācchramaṇaṃ ca rathyāvīthīcatvaraśṛṅgāṭakeṣv ārocayati / yo yuṣmākaṃ bhavantaḥ utsahate buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ traimāsīṃ bhojayituṃ sa bhojayatv iti / vairaṃbhyā brāhmaṇagṛhapatayaḥ (msv i 29) kathayanti / āryānanda ekaiko 'smākam utsahate traimāsīṃ bhojayitum* / api tu anena kalirājena ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kāritam* / nānyena kenacit traimāsīm upanimaṃtrya buddhapramuko bhikṣusaṃgho bhojayitavyam* / yo bhojayati tasya vadho daṇḍa iti /

yāvad uttarāpathāt sārthavāhaḥ paṃcāśvaśatāni paṇyam ādāya vairaṃbhyam anuprāptaḥ / sa saṃlakṣayati / yad idānīṃ gamiṣyāmi aśvānāṃ khuraḥ kledam āpatsyate / aparṇā bhaviṣyanti / ihaiva tiṣṭhāmīti / sa tatraivāvasthitaḥ / tenāśvājāneyasya dvau yavaprasthau prajñaptau / avaśiṣṭānām aśvānām ekaikaḥ / śrutaṃ cānena rājñā ayaṃ cāyaṃ ca kriyākāraḥ kṛtaḥ / āyuṣmatānandena evam ārocitam iti / sa saṃlakṣayati / nāham asya rājño viṣaye nivāsī / kiṃ mama rājā (fol. 149r1 = gbm 6.966) kariṣyati / iti viditvāyuṣmantam ānandam idam avocat* / āryānanda mayā aśvājāneyasya dvau yavaprasthau prajñaptau / avaśiṣṭānām aśvānām ekaikaḥ / yadi bhagavān utsahate yavān paribhoktum ahaṃ bhagavataḥ prasthadvayam anuprayacchāmi / anyeṣāṃ ca bhikṣūṇām ekaikam iti /

athāyuṣmān ānando yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya etat prakaraṇaṃ bhagavato vistareṇārocayati / atha bhagavata etad abhavat* / mayaivaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni oghavat pratyupasthitāni / avaśyaṃbhāvīni mayaivaitāni karmāṇi kṛtāny upacitāni ko 'nyaḥ pratyanubhaviṣyati / na hi karmāṇi kṛtāny upacitāni bāhye pṛthivīdhātau vipacyante / (msv i 30) nābdhātau / na tejodhātau / na vāyudhātāv api / pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām iti /

āyuṣmantam ānandam āmantrayate / gacchānanda bhikṣūṇāṃ śalākāṃ {dutt throughout śilākāṃ} cāraya / yo yuṣmākam utsahate tathāgatena sārdhaṃ vairaṃbhye traimāsīṃ yavān paribhoktuṃ sa śalākāṃ gṛhṇātv iti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya śalākāṃ cārayitum ārabdhaḥ / yāvad bhagavatā śalākāṃ gṛhītvā bhikṣudvayonaiś ca pāṃcabhir bhikṣuśataiḥ / āyuṣmāṃs tu śāriputraḥ kathayati / bhagavann ahaṃ vāyvābādhiko notsahe traimāsīṃ yavān paribhoktum iti / āyuṣmān mahāmaudgalyāyanaḥ kathayati / aham asyopasthāyika iti / tato bhagavān bhikṣudvayaunaiḥ paṃcabhir bhikṣuśataiḥ sārdhaṃ vairaṃbhye varṣā upagataḥ / āyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau triśaṅkuṃ parvataṃ gatvā varṣā upagatau / tataḥ śakreṇa devendreṇa divyayā sudhayā pravāritau / tataḥ sārthavāho bhagavato dvau yavaprasthāv anuprayacchati / anyeṣāṃ ca bhikṣūṇām ekaikam* /

tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam idam avocat* / gacchānanda tathāgatasyārthāya yavān parikarmayeti / evaṃ bhadanteti āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaṃśam ādāya yenānyatamā vṛddhā strī tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya (msv i 31) tāṃ striyam idam avocat* / bhagini tathāgatasyārthāya yavān parikarmīkuru / sā kathayati / ārya ahaṃ vṛddhā na śaknomi / api tv eṣā taruṇikā dārikā / asyā anuprayaccha / eṣā parikarmayatīti / āyuṣmān ānandas tasyāḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ / bhagini śakṣyasi tvaṃ tathāgatasyārthāya yavān parikarmīkartum iti / sā kathayati / ārya samayenāhaṃ parikarmayāmi / yadi me ālāpam anupracchasīti / sa kathayati / parikarmaya dāsyāmīti / sā parikarmayitum ārabdhā / pṛcchati ca / āryaka eṣa buddho nāma iti / āyuṣmān ānandaḥ saṃlakṣayati / yady aham asyā buddhavarṇodāharaṇaṃ kariṣye (fol. 149v1 = gbm 6.967) gambhīrā buddhadharmāḥ sthānam etad vidyate yad asau na vijñāsyatīti yanv aham asyāś cakraratnavarṇodāharaṇam udāhareyam iti viditvā kathayati /

rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt saptānāṃ ratnānāṃ loke prādurbhāvo bhavati / katameṣāṃ saptānām* / tadyathā / cakraratnasya hastiratnasyāśvaratnasya maṇiratnasya strīratnasya gṛhapatiratnasya pariṇāyakaratnasya saptamasya /

rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt kathaṃrūpasya cakraratnasya loke prādurbhāvo bhavati / iha bhagini rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya tad eva poṣadhe paṃcadaśyāṃ śiraḥsnātopavāsair alaṃkṛtasya upari prāsādatalagatasyāmātyagaṇaparivṛtasya pūrvasyāṃ diśi cakraratnaṃ prādurbhavati sahasrāraṃ sanābhikaṃ sanemikaṃ sarvākāraparipūrṇaṃ (msv i 32) śubham akarmārakṛtaṃ divyaṃ sarvasauvarṇam* / śubhaṃ cānena bhavati / yasya rājñaḥ kṣatriyasya mūrdhābhiṣiktasya tad eva poṣadhe paṃcadaśyāṃ pūrvavad yāvat sarvasauvarṇam* / bhavati sa rājā cakravartīti / addhāham asmi rājā cakravartīti cakraratnaṃ mīmāṃsitukāma utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā dakṣiṇaṃ jānumaṇḍalaṃ pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya tac cakraratnam ubhābhyāṃ pāṇibhyāṃ pratigṛhya vāme pāṇau pratiṣṭhāpya dakṣiṇena pāṇinā anuvartayati / jayasva bho cakraratna yenāryaḥ purāṇaś cakravartipatha iti /

atha cakraratnaṃ rājñā cakravartinā anupravartitam uparivihāyasam abhyudgamya pūrveṇa prāyāsīdyenāryaḥ purāṇaś cakravartipathaḥ / anveti rājā cakravartī tac cakraratnaṃ sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena / yasmiṃś ca pradeśe tac cakraratnaṃ pratitiṣṭhati tatra rājā cakravartī vāsaṃ kalpayati sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena / ye khalu pūrvasyāṃ diśi koṭṭarājānas te yena rājā cakravartī tenopasaṃkrāmanti / upasaṃkramya rājānaṃ cakravartinam evaṃ vadanti / etu devaḥ / svāgataṃ devasya / ime devasya janapadā ṛddhāś ca sphītāś ca kṣemāś ca subhikṣāś cākīrṇabahujanamanuṣyāś ca tān devaḥ samanuśāstu / vayaṃ devasyānuyātrikā bhaviṣyāmaḥ / tena hi yūyaṃ grāmaṇyaḥ svakasvakāni vijitāni samanuśāsatha (msv i 33) dharmeṇa mādharmeṇa / mā ca vaḥ kasyacid adharmacāriṇo vipaccāriṇo rāṣṭre vāso rocatām* / etat prakāram ānuyātrikā bhaviṣyatha / atha tac cakraratnaṃ pūrvāṃ diśam abhinirjitya pūrvavan mahāsamudraṃ pratyuttīrya dakṣiṇena paścimenottareṇa prāyāsīd yenāryaḥ purāṇaś cakravartipathaḥ / atha cakraratnaṃ rājñā cakravartinānupravartitam upari vihāyasam abhyudgamya uttareṇānvāvṛtaṃ yenāryaḥ purāṇaś cakravartipathaḥ / anveti rājā cakravartī tac cakraratnaṃ sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena (fol. 150r1 = gbm 6.968) / yasmin pradeśe tac cakraratnaṃ pratitiṣṭhati tatra rājā cakravartī vāsaṃ kalpayati sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena / ye khalūttarasyāṃ diśi koṭṭarājānaḥ te yena rājā cakravartī tenopasaṃkrāmanti / upasaṃkramya rājānaṃ cakravartinam evaṃ vadanti / ehi deva / svāgataṃ devasya /

ime devasya janapadā ṛddhāś ca sphītāś ca kṣemāś ca subhikṣāś cākīrṇabahujanamanuṣyāś ca / tān devaḥ samanuśāstu / vayaṃ devasyānuyātrikā bhaviṣyāmaḥ / tena hi yūyaṃ grāmaṇyaḥ svakasvakāni vijitāni samanuśāsatha dharmeṇa mādharmeṇa / mā ca vaḥ kasyacid adharmacāriṇo rāṣṭre vāso rocatām iti / atha cakraratnam uttarāṃ diśam abhinirjityottaramahāsamudraṃ pratyuttīrya tām eva rājadhānīm āgatyoparyasyādhikaraṇasyocchrāpitam ivāsthāt* / rājño bhagini cakravartino (msv i 34) loke prādurbhāvād asyaivaṃrūpasya cakraratnasya loke prādurbhāvo bhavati /

rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt kathaṃrūpasya hastiratnasya loke prādurbhāvo bhavati / iha bhagini rājñaś cakravartino hastī bhavati sarvaśvetaḥ kumudavarṇaḥ saptāṅgaḥ supratiṣṭhito 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ / yaṃ dṛṣṭvā rājñaś cakravartinaś cittam abhiprasīdati / bhadrakaṃ varahastiratnaṃ sakṛd damatham (fol. 150v1 = gbm 6.969) eṣyatīti / atha rājā cakravartī saṃkhyātaṃ hastidamakaṃ dūtena prakroṣyedam avocat* / idaṃ tvayā saumya saṃkhyātaṃ hastiratnaṃ kṣipram eva sudāntaṃ kṛtvāsmākam upanayitavyam iti / evaṃ deva iti saṃkhyāto hastidamako rājñaś cakravartinaḥ pratiśrutya hastiratnam ekāhnā sarvacāraṇebhir upasaṃkrāmati / tadekāhnā sarvacāraṇebhir upasaṃkramyamānam ekāhnā sarvacāraṇaiḥ pratigṛhṇāti / tadyathānye hastino 'nekavārṣikā anekavarṣagaṇadāntāḥ sarvacāraṇebhir upasaṃkramyamānaṃ pratigṛhṇanti / evam etad dhastiratnam ekāhnā sarvacāraṇaiḥ pratigṛhṇāti / dāntaṃ cainaṃ viditvā rājñaś cakravartinaḥ upanāmayati / dāntaṃ deva bhadraṃ hastiratnam* / yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyata iti / atha rājā cakravartī tad dhastiratnaṃ mīmāṃsitukāmaḥ sūryasyābhyudgamanakālasamaye tad dhi hastiratnam abhiruhyemām eva samudraparyantāṃ mahāpṛthivīm anvāhiṇḍya tām eva rājadhānīm (msv i 35) āgatya prātarāśikam akārṣīt* / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvād asyaivaṃrūpasya hastiratnasya prādurbhāvo bhavati /

rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt kathaṃrūpasyāśvaratnasya loke prādurbhāvo bhavati / iha bhagini rājñaś cakravartinaḥ aśvo bhavati sarvanīlaḥ kṛṣṇaśirā manojño javano 'bhirūpo darśanīyaḥ prāsādikaḥ / yaṃ dṛṣṭvā rājñaś cakravartinaś cittam abhiprasīdati / bhadrakaṃ vatāśvaratnaṃ sakṛd damatham eṣyatīti / atha rājā cakravartī saṃkhyātam aśvadamakaṃ dūtena prakroṣyedam avocat* / idaṃ tvayā saumya saṃkhyātam aśvaratnaṃ kṣipram eva sudāntaṃ kṛtvāsmākam upanayitavyam iti / evaṃ deveti saṃkhyāto 'śvadamako rājñaś cakravartinaḥ pratiśrutya tad aśvaratnam ekāhnā sarvacāraṇair upasaṃkrāmati / tadekāhnā sarvacāraṇebhir upasaṃkramyamānam ekāhnā sarvacāraṇaiḥ pratigṛhṇāti / tadyathānye aśvā anekavārṣikā anekavarṣagaṇadāntāḥ sarvacāraṇebhir upasaṃkramyamānāḥ sarvacāraṇaiḥ pratigṛhṇanti / evam eva tad aśvaratnam ekāhnā sarvacāraṇebhir upasaṃkramyamānam ekāhnā sarvacāraṇaiḥ pratigṛhṇāti / dāntaṃ cainaṃ viditvā rājñaś cakravartina upanāmayati / dāntaṃ deva bhadram aśvaratnaṃ yasyedānīṃ devaḥ kālaṃ manyate / atha rājā cakravartī aśvaratnaṃ mīmāṃsitukāmaḥ sūryasyābhyudgamanakālasamaye tad aśvaratnam abhiruhyemām eva samudraparyantāṃ mahāpṛthivīm anvāhiṇḍya tām eva rājadhānīm āgatya (msv i 36) prātarāśam akārṣīt* / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvād asyaivaṃrūpasyāśvaratnasya loke prādurbhāvo bhavati /

rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt kathaṃrūpasya maṇiratnasya loke prādurbhāvo bhavati / iha bhagini rājñaś cakravartino maṇir bhavati aṣṭāṃśo vaiḍūryaḥ śubho jātimānaccho viprasannaḥ anāvilaḥ / yāvad rājñaś cakravartino 'ntaḥpure dīpakṛtyaṃ sarvaṃ tanmaṇer ābhayā / atha rājā cakravartī tan maṇiratnaṃ mīmāṃsitukāmo 'ndhakāratamisrāyāṃ rātryāṃ śanair mandaṃ mandaṃ deve vṛṣṭāyamāne vidyutsu niścarantīṣu maṇiratnaṃ dhvajāgre āropyodyānabhūmiṃ niryāti sārdhaṃ caturaṅgeṇa balakāyena / yāvat khalu rājñaś cakravartino caturaṅgo balakāyaḥ sarvaḥ sphuṭo maṇer ābhayā / ardhayojanaṃ ca sāmantakena / rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvād asyaivaṃrūpasya maṇiratnasya loke prādurbhāvo bhavati /

rājño bhagini cakravartino loke prādurbhāvāt kathaṃrūpasya strīratnasya loke prādurbhāvo bhavati / iha bhagini rājñaś cakravartinaḥ strī bhavati abhirūpā darśanīyā prāsādikī nātigaurī nātiśyāmā madgurucchavir nātidīrghā nātihrasvā supratiṣṭhitā nātikṛśā nātisthūlā nātyutsadamāṃsā tanugātrī / tasyāḥ khalu bhagini śīte uṣṇasaṃsparśāni gātrāṇi uṣṇe śītasaṃsparśāni gātrāṇi kāliṅgaprāvāramṛdusaṃsparśāni / tasyāḥ khalu bhagini sarvaromakūpebhyaś candanagandho vāti mukhāc ca utpalagandhaḥ /

yāvad āyuṣmān ānandaḥ strīratnaṃ vibhajati tāvat tayā dārikayā te yāvaḥ parikarmitāḥ / sā pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhā (fol. 151r1 = gbm 6.970) / ārya anenāhaṃ kuśalamūlena rājñaś cakravartinaḥ strīratnaṃ syām iti / athāyuṣmān ānando yavān parikarmitān ādāya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavato yavān upanāmayati / jānakāḥ pṛcchakā buddhā bhagavantaḥ / pṛcchati buddho bhagavān āyuṣmantam ānandam* / kenaite ānanda yavāḥ parikarmitāḥ / amukayā bhadanta brāhmaṇadārikayā / kim abhūt te ānanda tayā brāhmaṇadārikayā sārdham antarākathāsamudāhāraḥ / tena hy ānanda yāvāṃs te 'bhūt tayā brāhmaṇadārikayā sārdham antarākathāsamudāhāras tat sarvam asmākaṃ vistareṇārocaya / athāyuṣmān ānando yat tasyābhūt tayā brāhmaṇadārikayā sārdham antarākathāsamudāhāras tat sarvaṃ bhagavato vistareṇārocayati / evam ukte bhagavān āyuṣmantam ānandam idam avocat* / kasmāt tvayānanda tayā dārikayā buddhavarṇodāharaṇaṃ na kṛtam* / mama bhadanta evaṃ bhavati / gambhīrā buddhadharmāḥ sthānam etad vidyate yad asau dārikā na vijñāsyatīti / mayā tasyāś cakravartivarṇodāharaṇaṃ kṛtam* / kṣīṇas tvam ānanda / sacet tvayā tasyā buddhavarṇodāharaṇaṃ kṛtam abhaviṣyat sthānam etad vidyate yat tu yām anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau avaivartikaṃ cittam utpāditam abhaviṣyat* / api tv ānanda bhaviṣyaty asau dārikā rājñaś cakravartinaḥ strīratnam* / {ms (gbm 970.5f.) adds bhagavān saṃlakṣayati / yaḥ kaścid ādīnavo bhikṣavaḥ paṭaplotikaṃ prāvṛtyāntargṛhaṃ gacchati / tasmān na bhikṣuṇā paṭaplotiṃ prāvṛtyāntargṛhaṃ gantavyam* / gacchati sātisāro bhavati /}

sāmantakena śabdo vistṛtaḥ / amukayā brāhmaṇadārikayā bhagavato 'rthāya yavāḥ parikarmitāḥ / sā bhagavatā rājñaś cakravartinaḥ strīratnaṃ vyākṛtā / iti śrutvā yaiḥ paṃcabhir dārikāśatair dvyūnair bhikṣudvayonānāṃ paṃcānāṃ bhikṣuśatānāṃ yavāḥ parikarmitāḥ / tābhir api praṇidhānaṃ kṛtam* / vayam asyāḥ parivārāḥ syāma iti /

yāvad bhagavān yavān paribhoktum ārabdhāḥ āyuṣmān ānando viklavaḥ aśrūṇi pramoktum ārabdhaḥ / bhagavatā teṣu janmaparivarteṣu karacaraṇaśiraśchedādīni dānāni datvā tribhiḥ kalpāsaṃkhyeyaiḥ sarvajñatvam avāpya idānīṃ koṭarayavān bhakṣayatīti / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / kasmāt tvam ānanda viklavaḥ aśrūṇi pramuṃcasi / bhagavān bhadanta cakravartikule jāto rājyam apahāya pravrajitaḥ karacaraṇaśirādīni dānāni datvā tribhiḥ kalpāsaṃkhyeyaiḥ sarvajñatvam avāpya idānīṃ koṭarayavān bhakṣayatīti / bhagavān āha / ākāṃkṣasi tvam ānanda tathāgatasya daṃṣṭrāntaravinirgatān yavān paribhoktum* / ākāṃkṣāmi bhagavan* / tato bhagavatā āyuṣmata ānandāya daṃṣṭrāntaravinirgatānāṃ (fol. 151v1 = gbm 6.971) yavānām eko dattaḥ / tathā hy ānanda tathāgatasya (msv i 39) rasāgragatānāṃ rasaharaṇī supariśuddhā / yadi tathāgataḥ prākṛtam apy āhāraṃ paribhuṃkte tad api tathāgatasyānnaśatarasaṃ saṃparivartate /

taiḥ sāmantakaiḥ śabdo vistṛtaḥ / agnidatto brāhmaṇarājo buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃgham upanimaṃtryādarśanapathe sthito bhagavān vairaṃbhye yavān paribhuṃkte iti / sāmantarājair api śrutaṃ tair agnidattasya brāhmaṇarājasya dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam* / te praveśaṃ na labhante dvāri sthitāḥ / anāthapiṇḍadena gṛhapatinā śrutaṃ tena paṃcamātrāṇi śakaṭaśatāni parṇopagūṭhasya śāleḥ preṣitāni / atha mārasya pāpīyasa etad abhavat* / bahuśo mayā śramaṇo gautamo viheṭhito na kadācid avatāro labdhaḥ / atrāpi tāvad asya praharāmi iti viditvā āyuṣmantam ānandam ātmānaṃ vinirmāya teṣāṃ paṃcānāṃ śakaṭaśatānāṃ purataḥ sthitvā kathayati / bhavantaḥ kutra gamyate / te kathayanti / ārya ānanda agnidatto brāhmaṇarājo bhagavantaṃ saśrāvakasaṃgham upanimaṃtryādarśanapathe sthito bhagavān vairaṃbhye yavān paribhuṃkte iti / anāthapiṇḍadena gṛhapatinā śrutvaitāni parṇopagūṭhasya śāler bhagavato 'rthāya paṃca śakaṭaśatāni preṣitāni iti / sa kathayati / bhavanto devo abhiprasannā nāgā yakṣāḥ / yadi bhagavān ākāśe pātraṃ prasārayati tad api devās trayastriṃśā divyāyāḥ sudhāyāḥ pūrayanti / kimarthaṃ bhagavān yavān paribhuṃkte / nivartayatha (msv i 40) iti / te kathayanti / āryānanda saṃprasthitā vayaṃ kim idānīṃ nivartāmaḥ / gacchāma iti / māraḥ saṃlakṣayati / na śakyam ete nivartayitum* / upāyasaṃvidhānaṃ kartavyam iti / sa uparivihāyasam abhyudgamya akṣamātrābhir vāridhārābhir varṣitum ārabdhaḥ / tena tāvad dṛṣṭaṃ yāvat tāni śakaṭāni nābhiṃ yāvan nimagnāni / tatas te śākaṭikā balīvardān muktvā prakrāntā iti / tatra bhagavatā vairaṃbhye yavāḥ paribhuktāḥ sārdhaṃ dvayonaiḥ paṃcabhir bhikṣuśataiḥ / āyuṣmadbhyāṃ śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ triśaṃkuke parvate varṣopagatābhyāṃ divyā sudhā paribhuktā /

tatas tena sārthavāhena traimāsasyātyayād bhagavān saśrāvakasaṃgho bhaktenopanimaṃtritaḥ / adhivāsitaṃ ca bhagavatā tūṣṇīṃbhāvena / sa sārthavāhas tām eva rātriṃ śuciṃ praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya pūrvavad yāvad bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ bhagavataḥ pādayor nipatya praṇidhānaṃ kartum ārabdhaḥ / anenāhaṃ kuśalamūlena rājā bhaveyaṃ cakravartī aśvājāneyaḥ putro yuvarājas tāny api paṃcāśvaśatāni paṃca putraśatāni / (fol. 152r1 = gbm 6.972) yā sā dārikā bhagavatā strīratnaṃ yāni paṃca dārikāśatāni tasyāḥ paricārikā iti / tato bhagavāṃs tasya sārthavāhasya cetasā cittam ājñāya taṃ sārthavāham idam avocat* / bhaviṣyasi tvaṃ sārthavāha rājā cakravartī aśvājāneyas te putro yuvarājas tāny api paṃcāśvaśatāni paṃca putraśatāni / sā dārikā (msv i 41) strīratnam* / tāny api dvyūnāni paṃca dārikāśatāni tasyāḥ paricārikā iti /

atha bhagavān traimāsasyātyayāt kṛtacīvaro niṣṭhitacīvaraḥ āyuṣmantam ānandam āmantrayate / gacchānanda agnidattaṃ brāhmaṇarājam ārocaya / evaṃ ca vada / uṣitāḥ smo mahārāja tava vijite / avalokito bhava / gacchāma iti / evaṃ bhadanta iti / āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratiśrutya yenāgnidattasya brāhmaṇarājasya niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / tena khalu samayenāgnidatto brāhmaṇarājaḥ puṇyāham āgamayaṃs tiṣṭhati / athāyuṣmān ānando dauvārikaṃ puruṣam āmantrayate / ehi tvaṃ bhoḥ puruṣa yenāgnidatto brāhmaṇarājas tenopasaṃkrama / upasaṃkramyāgnidattaṃ brāhmaṇarājam evaṃ vada / ānando bhikṣur dvāre tiṣṭhati devaṃ draṣṭukāma iti / evam ārya iti dauvārikapuruṣaḥ āyuṣmata ānandasya pratiśrutya yenāgnidatto brāhmaṇarājas tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramyāgnidattaṃ brāhmaṇarājam idam avocat* / devāryānando bhikṣur dvāre tiṣṭhati devaṃ draṣṭukāmaḥ / sa kathayati / ahaṃ bhoḥ puruṣa puṇyāham āgamayaṃs tiṣṭhāmi / ānando bhikṣuḥ puṇyamaheśākhyaḥ / sa eva puṇyāho bhavatu /

paṃcakalyāṇaś cāyam* / nāmakalyāṇo rūpakalyāṇo varṇakalyāṇaḥ pratibhānakalyāṇaḥ pratipattikalyāṇaś ca /

praviśatu / ko bhavantam ānandaṃ vārayatīti / dauvārikeṇāyuṣmata ānandāyaivam ārocitam* āyuṣmān ānandaḥ praviṣṭaḥ / te 'pi sāmantarājānāṃ dūtās tenaiva sārdhaṃ praviṣṭāḥ /

athāyuṣmān ānando 'gnidattaṃ brāhamaṇarājam ārogyayitvā ekānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇaḥ āyuṣmān ānando 'gnidattaṃ brāhmaṇarājam idam avocat* / bhagavāṃs te mahārāja ārogyayati kathayati ca / uṣitāḥ smo mahārāja tava vijite traimāsīm* / avalokito bhava / gacchāma iti / vande āryānanda buddhaṃ bhagavantam* / kaccid āryānanda bhagavān vairaṃbhyeṣu janapadeṣu sukhaṃ varṣoṣitaḥ / na ca piṇḍakena klānta iti / taiḥ sāmantarājadūtair uktaḥ / devo 'pratyakṣitarājyas tvaṃ yo bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ traimāsīm upanimaṃtryādarśanapathe vyavasthitaḥ / traimāsīṃ koṭarayavāḥ paribhuktā iti / sa kathayati / satyam āryānanda bhagavatā traimāsīṃ yavāḥ paribhuktāḥ / satyaṃ mahārāja / sa saṃmūrchitaḥ (fol. 152v1 = gbm 6.973) pṛthivyāṃ nipatito mahatā jalapariṣekeṇa pratyāgataprāṇaḥ amātyān āhūya pṛcchati / bhavanto na mayā yuṣmākam ājñā dattā / pratidivasaṃ paṃcānāṃ śatānām āhāraṃ sajjīkuru / praṇītaṃ prabhūtaṃ ceti / te kathayanti / asti devenaivam ājñaptam* / na tv ājñā dattā amukasya dātavyam iti / api tu adyāpy āhāraḥ sajjīkṛta eva / athāgnidatto brāhmaṇarājo yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇam agnidattaṃ brāhmaṇarājaṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / athāgnidatto brāhmaṇarājo bhagavataḥ pādayor nipatya bhagavantam idam avocat* / (msv i 43) atyayo bhagavann atyayaḥ sugata yathā bālo yathā mūḍho yathāvyakto yathākuśalo yo 'haṃ bhagavantaṃ saśrāvakasaṃghaṃ traimāsīm upanimaṃtryādarśanapathe vyavasthitaḥ / tasya mama bhagavann atyayaṃ jānato 'tyayaṃ paśyataḥ atyayam atyayataḥ pratigṛhṇīṣvānukampām upādāya / tathyaṃ te mahārāja atyayam atyayata āgamā yathā bālo yathā mūḍho yathāvyakto yathākuśalo yas tvaṃ tathāgataṃ traimāsīm upanimaṃtryādarśanapathe vyavasthitaḥ / yatas tvaṃ mahārāja atyayaṃ jānāsy atyayaṃ paśyasi taṃ ca dṛṣṭvādeśayasi vṛddhir eva te pratikāṃkṣitavyā kuśalānāṃ dharmāṇāṃ na hāniḥ /

athāgnidatto brāhmaṇarājo bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān yāvajjīvaṃ cīvarapiṇḍapātaśayanāsanaglānapratyayabhaiṣajyapariṣkāraiḥ sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / bhagavān āha / tathāgato mahārāja alpāyuṣke kāle jātaḥ prabhūtaṃ ca kāryaṃ karaṇīyam* / nirvāṇakālasamayaś ceti / nādhivāsayati / yady evam adhivāsayatu me bhagavān saptavarṣāṇi saptamāsān saptadivasān* / tathāpi bhagavān nādhivāsayati / agnidatto brāhmaṇarājo bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃgheneti / bhagavān saṃlakṣayati / yady aham asyaikabhaktakam api nādhivāsayāmi sthānam etad vidyate yady agnidatto brāhmaṇarāja uṣṇaṃ (msv i 44) śoṇitaṃ chardayitvā kālaṃ kariṣyatīti viditvā adhivāsitaṃ bhagavatā tūṣṇīṃbhāvena / athāgnidatto brāhmaṇarājo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavato 'ntikāt prakrānto yena svaṃ niveśanaṃ tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramyāmātyān āmaṃtrayate bhavantaḥ ko 'sau upāyaḥ syād yena sarvo 'yam āhāro buddhapramukhena bhikṣusaṃghena paribhukto bhaved iti / te kathayanti / deva sarvo 'yaṃ pṛthivyām āhāras tīryatām* / bhikṣavaḥ padbhyām ākramiṣyanti / evaṃ paribhukto bhaviṣyatīti / tena (fol. 153r1 = gbm 6.974) pauruṣeyāṇām ājñā dattā / bhavanto yāvān ayam āhāraḥ sarvam etat samantāt pṛthivyām ākirata iti / taiḥ sarvaṃ samantād ākīrṇam* / athāgnidatto brāhmaṇarājas tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya pūrvavad yāvad bhagavān purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ /

yāvad anyatamena mahallena saṃjātāmarṣeṇāsmābhis traimāsīṃ koṭarayavāḥ paribhuktāḥ / idānīm ayaṃ kalirājo vibhavaṃ darśayatīti viditvā khādanīyabhojanīyasya pṛthivyām ākīrṇasyopari pārṣṇiprahāro dattaḥ / brāhmaṇagṛhapatayo 'vadhyāyanti kṣipanti vivācayanti / ārya khādanīyabhojanīyaṃ mukhābhyavahāryaṃ pādena spṛśanti / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān saṃlakṣayati / yaḥ kaścid ādīnavo bhikṣavaḥ khādanīyabhojanīyaṃ (msv i 45) mukhābhyavahāryaṃ pādena spṛśantīti viditvā bhikṣūn āmantrayate sma / amukena bhikṣavo mahallabhikṣuṇā saṃjātāmarṣeṇa khādanīyabhojanīyasya mukhābhyavahāryasya pṛthivyām ākīrṇasyopari pārṣṇiprahāro datta iti / brāhmaṇagṛhapatayo 'vadhyāyanti kṣipanti vivācayanti / tasmān na bhikṣuṇā khādanīyabhojanīyaṃ mukhābhyavahāryaṃ pādenākramitavyam* / ākrāmati sātisāro bhavatīti /

athāgnidatto brāhmaṇarājaḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ viditvā śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ santarpayati pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / atha bhagavān agnidattaṃ brāhmaṇarājaṃ dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati saṃpraharṣayati / anekaparyāyeṇa dharmyayā kathayā saṃdarśya samādāpya samuttejya saṃpraharṣya utthāyāsanāt prakrāntaḥ / atha saṃbahulā bhikṣavas trayāṇāṃ vārṣikāṇāṃ māsānām atyayāt kṛtacīvarā niṣṭhitacīvarāḥ samādāya pātracīvaraṃ yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā ekānte 'sthur / ekāntasthitāḥ saṃbahulā bhikṣavo bhagavantam idam avocan* / uṣitāḥ smo bhadanta vairaṃbhye traimāsīm* / {tib. inserts the whole vairambhasūtra; cf. an ii 54-57}

vistareṇa vairaṃbhyasūtram ekottarikāgame catuṣkanipāte /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ (msv i 46) papracchuḥ / kiṃ bhadanta bhagavatā karma kṛtaṃ yena karacaraṇaśiraśchedādinā dānasaṃbhāreṇa yāvad dīnajanaṃ saṃtarpya kalpāsaṃkhyeyaṃ yat trayaṃ satvārthe ātmānaṃ parikhedyāpagatasarvakāryo vairaṃbhye koṭarayavān paribhuktavān sārdhaṃ bhikṣudvyūnaiḥ paṃcabhir bhikṣuśataiḥ / āyuṣmantau śāriputramaudgalyāyanau (fol. 153v1 = gbm 6.975) divyāṃ sudhām iti / bhagavān āha / tathāgatenaiva etāni bhikṣavaḥ pūrvam anyāsu jātiṣu karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ aśītivarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ vipaśyī nāma samyaksaṃbuddho loka udapādi vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavid anuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devamanuṣyāṇāṃ buddho bhagavān* / saḥ aśītibhikṣusahasraparivāro bandhumatīṃ rājadhānīm upaniśritya viharati / tena khalu samayena bandhumatyāṃ rājadhānyām anyatamo gaṇavācako brāhmaṇaḥ pāñcaśatikaṃ gaṇaṃ brāhmaṇakān maṃtrān pāṭhayati / sarvalokasya cātyarthaṃ satkṛto gurukṛto mānitaḥ pūjito 'rhat saṃmataḥ / yata eva vipaśyī samyaksaṃbuddho bandhumatīṃ rājadhānīm anuprāptas tata eva taṃ na kaścit satkaroti na gurukaroti na mānayati na pūjayati / sa vipaśyati / tathāgate saśrāvakasaṃghe 'tyartham īrṣyāvān saṃvṛttaḥ / yāvat saṃbahulāḥ śaikṣāśaikṣā bhikṣavaḥ pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bandhumatīṃ (msv i 47) rājadhānīm anuprāptāḥ / tato nānāsūpikarasopetasya bhaktasya pātrāṇi pūrayitvā nirgacchanti / tena ca brāhmaṇena dṛṣṭāḥ pṛṣṭāś ca / bho bhikṣavaḥ paśyāmi kīdṛśaḥ piṇḍapāto labdha iti / taiḥ ṛjuko 'yaṃ darśitaḥ / tata īrṣyāprakṛtyā saṃjātāmarṣeṇa māṇavakā abhihitāḥ / nārhantīme muṇḍakāḥ śramaṇakā nānāsūpikarasavyaṃjanopetaṃ śālyodanaṃ paribhoktum* / arhanti tu koṭarayavān paribhoktum iti / tair apy anusaṃvarṇitam* / evam etad upādhyāya evam etat* / nārhanty eva ime muṇḍakāḥ śramaṇakā nānāsūpikarasavyaṃjanopetaṃ śālyodanaṃ paribhoktum* / arhanti tu koṭarayavān paribhoktum iti / tatra ca dvau māṇavakau śrāddhau bhadrau kalyāṇāśayau / tau kathayataḥ / upādhyāya maivaṃ vocuḥ / mahātmāna ete 'rhanty eva divyāṃ sudhāṃ paribhoktuṃ na koṭarayavān iti /

kiṃ manyadhve bhikṣavaḥ / yo 'sau vipaśyitathāgatena gaṇavācako brāhmaṇaḥ aham eva sa tena kālena tena samayena / yāni tāni dvyūnāni paṃca māṇavakaśatāni etāny eva paṃca bhikṣuśatāni / yau tau dvau māṇavakau śrāddhau bhadrau kalyāṇāśayau etāv eva tau śāriputramaudgalyāyanau bhikṣū / yan mayā vipaśyinaḥ samyaksaṃbuddhasya śaikṣāśaikṣāṇāṃ śrāvakāṇām antike cittaṃ pradūṣya kharaṃ vākkarma niścāritaṃ dvyūnaiś ca paṃcabhir māṇavakaśatair anumoditaṃ dvābhyāṃ tu nānumoditaṃ tasya karmaṇo vipākenaitarhi tathāgatena vairaṃbhye koṭarayavāḥ paribhuktāḥ (msv i 48) sārdhaṃ bhikṣudvyūnaiḥ paṃcabhir bhikṣuśataiḥ / śāriputramaudgalyāyanābhyāṃ tu divyā sudhā paribhuktā / iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ (fol. 154r1 = gbm 6.976) karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ekāntaśukleṣv eva karmasv ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam* /

{mark allon 2003: parallel see sn iv 179-181} tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate sma / āgamayānanda yenāyodhyeti / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaśrauṣīt* / atha bhagavān dakṣiṇapaṃcāle janapadacārikāṃ carann ayodhyām anuprāptaḥ ayodhyāyāṃ viharati nadyā gaṃgāyās tīre / athānyatamo bhikṣur yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte 'sthāt* / ekāntasthitaḥ sa bhikṣur bhagavantam idam avocat* / sādhu me bhagavaṃs tathā saṃkṣiptena dharmaṃ deśayatu yathāhaṃ bhagavato 'ntike saṃkṣiptena dharmaṃ śrutvā eko vyapakṛṣṭo 'pramattaḥ ātāpī prahitātmā vihareyam* / eko vyapakṛṣṭo 'pramattaḥ ātāpī prahitātmā viharan yad arthaṃ kulaputrāḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajanti tad anuttaraṃ brahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñāya sākṣātkṛtvopasaṃpadya pravedayeyam* / kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti / evam ukte bhagavān yena gaṃgā nadī tena vyavalokayan vyavalokayati / adrākṣīd bhagavān nadyā gaṃgāyāḥ srotasā mahāntaṃ dāruskandham uhyamānam* / dṛṣṭvā ca punas taṃ bhikṣum āmantrayate / paśyasi tvaṃ bhikṣo nadyā gaṃgāyāḥ srotasā mahāntaṃ dāruskandham uhyamānam* (msv i 49) / evaṃ bhadanta saced eṣa na pārime tīre saṃsrakṣyati / nāpārime tīre saṃsrakṣyati / na madhye saṃsrakṣyati / na sthale utpatsyati / na manuṣyagrāhyo bhaviṣyati / nāmanuṣyagrāhyaḥ / nāvartagrāhyaḥ / nāntaḥpūtībhāvaṃ gamiṣyati /

evam eṣa bhikṣo dāruskandho 'nupūrveṇa samudranimno bhaviṣyati samudrapravaṇaḥ samudraprāgbhāraḥ / evam eva sacet tvaṃ bhikṣo na pārime tīre saṃsrakṣyasi / pūrvavad yāvat* / nāntaḥpūtībhāvaṃ gamiṣyasi / evaṃ hi tvaṃ bhikṣo anupūrveṇa nirvāṇanimno bhaviṣyasi nirvāṇapravaṇo nirvāṇaprāgbhāraḥ / nāhaṃ bhadanta jāne kim apārimaṃ tīraṃ kiṃ pārimaṃ tīram* / kiṃ madhye saṃsadanam* / kiṃ sthale utsadanam* / ko manuṣyagrāhaḥ / kaḥ amanuṣyagrāhaḥ / kaḥ āvartagrāhaḥ / ko 'ntaḥpūtībhāva iti / sādhu me bhagavāṃs tathā saṃkṣiptena dharmaṃ deśayatu yathāhaṃ bhagavato 'ntikāt saṃkṣiptena dharmaṃ śrutvā pūrvavad yāvan nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti /

apārimaṃ tīram iti bhikṣo ṣaṇṇām ādhyātmikānām āyatanānām etad adhivacanam* / pārimaṃ tīram iti ṣaṇṇāṃ bāhyānām āyatanānām etad adhivacanam* / madhye saṃsadanam iti nandīrāgasyaitad adhivacanam* / sthale utsadanam iti asmimānasyaitad adhivacanam* / manuṣyagrāha iti yathāpīhaikaḥ saṃsṛṣṭo (fol. 154v1 = gbm 6.977) viharati gṛhasthapravrajitaiḥ (msv i 50) sahanandī sahaśokaḥ / sa sukhiteṣu sukhito duḥkhiteṣu dukhitaḥ utpannotpanneṣu kiṃ karaṇīyeṣu samādāya paryavasānānuvartī bhaviṣyati / amanuṣyagrāha iti yathāpīhaika iti praṇidhāya brahmacaryaṃ caratīty anenāhaṃ śīlena vā vratena vā tapena vā brahmacaryavāsena vā syāṃ devo devānyatamo veti / āvartagrāha iti yathāpīhaikaḥ śikṣāṃ pratyākhyāya hānāyāvartate / antaḥpūtībhāva iti yathāpīhaiko duḥśīlo bhavati pāpadharmā antaḥpūtir avasrutaḥ kaṣaṃvakajātaḥ śaṃkhasvarasamācāraḥ / aśramaṇaḥ śramaṇapratijño 'brahmacārī brahmacāripratijñaḥ / evaṃ hi sacet tvaṃ bhikṣo nāpārime tīre saṃsrakṣyasi pūrvavad yāvan nirvāṇaprāgbhāraḥ /

atha sa bhikṣur bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / atha sa bhikṣur bhagavatā anena dāruskandhopamenāvavādenāvavāditaḥ / eko vyapakṛṣṭo 'pramattaḥ ātāpī prahitātmā viharan yad arthaṃ kulaputrāḥ keśaśmaśrūṇy avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchadya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajanti tad anuttaraṃ brahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñāya sākṣātkṛtvopasaṃpadya pravedayate kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīty ājñātavān* / sa āyuṣmān arhan babhūva suvimuktacittaḥ /

tena khalu samayena nando gopālako bhagavato nātidūre sthito 'bhūt* / daṇḍam avaṣṭabhya gāś cārayati / tena daṇḍenāvaṣṭabdho maṇḍūkaḥ saṃchidyamāneṣu carmasu mucyamāneṣu sandhiṣu cittam utpādayati yady ahaṃ kāyaṃ vā cālayeyaṃ vācaṃ vā niścārayeyaṃ syād atonidānaṃ nandasya gopālasya kathāvyākṣepam iti viditvā bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya kālagataś cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ /

atha nando gopālako daṇḍam ekānte upanikṣipya yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upsasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte 'sthāt* / ekāntasthito nando gopālako bhagavantam idam avocat* / ahaṃ bhadanta nāpārime tīre saṃsrakṣyāmi / na pārime tīre saṃsrakṣyāmi / na madhye saṃsrakṣyāmi / na sthale utsrakṣyāmi / na manuṣyagrāho bhaviṣyāmi / nāmanuṣyagrāho nāvartagrāho nāntaḥpūtībhāvaṃ gamiṣyāmi / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti / tena hi nandena svāmināṃ gāvo dattāḥ / no bhadanta / tat kasya hetoḥ / bhadanta gāvas taruṇavatsā jñāsyanti svakasvakāni gokulāni / gamiṣyanti svakasvakāni niveśanāni / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ (fol. 155r1 = gbm 6.978) bhikṣubhāvaṃ careyam ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryaṃ / kiṃ cāpi nanda daharā gāvas taruṇavatsā jñāsyanti svakasvakāni gokulāni / gamiṣyanti svakasvakāni niveśanāni / api tu karaṇīyam etad gopālakena yathāpi tat svāminā bhaktācchādanaṃ svīkurvatā /

atha nando gopālako bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / tato bhayaṃ bhayam ity uccaiḥ śabdaṃ kurvāṇaḥ pradhāvitum ārabdhaḥ / antarmārge ātmīyaiḥ paṃcabhir gopālakaśatair dṛṣṭaḥ / te kathayanti / kasya bhayam iti / jātibhayaṃ jarābhayaṃ vyādhibhayaṃ maraṇabhayam iti / te 'pi tasya pṛṣṭhataḥ pradhāvitum ārabdhāḥ / tān dṛṣṭvā anye 'pi gopālakā aśvapālakās tṛṇahārakāḥ kāṣṭḥahārakāḥ pathājīvā utpathājīvāś ca manuṣyāḥ pradhāvitum ārabdhāḥ / ānupathikair dṛṣṭās tathā vikrośantaḥ pṛṣṭāḥ / kim etad bhavantaḥ / te kathayanti / bhayam* / kasya bhayam* / jātibhayaṃ jarābhayaṃ vyādhibhayaṃ maraṇabhayam* / śrutvā te 'pi nivṛttāḥ / yāvat karvaṭakasamīpaṃ saṃprāptāḥ / tataś cāsau karvaṭakanivāsī janakāyas taṃ mahāntaṃ janakāyaṃ dṛṣṭvā itaś cāmutaś ca santrastāḥ / kecin niṣpalāyitāḥ / kecid bhāṇḍaṃ gopāyanti / kecit sannahyāvasthitāḥ / apare vīrapuruṣās taiḥ pratyudgamya pṛṣṭāḥ / bhavantaḥ kim etad iti / te kathayanti / bhayam* / kasya bhayam* / jātibhayaṃ jarābhayaṃ vyādhibhayaṃ maraṇabhayam iti / tato 'sau karvaṭakanivāsī janakāyaḥ samāśvastaḥ /

tena khalu samayenāyuṣmān śāriputras tasyām eva parṣadi sanniṣaṇṇo 'bhūt sannipatitaḥ / athāyuṣmān śāriputraś ciraprakrāntaṃ nandaṃ gopālakaṃ viditvā bhagavantam idam avocat* / kasmād bhadanta bhagavatā nando gopālakaḥ svākhyāte dharmavinaye pravrajitukāmaḥ punar apy agārāyodyojitaḥ / asthānam etac chāriputrānavakāśo yan nando gopālakaḥ punar api gṛhī agāram adhyāvatsyati sannidhikāraparibhoge (msv i 53) kāmān paribhokṣyate / nedaṃ sthānaṃ vidyate / idānīṃ nando gopālakaḥ svāmināṃ gā arpayitvā āgamiṣyati / sa yad arthaṃ kulaputrāḥ keśaśmaśrv avatārya kāṣāyāṇi vastrāṇy ācchādya samyag eva śraddhayā agārād anagārikāṃ pravrajanti tad anuttaraṃ brahmacaryaparyavasānaṃ dṛṣṭa eva dharme svayam abhijñāya sākṣātkṛtvopasaṃpadya pravedayiṣyate kṣīṇā me jātir uṣitaṃ brahmacaryaṃ kṛtaṃ karaṇīyaṃ nāparam asmād bhavaṃ prajānāmīti /

athāpareṇa samayena nando gopālakaḥ svāmināṃ gā arpayitvā paṃcaśataparivāro yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upsaṃkramya bhagavantam idam avocat* / arpitā me bhadanta svāmināṃ gāvaḥ / labheyāhaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ careyam (fol. 155v1 = gbm 6.979) ahaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti / labdhavān nando gopālakaḥ paṃcaśataparivāraḥ svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvam* / evaṃ pravrajitaḥ sa āyuṣmān pūrvavad yāvat suvimuktacittaḥ /

dharmatā aciropapannasya devaputrasya devakanyāyā vā trīṇi cittāny utpadyante / kutaś cyutaḥ / kutropapannaḥ / kena karmaṇeti / maṇḍūkapūrvī devaputraḥ paśyati / tiryagbhyaś cyutaś cāturmahārājikeṣu deveṣūpapanno bhagavato 'ntike cittam abhiprasādyeti / tasyaitad abhavat* / na mama pratirūpaṃ syād yad ahaṃ paryuṣitaparivāso bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam* / yanv aham aparyuṣitaparivāsa eva bhagavantaṃ darśanāyopasaṃkrameyam iti / atha maṇḍūkapūrvī devaputraś calavimalakuṇḍaladharaḥ pūrvavad yāvat sarvaṃ gaṃgātīram udāreṇāvabhāsenāvabhāsya bhagavantaṃ puṣpair (msv i 54) avakīrya bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / atha bhagavān maṇḍūkapūrviṇo devaputrasyāśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśīṃ caturāryasatyasaṃprativedhikīṃ dharmadeśanāṃ kṛtavān* / yāṃ śrutvā pūrvavad yāvad anādikālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / abhikrānto 'haṃ bhadantābhikrāntaḥ / eṣo 'haṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca / upāsakaṃ ca māṃ dhārayādyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagatam abhiprasannam* / atha maṇḍūkapūrvī devaputro vaṇig iva labdhalābhaḥ śasyasampanna iva kārṣakaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo yayā vibhūtyā bhagavatsakāśam āgatas tayaiva vibhūtyā svabhavanaṃ gataḥ /

bhikṣavaḥ pūrvāpararātraṃ jāgarikāyogam anuyuktā viharanti / tair dṛṣṭo bhagavato 'ntike udāro 'vabhāsaḥ / yaṃ dṛṣṭvā saṃdigdhā bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhagavann imāṃ rātriṃ bhagavantaṃ darśanāya brahmā sahāṃpatiḥ śakro devendraś catvāro lokapālā upasaṃkrāntāḥ / na bhikṣavo brahmā sahāṃpatir na śakro devendro na catvāro lokapālā māṃ darśanāyopasaṃkrāntāḥ / api tu nandena gopālena daṇḍena vāvaṣṭabdho maṇḍūkaḥ sa cchidyamāneṣu carmasu mucyamāneṣu sandhiṣu mā nandasya gopālakasya dharmavikṣepo bhaviṣyatīti niścalas tūṣṇīm avasthito mamāntike cittam abhiprasādya kālagataś cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ / sa imāṃ rātriṃ matsakāśam upasaṃkrāntaḥ / tasya mayā dharmo deśitaḥ / dṛṣṭasatyaś ca svabhavanaṃ gata iti /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta nandena gopālena paṃcaśataparivāreṇa karma kṛtaṃ yena gopālakeṣūpapanno bhagavataś ca śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ (fol. 156r1 = gbm 6.980) sākṣātkṛtam* / maṇḍūkapūrviṇā devaputreṇa kiṃ karma kṛtaṃ yena maṇḍūkeṣūpapannaḥ satyadarśanaṃ ca kṛtam iti / bhagavān āha / tenaiva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kāśyapo nāma samyaksaṃbuddho loke udapādi / pūrvavad yāvat sa vārāṇasīṃ nagarīm upanisṛtya viharati ṛṣivadane mṛgadāve / tasya pravacane nando gopālakaḥ pravrajitaḥ / tripiṭo dhārmakathiko yuktamuktapratibhānaḥ paṃcaśataparivāraḥ adhikaraṇakuśalaḥ / sa utpannotpannāni saṃghasyādhikaraṇāni vyupaśamayati / tatra dvau bhikṣū stabdhau māninau / na kadācit tasya sakāśam upasaṃkrāmataḥ / tayor apareṇa samayena parasparam adhikaraṇam utpannam* / tāv arthārthinau tasya sakāśam upasaṃkrāntau pādābhivandanaṃ kṛtvā kathayataḥ / idaṃ cedaṃ cāvayor adhikaraṇam utpannaṃ vyupaśamayeti / sa saṃlakṣayati / yady aham anayor adyaivādhikaraṇaṃ vyupaśamayiṣyāmi arthārthināv etau na bhūya upasaṃkramiṣyataḥ / tena sarvasaṃghaṃ saṃnipātya tad adhikaraṇaṃ saṃghamadhye upanikṣipya na ekāntīkṛtam* / ataḥ parasminn api divase tasya karvaṭake karaṇīyam utpannam* / sa (msv i 56) tatra gataḥ / tatas tābhyāṃ cirayatīti saṃghaṃ saṃnipātya tad adhikaraṇam upanikṣiptam* / tataḥ saṃghena vyupaśamitam* / yāvad asau tripiṭo bhikṣus tasmāt karvaṭakād āgataḥ / mārgaśrame prativinodite sārdhaṃvihāryantevāsikān pṛcchati / na tāv arthapratyarthikāv āgacchata iti / te kathayanti / upādhyāya vyupaśāntaṃ tayos tad adhikaraṇam* / kena vyupaśamitam* / saṃghena / yathākathaṃ tair vistareṇa samākhyātam* / tena kharaṃ vākkarma niścāritam* / jñāyate āyuṣmanto gopālakair yathā tad adhikaraṇaṃ vyupaśamitam iti / tair apy anusaṃvarṇitam eva me tad upādhyāya gopālakair yathā tad adhikaraṇaṃ vyupaśamitam iti /

kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau tripiṭo bhikṣur eṣa evāsau nando gopālakas tena kālena tena samayena / yāny asya tāni paṃca sārdhaṃvihāryantevāsikānāṃ śatāni etāny eva paṃca gopālakaśatāni / yad anena kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śrāvakasaṃgho gopālakavādena samudācaritaḥ sārdhaṃvihāryantevāsikaiś cānusaṃvarṇitaṃ tasya karmaṇo vipākena paṃca janmaśatāni paṃcaśataparivāro gopālakeṣūpapannaḥ / yāvad etarhy api paṃcaśataparivāro gopālakeṣv evopapannaḥ / yad anena paṭhitaṃ svādhyāyitaṃ skandhakauśalaṃ dhātukauśalam āyatanakauśalaṃ sthānāsthānakauśalaṃ ca kṛtaṃ tenaitarhi paṃcaśataparivāreṇa mama śāsane pravrajya (fol. 156v1 = gbm 6.981) sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* /

maṇḍūkapūrvy api devaputraḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya pravacane bhikṣur āsīt* / prāhāṇikaḥ sa janapadacārikāṃ caran anyatamasmin karvaṭake vihāram anuprāptaḥ / sa rātryāḥ prathame yāme paryaṅkaṃ baddhvā (msv i 57) manasikāraṃ vāhayitum ārabdhaḥ / yāvat svādhyāyakārakā bhikṣavaḥ svādhyāyanti / śabdakaṇṭakāni dhyānāni / sa śabdena cittaikāgratāṃ nāsādayati / sa saṃlakṣayati svādhyāyanti ete / madhyame yāme niṣatsyāmīti / sa madhyame yāme utthāya niṣaṇṇo yāvad anye bhikṣavaḥ svādhyāyaṃ kurvanti / sa saṃlakṣayati paścime yāme niṣatsyāmīti / sa paścime yāme utthāya niṣaṇṇo yāvad apare svādhyāyaṃ kurvanti / tasyāvītarāgatvāt tīvraṃ paryavasthānam utpannam* / sa kathayati / ime śramaṇāḥ kāśyapīyā maṇḍūkā iva kṛtsnāṃ rātriṃ raṭitā iti /

kiṃ manyadhve bhikṣavo yo 'sau prāhāṇiko bhikṣur eṣa evāsau maṇḍūkapūrvī devaputraḥ / yad anena kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śrāvakā maṇḍūkavādena samudācaritāḥ / tasya karmaṇo vipākena paṃca janmaśatāni maṇḍūkeṣūpapanno yāvad etarhy api maṇḍūkeṣv evopapannaḥ / yan mamāntike cittaṃ prasāditaṃ tena cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannaḥ / yat kāśyape samyaksaṃbuddhe brahmacaryaṃ caritaṃ tenedānīṃ satyadarśanaṃ kṛtam* / iti hi bhikṣava ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam idam avocat* /

atha bhagavān nadīṃ gaṃgām avatīrṇas tatra paṃcabhir haṃsamatsyakūrmaśataiḥ parivṛtaḥ pradakṣiṇīkṛtaś ca / teṣāṃ bhagavatā tribhiḥ padair dharmaḥ (msv i 58) deśitaḥ / iti hi bhadramukhāḥ sarvasaṃskārā anityāḥ / sarvadharmā anātmānaḥ / śāntaṃ nirvāṇam* / mamāntike cittam abhiprasādayata / apy evaṃ tiryagyoniṃ virāgayiṣyatheti / teṣām etad abhavat* / nāsmākaṃ pratirūpaṃ syād yad vayaṃ bhagavato 'ntikāt tribhiḥ padair dharmaṃ śrutvā āhāram āharema iti / te nāharaṇāṃ pratipannāḥ / tīkṣṇas tiryayonigatānām agniś cyutaḥ / kālagatāś cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannāḥ / dharmatā khalv aciropapannasya devaputrasya vā devakanyāyā vā trīṇi cittāny utpadyante / kutaś cyutaḥ / kutropapannaḥ / kena karmaṇā iti / te paśyanti / tiryagbhyaś cyutāḥ / cāturmahārājikeṣu deveṣūpapannāḥ / pūrvavad yāvan mandārakāṇāṃ puṣpāṇām utsaṃgaṃ pūrayitvā bhagavatsāmantakena nadīṃ gaṃgām avabhāsya bhagavantaṃ puṣpair ākīrya bhagavatsāmantakenānuparivāryāvasthitāḥ / bhagavatā teṣām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī caturāryasatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā pūrvavad (fol. 157r1 = gbm 6.982) yāvad anādikālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / te dṛṣṭasatyāḥ kathayanti / abhikrāntā vayaṃ bhadantābhikrāntāḥ / ete vayaṃ buddhaṃ śaraṇam gacchāmo dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca / upāsakāṃś cāsmān dhāraya / adyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagatān abhiprasannān* / atha te (msv i 59) matsyakacchapahaṃsapūrviṇo devaputrā vaṇija iva labdhalābhāḥ pūrvavad yāvat svabhavanaṃ gatāḥ /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta ebhir haṃsakacchapamatsyaiḥ karma kṛtaṃ yena haṃsakacchapamatsyeṣūpapannāḥ satyadarśanaṃ ca kṛtam iti / bhagavān āha / ebhir eva bhikṣavo haṃsamatsyakacchapaiḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pariṇatapratyayāni pūrvavad yāvat phalanti khalu dehinām* /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kaśyapo nāma śāstā loke udapādi pūrvavad yāvat sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśṛtya viharati ṛṣivadane mṛgadāve / tasyaite śāsane pravrajitā abhūvan* / tatraitebhir bhikṣubhiḥ kṣudrānukṣudrāṇi śikṣāpadāni khaṇḍitāni / tasya karmaṇo vipākena haṃsamatsyakūrmeṣūpapannāḥ / yan mamāntike cittam abhiprasāditaṃ tena deveṣūpapannāḥ / yat kāśyape samyaksaṃbuddhe brahmacaryaṃ caritaṃ tena satyadarśanaṃ kṛtam* / iti hi bhikṣavaḥ ekāṇtakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam idam avocat* /

atha bhagavān nadīṃ gaṃgām uttīrṇaḥ paṃcamātraiḥ pretaśataiḥ parivṛto dagdhasthūṇākṛtibhir asthiyantravaducchritaiḥ svakeśasaṃchannaiḥ parvatopamakukṣibhiḥ sūcīcchidropamamukhair ādīptaiḥ pradīptaiḥ saṃprajvalitaiḥ (msv i 60) ekajvālībhūtaiḥ / te kṛtakarapuṭā bhagavantam ūcuḥ / vayaṃ bhadanta pretā vinipatitaśarīrāḥ pūrvakarmāpabādhena pānīyaṃ nāsādayāmaḥ / kuto bhaktasya darśanam* / tvaṃ mahākāruṇiko 'smabhyaṃ pānīyam anuprayaccheti / bhagavatā teṣāṃ gaṃgopadarśitā /

eṣā hi śītalajalā susamṛddhatoyā bhāgīrathī vahati sarvajanopabhogyā / grāmāṃś ca rāṣṭranagarāṇi ca tarpayantī kedāraśālikumudotpalapaṃkajāni //

pretā kathayanti /

eṣāsmākaṃ vahati hi śuṣkatoyā bhāgīrathī vahati sarvajanopabhogyā / paśyāma etāṃ rudhiramalena pūrnāṃ rakṣanti caināṃ saparaśudaṇḍahastāḥ // iti /

bhagavān gaṃgādevatām āha /

tvaṃ grāmarāṣṭranagarāṇy anutarpayantī kedāraśālikumudotpalapaṃkajāni / kasmān na tarpayasi tīvratṛṣābhibhūtān kṛpā na tava bālajanasya duḥkhaiḥ // iti /

gaṃgādevatā prāha /

nāhaṃ bhayān na puruṣād api vā janasya śāṭhyena vāpi viṣayaṃ jalam (fol. 157v1 = gbm 6.983) utsṛjāmi / eṣā tu duṣkṛtamahāvaraṇāvṛtānāṃ śoṣaṃ jalaṃ vrajati ko 'tra mamāparādhaḥ // iti /

tatra bhagavān āyuṣmantaṃ mahāmaudgalyāyanam āmaṃtrayate / saṃtarpaya maudgalyāyana pretān iti / evaṃ bhadanta iti āyuṣmān mahāmaudgalyāyano bhagavataḥ pratiśrutya pretān santarpayitum ārabdhaḥ / tatra pretāḥ sūcīmukhatvān na śaknuvanti mukhaṃ vivartayitum* / tato bhagavatā teṣām ṛddhyā mukhaṃ vivṛtam* / āyuṣmatā mahāmaudgalyāyanena pānīyaṃ dattam* / tais tṛṣāturaiḥ prabhūtaṃ pītam* / udarāṇi sphuṭitāni / tato bhagavato 'ntike cittam abhiprasādya kālagatāḥ / pūrvavad dṛṣṭasatyāḥ svabhavanaṃ gatāḥ /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta ebhiḥ pretaiḥ karma kṛtaṃ yena preteṣūpapannāḥ / kiṃ karma kṛtaṃ yena deveṣūpapannāḥ / satyadarśanaṃ ca kṛtam iti / bhagavān āha / ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti dehināṃ* /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ asminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kaśyapo nāma śāstā loke udapādi pūrvavad yāvat sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśṛtya viharati ṛṣivadane mṛgadāve / tasya śrāvakāc chandakabhikṣaṇaṃ kṛtvā buddhadharmasaṃgheṣu kārān kurvanti / yadā bhagavataḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śāsanaṃ na vaistārikaṃ (msv i 62) tadālpāś chandayācakā bhikṣavaḥ / yadā tu vaistārikaṃ tadā bahavaś chandayācakā bhikṣavaḥ saṃvṛttāḥ / yāvad anyatamasmin saṃsthāgāre paṃcopāsakaśatāni saṃniṣaṇṇāni saṃnipatitāni kenacid eva karaṇīyena / saṃbahulāś ca bhikṣavaś chandayācakās teṣāṃ sakāśam upasaṃkrāntāḥ samādāpayitukāmāḥ / te tīvreṇa paryavasthānena kharaṃ vākkarma niṣcāritam* / ime śramaṇāḥ kāśyapīyāḥ pretopapannā iva nityaṃ prasāritakarā iti /

kiṃ manyadhve bhikṣavo yāni tāni paṃcopāsakaśatāni etāny eva tāni paṃca pretaśatāni / yad ebhiḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śrāvakāḥ pretavādena samudācaritās tasya karmaṇo vipākena paṃca janmaśatāni preteṣūpapannāḥ / yāvad etarhy api preteṣv evopapannāḥ / yan mamāntike cittaṃ prasāditaṃ tena deveṣūpapannāḥ / yat kāśyape samyaksaṃbuddhe śaraṇāgamanaśikṣāpadāni gṛhītāni tena satyadarśanaṃ kṛtam* / iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam idam avocat* /

atha bhagavān nadīṃ gaṃgām uttīrya dakṣiṇena nāgāvalokitena nadīṃ gaṃgāṃ nirīkṣate / bhikṣavo buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kimarthaṃ bhadanta (fol. 158r1 = gbm 6.984) bhagavān parāvṛtya nadīṃ gaṃgāṃ nirīkṣata iti / bhagavān āha / (msv i 63) icchatha bhikṣavo nadyā gaṃgāyā utpattiṃ śrotum* / etasya bhagavan kāla etasya sugata samayo yad bhagavān nadyā gaṃgāyā utpattiṃ deśayed bhikṣavaḥ śroṣyanti /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavaḥ piṇḍavaṃśo nāma rājā babhūva / dhārmiko dharmarājo dharmeṇa rājyaṃ kārayati / tasya janapadā ṛddhāś ca sphītāś ca kṣemāś ca subhikṣāś cākīrṇabahujanamanuṣyāś ca sadā puṣpaphalavṛkṣāḥ devaḥ kālavarṣī / śasyavatī vasumatī praśāntakalikalahaḍimbaḍamarataskararogāpagatā / manuṣyā nityaṃ dharmaparāyaṇāḥ / yāvad asau rājā saṃprāpte vasantakālasamaye saṃpuṣpiteṣu pādapeṣu haṃsakrauṃcamayūraśukaśārikākokilajīvaṃjīvakanirghoṣite vanaṣaṇḍe antaḥpuraparivṛta udyānabhūmiṃ saṃprasthitaḥ / yāvad anyatamaḥ puruṣo valīpalitottamāṃgaḥ {ms valīpalitacitāṃgaḥ} parijīrṇaśarīrāvayavaḥ pariṇatendriyaḥ kṛśo 'lpasthāmo mandamandacāratayā daṇḍam avaṣṭabhya gacchati / tatas tena rājñā amātyāḥ pṛṣṭāḥ / ka eṣa bhavantaḥ puruṣo valīpalitottamāṅgaḥ {ms valīpalitacitāṃgaḥ} pūrvavad yāvad daṇḍam avaṣṭabhya gacchatīti / taiḥ samākhyātam* / deva saṃskāraparikṣayād eṣa jīrṇo vṛddha ity ucyata iti / rājā kathayati / aham api bhavanta evaṃdharmo bhaviṣyāmīti / te kathayanti / deva sādhāraṇa eṣa dharma iti / tato rājā durmanāḥ saṃprasthitaḥ / punar api puruṣaṃ paśyaty utpāṇḍotpāṇḍukaṃ sphuṭitaparuṣagātraṃ parvatopamakukṣiṃ vraṇapūyotkīrṇair aṅgapratyaṅgāvadhāribhiḥ paṭṭakopanibaddhaiḥ dīrghadīrghaiḥ praśvasantan daṇḍam avaṣṭabhya khaṃjamānagatiṃ saṃprasthitaṃ dṛṣṭvā (msv i 64) ca punar amātyān āmaṃtrayate / ka eṣa bhavantaḥ puruṣa utpāṇḍotpāṇḍukaḥ pūrvavad yāvat khaṃjamāno 'bhisaṃprasthita iti / te kathayanti / deva eṣa vyādhito nāma / rājā kathayati /

aham api bhavantaḥ evaṃdharmo bhaviṣyāmīti / amātyāḥ kathayanti / deva sādhāraṇa eṣa eva dharmo duṣkṛtakarmakāriṇāṃ pūrvakarmāparādhād bhavatīti / rājā saṃlakṣayati / sarvathā pāpaṃ na kartavyam iti viditvā saṃprasthitaḥ / punar api paśyati / nīlapītalohitāvadātair vastraiḥ śivikām alaṃkṛtāṃ chatradhvajapatākāśaṃkhapaṭahastrīpuruṣadārakadārikābhir ākīrṇāṃ caturbhiḥ puruṣair utkṣiptām ulkāṃ ca purastān nīyamānāṃ kāṣṭhavyagrahastaiḥ puruṣaiḥ pṛṣṭhato 'nubaddhāṃ hā tāta hā bhrātaḥ hā pitaḥ hā svāminn iti ca samantād ārodanaśabdaṃ śrutvā ca punar amātyān āmaṃtrayate / kim eṣā bhavantaḥ śivikā nīlapītalohitāvadātair vastraiḥ pūrvavad yāvad ārodanaśabda iti / amātyāḥ kathayanti / eṣa deva mṛto nāma iti / rājā kathayati / aham api bhavantaḥ evaṃdharmo bhaviṣyāmīti (fol. 158v1 = gbm 6.985) / te kathayanti deva eṣo 'pi sādhāraṇo dharma iti / tato jīrṇāturamṛtasaṃdarśanāt saṃvignamanā evaṃrūpābhogāḥ parityaktavyā iti pratinivṛtya śokāgāraṃ praviśyāvasthita iti /

tasya vijite velāmo nāma brāhmaṇa āḍhyo mahādhano mahābhogo vedavedāṃgapāragaḥ / tena śrutaṃ yathā rājā jīrṇāturamṛtasaṃdarśanād udvignaḥ śokāgāraṃ praviśyāvasthita iti / śrutvā ca punar anekair brāhmaṇaśatasahasraiḥ parivṛtaḥ sarvaśvetaṃ vaḍavāratham (msv i 65) abhiruhya sauvarṇena daṇḍakamaṇḍalunā dhāryamāṇena yena rājā piṇḍavaṃśas tenopasaṃkrāntaḥ / amātyaiḥ rājñe niveditam* / deva velāmo brāhmaṇo dvāre tiṣṭhati / tato rājā nirgatya athādhikaraṇe niṣaṇṇaḥ / brāhmaṇo velāmo jayenāyuṣā ca vardhayitvā niṣaṇṇaḥ kathayati / kimarthaṃ devaḥ śokāgāre praviśyāvasthita iti / rājñā yathāvṛttaṃ sarvaṃ velāmāya brāhmaṇāya vistareṇārocitam* / sa kathayati / devaḥ svakarmaphalabhogī / nātra śokaḥ karaṇīyaḥ / santi satvāḥ sukṛtakarmakāriṇaḥ santi duṣkṛtakarmakāriṇaḥ santi cobhayakarmakāriṇaḥ / cakravartinas tu nityaṃ sukṛtakarmakāriṇaḥ santo deveṣūpapadyante / devo 'pi cakravartī / manuṣyaprativiṣiṣṭaṃ sukham anubhūya divyaṃ sukham anubhaviṣyatīti / api tu deva yajña iṣṭavyaḥ svargasopānabhūta iti / tato rājñā amātyānām ājñā dattā / bhavantaḥ sarvavijite ghaṇṭāvaghoṣaṇaṃ kārayata / rājā nirargalaṃ yajñaṃ yajati / bhavadbhir āgatya paribhoktavyam iti / tato dānaśālā prajñaptā / annam annārthibhyo dīyatāṃ pānaṃ pānārthibhyaḥ / tatrācāmena parisravamāṇena gartaḥ kṛtaḥ / yatrāsau taptaḥ śītībhavati / anavataptaḥ anavatapta iti sajñā saṃvṛttā / tasyācāmena taṇḍulāmbunā ca dvādaśavārṣikeṇa saṃpūryamāṇasya vṛddhiḥ saṃvṛttā / tata iyaṃ mukhena nadī prasṛtā / ācāmanadīti saṃjñā saṃvṛttā iti /

uddānam* /

kumāravardhanaṃ krauṃcānam aṅgadikā maṇivatī / sālabalā sālibalā suvarṇaprasthaś ca sāketā //

peyā toyikā ca śrāvastī anavataptaḥ / nagarabinduś ca vaiśālī bhavati paścimā //

atha bhagavān kumāravardhanam anuprāptaḥ / kumāravardhane āyuṣmantam ānandam āmantrayate / asminn evānanda pradeśe upoṣadho nāma rājā jātaḥ / atraiva cābhivṛddhaḥ / tenāsya nagarasya kumāravardhanaṃ kumāravardhanam iti saṃjñā saṃvṛttā /

krauṃcānam anuprāptaḥ / tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate / asminn ānanda krauṃcāne upoṣadhasya rājño hastināgena krauṃcayatā śabdhaḥ kṛtaḥ krauṃcānaṃ krauṃcānam iti (fol. 159r1 = gbm 6.986) saṃjñā saṃvṛttā /

aṅgadikām anuprāptaḥ / aṅgadikāyām anyatamasmin pradeśe smitam akārṣīt* / vistareṇa caturbuddhāsanaṃ pūrvavat* /

maṇivatīm anuprāptaḥ / maṇivatyām āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate / asyām ānanda maṇivatyāṃ bodhisatvena bahubhir maṇibhir yajño yaṣṭaḥ / maṇivatī maṇivatīti saṃjñā saṃvṛttā /

sālabalām anuprāptaḥ / sālabalāyām anyatamasmin pradeśe smitam akārṣīt* / vistareṇa caturbuddhāsanaṃ pūrvavat* /

sālibalām anuprāptaḥ / sālibalāyām anyatamasmin pradeśe smitam akārṣīt* / vistareṇa caturbuddhāsanaṃ pūrvavat* /

suvarṇaprastham anuprāptaḥ / asminn ānanda suvarṇaprasthe bodhisatvena bahusuvarṇako yajño yaṣṭaḥ / apīdānīṃ brāhmanaiḥ prasthena suvarṇo bhājitaḥ / suvarṇaprasthaḥ suvarnaprastha iti saṃjñā saṃvṛttā /

sāketām anuprāptaḥ / sāketāyām āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate / asyām ānanda sāketāyām upoṣadho nāma rājā rājyaṃ kārayati ṛddhaṃ ca sphītaṃ ca kṣemaṃ ca subhikṣaṃ cākīrṇabahujanamanuṣyaṃ ca / tasyāpareṇa samayena mūrdhni piṭako jāto mṛduḥ sumṛduḥ tadyathā tūlapicur vā karpāsapicur vā na ca kiṃcid ābādhaṃ janayati / sa paripākatvāt sphuṭitaḥ / kumāro jātaḥ / abhirūpo darśanīyaḥ prāsādiko gauraḥ kanakavarṇaḥ pūrvavat yāvat sarvāṅgapratyaṅgopetaḥ / mūrdhni jāto mūrdhni jāta iti mūrdhāto mūrdhāta iti saṃjñā saṃvṛttā / upoṣadhasya rājñaḥ ṣāṣṭiḥ strīsahasrāṇi / jātaḥ kumāro 'ntaḥpuraṃ praveśitaḥ / sahadarśanād eva sarvāsāṃ strīṇāṃ stanāḥ prasrutāḥ / ekaikā kathayati māṃ dhāyatu māṃ dhāyatv iti māndhātā māndhāteti ca saṃjñā saṃvṛttā / tatra kecin mūrdhāta iti saṃjānate kecin māndhāteti /

māndhātuḥ kumārasya janapadagatasya upoṣadho rājā glānaḥ saṃvṛttaḥ / sa mūlagaṇḍapatrapuṣpaphalabhaiṣajyair upasthīyate / tathāpy asau hīyata eva / tenāmātyānām ājñā dattā / bhavantaḥ śīghraṃ kumāraṃ rājyābhiṣekeṇābhiṣiṃcata / evaṃ deva iti amātyair dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam* / upoṣadho rājā glānaḥ / tenājñā dattā kumāraṃ śabdayata rājyābhiṣekaṃ (msv i 68) pratyanubhavatv iti / tad arhati kumāraḥ śīghram āgantum iti / sa saṃprasthita upoṣadhaś ca rājā kālagataḥ / tato 'mātyaiḥ punar api tasya dūtasaṃpreṣaṇaṃ kṛtam* / kumāra pitā te kālagataḥ / āgaccha rājyaṃ pratīccheti / māndhātā kumāraḥ saṃlakṣayati / yadi mama pitā kālagataḥ kiṃ tatra gacchāmīti viditvā tatraivāvasthitaḥ / amātyaiḥ punar api saṃbhūya agrāmātyaḥ preṣitaḥ / tena gatvābhihitaḥ / kumāra āgaccha rājyaṃ pratīccha iti / sa kathayati / mama (fol. 159v1 = gbm 6.987) dharmeṇa rājyaṃ prāptam* / ihaiva rājyābhiṣeka āgacchatv iti / amātyaiḥ saṃdiṣṭam* / deva rājyābhiṣeke prabhūtena prayojanam* / ratnaśilayā siṃhāsanena cchatreṇa paṭṭena mukuṭena / adhiṣṭhānamadhye ca rājyābhiṣekaḥ kriyate / tad arhati kumāraḥ ihaivāgantum iti / sa kathayati / yadi mama dharmeṇa rājyaṃ prāptam* / ihaiva sarvam āgacchatv iti / māndhātuḥ kumārasya divaukaso nāma yakṣa purojavaḥ / tena ratnaśilā siṃhāsanaṃ tatraivānītam* / ādhiṣṭhānikāś ca cchatraṃ paṭṭaṃ mukuṭaṃ cādāya svayam evāgatāḥ / adhiṣṭhānaṃ svayam āgataṃ svayam āgatam iti sāketā sāketā iti saṃjñā saṃvṛttā /

tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate / āgamayānanda yena śrāvastī iti / evaṃ bhadanta iti āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaśrauṣīt* / atha bhagavān yena śrāvastī tena cārikāṃ caran prakrānto yāvad anyatamasmin pradeśe brāhmaṇaś chinnabhaktako halaṃ vāhayati / tasyārthāya dārikā peyām ādāyāgatā / bhagavāṃś ca taṃ pradeśam (msv i 69) anuprāptaḥ / dadarśa sa brāhmaṇo buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyañjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṃgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* / sahadarśanāt tasya bhagavati prasāda utpannaḥ / na tathā dvādaśavarṣābhyas taḥ śamathaś cittasya kalpatāṃ janayati / aputrasya vā putrapratilābho daridrasya vā nidhidarśanaṃ rājyābhinandino vā rājyābhiṣeko yathopacitakuśalamūlasya satvasya tatprathamato buddhadarśanam* / sa tāṃ peyām ādāya laghu laghv eva yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantam idam avocat* /

iyaṃ bho gautama peyā iyam asti mamāntike / {ms peyāyam asti} anukampaṃ piba etad bhagavan gautamaḥ peyām* // iti {ms 'nukaṃpān pibed bhagavāṅ = divy 461}

tato bhagavatā tasya brāhmaṇasya kūpo darśitaḥ / sacet te brāhmaṇa parityājyāḥ asmin jīrṇakūpo prakṣipa iti / tena tasmin jīrṇakūpe prakṣiptāḥ / sa jīrṇakūpo vāṣpāyamānaḥ peyāpūrṇo yathāpi tad buddhānāṃ buddhānubhāvena devatānāṃ ca devatānubhāvena / tato bhagavatā sa brāhmaṇo 'bhihitaḥ / cāraya brāhmaṇa peyām iti / sa cārayitum ārabdhaḥ / bhagavatā tathādhiṣṭhitā yathā sarvasaṃghena peyā / jīrṇakūpo vāṣpāyamānas tathaiva peyāpūrṇo 'vasthitaḥ / tato 'sau brāhmaṇo bhūyasyā mātrayābhiprasanno bhagavataḥ pādābhivandanaṃ kṛtvā purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / tasya bhagavatā āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā (msv i 70) tādṛśī cāturāryāsatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā pūrvavad yāvad anādyakālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ (fol. 160r1 = gbm 6.988) sākṣātkṛtam* / abhikrānto 'haṃ bhadantābhikrāntaḥ / eṣo 'haṃ bhagavantaṃ śaraṇaṃ gacchāmi dharmaṃ ca bhikṣusaṃghaṃ ca / upāsakaṃ ca māṃ dhāraya adyāgreṇa yāvajjīvaṃ prāṇopetaṃ śaraṇagatam abhiprasannam* / athāsau brāhmaṇo vaṇig iva labdhalābhaḥ śasyasaṃpanna iva kārṣikaḥ śūra iva vijitasaṃgrāmaḥ sarvarogaparimukta ivāturo bhagavato bhāṣitam abhinandyānumodya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrānto yāvat kṣetraṃ gataḥ / paśyati tasmin kṣetre sauvarṇān yavān saṃpannān* / dṛṣṭvā ca punar vismayotphullalocano gāthāṃ bhāṣate /

aho guṇamayaṃ kṣetraṃ sarvadoṣavivarjitam* / adyaivoptaṃ mayā bījam adyaiva phaladāyikam* // iti /

tato 'sau brāhmaṇas tvaritaṃ rājñaḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya jayenāyuṣā ca vardhayitvā rājānam uvāca / deva mayā yavāḥ prakīrṇās te sauvarṇāḥ saṃvṛttāḥ / tatrādhiṣṭhāyikena prasādaḥ kriyatām iti / rājñā adhiṣṭhāyiko 'nupreṣitaḥ / brāhmaṇena rāśīkṛtvā bhājitāḥ / rājabhāgaḥ svābhāvikā yavāḥ saṃvṛttāḥ / adhiṣṭhāyikena rājñe niveditam* / rājñā samādiṣṭam* / punar bhājayata iti / punar bhājitam* / tathaiva rājabhāgaḥ svābhāvikā yavāḥ saṃvṛttāḥ / evaṃ yāvat saptakṛtvo bhājitam* / tathaiva rājā kutūhalajātaḥ svayam eva gataḥ paśyati / tathaiva tenāsau brāhmaṇo 'bhihitaḥ / brāhmaṇa tavaitat puṇyanirjātam* / alaṃ rājabhāgena / yat tavābhipretaṃ tan mamānuprayaccheti (msv i 71) / tatas tena brāhmaṇena parituṣṭena yad dattaṃ te sauvarṇayavāḥ saṃvṛttāḥ /

tato bhagavān saṃprasthito yāvad anyatamasmin pradeśe paṃca kārṣikaśatāny utpāṇḍotpāṇḍukāni sphuṭitapāṇipādāni śaṇaśāṭīnivāsitāni lāṅgalāni vāhayanti / te 'pi balīvardā vraṇapūyotkīrṇaiḥ pratodayaṣṭibhiḥ kṣatavikṣatagātrā muhurmurhur viśvasanto vahanti / dadṛśus te kārṣikā buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā mahāpuruṣalakṣaṇaiḥ pūrvavad yāvad upacitakuśalamūlaya satvasya tatprathamato buddhadarśanam* / tato yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / adrākṣīd bhagavāṃs tān kārṣikān* / dūrād eva dṛṣṭvā ca punar vinayāpekṣayā mārgād apakramya purastād bhikṣusaṃghasya prajñapta evāsane niṣaṇṇaḥ / atha te kārṣikā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇāḥ / tato bhagavatā teṣāṃ kārṣikāṇām āśayānuśayaṃ dhātuṃ prakṛtiṃ ca jñātvā tādṛśī cāturāryāsatyasaṃprativedhikī dharmadeśanā kṛtā pūrvavad yāvad anādyakālopacitaṃ satkāyadṛṣṭiśailaṃ jñānavajreṇa bhitvā srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtam* / te dṛṣṭisatyā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ (fol. 160v1 = gbm 6.989) praṇamya bhagavantam idam avocat* / labhema vayaṃ bhadanta svākhyāte dharmavinaye pravrajyām upasaṃpadaṃ bhikṣubhāvaṃ carema vayaṃ bhagavato 'ntike brahmacaryam iti / te bhagavatā ehibhikṣukayā pravrājitāḥ pūrvavad yāvan naiva sthitā {ms: yāvan nepachitā; cf. nepacchitā -> pravr-v iii, fol. 47r6} buddhamanorathena / teṣāṃ bhagavatā avavādo dattaḥ / te vyāyacchamānaiḥ pūrvavad yāvad abhivādyāś ca saṃvṛttāḥ /

te balīvardā yoktrāṇi varatrāṇi cchitvā yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntāḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā samantakena parivāryāvasthitāḥ / teṣāṃ bhagavatā tribhiḥ padair dharmo deśitaḥ / pūrvavad yāvad yathā gaṃgāvatāre haṃsamatsyakūrmāṇāṃ yāvad dṛṣṭasatyāḥ svabhavanaṃ gatāḥ /

bhikṣavaḥ saṃśayajātāḥ sarvasaṃśayacchettāraṃ buddhaṃ bhagavantaṃ papracchuḥ / kiṃ bhadanta ebhiḥ kārṣikapūrvakaiḥ bhikṣubhiḥ karma kṛtaṃ yena kārṣikāḥ saṃvṛttā bhagavataś ca śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / tair balīvardapūrvakair devaputraiḥ kiṃ karma kṛtaṃ yena balīvardeṣūpapannāḥ satyadarśanaṃ ca kṛtam iti / bhagavān āha / ebhir eva bhikṣavaḥ karmāṇi kṛtāny upacitāni labdhasaṃbhārāṇi pūrvavad yāvat phalanti dehināṃ* / bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'sminn eva bhadrake kalpe viṃśativarṣasahasrāyuṣi prajāyāṃ kaśyapo nāma śāstā loke udapādi / pūrvavad yāvat sa vārāṇasīṃ nagarīm upaniśṛtya viharati ṛṣivadane mṛgadāve / tasya śāsane etāni paṃca kārṣikaśatāni pravrajitāny abhūvan* / tatra ebhir na paṭhitaṃ na svādhyāyitaṃ na manasikāro vāhitaḥ kin tu śraddhādeyaṃ bhuktvā bhuktvā saṃgaṇikābhirataiḥ kausīdyenātināmitam* /

kiṃ manyadhve bhikṣavo yāni tāni paṃca bhikṣuśatāni etāni paṃca kārṣikaśatāni / yo 'sau vihārasvāmī sa evāsau (msv i 73) gṛhapatiḥ / yad ete kārṣikā yad ebhir vihārasvāmisantakaṃ śraddhādeyaṃ paribhujya na paṭhitaṃ na svādhyāyitaṃ nāpi manasikāro vāhitaḥ kin tu saṃgaṇikābhirataiḥ kausīdyenātināmitaṃ tena karmaṇā paṃca janmaśatāni tasya vihārasvāminaḥ kārṣikāḥ saṃvṛttāḥ / yāvad etarhy api tasyaiva kārṣikā jātāḥ / yad ebhiḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śāsane pravrajya brahmacaryaṃ caritaṃ tenaitarhi mama śāsane pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* /

te 'pi balīvardapūrviṇo devaputrāḥ kāśyapasyaiva samyaksaṃbuddhasya śāsane pravrajitā āsaṃs tatraiva kṣudrānukṣudrāṇi śikṣāpadāni khaṇḍitāni / tena karmaṇo vipākena balīvardeṣūpapannāḥ / yan mamāntike cittam abhiprasāditaṃ tena deveṣūpapannāḥ / yat kāsyape samyaksaṃbudde brahmacaryaṃ cīrṇaṃ pratipālitaṃ tenedānīṃ devaputrabhūtaiḥ (fol. 161r1 = gbm 6.990) satyadarśanaṃ kṛtam* / iti hi bhikṣavaḥ ekāntakṛṣṇānāṃ karmaṇām ekāntakṛṣṇo vipākaḥ pūrvavad yāvad ābhogaḥ karaṇīyaḥ / ity evaṃ vo bhikṣavaḥ śikṣitavyam idam avocat* /

tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmaṃtrayate / āgamayānanda yena toyikā / evaṃ bhadantety āyuṣmān ānando bhagavataḥ pratyaśrauṣīt* / atha bhagavāṃs toyikām anuprāptaḥ / tasmiṃś ca pradeśe brāhmaṇo lāṅgalaṃ vāhayati / athāsau dadarśa buddhaṃ bhagavantaṃ dvātriṃśatā puruṣalakṣaṇaiḥ samalaṃkṛtam aśītyā cānuvyaṃjanair virājitagātraṃ vyāmaprabhālaṃkṛtaṃ (msv i 74) sūryasahasrātirekaprabhaṃ jaṃgamam iva ratnaparvataṃ samantato bhadrakam* / sa saṃlakṣayati / yadi bhagavantaṃ gautamam upetyābhivādayiṣyāmi karmaparihānir me bhaviṣyati / atha nopetyābhivādayiṣyāmi puṇyaparihānir me bhaviṣyati / ko 'sāv upāyaḥ syād yena me na karmaparihāniḥ syān nāpi puṇyaparihānir iti / tasya buddhir utpannā / atrastha evābhivādanaṃ karomi / evaṃ na karmaparihānir bhaviṣyati nāpi puṇyaparihānir iti / tena yathāgṛhītayaiva pratodayaṣṭyā tatrasthenaivābhivādanaṃ kṛtam* / abhivādaye buddhaṃ bhagavantam iti /

tatra bhagavān āyuṣmantam ānandam āmantrayate / kṣūṇa ānanda eṣa brāhmaṇaḥ / anenopakramyāsmin pradeśe abhivādane kṛte sati pratyātmaṃ jñānadarśanaṃ pravartate / etasmiṇ pradeśe kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāvikopito 'sthisaṃghātas tiṣṭhatīti / aham anenopakramya vandito bhaveyam* / evam anena dvābhyāṃ samyaksaṃbuddhābhyāṃ vandanā kṛtā bhavet* / tat kasya hetoḥ / asminn ānanda pradeśe kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāvikopito 'sthisaṃghātas tiṣṭhati / athāyuṣmān ānando laghu laghv eva caturguṇam uttarāsaṃgaṃ prajñapya bhagavantam idam avocat* / niṣīdatu bhagavān prajñapta evāsane / evam ayaṃ pṛthivīpradeśo dvābhyāṃ samyaksaṃbuddhābhyāṃ paribhukto bhaviṣyati yac ca kāśyapena samyaksaṃbuddhena yac caitarhi bhagavateti / niṣaṇṇo bhagavān prajñapta evāsane (msv i 75) / niṣadya bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / icchatha yūyaṃ bhikṣavaḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śarīrasaṃghātam avikopitaṃ draṣṭum* / etasya bhagavan kāla etasya sugata samayo yad bhagavān bhikṣūṇāṃ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāvikopitaṃ śarīrasaṃghātam upadarśayet* / dṛṣṭvā bhikṣavaś cittam abhiprasādayiṣyanti / bhagavatā laukikaṃ cittam utpāditam iti / paśyanti bhagavataḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śarīrasaṃghātam avikopitaṃ draṣṭukāmāḥ {tib. adds dharmatā khalu etc., cf. divy 63.11.} / tatas tena kāśyapasya samyaksaṃbuddhasyāvikopitaḥ śarīrasaṃghāta ucchrāpitaḥ / tatra bhagavān bhikṣūn āmantrayate sma / udgṛhṇīta bhikṣavo nimittam* / antardhāsyatīty antarhitam* /

rājñā prasenajitā śrutam* / bhagavatā śrāvakāṇāṃ darśanāyāvikopitaḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya (fol. 161v1 = gbm 6.991) śarīrasaṃghāta ucchrāpita iti / śrutvā ca punaḥ kutūhalajātaḥ sārdham antaḥpurakumārair amātyair bhaṭabalāgreṇa naigamajānapadaiś ca saṃprasthitaḥ / evaṃ virūḍhako 'nāthapiṇḍado gṛhapatiḥ uṣidattaḥ purāṇasthapatir viśākhā mṛgāramātā anekāni prāṇiśatasahasrāṇi kutūhalajātāni saṃprasthitāni kaiścit pūrvakaiḥ kuśalamūlaiḥ saṃcodyamānāni / yāvad asāv antarhitaḥ / taiḥ śrutam antarhito 'sau bhagavataḥ kāśyapasya samyaksaṃbuddhasya śarīrasaṃghāta iti / śrutvā ca punas teṣāṃ duḥkhadaurmanasyam utpannaṃ vṛthāsmākam āgamanam iti /

anyatamena copāsakena sa pradeśaḥ pradakṣiṇīkṛtaḥ / evaṃ ca cetasā cittam abhisaṃskṛtam* / asmān me padāvihārāt kiyat puṇyaṃ (msv i 76) bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs tasya mahājanakāyasyāvipratisārasaṃjananārthaṃ tasya copāsakasya cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate /

śataṃ sahasrāṇi suvarṇaniṣkā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacittaḥ padāvihāraṃ prakaroti vidvān // iti /

anyatamenāpy upāsakena tasmin pradeśe mṛttikāpiṇḍo dattaḥ / evaṃ cittam abhisaṃskṛtam* / padāvihārasya tāvad iyat puṇyam ākhyātaṃ bhagavatā / asya tu mṛttikāpiṇḍasya kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs tasya cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate / śataṃ sahasrāṇi suvarṇapiṇḍā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacittaḥ āropayen mṛttikāpiṇḍam ekam* // iti /

tac chrutvānekaiḥ prāṇiśatasahasrair mṛttikāpiṇḍasamāropaṇaṃ kṛtam* / aparais tatra muktapuṣpāṇy abhikṣiptāni / evaṃ ca cittam abhisaṃskṛtam* / padāvihārasya ca mṛttikāpiṇḍasya ca iyat puṇyam uktaṃ bhagavatā / asmākaṃ tu muktapuṣpāṇāṃ kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate /

śataṃ sahasrāṇi suvarṇapeṭā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacitta āropayen muktapuṣpasya rāśim* // iti /

aparais tatra mālāvihāraḥ kṛtaḥ / cittaṃ cābhisaṃskṛtam* / muktapuṣpāṇāṃ bhagavatā iyat puṇyam uktam* / asmākaṃ mālāvihārasya (msv i 77) kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate /

śataṃ sahasrāṇi suvarṇavāhā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacitto mālāvihāraṃ prakaroti vidvān* // iti /

aparais tatra dīpamālā dattā / cittaṃ cābhisaṃskṛtam* / mālāvihārasya bhagavatā iyat puṇyam uktam* / asmākaṃ dīpadānasya kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate /

śataṃ sahasrāṇi suvarṇavāhā jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacittaḥ pradīpadānaṃ prakaroti vidvān* // iti /

aparais tatra gandhābhiṣeko dattaḥ / cittaṃ cābhisaṃskṛtam* (fol. 162r1 = gbm 6.992) / pradīpadānasya bhagavatā iyat puṇyam uktam* / asmākaṃ gandhābhiṣekasya kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate /

śataṃ sahasrāṇi suvarṇarāśayo jāmbūnadā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacitto gandhābhiṣekaṃ prakaroti vidvān* // iti /

aparais tatra cchatradhvajapatākāropaṇaṃ dattaḥ / cittaṃ cābhisaṃskṛtam* / padāvihārasya mṛtpiṇḍadānasya muktapuṣpāṇāṃ mālāvihārasya pradīpadānasya gandhābhiṣekasya ceyat puṇyam uktaṃ bhagavatā / asmākaṃ chatradhvajapatākāropaṇe kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate /

śataṃ sahasrāṇi suvarṇaparvatā meroḥ samā nāsya samā bhavanti / yo buddhacaityeṣu prasannacitta āropayec chatradhvajāpatākāḥ //

eṣā hi dakṣiṇā proktā aprameye tathāgate / samudrakalpe saṃbodhau sārthavāhe anuttare // iti /

teṣām etad abhavat* parinirvṛtasya tāvad bhagavataḥ kāraṇam iyat puṇyam uktaṃ bhagavatā / tiṣṭhataḥ kiyat puṇyaṃ bhaviṣyatīti / atha bhagavāṃs teṣām api cetasā cittam ājñāya gāthāṃ bhāṣate /

tiṣṭhantaṃ pūjayed yaś ca yaś cāpi parinirvṛtam* / samaṃ cittaṃ prasādyeha nāsti puṇyaviśeṣatā //

evaṃ hy acintiyā buddhā buddhadharmo 'py acintiyaḥ / acintiye prasannānāṃ vipāko 'pi acintiyaḥ //

teṣām acintiyānām apratihatadharmacakravartinām* / samyaksaṃbuddhānāṃ nālaṃ guṇapāram adhigantum* // iti /

tato bhagavatā tasya mahājanakāyasya tathāvidhā dharmadeśanā kṛtā yāṃ śrutvā anekaiḥ prāṇiśatasahasrair mahān viśeṣo 'dhigataḥ / kaiścic chrāvakabodhau cittāny utpāditāni kaiścit pratyekāyāṃ bodhau kaiścid anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / kaiścid uṣmagatāni pratilabdhāni kaiścin mūrdhānaḥ kaiścit satyānuloma kaiścit kṣāntayaḥ / kaiścit srotāpattiphalaṃ sākṣātkṛtaṃ kaiścit sakṛdāgāmiphalaṃ kaiścid anāgāmiphalam* / kaiścit pravrajya sarvakleśaprahāṇād arhatvaṃ sākṣātkṛtam* / yadbhūyasā sā parṣad buddhanimnā dharmapravaṇā saṃghaprāgbhārā vyavasthāpitā (msv i 79) / tatra śrāddhair brāhmaṇagṛhapatibhis tasmin pradeśe mahaḥ sthāpitaḥ / toyikāmahas toyikāmaha iti saṃjñā saṃvṛttā /

atha bhagavān kosaleṣu janapadeṣu cārikāṃ caran śrāvastīm anuprāptaḥ / śrāvastyāṃ viharati jetavane anāthapiṇḍadasyārāme / aśrauṣīd anāthapiṇḍado gṛhapatiḥ bhagavān kosaleṣu janapadeṣu cārikāṃ caran śrāvastīm anuprāptaḥ śrāvastyāṃ viharati jetavane asmākam evārāme iti / śrutvā ca punar yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ / ekāntaniṣaṇṇam anāthapiṇḍadaṃ gṛhapatiṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati samādāpayati samuttejayati (fol. 162v1 = gbm 6.993) pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* / athānāthapiṇḍado gṛhapatir utthāyāsanāt pūrvavad yena bhagavāṃs tenāṃjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān śvo 'ntargṛhe bhaktena sārdhaṃ bhikṣusaṃghena iti / pūrvavat śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya kālyam evotthāyāsanakāni prajñapyodakamaṇīn pratiṣṭhāpya bhagavato dūtena kālam ārocayati / samayo bhadanta sajjaṃ bhaktaṃ yasyedānīṃ bhagavān kālaṃ manyate iti / dauvārikapuruṣam āmaṃtrayate / na tāvad bhoḥ puruṣānyatīrthyakānāṃ praveśo deyo yāvad buddhapramukhena bhikṣusaṃghena na bhuktam* / tataḥ paścāt tīrthyakebhyo dāsyāmīti / evam ārya iti dauvārikaḥ puruṣa anāthapiṇḍadasya gṛhapateḥ pratyaśrauṣīt* / atha bhagavān pūrvāhṇe nivāsya pātracīvaram ādāya bhikṣugaṇaparivṛto (msv i 80) bhikṣusaṃghapuraskṛtaḥ pūrvavad yāvad dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya /

athāyuṣmān mahākāśyapo 'nyatamasmād āraṇyakāc chayanāsanād dīrghakeśaśmaśrulūhacīvaro jetavanaṃ gataḥ / sa paśyati jetavanaṃ śūnyam* / tenopadhivārikaḥ pṛṣṭaḥ / kutra buddhapramukho bhikṣusaṃgha iti / tena samākhyātam* / anāthapiṇḍadena gṛhapatinopanimaṃtrita iti / sa saṃlakṣayati / tatraiva piṇḍapātaṃ paribhokṣyāmi buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ ca paryupāsiṣye iti / saḥ anāthapiṇḍadasya gṛhapater niveśanaṃ gataḥ / dauvārikeṇoktaḥ / ārya mā pravekṣyasi / kasyārthāya / anāthapiṇḍadena gṛhapatinā ājñā dattā / mā tāvat tīrthyānāṃ praveśaṃ dāsyasi yāvad buddhapramukhena bhikṣusaṃghena paribhuktam* / tataḥ paścāt tīrthyānāṃ dāsyāmīti / āyuṣmān mahākāśyapaḥ saṃlakṣayati tasya me lābhāḥ sulabdhā ye māṃ brāhmaṇagṛhapatayaḥ śramaṇaśākyaputrīya iti na jānate / gacchāmi kṛpaṇajanasyānukampāṃ karomīti viditvā udyānaṃ gataḥ / sa saṃlakṣayati / adya mayā kasyānugrahaḥ kartavyaḥ / yāvad anyatarā nagarāvalambikā kuṣṭhābhibhūtā sarujārtā pakvagātrā bhikṣām aṭati / sa tasyāḥ sakāśam upasaṃkrāntaḥ / tasyāś ca bhikṣāyām ācāmaḥ saṃpannaḥ / tayā āyuṣmān mahākāśyapo dṛṣṭaḥ kāyaprāsādikaś cittaprāsādikaś ca śānteneryāpathena / sā saṃlakṣayati / nūnaṃ mayaivaṃvidhe dakṣiṇīye kārā na kṛtā yena me iyaṃ samavasthā / yady āryo mahākāśyapo mamāntikād anukampām (msv i 81) upādāyācāmaṃ pratigṛhṇīyād aham asmai dadyām iti / tata āyuṣmatā mahākāśyapena tasyāś cetasā cittam ājñāya pātram upanāmitam* / yadi te bhagini parityaktaṃ tad dīyatām asmin pātre iti /

tatas tayā cittam abhiprasādya tasmin pātre dattaṃ makṣikā ca patitā / sā tām apanetum ārabdhā / tasyās tasminn ācāme aṃguliḥ patitā / sā saṃlakṣayati / kiṃ cāpy āryeṇa mama cittānurakṣaṇayā (fol. 163r1 = gbm 6.994) na cchoritam* / api tu na paribhokṣyatīti / āyuṣmatā mahākāśyapena tasyāś cetasā cittam ājñāya tasyā eva samakṣam anyatamaṃ kuḍyamūlaṃ niśritya paribhuktam* / sā saṃlakṣayati / kiṃ cāpy āryeṇa mama cittānurakṣaṇayā paribhuktaṃ nānenāhāreṇāhārakṛtyaṃ kariṣyatīti / athāyuṣmān mahākāśyapas tasyāś cetasā cittam ājñāya tāṃ nagarāvalambikām idam avocat* / bhagini prāmodyam utpādayāmy ahaṃ tvadīyenāhāreṇa rātriṃdivasam atināmayiṣyāmīti / tasyā atīvaudvilyam utpannam* / mamāryeṇa mahākāśyapena piṇḍapātaḥ pratipāditaḥ pragṛhīta iti āyuṣmati mahākāśyape cittam abhiprasādya kālagatā / tuṣite devanikāye upapannā / sā śakreṇa devendreṇa dṛṣṭā ācāmaṃ pratipādayantī kālaṃ ca kurvāṇā no tu dṛṣṭā kutropapannā iti / sa nagarān vyavalokayitum ārabdho na paśyati tiraścaḥ pretān manuṣyāṃś ca cāturmahārājikān devān trayastriṃśān na paśyati / tathā hy adhastād devānāṃ jñānadarśanaṃ pravartate nopariṣṭāt* / atha śakro devānām indro yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavantaṃ gāthābhigītena praśnaṃ papraccha /

carataḥ piṇḍapātaṃ hi kāśyapasya mahātmanaḥ / kutrāsau modate nārī kāśyapasyācāmadāyikā //

bhagavān āha /

tuṣitā nāma te devāḥ sarvakāmasamṛddhayaḥ / tatrāsau modate nārī kāśyapasyācāmadāyikā // iti /

atha śakrasya devendrasyaitad abhavat* / ime tāvan manuṣyāḥ puṇyānām apratyakṣadarśino dānāni dadati puṇyāni kurvanti ahaṃ pratyakṣadarśyeva puṇyānāṃ sve puṇyaphale vyavasthitaḥ / tasmād dānāni vā dadāmi puṇyāni vā karomi / ayam āryo mahākāśyapo dīnānāthakṛpaṇavanīpakānukampī / yanv aham enaṃ piṇḍakena pratipādayeyam iti viditvā kṛpaṇavīthyāṃ gṛhaṃ nirmitavān* / cīracīracīvarakaṃ kākābhinilīnakaṃ nātiparamarūpaṃ kuvindaṃ cātmānam abhinirmāya uddhūtaśiraskaḥ śaṇaśāṭīnivāsitaḥ sphuṭitapāṇipādo vastraṃ vayitum ārabdhaḥ / śacy api devakanyā kuvindabhāvaveṣadhāriṇī tasarikāṃ kartum ārabdhā / pārśve cāsya divyā sudhā sajjīkṛtā tiṣṭhati / athāyuṣmān mahākāśyapaḥ kṛpaṇānāthavanīpakajanānukaṃpako 'nupūrveṇa tad gṛham anuprāptaḥ / duḥkhitako 'yam iti kṛtvā dvāre sthitena pātraṃ prasāritam* / śakreṇa devendreṇa (msv i 83) divyāyāḥ sudhāyāḥ pātraṃ pūritam* / athāyuṣmato mahākāśyapasyaitad abhavat* /

divyaṃ cāsya sudhābhaktam ayaṃ ca gṛhavistaraḥ / suviruddham iti jñātvā jāto me hradi saṃśayaḥ // iti /

dharmatā hy eṣā / asamanvāhṛtyārhatāṃ jñānadarśanaṃ na pravartate / sa samanvāhartuṃ pravṛtto yāvat paśyati śakraṃ devendram* / sa kathayati / kauśika kiṃ duḥkhitajanasyāntarāyaṃ (fol. 163v1 = gbm 6.995) karoṣi / yasya bhagavatā dīrgharātrānugato vicikitsākathaṃkathāśalyaḥ samūla āvṛḍho yathāpi tat tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena / ārya mahākāśyapa kiṃ duḥkhitajanasyāntarāyaṃ karomi / ime tāvan manuṣyā apratyakṣadarśinaḥ puṇyānāṃ dānāni dadati puṇyāni kurvanti / ahaṃ pratyakṣadarśyeva puṇyāni kathaṃ dānāni na dadāmi puṇyāni vā na karomi / nanu coktaṃ bhagavatā /

karaṇīyāni puṇyāni duḥkhaṃ hy akṛtapuṇyataḥ / kṛtapuṇyā hi modante asmiṃl loke paratra ca // iti /

tataḥ prabhṛti āyuṣmān mahākāśyapaḥ samanvāhṛtya kulāni piṇḍapātaṃ praveṣṭum ārabdhaḥ / atha śakro devendro ākāśastha evāyuṣmato mahākāśyapasya divyāyāḥ sudhāyāḥ pātraṃ pūrayati / āyuṣmān api mahākāśyapaḥ pātram avāṅmukhaṃ karoty annaṃ pānaṃ (msv i 84) choryate / etat prakaraṇaṃ bhikṣavo bhagavata ārocayanti / bhagavān āha / tasmād anujānāmi piṇḍopadhānaṃ dhārayitavyam iti /

sāmantakena śabdo visṛtaḥ / amukayā nagarāvalambikayā āryo mahākāśyapaḥ ācāmena pratipāditaḥ / sā ca tuṣite devanikāye upapannā / iti rājñā prasenajitā kosalena śrutam* / śrutvā ca punar yena bhagavāṃs tenopasaṃkrāntaḥ / upasaṃkramya bhagavataḥ pādau śirasā vanditvaikānte niṣaṇṇaḥ / sa ekāntaniṣaṇṇaṃ rājānaṃ prasenajitaṃ kosalaṃ bhagavān dharmyayā kathayā saṃdarśayati / pūrvavad yāvat saṃpraharṣya tūṣṇīm* /

atha rājā prasenajit kosalaḥ utthāyāsanād ekāṃsam uttarāsaṃgaṃ kṛtvā yena bhagavāṃs tenāñjaliṃ praṇamya bhagavantam idam avocat* / adhivāsayatu me bhagavān āryamahākāśyapam uddiśya bhaktaṃ saptāheneti / adhivāsayati bhagavān rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasya tūṣṇīṃbhāvena / atha rājā prasenajit kosalo bhagavatas tūṣṇīṃbhāvenādhivāsanāṃ viditvā bhagavataḥ pādau śirasā vanditvā bhagavato 'ntikāt prakrāntaḥ / atha rājā prasenajit kosalas tām eva rātriṃ śuci praṇītaṃ khādanīyabhojanīyaṃ samudānīya kālyam evotthāyāsanakāni prajñapyodakamaṇīn pratiṣṭhāpya bhagavato dūtena kālam ārocayati / pūrvavad yāvat svahastaṃ santarpayati saṃpravārayati / anyatamaś ca koṭṭamallako vṛddhānte cittam abhiprasādayaṃs tiṣṭhati / ayaṃ rājā pratyakṣadarśyeva puṇyānāṃ sve puṇyaphale pratitiṣṭho 'tṛpta eva puṇyair dānāni dadānti puṇyāni karoti /

atha rājā prasenajit kosalo 'nekaparyāyeṇa buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ śucinā praṇītena khādanīyabhojanīyena svahastaṃ santarpya saṃpravārya bhagavantaṃ bhuktavantaṃ viditvā dhautahastam apanītapātraṃ nīcataram āsanaṃ gṛhītvā bhagavataḥ purastān niṣaṇṇo dharmaśravaṇāya / tato bhagavatābhihitaḥ / rājan kasya nāmnā dakṣiṇām ādiśāmi (fol. 164r1 = gbm 6.996) / kiṃ tavāhosvid yena tavāntikāt prabhūtataraṃ puṇyaṃ prasūtam iti / rājā saṃlakṣayati / mama bhagavān piṇḍapātaṃ paribhuṃkte / ko 'nyo mamāntikāt prabhūtataraṃ puṇyaṃ prasaviṣyatīti viditvā kathayati / bhagavan yena mamāntikāt prabhūtataraṃ puṇyaṃ prasūtaṃ tasya bhagavān nāmnā dakṣiṇāṃ ādiśatv iti / tato bhagavatā koṭṭamallakasya nāmnā dakśiṇā ādiṣṭā / evaṃ yāvat ṣaḍdivasān* / ṣaṣṭhe divase rājā kare kapolaṃ datvā cintāparo vyavasthitaḥ / mama bhagavān piṇḍapātaṃ paribhuṃkte / koṭṭamallasya nāmnā dakṣiṇām ādiśatīti / so 'mātyair dṛṣṭaḥ / te kathayanti / kimarthaṃ deva kare kapolaṃ datvā cintāparo vyvasthita iti / rājā kathayati / bhavantaḥ kathaṃ na cintāparas tiṣṭhāmi / yatredānīṃ bhagavān mama piṇḍapātaṃ paribhuṃkte koṭṭamallasya nāmnā dakṣiṇām ādiśatīti / tatraiko vṛddhāmātyaḥ kathayati / alpotsukho deva bhavatu / vayaṃ tathā kariṣyāmo yathā śvo bhagavān devasyaiva nāmnā dakṣiṇām ādiśatīti / tena pauruṣeyāṇām ājñā dattā / śvo bhavadbhiḥ praṇītatara āhāraḥ kartavyaḥ prabhūtaś ca / evaṃ cārayitavyaḥ / upārdho bhikṣūṇāṃ pātre pataty ardho bhūmāv iti / amātyair aparasmin divase prabhūtaḥ āhāraḥ sajjitaḥ praṇītaś ca /

tataḥ sukhopaniṣaṇṇaṃ buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ pariveṣitum ārabdhāḥ / (msv i 86) upārdhaṃ bhikṣūṇāṃ pātre pātayanty upārdhaṃ bhūmau / tataḥ koṭṭamallakāḥ pradhāvitā bhūmau nipatitaṃ gṛhṇīma iti / te pariveṣakair nivāritāḥ / tataḥ sa koṭṭamallakaḥ kathayati / yady asya rājñaḥ prabhūtaṃ saṃpatsvāpateyam asti / santy anye 'py asmadvidhā duḥkhitakā ye ākāṃkṣante / teṣāṃ kimarthaṃ na dīyate / kim anenāparibhogaṃ choriteneti / tasya koṭṭamallakasya cittavikṣepo jātaḥ / na śaktaṃ tena tathā cittaṃ prasādayituṃ yathā pūrvam* / tato rājā buddhapramukhaṃ bhikṣusaṃghaṃ bhojayitvā na mama bhagavān nāmnā dakṣiṇām ādisatīti viditvā dakṣiṇām aśrutvaiva pradiṣṭaḥ / tato bhagavatā rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasya nāmnā evaṃ dakṣiṇādiṣṭā /

hastyaśvarathapattiyāyino bhuṃjānasya puraṃ sanaigamaṃ paśyasi / balaṃ hi rūkṣikāyā alavaṇikāyāḥ kulmāsapiṇḍikāyāḥ // iti /

athāyuṣmān ānando bhagavantam avocat* / bahuśo bhadanta bhagavatā rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasya niveśane bhuktvā nāmnā dakṣiṇā ādiṣṭā / nābhijānāmi kadācid evaṃvidhāṃ dakṣiṇām ādiṣṭapūrvām* / bhagavān āha / icchasi tvam ānanda rājñaḥ prasenajitkosalasyālavaṇikāṃ kulmāsapiṇḍikām ārabhya karmaplotiṃ śrotum* / etasya bhagavan kālaḥ etasya sugata samayo yad bhagavān rājñaḥ prasenajitaḥ kosalasyālavaṇikāṃ kulmāsapiṇḍikām ārabhya karmaplotiṃ varṇayet* / bhagavataḥ śrutvā bhikṣavo dhārayiṣyantīti / tatra bhagavān (fol. 164v1 = gbm 6.997) bhikṣūn āmantrayate sma /

bhūtapūrvaṃ bhikṣavo 'nyatasmin karvaṭake gṛhapatiḥ prativasati / tena sadṛśāt kulāt kalatram ānītam* / sa tayā sārdhaṃ krīḍati ramate paricārayati / tasya krīḍato ramamāṇasya paricārayataḥ putro jātaḥ / pūrvavad yāvad unnīto vardhito mahān saṃvṛttaḥ / yāvad asau gṛhapatiḥ patnīm āmantrayate / bhadre jāto 'smākam ṛṇaharo dhanaharaś ceti / gacchāmi paṇyam ādāya deśāntaram iti / sā kathayaty ārya evaṃ kuruṣveti / sa paṇyam ādāya deśāntaraṃ gataḥ / tatraiva cānayena vyasanam āpanno 'lpaparicchedaḥ saḥ / tasya gṛhe dhanajātaṃ parikṣīṇam* / so 'sya putro duḥkhito jātaḥ / tasya gṛhapater vayasyakaḥ / sa tenoktaḥ / mamāpi tvaṃ putraḥ / mama kṣetraṃ pratipālaya / ahaṃ tava bhaktena yogodvahanaṃ karomīti / sa tasya kṣetravyāpāraṃ kartum ārabdhaḥ / so 'pya asya bhaktena yogodvahanaṃ karoti / yāvad apareṇa samayena parva pratyupasthitam* / tasya dārakasya mātā saṃlakṣayati / adya gṛhapatipatnī suhṛtsaṃbandhibāndhavaśramaṇabhojane vyagrā bhaviṣyati / gacchāmi sānukālaṃ tasya dārakasya bhaktaṃ nayāmīti / sā sānukālaṃ gatvā gṛhapatipatnyā etam arthaṃ nivedayati / sā ruṣitā kathayati / na tāvac chramaṇabrāhmaṇebhyo dadāmi / jñātīnāṃ vā tāvat preṣyasya dadāmi / adya tāvat tiṣṭhatu / śvo dviguṇaṃ dāsyāmīti / tatas tasya dārakasya mātā saṃlakṣayati / mā dārako bubhukṣito bhaviṣyati / etām ātmīyām alavaṇikāṃ kulmāsapiṇḍikāṃ nayāmīti / sā tām ādāya kṣetraṃ gatā / putrasya vistareṇa yad gṛhapatnyābhihitaṃ tat sarvam ākhyāya kathayati / iyaṃ mayā ātmīyā alavaṇikā kulmāsapiṇḍikā ānītā /

(msv i 88) etāṃ paribhuṃkṣveti / sa kathayati / sthāpayitvā gaccheti / sā sthāpitvā prakrāntā / asati buddhānām utpāde pratyekabuddhā loke utpadyante hīnadīnānukaṃpakāḥ prāntaśayanāsanabhaktā ekadakṣiṇīyā lokasya / yāvad anyatamaḥ pratyekabuddhas taṃ pradeśam anuprāptaḥ / sa tena dṛṣṭaḥ / kāyaprāsādikaś cittaprāsādikaś ca śānteryāpathavartī / sa saṃlakṣayati / nūnaṃ mayaivaṃvidhe sadbhūtadakṣiṇīye kārā na kṛtā / yena me īdṛśī samavasthā / yady ayaṃ mamāntikād alavaṇikāṃ kulmāsapiṇḍikāṃ gṛhṇīyād aham asmai dadyām iti / tataḥ pratyekabuddhas tasya daridrapuruṣasya cetasā cittam ājñāya pātraṃ prasāritavān* / sacet tava parityaktaṃ dīyatām asmin pātre iti / tatas tīvreṇa prasādena sā alavaṇikā kulmāsapiṇḍikā pratyekabuddhāya pratipāditā /

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.