Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Kinh Đại thừa
Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā
- Thông tin
- GRETIL — P.L. Vaidya, Darbhanga: The Mithila Institute, 1960 (Buddhist Sanskrit Texts, 4).CC BY-NC-SA 4.0
Aṣṭasāhasrikā Prajñāpāramitā
// aṣṭasāhasrikā prajñāpāramitā //
om namo bhagavatyai āryaprajñāpāramitāyai / asp_1: sarvākārajñatācaryā prathamaḥ parivartaḥ / evaṃ mayā śrutam / ekasmin samaye bhagavān rājagṛhe viharati sma gṛdhakūṭe parvate mahatā bhikṣusaṃghena sārdhamardhatrayodaśabhirbhikṣuśataiḥ, sarvairarhadbhiḥ kṣīṇāsravairniḥkleśairvaśībhūtaiḥ suvimuktacittaiḥ suvimuktaprajñairājñairājāneyairmahānāgaiḥ kṛtakṛtyaiḥ kṛtakaraṇīyairapahṛtabhārairanuprāptasvakārthaiḥ parikṣīṇabhavasaṃyojanaiḥ samyagājñāsuvimuktacittaiḥ sarvacetovaśiparamapāramiprāptairekaṃ pudgalaṃ sthāpayitvā yaduta āyuṣmantamānandam //
(vaidya 2) tatra khalu bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtiṃ sthaviramāmantrayate sma - pratibhātu te subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitāmārabhya yathā bodhisattvā mahāsattvāḥ prajñāpāramitā niryāyuriti //
atha khalvāyuṣmataḥ śāriputrasyaitadabhavat - kimayamāyuṣmān subhūtiḥ sthavira ātmīyena svakena prajñāpratibhānabalādhānena svakena prajñāpratibhānabalādhiṣṭhānena bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitāmupadekṣyati utāho buddhānubhāveneti?
atha khalvāyuṣmān subhūtirbuddhānubhāvena āyuṣmataḥ śāriputrasya imamevarūpaṃ cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya āyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - yatkiṃcidāyuṣman śāriputra bhagavataḥ śrāvakā bhāṣante deśayanti upadiśanti udīrayanti prakāśayanti saṃprakāśayanti, sa sarvastathāgatasya puruṣakāro veditavyaḥ / tatkasya hetoḥ? yo hi tathāgatena dharmo deśitaḥ, tatra dharmadeśanāyāṃ śikṣamāṇāste tāṃ dharmatāṃ sākṣātkurvanti dhārayanti, tāṃ dharmatāṃ sākṣātkṛtya dhārayitvā yadyadeva bhāṣante, yadyadeva deśayanti, yadyadeva upadiśanti, yadyadevodīrayanti, yadyadeva (vaidya 3) prakāśayanti, yadyadeva saṃprakāśayanti, sarvaṃ taddharmatayā aviruddham / tathāgatadharmadeśanāyā eva āyuṣman śāriputra eṣa niṣyandaḥ yatte kulaputrā upadiśantastāṃ dharmatāṃ dharmatayā na virodhayanti //
atha khalvāyuṣmān subhūtirbuddhānubhāvena bhagavantametadavocat - yadbhagavānevamāha - pratibhātu te subhūte bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ prajñāpāramitāmārabhya yathā bodhisattvā mahāsattvāḥ prajñāpāramitāṃ niryāyuriti / bodhisattvo bodhisattva iti yadidaṃ bhagavannucyate, katamasyaitadbhagavan dharmasyādhivacanaṃ yaduta bodhisattva iti? nāhaṃ bhagavaṃstaṃ dharmaṃ samanupaśyāmi yaduta bodhisattva iti / tamapyahaṃ bhagavan dharmaṃ na samanupaśyāmi yaduta prajñāpāramitā nāma / so 'haṃ bhagavan bodhisattvaṃ vā bodhisattvadharmaṃ vā avindan anupalabhamāno 'samanupaśyan, prajñāpāramitāmapyavindan anupalabhamāno 'samanupaśyan katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyāmavavadiṣyāmi anuśāsiṣyāmi? api tu khalu punarbhagavan sacedevaṃ bhāṣyamāṇe deśyamāne upadiśyamāne bodhisattvasya cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate na viṣīdati na viṣādamāpadyate, nāsya vipṛṣṭhībhavati mānasam, na bhagnapṛṣṭhībhavati, notrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsamāpadyate, eṣa eva bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāmanuśāsanīyaḥ / eṣaivāsya bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitā veditavyā / eṣo 'vavādaḥ prajñāpāramitāyām / sacedevaṃ tiṣṭhati, eṣaivāsyāvavādānuśāsanī //
punaraparaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā prajñāpāramitāyāṃ bhāvayatā evaṃ śikṣitavyaṃ yathā asau śikṣyamāṇastenāpi bodhicittena na manyeta / tatkasya hetoḥ? tathā hi - taccittamacittam / prakṛtiścittasya prabhāsvarā //
atha khalvāyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - kiṃ punarāyuṣman subhūte asti taccittaṃ yaccittamacittam? evamukte āyuṣmān subhūtirāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat kiṃ punarāyuṣman śāriputra yā acittatā, tatra acittatāyāmastitā vā nāstitā vā vidyate vā upalabhyate vā? śāriputra āha - na hyetadāyuṣman subhūte /
subhūtirāha - sacedāyuṣman śāriputra tatra acittatāyāmastitā vā nāstitā vā na vidyate vā nopalabhyate vā, api nu te yukta eṣa paryanuyogo bhavati yadāyuṣmān śāriputra evamāha - asti taccittaṃ yaccittamacittamiti? evamukte āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - kā punareṣā āyuṣman subhūte acittatā? subhūtirāha - avikārā āyuṣman śāriputra avikalpā acittatā //
atha khalvāyuṣmān śāriputra āyuṣmate subhūtaye sādhukāramadāt - sādhu sādhvāyuṣman subhūte / yathāpi nāma tvaṃ bhagavatā araṇāvihāriṇāmagratāyāṃ nirdiṣṭo nirdiśasi /
ataś ca bodhisattvo mahāsattvo 'vinivartanīyo 'nuttarāyāḥ samyaksaṃbodherupaparīkṣitavyaḥ, avirahitaś ca bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyā veditavyaḥ / śrāvakabhūmāv api śikṣitukāmena iyameva (vaidya 4) prajñāpāramitā śrotavyā udgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā pravartayitavyā / ihaiva prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyaṃ yogamāpattavyam / pratyekabuddhabhūmāv api śikṣitukāmena iyameva prajñāpāramitā śrotavyā udgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā pravartayitavyā / ihaiva prajñāpāramitāyāṃ śikṣitavyaṃ yogamāpattavyam / bodhisattvabhūmāv api śikṣitukāmena iyameva prajñāpāramitā śrotavyā udgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā pravartayitavyā / ihaiva prajñāpāramitāyāmupāyakauśalyasamanvāgatena sarvabodhisattvadharmasamudāgamāya yogaḥ karaṇīyaḥ / tatkasya hetoḥ? ihaiva hi prajñāpāramitāyāṃ vistareṇa sarvabodhisattvadharmā upadiṣṭāḥ, yatra bodhisattvena mahāsattvena śikṣitavyaṃ yogamāpattavyam / anuttarāyām api samyaksaṃbodhau śikṣitukāmena iyameva prajñāpāramitā śrotavyā udgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā pravartayitavyā / ihaiva prajñāpāramitāyāmupāyakauśalyasamanvāgatena sarvabuddhadharmasamudāgamāya yogaḥ karaṇīyaḥ / tatkasya hetoḥ? ihaiva hi prajñāpāramitāyāṃ vistareṇa sarvabuddha dharmā upadiṣṭāḥ, yatra bodhisattvena mahāsattvena śikṣitavyaṃ yogamāpattavyam //
atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - yo 'haṃ bhagavan etadeva bodhisattvanāmadheyaṃ na vedmi nopalabhe na samanupaśyāmi, prajñāpāramitām api na vedmi nopalabhe na samanupaśyāmi / so 'haṃ bhagavan etadeva bodhisattvanāmadheyamavindan anupalabhamāno 'samanupaśyan prajñāpāramitām api avindan anupalabhamāno 'samanupaśyan katamaṃ bodhisattvaṃ katamasyāṃ prajñāpāramitāyāmavavadiṣyāmi anuśāsiṣyāmi? etadeva bhagavan kaukṛtyaṃ syāt, yo 'haṃ vastvavindan anupalabhamāno 'samanupaśyan nāmadheyamātreṇa āyavyayaṃ kuryāṃ yaduta bodhisattva iti / api tu khalu punarbhagavaṃstad api nāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam / tatkasya hetoḥ? avidyamānatvena tasya nāmadheyasya / evaṃ tannāmadheyaṃ na sthitaṃ nāsthitaṃ na viṣṭhitaṃ nāviṣṭhitam / sacedbodhisattvasya mahāsattvasya evaṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāṃ deśyamānāyāmupadiśyamānāyāṃ cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate na viṣīdati na viṣādamāpadyate, nāsya vipṛṣṭhībhavati mānasam, na bhagnapṛṣṭhībhavati, notrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsamāpadyate / adhimucyate 'dhyāśayena avirahito bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyā veditavyaḥ, sthito 'vinivartanīyāyāṃ bodhisattvabhūmau, susthito 'sthānayogena / punaraparaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā prajñāpāramitāṃ bhāvayatā na rūpe sthātavyaṃ na vedanāyāṃ na saṃjñāyāṃ na saṃskāreṣu, na vijñāne sthātavyam / tatkasya hetoḥ? sacedrūpe tiṣṭhati, rūpābhisaṃskāre carati, na carati prajñāpāramitāyām /
evaṃ sacedvedanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu / sacedvijñāne tiṣṭhati, vijñānābhisaṃskāre carati, na carati prajñāpāramitāyām / tatkasya hetoḥ? na hi abhisaṃskāre caran prajñāpāramitāṃ parigṛhṇāti, nāpi prajñāpāramitāyāṃ yogamāpadyate, nāpi prajñāpāramitāṃ paripūrayate / aparipūrayamāṇaḥ prajñāpāramitāṃ na niryāsyati (vaidya 5) sarvajñatāyāmaparigṛhītaṃ parigṛhṇan / tatkasya hetoḥ? rūpaṃ hi aparigṛhītaṃ prajñāpāramitāyām / evaṃ vedanā saṃjñā saṃskārāḥ / vijñānaṃ hi aparigṛhītaṃ prajñāpāramitāyām / yaś ca rūpasyāparigrahaḥ, na tadrūpam / evaṃ yo vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / yo vijñānasyāparigrahaḥ, na tadvijñānam / sāpi prajñāpāramitā aparigṛhītā / evaṃ hyatra bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caritavyam / ayaṃ ca bodhisattvasya mahāsattvasya sarvadharmāparigṛhīto nāma samādhirvipulaḥ puraskṛtaḥ apramāṇaniyato 'sādhāraṇaḥ / sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ sāpi sarvajñatā aparigṛhītā, na hi nimittato grahītavyā / sacennimittato grahītavyā abhaviṣyat, na ceha śreṇikaḥ parivrājakaḥ śraddhāmalapsyata / tatra hi śreṇikaḥ parivrājakaḥ sarvajñajñāne adhimucya śraddhānusārī prādeśikena jñānenāvatīrṇaḥ / so 'vatīrya na rūpaṃ parigṛhṇīte / evaṃ na vedanāṃ na saṃjñāṃ na saṃskārān / na vijñānaṃ parigṛhṇīte / nāpi tatra prītisukhena tajjñānaṃ samanupaśyati / nādhyātmaṃ rūpasya tajjñānaṃ samanupaśyati / na vahirdhā rūpasya tajjñānaṃ samanupaśyati / nādhyātmabahirdhā rūpasya tajjñānaṃ samanupaśyati / nāpyanyatra rūpāttajjñānaṃ samanupaśyati /
evaṃ nādhyātmaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / nādhyātmaṃ vijñānasya tajjñānaṃ samanupaśyati / na vahirdhā vijñānasya tajjñānaṃ samanupaśyati / nādhyātmavahirdhā vijñānasya tajjñānaṃ samanupaśyati / nāpyanyatra vijñānāttajjñānaṃ samanupaśyati / atra padaparyāye śreṇikaḥ parivrājako 'dhimuktaḥ / so 'tra sarvatra śraddhānusārī sarvajñajñāne dharmatāṃ pramāṇīkṛtya evamadhimukta iti / tena na kaściddharmaḥ parigṛhītaḥ / nāpi sa kaściddharmo ya upalabdhaḥ, yaṃ gṛhṇīyānmuñcedvā / sa nirvāṇam api na manyate / iyam api bhagavan bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitā veditavyā yadrūpaṃ na parigṛhṇīte / evaṃ yadvedanāṃ saṃjñāṃ saṃskārān / yadvijñānaṃ na parigṛhṇīte / na cāntarā parinirvāti, aparipūrṇairdaśabhistathāgatabalaiścaturbhistathāgatavaiśāradyairaṣṭādaśabhiś ca āveṇikairbuddhadharmaiḥ / tasmādiyam api bhagavan bodhisattvasya mahāsattvasya prajñāpāramitā veditavyā //
punaraparaṃ bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ caratā prajñāpāramitāṃ bhāvayatā evamupaparīkṣitavyamevamupanidhyātavyam - katamaiṣā prajñāpāramitā? kasya caiṣā prajñāpāramitā? kiṃ yo dharmo na vidyate nopalabhyate, sā prajñāpāramiteti? sacedevamupaparīkṣamāṇaḥ evamupanidhyāyan nāvalīyate na saṃlīyate na viṣīdati na viṣādamāpadyate, nāsya vipṛṣṭhībhavati mānasam, na bhagnapṛṣṭhībhavati, notrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsamāpadyate, avirahito bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitayā veditavyaḥ //
atha khalvāyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - kiṃ kāraṇamāyuṣman subhūte avirahito bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitayā veditavyaḥ? yadā rūpameva virahitaṃ rūpasvabhāvena, evaṃ yadā vedanaiva saṃjñaiva saṃskārā eva, yadā vijñānameva virahitaṃ vijñānasvabhāvena, yadā prajñāpāramitaiva virahitā prajñāpāramitāsvabhāvena, yadā sarvajñataiva virahitā sarvajñatāsvabhāvena //
(vaidya 6) evamukte āyuṣmān subhūtirāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - etametadāyuṣman śāriputra evam etat / rūpamevāyuṣman śāriputra virahitaṃ rūpasvabhāvena / evaṃ vedanaiva saṃjñaiva saṃskārā eva / vijñānamevāyuṣman śāriputra virahitaṃ vijñānasvabhāvena / prajñāpāramitaiva āyuṣman śāriputra virahitā prajñāpāramitāsvabhāvena / sarvajñataiva āyuṣman śāriputra virahitā sarvajñatāsvabhāvena / prajñāpāramitālakṣaṇenāpi prajñāpāramitā virahitā / lakṣaṇasvabhāvenāpi lakṣaṇaṃ virahitam / lakṣyasvabhāvenāpi lakṣyaṃ virahitam / svabhāvalakṣaṇenāpi svabhāvo virahitaḥ //
evamukte āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - kiṃ punarāyuṣman subhūte yo bodhisattvo mahāsattvo 'tra śikṣiṣyate, sa niryāsyati sarvajñatāyām? āyuṣmān subhūtirāha - evametadāyuṣman śāriputra, evam etat / yo bodhisattvo mahāsattvo 'tra śikṣiṣyate, sa niryāsyati sarvajñatāyām / tatkasya hetoḥ? ajātā hyanirjātā hyāyuṣman śāriputra sarvadharmāḥ / evaṃ carata āyuṣman śāriputra bodhisattvasya mahāsattvasya sarvajñatā āsannībhavati / yathā yathā sarvajñatā āsannībhavati, tathā tathā sattvaparipācanāya kāyacittapariśuddhirlakṣaṇapariśuddhiḥ buddhakṣetraśuddhiḥ / buddhaiś ca samavadhānaṃ bhavati / evaṃ ca punarāyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ caran sarvajñatāyā āsannībhavati //
punaraparamāyuṣmān subhūtirbodhisattvaṃ mahāsattvamārabhyaivamāha - sacedrūpe carati, nimitte carati / sacedrūpanimitte carati, nimitte carati / sacedrūpaṃ nimittamiti carati, nimitte carati / sa cedrūpasyotpāde carati, nimitte carati / sacedrūpasya nirodhe carati, nimitte carati / sacedrūpasya vināśe carati, nimitte carati / sacedrūpaṃ śūnyamiti carati, nimitte carati / ahaṃ carāmīti carati, nimitte carati / ahaṃ bodhisattva iti carati, nimitte carati / ahaṃ bodhisattva iti hyupalambha eva sa carati / evaṃ sacedvidanāyāṃ saṃjñāyāṃ saṃskāreṣu / sacedvijñāne carati, nimitte carati / sacedvijñānanimitte carati, nimitte carati sacedvijñānaṃ nimittamiti carati, nimitte carati / sacedvijñānasyotpāde carati, nimitte carati / sacedvijñānasya nirodhe carati, nimitte carati / sacedvijñānasya vināśe carati, nimitte carati / sacedvijñānaṃ śūnyamiti carati, nimitte carati / ahaṃ carāmīti carati, nimitte carati / ahaṃ bodhisattva iti carati, nimitte carati / ahaṃ bodhisattva iti hyupalambha eva sa carati / sacetpunarasyaivaṃ bhavati - ya evaṃ carati, sa prajñāpāramitāyāṃ carati, sa prajñāpāramitāṃ bhāvayatīti, nimitta eva sa carati / ayaṃ bodhisattvo 'nupāyakuśalo veditavyaḥ //
atha khalvāyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - kathaṃ punarāyuṣman subhūte caran bodhisattvo mahāsattvaścarati prajñāpāramitāyām? evamukte āyuṣmān subhūtirāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - sacedāyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo na rūpe carati, na rūpanimitte carati, na rūpaṃ nimittamiti carati, na rūpasyotpāde carati, na rūpasya nirodhe (vaidya 7) carati, na rūpasya vināśe carati, na rūpaṃ śūnyamiti carati, nāhaṃ carāmīti carati, nāhaṃ bodhisattva iti carati / evaṃ sacenna vedanāyāṃ na saṃjñāyāṃ na saṃskāreṣu / sacenna vijñāne carati, na vijñānanimitte carati, na vijñānaṃ nimittamiti carati, na vijñānasyotpāde carati, na vijñānasya nirodhe carati, na vijñānasya vināśe carati, na vijñānaṃ śūnyamiti carati, nāhaṃ carāmīti carati, nāhaṃ bodhisattva iti carati / sacetpunarnāsyaivaṃ bhavati - ya evaṃ carati, sa prajñāpāramitāyāṃ carati, sa prajñāpāramitāṃ bhāvayatīti / evaṃ caran bodhisattvo mahāsattvaścarati prajñāpāramitāyām / sa hi caraṃścarāmīti nopaiti, na carāmīti nopaiti, carāmi ca na carāmi ceti nopaiti, naiva carāmi na na carāmīti nopaiti, cariṣyāmīti nopaiti, na cariṣyāmīti nopaiti, cariṣyāmi ca na cariṣyāmi ceti nopaiti, naiva cariṣyāmi na cariṣyāmīti nopaiti / tatkasya hetornopaiti? sarvadharmā hyanupagatā anupāttāḥ / ayamucyate sarvadharmānupādāno nāma samādhirbodhisattvasya mahāsattvasya, vipulaḥ puraskṛto 'pramāṇaniyato 'sādhāraṇaḥ sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ / anenaiva samādhinā viharan bodhisattvo mahāsattvaḥ kṣipramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate //
buddhānubhāvena āyuṣmān subhūtiḥ sthavira evamāha - vyākṛto 'yaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ pūrvakaistathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhairanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau, yo 'nena samādhinā viharati / sa tam api samādhiṃ na samanupaśyati, na ca tena samādhinā manyate - ahaṃ samāhitaḥ, ahaṃ samādhiṃ samāpatsye, ahaṃ samādhiṃ samāpadye, ahaṃ samādhisamāpannaḥ, iti, evaṃ tasya sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ na saṃvidyate //
evamukte āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - katamenāyuṣman subhūte samādhinā viharan bodhisattvo mahāsattvastathāgatairarhadbhiḥ samyaksaṃbuddhairvyākriyate 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau? śakyaḥ sa samādhirdarśayitum? subhūtirāha - no hīdamāyuṣman śāriputra / tatkasya hetoḥ? tam api hi sa kulaputraḥ samādhiṃ na jānāti, na saṃjānīte / āyuṣmān śāriputra āha - na jānāti na saṃjānīte ityāyuṣman subhūte vadasi? āyuṣmān subhūtirāha - na jānāti na saṃjānīte ityāyuṣman śāriputra vadāmi / tatkasya hetorna jānāti na saṃjānīte? avidyamānatvena tasya samādhestaṃ samādhiṃ na jānāti na saṃjānīte / atha khalu bhagavān āyuṣmate subhūtaye sādhukāramadāt - sādhu sādhu subhūte / evametatsubhūte, evam etat / yathāpi nāma tathāgatānubhāvena te pratibhāti, tathāgatādhiṣṭhānenopadiśasi / evaṃ cātra bodhisattvena mahāsattvena śikṣitavyam / tatkasya hetoḥ? evaṃ hi śikṣamāṇo bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate //
atha khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - evaṃ śikṣamāṇo bhagavan bodhisattvo (vaidya 8) mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyāṃ śikṣate //
evamukte āyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - evaṃ śikṣamāṇo bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ katamasmin dharme śikṣate? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvo na kasmiṃściddharme śikṣate / tatkasya hetoḥ? na hi te śāriputra dharmāstathā saṃvidyante yathā bālapṛthagjanā aśrutavanto 'bhiniviṣṭāḥ / āyuṣmān śāriputra āha - kathaṃ tarhi te bhagavan saṃvidyante? bhagavānāha - yathā śāriputra na saṃvidyante, tathā saṃvidyante evamavidyamānāḥ / tenocyante avidyeti / tān bālapṛthagjanā aśrutavanto 'bhiniviṣṭāḥ / tairasaṃvidyamānāḥ sarvadharmāḥ kalpitāḥ / te tān kalpayitvā dvayorantayoḥ saktāḥ tān dharmānna jānanti na paśyanti / tasmātte 'saṃvidyamānān sarvadharmān kalpayanti / kalpayitvā dvāvantāvabhiniviśante abhiniviśya tannidānamupalambhaṃ niśritya atītān dharmān kalpayanti, anāgatān dharmān kalpayanti, pratyutpannān dharmān kalpayanti te kalpayitvā nāmarūpe 'bhiniviṣṭāḥ / tairasaṃvidyamānāḥ sarvadharmāḥ kalpitāḥ / te tānasaṃvidyamānān sarvadharmān kalpayanto yathābhūtaṃ mārgaṃ na jānanti na paśyanti / yathābhūtaṃ mārgamajānanto 'paśyanto na niryānti traidhātukāt, na budhyante bhūtakoṭim / tena te bālā iti saṃjñāṃ gacchanti / te satyaṃ dharmaṃ na śraddhadhati / na khalu punaḥ śāriputra bodhisattvā mahāsattvā kaṃciddharmamabhiniviśante //
evamukte āyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - evaṃ śikṣamāṇo bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvajñatāyāṃ śikṣate? bhagavānāha - evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvajñatāyām api na śikṣate / evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvadharmeṣu śikṣate / evaṃ śikṣamāṇaḥ śāriputra bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvajñatāyāṃ śikṣate, sarvajñatāyā āsannībhavati, sarvajñatāyāṃ niryāsyati //
atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - yo bhagavan evaṃ paripṛcchet - kimayaṃ māyāpuruṣāḥ sarvajñatāyāṃ śikṣiṣyate, sarvajñatāyā āsannībhaviṣyati, sarvajñatāyāṃ niryāsyatīti? tasya bhagavan evaṃ paripṛcchataḥ kathaṃ nirdeṣṭavyaṃ syāt? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - tena hi subhūte tvāmevātra pratiprakṣyāmi / yathā te kṣamate, tathā vyākuryāḥ / sādhu bhagavannityāyuṣmān subhūtirbhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavānetadavocat - tatkiṃ manyase subhūte anyā sā māyā, anyattadrūpam, anyā sā māyā, anyā sā vedanā / anyā sā saṃjñā, anye te saṃskārāḥ / anyā sā māyā, anyattadvijñānam? subhūtirāha - na hyetadbhagavan / na hi bhagavan anyā sā māyā anyattadrūpam / rūpameva bhagavan māyā, māyaiva rūpam / na hi bhagavan anyā sā māyā anyā sā vedanā, anyā sā saṃjñā anye te saṃskārāḥ / vedanā saṃjñā (vaidya 9) saṃskārā eva bhagavan māyā, māyaiva vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / na bhagavan anyā sā māyā anyattadvijñānam / vijñānameva bhagavan māyā, māyaiva vijñānam //
bhagavānāha - tatkiṃ manyase subhūte atraiṣāṃ saṃjñā samajñā prajñaptirvyavahāraḥ pañcasūpādānaskandheṣu yaduta bodhisattva iti? evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - evametadbhagavan, evametatsugata / tena hi bhagavan bodhisattvena mahāsattvena prajñapāramitāyāṃ śikṣamāṇena māyāpuruṣeṇeva śikṣitavyaṃ bhavatyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / tatkasya hetoḥ? sa eva hi bhagavan māyāpuruṣo dhārayitavyo yaduta pañcopādānaskandhāḥ / tatkasya hetoḥ? tathā hi bhagavan māyopamaṃ rūpamuktaṃ bhagavatā / yacca rūpaṃ tatṣaḍindriyaṃ te pañca skandhāḥ / tathā hi bhagavan māyopamā vedanāsaṃjñāsaṃskārā uktāḥ / tathā hi bhagavan māyopamaṃ vijñānamuktaṃ bhagavatā / yacca vijñānaṃ tatṣaḍindriyaṃ te pañca skandhāḥ / mā bhagavan navayānasaṃprasthitā bodhisattvā mahāsattvā imaṃ nirdeśaṃ śrutvā utrasiṣuḥ saṃtrasiṣuḥ saṃtrāsamāpatsyante / bhagavānāha - yadi subhūte navayānasaṃprasthitā bodhisattvā mahāsattvāḥ pāpamitrahastagatā bhaviṣyanti, utrasiṣyanti saṃtrasiṣyanti saṃtrāsamāpatsyante / atha cetsubhūte navayānasaṃprasthitā bodhisattvā mahāsattvāḥ kalyāṇamitrahastagatā bhaviṣyanti, notrasiṣyanti na saṃtrasiṣyanti na saṃtrāsamāpatsyante //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - kāni punarbhagavan bodhisattvasya mahāsattvasya kalyāṇamitrāṇi veditavyāni? bhagavānāha - ya enaṃ pāramitāsu avavadanti anuśāsati / ye 'smai mārakarmāṇyupadiśanti / evaṃ māradoṣā boddhavyāḥ - ime māradoṣāḥ / evaṃ mārakarmāṇi boddhavyāni - imāni mārakarmāṇi / tāni tvayā buddhvā vivarjayitavyānīti / imāni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāsaṃnāhasaṃnaddhasya mahāyānasaṃprasthitasya mahāyānasamārūḍhasya kalyāṇamitrāṇi veditavyāni / evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - yadbhagavānevamāha - imāni subhūte bodhisattvasya mahāsattvasya mahāsaṃnāhasaṃnaddhasya mahāyānasaṃprasthitasya mahāyānasamārūḍhasya kalyāṇamitrāṇi veditavyānīti / yacca bodhisattvo mahāsattva iti bhagavannucyate, tatra bodhisattva iti bhagavan kaḥ padārtha? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - apadārthaḥ subhūte bodhisattvapadārthaḥ / tatkasya hetoḥ? sarvadharmāṇāṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo 'saktatāyāṃ śikṣate / sarvadharmāṇāṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo 'nubodhanārthena asaktatāyāmanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyate / bodhyarthena tu subhūte bodhisattvo mahāsattva ityucyate / subhūtirāha - yatpunarbhagavānevamāha - bodhisattvo mahāsattva iti, kena kāraṇena bhagavan bodhisattvo mahāsattva ityucyate? bhagavānāha - mahataḥ sattvarāśermahataḥ sattvanikāyasya agratāṃ kārayiṣyati, tenārthena bodhisattvo mahāsattva ityucyate //
atha khalvāyuṣmān śāriputro bhagavantametadavocat - mamāpi bhagavan pratibhātiyenārthena bodhisattvo mahāsattva ityucyate / bhagavānāha - pratibhātu te śāriputra yasyedānīṃ kālaṃ manyase / āyuṣmān śāriputra āha - mahatyā ātmadṛṣṭyāḥ sattvadṛṣṭyāḥ jīvadṛṣṭyāḥ pudgaladṛṣṭyāḥ (vaidya 10) bhavadṛṣṭyāḥ vibhavadṛṣṭyāḥ ucchedadṛṣṭyāḥ śāśvatadṛṣṭyāḥ svakāyadṛṣṭyāḥ, etāsāmevamādyānāṃ dṛṣṭīnāṃ prahāṇāya dharmaṃ deśayiṣyatīti, tenārthena bodhisattvo mahāsattva ityucyate / atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - mamāpi bhagavan pratibhāti yenārthena bodhisattvo mahāsattva ityucyate / bhagavānāha - pratibhātu te subhūte yasyedānīṃ kālaṃ manyase / subhūtirāha - bodhisattvo mahāsattva iti bhagavannucyate / yad api tadbhagavan bodhicittaṃ sarvajñatācittamanāsravaṃ cittamasamaṃ cittaṃ asamasamaṃ cittamasādhāraṇaṃ sarvaśrāvakapratyekabuddhaiḥ, tatrāpi citte asakto 'paryāpannaḥ / tatkasya hetoḥ? tathā hi tatsarvajñatācittamanāsravamaparyāpannaṃ tat, yad api tatsarvajñatācittamanāsravamaparyāpannam / tatrāpi citte asakto 'paryāpannaḥ / tenārthena bodhisattvo mahāsattva iti saṃkhyāṃ gacchati //
atha khalvāyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - kena kāraṇena āyuṣman subhūte tatrāpi citte asakto 'paryāpannaḥ? subhūtirāha - acittatvādāyuṣman śāriputra tatrāpi citte asakto 'paryāpannaḥ //
śāriputra āha - kiṃ punarāyuṣman subhūte asti taccittaṃ yaccittamacittam? subhūtirāha - kiṃ punarāyuṣman śāriputra tatra acittatāyāmastitā vā nāstitā vā vidyate vā upalabhyate vā? śāriputra āha - no hīdamāyuṣman subhūte / subhūtirāha - tadyadi āyuṣman śāriputra tatra acittatāyāmastitā vā nāstitā vā na vidyate vā nopalabhyate vā, tatkathamāyuṣmān śāriputra evamāha - asti taccittaṃ yaccittamacittamiti? śāriputra āha - sādhu sādhu āyuṣman subhūte / yathāpi nāma tvaṃ bhagavatā araṇāvihāriṇāmagratāyāṃ nirdiṣṭo nirdiśasi //
atha khalvāyuṣmān pūrṇo maitrāyaṇīputro bhagavantametadavocat - mahāsattvo mahāsattva iti yadidaṃ bhagavannucyate, mahāsaṃnāhasaṃnaddhaḥ sa sattvaḥ / mahāyānasaṃprasthito mahāyānasamārūḍhaś ca sa sattvaḥ / tasmātsa mahāsattvo mahāsattva iti saṃkhyāṃ gacchati //
atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - mahāsaṃnāhasaṃnaddho mahāyānasaṃnaddha iti yadidaṃ bhagavannucyate, kiyatā bhagavan bodhisattvo mahāsattvo mahāsaṃnāhasaṃnaddho bhavati ? bhagavānāha - iha subhūte bodhisattvasya mahāsattvasyaivaṃ bhavati - aprameyā mayā sattvāḥ parinirvāpayitavyā iti / asaṃkhyeyā mayā sattvāḥ parinirvāpayitavyā iti / na ca te santi yairye parinirvāpayitavyā iti / sa tāṃstāvataḥ sattvān parinirvāpayati / na ca sa kaścitsattvo yaḥ parinirvṛto yena ca parinirvāpito bhavati / tatkasya hetoḥ? dharmataiṣā subhūte dharmāṇāṃ māyādharmatāmupādāya syāt / yathāpi nāma subhūte dakṣo māyākaro vā māyākārāntevāsī vā caturmahāpathe mahāntaṃ janakāyamabhinirmimīte / abhinirmāya tasyaiva mahato janakāyasyāntardhānaṃ kuryāt / tatkiṃ manyase subhūte api nu tatra kenacitkaściddhato vā mṛto vā nāśito vā antarhito vā? subhūtirāha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - evameva subhūte bodhisattvo (vaidya 11) mahāsattvo 'prameyānasaṃkhyeyān sattvān parinirvāpayati / na ca sa kaścitsattvo yaḥ parinirvṛto yena ca parinirvāpito bhavati / sacedbodhisattvo mahāsattva imaṃ nirdeśamevaṃ nirdiśyamānaṃ śrutvā notrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsamāpadyate, iyatā ayaṃ subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāsaṃnāhasaṃnaddho veditavyaḥ //
atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - yathāhaṃ bhagavan bhagavato bhāṣitasyārthamājānāmi, tathā asaṃnāhasaṃnaddho batāyaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ / bhagavānāha - evametatsubhūte, evam etat / asaṃnāhasaṃnaddho batāyaṃ bodhisattvo mahāsattvo veditavyaḥ / tatkasya hetoḥ? akṛtā hi subhūte sarvajñatā avikṛtā anabhisaṃskṛtā / te 'pi sattvā akṛtā avikṛtā anabhisaṃskṛtāḥ, yeṣāṃ sattvānāmarthāya ayaṃ saṃnāhasaṃnaddhaḥ //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - evametadbhagavan, evametatsugata / tatkasya hetoḥ? tathā hi bhagavan rūpamabaddhamamuktam / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / tathā hi bhagavan vijñānamabaddhamamuktam / rūpatathatāpi bhagavan abaddhā amuktā / evaṃ vedanātathatāpi saṃjñātathatāpi saṃskāratathatāpi / vijñānatathatāpi bhagavan abaddhā amuktā //
atha khalvāyuṣmān pūrṇo maitrāyaṇīputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - rūpamāyuṣman subhūte abaddhamamuktamiti vadasi / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānamāyuṣman subhūte abaddhamamuktamiti vadasi / rūpatathatāpi āyuṣman subhūte abaddhā amukteti vadasi / evaṃ vedanātathatāpi saṃjñātathatāpi saṃskāratathatāpi / vijñānatathatāpyāyuṣman subhūte abaddhā amukteti vadasi / atha katamattadāyuṣman subhūte rūpaṃ yadrūpamabaddhamamuktamiti vadasi? evaṃ katamā sā vedanā, katamā sā saṃjñā, katame te saṃskārāḥ? katamattadāyuṣman subhūte vijñānaṃ yadvijñānamabaddhamamuktamiti vadasi? katamā sā āyuṣman subhūte rūpatathatā yā rūpatathatāpyabaddhā amukteti vadasi? evaṃ katamā sā vedanātathatā saṃjñātathatā saṃskāratathatā? katamā sā āyuṣman subhūte vijñānatathatā yā vijñānatathatāpyabaddhā amukteti vadasi? evamukte āyuṣmān subhūtirāyuṣmantaṃ pūrṇaṃ maitrāyaṇīputrametadavocat - yadāyuṣman pūrṇa māyāpuruṣasya rūpaṃ tadabaddhamamuktam / evaṃ yā māyāpuruṣasya vedanā, yā māyāpuruṣasya saṃjñā, ye māyāpuruṣasya saṃskārāḥ / yadāyuṣman pūrṇa māyāpuruṣasya vijñānaṃ tadabaddhamamuktam / yā āyuṣman pūrṇa māyāpuruṣasya rūpatathatā sā abaddhā amuktā / evaṃ yā māyāpuruṣasya vedanātathatā saṃjñātathatā saṃskāratathatā / yā āyuṣman pūrṇa māyāpuruṣasya vijñānatathatā sā abaddhā amuktā / tatkasya hetoḥ? asadbhūtatvādabaddhā amuktā, viviktatvādabaddhā amuktā, anutpannatvādabaddhā amuktā / ayaṃ sa bodhisattvasya mahāsattvasya mahāsaṃnāhasaṃnaddhasya mahāyānasaṃprasthitasya mahāyānasamārūḍhasya mahāsaṃnāho 'saṃnāhaḥ / evamukte āyuṣmān pūrṇo maitrāyaṇīputrastūṣṇīmabhūt //
atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - evaṃ bhagavan bodhisattvo mahāsattvo (vaidya 12) mahāsaṃnāhasaṃnaddhaḥ san mahāyānasaṃprasthito mahāyānasamārūḍho bhavati / katamacca tanmahāyānam? kathaṃ vā tatsaṃprasthito veditavyaḥ? kuto vā tanmahāyānaṃ niryāsyati? kena vā tanmahāyānaṃ saṃprasthitam? kva vā tanmahāyānaṃ sthāsyati? ko vā anena mahāyānena niryāsyati? evamukte bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - mahāyānamiti subhūte aprameyatāyā etadadhivacanam / aprameyamiti subhūte apramāṇatvena / yad api subhūte evaṃ vadasi - kathaṃ vā tatsaṃprasthito veditavyaḥ? kuto vā tanmahāyānaṃ niryāsyati? kena vā tanmahāyānaṃ saṃprasthitam? kva vā tanmahāyānaṃ sthāsyati? ko vā anena mahāyānena niryāsyatīti? pāramitābhiḥ saṃprasthitaḥ / traidhātukānniryāsyati / yenārambaṇaṃ tena saṃprasthitam / sarvajñatāyāṃ sthāsyati / bodhisattvo mahāsattvo niryāsyati, api tu khalu punarna kutaścinniryāsyati / na kenāpi saṃprasthitam / na kvacitsthāsyati / api tu sthāsyati sarvajñatāyāmasthānayogena / nāpi kaścittena mahāyānena niryāto nāpi niryāsyati nāpi niryāti / tatkasya hetoḥ? yaś ca niryāyāt, yena ca niryāyāt, ubhāvetau dharmau na vidyete nopalabhyete / evamavidyamāneṣu sarvadharmeṣu katamo dharmaḥ katamena dharmeṇa niryāsyati? evaṃ hi subhūte bodhisattvo mahāsattvo mahāyānasaṃnaddho mahāyānasaṃprasthito mahāyānasamārūḍho bhavati //
evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - mahāyānaṃ mahāyānamiti bhagavannucyate / sadevamānuṣāsuraṃ lokamabhibhavanniryāsyati ākāśasamatayā atimahattayā tanmahāyānam / yathā ākāśe aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmavakāśaḥ, evameva bhagavan asmin yāne aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmavakāśaḥ / anena bhagavan paryāyeṇa mahāyānamidaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām / naivāsyāgamo dṛśyate, naivāsya nirgamo dṛśyate, nāpyasya sthānaṃ saṃvidyate / evamasya bhagavan mahāyānasya naiva pūrvānta upalabhyate, nāpyaparānta upalabhyate, nāpi madhya upalabhyate / atha samaṃ bhagavaṃstadyānam / tasmānmahāyānaṃ mahāyānamityucyate / atha khalu bhagavānāyuṣmate subhūtaye sādhukāramadāt - sādhu sādhu subhūte / evametatsubhūte, evam etat / evaṃ mahāyānamidaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānām / atra śikṣitvā bodhisattvairmahāsattvaiḥ sarvajñatā anuprāptā, anuprāpsyate anuprāpyate ca //
atha khalvāyuṣmān pūrṇo maitrāyaṇīputro bhagavantametadavocat - ayaṃ bhagavan subhūtiḥ sthaviraḥ prajñāpāramitāyāḥ kṛtaśo 'dhīṣṭo mahāyānamupadeṣṭavyaṃ manyate / atha khalvāyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - nāhaṃ bhagavan prajñāpāramitāṃ vyatikramya mahāyānamavocam / bhagavānāha - no hīdaṃ subhūte / anulomatvaṃ subhūte prajñāpāramitāyā mahāyānamupadiśasi / evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - buddhānubhāvādbhagavan / api nu khalu punarbhagavan pūrvāntato bodhisattvo nopaiti, aparāntato bodhisattvo nopaiti, madhyato bodhisattvo nopaiti / tatkasya hetornopaiti? rūpāparyantatayā hi bodhisattvāparyantatā veditavyā, evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / (vaidya 13) vijñānāparyantatayā hi bodhisattvāparyantatā veditavyā / rūpaṃ bodhisattva iti nopaiti / idam api na vidyate nopalabhyate / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānaṃ bodhisattva iti nopaiti, idam api na vidyate nopalabhyate / evaṃ bhagavan sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ bodhisattvadharmamanupalabhamāno nāhaṃ bhagavan taṃ dharmaṃ samanupaśyāmi yasyaitannāmadheyaṃ yaduta bodhisattva iti / prajñāpāramitām api na samanupaśyāmi nopalabhe / sarvajñatām api na samanupaśyāmi nopalabhe / so 'haṃ bhagavan sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ taṃ dharmamanupalabhamāno 'samanupaśyan katamaṃ dharmaṃ katamena dharmeṇa katamasmin dharme 'vavadiṣyāmi anuśāsiṣyāmi? buddha iti bhagavan nāmadheyamātram etat / bodhisattva iti bhagavan nāmadheyamātram etat / prajñāpāramiteti bhagavan nāmadheyamātram etat / tacca nāmadheyamanabhinirvṛttam /
yathā ātmā ātmeti ca bhagavannucyate, atyantatayā ca bhagavannanabhinirvṛtta ātmā / evamasvabhāvānāṃ sarvadharmāṇāṃ katamattadrūpaṃ yadagrāhyamanabhinirvṛttam? katame te vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ? katamattadvijñānaṃ yadagrāhyamanabhinirvṛttam? evameteṣāṃ sarvadharmāṇāṃ yā asvabhāvatā, sā anabhinirvṛttiḥ / yā ca sarvadharmāṇāmanabhinirvṛttirna te dharmāḥ / tatkimanabhinirvṛttimanabhinirvṛttyāṃ prajñāpāramitāyāmavavadiṣyāmyanuśāsiṣyāmi? na cānyatra bhagavan anabhinirvṛttitaḥ sarvadharmā vā buddhadharmā vā bodhisattvadharmā vā upalabhyante, yo vā bodhāya caret / sacedbhagavan evaṃ bhāṣyamāṇe evaṃ deśyamāne evamupadiśyamāne bodhisattvasya mahāsattvasya cittaṃ nāvalīyate na saṃlīyate na viṣīdati na viṣādamāpadyate, nāsya vipṛṣṭhībhavati mānasaṃ na bhagnapṛṣṭhībhavati notrasyati na saṃtrasyati na saṃtrāsamāpadyate, evaṃ veditavyam - caratyayaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāyām / bhāvayatyayaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitām / upaparīkṣate 'yaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitām / upanidhyāyatyayaṃ bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāmiti / tatkasya hetoḥ? yasmin hi samaye bhagavan bodhisattvo mahāsattvaḥ imān dharmān prajñāpāramitāyāṃ vyupaparīkṣate, tasmin samaye na rūpamupaiti, na rūpamupagacchati, na rūpasyotpādaṃ samanupaśyati, na rūpasya nirodhaṃ samanupaśyati / evaṃ na vedanāṃ na saṃjñāṃ na saṃskārān / na vijñānamupaiti, na vijñānamupagacchati, na vijñānasyotpādaṃ samanupaśyati, na vijñānasya nirodhaṃ samanupaśyati /
tatkasya hetoḥ? tathā hi yo rūpasyānutpādo na tadrūpam / yo rūpasyāvyayo na tadrūpam / ityanutpādaś ca rūpaṃ ca advayametadadvaidhīkāram / ityavyayaś ca rūpaṃ ca advayametadadvaidhīkāram / yatpunaretaducyate rūpamiti, advayasyaiṣā gaṇanā kṛtā / evaṃ tathā hi yo vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / tathā hi yo vijñānasyānutpādo na tadvijñānam, yo vijñānasyāvyayo na tadvijñānam / ityanutpādaś ca vijñānaṃ ca advayametadadvaidhīkāram / ityavyayaś ca vijñānaṃ ca advayametadadvaidhīkāram / yatpunaretaducyate vijñānamiti, advayastaiṣā gaṇanā kṛtā / evaṃ bhagavan prajñāpāramitāyāṃ sarvākāraṃ sarvadharmān vyupaparīkṣamāṇaḥ tasmin samaye na rūpamupaiti, na rūpamupagacchati, na rūpasyotpādaṃ samanupaśyati, na rūpasya nirodhaṃ samanupaśyati / evaṃ na vedanāṃ na saṃjñāṃ na saṃskārān / na vijñānamupaiti, (vaidya 14) na vijñānamupagacchati, na vijñānasyotpādaṃ samanupaśyati, na vijñānasya nirodhaṃ samanupaśyati / tatkasya hetoḥ? tathā hi yo rūpasyānutpādo na tadrūpam / yo rūpasyāvyayo na tadrūpam / ityanutpādaś ca rūpaṃ ca advayametadadvaidhīkāram / ityavyayaś ca rūpaṃ ca advayametadadvaidhīkāram / yatpunaretaducyate rūpamiti, advayasyaiṣā gaṇanā kṛtā / evaṃ tathā hi yo vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / tathā hi yo vijñānasyānutpādo na tadvijñānam, yo vijñānasyāvyayo na tadvijñānam / ityanutpādaś ca vijñānaṃ ca advayametadadvaidhīkāram / ityavyayaś ca vijñānaḥ ca advayametadadvaidhīkāram / yatpunaretaducyate vijñānamiti, advayasyaiṣā gaṇanā kṛtā //
atha khalvāyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - tena hi yathāhamāyuṣmataḥ subhūterbhāṣitasyārthamājānāmi, tathā bodhisattvo 'pyanutpādaḥ / yadi ca āyuṣman subhūte bodhisattvo 'pyanutpādaḥ kiṃ bodhisattvo duṣkaracārikāṃ carati? yāni vā tāni sattvānāṃ kṛtaśo duḥkhānyutsahate pratyanubhavitum? evamukte āyuṣmān subhūtirāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - nāhamāyuṣman śāriputra icchāmi bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ duṣkaracārikāṃ carantam nāpi sa bodhisattvo mahāsattvo yo duṣkarasaṃjñayā carati / tatkasya hetoḥ? na hi āyuṣman śāriputra duṣkarasaṃjñāṃ janayitvā śakyo 'prameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmarthaḥ kartum / api tu sukhasaṃjñāmeva kṛtvā / sarvasattvānāmantike mātṛsaṃjñāṃ pitṛsaṃjñāṃ putrasaṃjñāṃ duhitṛsaṃjñāṃ kṛtvā strīpuruṣeṣu / evametāḥ saṃjñāḥ kṛtvā bodhisattvo mahāsattvo bodhisattvacārikāṃ carati / tasmānmātṛsaṃjñā pitṛsaṃjñā putrasaṃjñā duhitṛsaṃjñā bodhisattvena mahāsattvena sarvasattvānāmantike yāvadātmasaṃjñā utpādayitavyā / yathā ātmā sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ sarvaduḥkhebhyo mocayitavyaḥ, evaṃ sarvasattvāḥ sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ sarvaduḥkhebhyo mocayitavyā iti / evaṃ ca sarvasattveṣu saṃjñā utpādayitavyā - mayaite sarvasattvā na parityaktavyāḥ / mayaite sarvasattvāḥ parimocayitavyā aparimāṇato duḥkhaskandhāt / na ca mayaiteṣu cittapradoṣa utpādayitavya antaśaḥ śataśo 'pi chidyamāneneti / evaṃ hi bodhisattvena mahāsattvena cittamutpādayitavyam sacedevaṃcitto vihariṣyati, na duṣkarasaṃjñī cariṣyati, na duṣkarasaṃjñī vihariṣyati / punaraparamāyuṣman śāriputra bodhisattvena mahāsattvena evaṃ cittamutpādayitavyam - yathā sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvamātmā na vidyate nopalabhyate, evaṃ sarveṇa sarvaṃ sarvathā sarvaṃ sarvadharmā na saṃvidyante nopalabhyante / evamādhyātmikabāhyeṣu sarvadharmeṣu saṃjñā utpādayitavyā / sacedevaṃcittaścariṣyati, na duṣkarasaṃjñī cariṣyati, na duṣkarasaṃjñī vihariṣyati / yadapyāyuṣman śāriputra evamāha - anutpādo bodhisattvo iti / evametadāyuṣman śāriputra, evam etat / anutpādo bodhisattva iti //
śāriputra āha - kiṃ punarāyuṣman subhūte bodhisattva evānutpādaḥ, utāho bodhisattvadharmā apyanutpādaḥ? subhūtirāha - bodhisattvadharmā api āyuṣman śāriputra anutpādaḥ śāriputra āha - kiṃ punarāyuṣman subhūte bodhisattvadharmā evānutpādaḥ, utāho sarvajñatāpyanutpādaḥ? subhūtirāha - sarvajñatāpyāyuṣman śāriputra anutpādaḥ / āha - kiṃ punarāyuṣman subhūte (vaidya 15) sarvajñataivānutpādaḥ, utāho sarvajñatādharmā apyanutpādaḥ? āha - sarvajñatādharmā apyāyuṣman śāriputra anutpādaḥ / āha - kiṃ punarāyuṣman subhūte sarvajñatādharmā evānutpādaḥ, utāho pṛthagjano 'pyanutpādaḥ? āha - pṛthagjano 'pyāyuṣman śāriputra anutpādaḥ / āha - kiṃ punarāyuṣman subhūte pṛthagjana evānutpādaḥ, utāho pṛthagjanadharmā apyanutpādaḥ? āha - pṛthagjanadharmā āpyāyuṣman śāriputra anutpādaḥ / evamukte āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - yadyāyuṣman subhūte bodhisattvo 'pyanutpādaḥ, bodhisattvadharmā apyanutpādaḥ, sarvajñatāpyanutpādaḥ, sarvajñatādharmā apyanutpādaḥ, pṛthagjano 'pyanutpādaḥ, pṛthagjanadharmā apyanutpādaḥ, nanvāyuṣman subhūte anuprāptaiva ayatnena bodhisattvena mahāsattvena sarvajñatā bhavati / evamukte āyuṣmān subhūtirāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - nāhamāyuṣman śāriputra anutpannasya dharmasya prāptimicchāmi, nāpyabhisamayam / nāpyanutpannena dharmeṇa anutpannā prāptiḥ prāpyate / āha - kiṃ punarāyuṣman subhūte anutpannena dharmeṇa anutpannā prāptiḥ prāpyate, utāho utpannena dharmeṇa anutpannā prāptiḥ prāpyate? āha - kiṃ punarāyuṣman śāriputra anutpanno dharma utpannaḥ, utāho anutpanna eva dharmo 'nutpannaḥ? āha - kiṃ punarāyuṣman subhūte utpāda eva dharmo 'nutpādaḥ, utāho anutpādo dharma utpādaḥ? āha - utpādo dharmo 'nutpādo dharma ityāyuṣman śāriputra na pratibhāti jalpitum / āha - anutpādo 'pi te āyuṣman subhūte pratibhāti jalpitum / āha - anutpāda evāyuṣman śāriputra jalpaḥ / anutpāda eva āyuṣmān śāriputra pratibhāti / anutpāda eva āyuṣman śāriputra pratibhānam / evamevāyuṣman śāriputra atyantaṃ pratibhāti //
evamukte āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - dhārmakathikānāmāyuṣmān subhūtiragratāyāṃ sthāpitavyaḥ / tatkasya hetoḥ? tathā hyāyuṣmān subhūtiḥ sthaviro yato yata eva paripraśnīkriyate, tatastata eva niḥsarati, dharmatāyāś ca na calati, tāṃ ca dharmatāṃ na virodhayati / evamukte āyuṣmān subhūtirāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - dharmataiṣā āyuṣman śāriputra bhagavataḥ śrāvakāṇāmaniśritadharmāṇām / te yato yata eva paripraśnīkriyante, tatastata eva niḥsaranti, dharmatāṃ ca na virodhayanti, dharmatāyāś ca na vyativartante / tatkasya hetoḥ? yathāpi nāma aniśritattvātsarvadharmāṇām / evamukte āyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - sādhu sādhu āyuṣman subhūte / katamaiṣā sarvadharmāniśritapāramitā bodhisattvānāṃ mahāsattvānām? subhūtirāha - prajñāpāramitaiva āyuṣman śāriputra sārvayānikī, sarvadharmāniśritatayā sarvadharmāniśritapāramitā ca / iti hi yasya bodhisattvasya mahāsattvasya evaṃ gambhīrāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ bhāṣyamāṇāyāmevaṃ deśyamānāyāmevamupadiśyamānāyāṃ na bhavati cittasya avalīnatvam, na bhavati kāṅkṣāyitatvam, na bhavati dhaṃdhāyitatvam, na bhavati cittasyānyathātvam, veditavyamayaṃ bodhisattvo mahāsattvo viharatyanena prajñāpāramitāvihāreṇa avirahitaścānena manasikāreṇeti // (vaidya 16)
atha khalvāyuṣmān śāriputra āyuṣmataṃ subhūtimetadavocat - kathamāyuṣman subhūte avirahito bodhisattvo mahāsattvo 'virahito manasikāreṇa bhavati, yaḥ prajñāpāramitāvihāreṇa viharati? yadi hyāyuṣman subhūte bodhisattvo mahāsattvo 'virahito manasikāreṇa bhavati, evaṃ sa virahitaḥ prajñāpāramitāvihāreṇa bhavati / yadi ca āyuṣman subhūte avirahito bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāvihāreṇa bhavati, evaṃ sa virahito manasikāreṇa bhavati / yadi ca āyuṣman subhūte manasikāreṇāvirahito bodhisattvo mahāsattvaḥ, avirahita eva prajñāpāramitāvihāreṇa bhavati / evaṃ sati sarvasattvā apyavirahitā bhaviṣyanti prajñāpāramitāvihāreṇa / tatkasya hetoḥ? sarvasattvā api hyavirahitā manasikāreṇa viharanti //
evamukte āyuṣmān subhūtirāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - sādhu sādhu āyuṣman śāriputra / api tu upālapsye tvā / artha eva tvāyuṣmatā śāriputreṇa bhūtapadābhidhānena parigṛhītaḥ / tatkasya hetoḥ? sattvāsvabhāvatayā āyuṣman śāriputra manasikārāsvabhāvatā veditavyā / sattvāsadbhāvatayā āyuṣman śāriputra manasikārāsadbhāvatā veditavyā / sattvaviviktatayā āyuṣman śāriputra manasikāraviviktatā veditavyā / sattvācintyatayā āyuṣman śāriputra manasikārācintyatā veditavyā / sattvānabhisaṃbodhanatayā āyuṣman śāriputra manasikārānabhisaṃbodhanatā veditavyā / sattvāyathābhūtārthābhisaṃbodhanatayā āyuṣman śāriputra manasikārāyathābhūtārthābhisaṃbodhanatā veditavyā / anena āyuṣman śāriputra evaṃrūpeṇa manasikāreṇa icchāmi bodhisattvaṃ mahāsattvaṃ viharantamanena vihāreṇeti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ sarvākārajñatācaryāparivarto nāma prathamaḥ // asp_2: śakraparivarto dvitīyaḥ / tena khalu punaḥ samayena śakro devānāmindrastasyāmeva parṣadi saṃnipatitaḥ saṃniṣaṇṇo 'bhūt catvāriṃśatā trāyastriṃśatkāyikairdevaputrasahasraiḥ sārdham / catvāraś ca lokapālā viṃśatyā cāturmahārājakāyikairdevaputrasahasraiḥ sārdham / brahmāpi sahāpatirdaśabhirbrahmakāyikairdevaputrasahasraiḥ sārdham / pañca ca śuddhāvāsānāṃ devaputrāṇāṃ sahasrāṇi tasyāmeva parṣadi saṃnipatitāni saṃniṣaṇṇānyabhūvan / yo 'pi ca devānāṃ svakarmavipākajo 'vabhāsaḥ, so 'pi sarvo buddhānubhāvena buddhatejasā buddhādhiṣṭhānenābhibhūto 'bhūt //
atha khalu śakro devānāmindra āyuṣmantaṃ subhūtiṃ sthavirametadavocat - imānyārya subhūte saṃbahulāni devaputrasahasrāṇi asyāṃ parṣadi saṃnipatitāni saṃniṣaṇṇāni āryasya subhūterantikātprajñāpāramitāṃ śrotukāmāni bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmupadeśamavavādānuśāsanīṃ ca / tatkathaṃ bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ sthātavyam, kathaṃ śikṣitavyam, kathaṃ yogamāpattavyam? sthaviraḥ subhūtirāha - tena hi kauśika upadekṣyāmi te buddhānubhāvena buddhatejasā buddhādhiṣṭhānena / yairdevaputrairanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittaṃ notpāditam, tairutpādayitavyam / ye tvavakrāntāḥ samyaktvaniyāmam, na te bhavyā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpādayitum / tatkasya hetoḥ? baddhasīmāno hi te saṃsārasrotasaḥ / abhavyā hi te punaḥ punaḥ saṃsaraṇāya anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittamutpādayitum / api nu khalu punasteṣāmapyanumode / sacette 'pyanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittānyutpādayeran, nāhaṃ kuśalamūlasyāntarāyaṃ karomi / viśiṣṭebhyo hi dharmebhyo viśiṣṭatamā dharmā adhyālambitavyāḥ //
atha khalu bhagavānāyuṣmantaṃ subhūtimāmantrayate sma - sādhu sādhu subhūte, sādhu khalu punastvaṃ subhūte, yastvaṃ bodhisattvānāṃ mahāsattvānāmutsāhaṃ dadāsi / evamukte āyuṣmān subhūtirbhagavantametadavocat - kṛtajñairasmābhirbhagavan bhagavato bhavitavyaṃ nākṛtajñaiḥ / tatkasya hetoḥ? paurvakāṇāṃ hi bhagavaṃstathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmantike 'smadarthe bhagavān yathā brahmacaryaṃ bodhāya caran pūrvaṃ bodhisattvabhūta eva san, yaiḥ śrāvakairavavadito 'nuśiṣṭaś ca pāramitāsu, tatra bhagavatā caratā anuttaraṃ jñānamutpāditam / evaṃ bhagavan asmābhir api bodhisattvā mahāsattvā anuparigrahītavyā anuparivārayitavyāśca, saṃparigrahītavyāḥ saṃparivārayitavyāś ca / tatkasya hetoḥ? asmābhir api hi bhagavan bodhisattvā mahāsattvā anuparigṛhītā anuparivāritāśca, saṃparigṛhītāḥ saṃparivāritāś ca kṣipramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyante //
atha khalvāyuṣmān subhūtiḥ śakraṃ devānāmindramāmantrayate sma - tena hi kauśika śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru, bhāṣiṣye 'haṃ te yathā bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ sthātavyam / śūnyatāyāṃ kauśika tiṣṭhatā bodhisattvena mahāsattvena prajñāpāramitāyāṃ sthātavyam / tena hi kauśika (vaidya 18) bodhisattvena mahāsattvena mahāsaṃnāhasaṃnaddhena bhavitavyam / na rūpe sthātavyam / na vedanāyāṃ na saṃjñāyāṃ na saṃskāreṣu / na vijñāne sthātavyam / na cakṣuṣi sthātavyam / na rūpe sthātavyam / na cakṣurvijñāne sthātavyam / na cakṣuḥsaṃsparśe sthātavyam / na cakṣuḥsaṃsparśajāyāṃ vedanāyāṃ sthātavyam / evaṃ na śrotraghrāṇajihvākāyamanaḥsu sthātavyam / na śabdagandharasaspraṣṭavyadharmeṣu, na śrotravijñāne, yāvanna manovijñāne / na manaḥsaṃsparśe, na manaḥsaṃsparśajāyāṃ vedanāyāṃ sthātavyam / na pṛthivīdhātau sthātavyam / nābdhātau, na tejodhātau, na vāyudhātau, nākāśadhātau, na vijñānadhātau sthātavyam / na smṛtyupasthāneṣu sthātavyam / na samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgeṣu, na mārgāṅgeṣu sthātavyam / na srotaāpattiphale sthātavyam / na sakṛdāgāmiphale, na anāgāmiphale, nārhattve sthātavyam / na pratyekabuddhatve sthātavyam / na buddhatve sthātavyam / iti hi rūpamiti na sthātavyam / iti hi vedaneti, saṃjñeti, saṃskārā iti / iti hi vijñānamiti na sthātavyam / iti hi cakṣuriti, yāvanmanaḥsaṃsparśajā vedaneti na sthātavyam / iti hi pṛthivīdhāturiti, yāvadvijñānadhāturiti na sthātavyam / iti hi smṛtyupasthānānīti na sthātavyam /
iti hi samyakprahāṇarddhipādendriyabalabodhyaṅgānīti, iti hi mārgāṅgānīti na sthātavyam / iti hi srotaāpattiphalamiti na sthātavyam, iti hi sakṛdāgāmiphalamiti, anāgāmiphalamiti, arhattvamiti na sthātavyam / iti hi pratyekabuddhatvamiti na sthātavyam / iti hi buddhatvamiti na sthātavyam / rūpaṃ nityamanityamiti na sthātavyam / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānaṃ nityamanityamiti na sthātavyam / rūpaṃ sukhaṃ duḥkhamiti na sthātavyam / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānaṃ sukhaṃ duḥkhamiti na sthātavyam / rūpaṃ śūnyamaśūnyamiti na sthātavyam / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānaṃ śūnyamaśūnyamiti na sthātavyam / rūpamātmānātmeti na sthātavyam / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānamātmānātmeti na sthātavyam / rūpaṃ śubhamaśubhamiti na sthātavyam / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānaṃ śubhamaśubhamiti na sthātavyam / rūpaṃ śūnyamupalabhyate veti na sthātavyam / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānaṃ śūnyamupalabhyate veti na sthātavyam / srotaāpattiphalamasaṃskṛtaprabhāvitamiti na sthātavyam / evaṃ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalamarhattvamasaṃskṛtaprabhāvitamiti na sthātavyam / pratyekabuddhatvamasaṃskṛtaprabhāvitamiti na sthātavyam / srotaāpanno dakṣiṇīya iti na sthātavyam / srotaāpannāḥ saptakṛto bhavaparamā iti na sthātavyam / sakṛdāgāmī dakṣiṇīya iti na sthātavyam / sakṛdāgāmyapariniṣṭhitattvātsakṛdimaṃ lokamāgamya duḥkhasyāntaṃ kariṣyatīti na sthātavyam / anāgāmī dakṣiṇīya iti na sthātavyam anāgāmī anāgamya imaṃ lokaṃ tatraiva parinirvāsyatīti na sthātavyam /
arhan dakṣiṇīya iti na sthātavyam / arhannihaiva anupadhiśeṣe nirvāṇadhātau parinirvāsyatīti na sthātavyam / pratyekabuddho dakṣiṇīya iti na sthātavyam / pratyekabuddho 'tikramya śrāvakabhūmimaprāpya buddhabhūmiṃ parinirvāsyatīti na sthātavyam / buddho dakṣiṇīya iti na sthātavyam / buddho 'tikramya (vaidya 19) pṛthagjanabhūmimatikramya śrāvakabhūmimatikramya pratyekabuddhabhūmimaprabheyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmarthaṃ kṛtvā aprameyāṇyasaṃkhyeyāni sattvakoṭīniyutaśatasahasrāṇi parinirvāpya aprameyānasaṃkhyeyān sattvān śrāvakapratyekabuddhasamyaksaṃbuddhatvaniyatān kṛtvā buddhabhūmau sthitvā buddhakṛtyaṃ kṛtvā anupadhiśeṣe nirvāṇadhātau buddhaparinirvāṇena parinirvāsyati ityevamapyanena na sthātavyam //
atha khalvāyuṣmataḥ śāriputrasyaitadabhavat - yadi buddho 'tikramya pṛthagjanabhūmimatikramya śrāvakabhūmimatikramya pratyekabuddhabhūmimaprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāmarthaṃ kṛtvā aprameyāṇyasaṃkhyeyāni sattvakoṭīniyutaśatasahasrāṇi parinirvāpya aprameyānasaṃkhyeyān sattvān śrāvakapratyekabuddhasamyaksaṃbuddhatvaniyatān kṛtvā buddhabhūmau sthitvā buddhakṛtyaṃ kṛtvā anupadhiśeṣe nirvāṇadhātau buddhaparinirvāṇena parinirvāsyati ityevamapyanena na sthātavyam, tatkathaṃ punaranena sthātavyaṃ, kathaṃ śikṣitavyamiti? atha khalvāyuṣmān subhūtirbuddhānubhāvena āyuṣmataḥ śāriputrasya cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya āyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - tatkiṃ manyase āyuṣman śāriputra kva tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sthitaḥ? āyuṣmān śāriputra āha - na kvacidāyuṣman subhūte tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ sthitaḥ / tatkasya heto? apratiṣṭhitamānaso hi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ / sa naiva saṃskṛte dhātau sthito nāpyasaṃskṛte dhātau sthito na ca tato vyutthitaḥ //
atha khalvāyuṣmān subhūtirāyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - evameva āyuṣman śāriputra bodhisattvena mahāsattvena sthātavyam, evaṃ śikṣitavyam - yathā tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho na kvacitsthito nāsthito na viṣṭhito nāviṣṭhitaḥ, tathā sthāsyāmītyevamanena śikṣitavyam / yathā tathāgatasthānaṃ tathā sthāsyāmīti, tathā śikṣiṣye iti, yathā tathāgatasthānaṃ tathā sthāsyāmīti, tathā śikṣiṣye iti, yathā tathāgatasthānaṃ tathā sthāsyāmīti susthito 'sthānayogeneti evamatra bodhisattvena mahāsattvena sthātavyamevaṃ śikṣitavyam / evaṃ hi śikṣamāṇo bodhisattvo mahāsattvo viharatyanena prajñāpāramitāvihāreṇa avirahitaścānena manasikāreṇeti //
atha khalu tatra parṣadi keṣāṃciddevaputrāṇāmetadabhūt - yāni tāni yakṣāṇāṃ yakṣabhāṣitāni yakṣarutāni yakṣapadāni yakṣamantritāni yakṣapravyāhṛtāni, tāni vijñāyante jalpyamānāni / na punaridaṃ vijñāyate yatsubhūtiḥ sthaviro bhāṣate pravyāharati deśayatyupadiśati / atha khalvāyuṣmān subhūtirbuddhānubhāvena teṣāṃ devaputrāṇāmimamevaṃrūpaṃ cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya tān devaputrānāmantrayate sma - na vijñāyate na vijñāyate idaṃ devaputrāḥ / tathā hi nātra kiṃcitsūcyate, nātra kiṃcit śrūyate //
atha khalu teṣāṃ devaputrāṇāṃ punarevaitadabhūt - uttānīkariṣyati bata ayamāryasubhūtiḥ / uttānīkariṣyati batāyamāryasubhūtiriti / dūrāddūrataramāryasubhūtiḥ praviśati, sūkṣmātsūkṣmataram / gambhīrādgambhīrataramāryasubhūtiḥ praviśati deśayati bhāṣata iti / atha khalvāyuṣmān subhūtirbuddhānubhāvena punar api teṣāmeva devaputrāṇāṃ cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya tān devaputrānāmantrayate (vaidya 20) sma - tena hi devaputrāḥ yaḥ srotaāpattiphalaṃ prāptukāmaḥ srotaāpattiphale sthātukāmaḥ, sa nemāṃ kṣāntimanāgamya....peyālam / yaḥ sakṛdāgābhiphalaṃ prāptukāmaḥ, sakṛdāgāmiphale sthātukāmaḥ, yo 'nāgāmiphalaṃ prāptukāmo 'nāgāmiphale sthātukāmaḥ, yo 'rhattvaṃ prāptukāmo 'rhattve sthātukāmaḥ, yaḥ pratyekabodhiṃ prāptukāmaḥ pratyekabodhau sthātukāmaḥ, sa nemāṃ kṣāntimanāgamya..... / yo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhiṃ prāptukāmo 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau sthātukāmaḥ, sa nemāṃ kṣāntimanāgamya............. //
atha khalu punar api teṣāṃ devaputrāṇāmetadabhavat - kiṃrūpā asya āryasubhūterdhārmaśravaṇikā eṣṭavyāḥ? atha khalvāyuṣmān subhūtirbuddhānubhāvena teṣāṃ devaputrāṇāṃ cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya tān devaputrānāmantrayate sma - māyānirmitasadṛśā hi devaputrā mama dhārmaśravaṇikā eṣṭavyāḥ / tatkasya hetoḥ? tathā hi te naiva śroṣyanti na ca sākṣātkariṣyanti //
atha khalu te devaputrā āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocan - kiṃ punarārya subhūte māyopamāste sattvā na te māyā? evamukte āyuṣmān subhūtistān devaputrānetadavocat - māyopamāste devaputrāḥ sattvāḥ / svapnopamāste devaputrāḥ sattvāḥ / iti hi māyā ca sattvāś ca advayametadadvaidhīkāram, iti hi svapnaś ca sattvāś ca advayametadadvaidhīkāram / sarvadharmā api devaputrā māyopamāḥ svapnopamāḥ / srotaāpanno 'pi māyopamaḥ svapnopamaḥ / srotaāpattiphalam api māyopamaṃ svapnopamam / evaṃ sakṛdāgāmy api sakṛdāgāmiphalamapi, anāgāmy api anāgāmiphalamapi, arhann api arhattvam api māyopamaṃ svapnopamam / pratyekabuddho 'pi māyopamaḥ svapnopamaḥ / pratyekabuddhatvam api māyopamaṃ svapnopamam / samyaksaṃbuddho 'pi māyopamaḥ svapnopamaḥ / samyaksaṃbuddhatvam api māyopamaṃ svapnopamam / atha khalu devaputrā āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocan - samyaksaṃbuddho 'pyārya subhūte māyopamaḥ svapnopama iti vadasi? samyaksaṃbuddhatv api māyopamaṃ svapnopamamiti vadasi? subhūtirāha - nirvāṇam api devaputrā māyopamaṃ svapnopamamiti vadāmi, kiṃ punaranyaṃ dharmam / te devaputrā āhuḥ - nirvāṇamapyārya subhūte māyopamaṃ svapnopamamiti vadasi? āyuṣmān subhūtirāha - tadyadi devaputrā nirvāṇādapyanyaḥ kaściddharmo viśiṣṭataraḥ syāt, tamapyahaṃ māyopamaṃ svapnopamamiti vadeyam / iti hi devaputrā māyā ca nirvāṇaṃ ca advayametadadvaidhīkāram / iti hi svapnaś ca nirvāṇaṃ ca advayametadadvaidhīkāram //
atha khalvāyuṣmān śāriputraḥ, āyuṣmāṃś ca pūrṇo maitrāyaṇīputraḥ, āyuṣmāṃś ca mahākoṣṭhilaḥ, āyuṣmāṃś ca mahākātyāyanaḥ, āyuṣmāṃś ca mahākāśapaḥ, anye ca mahāśrāvakā anekairbodhisattvasahasraiḥ sārdhamāyuṣmantaṃ subhūtiṃ sthaviramāmantrayante sma - ke 'syā āyuṣman subhūte prajñāpāramitāyā evaṃ nirdiśyamānāyāḥ pratyeṣakā bhaviṣyanti? atha khalvāyuṣmānānandastān sthavirānetadavocat - te khalvāyuṣmanto veditavyā avinivartanīyā bodhisattvā (vaidya 21) mahāsattvāḥ, dṛṣṭisaṃpannā vā pudgalāḥ, arhanto vā kṣīṇāsravāḥ, ye 'syāḥ prajñāpāramitāyā evaṃ nirdiśyamānāyāḥ pratyeṣakā bhaviṣyanti //
atha khalvāyuṣmān subhūtiḥ sthavirastān sthavirānetadavocat - nāsyā āyuṣmantaḥ prajñāpāramitāyā evaṃ nirdiśyamānāyāḥ kecitpratyeṣakā bhaviṣyanti / tatkasya hetoḥ? tathā hi - atra na kaściddharmaḥ sūcyate, na kaściddharmaḥ paridīpyate, na kaściddharmaḥ prajñapyate / tadyathaivātra na kaściddharmaḥ sūcyate, na kaściddharmaḥ paridīpyate, na kaściddharmaḥ prajñapyate, tathaivāsyāḥ prajñāpāramitāyā evaṃ nirdiśyamānāyā na kaścitpratyeṣako bhaviṣyati //
atha khalu śakrasya devānāmindrasyaitadabhūt - asya dharmaparyāyasya āryeṇa subhūtinā bhāṣyamāṇasya pūjārthaṃ yannvahaṃ puṣpāṇyabhinirmāya āryaṃ subhūtimabhyavakireyamiti / atha khalu śakro devānāmindrastasyāṃ velāyāṃ puṣpāṇyabhinirmāya āyuṣmantaṃ subhūtimabhyavākirat / atha khalvāyuṣmataḥ subhūteḥ sthavirasya śakraṃ devānāmindramanuvyāharaṇāyaitadabhūt - na khalu punarimāni puṣpāṇi mayā trāyastriṃśeṣu deveṣu pracaranti dṛṣṭapūrvāṇi, yānīmāni śakreṇa devānāmindreṇa abhyavakīrṇāni / nirmitānyetāni puṣpāṇi / naitāni puṣpāṇi vṛkṣagulmalatānirjātāni, yāni śakreṇa devānāmindreṇābhyavakīrṇāni, manomayānyetāni puṣpāṇīti / atha khalu śakro devānāmindra āyuṣmataḥ subhūteścetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - anirjātānyetānyārya subhūte puṣpāṇi / tatkasya hetoḥ? na hi manonirjātāni kānicitpuṣpāṇi, nāpi vṛkṣagulmalatānirjātāni / atha khalvāyuṣmān subhūtiḥ śakraṃ devānāmindrametadavocat - yattvaṃ kauśika evaṃ vadasi - anirjātānyetāni puṣpāṇi, naitāni manonirjātāni, nāpi vṛkṣagulmalatānirjātānīti / yatkauśika anirjātaṃ na tatpuṣpam / atha khalu śakrasya devānāmindrasyaitadabhūt - gambhīraprajño batāyamāryaḥ subhūtiḥ / tāṃ ca nāma padaprajñaptiṃ nirdiśati, tāṃ ca na virodhayati, tāṃ cottānīkaroti, tāmeva copadiśati / atha khalu śakro devānāmindra āyuṣmataṃ subhūtimetadavocat - evametadārya subhūte, evam etat / evaṃ cātra bodhisattvena mahāsattvena śikṣitavyaṃ yathā āryasubhūtirupadiśati /
evamukte āyuṣmān subhūtiḥ śakraṃ devānāmindrametadavocat - evametatkauśika, evam etat / evamatra bodhisattvena mahāsattvena śikṣitavyam / evaṃ śikṣamāṇaḥ kauśika bodhisattvo mahāsattvo na srotaāpattiphale śikṣate, na sakṛdāgāmiphale, na anāgāmiphale, nāhartve śikṣate, na pratyekabuddhatve śikṣate, na buddhatve śikṣate / yo nāsu bhūmiṣu śikṣate, sa buddhatve sarvajñatve vā śikṣate / yo buddhatve sarvajñatve vā śikṣate, so 'prameyeṣvasaṃkhyeyeṣu buddhadharmeṣu śikṣate / yo 'prameyeṣvasaṃkhyeyeṣu buddhadharmeṣu śikṣate, sa na rūpasya vivṛddhaye śikṣate, na parihāṇāya / evaṃ sa na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārāṇām / sa na vijñānasya vivṛddhaye śikṣate, na parihāṇāya / yo na rūpasya vivṛddhaye śikṣate na parihāṇāya / evaṃ na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārāṇām / yo na vijñānasya vivṛddhaye śikṣate na parihāṇāya, sa na rūpasya parigrahāya śikṣate notsargāya / (vaidya 22) evaṃ sa na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārāṇām / sa na vijñānasya parigrahāya śikṣate, notsargāya, nāpi kasyaciddharmasya parigrahāya śikṣate, notpādāya nāntardhānāya śikṣate / yo na kasyaciddharmasya parigrahāya śikṣate, notpādāya nāntardhānāya śikṣate, sa na sarvajñatāyā api parigrahāya śikṣate, notpādāya nāntardhānāya śikṣate / evaṃ śikṣamāṇo bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvajñatāyāṃ śikṣate, sarvajñatāyāṃ niryāsyati //
atha khalvāyuṣmān śāriputra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - ya āyuṣman subhūte bodhisattvo mahāsattvo na kasyaciddharmasya parigrahāya śikṣate, notpādāya nāntardhānāsya śikṣate, sa na sarvajñatāyā api parigrahāya śikṣate, notpādāya nāntardhānāya śikṣate / evaṃ śikṣamāṇa āyuṣmān subhūte bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvajñatāyāṃ śikṣate, sarvajñatāyāṃ niryāsyati //
āyuṣmān subhūtirāha - evametadāyuṣman śāriputra, evam etat / ya āyuṣman śāriputra bodhisattvo mahāsattvo na kasyaciddharmasya parigrahāya śikṣate, notpādāya nāntardhānāya śikṣate, sa na sarvajñatāyā api parigrahāya śikṣate, notpādāya nāntardhānāya śikṣate / sarvabuddhadharmāṇām api na parigrahāya śikṣate, notpādāya nāntardhānāya śikṣate / evaṃ cāyuṣman śāriputra śikṣamāṇo bodhisattvo mahāsattvaḥ sarvajñatāyāṃ śikṣate, sarvajñatāyāṃ niryāsyati //
atha khalu śakro devānāmindra āyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - prajñāpāramitā ārya śāriputra bodhisattvena mahāsattvena kuto gaveṣitavyāḥ? śāriputra āha - prajñāpāramitā kauśika bodhisattvena mahāsattvena āyuṣmataḥ subhūteḥ parivartādgaveṣitavyā / evamukte śakro devānāmindra āyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - kasyaiṣa ārya śāriputra anubhāvo veditavyaḥ? kasyaitadadhiṣṭhānaṃ veditavyaṃ yadāryasubhūtiḥ prajñāpāramitāṃ bhāṣate? āyuṣmān śāriputra āha - tathāgatasyaiṣa kauśika anubhāvo veditavyaḥ / tathāgatasyaitadadhiṣṭhānaṃ veditavyaṃ yadāyuṣmān subhūtiḥ prajñāpāramitāṃ bhāṣate / atha khalvāyuṣmān subhūtiḥ śakraṃ devānāmindrametadavocat - yatkauśika evaṃ vadasi - kasyaiṣo 'nubhāvo veditavyaḥ, kasyaitadanuṣṭhānaṃ veditavyaṃ yadāryasubhūtiḥ prajñāpāramitāṃ bhāṣate iti? tathāgatasyaiṣa kauśika anubhāvo veditavyaḥ / tathāgatasyaitadadhiṣṭhānaṃ veditavyaṃ yadahaṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣe / yad api kauśika evaṃ vadasi - prajñāpāramitā bodhisattvena mahāsattvena kuto gaveṣitavyeti? prajñāpāramitā kauśika bodhisattvena mahāsattvena na rūpādgaveṣitavyā nāpyanyatra rūpādgaveṣitavyā / evaṃ na vedanāyā na saṃjñāyā na saṃskārebhyaḥ na vijñānādgaveṣitavyāḥ, nāpyanyatra vijñānādgaveṣitavyā / tatkasya hetoḥ? tathā hi na rūpaṃ prajñāpāramitā, nāpyanyatra rūpātprajñāpāramitā / evaṃ na vedanā na saṃjñā na saṃskārāḥ / na vijñānaṃ prajñāpāramitā, nāpyanyatra vijñānātprajñāpāramitā //
evamukte śakro devānāmindra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - mahāpāramiteyamārya subhūte yaduta prajñāpāramitā / apramāṇapāramiteyamārya subhūte yaduta prajñāpāramitā / aparimāṇapāramiteyamārya (vaidya 23) subhūte yaduta prajñāpāramitā / anantapāramiteyamārya subhūte yaduta prajñāpāramitā / sthaviraḥ subhūtirāha - evametatkauśika, evam etat / mahāpāramiteyaṃ kauśika yaduta prajñāpāramitā / apramāṇapāramiteyaṃ kauśika yaduta prajñāpāramitā / aparimāṇapāramiteyaṃ kauśika yaduta prajñāpāramitā / anantapāramiteyaṃ kauśika yaduta prajñāpāramitā / tatkasya hetoḥ? rūpamahattayā hi kauśika mahāpāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānamahattayā hi kauśikamahāpāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / rūpāpramāṇatayā kauśika apramāṇapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānāpramāṇatayā kauśika apramāṇapāramiteyaṃ yaduta prajñapāramitā / rūpāparimāṇatayā kauśika aparimāṇapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānāparimāṇatayā kauśika aparimāṇapāramiteyaṃ yaduta prajñapāramitā / rūpānantatayā kauśika anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / evaṃ vedanāsaṃjñāsaṃskārāḥ / vijñānānantatayā kauśika anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / evaṃ mahāpāramiteti kauśika nābhiniviśate / evamapramāṇapāramiteti, evamaparimāṇapāramiteti, evamanantapāramiteti nābhiniviśate / tasmātkauśika mahāpāramiteyam, apramāṇapāramiteyam, aparimāṇapāramiteyam, anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā //
ārambaṇānantatayā kauśika anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / sattvānantatayā kauśika anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / kathaṃ punaḥ kauśika ārambaṇānantatayā anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā? sarvadharmāṇāṃ hi kauśika yato nānto na madhyaṃ na paryavasānamupalabhyate, tataḥ kauśika anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / anena kauśika paryāyeṇa ārambaṇānantatayā anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / punaraparaṃ kauśika yasmātsarvadharmā anantā aparyantāḥ, na teṣāmanto vā madhyaṃ vā paryavasānaṃ vā upalabhyate, tasmātkauśika anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / tatkasya hetoḥ? rūpasya hi kauśika nānto na madhyaṃ na paryavasānamupalabhyate / evaṃ vedanāyāḥ saṃjñāyāḥ saṃskārāṇām / vijñānasya hi kauśika nānto na madhyaṃ na paryavasānamupalabhyate / anenāpi kauśika paryāyeṇa ārambaṇānantatayā anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā //
punaraparaṃ kauśika sattvo 'nanto 'paryantaḥ / tatkasya hetoḥ? na hi sattvasyānto vā madhyaṃ vā paryavasānaṃ vopalabhyate / tasmātkauśika sattvānantatayā anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / atha khalu śakro devānāmindra āyuṣmantaṃ subhūtimetadavocat - kathamāyuṣman subhūte sattvānantatayā anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā? sthaviraḥ subhūtirāha - na hi kauśika gaṇanāyogena vā gaṇanābahutvena vā sattvānantatayā anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā //
śakra āha - kathaṃ tarhīdānīmārya subhūte sattvānantatayā anantapāramiteyaṃ yaduta (vaidya 24) prajñāpāramitā? sthaviraḥ subhūtirāha - tatkaṃ manyase kauśika katamasyaitaddharmasyādhivacanaṃ yaduta sattvaḥ sattva iti? śakra āha - naitadārya subhūte dharmasyādhivacanaṃ na adharmādhivacanaṃ yaduta sattvaḥ sattva iti / āgantukametannāmadheyaṃ prakṣiptam / avastukametannāmadheyaṃ prakṣiptam / anātmīyametannāmadheyaṃ prakṣiptam / anārambaṇametannāmadheyaṃ prakṣiptaṃ yaduta sattvaḥ sattva iti / sthaviraḥ subhūtirāha - tatkiṃ manyase kauśika kācidatra sattvaparidīpanā kṛtā? śakra āha - no hīdamārya subhūte / subhūtirāha - yatra kauśika na kācitsattvaparidīpanā kṛtā, tatra kā sattvānantatā? sacetkauśika tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho 'nantavijñaptighoṣeṇa gambhīranirghoṣeṇa svareṇa gaṅgānadīvālukopamān kalpān api vitiṣṭhamānaḥ sattvaḥ sattva iti vācaṃ bhāṣeta, api nu tatra kaścitsattva utpanno va utpatsyate vā utpadyate vā, niruddho vā nirotsyate vā nirudhyate vā? śakra āha - no hīdamārya subhūte / tatkasya hetoḥ? ādiśuddhatvādādipariśuddhatvātsattvasya / subhūtirāha - anenāpi kauśika paryāyeṇa evaṃ sattvānantatayā anantapāramiteyaṃ yaduta prajñāpāramitā / evaṃ ca punaḥ kauśika sattvānantatayā prajñāpāramitānantatā veditavyā //
atha khalu sendrakā devāḥ sabrahmakāḥ saprajāpatikāḥ sarṣinaranārīgaṇāstrirudānamudānayanti sma - aho dharmaḥ, aho dharmaḥ, aho dharmasya dharmatā / yastathāgatasya prādurbhāvaḥ, sa āryeṇa subhūtinā sthavireṇa subhāṣiteneha sūcyate deśyate prakāśyate prabhāvyate / tathāgataṃ taṃ vayaṃ bhagavan bodhisattvaṃ mahāsattvamadyāgreṇa dhārayiṣyāmo yo 'nayā prajñāpāramitayā avirahito bhaviṣyati, yo 'pi ca anena bodhisattvo mahāsattvaḥ prajñāpāramitāvihāreṇa vihariṣyati //
atha khalu bhagavāṃstān sendrakān sabrahmakān saprajāpatikān sarṣinaranārīgaṇānāmantrayate sma - evametaddevaputrāḥ, evam etat / yadāhaṃ devaputrā dīpaṃkarasya tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasyāntike dīpavatyāṃ rājadhānyāmantarāyaṇamadhyagato 'nayā prajñāpāramitayā avirahito 'bhūvam, tadāhaṃ dīpaṃkareṇa tathāgatenārhatāṃ samyaksaṃbuddhena vyākṛto 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau - bhaviṣyasi tvaṃ māṇava anāgate 'dhvani asaṃkhyeyaiḥ kalpaiḥ śākyamunirnāma tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho vidyācaraṇasaṃpannaḥ sugato lokavidanuttaraḥ puruṣadamyasārathiḥ śāstā devānāṃ ca manuṣyānāṃ ca buddho bhagavāniti / atha khalu te devaputrā bhagavantametadavocan - āścaryaṃ bhagavan, paramāścaryaṃ sugata / yāvadiyaṃ prajñāpāramitā bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ sarvajñatāyā āhārikā anuparigrāhikā ceti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāṃ śakraparivarto nāma dvitīyaḥ // asp_3: aprameyaguṇadhāraṇapāramitāstūpasatkāraparivartastṛtīyaḥ / atha khalu bhagavān ye tatra devaputrāḥ parṣadi saṃnipatitāḥ saṃniṣaṇṇāścābhūvan, yāś ca bhikṣubhikṣuṇyupāsakopāsikāḥ saṃnipatitāḥ saṃniṣaṇṇāścābhūvan, tān devaputrān saṃnipatitān saṃniṣaṇṇāṃś ca viditvā, tāś ca sarvāścatasraḥ parṣadaḥ saṃnipatitāḥ saṃniṣaṇṇāś ca viditvā, kāmāvacarān rūpāvacarāṃś ca devaputrān brahmakāyikāṃś ca devaputrān ābhāsvarāṃś ca parīttaśubhāṃś ca akaniṣṭhāṃś ca devaputrān sākṣiṇaḥ sthāpayitvā, śakradevendrapramukhān kāmāvacarān devaputrān mahābrahmapramukhāṃś ca brahmakāyikān devaputrānābhāsvarāṃś ca devaputrānāmantrayate sma - yo hi kaściddevaputrāḥ kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati, na tasya māro vā mārakāyikā vā devatā avatāraprekṣiṇyo 'vatāragaveṣiṇyo 'vatāraṃ lapsyante / nāpi tasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā manuṣyā vā amanuṣyā vā avatāraprekṣiṇo 'vatāragaveṣiṇo 'vatāraṃ lapsyante / nāpi sa kulaputro vā kuladuhitā vā viṣamāparihāreṇa kālaṃ kariṣyati //
punaraparaṃ devaputrāḥ ye devaputrā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ, yaiś ca devaputrairiyaṃ prajñāpāramitā nodgṛhītā na dhāritā na vācitā na paryavāptā na pravartitā, te devaputrāstaṃ kulaputra vā kuladuhitaraṃ vā upasaṃkramitavyaṃ maṃsyante, tasya ca kulaputrasya vā kuladuhiturvā imāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇato dhārayato vācayataḥ paryavāpnuvataḥ pravartayamānasyāntikācchroṣyanti, śrutvā codgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti / na ca khalu punardevaputrāstasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā imāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇato dhārayato vācayataḥ paryavāpnuvataḥ pravartayamānasya araṇyagatasya vā vṛkṣamūlagatasya vā śūnyāgāragatasya vā abhyavakāśagatasya vā pathi gatasya vā utpathagatasya vā aṭavīgatasya vā mahāsamudragatasya vā tatra tatropasaṃkrāmato vā caṃkramyamāṇasya vā sthitasya vā niṣaṇṇasya vā vipannasya vā bhayaṃ vā bhaviṣyati, stambhitatvaṃ vā bhaviṣyati, utpatsyate vā //
atha khalu catvāro mahārājāno bhagavantametadavocan - āścaryaṃ bhagavan yadimāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇan dhārayan vācayan paryavāpnuvan pravartayan sa kulaputro vā kuladuhitā vā yānatraye sattvān vinayati, na ca sattvasaṃjñāmutpādayati / vayaṃ bhagavaṃstasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā rakṣāvaraṇaguptiṃ saṃvidhāsyāmaḥ, ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati //
atha khalu śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - aham api bhagavaṃstasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā rakṣāvaraṇaguptiṃ saṃvidhāsyāmi, ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati //
brahmāpi sahāpatiḥ sārdhaṃ brahmakāyikairdevaputrairbhagavantametadavocat - aham api bhagavaṃstasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā rakṣāvaraṇaguptiṃ saṃvidhāsyāmi, ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati //
(vaidya 26) atha khalu śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - āścaryaṃ bhagavan yadimāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇan dhārayan vācayan paryavāpnuvan pravartayan sa kulaputro vā kuladuhitā vā imān yato dṛṣṭadhārmikān guṇān pratilabhate parigṛhṇāti, kiṃ punarbhagavan prajñāpāramitāyāmudgṛhītāyāṃ sarvāḥ ṣaṭ pāramitā udgṛhītā bhavanti? evamukte bhagavān śakraṃ devānāmindrametadavocat - evametatkauśika, evam etat / prajñāpāramitāyāṃ kauśika udgṛhītāyāṃ sarvāḥ ṣaṭ pāramitā udgṛhītā bhavanti / punaraparaṃ kauśika prajñāpāramitāyāmudgṛhītāyāṃ dhāritāyāṃ vācitāyāṃ paryavāptāyāṃ pravartitāyāṃ sa kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikān guṇān parigṛhṇāti / tān kauśik sarvān śṛṇu, sādhu ca suṣṭhu ca manasi kuru, bhāṣiṣye 'haṃ te / sādhu bhagavanniti śakro devānāmindro bhagavataḥ pratyaśrauṣīt / bhagavānetadavocat - tatra kauśika ye mama dharmaṃ vigrahītavyaṃ maṃsyante, vivaditavyaṃ maṃsyante, virodhayitavyaṃ maṃsyante, teṣāṃ vigrahītukāmānāṃ vivaditukāmānāṃ virodhayitukāmānāmutpannotpannā vigrahā vivādā virodhāḥ, punarevāntardhāsyanti, na sthāsyanti / teṣāṃ vigrahītukāmānāṃ vivaditukāmānāṃ virodhayitukāmānāṃ na te 'bhiprāyāḥ paripūriṃ gamiṣyanti / tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetatkauśika bhavati - ya imāṃ prajñāpāramitāṃ kulaputro vā kuladuhitā vā udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyati upadekṣyati uddekṣyati svādhyāsyati, tasyaivaṃ tānyutpannotpannānyadhikaraṇāni punarevāntardhāsyanti, na sthāsyanti /
teṣāṃ vigrahītukāmānāṃ vivaditukāmānāṃ virodhayitukāmānāṃ na te 'bhiprāyāḥ paripūriṃ gamiṣyanti / imam api sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikaṃ guṇaṃ parigṛhṇāti, ya imāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇāti dhārayati vācayati paryavāpnoti pravartayati deśayati upadiśati uddiśati svādhyāyati / tadyathāpi nāma kauśika maghī nāmauṣadhī sarvaviṣapraśamanī / tatra āśīviṣeṇa jantunā bubhukṣitena āhārārthinā āhāragaveṣiṇā kaścideva prāṇakajāto janturdṛṣṭo bhavet / sa āśīviṣastaṃ prāṇakajātaṃ gandhenānubadhnīyādanugacchedāhārahetorbhakṣayitukāmaḥ / atha sa prāṇakajāto yena sā madhī nāmauṣadhī tenopasaṃkramet, tenopasaṃkramya tiṣṭhet / atha sa āśīviṣastasyā oṣadhyā gandhenaiva pratyudāvarteta / tatkasya hetoḥ? tathā hi tasyā oṣadhyā bhaiṣajyaguṇaḥ sa tādṛśo yastasyāśīviṣasya tadviṣamabhibhavati / evaṃ balavatī hi sā oṣadhī / evameva kauśika yaḥ kulaputro vā kuladuhitā va imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyati upadekṣyati uddekṣyati svādhyāsyati, tasya kauśika yāni tānyutpannotpannānyadhikaraṇāni vigrahā vivādā virodhā bhaviṣyanti, te prajñāpāramitāyāstejasā balena sthāmataḥ prajñāpāramitābalādhānena kṣipraṃ tata evoparaṃsyanti upaśamiṣyanti antardhāsyanti na vivardhiṣyante / yato yata evotpatsyante, tatra tatraiva nirotsyante antardhāsyanti, na vivardhiṣyante na sthāsyanti / tatkasya hetoḥ? prajñāpāramitā hi rāgādīnāṃ yāvannirvāṇagrāhasyopaśamayitrī, na vivardhiketi /
catvāraś ca tasya mahārājānaḥ (vaidya 27) śakraś ca devānāmindro brahmā ca sahāpatiḥ sarve ca buddhā bhagavanto bodhisattvāś ca rakṣāvaraṇaguptiṃ saṃvidhāsyanti, ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyati upadekṣyatiḥ uddekṣyati svādhyāsyati / ayaṃ tena kulaputreṇa vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmiko guṇaḥ parigṛhīto bhaviṣyati //
punaraparaṃ kauśika yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyati upadekṣyati uddekṣyati svādhyāsyati, sa ādeyavacanaś ca bhaviṣyati, mṛduvacanaś ca bhaviṣyati, mitavacanaś ca bhaviṣyati, aprakīrṇavacanaś ca bhaviṣyati, na ca krodhābhibhūto bhaviṣyati, na ca mānābhibhūto bhaviṣyati / tatkasya hetoḥ? tathā hi taṃ prajñāpāramitā paridamayati, prajñāpāramitā pariṇamayati, na krodhaṃ vardhayati, na mānaṃ vardhayati / sa nopanāhaṃ parigṛhṇāti, na vyāpādaṃ parigṛhṇāti, nānuśayaṃ dhārayati / evaṃ carato 'sya kulaputrasya vā kuladuhiturvā smṛtirmaitrī cotpadyate / tasyaivaṃ bhavati - sacedahaṃ vyāpādamutpādayiṣyāmi, tenendriyāṇi me paribhetsyante, mukhavarṇaś ca me dhakṣyate / ayuktaṃ caitanmama yadahamanuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitaḥ, tatra śikṣitukāmaḥ, krodhasya vaśaṃ gaccheyam / ityevaṃ sa kṣiprameva smṛtiṃ pratilabhate / imam api sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikaṃ guṇaṃ parigṛhṇāti, ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayati upadekṣyati uddekṣyati svādhyāsyati / evamukte śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - āścaryaṃ bhagavan yatheyaṃ prajñāpāramitā paridamanāya pratyupasthitā anunāmāya bodhisattvānāṃ mahāsattvānām //
bhagavānāha - punaraparaṃ kauśika ya imāṃ prajñāpāramitāṃ kulaputro vā kuladuhitā vā udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyati upadekṣyati uddekṣyati svādhyāsyati, sacetkulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāmevamudgṛhṇan dhārayan vācayan paryavāpnuvan pravartayan deśayan upadiśayan uddiśan svādhyāyan saṃgrāme vartamāne saṃgrāmaśirasi samārūḍhaḥ syāt / tasya saṃgrāmamavatarato vā avatīrṇasya vā atikrāmato vā saṃgrāmamadhyagatasya vā tiṣṭhato vā niṣaṇṇasya vā asthānametatkauśika anavakāśo yattasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā imāṃ prajñāpāramitāṃ manasi kurvato vā udgṛhṇato vā dhārayato vā vācayato vā paryavāpnuvato vā pravartayato vā deśayato vā upadiśato vā uddiśato vā svādhyāyato vā jīvitāntarāyo vā bhavet / paropakrameṇa jīvitāntarāyaṃ so 'nuprāpnuyāt, naitatsthānaṃ vidyate / sacetpunastasya kaścitkauśika tatra śastraṃ vā daṇḍaṃ vā loṣṭaṃ vā anyadvā kṣipet, naitattasya śarīre nipatet / tatkasya hetoḥ? mahāvidyeyaṃ kauśika yaduta prajñāpāramitā / apramāṇeyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / aparimāṇeyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / anuttareyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / asameyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / asamasameyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / tatkasya hetoḥ? atra hi kauśika (vaidya 28) vidyāyāṃ śikṣamāṇaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā nātmavyābādhāya cetayate, na paravyābādhāya cetayate, nobhayavyābādhāya cetayate /
atra hi kauśika vidyāyāṃ śikṣamāṇo bodhisattvo mahāsattvo 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyate, sarvajñajñānaṃ ca pratilapsyate / tena so 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya sarvasattvānāṃ cittāni vyavalokayiṣyati / tatkasya hetoḥ? atra hi kauśika vidyāyāṃ śikṣamāṇasya bodhisattvasya mahāsattvasya na tatkiṃcidasti, yanna prāptaṃ vā na jñātaṃ vā na sākṣātkṛtaṃ vā syāt / tasmātsarvajñajñānamityucyate / ayam api kauśika tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā dṛṣṭadhārmiko guṇaḥ parigṛhīto bhaviṣyati, ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyati upadekṣyati uddekṣyati svādhyāsyati //
punaraparaṃ kauśika yatreyaṃ prajñāpāramitā antaśo likhitvā pustakagatāṃ kṛtvā pūjāpūrvaṃgamaṃ sthāpayitvā na satkariṣyate, nodgrahīṣyate, na dhārayiṣyate, na vācayiṣyate, na paryavāpsyate, na pravartayiṣyate, na deśayiṣyate, nopadekṣyate, noddekṣyate, na svādhyāsyate, na tatra kauśika sattvānāṃ manuṣyo vā amanuṣyo vā avatārārthiko 'vatāragaveṣī avatāraṃ lapsyate sthāpayitvā pūrvakarmavipākam / imam api sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikaṃ guṇaṃ parigṛhṇāti //
punaraparaṃ kauśika tadyathāpi nāma ye bodhimaṇḍagatā vā bodhimaṇḍaparisāmantagatā vā bodhimaṇḍābhyantaragatā vā bodhivṛkṣamūlagatā vā manuṣyā vā amanuṣyā vā, tiryagyonigatānapyupādāya, yāvanna te śakyā manuṣyairvā amanuṣyairvā viheṭhayituṃ vā vyāpādayituṃ vā āveśayituṃ vā sthāpayitvā pūrvakarmavipākam / tatkasya hetoḥ? tatra hi atītānāgatapratyutpannāstathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā abhisaṃbuddhā abhisaṃbhotsyante abhisaṃbudhyante ca, ye sarvasattvānāmabhayamavairamanutrāsaṃ prabhāvayanti prakāśayanti / evameva kauśika yatra kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyati upadekṣyati uddekṣyati svādhyāsyati, tatra hi kauśika sattvā na śakyā manuṣyairvā amanuṣyairvā viheṭhayituṃ vā vyāpādayituṃ vā āveśayituṃ vā, sthāpayitvā pūrvakarmavipākam / tatkasya hetoḥ? anayaiva hi kauśika prajñāpāramitayā pṛthivīpradeśaḥ sattvānāṃ caityabhūtaḥ kṛto vandanīyo mānanīyaḥ pūjanīyo 'rcanīyo 'pacāyanīyaḥ satkaraṇīyo gurukaraṇīyaḥ, trāṇaṃ śaraṇaṃ layanaṃ parāyaṇaṃ kṛto bhaviṣyati tatropagatānāṃ sattvānām / imam api sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikaṃ guṇaṃ parigṛhṇāti //
evamukte śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - yo bhagavan kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā pustakagatāṃ kṛtvā sthāpayet, enāṃ ca divyābhiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiḥ samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ satkuryāt gurukuryāt mānayet pūjayet arcayet apacāyet, yaś ca (vaidya 29) tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya parinirvṛtasya śarīrāṇi stūpeṣu pratiṣṭhāpayet parigṛhṇīyāt dhārayeddhā, tāṃś ca tathaiva divyābhiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ satkuryāt gurukuryāt mānayet pūjayet arcayet apacāyet, katarastayoḥ kulaputrayoḥ kuladuhitrorvā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet? evamukte bhagavān śakraṃ devānāmindrametadavocat - tena hi kauśika tvāmevātra pratiprakṣyāmi / yathā te kṣamate, tathā vyākuryāḥ / tatkiṃ manyase kauśika yo 'yaṃ tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya sarvajñatātmabhāvo 'bhinirvartitaḥ, sa katamasyāṃ pratipadi śikṣamāṇena tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena anuttarā samyaksaṃbodhiḥ sarvajñatā pratilabdhā abhisaṃbuddhā? evamukte śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - ihaiva bhagavan bhagavatā prajñāpāramitāyāṃ śikṣamāṇena tathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena anuttarā samyaksaṃbodhiḥ sarvajñatā pratilabdhā abhisaṃbuddhā / bhagavānāha - tasmāttarhi kauśika nānenātmabhāvaśarīrapratilambhena tathāgatastathāgata iti saṃkhyāṃ gacchati /
sarvajñatāyāṃ tu pratilabdhāyāṃ tathāgatastathāgata iti saṃkhyāṃ gacchati / yeyaṃ kauśika sarvajñatā tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya, prajñāpāramitānirjātaiṣā / eṣa ca kauśika tathāgatasyātmabhāvaśarīrapratilambhaḥ prajñāpāramitopāyakauśalyanirjātaḥ san sarvajñajñānāśrayabhūto bhavati / enaṃ hyāśrayaṃ niśritya sarvajñajñānasya prabhāvanā bhavati, buddhaśarīraprabhāvanā bhavati, dharmaśarīraprabhāvanā bhavati, saṃghaśarīraprabhāvanā bhavati / ityevaṃ sarvajñajñānahetuko 'yamātmabhāvaśarīrapratilambhaḥ sarvajñajñānāśrayabhūtatvātsarvasattvānāṃ caityabhūto vandanīyaḥ satkaraṇīyo gurukaraṇīyo mānanīyaḥ pūjanīyo 'rcanīyo 'pacāyanīyaḥ saṃvṛtto bhavati / evaṃ ca mama parinirvṛtasyāpi sataḥ eṣāṃ śarīrāṇāṃ pūjā bhaviṣyati / tasmāttarhi kauśika yaḥ kaścitkulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā pustakagatāṃ vā kṛtvā sthāpayet, enāṃ ca divyābhiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiḥ satkuryāt gurukuryāt mānayet pūjayet arcayet apacāyet, ayameva kauśika tayoḥ kulaputrayoḥ kuladuhitrorvā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet / tatkasya hetoḥ? sarvajñajñānasya hi kauśika tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā pūjā kṛtā bhaviṣyati, yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā iha prajñāpāramitāyāṃ likhyamānāyāṃ pustakagatāyāṃ vā satkāraṃ gurukāraṃ mānanāṃ pūjanāmarcanāmapacāyanāṃ pūjāṃ ca vividhāṃ kuryāt, ayameva tato bahutaraṃ puṇyaṃ prasavet / tatkasya hetoḥ? sarvajñajñānasya hi kauśika tena pūjā kṛtā bhaviṣyati, yaḥ prajñāpāramitāyai pūjāṃ kariṣyati //
evamukte śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - ya ime bhagavan jāmbūdvīpakā manuṣyā imāṃ prajñāpāramitāṃ na likhiṣyanti, nodgrahīṣyanti na dhārayiṣyanti, na vācayiṣyanti na paryavāpsyanti na pravartayiṣyanti na deśayiṣyanti nopadekṣyanti noddekṣyanti na svādhyāsyanti, tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhirna satkariṣyanti, na gurukariṣyanti, na (vaidya 30) mānayiṣyanti, na pūjayiṣyanti, nārcayiṣyanti, nāpacāyiṣyanti, kiṃ nu te bhagavan na jñāsyanti evaṃ mahārthikā bhagavatoktā prajñāpāramitāyāḥ pūjā kṛtā bhaviṣyatīti? kiṃ nu te bhagavan na vetsyanti - evaṃ mahānuśaṃsā evaṃ mahāphalā evaṃ mahāvipākā bhagavatoktā prajñāpāramitāyāḥ pūjā kṛtā bhaviṣyatīti? na ca te vedayiṣyanti, uta jñāsyanti vetsyanti, vedayiṣyanti, na ca punaḥ śraddhāsyanti? evamukte bhagavān śakraṃ devānāmindrametadavocat - tatkiṃ manyase kauśika kiyantaste jāmbūdvīpakā manuṣyā te buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ, ye dharme 'vetya prasādena samanvāgatāḥ, ye saṃghe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ? evamukte śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - alpakāste bhagavan jāmbūdvīpakā manuṣyā ye buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ, ye dharme 'vetya prasādena samanvāgatāḥ, ye saṃghe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ / evamukte bhagavān śakraṃ devānāmindrametadavocat - evametatkauśika, evam etat /
alpakāste jāmbūdvīpakā manuṣyā ye buddhe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ, ye dharme 'vetya prasādena samanvāgatāḥ, ye saṃghe 'vetya prasādena samanvāgatāḥ / tebhyaḥ kauśika alpebhyo 'lpatarakāste, ye srotaāpattiphalaṃ prāpnuvanti, tataḥ sakṛdāgāmiphalamanāgāmiphalam / tebhyo 'pyalpebhyo 'lpatarakāsteye 'rhattva prāpnuvanti / tebhyo 'pyalpebhyo 'lpatarakāste ye pratyekabodhiṃ sākṣātkurvanti / tebhyo 'pyalpebhyo 'lpatarakāste ye 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittānyutpādayanti / tebhyo 'pyalpebhyo 'lpatarakāste ye 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittānyutpādya taṃ cittotpādaṃ bṛṃhayanti / tebhyo 'pyalpebhyo 'lpatarakāste ye 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau cittānyutpādya upabṛṃhayitvā ca ārabdhavīryā viharanti / tebhyo 'pyalpebhyo 'lpatarakāste ye prajñāpāramitāyāṃ yogamāpadyante / tebhyo 'pyalpebhyo 'lpatarakāste ye prajñāpāramitāyāṃ caranti / tebhyo 'pyalpebhyo 'lpatarakāste ye prajñāpāramitāyāṃ caranto ghaṭamānā avinivartanīyāyāṃ bodhisattvabhūmāvavatiṣṭhante / tebhyo 'pyalpebhyo 'lpatarakāste ye prajñāpāramitāyāṃ caranto ghaṭamānā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante / tebhyo 'pyalpebhyo 'lpatarakāste ye prajñāpāramitāyāṃ caranto ghaṭamānā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyante / te te kauśika bodhisattvā mahāsattvā ye avinivartanīyāyāṃ bodhisattvabhūmau sthitvā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhya anyeṣāmadhyāśayasaṃpannānāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca prajñāpāramitāyāṃ śikṣamāṇānāṃ ghaṭamānānāṃ prajñāpāramitāmupadiśanti ca uddiśanti /
te codgṛhṇanti dhārayanti vācayanti paryavāpnuvanti pravartayanti upadeśayanti upadiśanti uddiśanti svādhyāyanti / tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ puṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ, satkurvanti gurukurvanti mānayanti pūjayanti arcayanti apacāyanti / santi khalu punaḥ kauśika aprameyā asaṃkhyeyāḥ sattvāḥ, ye bodhicittamutpādayanti, bodhicittamutpādya bodhicittamupabṛṃhayanti, bodhicittamupabṛṃhayitvā bodhāya caranti / teṣāṃ khalu punaḥ kauśika aprameyāṇāmasaṃkhyeyānāṃ sattvānāṃ bodhāya caratām api yadyeko vā dvau vā avinivartanīyāyāṃ (vaidya 31) bodhisattvabhūmāvavatiṣṭheyātām / tatkasya hetoḥ? durabhisaṃbhavā hi kauśika anuttarā samyaksaṃbodhirhīnavīryaiḥ kusīdairhīnasattvairhīnacittairhīnasaṃjñairhīnādhimuktikairhīnaprajñaiḥ / tasmāttarhi kauśika kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā kṣipraṃ cānuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃboddhukāmena iyameva prajñāpāramitā sukhaṃ abhīkṣṇaṃ śrotavyā udgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā pravartayitavyā deśayitavyā upadeṣṭavyā uddeṣṭavyā svādhyātavyā paripraṣṭavyā / tatkasya hetoḥ? tathā hi sa evaṃ jñāsyati - atra prajñāpāramitāyāṃ tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ pūrvaṃ bodhisattvacaryāṃ caran śikṣitaḥ / asmābhirapyatra śikṣitavyam / eṣo 'smākaṃ śāsteti / tiṣṭhato vā kauśika parinirvṛtasya vā tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya bodhisattvairmahāsattvaiḥ prajñāpāramitaiva pratisartavyā /
tasmāttarhi kauśika yaḥ kaścitkulaputro vā kuladuhitā vā tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya parinirvṛtasya pūjāyai koṭiśaḥ saptaratnamayāṃstathāgatadhātugarbhān stūpān kārayet / kārayitvā ca tān yāvajjīvaṃ divyaiḥ puṣpair divyair dhūpair divyair gandhair divyair mālyair divyair vilepanair divyaiś cūrṇair divyair vastrair divyaiś chatrair divyair dhvajair divyābhir ghaṇṭābhiḥ, divyābhiḥ patākābhiḥ, samantāc ca (vaidya 32) dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca divyābhiḥ pūjābhiḥ satkuryāt gurukuryāt mānayet pūjayet arcayet apacāyet, tatkiṃ manyase kauśika api nu sa kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahu puṇyaṃ prasavet? śakra āha - bahu bhagavan, bahu sugata / bhagavānāha - ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, ya imāṃ prajñāpāramitāmabhiśraddadhadavakalpayannadhimucya prasannacitto bodhāya cittamutpādya adhyāśayataḥ śṛṇuyādudgṛhṇīyāddhārayedvācayetparyavāpnuyātpravartayeddeśayedupadiśeduddiśet svādhyāyet, parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayet, arthamasyā vivṛṇuyāt, manasānvavekṣeta, yathādhikayā ca prajñayā atra parimīmāṃsāmāpadyeta, antaśaḥ pustakagatām api kṛtvā dhārayet sthāpayet saddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ cānugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti /
tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkuryāt gurukuryāt mānayet pūjayet arcayet apacāyet puṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayet, ayameva tataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / tiṣṭhatu khalu punaḥ kauśika ayaṃ jambūdvīpaḥ saptaratnamayānāṃ tathāgatadhātugarbhāṇāṃ stūpānāṃ paripūrṇaḥ / sacetkauśika yāvantaścāturmahādvīpake lokadhātau sarvasattvāḥ, teṣāmekaikaḥ sattva ekaikaṃ saptaratnamayaṃ tathāgatadhātugarbhaṃ stūpaṃ kārayet, taṃ ca yāvajjīvaṃ divyaiḥ puṣpairdivyairdhūpairdivyairgandhairdivyairmālyairdivyaiścūrṇairdivyairvastrairdivyaiścha - trairdivyairdhvajairdivyābhirghaṇṭābhirdivyābhiḥ patākābhiḥ, samantācca divyadīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca divyābhi, pūjābhiḥ, satkuryāt gurukuryāt mānayet pūjayet arcayet apacāyet, tatkiṃ manyase kauśika api nu te sarvasattvāstatonidānaṃ bahu puṇyaṃ prasaveyuḥ? śakra āha - bahu bhagavana, bahu sugata /
bhagavānāha - ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, ya imāṃ prajñāpāramitāmabhiśraddadhadavakalpayannadhimucya prasannacitto bodhāya cittamutpādya adhyāśayataḥ śṛṇuyādudgṛhṇīyāddhārayet vācayet paryavāpnuyāt pravartayet deśayet upadiśet uddiśet svādhyāyet, parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayet, arthamasyā vivṛṇuyāt, manasānvavekṣeta, yathādhikayā ca prajñayā atra parimīmāṃsāmāpadyeta, antaśaḥ pustakagatām api kṛtvā dhārayet sthāpayet saddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ cānugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti / tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyetpuṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiś cūrṇair vastraiś chatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayet, ayameva tataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / tiṣṭhantu khalu punaḥ kauśika cāturmahādvīpake lokadhātau sarvasattvāḥ /
yāvantaḥ kauśika sāhasre cūlikāyāṃ lokadhātau sarvasattvāḥ, teṣāmekaikaḥ sattva ekaikaṃ saptaratnamayaṃ (vaidya 33) tathāgatadhātugarbhaṃ stūpaṃ kārayet, taṃ ca yāvajjīvaṃ divyaiḥ puṣpairdivyairdhūpairdivyairgandhairdivyairmālyairdivyairvilepanairdivyaiścūrṇairdivyairvastrairdivyaiśchatrairdivyairdhvajairdivyābhirghaṇṭābhirdivyābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyet, tatkiṃ manyase kauśika api nu sarvasattvāstatonidānaṃ bahupuṇyaṃ prasaveyuḥ? śakra āha - bahu bhagavan, bahu sugata / bhagavānāha - ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati ya imāṃ prajñāpāramitāmabhiśraddadhadavakalpayannadhimucya prasannacitto bodhāya cittamutpādya adhyāśayataḥ śṛṇuyādudgṛhṇīyāddhārayedvācayet paryavāpnuyāt pravartayeddeśayedupadiśeduddiśet svādhyāyet, parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayet, arthamasyā vivṛṇuyāt, manasānvavekṣeta, yathādhikayā ca prajñayā atra parimīmāṃsāmāpadyeta, antaśaḥ pustakagatām api kṛtvā dhārayetsthāpayetsaddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo 'bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ ca anugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti /
tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkuryādgurukuryānmānayet pūjayedarcayedapacāyet puṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayet, ayameva tataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / tiṣṭhantu khalu punaḥ kauśika sāhasre cūlikāyāṃ lokadhātau sarvasattvāḥ, yāvantaḥ kauśika dvisāhasre madhyame lokadhātau sarvasattvāḥ, teṣāmekaikaḥ sattva ekaikaṃ saptaratnamayaṃ tathāgatadhātugarbhaṃ stūpaṃ kārayet, taṃ ca yāvajjīvaṃ divyaiḥ puṣpairdivyairdhūpairdivyairgandhairdivyairmālyairdivyairvilepanairdirvyaiścūrṇairdivyaiśchatrairdivyair dhvajairdivyābhirghaṇṭābhirdivyābhiḥ patākābhiḥ, samantācca divyadīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca divyābhiḥ, pūjābhiḥ, satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyet, tatkiṃ manyase kauśika api nu te sarvasattvāstatonidānaṃ bahupuṇyaṃ prasaveyuḥ? śakra āha - bahu bhagavan, bahu sugata /
bhagavānāha - ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, ya imāṃ prajñāpāramitāmabhiśraddhadhadavakalpayannadhimucya prasannacitto bodhāya cittamutpādya adhyāśayataḥ śṛṇuyādudgṛhṇīyāddhārayedvācayetparyavāpnuyātpravartayeddeśayedupadiśeduddiśetsvādhyāyet, parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayet, arthamasyā vivṛṇuyāt, manasānvavekṣeta, yathādhikayā ca prajñayā atra parimīmāṃsāmāpadyeta, antaśaḥ pustakagatām api kṛtvā dhārayetsthāpayet saddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ ca anugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti / tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyet puṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayet, ayameva tataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati /
tiṣṭhantu khalu punaḥ kauśika dvisāhasre madhyame lokadhātau sarvasattvāḥ, yāvantaḥ kauśika trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sarvasattvāḥ, teṣāmekaikaḥ sattva ekaikaṃ saptaratnamayaṃ tathāgatadhātugarbhaṃ stūpaṃ kārayet, taṃ ca (vaidya 34) yāvajjīvaṃ divyaiḥ pūṣpairdivyairdhūpairdivyairgandhairdivyairmālyairdivyaiścūrṇairdivyairvastrairdivyaiśchatrairdivyairdhvajairdivyābhirghaṇṭābhirdivyābhiḥ patākābhiḥ, samantācca divyadīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca divyābhiḥ pūjābhiḥ satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyet, tatkiṃ manyase kauśika api nu te sarvasattvāstatonidānaṃ bahupuṇyaṃ prasaveyuḥ? śakra āha - bahu bhagavan, bahu sugata / bhagavānāha - ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, ya imāṃ prajñāpāramitāmabhiśraddadhadavakalpayannadhimucya prasannacitto bodhāya cittamutpādya adhyāśayataḥ śṛṇuyādudgṛhṇīyāddhārayedvācayetparyavāpnuyāt pravartayeddeśayedupadiśeduddiśet svādhyāyet parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayet, arthamasyā vivṛṇuyāt, manasānvavekṣet, yathādhikayā ca prajñayā atra parimīmāṃsāmāpadyeta, antaśaḥ pustakagatām api kṛtvā dhārayetsthāpayet saddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ ca anugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti /
tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyetpuṣpairdhūpairgandhairmālyair vilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayet, ayameva tataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati /
tiṣṭhantu khalu punaḥ kauśika trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sarvasattvāḥ, yeṣāmekaikaḥ sattva ekaikaṃ saptaratnamayaṃ tathāgatadhātugarbhaṃ stūpaṃ kārayet, taṃ ca yāvajjīvaṃ divyābhiḥ puṣpadhūpagandhamālyavilepanacūrṇacīvaracchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiḥ samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ satkuryādgurukuryānmānayet pūjayedarcayedapacāyet, ye 'pi kecitkauśika trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sattvāḥ, sacetpunaste sarve apūrvācaramaṃ mānuṣyakamātmabhāvaṃ pratilabheran parikalpamupādāya, tata ekaikaḥ sattva ekaikaṃ saptaratnamayaṃ tathāgatadhātugarbhaṃ stūpaṃ kārayet, ekaikaś ca sattvastān sarvān stūpān kārayet, kārayitvā ca tān pratiṣṭhāpya kalpaṃ vā kalpāvaśeṣaṃ vā sarvavādyaiḥ sarvagītaiḥ sarvanṛtyaiḥ sarvatūryatālāvacarairdivyaiḥ sarvapuṣpaiḥ sarvadhūpaiḥ sarvagandhai sarvamālyaiḥ sarvavilepanaiḥ sarvacūrṇaiḥ sarvavastrairdivyābhiḥ sarvacchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiḥ samantācca sarvadīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca divyamānuṣikībhiḥ sarvapūjābhiḥ satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyet, ete evaṃrūpayā puṇyakriyayā te sarve sattvāstānaprameyānasaṃkhyeyān stūpān pratiṣṭhāpya evaṃrūpāṃ pūjāṃ kārayeyuḥ, tatkiṃ manyase kauśika api nu te sarve sattvāstatonidānaṃ bahupuṇyaṃ prasaveyuḥ? śakra āha - bahu bhagavan, bahu sugata /
bhagavānāha - ataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, ya imāṃ prajñāpāramitāmabhiśraddadhadavakalpayannadhimucya prasannacitto bodhāya cittamutpādya adhyāśayataḥ śṛṇuyādudgṛhṇīyāddhārayedvācayet paryavāpnuyāt pravartayeddeśayedupadiśeduddiśet svādhyāyet, parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayet, arthamasyā vivṛṇuyāt, manasānvavekṣeta, yathādhikayā ca prajñayā atra parimīmāṃsāmāpadyeta, antaśaḥ pustakagatām api kṛtvā dhārayet sthāpayet saddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo (vaidya 35) bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ ca anugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti / tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyetpūṣpairdhūpairgandhairmālyair vilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayet, ayameva tataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati //
evamukto śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - evametadbhagavan, evametatsugata / prajñāpāramitāṃ hi bhagavan satkurvatā gurukurvatā mānayatā pūjayatā arcayatā apacāyatā kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā atītānāgatapratyutpannā buddhā bhagavanto buddhajñānaparijñāteṣu sarvalokadhātuṣu atyantatayā satkṛtā gurukṛtā mānitāḥ pūjitā arcitā apacāyitāś ca bhavanti / tiṣṭhantu khalu punarbhagavan anena paryāyeṇa trisāhasramahāsāhasre lokadhātau sarvasattvāḥ, ye 'pi te bhagavan gaṅgānadīvālukopameṣu trisāhasramahāsāhasreṣu lokadhātuṣu sarvasattvāḥ, tatra ekaikaḥ sattvaḥ ekaikaṃ saptaratnamayaṃ tathāgatadhātugarbhaṃ stūpaṃ kārayet, ekaikaś ca sattvastān sarvān stūpān kārayet, kārayitvā ca tān pratiṣṭhāpya kalpaṃ vā kalpāvaśeṣaṃ vā sarvavādyaiḥ sarvagītaiḥ sarvanṛtyaiḥ sarvatūryatālāvacarairdivyaiḥ sarvapuṣpaiḥ sarvadhūpaiḥ sarvagandhaiḥ sarvamālyaiḥ sarvavilepanaiḥ sarvacūrṇaiḥ sarvavastrairdivyābhiḥ sarvacchatradhvajaghaṇṭāpatākābhiḥ samantācca sarvadīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca divyamānuṣikībhiḥ sarvapūjābhiḥ satkuryādgurukuryānmānayet pūjayedarcayedapacāyet, ayameva tebhyaḥ sa bhagavan sarvasattvebhya kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati, ya imāṃ prajñāpāramitāmabhiśraddadhadavakalpayannadhimucya prasannacitto bodhāya cittamutpādya adhyāśayataḥ śṛṇuyādudgṛhṇīyāddhārayedvācayet paryavāpnuyāt pravartayeddeśayedupadiśeduddiśet svādhyāyet, parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayet, arthamasyā vivṛṇuyāt, manasānvavekṣeta, yathādhikayā ca prajñayā atra parimīmāṃsāmāpadyeta, antaśaḥ pustakagatām api kṛtvā dhārayetsthāpayetsaddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ ca anugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti / tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyet puṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayet //
atha khalu bhagavān śakraṃ devānāmindrametadavocat - evametatkauśika, evam etat / bahutaraṃ sa kauśika kulaputra vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / aprameyaṃ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / asaṃkhyeyaṃ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / acintyaṃ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / atulyaṃ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / aparimāṇaṃ sa kauśika (vaidya 36) kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / tatkasya hetoḥ? prajñāpāramitānirjātā hi kauśika tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ sarvajñatā / sarvajñatānirjātā ca tathāgataśarīrāṇāṃ pūjā / tasmāttarhi kauśika yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāmabhiśraddadhadavakalpayannadhimucya prasannacitto bodhāya cittamutpādya adhyāśayataḥ śṛṇuyādudgṛhṇīyāddhārayedvācayetparyavāpnuyātpravartayeddeśayedupadiśeduddiśet, svādhyāyet, parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayet, arthamasyā vivṛṇuyāt, manasānvavekṣeta, yathādhikayā ca prajñayā atra parimīmāṃsāmāpadyeta, antaśaḥ pustakagatām api kṛtvā dhārayetsthāpayetsaddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ ca anugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti /
tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyet puṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiścūṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayet, asya kauśika puṇyābhisaṃskārasya asau pūrvakastathāgatadhātugarbhaḥ saptaratnamayaḥ stūpasaṃskārajapuṇyābhisaṃskāraḥ śatatamīm api kalāṃ nopaiti, sahasratamīmapi, śatasahasratamīmapi, koṭītamīmapi, koṭīśatatamīmapi, koṭīsahasratamīmapi, koṭīśatasahasratamīmapi, koṭīniyutaśatasahasratamīm api kalāṃ nopaiti / saṃkhyām api kalām api gaṇanām api upamām api aupamyam api upanisām api upaniṣadam api na kṣamate //
atha khalu yāni tāni catvāriṃśaddevaputrasahasrāṇi śakreṇa devānāmindreṇa sārdhaṃ saṃnipatitāni tasyāmeva parṣadi saṃnipatitānyabhūvan, tāni śakraṃ devānāmindrametadavocan - udgṛhṇīṣva mārṣa prajñāpāramitām / udgrahītavyā mārṣa prajñāpāramitā / dhārayitavyā mārṣa prajñāpāramitā / vācayitavyā mārṣa prajñāpāramitā / paryavāptavyā mārṣa prajñāpāramitā / pravartayitavyā mārṣa prajñāpāramitā / deśayitavyā mārṣa prajñāpāramitā / upadeṣṭavyā mārṣa prajñāpāramitā / uddeṣṭavyā mārṣa prajñāpāramitā / svādhyātavyā mārṣa prajñāpāramitā / atha khalu bhagavān śakraṃ devānāmindramāmantrayate sma - udgṛhāṇa tvaṃ kauśika prajñāpāramitām / dhāraya tvaṃ kauśika prajñāpāramitām / vācaya tvaṃ kauśika prajñāpāramitām / paryavāpnuhi tvaṃ kauśika prajñāpāramitām / pravartaya tvaṃ kauśika prajñāpāramitām / deśaya tvaṃ kauśika prajñāpāramitām / upadiśa tvaṃ kauśika prajñāpāramitām / uddiśaya tvaṃ kauśika prajñāpāramitām / svādhyāya tvaṃ kauśika prajñāpāramitām / tatkasya heto? yadā hi kauśika asurāṇāmevaṃrūpāḥ samudācārā utpatsyante - devāṃstrāyastriṃśān yodhayiṣyāma iti, devaistrāyastriṃśaiḥ sārdhaṃ saṃgrāmayiṣyāma iti, tadā tvaṃ kauśika imāṃ prajñāpāramitāṃ samanvāhareḥ, svādhyāyeḥ, evaṃ teṣāmasurāṇāṃ te samudācārāḥ punarevāntardhāsyanti //
evamukte śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - mahāvidyeyaṃ bhagavan yaduta prajñāpāramitā / apramāṇeyaṃ bhagavan vidyā yaduta prajñāpāramitā / aparimāṇeyaṃ bhagavan (vaidya 37) vidyā yaduta prajñāpāramitā / niruttareyaṃ bhagavān vidyā yaduta prajñāpāramitā / anuttareyaṃ bhagavan vidyā yaduta prajñāpāramitā / asameyaṃ bhagavan vidyā yaduta prajñāpāramitā / asamasameyaṃ bhagavan vidyā yaduta prajñāpāramitā / evamukte bhagavān śakraṃ devānāmindrametadavocat - evametatkauśika, evam etat / mahāvidyeyaṃ kauśika yaduta prajñāpāramitā / apramāṇeyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / aparimāṇeyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / niruttareyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / anuttareyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / asameyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / asamasameyaṃ kauśika vidyā yaduta prajñāpāramitā / tatkasya hetoḥ?imāṃ hi kauśika vidyāmāgamya paurvakāstathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ, yaduta prajñāpāramitām / ye 'pi te kauśika bhaviṣyantyanāgate 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ, anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante, te 'pi kauśika imāmeva vidyāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante yaduta prajñāpāramitā / ye 'pi kecitkauśika etarhi aprameyeṣvasaṃkhyeyeṣu trisāhasramahāsāhasreṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavanto 'nuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyante, te 'pi kauśika imāmeva vidyāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyante yaduta prajñāpāramitām /
aham api kauśika imāmeva vidyāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddho yaduta prajñāpāramitām / imāmeva kauśika vidyāmāgamya daśa kuśalāḥ karmapathā loke prabhāvyante, catvāri dhyānāni bodhyaṅgasaṃprayuktāni loke prabhāvyante, catvāryapramāṇāni bodhyaṅgasaṃprayuktāni loke prabhāvyante, catasra ārūpyasamāpattayo bodhyaṅgaparigṛhītā loke prabhāvyante, ṣaḍabhijñā bodhyaṅgasaṃprayuktā loke prabhāvyante, saptatriṃśadbodhipakṣā dharmā loke prabhāvyante, saṃkṣepeṇa caturaśītidharmaskandhasahasrāṇi loke prabhāvyante, buddhajñānaṃ svayaṃbhūjñānamacintyajñānaṃ loke prabhāvyante, imāmeva kauśika vidyāmāgamya yaduta prajñāpāramitām / yadāpi kauśika tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā loke notpadyante, tadāpi kauśika bodhisattvā mahāsattvāḥ pūrvaśrutena prajñāpāramitāniṣyandena ye upāyakauśalyasamanvāgatā bhavanti, te 'pi kauśika sattvānāmanukampakāḥ anukampāmupādāya imaṃ lokamāgamya daśa kuśalān karmapathān loke prabhāvayanti, catvāri dhyānāni bodhyaṅgaviprayuktāni loke prabhāvayanti, catvāryapramāṇāni bodhyaṅgaviprayuktāni loke prabhāvayanti / catasra ārūpyasamāpattīrbodhyaṅgaviyuktā loke prabhāvayanti / pañcābhijñā bodhyaṅgaviprayuktā loke prabhāvayanti /
tadyathāpi nāma kauśika candramaṇḍalamāgamya sarvā oṣadhīḥ tārā yathābalaṃ yathāsthāmamavabhāsayanti, nakṣatrāṇi ca yathābalaṃ yathāsthāmamavabhāsayanti, evameva kauśika tathāgatasyārhataṃ samyaksaṃbuddhasya atyayena saddharmasyāntardhāne tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāmanutpādāt yā kāciddharmacaryā samacaryā asamacaryā kuśalacaryā loke prajñāyate prabhāvyate, sarvā sā bodhisattvanirjātā bodhisattvapramāvitā (vaidya 38) bodhisattvopāyakauśalyapravartitā / tacca bodhisattvānāmupāyakauśalyaṃ prajñāpāramitānirjātaṃ veditavyam //
punaraparaṃ kauśika imāṃ prajñāpāramitāmudgṛhṇaṃtāṃ dhārayatāṃ vācayatāṃ paryavāpnuvatāṃ pravartayatāṃ deśayatāmupadiśatāmuddiśatāṃ svādhyāyatāṃ likhatāṃ manasi kurvatāṃ samanvāharatāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ vā tannidānaṃ bahavo dṛṣṭadhārmikā guṇāḥ pratikāṅkṣitavyāḥ / evamukte śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - katamaiḥ punarbhagavan dṛṣṭadhārmikairguṇaiḥ samanvāgatāste kulaputrāḥ kuladuhitaraś ca bhaviṣyanti ? bhagavānāha - na te kauśika kulaputrā vā kuladuhitaro vā viṣamāparihāreṇa kālaṃ kariṣyanti, na viṣeṇa kālaṃ kariṣyanti, na śastreṇa kālaṃ kariṣyanti, nāgninā kālaṃ kariṣyati, nodakena kālaṃ kariṣyanti, na daṇḍena kālaṃ kariṣyanti, na paripakrameṇa kālaṃ kariṣyanti / utpannotpannāścaiṣāmupadravā rājato vā rājaputrato vā rājamantrito vā rājamahāmātrato vā imāṃ prajñāpāramitāṃ samanvāharatāṃ vā svādhyāyatāṃ vā punarevāntardhāsyanti / teṣāṃ ca enāṃ prajñāpāramitāṃ punaḥ punaḥ samanvāharatāṃ vā svādhyāyatāṃ vā ye tatropasaṃkrāmeyuravatāraprekṣiṇo 'vatāragaveṣiṇo rājāno vā rājaputrā vā rājamantriṇo vā rājamahāmātrā vā, na te 'vatāraṃ lapsyante yathāpi nāma prajñāpāramitāparigṛhītatvāt / upasaṃkrāntānāṃ ca teṣāṃ rājñāṃ vā rājaputrāṇāṃ vā rājamantriṇāṃ vā, rājamahāmātrāṇāṃ vā ālapitukāmatā bhaviṣyati, abhibhāṣitukāmatā bhaviṣyati, pratisaṃmoditavyaṃ ca te maṃsyante / tatkasya hetoḥ? iyaṃ hi kauśika prajñāpāramitā sarvasattvānāmantike maitropasaṃhāreṇa maitracittatayā karuṇopasaṃhāreṇa karuṇacittatayā pratyupasthitā / tasmāttarhi kauśika ye 'pi te vyālasarīsṛpakāntāramadhyagatāḥ, teṣāṃ kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ vā manuṣyā vā amanuṣyā vā avatāraprekṣiṇo 'vatāragaveṣiṇaḥ, te 'pi teṣāṃ kauśika avatāraṃ na lapsyante sthāpayitvā pūrvakarmavipākam //
atha khalvanyatīrthyānāṃ parivrājakānāmupālambhābhiprāyāṇāṃ śataṃ tasyāṃ velāyāṃ yena bhagavāṃstenopasaṃkrāmati sma / atha khalu śakro devānāmindro dūrata eva āgacchatastānanyatīrthyān parivrājakān dṛṣṭvā teṣāṃ cittāni vyavalokya evaṃ cintayāmāsa - ime khalu anyatīrthyāḥ parivrājakā upālambhābhiprāyā yena bhagavāṃstenopasaṃkrāmanti sma / yannvahaṃ yāvanmātro mayāṃ bhagavato 'ntikādasyāḥ prajñāpāramitāyāḥ pradeśa udgṛhītaḥ, tāvanmātraṃ smṛtyā samanvāhareyaṃ svādhyāyeyaṃ pravartayeyam, yathaite 'nyatīrthāḥ parivrājakā bhagavantaṃ nopasaṃkrāmeyuḥ / evamasyāḥ prajñāpāramitāyā bhāṣyamāṇāyā nāntarāyaḥ syāditi / atha khalu śakro devānāmindro yāvanmātro bhagavato 'ntikādasyāḥ prajñāpāramitāyāḥ pradeśaḥ udgṛhītaḥ, tāvanmātraṃ smṛtyā samanvāharati sma, svādhyāyati sma, pravartayati sma / atha te 'nyatīrthāḥ parivrājakā dūrāddūrataraṃ bhagavantaṃ pradakṣiṇīkṛtya tenaiva dvāreṇa tenaiva mārgeṇa punareva niṣkrāntāḥ / atha khalvāyuṣmataḥ śāriputrasyaitadabhūt (vaidya 39) - kimatra kāraṇaṃ yena ime 'nyatīrthyāḥ parivrājakā dūrāddūrataraṃ bhagavantaṃ pradakṣiṇīkṛtya tenaiva dvāreṇa tenaiva mārgeṇa punareva niṣkrāntāḥ? atha khalu bhagavānāyuṣmataḥ śāriputrasya imamevaṃrūpaṃ cetasaiva cetaḥparivitarkamājñāya āyuṣmantaṃ śāriputrametadavocat - śakreṇa śāriputra devānāmindreṇa teṣāmanyatīrthyānāṃ parivrājakānāmupālambhābhiprāyāṇāṃ cittāni vyavalokya iyaṃ prajñāpāramitā smṛtyā samanvāhṛtā svādhyāyitā pravartitā, teṣāmanyatīrthyānāṃ parivrājakānāṃ vigrahītukāmānāṃ vivaditukāmānāṃ virodhayitukāmānāṃ nivartanārtham, yathā asyāḥ prajñāpāramitāyā bhāṣyamāṇāyā ete 'nyatīrthyāḥ parivrājakā nopasaṃkrāmeyuriti, māntarāyaṃ kārṣuḥ prajñāpāramitāyā bhāṣyamāṇāyā iti / mayā ca śakrasya devānāmindrasyābhyanujñātam / tatkasya hetoḥ? nāhaṃ śāriputra teṣāmanyatīrthyānāṃ parivrājakānāmekasyāpi śuklaṃ dharmaṃ samanupaśyāmi / sarve te śāriputra upālambhābhiprāyāḥ pratihatacittā upasaṃkramitukāmā abhūvan //
atha khalu mārasya pāpīyasya etadabhūt - imāstathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya catasraḥ parṣadaḥ saṃnipatitāḥ saṃniṣaṇṇāstathāgatasya saṃmukhībhūtāḥ / ime ca kāmāvacarā rūpāvacarāś ca devaputrāḥ saṃmukhībhūtāḥ / niyatamatra bodhisattvā mahāsattvā vyākariṣyante 'nuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau / yannvahamupasaṃkrāmeyaṃ vicakṣuḥkaraṇāyeti / atha khalu māraḥ pāpīyāṃścaturaṅgabalakāyamabhinirmāya yena bhagavāṃstenopasaṃkrāmati sma / atha khalu śakrasya devānāmindrasyaitadabhūt - māro batāyaṃ pāpīyāṃścaturaṅgabalakāyamabhinirmāya yena bhagavāṃstenopasaṃkrāmati sma / yaścāyaṃ caturaṅgasya balakāyasya vyūhaḥ, nāyaṃ rājño bimbisārasya caturaṅgasya balakāyasya vyūhaḥ, nāpi rājñaḥ prasenajitaścaturaṅgasya balakāyasya vyūhaḥ, nāpi śākyānāṃ caturaṅgasya balakāyasya vyūhaḥ, nāpi licchavīnāṃ caturaṅgasya balakāyasya vyūhaḥ, yo 'yaṃ māreṇa pāpīyasā abhinirmitaḥ / samanubaddho dīrgharātraṃ māraḥ pāpīyān bhagavato 'vatāraprekṣī avatāragaveṣī, sattvānāṃ ca viheṭhanābhiprāyaḥ / yannvahamimāmeva prajñāpāramitāṃ smṛtyā samanvāhareyaṃ svādhyāyeyaṃ pravartayeyamiti / atha khalu śakro devānāmindra imāmeva prajñāpāramitāṃ smṛtyā samanvāharati sma svādhyāyati sma pravartayati sma / yathā yathā ca śakro devānāmindra imāṃ prajñāpāramitāṃ smṛtyā samanvāharati sma svādhyāyati sma pravartayati sma, tathā tathā māraḥ pāpīyāṃstenaiva mārgeṇa punareva pratyudāvṛttaḥ //
atha khalu trāyastriṃśatkāyikā devaputrā divyāni māndārapuṣpāṇyabhinirmāya vihāyasā antarīkṣagatā yena bhagavāṃstenābhyavakiranti sma, yena bhagavāṃstena tāni divyāni māndāravapuṣpāṇyabhiprakiranti sma, evaṃ codānamudānayanti sma - cirasya bateyaṃ prajñāpāramitā jāmbūdvīpakānāṃ manuṣyāṇāmupāvṛtteti / punareva ca divyāni māndāravāṇi puṣpāṇi gṛhītvā yena bhagavāṃstenābhyavakiranti sma, abhiprakiranti sma / evaṃ cāvocan - ye kecidbhagavan sattvāḥ prajñāpāramitāṃ bhāṣiṣyante bhāvayiṣyanti, prajñāpāramitāyāṃ cariṣyanti, na teṣāṃ māro vā mārakāyikā vā devatā avatāraṃ lapsyante / na te bhagavan sattvā avarakeṇa kuśalamūlena (vaidya 40) samanvāgatā bhaviṣyanti, ye imāṃ prajñāpāramitāṃ śroṣyanti, śrutva codgrahīṣyanti, dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyanti, upadekṣyanti uddekṣyanti svādhyāsyanti / pūrvajinakṛtādhikārāste bhagavan sattvā bhaviṣyanti, yeṣāmiyaṃ prajñāpāramitā śrotrāvabhāsamāgamiṣyati / kaḥ punarvādo ye enāmudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyanti upadekṣyanti uddekṣyanti svādhyāsyanti, tathatvāya śikṣiṣyante, tathatvāya pratipatsyante, tathatvāya yogamāpatsyante, tathāgataparyupāsitāste bhagavan sattvā bhaviṣyanti / tatkasya hetoḥ? ato hi sarvajñatā gaveṣitavyā yaduta prajñāpāramitātaḥ / tadyathāpi nāma bhagavan yāni kānicidratnāni mahāratnāni, sarvāṇi tāni mahāsamudraprabhāvitāni, sarvāṇi tāni mahāsamudrādgaveṣitavyāni, evameva bhagavan sarvajñatāmahāratnaṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ prajñāpāramitāmahāsamudrādgaveṣitavyam / evamukte bhagavān śakraṃ devānāmindrametadavocat - evametatkauśika, evam etat / atonirjātaṃ tathāgatānāmarhatāṃ samyaksaṃbuddhānāṃ sarvajñatāmahāratnaṃ yaduta prajñāpāramitāmahāsamudrāt //
atha khalvāyuṣmānānando bhagavantametadavocat - na bhagavan dānapāramitāyā varṇaṃ bhāṣate, na nāmadheyaṃ parikīrtayati / na śīlapāramitāyāḥ, na kṣāntipāramitāyāḥ, na vīryapāramitāyāḥ / na bhagavan dhyānapāramitāyā varṇaṃ bhāṣate, na nāmadheyaṃ parikīrtayati / api tu prajñāpāramitāyā evaikasyā bhagavān varṇaṃ bhāṣate, nāmadheyaṃ ca parikīrtayati / bhagavānāha evametadānanda, evam etat / prajñāpāramitāyā evāhamānanda varṇaṃ bhāṣe nāmadheyaṃ ca parikīrtayāmi, nānyāsāṃ pāramitānām / tatkasya hetoḥ? prajñāpāramitā hi ānanda pūrvaṃgamā pañcānāṃ pāramitānām / tatkiṃ manyase ānanda apariṇāmitaṃ dānaṃ sarvajñatāyāṃ dānapāramitānāmadheyaṃ labhate? āyuṣmānānanda āha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - tatkiṃ manyase ānanda apariṇāmitaṃ śīlamapariṇāmitā kṣāntirapariṇāmitaṃ vīryamapariṇāmitaṃ dhyānam? tatkiṃ manyase ānanda apariṇāmitā prajñā sarvajñatāyāṃ prajñāpāramitānāmadheyaṃ labhate? ānanda āha - no hīdaṃ bhagavan / bhagavānāha - tatkiṃ manyase tvamānanda acintyā sā prajñā yā kuśalamūlāni sarvajñatāpariṇāmena pariṇāmayati? ānanda āha - evametadbhagavan, evametatsugata / acintyā sā bhagavan prajñā, paramācintyā sā bhagavan prajñā, yā kuśalamūlāni sarvajñatāpariṇāmena pariṇāmayati bhagavānāha - tasmāttarhi ānanda paramatvātsā prajñā pāramitānāmadheyaṃ labhate, yayā sarvajñatāyāṃ pariṇāmitāni kuśalamūlāni pāramitānāmadheyaṃ labhante / tasmāttarhi ānanda sarvajñatāpariṇāmitakuśalamūlatvātprajñāpāramitā pañcānāṃ pāramitānāṃ pūrvaṃgamā nāyikā pariṇāyikā /
anena yogena antargatāḥ pañca pāramitāḥ prajñāpāramitāyāmeva ānanda ṣaṭpāramitāparipūrṇādhivacanametadyaduta prajñāpāramiteti / tasmāttarhi ānanda prajñāpāramitāyāṃ parikīrtitāyāṃ sarvāḥ ṣaṭ pāramitāḥ parikīrtitā bhavanti / tadyathāpi nāma ānanda mahāpṛthivyāṃ bījāni prakīrṇāni sāmagrīṃ labhamānāni virohanti / mahāpṛthivī ca teṣāṃ bījānāṃ pratiṣṭhā / (vaidya 41) mahāpṛthivīpratiṣṭhitāni ca tāni bījāni virohanti / evameva ānanda prajñāpāramitāsaṃgṛhītāḥ pañca pāramitāḥ sarvajñatāyāṃ pratiṣṭhante / prajñāpāramitāpratiṣṭhitāḥ pañca pāramitā virohanti / prajñāpāramitāparigṛhītatvācca pāramitānāmadheyaṃ labhante / tasmāttarhi ānanda prajñāpāramitaiva pañcānāṃ pāramitānāṃ pūrvaṃgamā nāyikā pariṇāyakā //
atha khalu śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - na tāvadime bhagavaṃstathāgatenārhatā samyaksaṃbuddhena prajñāpāramitāyāḥ sarve guṇāḥ parikīrtitāḥ, yān guṇān sa kulaputro vā kuladuhitā vā parigṛhṇīte prajñāpāramitāmudgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvā upadiśya uddiśya svādhyāyya / atha hi mayā yo bhagavato 'ntikādasyāḥ prajñāpāramitāyāḥ pradeśa udgṛhītaḥ, sa pravartitaḥ / bhagavānāha - sādhu sādhu kauśika / na khalu punaḥ kauśika kevalaṃ yaḥ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyatyupadekṣyatyuddekṣyati svādhyāsyati, tasyaiva kevalamamī guṇā bhaviṣyanti / yo 'pi kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā pustakagatāṃ kṛtvā dhārayiṣyati sthāpayiṣyati saddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ cānugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti / tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkariṣyati gurukariṣyati mānayiṣyati pūjayiṣyati arcayiṣyati apacāyiṣyati puṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayiṣyati, tasyāpyahaṃ kauśika kulaputrasya vā kuladuhiturvā enān dṛṣṭadhārmikān guṇān vadāmi //
evamukte śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - aham api bhagavaṃstasyāpi kulaputrasya vā kuladuhiturvā rakṣāvaraṇaguptiṃ saṃvidhāsyāmi, ya imāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā pustakagatāṃ kṛtvā dhārayiṣyati sthāpayiṣyati saddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ cānugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti / tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkariṣyati gurukariṣyati mānayiṣyati pūjayiṣyati arcayiṣyati apacāyiṣyati puṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayiṣyati / kaḥ punarvādo yaḥ enāṃ prajñāpāramitāṃ likhiṣyati udgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyatyupadekṣyatyuddekṣyati svādhyāsyati satkariṣyati gurukariṣyati mānayiṣyati pūjayiṣyati arcayiṣyati apacāyiṣyati puṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayiṣyati //
bhagavānāha - sādhu sādhu kauśika / tasya khalu punaḥ kauśika kulaputrasya kuladuhiturvā imāṃ prajñāpāramitāṃ svādhyāyato bahūni devaputraśatānyupasaṃkramiṣyanti / bahūni devaputrasahasrāṇi (vaidya 42) bahūni devaputraśatasahasrāṇi dharmaśravaṇāyopasaṃkramiṣyanti / te ca devaputrā dharmaṃ śṛṇvantastasya dharmabhāṇakasya pratibhānamupasaṃhartavyaṃ maṃsyante / yadāpi sa dharmabhāṇako na jalpitukāmo bhaviṣyati, tadāpi tasya te devaputrāstenaiva dharmagauraveṇa pratibhānamupasaṃhartavyaṃ maṃsyante, yathā tasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā bhāṣitumeva chando bhaviṣyati / imam api sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikaṃ guṇaṃ parigṛhṇāti, ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyatyupadekṣyatyuddekṣyati svādhyāsyati //
punaraparaṃ kauśika tasya kulaputrasya kuladuhiturvā imāṃ prajñāpāramitāṃ bhāṣamāṇasya catasṝṇāṃ parṣadāmagrato nāvalīnacittatā bhaviṣyati - mā khalu māṃ kaścitparyanuyuñjīta upālambhābhiprāya iti / tatkasya hetoḥ? tathā hi tasya prajñāpāramitā rakṣāvaraṇaguptiṃ karoti / sa upālambhān api prajñāpāramitāvihārī na samanupaśyati, upālambhakarān api prajñāpāramitāvihārī na samanupaśyati, yo 'pyupālabhyeta tam api na samanupaśyati, tām api prajñāpāramitāṃ na samanupaśyati / evaṃ prajñāpāramitāparigṛhītasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā anena paryāyeṇa na kaścitparyanuyogo bhaviṣyati / sa ca notrasiṣyati, na saṃtrasiṣyati, na saṃtrāsamāpatsyate / imān api sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikān guṇān parigṛhṇāti, ya imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyatyupadekṣyatyuddekṣyati svādhyāsyati //
punaraparaṃ kauśika sa kulaputro vā kuladuhitā vā priyo bhaviṣyati mātāpitṝṇāṃ mitrāmātyajñātisālohitaśramaṇabrāhmaṇānāṃ hitānāṃ ca, pratibalaś ca bhaviṣyati, śaktaś ca bhaviṣyati utpannotpannānāṃ parapravādināṃ sahadharmeṇa nigrahāya, paraiś ca pratyanuyujyamānaḥ pratyanuyogavyākaraṇasamartho bhaviṣyati / imān api sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikān guṇān parigṛhṇāti, yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāmudgrahīṣyati dhārayiṣyati vācayiṣyati paryavāpsyati pravartayiṣyati deśayiṣyatyupadekṣyatyuddekṣyati svādhyāsyati //
yatra khalu punaḥ kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā pustakagatāṃ kṛtvā pūjāpūrvaṃgamaṃ sthāpayiṣyati pūjayiṣyati, tatra kauśika ye keciccāturmahārājakāyikeṣu deveṣu devaputrā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ, te 'pi tatra āgantavyaṃ maṃsyante / te 'pi tatrāgatya enāṃ prajñāpāramitāṃ pustakagatāṃ prekṣiṣyante vandiṣyante namaskariṣyantyudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti / prekṣya vanditvā namaskṛtya dhārayitvā vācayitvā paryāvāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya (vaidya 43) svādhyāyya punareva prakramitavyaṃ maṃsyante / evaṃ ye kecitkauśika trāyastriṃśeṣu deveṣu devaputrā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ, te 'pi tatrāgantavyaṃ maṃsyante / te 'pi tatrāgatya enāṃ prajñāpāramitāṃ pustakagatāṃ prekṣiṣyante vandiṣyante namaskariṣyantyudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti / prekṣya vanditvā namaskṛtyodgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśya uddiśya svādhyāyya punareva prakramitavyaṃ maṃsyante / ye 'pi kecitkauśika yāmeṣu deveṣu devaputrā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ, te 'pi tatrāgantavyaṃ maṃsyante / te 'pi tatrāgatya enāṃ prajñāpāramitāṃ pustakagatāṃ prekṣiṣyante vandiṣyante namaskariṣyantyudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti /
prekṣya vanditvā namaskṛtyodgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya svādhyāyya punareva prakramitavyaṃ maṃsyante / ye 'pi kecitkauśika tuṣiteṣu deveṣu devaputrā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ, te 'pi tatrāgantavyaṃ maṃsyante / te 'pi tatrāgatya enāṃ prajñāpāramitāṃ pustakagatāṃ prekṣiṣyante vandiṣyante namaskariṣyantyudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti / prekṣya vanditvā namaskṛtyodgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya svādhyāyya punareva prakramitavyaṃ maṃsyante / ye 'pi kecitkauśika nirmāṇaratiṣu deveṣu devaputrā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ, te 'pi tatrāgantavyaṃ maṃsyante / te 'pi tatrāgatya enāṃ prajñāpāramitāṃ pustakagatāṃ prekṣiṣyante vandiṣyante namaskariṣyantyudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti / prekṣya vanditvā namaskṛtyodgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya svādhyāyya punareva prakramitavyaṃ maṃsyante / ye 'pi kecitkauśika paranirmitavaśavartiṣu deveṣu devaputrā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ, te 'pi tatrāgantavyaṃ maṃsyante / te 'pi tatrāgatya enāṃ prajñāpāramitāṃ pustakagatāṃ prekṣiṣyante vandiṣyante namaskariṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyanti upadekṣyanti uddekṣyanti svādhyāsyanti /
prekṣya vanditvā namaskṛtyodgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya svādhyāyya punareva prakramitavyaṃ maṃsyante / evaṃ ye 'pi kecitkauśika rūpāvacareṣu deveṣu devaputrā yāvanto brahmaloke brahmakāyikā devaputrā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ, te 'pi tatrāgantavyaṃ maṃsyante / te 'pi tatrāgatya enāṃ prajñāpāramitāṃ pustakagatāṃ prekṣiṣyante vandiṣyante namaskariṣyanti udgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyanti upadekṣyanti uddekṣyanti svādhyāsyanti / prekṣya vanditvā namaskṛtyodgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya svādhyāyya punareva prakramitavyaṃ maṃsyante / mā te 'tra kauśika evaṃ bhūdyathā brahmakāyikā eveti / yathā brahmakāyikāḥ, evaṃ ye 'pi kecitkauśika brahmapurohiteṣu deveṣu (vaidya 44) devaputrā..........peyālam / evaṃ ye 'pi kecitkauśika mahābrahmāsu parīttābheṣvapramāṇābheṣvābhāsvareṣu parīttasubheṣvapramāṇaśubheṣu śubhakṛtsneṣvanabhrakeṣu puṇyaprasaveṣu bṛhatphaleṣvasaṃjñisattveṣvabṛheṣvatapeṣu sudṛśeṣu sudarśaneṣu / ye 'pi kecitkauśika akaniṣṭheṣu deveṣu devaputrā anuttarāyāṃ samyaksaṃbodhau saṃprasthitāḥ, te 'pi tatrāgantavyaṃ maṃsyante / te 'pi tatrāgatya enāṃ prajñāpāramitāṃ pustakagatāṃ prekṣiṣyante vandiṣyante namaskariṣyantyudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti /
prekṣya vanditvā namaskṛtyodgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya svādhyāyya punareva prakramitavyaṃ maṃsyante / evaṃ ca kauśika tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā cittamutpādayitavyam - ye keciddaśasu dikṣu aprameyeṣvasaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu devā nāgā yakṣā gandharvā asurā garuḍāḥ kinnarā mahoragā manuṣyā amanuṣyāḥ, te itaḥ pustakātprajñāpāramitāṃ paśyantu vandantāṃ namaskurvantu udgṛhṇantu dhārayantu paryavāpnuvantu pravartayantu deśayantu upadiśantu uddiśantu svādhyāyantu / prekṣya vanditvā namaskṛtyodgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvā upadiśyoddiśya svādhyāyya punareva svabhavanāni gacchantu - teṣāmidaṃ dharmadānameva dattaṃ bhavatviti / mā te 'tra kauśika evaṃ bhūt - ye asminneva cāturmahādvīpake lokadhātau kāmāvacarā rūpāvacarāś ca devaputrā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃprasthitāḥ, te eva kevalaṃ tatrāgantavyaṃ maṃsyanta iti / na te kauśika evaṃ draṣṭavyam / api tu khalu punaḥ kauśika yāvantastrisāhasramahāsāhasre lokadhātau kāmāvacarā rūpāvacarāś ca devaputrā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃprasthitāḥ, te 'pi tatrāgantavyaṃ maṃsyante / te 'pi tatrāgatya enāṃ prajñāpāramitāṃ pustakagatāṃ prekṣiṣyante vandiṣyante namaskariṣyantyudgrahīṣyanti dhārayiṣyanti vācayiṣyanti paryavāpsyanti pravartayiṣyanti deśayiṣyantyupadekṣyantyuddekṣyanti svādhyāsyanti / prekṣya vanditvā namaskṛtyodgṛhya dhārayitvā vācayitvā paryavāpya pravartya deśayitvopadiśyoddiśya svādhyāyya punareva prakramitavyaṃ maṃsyante /
tasya khalu punaḥ kauśika kulaputrasya vā kuladuhiturvā gṛhaṃ vā layanaṃ vā prāsādo vā surakṣito bhaviṣyati / na ca tasya kaścidviheṭhako bhaviṣyati sthāpayitvā pūrvakarmavipākena / imam api sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikaṃ guṇaṃ parigrahīṣyati - yatra hi nāma evaṃ mahaujaskā devā nāgā yakṣā gandharvā asurā garuḍāḥ kinnarā mahoragā manuṣyā amanuṣyā vā āgantavyaṃ maṃsyante //
evamukte śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - kathaṃ punarbhagavan sa kulaputro vā kuladuhitā vā evaṃ jānīyāt - iha devā vā nāgā vā yakṣā vā gandharvā vā asurā vā garuḍā vā kinnarā vā mahoragā va manuṣyā vā amanuṣyā vā āgacchanti imāṃ prajñāpāramitāṃ śrotuṃ draṣṭuṃ vandituṃ namaskartumudgrahītuṃ dhārayituṃ vācayituṃ paryavāptuṃ pravartayituṃ deśayitumupadeṣṭumuddeṣṭuṃ svādhyātumiti? evamukte bhagavān śakraṃ devānāmindrametadavocat - sacetkauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatra udāramavabhāsaṃ saṃjānīte, niṣṭhā tena kulaputreṇa vā (vaidya 45) kuladuhitrā vā tatra gantavyā - iha devo vā nāgo vā yakṣo vā gandharvo vā asuro vā garuḍo vā kinnaro vā mahorago vā manuṣyo vā amanuṣyo vā āgata iti, upasaṃkrānta iti / punaraparaṃ sacetkauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatra amānuṣaṃ gandhaṃ ghrāsyatyanāghrātapūrvam, ghrātvā ca tadgandhaṃ niṣṭhā tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā tatra gantavyā - iha devo vā nāgo vā yakṣo vā gandharvo vā asuro vā garuḍo vā kinnaro vā mahorago vā manuṣyo vā amanuṣyo vā āgata iti, upasaṃkrānta iti //
punaraparaṃ sacetkauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatra amānuṣaṃ gandhaṃ ghrāsyati anāghrātapūrvam, ghrātvā ca tadgandhaṃ niṣṭhā tena kulaputreṇa vā kuladuhitrā tatra gantavyāḥ, - iha devo vā nāgo vā yakṣo vā gandharvo vā asuro vā garuḍo va kinnaro vā mahorago vā manuṣyo vā[amanuṣyo vā]āgata iti, upasaṃkrānta iti / punaraparaṃ sacetkauśika kulaputro va kuladuhitā vā caukṣasamudācāro bhaviṣyati, śucisamudācāro bhaviṣyati, tasya tayā caukṣasamudācāratayā śucisamudācāratayā te devā nāgā yakṣā gandharvā asurā garuḍāḥ kinnarā mahoragā manuṣyā amanuṣyā vā āgantavyaṃ maṃsyante / ye ca tatra devanāgayakṣagandharvāsuragaruḍakinnaramahoragā manuṣyā amanuṣyā vā āgatā bhaviṣyanti, te tasya tayā caukṣasamudācāratayā śucisamudācāratayā āttamanaskāḥ pramuditāḥ prītisaumanasyajātā bhaviṣyanti / yāś ca tatra alpaujaskā alpaujaskā devatā adhyuṣitā bhaviṣyanti, tāstato 'pakramitavyaṃ maṃsyante / tatkasya hetoḥ? teṣāmeva hi mahaujaskānāṃ mahaujaskānāṃ devānāṃ nāgāna yakṣāṇāṃ gandharvāṇāmasurāṇāṃ garuḍānāṃ kinnarāṇāṃ mahoragāṇāṃ manuṣyāṇāṃ mamanuṣyāṇāṃ vā śriyaṃ ca tejaś ca gauravaṃ ca asahamānā eva tā alpaujaskā alpaujaskā devatā tato 'pakramitavyaṃ maṃsyante / yathā yathā khalu punaḥ kauśika te mahaujaskā mahaujaskā devā nāgā yakṣā gandharvā asurā garuḍāḥ kinnarā mahoragā manuṣyā amanuṣyā vā abhīkṣṇamupasaṃkramitavyaṃ maṃsyante, tathā tathā sa kulaputro vā kuladuhitā vā prasādabahulo bhaviṣyati / imam api sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikaṃ guṇaṃ parigrahīṣyati / tena khalu punaḥ kauśika kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā tasya dharmanetrīsthānasya parisāmantake 'śuciracaukṣasamudācāro na pracārayitavyaḥ tasyāṃ gurugauravatāparipūrimupādāya //
punaraparaṃ kauśika tasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā na kāyaklamatho na cittaklamatha utpatsyate / sa sukhameva śayyāṃ kalpayiṣyati, sukhaṃ ca prakramiṣyati, suptaś ca san na pāpakān svapnān drakṣati, paśyaṃś ca punastathāgatānevārhataḥ samyaksaṃbuddhān drakṣyati, stūpāneva drakṣyati, bodhisattvāneva drakṣyati, tathāgataśrāvakāneva drakṣyati / śabdāṃś ca śṛṇvan pāramitāśabdāneva śroṣyati, bodhipakṣāneva dharmān drakṣyati, bodhivṛkṣāneva drakṣyati, teṣu ca tathāgatānevārhataḥ (vaidya 46) samyaksaṃbuddhānabhisaṃbudhyamānān drakṣyati / tathā abhisaṃbuddhānāṃ ca dharmacakrapravartanaṃ drakṣyati, bahūṃś ca bodhisattvāneva drakṣyati imāmeva prajñāpāramitāṃ saṃgāyamānān prajñāpāramitāsaṃgītiratān - evaṃ sarvajñatā parigrahītavyā, evaṃ buddhakṣetraṃ viśodhayitavyam, ityupāyakauśalaṃ ca upadiśataḥ / udāraṃ ca buddhānāṃ bhagavatāmabhisaṃbodhiśabdaṃ śroṣyati - amuṣyāṃ diśi amuṣmin digbhāge amuṣmin lokadhātau amuko 'sau nāmnā tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddho bahubhirbodhisattvaśrāvakāṇāṃ śatairbahubhirbodhisattvaśrāvakasahasrair bahubhirbodhisattvaśrāvakaśatasahasrair bahubhirbodhisattvaśrāvakakoṭībhir bahubhirbodhisattvaśrāvakakoṭīśatair bahubhirbodhisattvaśrāvakakoṭīsahasraiḥ bahubhirbodhisattvaśrāvakakoṭīśatasahasrairbahubhirbodhisattvaśrāvakakoṭīniyutaśatasahasraiḥ parivṛtaḥ puraskṛto dharmaṃ deśayatīti /
yaś ca khalu punaḥ kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā imānevaṃrūpān svapnān drakṣyati, sa sukhameva svapsyati, sukhaṃ ca pratibhotsyate, ojaḥprakṣiptaṃ ca kāyaṃ sukhaṃ ca pratisaṃvedayiṣyati, laghu ladhveva ca pratisaṃvedayiṣyati / na cāsya adhimātrayā āhāragṛddhyā cittasaṃtatirutpatsyate / mṛdukā ca asya āhārasaṃjñā bhavati / tadyathāpi nāma kauśika bhikṣoryogācārasya samādhervyutthitasya manasikārapariṣyanditena cittena na balavatyāhāre gṛddhirbhavati, mṛdukā cāsya āhārasaṃjñā bhavati, evameva kauśika tasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā na balavatyāhāre gṛddhirbhaviṣyati / mṛdukā cāsya āhārasaṃjñā bhaviṣyati / tatkasya hetoḥ? evaṃ hyetatkauśika bhavati - yathāpi nāma prajñāpāramitābhāvanāyogānuyuktatvāttasya kulaputrasya vā kuladuhiturvā tathā hyasya amanuṣyāḥ kāye oja upasaṃhartavyaṃ maṃsyante / imān api sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā dṛṣṭadhārmikān guṇān parigṛhṇāti //
punaraparaṃ kauśika yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāṃ likhitvā pustakagatāṃ kṛtvā pūjāpūrvaṃgamaṃ sthāpayet pūjayennodgṛhṇīyānna dhārayenna vācayenna paryavāpnuyāt na pravartayenna deśayennopadiśennoddiśenna svādhyāyet, ayameva tataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / yaḥ kulaputro vā kuladuhitā vā imāṃ prajñāpāramitāmabhiśraddadhadavakalpayannadhimucya prasannacitto bodhāya cittamutpādya adhyāśayataḥ śṛṇuyādudgṛhṇīyāddhārayedvācayetparyavāpnuyātpravartayeddeśayedupadiśeduddiśetsvādhyāyet, parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayet, arthamasyā vivṛṇuyāt, manasānvavekṣeta, yathādhikayā ca prajñayā atra parimīmāṃsāmāpadyeta, antaśaḥ pustakagatām api kṛtvā dhārayetsthāpayetsaddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ cānugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti / tāṃ caināṃ prajñāpāramitāṃ satkuryādgurukuryānmānayetpūjayedarcayedapacāyetpuṣpairdhūpairgandhairmālyairvile - panaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayet, ayameva tataḥ sa kauśika kulaputro vā kuladuhitā vā tatonidānaṃ bahutaraṃ puṇyaṃ prasavati / tasmāttarhi kauśika imān dṛṣṭadhārmikān viśiṣṭān guṇān parigṛhītukāmena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā iyameva prajñāpāramitā abhiśraddhātavyā (vaidya 47) avakalpayitavyā adhibhoktavyā /
prasannacittena bodhāya cittamutpādya satkṛtya adhyāśayena śrotavyā udgrahītavyā dhārayitavyā vācayitavyā paryavāptavyā pravartayitavyā deśayitavyā upadeṣṭavyā uddeṣṭavyā svādhyātavyā, parebhyaś ca vistareṇa saṃprakāśayitavyā, arthato vivaritavyā, manasānvavekṣitavyā, yathādhikayā ca prajñayā atra parimīmāṃsāmāpadyeta / antaśaḥ pustakagatām api kṛtvā sthāpayitavyā pūjayitavyā saddharmacirasthitihetoḥ - mā buddhanetrīsamucchedo bhūt, mā saddharmāntardhānam / bodhisattvānāṃ mahāsattvānāṃ cānugrahopasaṃhāraḥ kṛto bhaviṣyati netryavaikalyeneti / arthikānāṃ ca kulaputrāṇāṃ kuladuhitṝṇāṃ ca saṃvibhāgaṃ kariṣyāmi, mama ca pareṣāṃ ca kalyāṇasattvānāṃ buddhanetrīmahācakṣuravaikalyatā bhaviṣyatīti / sadā ca satkartavyā gurukartavyā mānayitavyā pūjayitavyā arcayitavyā apacāyitavyā puṣpairdhūpairgandhairmālyairvilepanaiścūrṇairvastraiśchatrairdhvajairghaṇṭābhiḥ patākābhiḥ, samantācca dīpamālābhiḥ, bahuvidhābhiś ca pūjābhiḥ pūjayitavyeti //
āryāṣṭasāhasrikāyāṃ prajñāpāramitāyāmaprameyaguṇadhāraṇapāramitāstūpasatkāraparivarto nāma tṛtīyaḥ //
asp_4: guṇaparikīrtanaparivartaścaturthaḥ / punaraparaṃ bhagavān śakraṃ devānāmindramāmantrayate sma - sacetkauśika ayaṃ te jambūdvīpaḥ paripūrṇaścūlikābaddhastathāgataśarīrāṇāṃ dīyeta, iyaṃ ca prajñāpāramitā likhitvopanāmyeta, tata ekatareṇa bhāgena pravāryamāṇo 'nayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayoḥ katamaṃ tvaṃ kauśika bhāgaṃ gṛhṇīyāḥ? śakra āha - sacenme bhagavan ayaṃ jambūdvīpaḥ paripūrṇaścūlikābaddhastathāgataśarīrāṇāṃ dīyeta, iyaṃ ca prajñāpāramitā likhitvopanāmyeta, tata ekatareṇa bhāgena pravāryamāṇo 'nayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayorimāmevāhaṃ bhagavan prajñāpāramitāṃ parigṛhṇīyām / tatkasya hetoḥ? yathāpi nāma tathāgatanetrīcitrīkāreṇa / etaddhi tathāgatānāṃ bhūtārthikaṃ śarīram / tatkasya hetoḥ? uktaṃ hyetadbhagavatā - dharmakāyā buddhā bhagavantaḥ / mā khalu punarimaṃ bhikṣavaḥ satkāyaṃ kāyaṃ manyadhvam / dharmakāyapariniṣpattito māṃ bhikṣavo drakṣyatha / eṣa ca tathāgatakāyo bhūtakoṭiprabhāvito draṣṭavyo yaduta prajñāpāramitā / na khalu punarme bhagavaṃsteṣu tathāgataśarīreṣvagauravam / gauravameva me bhagavaṃsteṣu tathāgataśarīreṣu / api tu khalu punarbhagavan itaḥ prajñāpāramitāto nirjātāni tathāgataśarīrāṇi pūjāṃ labhante / tasmāttarhi bhagavan anayaiva prajñāpāramitayā pūjitayā teṣām api tathāgataśarīrāṇāṃ paripūrṇā pūjā kṛtā bhavati / tatkasya hetoḥ? prajñāpāramitānirjātattvāttathāgataśarīrāṇām / tadyathāpi nāma bhagavan sudharmāyāṃ devasabhāyāmahaṃ yasmin samaye divye svake āsane niṣaṇṇo bhavāmi, tadā mama devaputrā upasthānāyāgacchanti / yasmin samaye na niṣaṇṇo
bhavāmi, atha tasmin samaye yanmamāsanaṃ tatra devaputrā mama gauraveṇa tadāsanaṃ namaskṛtya pradakṣiṇīkṛtya punareva prakrāmanti / tatkasya hetoḥ? iha hi kila āsane niṣadya śakro devānāmindro devānāṃ trāyastriṃśānāṃ dharmaṃ deśayatīti / evameva bhagavan maheśākhyahetupratyayabhūtā prajñāpāramitā / tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya sarvajñatāyā āhārikā / sarvajñatāyāś ca tathāgataśarīrāṇyāśrayabhūtāni / na tu tāni pratyayabhūtāni, na kāraṇabhūtāni jñānasyotpādāya / evameva bhagavan sarvajñajñānahetukā tathāgataśarīreṣu pūjā kṛtā bhavati / tasmāttarhi bhagavan anayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayorimāmevāhaṃ bhagavan prajñāpāramitāṃ parigṛhṇīyām / na khalu punarme bhagavaṃsteṣu tathāgataśarīreṣvagauravam / gauravameva me bhagavaṃsteṣu tathāgataśarīreṣu / api tu khalu punarbhagavaṃstāni tathāgataśarīrāṇi prajñāpāramitāparibhāvitatvātpūjāṃ labhante / tiṣṭhatu khalu punarbhagavan ayaṃ jambūdvīpastathāgataśarīrāṇāṃ paripūrṇaścūlikābaddhaḥ / tiṣṭhatu cāturmahādvīpako lokadhātustathāgataśarīrāṇāṃ paripūrṇaścūlikābaddhaḥ / tiṣṭhatu sāhasro lokadhātustathāgataśarīrāṇāṃ paripūrṇaścūlikābaddhaḥ / tiṣṭhatu bhagavan dvisāhasro madhyamo lokadhātustathāgataśarīrāṇāṃ paripūrṇaścūlikābaddhaḥ / ayameva bhagavaṃstrisāhasramahāsāhasro lokadhātustathāgataśarīrāṇāṃ paripūrṇaścūlikābaddhaḥ, eko bhāgaḥ kṛtvā sthāpyeta, iyaṃ ca prajñāpāramitā likhitvā dvitīyo bhāgaḥ sthāpyeta / anayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayorekatareṇa bhāgena pravāryamāṇo 'nayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayoryaste bhāgo 'bhipretastamekaṃ
bhāgaṃ gṛhāṇeti, tatra imāmevāhaṃ bhagavan prajñāpāramitāṃ parigṛhṇīyām / na khalu (vaidya 49) punarbhagavaṃsteṣu tathāgataśarīreṣvagauravam / gauravameva me bhagavaṃsteṣu tathāgataśarīreṣu / api tu khalu punarbhagavaṃstāni tathāgataśarīrāṇi prajñāpāramitāparibhāvitāni pūjāṃ labhante / tathāgataśarīrāṇi hi sarvajñajñānāśrayabhūtāni / tad api sarvajñajñānaṃ prajñāpāramitānirjātam / tasmāttarhi bhagavan anayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayorimāmevāhaṃ bhagavan prajñāpāramitāṃ parigṛhṇīyām / na khalu punar me bhagavaṃsteṣu tathāgataśarīreṣvagauravam / gauravameva me bhagavaṃsteṣu tathāgataśarīreṣu / api tu khalu punarbhagavan itaḥ prajñāpāramitāto nirjātāni tāni tathāgataśarīrāṇi pūjāṃ labhante yaduta prajñāpāramitāparibhāvitatvāt / tadyathāpi nāma bhagavan anarghaṃ maṇiratnamebhirevaṃrūpairguṇaiḥ samanvāgataṃ syāt / tadyathā - tadyatra yatra sthāpyeta, tatra tatra manuṣyā vā amanuṣyā vā avatāraṃ na labheran / yatra yatra vā amanuṣyagṛhītaḥ kaścidbhavet puruṣo vā strī vā, tatra tatra tasmin maṇiratne praveśitamātre so 'manuṣyastato 'pakrāmet / vātenāpi bādhyamānasya dhamyamāne śarīre tanmaṇiratnaṃ sthāpyeta / tasya taṃ vātaṃ nigṛhṇīyāt, na vivardhayet, upaśamayet / pittenāpi dahyamāne śarīre sthāpyeta / tasya tad api pittaṃ nigṛhṇīyāt, na vivardhayet, upaśamayet / śleṣmaṇāpi parigṛddhe sarvato bādhyamāne śarīre sthāpyeta, tasya tam api śleṣmāṇaṃ nigṛhṇīyāt, na vivardhayet, upaśamayet / sāṃnipātikenāpi vyādhinā duḥkhitasya śarīre sthāpyeta, tasya tam api sāṃnipātikaṃ vyādhiṃ
nigṛhṇīyāt, na vivardhayet, upaśamayet / andhakāratamisrāyāṃ ca rātrāvapyavabhāsaṃ kuryāt / uṣṇe cāpi vartamāne yasmin pṛthivīpradeśe sthāpyeta, sa pṛthivīpradeśaḥ śītalo bhavet / śīte cāpi vartamāne yasmin pṛthivīpradeśe sthāpyeta, sa pṛthivīpradeśa uṣṇo bhavet / yasmiṃś ca pṛthivīpradeśe āśīviṣā anuvicareyuḥ, tathā anye 'pi kṣudrajantavaḥ, tatrāpi pṛthivīpradeśe dhāryeta, sthāpitaṃ vā bhavet, te 'pyāśīviṣāste ca kṣudrajantavastato 'pakrāmeyuḥ / sacedbhagavan strī vā puruṣo vā āśīviṣeṇa daṣṭo bhavet, tasya tanmaṇiratnaṃ daśyeta, tasya sahadaṃśanenaiva maṇiratnasya tadviṣaṃ pratihanyeta vigacchet / ebhiścānyaiś ca bhagavan evaṃrūpairguṇaiḥ samanvāgataṃ tanmaṇiratnaṃ bhavet / yeṣām api keṣāṃcidbhagavan akṣiṣvarbudaṃ vā timiraṃ vā akṣirogo vā paṭalaṃ vā bhavet, teṣāṃ ca tanmaṇiratnamakṣiṣu sthāpyeta, teṣāṃ sthāpitamātreṇaiva te 'kṣidoṣā nirghātaṃ praśamaṃ gaccheyuḥ / etaiś ca anyaiś ca bhagavan evaṃrūpairguṇaiḥ samanvāgataṃ tanmaṇiratnaṃ bhavet / yatra codake sthāpyeta, tadapyudakamekavarṇaṃ kuryātsvakena varṇena / sacetpāṇḍareṇa vastreṇa pariveṣṭya udake prakṣipyeta, tadudakaṃ pāṇḍarīkuryāt / evaṃ sacennīlena pītena lohitena māñjiṣṭhena eteṣāmanyeṣāṃ vā nānāprakārāṇāṃ vastrāṇāmanyatamena vastreṇa tanmaṇiratnaṃ veṣṭayitvā vā baddhvā vā udake prakṣipyeta, tena tena vastrarāgeṇa tattatsvabhāvavarṇaṃ tadudakaṃ kuryāt / yo 'pi tasyodakasya kaluṣabhāvastam api prasādayet / ebhir api bhagavan evaṃrūpairguṇaiḥ samanvāgataṃ tanmaṇiratnaṃ bhavet //
atha khalvāyuṣmānānandaḥ śakraṃ devānāmindrametadavocat - kiṃ punaḥ kauśika devaloka (vaidya 50) eva tāni maṇiratnāni santi, uta jāmbūdvīpakānām api manuṣyāṇāṃ tāni maṇiratnāni santi? śakra āha - deveṣvāryānanda tāni maṇiratnāni santi / api tu khalu punarjāmbudvīpakānām api manuṣyāṇāṃ maṇiratnāni santi / tāni tu gurukāṇi alpāni parīttāni guṇavikalāni, na taistathārūpairguṇaiḥ samanvāgatāni / tatteṣāṃ divyānāṃ maṇiratnānāṃ śatatamīm api kalāṃ nopayānti, sahasratamīmapi, śatasahasratamīmapi, koṭītamīmapi, koṭīśatatamīmapi, koṭīsahasratamīmapi, koṭīśatasahasratamīmapi, koṭīniyutaśatasahasratamīm api kalāṃ nopayānti, saṃkhyām api kalām api gaṇanām api upamām api aupamyam api upanisām api upaniṣadam api na kṣamante nopayānti / yāni khalu punardeveṣu, tāni laghūni sarvākāraguṇaparipūrṇāni / yatra ca karaṇḍake tanmaṇiratnaṃ prakṣiptaṃ bhavati utkṣiptaṃ vā, tata uddhṛte 'pi tasmin maṇiratne karaṇḍakāt spṛhaṇīya eva sa karaṇḍako bhavati / tairmaṇiratnaguṇaiḥ parā tatra karaṇḍake spṛhotpadyate / evameva bhagavan prajñāpāramitāyā ete guṇāḥ sarvajñajñānasya ca / yena parinirvṛtasyāpi tathāgatasyārhataḥ samyaksaṃbuddhasya tāni tathāgataśarīrāṇi pūjāṃ labhante - sarvajñajñānasyemāni tathāgataśarīrāṇi bhājanabhūtānyabhūvanniti / yathā ca bhagavan sarvalokadhātuṣu buddhānāṃ bhagavatāṃ dharmadeśanā prajñāpāramitānirjātatvātpūjyā, evaṃ dharmabhāṇakasya dharmadeśanā prajñāpāramitānirjātatvātpūjyā /
yathā ca bhagavan rājapuruṣo rājānubhāvānmahato janakāyasya akutobhayaḥ pūjyaḥ, evaṃ sa dharmabhāṇako dharmakāyānubhāvānmahato janakāyasya akutobhayaḥ pūjyaḥ / yathā ca dharmadeśanā dharmabhāṇakāś ca pūjāṃ labhante, evaṃ tāni tathāgataśarīrāṇi pūjāṃ labhante / tasmāttarhi bhagavan tiṣṭhatu trisāhasramahāsāhasro lokadhātustathāgataśarīrāṇāṃ paripūrṇaścūlikābaddhaḥ, ye 'pi bhagavan gaṅgānadīvālukopamā lokadhātavaḥ, te 'pi sarve tathāgataśarīrāṇāṃ paripūrṇāścūlikābaddhā eko bhāgaḥ sthāpyeta, iyaṃ ca prajñāpāramitā likhitvā dvitīyo bhāgaḥ sthāpyeta / tatra cenmāṃ bhagavan kaścideva pravārayedanyatareṇa bhāgena, pravāryamāṇo 'nayorbhāgayoḥ sthāpitayoḥ - yaste bhāgo 'bhipretaḥ tamekaṃ bhāgaṃ parigṛhṇīṣveti, tatra imāmevāhaṃ bhagavaṃstayordvayorbhāgayoḥ sthāpitayorbhāgaṃ gṛhṇīyāṃ yaduta prajñāpāramitām / na khalu punarbhagavan mama teṣu tathāgataśarīreṣvagauravam / gauravameva bhagavaṃsteṣu tathāgataśarīreṣu / api tu khalu punarbhagavan prajñāpāramitāparibhāvitā sarvajñatā, sarvajñatānirjātā ca tathāgataśarīrāṇāṃ pūjā bhavati / tasmāttarhi bhagavan prajñāpāramitāyāṃ pūjitāyāmatītānāgatapratyutpannānāṃ buddhānāṃ bhagavatāṃ pūjā kṛtā bhavati //
punaraparaṃ bhagavan ye 'prameyeṣvasaṃkhyeṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavanta etarhi tiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, tān dharmatayā draṣṭukāmena kulaputreṇa vā kuladuhitrā vā prajñāpāramitāyāṃ caritavyam, prajñāpāramitāyāṃ yogamāpattavyam / prajñāpāramitā bhāvayitavyā //
evamukte bhagavān śakraṃ devānāmindrametadavocat - evametatkauśika, evam etat / ye 'pi te kauśika abhūvannatīte 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhā anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ, te 'pi kauśika imāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ / (vaidya 51) ye 'pi te kauśika bhaviṣyantyanāgate 'dhvani tathāgatā arhantaḥ samyaksaṃbuddhāḥ, te 'pi kauśika imāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbhotsyante / ye 'pi te kauśika etarhi aprameyeṣvasaṃkhyeyeṣu lokadhātuṣu buddhā bhagavantastiṣṭhanti dhriyante yāpayanti, te 'pi kauśika buddhā bhagavantaḥ imāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhāḥ / aham api kauśika etarhi tathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaḥ imāmeva prajñāpāramitāmāgamya anuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbuddhaḥ //
evamukte śakro devānāmindro bhagavantametadavocat - mahāpāramiteyaṃ bhagavan yaduta prajñāpāramitā / sarvasattvānāṃ hi bhagavaṃstathāgato 'rhan samyaksaṃbuddhaścittacaritāni samyak prajānāti saṃpaśyati / bhagavānāha - evametatkauśika, evam etat / tathā hi kauśika bodhisattvo mahāsattvo dīrgharātraṃ prajñāpāramitāyāṃ carati, tena sarvasattvānāṃ cittacaritāni prajñāpāramitāyāṃ samyak prajānāti saṃpaśyati //
Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.
