Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 3/3

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Kinh tạng › Thí dụ · Bổn sự

Jātakamālā (Āryaśūra)

Tác giả
Āryaśūra
Thông tin
GRETIL — P.L. Vaidya. Darbhanga: The Mithila Institute, 1959 (Buddhist Sanskrit Texts, 21).CC BY-NC-SA 4.0

ebhirmadājñāpratipattidakṣairāropito mayyadhipatvabhāraḥ / putreṣvivaitesṣvavabaddhahārdastaṃ voḍhumevāhamabhiprapannaḥ // jm_27.15 //

iyaṃ mahārāja samaṃ mamaibhiḥ saṃbandhajātiścirakālarūḍhā / samānajātitvamayī ca maitrī jñāteyajātā sahavāsayogāt // jm_27.16 //

tacchrutvā sa rājā paraṃ vismayamupetya punarenamuvāca -

adhipārthamamātyādi na tadarthaṃ mahīpatiḥ / iti kasmātsvabhṛtyārthamātmānaṃ tyaktavān bhavān // jm_27.17 //

bodhisattva uvāca - kāmamevaṃ pravṛttā, mahārāja, rājanītiḥ / duranuvartyā tu māṃ pratibhāti / asaṃstutasyāpyaviṣahyatīvramupekṣituṃ duḥkhamatīva duḥkham / prāgeva bhaktyunmukhamānasamya gatasya bandhupriyatāṃ janasya // jm_27.18 //

idaṃ ca dṛṣṭvā vyasanārtidainyaṃ śākhāmṛgān pratyabhivardhamānam / svakāryacintāvasaroparodhi prādudruvanmāṃ sahasaiva duḥkham // jm_27.19 //

ānamyamānāni dhanūṃsi dṛṣṭvā viniṣpataddīptaśilīmukhāni / bhīmasvanajyānyavicintya vegādasmāttaroḥ śailamimaṃ gato 'smi // jm_27.20 //

vaiśeṣikatrāsaparītacittairākṛṣyamāṇo 'hamatha svayūthyaiḥ / ālakṣitāyāmaguṇāṃ sumūlāṃ svapādayorvetralatāṃ nibadhya // jm_27.21 //

prāskandamasmātpunareva śailādimaṃ drumaṃ tārayituṃ svayūthyān / tataḥ karābhyāṃ samavāpamasya prasāritaṃ prasāritaṃ pāṇimivāgraśākhām // jm_27.22 //

samātatāṅgaṃ latayā tayā ca śākṣāgrahastena ca pādapasya / amī madadhyākramaṇe viśaṅkā niśritya māṃ svasti gatāḥ svayūthyāḥ // jm_27.23 //

atha sa rājā pramodyajātaṃ tasyāmapyavasthāyāṃ taṃ mahāsattvamavekṣya paraṃ vismayamudvahan punarenamuvāca -

paribhūyātmanaḥ saukhyaṃ paravyasanamāpatat / ityātmani samāropya prāptaḥ ko bhavatā guṇaḥ // jm_27.24 //

bodhisattva uvāca -

kāmaṃ śarīraṃ kṣitipa kṣataṃ me manaḥ parasvāsthyamupāgataṃ tu / akāri yeṣāṃ ciramādhipatyaṃ teṣāṃ mayārtirvinivartiteti // jm_27.25 //

jitvāhave vidviṣataḥ sadarpān gātreṣvalaṃkāravadudvahanti / vīrā yathā vikramacihnaśobhāṃ prītyā tathemāṃ rujamudvahāmi // jm_27.26 //

praṇāmasatkārapuraḥsarasya bhaktiprayuktasya samānajātyaiḥ / eśvaryalabdhasya sukhakramasya saṃprāptāmānṛṇyamidaṃ mayādya // jm_27.27 //

tanmāṃ tapatyeṣa na duḥkhayogaḥ suhṛdviyogaḥ sukhaviplavo vā / krameṇa cānena amabhyupeto mahotsavābhyāgama eṣa mṛtyuḥ // jm_27.28 //

pūrvopakārānṛṇatātmatuṣṭiḥ saṃtāpaśāntirvimalaṃ yaśaśca / pūjā nṛpānnirbhayatā ca mṛtyoḥ kṛtajñabhāvād grahaṇaṃ ca satsu // jm_27.29 //

ete guṇāḥ sadguṇavāsavṛkṣa prāptā mayaitad vyasanaṃ prapadya / eṣāṃ vipakṣāṃstu samabhyupaiti dayāvihīno nṛpatiḥ śriteṣu // jm_27.30 //

guṇairvihīnasya vipannakīrterdoṣodayairāvasathīkṛtasya / gatirbhavettasya ca nama kānyā jvālākulebhyo narakānalebhyaḥ // jm_27.31 //

taddarśito 'yaṃ guṇadoṣayoste mayā prabhāvaḥ prathitaprabhāva / dharmeṇa tasmādanuśādhi rājyaṃ strīcañcalapremaguṇā hi lakṣmīḥ // jm_27.32 //

yugyaṃ balaṃ jānapadānamātyān paurānanāthāñchramaṇān dvijātīn / sarvān sukhena prayateta yoktuṃ hitānukūlena piteva rājā // jm_27.33 //

evaṃ hi dharmārthayaśaḥsamṛddhiḥ syātte sukhāyeha paratra caiva / prajānukampārjitayā tvamasmādrājarṣilakṣmyā nararāja rāja // jm_27.34 //

iti nṛpamanuśiṣya śisyavad bahumatavākprayatena tena saḥ / rugabhibhavanasaṃhṛtakriyāṃ tanumapahāya yayau triviṣṭapam // jm_27.35 //

tedevaṃ dviṣatāmapi manāṃsyāvarjayanti sadvṛttānuvartinaḥ, iti lokaṃ samāvarjayitukāmena sadvṛttānuvartinā bhavitavyam / na samarthāstathā svārthamapi pratipattuṃ sattvā yathā parārthaṃ pratipannavān sa bhagavāniti tathāgatavarṇe 'pi vācyam / satkṛtya dharmaśravaṇe karuṇāvarṇe rājāvavāde ca / evaṃ rājñā prajāsu dayāpannena bhavitavyam / kṛtajñakathāyāmapyupaneyam / evaṃ kṛtajñāḥ santo bhavantīti /

// iti mahākapijātakaṃ saptaviṃśatitamam //

28. kṣāntijātakam

sātmībhūtakṣamāṇāṃ pratisaṃkhyānamahatāṃ nāviṣahyaṃ nāma kiṃcidasti / tadyathānuśrūyate -

bodhisattvaḥ kilānekadoṣavyasanopasṛṣṭamarthakāmapradhānatvādanaupaśamikaṃ rāgadveṣamohāmarṣasaṃrambhamadamānamātsaryādidoṣarajasāmāpātaṃ pātanaṃ hrīdharmaparigrahasyāyatana lobhāsadgrāhasya kukāryasaṃbādhatvātkṛśavakāśaṃ dharmasyāvetya gṛhavāsaṃ parigrahaviṣayaparivarjanācca taddoṣavivekasukhāṃ pravrajyāmanupaśyan śīlaśrutapraśamavinayaniyamānasastāpaso babhūva / tamaskhalitasamādānaṃ kṣāntivarṇavādinaṃ tadanurūpadharmākhyānakramaṃ vyatītya sve nāmagotre kṣāntivādinamityeva lokaḥ svabuddhipūrvakaṃ saṃjajñe /

eśvaryavidyātapasāṃ samṛddhirlabdhaprayāmaśca kalāsu saṅgaḥ / śarīravākceṣṭitavikriyāśca nāmāparaṃ saṃjanayanti puṃsām // jm_28.1 //

jānan sa tu kṣāntiguṇaprabhāvaṃ tenātmavallokamalaṃkariṣyan / cakāra yatkṣāntikathāḥ prasaktaṃ tatkṣāntivādīti tato vijajñe // jm_28.2 //

svabhāvabhūtā mahatī kṣamā ca parāpakāreṣvavikāradhīrā / tadarthayuktāśca kathāviśeṣāḥ kīrtyā muniṃ taṃ prathayāṃbabhūvuḥ // jm_28.3 //

atha sa mahātmā praviviktaramaṇīyaṃ samartusulabhapuṣpaphalaṃ padmotpalālaṃkṛtavimalasalilāśayamudyānaramyaśobhaṃ vanapradeśamadhyāsanāttapovanamaṅgalyatāmānināya /

nivasanti hi yatraiva santaḥ sadguṇabhūṣaṇāḥ / tanmaṅgalyaṃ manojñaṃ ca tattīrthaṃ tattapovanam // jm_28.4 //

sa tatra bahumanyamānastadadhyuṣitairdevatāviśeṣairabhigamyamānaśca śreyobhilāṣiṇāguṇavatsalena janena kṣāntipratisaṃyuktābhiḥ śrutihṛdayalhādinībhirdharmyābhiḥ kathābhisatasya janakāyasya paramanugrahaṃ cakāra / atha kadācittatastyo rājā grīṣmakālaprabhāvādabhilaṣaṇīyatarāṃ salilakrīḍāṃ prati samutsukamatirudyānaguṇātiśayaniketabhūtaṃ taṃ vanapradeśaṃ sāntaḥpuraḥ samabhijagāma /

sa tadvanaṃ nandanaramyaśobhamākīrṇamantaḥpurasundarībhiḥ / alaṃcakāreva caran vilāsī vibhūtimatyā lalitānuvṛttyā // jm_28.5 //

vimānadeśeṣu latāgṛheṣu latāgṛheṣu puṣpaprahāseṣu mahīruheṣu / toyeṣu conmīlitapaṅkajeṣu reme svabhāvātiśayairvadhūnām // jm_28.6 //

mālyāsavasnānavilepanānāṃ saṃmodagandhākulitairdvirephaiḥ / dadarśa kāsāṃcidupohyamānā jātasmitastrāsavilāsaśobhāḥ // jm_28.7 //

pratyagraśobhairapi karṇapūraiḥ paryāptamālyairapi mūrdhajaiśca / tṛptiryathāsītkusumairna tāsāṃ tathaiva nāsāṃ lalitairnṛpasya // jm_28.8 //

vimānadeśeṣu viṣajyamānā vilambamānāḥ kamalākareṣu / dadarśa rājā bhramarāyamāṇāḥ puṣpadrumeṣu pramadākṣimālāḥ // jm_28.9 //

madapragalbhānyapi kokilānāṃ rutāni nṛtyāni ca barhiṇānām / dvirephagītāni ca nābhirejustatrāṅganājalpitanṛttagītaiḥ // jm_28.10 //

payodadhīrastanitairmṛdaṅgairudīrṇakekāstatabarhacakrāḥ / natā iva svena kalaguṇena cakrurmayūrāḥ kṣitipasya sevām // jm_28.11 //

sa tatra sāntaḥpura udyānavanavihārasukhaṃ prakāmamanubhūya krīḍāprasaṅgaparikhedānmadapariṣvaṅgācca śrīmati vimānapradeśe mahārhaśayanīyavaragato nidrāvaśamupajagāma / atha tā yoṣitaḥ prastāvāntaragatamavetya rājānaṃ vanaśobhābhirākṣipyamāṇahṛdayāstaddarśanāvitṛptā yathāprītikṛtasamavāyāḥ samākulabhūṣaṇatinādasaṃmiśrakalapralāpāḥ samantataḥ prasasruḥ /

tāścchatravālavyajanāsanādyaiḥ preṣyādhṛtaiḥ kāñcanabhakticitraiḥ / eśvaryacihnairanugamyamānāḥ striyaḥ svabhāvānibhṛtaṃ viceruḥ // jm_28.12 //

tāḥ prāpya rūpāṇi mahīruhāṇāṃ puṣpāṇi cārūṇi ca pallavāni / preṣyāprayatnānatipatya lobhādālebhire svena parākrameṇa // jm_28.13 //

mārgopalabdhān kusumābhirāmān gulmāṃścalatpallavinaśca vṛkṣān / paryāptapuṣpābharaṇasrajo 'pi lobhādanālupya na tā vyatīyuḥ // jm_28.14 //

atha tā vanaramaṇīyatayākṣipyamāṇahṛdayā rājayoṣitastadvanamanuvicarantyaḥ kṣāntivādina āśramapadamupajagmuḥ / viditatapaḥprabhāvamāhātmyāstu tasya muneḥ strījanādhikṛtā rājño vāllabhyād durāsadatvācca tāsāṃ naināstato vārayituṃ prasehire / abhisaṃskāraramaṇīyatarayā cāśramapadaśriyā samākṛṣyamāṇā iva tā yoṣitaḥ praviśyāśramapadaṃ dadṛśustatra taṃ munivaraṃ praśamasaumyadarśanamatigāmbhīryātiśayād durāsadamabhijvalantamiva tapaḥśriyā dhyānābhiyogādudāraviṣayasaṃnikarṣe 'pyakṣubhitendriyanaibhṛtyaśobhaṃ sākṣāddharmamiva maṅgalyaṃ puṇyadarśanaṃ vṛkṣamūle baddhāsanamāsīnam / atha tā rājastriyastasya tapastejasākrāntasattvāḥ saṃdarśanādeva tyaktavibhramavilāsauddhatyā vinayanibhṛtamabhigamyainaṃ paryupāsāṃcakrire / sa tāsāṃ svāgatādipriyavacanapuraḥsaramatithijanamanoharamupacāravidhiṃ pravartya tatparipraśnopapāditaprastāvābhiḥ strījanasukhagrahaṇārthābhirdṛṣṭāntavatībhiḥ kathābhirdharmātithyamāsāṃ cakāra /

agarhitāṃ jātimavāpya mānūṣīmanūnabhāvaṃ paṭubhistathendriyaiḥ / avaśyamṛtyurna karoti yaḥ śubhaṃ pramādabhākpratyahameṣa vañcyate // jm_28.15 //

kulena rūpeṇa vayoguṇena vā balaprakarṣeṇa dhanodayena vā / paratra nāpnoti sukhāni kaścana pradānaśīlādiguṇairasaṃskṛtaḥ // jm_28.16 //

kulādihīno 'pi hi pāpaniḥspṛhaḥ pradānaśīlādiguṇābhipattimān / paratra saukhyairabhisāryate dhruvaṃ ghanāgame sindhujalairivārṇavaḥ // jm_28.17 //

kulasya rūpasya vayoguṇasya vā balaprakarṣasya dhanocchrayasya vā / ihāpyalaṃkāravidhirguṇādaraḥ samṛddhisūcaiva tu hemamālikā // jm_28.18 //

alaṃkriyante kusumairmahīruhāstaḍidguṇaistoyavilambino ghanāḥ / sarāṃsi mattabhramaraiḥ saroruhairguṇairviśeṣādhigataistu dehinaḥ // jm_28.19 //

arogatāyurdhanarūpajātibhirnikṛṣṭamadhyottamabhedacitratā / janasya ceyaṃ na khalu svabhāvataḥ parāśrayādvā trividhā tu karmaṇaḥ // jm_28.20 //

avetya caivaṃ niyatāṃ jagatsthitiṃ calaṃ vināśapravaṇaṃ ca jīvitam / jahīta pāpāni śubhakramāśayādayaṃ hi panthā yaśase sukhāya ca // jm_28.21 //

manaḥpradoṣastu parātmanorhitaṃ vinirdahannagniriva pravartate / ataḥ prayatnena sa pāpabhīruṇā janena varjyaḥ pratipakṣaśaṃśrayāt // jm_28.22 //

yathā sametya jvalito 'pi pāvakastaṭāntasaṃsaktajalāṃ mahānadīm / praśāntimāyātimanojvalastathā śritasya lokadvitayakṣamāṃ kṣamām // jm_28.23 //

iti kṣāntyā pāpaṃ pariharati taddhetvabhibhavād ataścāyaṃ vairaṃ na janayati maitryāśrayabalāt / priyaḥ pūjyaścāsmādbhavati sukhabhāgeva ca tataḥ prayātyante ca dyāṃ svagṛhamiva puṇyāśrayaguṇāt // jm_28.24 //

api ca bhavatyaḥ kṣāntirnāmaiṣā -

śubhasvabhāvātiśayaḥ prasiddhaḥ puṇyena kīrtyā ca parā vivṛddhiḥ / atoyasaṃparkakṛtā viśuddhistaistairguṇaughaiśca parā samṛddhiḥ // jm_28.25 //

paroparodheṣu sadānabhijñā vyavasthitiḥ sattvavatāṃ manojñā / guṇābhinirvārtitacārusaṃjñā kṣameti lokārthakarī kṛpājñā // jm_28.26 //

alaṃkriyā śaktisamanvitānāṃ tapodhanānāṃ balasapadagryā / vyāpādadāvānalavāridhārā pretyeha ca kṣāntiranarthaśāntiḥ // jm_28.27 //

kṣamāmaye varmaṇi sajjanānāṃ vikuṇṭhitā durjanavākyabāṇāḥ / prāyaḥ praśaṃsākusumatvametya tatkīrtimālāvayavā bhavanti // jm_28.28 //

hantīti yā dharmavipakṣamāyāṃ prāhuḥ sukhaṃ civa vimokṣamāyām / tasmānna kuryātka iva kṣamāyāṃ prayatnamekāntahitakṣamāyām // jm_28.29 //

iti sa mahātmā tāsāṃ dharmātithyaṃ cakāra /

atha sa rājā nidrāklamavinodanātprativibuddhaḥ sāvaśeṣamadagurunayano madanānuvṛttyā kutra devya iti śayanapālikāḥ sabhrūkṣepaṃ paryapṛcchat / etā deva vanāntarāṇyupaśobhayamānāstadvibhūtiṃ paśyantīti copalabhya śayanapālikābhyaḥ sa rājā devījanasya visrambhaniryantraṇahasitakathitadravaviceṣṭitadarśanotsukamatirutthāya śayanādyuvatidhṛtacchatravyajanottarīyakhaṅgaḥ sakañcukairvetradaṇḍapāṇibhirantapurāvacaraiḥ kṛtānuyātrastadvanamanuvicacāra / sa tatra yuvatijanānaibhṛtyaviracitāṃ vividhakusumastabakapallavanikaprapaddhatiṃ tāmbūlarasarāgavicitrāmanusaraṃstadāśramapadamabhijagāma / dṛṣṭaiva tu sa rājā kṣāntivādinaṃ tamṛṣivaraṃ devijanaparivṛtaṃ pūrvavairānuśayadoṣānmadaparibhramitasmṛtitvādīrṣyāparābhūtamatitvācca paraṃ kopamupajagāma / pratisaṃkhyānabalavaikalyācca (vaidya 194) bhraṣṭavinayopacārasauṣṭhavaḥ saṃrambhapāpmābhibhavādāpatitasvedavaivarṇyavepathurbhrūbhaṅgajihmavivṛttasthirābhitāmranayano viraktakāntilāvaṇyaśobhaḥ pracalatkanakavalayau parimṛdnan sāṅgalivibhūṣaṇau pāṇī tamṛṣivaramadhikṣipaṃstattaduvāca / haṃho -

asmattejaḥ khalīkṛtya paśyannantaḥpurāṇi naḥ / muniveṣapraticchannaḥ ko 'yaṃ vaitaṃsikāyate // jm_28.30 //

tacchrutvā varṣavarāḥ sasaṃbhramāvegā rājanamūcuḥ - deva mā maivam / cirakālasaṃbhṛtavrataniyamatapobhāvitātmā munirayaṃ kṣāntivādī nāmeti / upahatādhyāśayatvāttu sa rājā tatteṣāṃ vacanamapratigṛhṇannuvāca - kaṣṭaṃ bhoḥ

cirātprabhṛti kolo 'yamevametena vañcyate / kuhanājihmabhāvena tāpasākumbhasātmanā // jm_28.31 //

tadayamasya tāpasanepathyāvacchāditaṃ māyaśāṭhyasaṃbhṛtaṃ kuhakasvabhāvaṃ prakāṣayāmītyuktvā pratihārīhastādasimādāya hantumutpatitaniścayastamṛṣivaraṃ sapatnavacabhijagāma / atha tā devyaḥ parijananiveditābhyagamanamālokya rājānaṃ krodhasaṃkṣiptasaumyabhāvaṃ vitānībhūtahṛdayāḥ sasaṃbhramāvegacañcalanayanāḥ samutthāyābhivādya ca tamṛṣivaraṃ samudyatāñjalikuḍmalāḥ śarannalinya iva samudgataikapaṅkajānanamukulā rājānamabhijagmuḥ /

tattāsāṃ samudācāralīlāvinayasauṣṭham / na tasya śamayāmāsa krodhāgnijvalitaṃ manaḥ // jm_28.32 //

labdhataraprāṇaprasarāstu tā devyaḥ sasaṃrambhavikārasamudācārarūkṣakramaṃ sāyudhamabhipatantaṃ tamudīkṣya rājānaṃ tamṛṣivaraṃ prati vivartitābhinivisṭadṛṣṭiṃ samāvṛṇvatya ūcuḥ - deva mā mā khalu sāhasaṃ kārṣīḥ / kṣāntivādī bhagavānayamiti / praduṣṭabhāvāttu sa rājā samāvarjitabhāvā nūnamanenemā iti suṣṭhutaraṃ kopamupetya sphuṭaraṃ bhrūbhaṅgairasūyāsamāveśatīkṣṇaistiryagavekṣitaistattāsāṃ praṇayaprāgalbhyamavabhartsya saroṣamavekṣamāṇaḥ strījanādhikṛtāñchiraḥkampādākampamānakuṇḍalamukuṭaviṭapastā yoṣito 'bhivīkṣamāṇa uvāca -

vadatyeva kṣamāmeṣa na tvenāṃ pratipadyate / tathā hi yoṣitsaṃparkatṛṣṇā na kṣāntavānayam // jm_28.33 //

vāganyathānyaiva śarīreceṣṭā duṣṭāśayaṃ mānasamanyathaiva / tapovane ko 'yamasaṃyatātmā dambhavratāḍambaradhīramāste // jm_28.34 //

atha tā devyastasmin rājani krodhasaṃrambhakarkaśahṛdaye pratyāhatapraṇayāḥ prajānānāśca tasya rājñaścaṇḍatāṃ duranuneyatāṃ ca vaimanasyadainyākrāntamanasaḥ strījanādhikṛtairbhayaviṣādavyākulitairhastasaṃjñābhirapasāryamāṇā vrīḍāvanatavadanāstamṛṣivaryaṃ samanuśocantyastato 'pacakramuḥ /

asmannimittamaparādhavivarjite 'pi dānte tapasvini guṇapratite 'pyamuṣmin / ko vetti kāmapi vivṛtya vikāralīlaṃ kenāpi yāsyapi pathā kṣitipasya roṣaḥ // jm_28.35 //

kṣitīśavṛttiṃ pratilabdhakīrtiṃ tanuṃ munerasya tapastanuṃ ca / amūnyanāgāṃsi ca no manāṃsi tulyaṃ hi hanyādapi nāma rājā // jm_28.36 //

iti tāsu devīṣvanuśocitaviniḥśvasitamātraparāyaṇāsvapayātāsu sa rājā tamṛṣīvaraṃ saṃtarjayan roṣavaśanniṣkṛṣya khaṅgaṃ svayameva cchettumupacakrame / nirvikāradhīramasaṃbhrāntasvasthaceṣṭitaṃ ca taṃ mahāsattvamāsādyamānamapyavekṣya saṃrambhitaramenamuvāca -

dāṇḍājinikatānena prakarṣaṃ gamitā yathā / udvahan kapaṭāṭopaṃ munivanmāmapīkṣate // jm_28.37 //

atha bodhisattvaḥ kṣāntiparicayādavicalitadhṛtistenāsatkāraprayogeṇa taṃ rājānaṃ roṣasaṃrambhavirūpaceṣṭitaṃ bhraṣṭavinayopacāraśriyaṃ vismṛtātmahitāhitapathamāgatavismayaḥ kṣaṇamabhivīkṣya karūṇāyamānaḥ samuneṣyanniyatamīdṛśaṃ kiṃciduvāca -

bhāgyāparādhajanito 'pyapamānayogaḥ saṃdṛśyate jagati tena na me 'tra cintā / dūḥkhaṃ tu me yaducitābhigatesu vṛttirvācāpi na tvayi mayā kriyate yathārham // jm_28.38 //

api ca mahārāja,

asatpravṛttān pathi saṃniyokṣyatā bhavadvidhānāṃ jagadarthakāriṇām / na yuktarūpaṃ sahasā pravartituṃ vimarśamārgo 'pyanugamyatāṃ yataḥ // jm_28.39 //

ayuktavatsādhvapi kiṃcidīkṣyate prakāśate 'sādhvapi kiṃcidanyathā / na kāryatattvaṃ sahasaiva lakṣyate vimarśamaprāpya viśeṣahetubhiḥ // jm_28.40 //

vimṛśya kāryaṃ tvavagamya tattvataḥ prapadya dharmeṇa ca nītivartmanā / mahānti dharmārthasukhāni sādhayajanasya taireva na hīyate nṛpaḥ // jm_28.41 //

vinīya tasmādaticāpalānmati yaśasyamevārhasi karma sevitum / abhiprathante hyabhilakṣitātmanāmadṛṣṭapūrvāścariteṣvatikramāḥ // jm_28.42 //

tapovane tvadbhujavīryarakṣite pareṇa yannāma kṛtaṃ na marṣayeḥ / hitakramonmāthi yadāryagarhitaṃ svayaṃ mahīnātha kathaṃ vyavasyasi // jm_28.43 //

striyo 'bhiyātā yadi te mamāśramaṃ yadṛcchayāntaḥpuraraikṣibhiḥ saha / vyatikramastatra ca no bhavetkiyān ruṣāyadevaṃ gamito 'si vikriyām // jm_28.44 //

athāpyayaṃ syādaparādha eva me kṣamā tu śobheta tathāpi te nṛpa / kṣamā hi śaktasya paraṃ vibhūṣaṇaṃ guṇānurakṣānipūnatvasūcanāt // jm_28.45 //

kapolaloladyutinīlakuṇḍale na mauliratnadyutayaḥ pṛthagvidhāḥ / tathābhyalaṃkartumalaṃ nṛpānyathā kṣameti naināmavamantumarhasi // jm_28.46 //

tyajākṣamāṃ nityamasaṃśrayakṣamāṃ kṣamāmivārakṣitumarhasi kṣamām / tapodhaneṣvabhyuditā hi vṛttayaḥ kṣitīśvarāṇāṃ bahumānapeśalāḥ // jm_28.47 //

ityanunīyamāno 'pi sa rājā tena munivareṇānārjavopahatamatistamanyathaivābhiśaṅkamānaḥ punaruvāca -

na tāpasacchadma bibharti cedbhavān sthito 'si vā sve niyamavrate yadi / kṣamopadeśavyapadeśasaṃgataṃ kimarthamasmādabhayaṃ prayācase // jm_28.48 //

bodhisattva uvāca - śrūyatāṃ mahārāja yadartho 'yaṃ mama prayatnaḥ /

anāgasaṃ pravrajitamavadhīd brāhmaṇaṃ nṛpaḥ / iti te matkṛte mā bhūdyaśo vācyavijarjaram // jm_28.49 //

martavyamiti bhūtānāmayaṃ naiyamiko vidhiḥ / iti me na bhayaṃ tasmātsvaṃ vṛttaṃ canupaśyataḥ // jm_28.50 //

sukhodarkasya dharmasya pīḍā mā bhuttathaiva tu / kṣamāmityavadaṃ tubhyaṃ śreyobhigamanakṣamām // jm_28.51 //

guṇānāmākaratvācca doṣāṇāṃ ca nivāraṇāt / prābhṛtātiśayaprītyā kathayāmi kṣamāmaham // jm_28.52 //

atha sa rājā sūnṛtānyapi tānyanādṛtya tasya munervacanakusumāni sāsūyaṃ tamṛṣivaramuvāca - drakṣyāma idānīṃ te kṣāntyanurāgamityuktvā nivāraṇārthamiṣadabhiprasāritamabhyucchritapratanudīrghāṅgaliṃ tasya munerdakṣiṇaṃ pāṇiṃ niśitenāsinā kamalamiva nāladeśād vyayojayat /

chinne 'grahaste 'pi tu tasya nāsīdduḥkhaṃ tathā kṣāntidṛḍhavratasya / sukhocitasyāpratikāraghoraṃ chetturyathāgāmi samīkṣya duḥkham // jm_28.53 //

atha bodhisattvaḥ kaṣṭamatikrānto 'yaṃ svahitamaryādāmapātrībhūto 'nunayasyeti vaidya pratyākhyātamānuramivainaṃ samanuśocaṃstūṣṇīṃbabhūva / athainaṃ sa rājā saṃtarjayan punaruvāca -

evaṃ cācchidyamānasya nāśameṣyati te tanuḥ / muñca dambhavrataṃ cedaṃ khalabuddhipralambhanam // jm_28.54 //

bodhisattvastvanunayākṣamamenaṃ viditvāyaṃ ca nāmāsya nirbandha iti nainaṃ kiṃciduvāca / atha sa rājā tasya mahātmano dvitīyaṃ pāṇibhūmau bāhu karṇanāsaṃ caraṇau tathaiva nicakarta /

patati tu niśite 'pyasau śarīre na munivaraḥ sa śuśoca no cukopa / parividitaśarīrayantraniṣṭhaḥ paricitayā ca jane kṣamānuvṛttyā // jm_28.55 //

gātracchede 'pyakṣatakṣāntidhīraṃ cittaṃ tasya prekṣamāṇasya sādhoḥ / nāsīd duḥkhaṃ prītiyogānnṛpaṃ tu bhraṣṭaṃ dharmādvikṣya saṃtāpamāpa // jm_28.56 //

pratisaṃkhyānamahatāṃ na tathā karuṇātmanām / bādhate duḥkhamutpannaṃ parāneva yathāśritam // jm_28.57 //

ghoraṃ tu tatkarmaḥ nṛpaḥ sa kṛtvā sadyo jvareṇānugato 'gnineva / vinirgataścopavanāntadeśād gāṃ cāvadīrṇāṃ sahasā viveśa // jm_28.58 //

nimagne tu tasmin rājani bhīmaśabdamavadīrṇāyāṃ vahnijvālākulāyāṃ samudbhūte mahati kolāhale samantataḥ prakṣubhite vyākule rājakule tasya rājño 'mātyā jānānāstasya munestapaḥprabhāvamāhātmyaṃ tatkṛtaṃ ca rājño dharaṇītalanimajjanaṃ manyamānāḥ purāyamṛṣivarastasya rājño doṣātsarvamidaṃ janapadaṃ nirdahatīti jātabhayāśaṅkāḥ samabhigamya tamṛṣivaramabhipraṇamya kṣamayamāṇāḥ kṛtāñjalayo vijñāpayāmāsuḥ -

imāmavasthāṃ gamito 'si yena nṛpeṇe mohādaticāpalena / śāpānalasyendhanatāṃ sa eva prayātu te mā puramasya kṣākṣīḥ // jm_28.59 //

strībālavṛddhāturavipradīnānanāgaso nārhasi dagdhumatra / tatsādhu deśaṃ kṣitipasya tasya svaṃ caiva dharmaṃ guṇapakṣa rakṣa // jm_28.60 //

athaitān bodhisattvaḥ samāśvāsayannuvāca - mā bhaiṣṭa āyuṣmantaḥ /

sapāṇipādamasinā karṇanāsamanāgasaḥ / chinnavān yo 'pi tāvanme vane nivasata sataḥ // jm_28.61 //

kathaṃ tasyāpi duḥkhāya cintayedapi madvidhaḥ / ciraṃ jīvatvasau rājā mā cainaṃ pāpamāgamat // jm_28.62 //

maraṇavyādhiduḥkhārte lobhadveṣavaśīkṛte / dagdhe duścaritaiḥ śocye kaḥ kopaṃ kartumarhati // jm_28.63 //

syāllabhyarūpastu yadi kramo 'yaṃ mayyeva pacyeta tadasya pāpam / duḥkhānubandho hi sukhocitānāṃ bhavatyadīrgho 'pyaviṣahyatīkṣṇaḥ // jm_28.64 //

trātuṃ na śakyastu mayā yadevaṃ vinirdahannātmahitaṃ sa rājā / utsṛjya tāmātmagatāmaśaktiṃ rājñe kariṣyāmi kimityasūyām // jm_28.65 //

ṛte 'pi rājño maraṇādiduḥkhaṃ jātena sarveṇa niṣevitavyam / janmaiva tenātra na marṣaṇīyaṃ tannāsti cetkiṃ ca kutaśca duḥkham // jm_28.66 //

kalpānanalpān bahudhā vinaṣṭaṃ śarīrakaṃ janmaparaṃparāsu / jahyāṃ kathaṃ tatpralaye titikṣāṃ tṛṇasya hetoriva ratnajāṭam // jm_28.67 //

vane vasan pravrajitapratijñaḥ kṣamābhidhāyī nacirānmariṣyan / kimakṣamāyāṃ praṇayaṃ kariṣye tadbhaiṣṭa mā svasti ca vo 'stu yāt // jm_28.68 //

iti sa munivaro 'nuśiṣya tān samamupanīya ca sādhuśiṣyatām / avicalitadhṛtiḥ kṣamāśrayātsamadhiruroha divaṃ kṣamāśrayāt // jm_28.69 //

tadevaṃ sātmībhūtakṣamāṇāṃ pratisaṃkhyānamahatāṃ nāviṣahyaṃ nāmāstīti kṣāntiguṇasaṃvarṇane munimupanīya vācyam / cāpalākṣāntidoṣanidarśane rājānamupanīya kāmādinavakathāyāmapi vācyam - evaṃ kāmahetorduścaritamāsevya vinipātabhāgino bhavantīti / saṃpadāmanityatāsaṃdarśane ceti /

// iti kṣāntijātakamaṣṭāviṃśatitamam //

29. brahmajātakam

mithyādṛṣṭiparamāṇyavadyānīti viśesānukampyāḥ satāṃ dṛṣṭivyasanagatāḥ / tadyathānuśrūyate -

bodhisattvaḥ kilāyaṃ bhagavān dhyānābhyāsopacitasya kuśalasya karmaṇo vipākaprabhāvād brahmaloke janma pratilebhe / tasya tanmahadapi dhyānaviśeṣādhigataṃ brāhmaṃ sukhaṃ pūrvajanmasu kāruṇyaparicayānnaiva parahitakaraṇavyāpāranirutsukaṃ manaścakāra /

viṣayasukhenāpi parāṃ pramādavaktavyatāṃ vrajati lokaḥ / dhyānasukhairapi tu satāṃ na tiraskriyate parahitecchā // jm_29.1 //

atha kadācitsa mahātmā karuṇāśrayabhūtaṃ vividhadūḥkhavyasanaśatopasṛṣṭamutkliṣṭavyāpādavihiṃsākāmadhātuṃ kāmadhātuṃ vyalokayan dadarśa videharājamaṅgadinnaṃ nāma kumitrasaṃparkadoṣādasanmanaskāraparicayācca mithyādṛṣṭigahane paribhramantam / nāsti paralokaḥ, kutaḥ śubhaśubhānāṃ karmaṇāṃ vipāka ityevaṃ sa niścayamupetya praśāntadharmakriyautsukyaḥ pradānaśīlādisukṛtapratipattivimukhaḥ saṃrūḍhaparibhavabuddhirdhārmikeṣvaśraddhārūkṣamatirdharmaśāstreṣu parihāsacittaḥ parlokakathāsu śithilavinayopacāragauravabahumānaḥ śramaṇabrāhmaṇeṣu kāmasukhaparāyaṇo babhūva /

śubhāśubhaṃ karma sukhāsukhodayaṃ dhruvaṃ paratreti virūḍhaniścayaḥ / apāsya pāpa yatate śubhāśrayo yatheṣṭamaśraddhatayā tu gamyate // jm_29.2 //

atha sa mahātmā devarṣistasya rājñastena dṛṣṭivyasanopanipātenāpāyikena lokānarthākarabhūtena samāvarjitānukampastasya rājño viṣayasukhākalitamateḥ śrīmati pravivikte vimānadeśe 'vatiṣṭhamānasyābhijvalan brahmalokātpurastātsamavatatāra / atha sa rājā tamagniskandhamiva jvalantaṃ vidyutsamūhamiva cāvabhāsamānaṃ dinakarakīraṇasaṃghātamiva ca parayā dīptyā virocamānamabhivīkṣya tattejasābhibhūtamatiḥ sasaṃbhramaḥ prāñjalirena pratyutthāya sabahumānamudīkṣamāṇa ityuvāca -

karoti te bhūriva saṃparigrahaṃ nabho 'pi padmopamapāda pādayoḥ / vibhāsi saurīmiva codvahan prabhāṃ vilocanānandanarūpa ko bhavān // jm_29.3 //

bodhisattva uvāca -

jitvā dṛptau śāstravamukhyāviva saṃkhye rāgadveṣau cittasamādānabalena / brāhmaṃ lokaṃ ye 'bhigatā bhūmipa teṣāṃ devarṣīṇāmanyatamaṃ māṃ tvamavehi // jm_29.4 //

ityukte sa rājā svāgatādipriyavacanapuraḥsaraṃ pādyārghyasatkāramasmai samupahṛtya savismayamenamabhivīkṣamāṇa uvāca - āścaryarūpaḥ khalu te maharṣe ṛddhiprabhāvaḥ /

prāsādabhittiṣvaviṣajyamānaścaṃkramyase vyomni yathaiva bhūmau / śatahradonmeṣasamṛddhadīpte pracakṣva tatkena taveyamṛddhiḥ // jm_29.5 //

bodhisattva uvāca -

dhyānasya śīlasya ca nirmalasya varasya caivendriyasaṃvarasya / sātmīkṛtasyānyabhaveṣu rājannevaṃprakārā phalasiddhireṣā // jm_29.6 //

rājovāca - kiṃ satyamevedamasti paraloka iti? brahmovāca - āma / asti mahārāja paralokaḥ / rājovāca - kathaṃ punaridaṃ mārṣa śakyamasmābhirapi śraddhātuṃ syāt? bodhisattva uvāca - sthūlametanmahārāja pratyakṣādipramāṇayuktigrāhyamāptajananidarśitakramaṃ parīkṣākramagamyaṃ ca / paśyatu bhavān /

candrārkanakṣatravibhūṣaṇā dyaustiryagvikalpāśca bahuprakārāḥ / pratyakṣarūpaḥ paraloka eṣa mā te 'tra saṃdehajaḍā matirbhūt // jm_29.7 //

jātismarāḥ santi ca tatra tatra dhyānābhiyogātsmṛtipāṭavācca / ato 'pi lokaḥ parato 'numeyaḥ sākṣyaṃ ca nanvatra kṛtaṃ mayaiva // jm_29.8 //

yadbuddhipūrvaiva ca buddhisiddhirlokaḥ paro 'stīti tato 'pyavehi / ādyā hi yā garbhagatasya buddhiḥ sānantaraṃ pūrvakajanmabuddheḥ // jm_29.9 //

jñeyāvabodhaṃ ca vadanti buddhiṃ janmādibuddherviṣayo 'sti tasmāt / na caihiko 'sau nayanādyabhāvātsiddhau yadiyastu paraḥ sa lokaḥ // jm_29.10 //

pitryaṃ svabhāvaṃ vyatiricya dṛṣṭaḥ śīlādibhedaśca yataḥ prajānām / nākasmikasyāsti ca yatprasiddhirjātyantarābhyāsamayaḥ sa tasmāt // jm_29.11 //

paṭutvahīne 'pi matiprabhāve jaḍaprakāreṣvapi cendriyeṣu / vinopadeśātpratipadyate yatprasūtamātraḥ stanapānayatnam // jm_29.12 //

āhārayogyāsu kṛtaśramatvaṃ taddarśayatyasya bhavāntareṣu / abhyāsasiddhirhi paṭukaroti śikṣāgaṇaṃ karmasu teṣu teṣu // jm_29.13 //

tatra cetparalokasaṃpratyayāparicayātsyādiyamāśaṅkā bhavataḥ -

yatsaṃkucanti vikasanti ca apṅkajāti kāmaṃ tadanyabhavaceṣṭisiddhireṣā / no cettadiṣṭamatha kiṃ stanapānayatnaṃ jātyantarīyakapariśramajaṃ karoṣi // jm_29.14 //

sā cāśaṅkā nānuvidheyā niyamāniyamadarśanātprayatnānupapattyupapattibhyāṃ ca /

dṛṣṭo hi kālaniyamaḥ kamalaprabodhe saṃmīlane ca na punaḥ stanapānayatne / yatnaśca nāsti kamale stanape tu dṛṣṭaḥ sūryaprabhāva iti padmavikāsahetuḥ // jm_29.15 //

tadevaṃ mahārāja samyagupaparīkṣamāṇena śakyametacchraddhātum - asti paraloka iti / atha sa rājā mithyādṛṣṭiparigrahābhiniviṣṭabuddhitvādupacitapāpatvācca tāṃ paralokakathāṃ śrutvā asukhāyamāna uvāca - bho maharṣe,

lokaḥ paro yadi na bālavibhīṣikaiṣā grāhyaṃ mayaitaditi vā yadi manyase tvam / teneha naḥ pradiśa niṣkaśatāni pañca tatte sahasramahamanyabhave pradāsye // jm_29.16 //

atha bodhisattvastadasya prāgalbhyaparicayanirviśaṅkaṃ mithyādṛṣṭiviṣodgārabhūtamasamudācāravacanaṃ yukteneva krameṇa pratyuvāca -

ihāpi tāvaddhanasaṃpadarthinaḥ prayuñjate naiva dhanaṃ durātmani / na ghasmare nānipuṇe na cālase gataṃ hi yattatra tadantameti tat // jm_29.17 //

yameva paśyanti tu savyapatrapaṃ śamābhijātaṃ vyavahāranaipuṇam / ṛṇaṃ prayacchanti raho 'pi tadvidhe tadarpaṇaṃ hyabhyudayāvahaṃ dhanam // jm_29.18 //

kramaśca tāvadvidha eva gamyatāmṛṇaprayoge nṛpa pāralaukike / tvayi tvasaddarśanaduṣṭaceṣṭite dhanaprayogasya gatirna vidyate // jm_29.19 //

kudṛṣṭidoṣaprabhavairhi dāruṇairnipātitaṃ tvāṃ narake svakarmabhiḥ / vicetasaṃ niṣkasahasrakāraṇādrujāturaṃ kaḥ praticodayettataḥ // jm_29.20 //

na tatra candrārkakarairdigaṅganā vibhānti saṃkṣiptatamo 'vaguṇṭhanāḥ / na caiva tārāgaṇabhūṣaṇaṃ nabhaḥ saraḥ prabuddhaiḥ kumudairivekṣyate // jm_29.21 //

paratra yasminnivasanti nāstikā ghanaṃ tamastatra himaśca mārutaḥ / karoti yo 'stīnyapi dārayan rujaṃ tamātmavān kaḥ praviśeddhanepsayā // jm_29.22 //

dhanāndhakāre paṭudhūmadurdine bhramanti kecinnarakodare ciram / svavadhracīrapravikarṣaṇāturāḥ parasparapraskhalanārtanādinaḥ // jm_29.23 //

viśīryamāṇaiścarṇairmuhurmahurjvalatkukūle narake tathāpare / diśaḥ pradhāvanti tadunmumukṣayā na cāntamāyāntyaśubhasya nāyuṣaḥ // jm_29.24 //

ātakṣya takṣāṇa ivāpareṣāṃ gātrāni raudrā viniyamya yāmyāḥ / nistakṣṇuvantyeva śitāgraśastrāḥ sārdreṣu dāruṣviva labdhaharṣāḥ // jm_29.25 //

samutkṛttasarvatvaco vedanārtā vimāṃsīkṛtāḥ kecidapyasthiśeṣāḥ / na cāyānti nāśaṃdhṛtā duṣkṛtaiḥ svaistathā cāpare khaṇḍaśaśchidyamānāḥ // jm_29.26 //

jvalitapṛthukhalīnapūrṇavaktrāḥ sthiradahanāsu mahīṣvayomayīṣu / jvalanakapilayoktratotravaśyāściramapare valato rathān vahanti // jm_29.27 //

saṃghātaparvatasamāgamapiṣṭadehāḥ / kecittadākramaṇacūrṇitamūrtayo 'pi / duḥkhe mahatyavikale 'pi ca no mriyante yāvatparikṣayamupaiti na karma pāpam // jm_29.28 //

droṇiṣu kecijjvalanojjvalāsu lauhairmahadbhirmusalairjvaladbhiḥ / samāni pañcāpi samāśatāni saṃcūrṇyamānā visṛjanti nāsūn // jm_29.29 //

tīkṣṇāyasajvalitakaṇṭakakarkaśeṣu tapteṣu vidrumanibheṣvapare drumeṣu / pāṭyanta ūrdhvamadha eva ca kṛṣyamāṇāḥ krūrai ravairapuruṣaiḥ puruṣairyamasya // jm_29.30 //

jvaliteṣu taptatapanīyanibheṣvaṅgārarāśiṣu mahatsvapare / upabhuñjate svacaritasya phalaṃ vispanditārasitamatrabalāḥ // jm_29.31 //

kecittīkṣṇaiḥ śaṅkaśatairātatajihvā jvālāmālādīptatarāyāṃ vasudhāyām / rāraṭyante tīvrarujāviṣṭaśarīrāḥ pratyāyyante te ca tadānīṃ paralokam // jm_29.32 //

āveṣṭyante lohapaṭṭairjvaladbhirniṣkāthyante lohakumbhīṣvathānye / kecittīkṣṇaiḥ śastravarṣaiḥ kṣatāṅgā nistvaṅmāṃsā vyālasaṃghaiḥ kriyante // jm_29.33 //

kecitklāntā vahnisaṃsparśatīkṣṇaṃ kṣāraṃ toyaṃ vaitaraṇyāṃ viśanti / saṃśīryante yatra māṃsāni teṣāṃ no tu prāṇā duṣkṛtairdhāryamāṇā // jm_29.34 //

aśucikuṇapamabhyupeyivāṃso hradamiva dāhapariśramārtacittāḥ / atulamanubhavanti tatra duḥkhaṃ krimiśatajarjaritāsthibhiḥ śarīraiḥ // jm_29.35 //

jvalanaparigatā jvalaccharīrāściramapare 'nubhavanti dāhaduḥkham / jvalanaparigatāyasaprakāśāḥ svakṛtadhṛtā na ca bhasmasādbhavanti // jm_29.36 //

pāṭyante krakacairjvaladbhirapare kecinniśātaiḥ kṣuraiḥ kecinmudgaravegapiṣṭaśirasaḥ kūjanti śokāturāḥ / pacyante pṛthuśūlabhinnavapuṣaḥ kecidvidhūme 'nale pāyyante jvalitāgnivarṇamapare lauhaṃ rasanto rasam // jm_29.37 //

apare śvabhirbhṛśabalaiḥ śabalairabhipatya tīkṣṇadaśanairdaśanaiḥ / pariluptamāṃsatanavastanavaḥ prapatanti dīnavirutā virutāḥ // jm_29.38 //

evaṃprakāramasukhaṃ nirayeṣu ghoraṃ prāpto bhaviṣyati (bhavān) svakṛtapraṇunnaḥ / śokāturaṃ śramaviṣādaparītacittaṃ yācedṛṇaṃ ka iva nāma tadā bhavantam // jm_29.39 //

lauhīṣu durjanakalevarasaṃkulāsu kumbhīṣvabhijvalitavahnidurāsadāsu / prakvāthavegavaśagaṃ vivaśaṃ bhramantaṃ yācedṛṇaṃ ka iva nāma tadā bhavantam // jm_29.40 //

yaccāyasajvalitakilanibaddhadehaṃ nirdhūmavahnikapile vasudhātale vā / nirdahyamānavapuṣaṃ karuṇaṃ rudantaṃ yācedṛṇaṃ ka iva nāma tadā bhavantam // jm_29.41 //

prāptaṃ parābhavaṃ taṃ duḥkhāni mahānti kastadānubhavantam / yācedṛṇaṃ bhavantaṃ prativacanamapi pradātumaprabhavantam // jm_29.42 //

viśasyamānaṃ himamārutena vā nikūjitavye 'pi vipannavikramam / vidāryamāṇa bhṛśamārtinādinaṃ paratra kastvārhati yācituṃ dhanam // jm_29.43 //

vihiṃsyamāna puruṣairyamasya vā viceṣṭamānaṃ jvalite 'thavānale / śvavāyasairvyāhṛtamāṃsaśoṇitaṃ paratra kastvā dhanayācñayā tudet // jm_29.44 //

vadhavikartanatāḍanapāṭanairdahanatakṣaṇapeṣāṇabhedanaiḥ / viśasanairvividhaiśca sadāturaḥ kathamṛṇaṃ pratidāsyasi me tadā // jm_29.45 //

atha sa rājā, tāṃ nirayakathāmatibhīṣaṇāṃ samupaśrutya jātasaṃvegastyaktamithyādṛṣṭyanurāgo labdhasaṃpratyayaḥ paraloke, tamṛṣivaraṃ praṇamyovāca -

niśamya tāvannareṣu yātanāṃ bhayādidaṃ vidravatīva me manaḥ / kathaṃ bhaviṣyāmi na tāṃ sameyivān vitakravahnirdahatīva māṃ punaḥ // jm_29.46 //

mayā hyasaddarśananaṣṭacetasā kuvarmanā yātamadīrghadarśinā / tadatra me sādhugatirgatirbhavān parāyaṇaṃ tvaṃ śaraṇaṃ ca me mune // jm_29.47 //

yathaiva me dṛṣṭitamastvayoddhṛtaṃ divākareṇeva samudyatā tamaḥ / tathaiva mārgaṃ tvamṛṣe pracakṣva me bhajeya yenāhamito na durgatim // jm_29.48 //

athainaṃ bodhisattvaḥ saṃvignamānasamṛjūbhūtadṛṣṭiṃ dharmapratipattipātrabhūtamavekṣya piteva putramācārya iva ca śiṣyamanukampamāna iti samanuśaśāsa -

suśiṣyavṛttyā śramaṇadvijeṣu pūrve guṇaprema yathā vicakruḥ / nṛpāḥ svavṛttyā ca dayāṃ prajāsu kīrtikṣamaḥ sa tridivasya panthāḥ // jm_29.49 //

adharmamasmād bhṛśadurjayaṃ jayan kadaryabhāvaṃ ca durutaraṃ taran / upaihi ratnātiśayojjvalaṃ jvalan divaspateḥ kāñcanagopuraṃ puram // jm_29.50 //

manasyasaddarśanasaṃstute 'stu te rucisthiraṃ sajjanasaṃmataṃ matam / jahīhi taṃ bāliśarañjanaijanaiḥ pravedito 'dharmaviniścayaśca yaḥ // jm_29.51 //

tvayā hi saddarśanasādhunādhunā narendra vṛttena yiyāsatā satā / yadaiva citte guṇarūkṣatā kṣatā tadaiva te mārgakṛtāspadaṃ padam // jm_29.52 //

kuruṣva tasmād guṇasādhanaṃ dhanaṃ śivāṃ ca loke svahitodayāṃ dayām / sthiraṃ ca śīlendriyasaṃvaraṃ varaṃ paratra hi syādaśivaṃ na tena te // jm_29.53 //

svapuṇyalakṣmyā nṛpa dīptayāptayā sukṛtsu śuklatvamanojñayājñayā / carātmano 'rthapratisaṃhitaṃ hitaṃ jagadvyathāṃ kīrtimanoharaṃ haran // jm_29.54 //

tvamatra sanmānasasārathī rathī sva eva deho guṇasūratho rathaḥ / arūkṣatākṣo damadānacakravān samanvitaḥ puṇyamanīṣayeṣayā // jm_29.55 //

yatendriyāśvaḥ smṛtiraśmisaṃpadā matipratodaḥ śrutivistarāyudhaḥ / hrayupaskaraḥ saṃnaticārukūbaraḥ kṣamāyugo dākṣagatirdhṛtisthiraḥ // jm_29.56 //

asadvacaḥsaṃyamanādakūjano manojñavāṅ mandagabhīranisvanaḥ / amuktasaṃdhirniyamāvikhaṇḍanādasatkriyājihmavivarjanārjavaḥ // jm_29.57 //

anena yānena yaśaḥpatākinā dayānuyātreṇa śamoccaketunā / caran parātmārthamamohabhāsvatā na jātu rājannirayaṃ gamiṣyasi // jm_29.58 //

iti sa mahātmā tasya rājñastadasaddarśanāndhakāraṃ bhāsvarairvacanakiraṇairvyavadhūya prakāśya cāsmai sugatimārgaṃ tatraivāntardadhe / atha sa rājā samupalabdhaparalokavṛttāntatattvaḥ pratilabdhasamyagdarśanacetāḥ sāmātyapaurajānapado dānadamasaṃyamaparāyaṇo babhūva /

tadevaṃ mithyādṛṣṭiparamāṇyavadyānīti viśeṣeṇānukampyāḥ satāṃ dṛṣṭivyasanagatāḥ / evaṃ saddharmaśravaṇaṃ paripūrṇāṃ śraddhāṃ paripūrayatītyevamapyupaneyam / evaṃ parato dharmaśravaṇaṃ samyagdṛṣṭyutpādapratyayo bhavatītyevamapyupaneyam / evamāsādanāmapi santastaddhitopadeśena pratinudanti kṣamāparicayānna pāruṣyeṇeti satpraśaṃsāyāṃ kṣāmāvarṇe 'pi vācyam / saṃvegādevamāśu śreyobhimukhatā bhavatīti saṃvegakathāyāmapi vācyamiti /

// iti brahmajātakamekonatriṃśattamam //

30. hastijātakam

parahitodarkaṃ duḥkhamapi sādhavo lābhamiva bahu manyante / tadyathānuśrūyate -

bodhisattvaḥ kila anyatamasmin nāgavane puṣpaphalapallavālakṣitaśikharairalaṃkṛta iva tatra taruvarataruṇairvividhavīruttarutṛṇapihitabhūmibhāge vanarāmaṇīyakanibaddhahṛdayairanutkaṇṭhitamadhyāsyamāna iva parvatasthalairāśrayabhūte vanacarāṇāṃ gambhīravipulasalilāśayasanāthe mahatā nirvṛkṣakṣupasalilena kāntāreṇa samantatastiraskṛtajanānte mahākāya ekacaro hastī babhūva /

sa tatra taruparṇena bisena salilena ca / abhireme tapasvīva saṃtoṣeṇa śamena ca // jm_30.1 //

atha kadācitsa mahāsattvastasya vanasya paryante vicaran yatastatkāntāraṃ tato janaśabdamupaśuśrāva / tasya cintā prādurabhūt - kiṃ nu khalvidam? na tāvadanena pradeśena kaściddeśāntaragāmī mārgo 'sti / evaṃ mahatkāntāraṃ ca vyatītya mṛgayāpi na yujyate prāgeva mahāsamārambhaparikhedamasmatsayūthyagrahaṇam /

vyaktaṃ tvete paribhraṣṭā mārgādvā mūḍhadaiśikā / nirvāsitā vā kruddhena rājñā svenānayena vā // jm_30.2 //

tathā hyamanojasko naṣṭaharṣoddhavadravaḥ / kevalārtibalaḥ śabdaḥ śrūyate rudatāmiva // jm_30.3 //

tajjñāsyāmi tāvadenamiti sa mahāsattvaḥ karuṇayā samākṛṣyamāṇo yataḥ sa jananirghoṣo babhūva tataḥ prasasāra / viṣpaṣṭataravilāpaṃ ca viṣādadainyavirasaṃ tamākranditaśabdamupaśṛṇvan kāruṇyaparyutsukamanāḥ sa mahātmā drutataraṃ tato 'bhyagacchat / nirgamya ca tasmādvanagahanānnirvṛkṣakṣupatvāttasya deśasya dūra evāvalokayan dadarśa saptamātrāṇi puruṣaśatāni kṣuttarṣapariśramamandāni tadvanamabhimukhāni prārthayamānāni / te 'pi ca puruṣāstaṃ mahāsattvaṃ dadṛśurjaṅgamamiva himagiriśikharaṃ hīnārapuñjamiva śaradvalāhakamiva pavanabalāvarjitamabhimukhamāyāntam / dṛṣṭvā ca viṣādadainyaparītā hantedānīṃ naṣṭā vayamiti bhayagrastamanaso 'pi kṣuttarṣapariśramavihatotsāhā nāpayānaprayatnaparā babhūvuḥ /

te viṣādaparītatvātkṣuttarṣaśramavihvalāḥ / nāpayānasamudyogaṃ bhaye 'pi pratipedire // jm_30.4 //

atha bodhisattvo bhītānavetyaitān - mā bhaiṣṭa, bhaiṣṭa na vo bhayamasti matta iti samucchritena snigdhābhitāmrapṛthupuṣkareṇa kareṇa samāśvāsayannabhigamya karuṇāyamāṇaḥ papraccha - ke 'trabhavantaḥ? kena cemāṃ daśāmanuprāptāḥ stha?

rajaḥsūryāṃśusaṃparkādvivarṇākṛtayaḥ kṛśāḥ / śokaklamārtāḥ ke yūyamiha cābhigatāḥ kutaḥ // jm_30.5 //

atha te puruṣāstasya tena mānuṣeṇābhivyāhāreṇābhayapradānābhivyañjakena cābhyupapattisaumukhyena pratyāgatahṛdayāḥ samabhipraṇamyainamūcuḥ -

kopotpātānileneha kṣiptāḥ kṣitipatervayam / paśyatāṃ śokadīnānāṃ bandhūnāṃ dviradādhipa // jm_30.6 //

asti no bhāgyaśeṣastu lakṣmībhimukhī dhruvam / suhṛdvandhuviśiṣṭena yad dṛṣṭā bhavatā vayam // jm_30.7 //

nistīrṇāmāpadaṃ cemāṃ vidmastvaddarśanotsavāt / svapne 'pi tvadvidhaṃ dṛṣṭvā ko hi nāpadamuttaret // jm_30.8 //

athainān sa dviradavara uvāca - atha kiyanto 'trabhavanta iti? manuṣyā ūcuḥ -

sahasrametadvasudhādhipena tyaktaṃ nṛṇāmatra manojñagātra / adṛṣṭaduḥkhā bahavastatastu kṣuttarṣaśokābhibhavādvinaṣṭāḥ // jm_30.9 //

etāni tu syurdviradapradhāna saptāvaśeṣāṇi nṛṇāṃ śatāni / nimajjatāṃ mṛtyumukhe tu yeṣāṃ mūrtastvamāśvāsa ivābhyupetaḥ // jm_30.10 //

tacchrutvā tasya mahāsattvasya kāruṇyaparicayādaśrūṇi prāvartanta / samanuśocaṃścainānniyatamīdṛśaṃ kiṃ ciduvāca - kaṣṭaṃ bhoḥ /

ghṛṇāvimuktā bata nirvyapatrapā nṛpasya buddhiḥ paralokanirvyathā / aho taḍiccañcalayā nṛpaśriyā hṛtendriyāṇāṃ svahitānavekṣitā // jm_30.11 //

avaiti manye na sa mṛtyumagrataḥ śṛṇoti pāpasya na vā durantatām / aho batānāthatamā narāḍhipā vimarśamāndyādvacanakṣamā na ye // jm_30.12 //

dehasyaikasya nāmarthe rogabhūtasya nāśinaḥ / idaṃ sattveṣu nairghṛṇyaṃ dhigaho bata mūḍhatām // jm_30.13 //

atha tasya dviradapatestān puruṣān karuṇāsnigdhamavekṣamāṇasya cintā prādurabhūt evamamī kṣuttarṣaśramapīḍitāḥ paridurbalaśarīrā nirudakamapracchāyamanekayojanāyānaṃ kāntāramapathyādanāḥ kathaṃ vyatiyāsyanti? nāgavane 'pi ca kiṃ tadasti yenaiṣāmekāhamapi tāvadaparikleśena vārtā syāt? śakyeyuḥ punarete madīyāni māṃsāni pātheyatāmupanīya dṛtibhiriva ca mamāntraiḥ salilamādāya kāntārametannistarituṃ nānyathā /

karomi tadidaṃ dehaṃ bahurogaśatālayam / eṣāṃ duḥkhaparītānāmāpaduttaraṇaplavam // jm_30.14 //

svargamokṣasukhaprāptisamarthaṃ janma mānuṣam / durlabhaṃ ca tadeteṣāṃ maivaṃ vilayamāgamat // jm_30.15 //

svagocarastasya mamābhyupetā dharmeṇa ceme 'tithayo bhavanti / āpadgatā bandhuvivarjitāśca mayā viśeṣeṇa yato 'nukampyāḥ // jm_30.16 //

cirasya tāvadvahurogabhājanaṃ sadāturatvādvividhaśramāśrayaḥ / śarīrasaṃjño 'yamanarthavistaraḥ parārthakṛtye viniyogameṣyati // jm_30.17 //

athainamanye kṣuttarṣaśramadharmaduḥkhāturaśarīrāḥ kṛtāñjalayaḥ sāśrunayanāḥ samabhipraṇamyārtatayā hastasaṃjñābhiḥ pānīyamayācanta /

tvaṃ no bandhurabandhūnāṃ tvaṃ gatiḥ śaraṇaṃ ca naḥ / yathā vetsi mahābhāga tathā nastrātumarhasi // jm_30.18 //

ityenamanye sakaruṇamūcuḥ / apare tvenaṃ dhīrataramanasaḥ salilapradeśaṃ kāntāradurgottāraṇāya ca mārgaṃ papracchuḥ -

jalāśayaḥ śītajalā saridvā yadyatra vā nairjharamasti toyam / chāyādrumaḥ śādvalamaṇḍalaṃ vā tannod vipānāmadhipa pracakṣva // jm_30.19 //

kāntāraṃ śakyametacca nistartuṃ manyase yataḥ / anukampāṃ puraskṛtya tāṃ diśaṃ sādhu nirdiśa // jm_30.20 //

saṃbahulāni hi dinānyatra naḥ kāntāre paribhramatām / tadarhasi naḥ svāminnistārayitumiti /

atha sa mahātmā taiḥ karuṇaiḥ prayācitaisteṣāṃ bhṛśataramākleditahṛdayo yatastatkāntāraṃ śakyaṃ nistartu babhūva, tata esāṃ parvatasthalaṃ saṃdarśayannabhyucchritena bhujagavarabhogapīvareṇa kareṇovāca - asya parvatasthalasyādhastātpadmotpalālaṃkṛtavimalasalilamasti mahatsaraḥ / tadanena mārgeṇa gacchata / tatna ca vyapanītagharmatarṣaklamāstasyaiva nātīdūre 'smātparvatasthalātpatitasya hastinaḥ śarīraṃ drakṣyatha / tasya māṃsāni pātheyatāmānīya dṛtibhiriva tasyāntraiḥ salilamupagṛhyānayaiva diśā yātavyam / evamalpakṛcchreṇa kāntāramidaṃ vyatiyāsyatha / iti sa mahātmā tān puruṣān samāśvāsanapūrvakaṃ tataḥ prasthāpya tato drutataramanyena mārgeṇa tadgiriśikharamāruhya tasya janakāyasya nistāraṇāpekṣayā svaśarīraṃ tato mumukṣurniyatamiti praṇidhimupabṛṃhayāmāsa -

nāyaṃ prayatnaḥ sugatiṃ mamāptuṃ naikātapatrāṃ manujendralakṣmīm / sukhaprakarṣaikarasāṃ na ca dyāṃ brāhmīṃ śriyaṃ naiva na mokṣasaukhyam // jm_30.21 //

yatvasti puṇyaṃ mama kiṃcidevaṃ kāntāramagnaṃ janamujjihīrṣoḥ / saṃsārakāntāragatasya tena lokasya nistārayitā bhaveyam // jm_30.22 //

iti viniścitya sa mahātmā pramodādagaṇitaprapātaniṣpeṣamaraṇaduḥkhaṃ svaśarīraṃ tasmād giritaṭādyathoddeśaṃ mumoca -

reje tataḥ sa nipatañcharadīva meghaḥ paryastabimba iva cāstagireḥ śaśāṅkaḥ / tārkṣyasya pakṣapavanograjavāpaviddhaṃ śṛṇgaṃ gireriva ca tasya himottarīyam // jm_30.23 //

ākampayannatha dharāṃ dharaṇīdharāṃśca mārasya ca prabhumadādhyuṣitaṃ ca cetaḥ / nirghātapiṇḍitaravaṃ nipapāta bhūmāvāvarjayan vanalatā vanadevatāśca // jm_30.24 //

asaṃśayaṃ tadvanasaṃśrayāstadā manassu visphāritavismayāḥ surāḥ / vicikṣipurvyomni mudottanūruhāḥ samucchritaikāṅgulipallavān bhujān // jm_30.25 //

sugandhibhiścandanacūrṇarañjitaiḥ prasaktamanye kusumairavākiran / atāntavaiḥ kāñcanabhaktirājitaistamuttarīyairapare vibhūṣaṇaiḥ // jm_30.26 //

stavaiḥ prasādagrathitaistathāpare samudyataiścāñjalipadmakuḍmalaiḥ / śirobhirāvarjitacārumaulibhirnamaskiryābhiśca tamabhyapūjayan // jm_30.27 //

sugandhinā puṣparajovikarṣaṇāttaraṃgamālāracanena vāyunā / tamavyajan kecidathāmbare 'pare vitānamasyopadadhurghanairghanaiḥ // jm_30.28 //

tamarcituṃ bhaktivaśena kecana vyarāsayan dyāṃ suradundubhisvanaiḥ / akālajaiḥ puṣpaphalaiḥ sapallavairvyabhūṣayaṃstatra tarūnathāpare // jm_30.29 //

diśaḥ saratkāntimayīṃ dadhuḥ śriyaṃ raveḥ karāḥ prāṃśutarā ivābhavan / mudābhigantuṃ tamivāsa cārṇavaḥ kutūhalotkampitavīcivibhramaḥ // jm_30.30 //

atha te puruṣāḥ krameṇa tatsaraḥ samupetya tasmin vinītadharmatarṣaklamā yathākathitaṃ tena mahātmanā tadavidūre hastiśarīraṃ naciramṛtaṃ dadṛśuḥ / teṣāṃ buddhirabhavat - aho yathāyaṃ sadṛśastasya dviradapaterhastī /

bhrātā nu tasyaiṣa mahādvipasya syād bāndhavo vānyatamaḥ suto vā / tasyaiva khalvasya sitādriśobhaṃ saṃcūrṇitasyāpi vibhāti rūpam // jm_30.31 //

kumudaśrīrivaikasya jyotsnā puñjīkṛteva ca / chāyeva khalu tasyeyamādarśatalasaṃśritā // jm_30.32 //

atha tatraikeṣāṃ nipuṇataramanupaśyatāṃ buddhirabhavat - yathā paśyāmaḥ sa eva khalvayaṃ digvāreṇendrapratispardhirūpātiśayaḥ kuñjaravara āpadgatānāmabandhusuhṛdāmasmākaṃ nistāraṇāpekṣayā giritaṭādasmānnipatita iti /

yaḥ sa nirghatavadabhūtkampayanniva medinīm / vyaktamasyaiva patataḥ sa cāsmābhirdhvaniḥ śrutaḥ // jm_30.33 //

etadvapuḥ khalu tadeva mṛṇālagauraṃ candraṃśuśuklatanujaṃ tanubinducitram / kūrmopamāḥ sitanakhāścaraṇāsta ete vaṃśaḥ sa eva ca dhanurmadhurānato 'yam // jm_30.34 //

tadeva cedaṃ madarājirājitaṃ sugandhivāyvāyatapīṇamānanam / samunnataṃ śrimadanarpitāṅkaśaṃ śirastadetacca bṛhacchirodharam // jm_30.35 //

viṣāṇayugmaṃ tadidaṃ madhuprabhaṃ sadarpacihnaṃ taṭareṇunāruṇam / ādeśayan mārgamimaṃ ca yenaḥ sa eṣa dīrghāṅgalipuṣkaraḥ karaḥ // jm_30.36 //

āścaryamatyadbhutarūpaṃ bata khalvidam /

adṛṣṭapūrvānvayaśīlabhaktiṣu kṣateṣu bhāgyairapariśruteṣvapi / suhṛttvamasmāsu batedamīdṛśaṃ suhṛtsu vā bandhuṣu vāsya kīdṛśam // jm_30.37 //

sarvathā namo 'stvasmai mahābhāgāya /

āpatparītān bhayaśokadīnānasmadvidhānabhyupapadyamānaḥ / ko 'pyeṣa manye dviradāvabhāsaḥ siṣatsatāmudvahatīva vṛttam // jm_30.38 //

kva śikṣito 'sāvatibhadratāmimāmupāsitaḥ ko nvamunā gururvane / na rūpaśobhā ramate vinā guṇairjano yadityāha tadetadīkṣyate // jm_30.39 //

aho svabhāvātiśayasya saṃpadā vidarśitānena yathārhabhadratā / himādriśobhena mṛto 'pi khalvayaṃ kṛtātmatuṣṭirhasatīva varṣmaṇā // jm_30.40 //

tatka idānīmasya snigdhabāndhavasuhṛtprativiśiṣṭavātsalyasyaivamabhyupapattisumukhasya svaiḥ prāṇairapyasmadarthamupakartumabhipravṛttasyāṭisādhuvṛttasya māṃsamupabhoktuṃ śakṣyati? yuktaṃ tvasmābhiḥ pūjāvidhipūrvakamagnisatkāreṇāsyānṛṇyamupagantumiti / atha tān bandhuvyasan eva śokānuvṛttipravaṇahṛdayān sāśrunayanān gadgadāyamānakaṇṭhānavekṣya kāryāntaramavekṣamāṇā dhīrataramanasa ūcuranye - na khalvevamasmābhirayaṃ dviradavaraḥ saṃpūjitaḥ satkṛto vā syāt / abhiprāyasaṃpādanena tvayamasmābhiryuktaḥ pūjayitumiti paśyāmaḥ /

āsmannistāraṇāpekṣī sa hyasaṃstutabāndhavaḥ / śarīraṃ tyaktavānevamiṣṭamiṣṭatarātithiḥ // jm_30.41 //

abhiprāyamatastvasya yuktaṃ samanuvartitum / anyathā hi bhavedvyartho nanu tasyāyamudyamaḥ // jm_30.42 //

snehādudyatamātithyaṃ sarvasvaṃ tena khalvidam / apratigrahaṇādvyarthāṃ kuryātko nvasya satkriyām // jm_30.43 //

guroriva yatastaya vacasaḥ saṃpratigrahāt / satkriyāṃ kartumarhāmaḥ kṣemamātmana eva ca // jm_30.44 //

nistīrya cedaṃ vyasanaṃ samagraiḥ pratyekaśo vā punarasya pūjā / kariṣyate nāgavarasya sarvaṃ bandhoratītasya yathaiva kṛtyam // jm_30.45 //

atha te puruṣāḥ kāntāranistāraṇāpekṣayā tasya dviradapaterabhiprāyamanusmarantastadvacanamapratikṣipya tasya mahāsattvasya māṃsānyādāya dṛtibhiriva ca tadantraiḥ salilaṃ tatpradarśitayā diśā svasti tasmātkāntārādviniryayuḥ /

tadevaṃ parihitodarkaṃ duḥkhamapi sādhavo lābhamiva bahu manyante, iti sādhu janapraśaṃsāyāṃ vācyam / tathāgatavarṇe 'pi, satkṛtya dharmaśravaṇe ca bhadraprakṛtiniṣpādanavarṇe 'pi vācyam - evaṃ bhadrā prakṛtirabhyastā janmāntareṣvanuvartata iti / tyāgaparicayaguṇanidarśane 'pi vācyam - evaṃ dravyatyāgaparicayādātmasnehaparityāgamapyakṛcchreṇa karotīti / yaccoktaṃ bhagavata parinirvāṇasamaye samupasthiteṣu divyakusumavāditrādiṣu - na khalu punarānanda etāvatā tathāgataḥ satkṛto bhavatīti, taccaivaṃ nidarśayitavyam / evamabhiprāyasaṃpādanātpūjā kṛtā bhavati na gandhamālyādyabhihāreṇeti /

// iti hastijātakaṃ triṃśattamam //

31. sutasomajātakam

śreyaḥ samādhatte yathātathāpyupanataḥ satsaṃgama iti sajjanāpāśrayeṇa śreyo 'rthinā bhavitavyam / tadyathānuśrūyate -

bodhisattvabhūtaḥ kilāyaṃ bhagavān yaśaḥprakāśavaṃśe guṇaparigrahaprasaṅgātsātmībhūtaprajānurāge pratāpānatadṛptasāmante śrīmati kauravyarājakule janma pratilebhe tasya / guṇaśatakiraṇamālinaḥ somapriyadarśanasya sutasya sutasoma ityevaṃ pitā nāma cakre / sa śuklapakṣacandramā iva pratidinamabhivardhamānakāntilāvaṇyaḥ kālakramādavāpya sāṅgeṣu sopavedeṣu ca vedeṣu vaicakṣaṇyaṃ dṛṣṭakramaḥ sottarakalānāṃ kalānāṃ lokyānāṃ lokapremabahumānaniketabhūtaḥ samyagabhyupapattisaumukhyādabhivardhamānādarātparipālananiyamācca bandhuriva guṇānāṃ babhūva /

śīlaśrutatyāgadayādamānāṃ tejaḥkṣamādhīdhṛtisaṃnatīnām / anunnatihrīmatikāntikīrtidākṣiṇyamedhābalaśuklatānām // jm_31.1 //

teṣāṃ ca teṣāṃ sa guṇodayānāmalaṃkṛtānāmiva yauvanena / viśuddhataudāryamanoharāṇāṃ candraḥ kalānāmiva saṃśrayo 'bhūt // jm_31.2 //

ataścainaṃ sa rājā lokaparipālanasāmarthyādakṣudrabhadraprakṛtitvācca yauvarājyavibhūtyā saṃyojayāmāsa /

vidvattayā tvāsuratīva tasya priyāṇi dharmyāṇi subhāṣitāni / ānarca pūjātiśayairatastaṃ subhāṣitairenamupāgamadyaḥ // jm_31.3 //

atha kadācitsa mahātmā kusumamāsaprabhāvaviracitakisalayalakṣmīmādhuryāṇi pravikasatkusumamanojñaprahasitāni pravitatanavaśādvalakuthāstaraṇasanāthadharaṇītalāni kamalotpaladalāstīrṇanirmalanīlasalilāni bhramadbhramaramadhukarīgaṇopagītānyanibhṛtaparabhṛtabarhigaṇāni mṛdusurabhiśiśirasukhapavanāni manaḥprasādodbhāvanāni nagaropavanānyanuvicaran anyatamamudyānavanaṃ nātimahatā balakāyena parivṛtaḥ krīḍārthamupanirjagāma /

sa tatra puṃskokilanādite vane manoharodyānavimānabhūṣite / cacāra puṣpānatacitrapādape priyāsahāyaḥ sukṛtīva nandane // jm_31.4 //

gītasvanairmadhuratūryaravānuviddhairnṛtyaiśca hāvacaturairlalitāṅgahāraiḥ / strīṇāṃ madopahṛtayā ca vilāsalakṣmyā reme sa tatra vanacārutayā tayā ca // jm_31.5 //

tatrasthaṃ cainamanyatamaḥ subhāṣitākhyāyī brāhmaṇaḥ samabhijagāma / kṛtopacārasatkāraśca tadrūpaśobhāpahṛtamanāstatropaviveśa / iti sa mahāsattvo yauvanānuvṛttyā puṇyasamṛddhiprabhāvopanataṃ krīḍāvidhimanubhavaṃstadāgamanādutpannabahumāna eva tasmin brāhmaṇe subhāṣitaśravaṇādanavāptāgamanaphale sahasaivotpatitaṃ gītavāditrasvanoparodhi kriḍāprasaṅgajanitapraharṣopahantṛ pramadājanabhayaviṣādajananaṃ kolāhalamupaśrutya jñāyatāṃ kimetamditi sādaramantaḥ purāvacarān samādideśa / athāsya dauvārikā bhayaviṣādadinavadanāḥ sasaṃbhramaṃ drutataramupetya nyavedayanta - eṣa sa deva puruṣādaḥ kalmāṣavādaḥ saudāsaḥ sākṣādivāntako naraśatakadanakaraṇaparicayādrākṣasādhikakrūrataramatiratimānuṣabalavīryadarpo rakṣaḥpratibhayaraudramūrtimūrtimāniva jagatsaṃtrāsa iti evābhivartate / vidrutaṃ ca nastatsaṃtrāsagrastadhairyamudbhrāntarathaturagadviradavyākulayodhaṃ balam / yataḥ pratiyatno bhavatu devaḥ, prāptakālaṃ vā saṃpradhāryatāmiti / atha sutasomo jānāno 'pi tānuvāca - bhoḥ ka eṣa saudāso nāma? te taṃ procuḥ - kimetaddevasya na viditaṃ yathā sudāso nāma rājā babhūva / sa mṛgayānirgato 'śvenāpahṛto vanagahanamanupraviṣṭaḥ siṃhyā sārdhaṃ yogamagamat / āpannasattvā ca sā siṃhī saṃvṛttā / kālāntareṇa ca kumāraṃ prasuṣuve / sa vanacarairgṛhītaḥ sudāsāyopanītaḥ / aputro 'hamiti ca kṛtvā sudāsena saṃvardhitaḥ / pitari ca surapuramupagate svaṃ rājyaṃ pratilebhe / sa mātṛdoṣādāmiṣeṣvabhisaktaḥ / idamidaṃ rasavaraṃ māṃsamiti sa mānuṣaṃ māṃsamāsvādya svapaurāneva ca hatvā hatvā bhakṣayitumupacakrame / atha paurāstadvadhāyodyogaṃ cakruḥ / yato 'sau bhītaḥ saudāso nararudhirapiśitabalibhugbhyo bhutebhya upaśuśrāva - asmātsaṃkaṭānmukto 'haṃ rājñāṃ kumāraśatena bhūtayajñaṃ kariṣyāmīti / so 'yaṃ tasmātsaṃkaṭānmuktaḥ / prasahya prasahya cānena rājakumārāpaharanaṃ kṛtam / so 'yaṃ devamapyapahartuṃmāyātaḥ / śrutvā devaṃ pramāṇamiti /

atha sa bodhisattvaḥ pūrvameva viditaśīladoṣavibhramaḥ saudāsasya kāruṇyāttaccikitsāvahitamatirāśaṃsamānaścātmani tacchīlavikṛtapraśamanasāmarthyaṃ priyākhyāna iva ca saudāsābhiyānanivedane prītiṃ pratisaṃvedayanniyatamityuvāca -

rājyāccyute 'sminnaramāṃsalobhādunmādavaktavya ivāsvatantre / tyaktasvadharme hatapuṇyakīrtau śocyāṃ daśāmityanuvartamāne // jm_31.6 //

ko vikramasyātra mamāvakāśa evaṃgatādvā bhayasaṃbhramasya / ayatnasaṃrambhaparākrameṇa pāpmānamasya prasabhaṃ nihanmi // jm_31.7 //

gatvāpi yo nāma mayānukampyo madgocaraṃ sa svayamabyupetaḥ / yuktaṃ mayātithyamato 'sya kartumevaṃ hi santo 'tithiṣu pravṛttāḥ // jm_31.8 //

tadyathādhikāramatrāvahitā bhavanti bhavantaḥ / iti sa tānantaḥ purāvacarānanuśiṣya viṣādavipulatarapāriplavākṣamāgadgadavilulitakaṅṭhaṃ mārgāvaraṇasodyamamāśvāsanapūrvakaṃ vinivartya yuvatijanaṃ yatastatkolāhalaṃ tataḥ prasasāra / dṛṣṭvaiva ca vyāyatābaddhamalinavasanaparikaraṃ valkalapaṭṭaviniyataṃ reṇuparuṣapralambavyākulaśiroruhe praruḍhaśmaśrujālāvanaddhāndhakāravadanaṃ roṣasaṃrambhavyāvṛttaraudranayanamudyatāsimacarmāṇaṃ saudāsaṃ vidravadanupatantaṃ rājabalaṃ vigatabhayasādhvasaḥ samājuhāva - ayamahamare sutasomaḥ / ita eva nivartasva / kimanena kṛpaṇajanakadanakaraṇaprasaṅgeneti / tatsamāhvānaśabdākalitadarpastu saudāsaḥ siṃha iva tato nyavartata / nirāvaraṇapraharaṇamekākinaṃ prakṛtisaumyadarśanamabhivīkṣya ca bodhisattvamahamapi tvāmeva mṛgayāmītyuktvā niviśaṅka sahasā saṃrambhadrutataramabhisṛtyainaṃ skandhamāropya pradudrāva / bodhisattvo 'pi cainaṃ saṃrambhadarpoddhatamānasaṃ sasaṃbhramākulitamatiṃ rājabalavidrāvaṇāduparūḍhapraharṣāvalepaṃ sābhiśaṅkamavetya nāyamasyānuśiṣṭikāla ityupekṣāṃcakre / saudāso 'pyabhimatārthaprasiddhyā paramiva lābhabhadhigamya pramuditamanāḥ svamāvāsadurgaṃ praviveśa /

hatapuruṣakalevarākulaṃ rudhirasamukṣitaraudrabhūtalam / puruṣamiva ruṣāvabhartsayatsphuṭadahanairaśivaiḥ śivārutaiḥ // jm_31.9 //

gṛdhradhvāṅkṣādhyāsanarūkṣāruṇaparṇaiḥ kīrṇaṃ vṛkṣairnaikacitādhūmavivarṇaiḥ / rakṣaḥpretānartanabibhatsamaśāntaṃ dūrād dṛṣṭaṃ trāsajaḍaiḥ sārthikanetraiḥ // jm_31.10 //

samavatārya ca tatra bodhisattvaṃ tadrūpasaṃpadā vinibadhyamānanayanaḥ pratataṃ vīkṣamāṇo viśaśrāma / atha bodhisattvasya subhāṣitopāyanābhigataṃ brāhmaṇamakṛtasatkāraṃ tadudyānavinivartanapratīkṣiṇamāśāvabaddhahṛdayamanusmṛtya cintā prādurabhūt - kaṣṭaṃ bhoḥ

ubhāṣitopāyanavānāśayā duramāgataḥ / sa maṃ hṛtamupaśrutya vipraḥ kiṃ nu kariṣyati // jm_31.11 //

āśāvighātāgniparītacetā vaitānyatīvreṇa pariśrameṇa / viniśvasiṣyatyanuśocya vā māṃ svabhāgyanindāṃ pratipatsyate vā // jm_31.12 //

iti vicintayatastasya mahāsattvasya tadīyaduḥkhābhitaptamanasaḥ kāruṇyaparicayādaśrūṇi prāvartanta / atha saudāsaḥ sāśrūnayanamabhivīkṣya bodhisattvaṃ samabhiprahasannuvācamā tavadbhoḥ /

dhīra ityasi vikhyātastaistaiśca bahubhirguṇaiḥ / atha cāsmadvaśaṃ prāpya tvamapyaśrūṇi muñcasi // jm_31.13 //

suṣṭhu khalvidamucyate -

āpatsu viphalaṃ dhairyaṃ śoke śrutamapārthakam / na hi tadvidyate bhūtamāhataṃ yuanna kampate // jm_31.14 //

iti / tatsatyaṃ tāvad brūhi -

prāṇān priyānatha dhanaṃ sukhasādhanaṃ vā bandhūnnarādhipatitāmathavānuśocan / putrapriyaṃ pitaramaśrumukhān sutān vā smṛtveti sāśrūnayanatvamupāgato 'si // jm_31.15 //

bodhisattva uvāca -

na prāṇān pitarau na caiva tanayān bandhūnna dārānna ca naivaiśvaryasukhāni saṃsmṛtavato bāṣpodgamo 'yaṃ mama / āśāvāṃstu subhāṣitairabhigataḥ śrutvā hṛtaṃ māṃ dvijo nairāśyena sa dahyate dhruvamiti smṛtvāsmi sāsrekṣaṇaḥ // jm_31.16 //

tasmādvisarjayitumarhasi tasya yāvadāśāvighātamathitaṃ hṛdayaṃ dvijasya / saṃmānanāmbupariṣekanavikaromi tasmātsubhāṣitamadhūni ca saṃbibharmi // jm_31.17 //

prāpyaivamānṛṇyamahaṃ divjasya gantāsmi bhūyo 'nṛṇatāṃ tavāpi / ihāgamātprītikṛtakṣaṇābhyāṃ nirīkṣyamāṇo bhavadīkṣaṇābhyām // jm_31.18 //

mā cāpayātavyanayo 'yamasyetyevaṃ viśaṅkākulamānaso bhūḥ / anyo hi mārgo nṛpa madvidhānāmanyādṛśastvanyajanābhipannaḥ // jm_31.19 //

saudāsa uvāca -

idaṃ tvayā hyādṛtamucyamānaṃ śraddheyatāṃ naiva kathaṃcideti / ko nāma mṛtyorvadanādvimuktaḥ svasthaḥ sthitastatpunarabhyupeyām // jm_31.20 //

duruttaraṃ mṛtyubhayaṃ vyatītya sukhe sthitaḥ śrīmati veśmani sve / kiṃ nāma tatkāraṇamasti yena tvaṃ matsamīpaṃ punarabhyupeyāḥ // jm_31.21 //

bodhisattva uvāca - kathamevaṃ mahadapi mamāgamanakāraṇamatrabhavānnābabhudhyate? nanu mayā pratipannamāgamiṣyāmīti / tadalaṃ māṃ khalajanasamatayaivaṃ pariśaṅkitum / sutasomaḥ khalvaham /

lobhena mṛtyośca bhayena satyaṃ satyaṃ yadeke tṛṇavattyajanti / satāṃ tu satyaṃ vasu jīvitaṃ ca kṛcchre 'pyatastanna parityajanti // jm_31.22 //

na jīvitaṃ yatsukhamaihikaṃ vā satyāccyutaṃ rakṣati durgatibhyaḥ / satyaṃ vijahyāditi kastadarthaṃ yaccākaraḥ stutiyaśaḥsukhānām // jm_31.23 //

saṃdṛśyamānavyabhicāramārge tvadṛṣṭakalyāṇaparākrame vā / śraddheyatāṃ naiti śubhaṃ tathā ca kiṃ vīkṣya śaṅkā tava mayyapīti // jm_31.24 //

tvatto bhayaṃ yadi ca nāma mamābhaviṣyat saṅgaḥ sukheṣu karuṇāvikalaṃ mano vā / vikhyātaraudracaritaṃ nanu vīramānī tvāmudyatapraharaṇāvaraṇo 'bhyupaiṣyam // jm_31.25 //

tvatsaṃstavastvayamabhīpsita eva me syāt tasya dvijasya saphalaśramatāṃ vidhāya / eṣyāmyahaṃ punarapi svayamantikaṃ te nāsmadvidhā hi vitathāṃ giramudgiranti // jm_31.26 //

atha saudāsastad bodhisattvavacanaṃ vikalpitamivāmṛṣyamāṇaścintāmāpede - suṣṭhu khalvayaṃ satyavāditayā ca dharmikatayā ca vikatthate / tatpaśyāmi tāvadasya satyānurāgaṃ dharmapriyatāṃ ca / kiṃ ca tāvanmamānena naṣṭenāpi syāt? asti hi me svabhujavīryapratāpādvaśīkṛtaṃ śatamātraṃ kṣatriyakumārāṇām / tairyathopayācitaṃ bhūtayajñaṃ kariṣyāmīti vicintya bodhisattvamuvāca - tena hi gaccha / drakṣyāmaste satyapratijñatāṃ dhārmikatāṃ ca /

gatvā kṛtvā ca tasya tvaṃ dvijasya yadabhīpsitam / śīghramāyāhi yāvatte citāṃ sajjīkaromyaham // jm_31.27 //

atha bodhisattvastathetyasmai pratiśrutya svabhavanamabhigataḥ pratinandyamānaḥ svena janena tamāhūya brāhmaṇaṃ tasmād gāthācatuṣṭayaṃ śuśrāva / tacchrutvā subhāṣitābhiprasāditamanāḥ sa mahāsattvaḥ saṃrādhayan priyavacanasatkārapuraḥsaraṃ sāhasrikīṃ gāthāṃ kṛtvā samabhilaṣitenārthena taṃ brāhmaṇaṃ pratipūjayāmāsa / athainaṃ tasya pitā asthānātivyayanivāraṇodyatamatiḥ prastāvakramāgataṃ sānunayamityuvāca - tāta subhāṣitapratipūjane sādhu mātrāṃ jñātumarhasi / mahājanaḥ khalu te bhartavyaḥ, kośasaṃpadapekṣiṇī ca rājaśrīḥ / ataśca tvāṃ bravīmi -

śatena saṃpūjayituṃ subhāṣitaṃ paraṃ pramāṇaṃ na tataḥ paraṃ kṣamam / atipradāturhi kiyacciraṃ bhaveddhaneśvarasyāpi dhaneśvaradyutiḥ // jm_31.28 //

samarthamarthaḥ paramaṃ hi sādhanaṃ na tadvirodhena yataścaretpriyam / narādhipaṃ śrīrna hi kośasaṃpadā vivarjitaṃ veśavadhūrivekṣate // jm_31.29 //

bodhisattva uvāca -

arghapramāṇaṃ yadi nāmaṃ kartuṃ śakyaṃ bhaveddeva subhāṣitānām / vyaktaṃ na te vācyapathaṃ vrajeya tanniṣkrayaṃ rājyamapi prayacchan // jm_31.30 //

śrutvaiva yannāma manaḥ prasādaṃ śreyo 'nurāgaḥ sthiratāṃ ca yāti / prajñā vivṛddhyā vitamaskatāṃ ca krayyaṃ nanu syādapi tatsvamāṃsaiḥ // jm_31.31 //

dīpaḥ śrutaṃ mohatamaḥpramāthī caurādyahāryaṃ paramaṃ dhanaṃ ca / saṃmohaśatruvyathanāya śastraṃ nayopadeṣṭā paramaśca mantrī // jm_31.32 //

āpadgatasyāpyavikāri mitramapīḍanīśokarujaścikitsā / balaṃ mahaddoṣabalāvamardi paraṃ nidhānaṃ yaśasaḥ śriyaśca // jm_31.33 //

satsaṃgame prābhṛtaśībharasya sabhāsu vidvajjanarañjanasya / parapravādadyutibhāskarasya spardhāvatāṃ kīrtimadāpahasya // jm_31.34 //

prasannanetrānanavarṇarāgairasaṃskṛtairapyatiharṣalabdhaiḥ / saṃrādnanavyagrakarāgradeśairvikhyāpyamānātiśayakramasya // jm_31.35 //

vispaṣṭahetvarthanidarśanasya vicitraśāstrāgamapeśalasya / mādhuryasaṃskāramanoharatvādakliṣṭamālyaprakaropamasya // jm_31.36 //

vinītadīptapratibhojjvalasya prasahya kīrtipratibodhanasya / vāksauṣṭhavasyāpi viśeṣaheturyogātprasannārthagatiḥ śrutaśrīḥ // jm_31.37 //

śrutvā ca vairodhikadoṣamuktaṃ trivagamārgaṃ samupāśrayante / śrutānusārapratipattisārāstarantyakṛcchreṇa ca janmadurgam // jm_31.38 //

guṇairanekairiti viśrutāni prāptānyahaṃ prābhṛtavacchrutāni / śaktaḥ kathaṃ nāma na pūjayamājñāṃ kathaṃ vā tava laṅghayeyam // jm_31.38 //

yāsyāmi saudāsasamīpamasmādartho na me rājyapariśrameṇa / nivṛttasaṃketaguṇopamarde labhyaśca yo doṣapathānuvṛttyā // jm_31.40 //

athainaṃ pitā snehātsamutpatitasaṃbhramaḥ sādaramuvāca - tavaiva khalu tāta hitāvekṣiṇā mayaivamabhihitam / tadalamatra te manyuvaśamanubhavitum / dviṣantaste saudāsavarśaṃ gamiṣyanti / athāpi pratijñātaṃ tvayā tatsamīpopagamanam, ataḥ satyānurakṣī tatsaṃpādayitumicchasi, tadapi te nāhamanujñāsyāmi / apātakaṃ hi svaprāṇaparirakṣānimittaṃ gurujanārthaṃ cānṛtamārgo vedavihita iti / tatparihāraśrameṇa tava ko 'rthaḥ? arthakāmābhyāṃ ca virodhidṛṣṭaṃ dharmasaṃśrayamanayamiti vyasanamiti ca rājñāṃ pracakṣate nītikuśalāḥ / tadalamanenāsmanmanastāpinā svārthanirapekṣeṇa te nirbandhena / athāpyayaśasyaṃ mārṣa dharmavirodhi ceti pratijñāvisaṃvādanamanucitatvānna vyavasyati te matiḥ, evamapīdaṃ tvadvimokṣaṇārthaṃ samudyaktaṃ sajjameva no hastyaśvarathapattikāyaṃ saṃpannamanuraktaṃ kṛtāstraśūrapuruṣamanekasamaranīrājitaṃ mahanmahaughabhīmaṃ balam / tadanena parivṛtaḥ samabhigamyainaṃ vaśamānaya, antakavaśaṃ vā prāpaya / evamavyarthapratijñatā saṃpāditā syādātmarakṣā ceti / bodhisattva uvāca - notsahe deva anyathā pratijñātumanyathā kartuṃ śocyeṣu vā vyasanapaṅkanimagneṣu narakābhimukheṣu suhṛtsu svajanapartiyakteṣvanātheṣu ca tadvidheṣu prahartum /

api ca,

dukṣaraṃ puruṣādo 'sāvudāraṃ cākaronmayi / madvacaḥpratyayādyo māṃ vyasṛjadvaśamāgatam // jm_31.41 //

labdhaṃ tatkāraṇāccedaṃ mayā tāta subhāṣitam / upakārī viśeṣeṇa so 'nukampyo mayā yataḥ // jm_31.42 //

alaṃ cātra devasya madatyayāśaṅkayā / kā hi tasya śaktirasti māmevamabhigataṃ vihiṃsitumiti / evamanunīya ca mahatmā pitaraṃ vinivāraṇasodyamaṃ ca vinivartya praṇayyijanamanuraktaṃ ca balakāyamekākī vigatabhayadainayaḥ satyānurakṣī lokahitārthaṃ saudāsamabhivineṣyaṃstanniketamabhijagāma /

dūrādevāvalokya saudāsastaṃ mahāsattvamativismayādabhivṛddhabahumānaprasādaścirābhyāsavirūḍhakruratāmalinamatirapi vyaktamiti cintāmāpede - ahahahaha

āścaryāṇāṃ batāścaryamadbhutānāṃ tathādbhatam / satyaudāryaṃ nṛpasyedamatimānuṣadaivatam // jm_31.43 //

mṛtyuraudrasvabhāvaṃ māṃ vinītabhayasaṃbhramaḥ / iti svayamupeto 'yaṃ hī dhairyaṃ sādhu satyatā // jm_31.44 //

sthāne khalvasya vikhyātaṃ satyavāditayā yaśaḥ / iti prāṇān svarājyaṃ ca satyārthaṃ yo 'yamatyajat // jm_31.45 //

atha bodhisattvaḥ samabhigamyainaṃ vismayabahumānāvarjitamānasamuvāca -

prāptaṃ subhāṣitadhanaṃ pratipūjito 'rthī prītiṃ manaśca gamitaṃ bhavataḥ prabhāvāt / prāptastadasmyayamaśāna yathepsitaṃ māṃ yajñāya vā mama paśuvratamādiśa tvam // jm_31.46 //

saudāsa uvāca -

nātyeti kālo mama khādituṃ tvāṃ dhūmākulā tāvadiyaṃ citāpi / vidhūmapakvaṃ viśitaṃ ca hṛdyaṃ śṛṇmastadetāni subhāṣitāni // jm_31.47 //

bodhisattva uvāca kastavārtha itthaṃgatasya subhāṣitaśravanena?

imāmavasthāmudarasya hetoḥ prāpto 'si saṃtyaktaghṛṇaḥ prajāsu / imāśca dharmaṃ pravadanti gāthāḥ sametyadharmeṇa yato na dharmaḥ // jm_31.48 //

rakṣovikṛtavṛttasya saṃtyaktāryapathasya te / nāṣti satyaṃ kuto dharmaḥ kiṃ śrutena kariṣyasi // jm_31.49 //

atha saudāsastāmavasādanāmamṛṣyamāṇaḥ pratyuvāca - mā tāvadbhoḥ

ko 'sau nṛpaḥ kathaya yo na samudyatāstraḥ krīḍāvane vanamṛgīdayitānnihanti / tdvannihanmi manujān yadi vṛttihetorādharmikaḥ kila tato 'smi na te mṛgaghnāḥ // jm_31.50 //

bodhisattva uvāca -

dharme sthitā na khalu te 'pi namanti yeṣāṃ bhītadruteṣvapi mṛgeṣu śarāsanāni / tebhyo 'pi nindyatama eva narāśanastu jātyucchritā hi puruṣā na ca bhakṣaṇīyāḥ // jm_31.51 //

atha saudāsaḥ parikarkaśākṣaramapyabhidhīyamāno bodhisattvena tanmaitrīguṇaprabhāvādabhibhūtaraudrasvabhāvaḥ sukhāyamāna eva tadvacanamabhiprahasannuvāca - bhoḥ sutasoma

mukto mayā nāma sametya gehaṃ samantato rājyavibhūtiramyam / yanmatsamīpaṃ punarāgatastvaṃ na nītimārge kuśalo 'si tasmāt // jm_31.52 //

bodhisattva uvāca - naitadasti / ahameva tu kuśalo nītimārge yadenaṃ na pratipattumicchāmi /

yaṃ nāma pratipannasya dharmādaikāntikī cyutiḥ / na tu prasiddhiḥ saukhyasya tatra kiṃ nāma kauśalam // jm_31.53 //

kiṃ ca bhūyaḥ,

ye nītimārgapratipattidhīrāḥ prāyeṇa te pretya patantyapāyān / apāsya jihmāniti nītimārgān satyānurakṣī punarāgato 'smi // jm_31.54 //

ataśca nītau kuśalo 'hameva tyaktvānṛtaṃ yo 'bhirato 'smi satye / na tatsunītaṃ hi vadanti rajjñā yannānubadhnanti yaśaḥsukhārthāḥ // jm_31.55 //

saudāsa uvāca -

prāṇān priyān svajanamaśrumukhaṃ ca hitvā rājyāśrayāṇi ca sukhāni mahoharāṇi / kāmarthasiddhimanupaśyasi satyavākye tadrakṣaṇārthamapi māṃ yadupāgato 'si // jm_31.56 //

bodhisattva uvāca - bahavaḥ satyavacanāśrayā guṇātiśayāḥ / saṃkṣepastu śrūyatām -

malyaśriyaṃ hṛdyatayātiśete sarvān rasān svādutayā ca satyam / śramādṛte puṇyaguṇaprasiddhyā tapāṃsi tīrthābhigamaśramāṃśca // jm_31.57 //

kīrterjagadvyāptikṛtakṣaṇāyā mārgastrilokākramaṇāya satyam / dvāraṃ praveśāya surālayasya saṃsāradurgottaraṇāya setuḥ // jm_31.58 //

atha saudāsaḥ sādhu yuktamityabhipraṇamyainaṃ savismayamabhivīkṣamāṇaḥ punaruvāca -

anye na rā madvaśagā bhavanti dainyārpaṇāttrāsaviluptadhairyaḥ / saṃtyajyase tvaṃ tu na dhairyalakṣmyā manye na te mṛtyubhayaṃ narendra // jm_31.59 //

bodhisattva uvāca -

mahatāpi prayatnena yacchaktyaṃ nātivartitum / pratīkārāsamarthena bhayaklaibyena tatra kim // jm_31.60 //

iti parigaṇitalokasthitayo 'pi tu kāpuruṣāḥ

pāpaprasaṅgādanutapyamānāḥ śubheṣu karmasvakṛtaśramaśca / āśaṅkamānāḥ paralokaduḥkhaṃ martavyasaṃtrāsajaḍā bhavanti // jm_31.61 //

tadeva kartuṃ na tu saṃsmarāmi bhavedyato me manaso 'nutāpaḥ / sātmīkṛtaṃ karma ca śuklamasmāddharmasthitaḥ ko maraṇādvibhīyāt // jm_31.62 //

na ca smarāmyarthijanopayānaṃ yanna praharṣāya mamārthināṃ vā / iti pradānaiḥ samavāptatuṣṭirdharme sthitaḥ ko maraṇādbibhīyāt // jm_31.63 //

ciraṃ vicintyāpi ca naiva pāpe manaḥpadanyāsamapi smarāmi / viśodhitasvargapatho 'hamevaṃ mṛtyoḥ kimarthaṃ bhayamabhyupeyām // jm_31.64 //

vipreṣu bandhuṣu suhṛtsu samāṣriteṣu dīne jane yadiṣu cāśramabhūṣaṇeṣu / nyastaṃ mayā bahu dhanaṃ dadatā yathārhaṃ kṛtyaṃ ca yasya yadabhūttadakāri tasya // jm_31.65 //

śrīmanti kīrtanaśatāni niveśitāni / satrājirāśramapadāni sabhāḥ prapāśca / mṛtyorna me bhayamatastadavāptatuṣṭeryajñāya tatsamupaklpaya bhauṅkṣva vā mām // jm_31.66 //

tadupaśrutya saudāsaḥ prasādāśruvyāptanayanaḥ samudbhiyamānaromāñcapiṭako vismṛtapāpasvabhāvatāmisraḥ sabahumānamavekṣya bodhisattvamuvāca - śāntaṃ pāpam /

adyādviṣaṃ sa khalu hāhahalaṃ prajānannāśīviṣaṃ prakupitaṃ jvaladāyasaṃ vā / mūrdhāpi tasya śatadhā hṛdayaṃ ca yāyād yastvadvidhasya nṛpapuṃgava pāpamicchet // jm_31.67 //

tadarhati bhavāṃstānyapi me subhāṣitāni vaktum / anena hi te vacanakusumavarṣeṇābhiprasāditamanasaḥ suṣṭutaramabhivṛddhaṃ ca teṣu me kautūhalam / api ca bhoḥ /

dṛṣṭvā me caritacchāyāvairūpyaṃ dharmadarpaṇe / api nāmāgatāvegaṃ syanme dharmotsukaṃ manaḥ // jm_31.68 //

athainaṃ bodhisattvaḥ patrīkṛtāśayaṃ dharmaśravaṇapravaṇamānasamavetyovāca - tena hi dharmārthinā tadanurūpasamudācārasauṣṭhavena dharmaḥ śrotuṃ yuktam / paśya /

nīcaistarāsanasthānadvibodhya vinayaśriyam / prītyarpitābhyāṃ cakṣurbhyāṃ vāṅmadhvāsvādayannivi // jm_31.69 //

gauravāvarjitaikāgraprasannāmalamānasaḥ / satkṛtya dharmaṃ śṛṇuyādbhiṣagvākyamivāturaḥ // jm_31.70 //

atha saudāsaḥ svenottarīyeṇa samāstīryoccaistaraṃ śilātalaṃ tatra cādhiropya bodhisattvaṃ svayamanāstaritāyamupaviśya bhūmau bodhisattvasya purastādānanodvīkṣaṇavyāpṛtanirīkṣaṇarataṃ mahāsattvamuvāca - brūhīdānīṃ mārṣeti / atha bodhisattvo navāmbhodharaninadamadhureṇa gambhīreṇāpūrayanniva tadvanaṃ vyāpinā svareṇovāca /

yadṛcchayāpyupānītaṃ sakṛtsajjanasaṃgatam / bhavatyacalamatyantaṃ nābhyāsakramamīkṣate // jm_31.71 //

tadupaśrutya saudāsaḥ sādhu sādhviti svaśiraḥ prakampyāṅgalīvīkṣepaṃ bodhisattvamuvāca - tatastataḥ?

atha bodhisattvo dvitīyāṃ gāthāmudājahāra -

na sajjanād duracaraḥ kvacidbhavedbhajeta sādhūn vinayakramānugaḥ / spṛśantyayatnena hi tatsamīpagaṃ visarpiṇastadguṇapuṣpareṇavaḥ // jm_31.72 //

saudāsa uvāca -

subhāṣitānyarcayatā sādho sarvātmanā tvayā / sthāne khalu niyukto 'rthaḥ sthāne nāvekṣitaḥ śramaḥ // jm_31.73 //

tatastataḥ? bodhisattva uvāca -

rathā nṛpāṇāṃ maṇihemabhūṣaṇā vrajanti dehāśca jarāvirūpatām / satāṃ tu dharmaṃ na jarābhivartate sthirānurāgā hi guṇeṣu sādhavaḥ // jm_31.74 //

amṛtavarṣaṃ khalvidam / aho saṃtarpitāḥ smaḥ / tatastataḥ? bodhisattva uvāca -

nabhaśca dure vasudhātalācca pārādavāraṃ ca mahārṇavasya / astācalendrādudayastato 'pi dharmaḥ satāṃ dūratare 'satāṃ ca // jm_31.75 //

atha saudāsaḥ prasādavismayābhyāmāvarjitapremabahumāno bodhisattvamuvāca -

citrābhidhānātiśayojjvalārthā gāthāstvadetā madhurā niśamya / ānanditastatpratipūjanārthaṃ varānahaṃ te caturo dadāmi // jm_31.76 //

tad vṛṇīṣva yadyanmatto 'bhikāṅkṣasīti /

athainaṃ bodhisattvaḥ savismayabahumāna uvāca kastvaṃ varapradānasya?

yasyāsti nātmanayapi te prabhutvamakāryasaṃrāgaparājitasya / sa tvaṃ varaṃ dāsyasi kaṃ parasmai śubhapravṛterapavṛttabhāvaḥ // jm_31.77 //

ahaṃ ca dehīti varaṃ vadeyaṃ manaśca ditsāthiśilaṃ tava syāt / tamatyayaṃ kaḥ saghṛṇo 'bhyupeyādetāvadevālamalaṃ yato naḥ // jm_31.78 //

atha saudāsaḥ kiṃcid vrīḍāvanatavadano bodhisattvamuvāca - alamatrabhavato māmevaṃ viśaṅkitum /

prāṇānapi parityajya dāsyāmyetānahaṃ varān / visrabdhaṃ tad vṛṇīṣva tvaṃ yadyādicchasi bhūmipa // jm_31.79 //

bodhisattva uvāca - tena hi

satyavarato bhava visarjaya sattvahiṃsāṃ bandīkṛtaṃ janamaśeṣamimaṃ vimuñca / adyā na caiva naravīra manuṣyamāṃsametān varānanavarāṃścaturaḥ prayaccha // jm_31.80 //

saudāsa uvāca -

dadāmi pūrvān bhavate varāṃstrīnanyaṃ caturthaṃ tu varaṃ vṛṇīṣva / avaiṣi kiṃ na tvamidaṃ yathāhamīśo virantuṃ na manuṣyamāṃsāt // jm_31.81 //

bodhisattva uvāca - hanta tavaitatsaṃvṛttam / nanūktaṃ mayā kastvaṃ varapradānasyeti? api ca bhoḥ?

satyavratatvaṃ ca kathaṃ syadahiṃsakatā ca te / aparityajato rājan manuṣyapaiśitāśitām // jm_31.82 //

āha -

nanūktaṃ bhavatā pūrvaṃ dāsyāmyetānahaṃ varān / prāṇānapi parityajya tadidaṃ jāyate 'nyathā // jm_31.83 //

ahiṃsakatvaṃ ca kuto māṃsārthaṃ te ghnato narān / satyevaṃ katame dattā bhavatā syurvarāstrayaḥ // jm_31.84 //

saudāsa uvāca -

tyaktvā rājyaṃ vane kleśo yasya heturtādhṛto mayā / hato dharmaḥ kṣatā kīrtistyakṣyāmi tadahaṃ katham // jm_31.85 //

bodhisattva uvāca - ata eva tadbhavāṃstyaktumarhati /

dharmādarthātsukhātkīrtebhraṣṭo yasya kṛte bhavān / anarthāyatanaṃ tādṛkkathaṃ na tyaktumarhasi // jm_31.86 //

dattānuśayitā ceyamanaudāryahate jane / nīcata sā kathaṃ nāma tvāmapyabhibhavediti // jm_31.87 //

tadalaṃ te pāpmānamevānubhrāmitum / avaboddhumarhasyātmānam / saudāsaḥ khalvatrabhavān /

vaidyekṣitāni kuśalairupakalpitāni grāmyāṇyanūpajalajānyatha jāṅgalāni / māṃsāni santi kuru tairhṛdayasya tuṣṭiṃ nindāvahādvirama sādhu manuṣyamāṃsāt // jm_31.88 //

tūryasvanāna sajalatoyadanādadhīrān gītasvanaṃ ca niśi rājyasukhaṃ ca tattat / bandhūn sutān parijanaṃ ca manonukūlaṃ hitvā kathaṃ nu ramase 'tra vane vivikte // jm_31.89 //

cittasya nārhasi narendra vaśena gantuṃ dharmārthayoranuparodhapathaṃ bhajasva / eṃko nṛpān yudhi vijitya samastasainyān mā cittavigrahavidhau parikātaro bhūḥ // jm_31.80 //

lokaḥ paro 'pi manujādhipa nanvavekṣyastasmātpriyaṃ yadahitaṃ ca na tanniṣevyam / yatsyāttu kīrtyanuparodhi manojñamārgaṃ tadvipriyaṃ sadapi bheṣajavadbhajasva // jm_31.91 //

atha saudāsaḥ prasādāśruvyāptanayano gadgadāyamānakaṅṭhaḥ samabhisṛtyaiva bodhisattvaṃ pādayoḥ saṃpariṣvajyovāca -

guṇakusumarajobhiḥ puṇyagandhiḥ samantājjagadidamavakīrṇaṃ kāraṇe tvadyaśobhiḥ / iti vicarati pāpe mṛtyudūtogravṛttau tvamiva hi ka ivānyaḥ sānukampo mayi syāt // jm_31.92 //

śastā guruśca mama daivatameva ca tvaṃ mūrdhnā vacāṃsyahamamūni tavārcayāmi / bhokṣye na caiva sutasoma manuṣyamāṃsaṃ yanmāṃ yathā vadasi tacca tathā kariṣye // jm_31.93 //

nṛpātmajā yaṅanimittamāhṛtā mayā ca ye bandhanakhedapīḍitāḥ / hatatviṣaḥ śokaparītamānasāstadehi muñcāva sahaiva tānapi // jm_31.94 //

atha bodhisattvastathetyasmai pratiśrutya yatra te nṛpasutāstenāvaruddhāstatraivābhijagāma / dṛṣṭai va ca te nṛpasutāḥ sutasomaṃ hanta muktā vayamiti paraṃ harṣamupajagmuḥ /

virejire te sutasomadarśanānnarendraputrāḥ sphuṭahāsakāntayaḥ / śaranmukhe candrakaropabṛhitā vijṛmbhamāṇāḥ kumudākarā iva // jm_31.95 //

athainānabhigamya bodhisattvaḥ samāśvāsayan priyavacanapuraḥsaraṃ ca pratisaṃmodya saudāsasyādrohāya śapathaṃ kārayitvā bandhanādvimucya sārdhaṃ saudāsena taiśca nṛpatiputrairanugamyamānaḥ svaṃ rājyamupetya yathārhakṛtasaṃskārāṃstān rājaputrān saudāsaṃ ca sveṣu sveṣu rājyeṣu pratiṣṭhāpayāmāsa /

tadevaṃ śreyaḥ samādhatte yathātathāpyupanataḥ satsaṃgama iti śreyo 'rthinā sajjanasamāśrayeṇa bhavitavyam / evamasaṃstutahṛtpūrvajanmasvapyupakāraparatvād buddho bhagavāniti tathāgatavarṇe 'pi vācyam / evaṃ saddharmaśravaṇaṃ doṣāpacayāya guṇasamādhānāya ca bhavatīti saddharmaśravaṇe 'pi vācyam / śrutapraśaṃsāyāmapi vācyam - evamanekānuśaṃsaṃ śrutamiti / satyakathāyāmapi vācyam - evaṃ sajjaneṣṭaṃ puṇyakīrtyākaraṃ satyavacanamityevaṃ svaprāṇasukheśvaryanirapekṣāḥ satyamanurakṣanti satpuruṣā iti / satyapraśaṃsāyāmapyupaneyaṃ karuṇāvarṇe 'pi ceti /

// iti sutasomajātakamekatriṃśattamam //

32. ayogṛhajātakam

rājalakṣmīrapi śreyomārgaṃ nāvṛṇoti saṃvignamānasānāmiti saṃvegaparicayaḥ kāryaḥ / tadyathānuśrūyate -

bodhisattvabhūtaḥ kilāyaṃ bhagavān vyādhijarāmaraṇapriyaviprayogādivyasanaśatopanipātaṃ duḥkhitamanāthamatrāṇamapariṇāyakaṃ lokamavekṣya karuṇayā samutsāhyamānastatparitrāṇavyavasitamatiratisādhusvabhāvastattatsaṃpādayamāno vimukhasyāsaṃstutasyāpi ca lokasya hitaṃ sukhaviśeṣa ca kadācidanyatamasmin rājakule prajānurāgasaumukhyādaskhalitābhivṛddhyā ca samṛddhyā samānatadṛptasāmantayā cābhivyajyamānamahābhāgye vinayaślāghini janma pratilebhe / sa jāyamāna eva tadrājakulaṃ tatsamānasukhaduḥkhaṃ ca puravaraṃ parayābhyudayaśriyā samyojayāmāsa /

pratigrahavyākulatuṣṭavipraṃ madoddhatābhyujjvalaveṣabhṛtyam / anekatūryasvanapūrṇakūjamānandanṛttānayavṛttābhāvam // jm_32.1 //

saṃsaktagītadravahāsanādaṃ parasparāśleṣavivṛddhaharṣam / naraiḥ priyākhyānakadānatuṣṭairāśāsyamānābhyudayaṃ nṛpasya // jm_32.2 //

vighaṭṭitadvāravimuktabandhanaṃ samuchritāgradhvajacitracatvaram / vicūrṇapuṣpāsavasiktabhūtalaṃ babhāra ramyāṃ puramutsavaśriyam // jm_32.3 //

mahāgṛhebhyaḥ pravikīryamāṇairhiraṇyavastrābharaṇādivarṣaiḥ / lokaṃ tadā vyāptumivodyatā śrīrunmattagaṅgālalitaṃ cakāra // jm_32.4 //

tena ca samayena tasya rājño jātā jātāḥ kumārā mriyante sma / sa taṃ vidhimamānuṣakṛtamiti manyamānastasya tanayasya rakṣārthaṃ maṇikāñcanarajatabhakticitre śrīmati sarvāyase prasūtibhavane bhūtavidyāparidṛṣṭena vedavihitena ca krameṇa vihitarakṣodhnapratīkāre samucitaiśca kautukamaṅgalaiḥ kṛtasvastyayanaparigrahe jātakarmādisaṃskāravidhiṃ saṃvardhanaṃ ca kārayāmāsa / (vaidya 234) tamapi ca mahāsattvaṃ sattvasaṃpatteḥ puṇyopacayaprabhāvātsusaṃvihitatvācca rakṣāyā nāmānuṣāḥ prasehire / sa kālakramādavāptasaṃskārakarmā śrutābhijanācāramahadbhyo labdhavidvadyaśaḥsaṃmānanebhyaḥ praśamavinayamedhāguṇāvarjitebhyo gurubhyaḥ samadhigatānekavidyaḥ pratyahamāpūryamāṇamūrtiryauvanakāntyā nisargasiddhena ca vinayānurāgeṇa paraṃ premāspadaṃ svajanasya janasya ca babhūva /

asaṃstutamasaṃbandhaṃ durasthamapi sajjanam / jano 'nveti suhṛtprītyā guṇaśrīstatra karaṇam // jm_32.5 //

hāsabhūtena nabhasaḥ śaradvikacaraśminā / saṃbandhasiddhirlokasya kā hi candramasā saha // jm_32.6 //

atha sa mahāsattvaḥ puṇyaprabhāvasukhopanatairdivyakalpairanalpairapi ca viṣayairupalālyamānaḥ snehabahumānasumukhena ca pitrā viśvāsananirviśaṅkaṃ dṛśyamānaḥ kadācitsvasmin puravare pravitataramaṇīyaśobhāṃ kalakramopanatāṃ kaumudīvibhūtiṃ didṛkṣuḥ kṛtābhyanujñaḥ pitrā kāñcanamaṇirajatabhakticitrālaṃkāraṃ samucchritanānāvidharāgapracalitojjvalapatākadhvajaṃ haimabhāṇḍābhyalaṃkṛtavinītacaturaturaṃgaṃ dakṣadākṣiṇyanipuṇaśucivinītadhīrasārathiṃ citrojjvalaveṣapraharaṇāvaraṇānuyātraṃ rathavaramadhiruhya manoṅatūryasvanapuraḥsarastatpuravaramanuvicaraṃstaddarśanākṣiptahṛdayasya kautūhalalolacakṣuṣaḥ stutisabhājanāñjalipragrahapraṇāmāśīrvacanaprayogasavyāparasyotsavaramyataraveṣaracanasya paurajānapadasya samudayaśobhāmālokya labdhapraharṣāvakāśe 'pi manasi kṛtasaṃvegaparicayatvātpūrvajanmasu smṛtiṃ pratilebhe /

kṛpaṇā bata lokasya calatvavirasā sthitiḥ / yadiyaṃ kaumudīlakṣmīḥ smartavyaiva bhaviṣyati // jm_32.7 //

evaṃvidhāyāṃ ca jagatpravṛttāvaho yathā nirbhayatā janānām / yanmṛtyunādhiṣṭhitasarvamārgā niḥsaṃbhramā harṣamanubhramanti // jm_32.8 //

avāryavīryeṣvariṣu sthiteṣu jighāṃsayā vyādhijarāntakeṣu / avaśyagamye paralokadurge harṣāvakāśo 'tra sacetasaḥ kaḥ // jm_32.9 //

svanānukṛtyeva mahārṇavānāṃ saṃrambharaudrāṇi jalāni kṛtvā / meghāstaḍidbhāsurahemamālāḥ saṃbhūya bhūyo vilayaṃ vrajanti // jm_32.10 //

taṭaiḥ samaṃ tadvinibaddhamūlān hṛtvā tarūṃllabdhajavaiḥ payobhiḥ / bhavanti bhūyaḥ saritaḥ kramena śokopatāpādiva dinarūpāḥ // jm_32.11 //

hṛtvāpi śṛṅgāṇi mahīdharāṇāṃ vegena vṛndāni ca toyadānām / vighūrṇya codvartya ca sāgarāmbhaḥ prayāti nāśa pavanaprabhāvaḥ // jm_32.12 //

diptoddhatārcirvikasatsphuliṅgaḥ saṃkṣipya kakṣaṃ kṣayameti vahniḥ / krameṇa śobhāśca vanāntarāṇāmudyanti bhūyaśca tirobhavanti // jm_32.13 //

kaḥ saṃprayogo na viyoganiṣṭhaḥ kāḥ saṃpado yā na vipatparaiti / jagatpravṛttāviti cañcalāyāmapratyavekṣyaiva janasya harṣaḥ // jm_32.14 //

iti sa parigaṇayan mahātmā saṃvegādvyāvṛttapramodauddhavena manasā ramaṇīyeṣvapi puravaravibhūṣārthamabhiprasāriṣu lokacitreṣvaviṣajyamānabuddhiḥ krameṇa svabhavanamanuprāptamevātmānamapaśyat / tadabhivṛddhasaṃvegaśca viṣayasukheṣvanāstho dharma ekaḥ śaraṇamiti tatpratipattiniścitamatiryathāprastāvamabhigamya rājānaṃ kṛtāñjalistapovanagamanāyānujñāmayācata -

pravrajyāsaṃśrayātkartumicchāmi hitamātmanaḥ / kṛtāṃ tatrābhyanujñāṃ ca tvayānugrahapaddhatim // jm_32.15 //

tacchratvā priyatanayaḥ sa tasya rājā digdhena dvirada iveṣuṇābhividdhaḥ / gambhīro 'pyudadhirivānilāvadhūtastacchokavyathitamanāḥ samācakampe // jm_32.16 //

nivārayiṣyannatha taṃ sa rājā snehātpaṣvajya sabāṣpakaṇṭhaḥ / uvāca kasmātsahasaiva tāta saṃtyaktumasmān matimityakārṣīḥ // jm_32.17 //

tvadapriyeṇātmavināśahetuḥ kenāyamityākalitaḥ kṛtāntaḥ / śokāśruparyākulalocanāni bhavantu kasya svajanānanāni // jm_32.18 //

athāpi kiṃcitpariśaṅkitaṃ vā mayi vyalīkaṃ samupaśrutaṃ vā / tadbrūhi yāvadviramāmi tasmātpaśyāmi na tvātmani kiṃcidīdṛk // jm_32.19 //

bodhisattva uvāca -

ityabhisnehasumukhe vyalīkaṃ nāma kiṃ tvayi / vipriyeṇa samarthaḥ syānmāmāsādayituṃ ca kaḥ // jm_32.20 //

atha kiṃ tarhi naḥ parityuaktumicchasīti cābhihitaḥ sāśrunayanena rājñā sa mahāsattvastamuvāca - mṛtyubhayāt / paśyatu devaḥ,

yāmeva rātriṃ prathamāmupaiti garbhe nivāsaṃ naravīra lokaḥ / tataḥ prabhṛtyaskhalitaprayāṇaḥ sa pratyahaṃ mṛtyusamīpameti // jm_32.21 //

nītau suyukto 'pi bale sthito 'pi nātyeti kaścinmaraṇaṃ jarāṃ vā / upadrutaṃ sarvamitīdamābhyāṃ dharmārthamasmādvanamāśrayiṣye // jm_32.22 //

vyūḍhānyudīrṇanaravājirathadvipāni sainyāni darparabhasāḥ kṣitipā jayanti / jetuṃ kṛtā taripumekamapi tvaśaktāstanme matirbhavati dharmamabhiprapattum // jm_32.23 //

hṛṣṭāśvakuñjarapadātirathairanīkairguptā vimokṣamupayāni nṛpā dviṣadbhyaḥ / sārdhaṃ balairatibalasya tu mṛtyuśatrormanvādayo 'pi vivaśā vaśamabhyupetāḥ // jm_32.24 //

saṃcūrṇya dantamusalaiḥ puragopurāṇi mattā dvipā yudhi rathāṃśca narān dvīpāṃśca / naivāntakaṃ pratimukhābhigataṃ nudanti vaprāntalabdhavijayairapi tairviṣāṇaiḥ // jm_32.25 //

dṛḍhacitravarmakavacāvaraṇān yudhi dārayantyapi vidūracarān / iṣubhistadastrakuśalā dviṣataściravairiṇaṃ na tu kṛtāntamarim // jm_32.26 //

siṃhā vikartanakarairnakharairdvipānāṃ kumbhāgramagnaśikharaiḥ praśamayya tejaḥ / bhittvaiva ca śrutamanāṃsi ravaiḥ pareṣāṃ mṛtyuṃ sametya hatadarpabalāḥ svapanti // jm_32.27 //

doṣānurūpaṃ praṇayanti daṇḍaṃ kṛtāparādheṣu nṛpāḥ pareṣu / mahāparādhe yadi mṛtyuśatrau na daṇḍanītipravaṇā bhavanti // jm_32.28 //

nṛpāśca sāmādibhirapyupāyaiḥ kṛtaparādhaṃ vaśamānayanti / raudraścirābhyāsadṛḍhāvalepo mṛtyuḥ punarnānunayādisādhyaḥ // jm_32.29 //

krodhānalajvalitaghoraviṣāgnigarbhairdaṃṣṭrāṅkarairabhidaśanti narān bhujaṃgāḥ / daṃṣṭavyayatnavidhurāstu bhavanti mṛtyau vadhye 'pi nityamapakāravidhānadakṣe // jm_32.30 //

daṣṭasya koparabhasairapi pannagaiśca mantrairviṣaṃ praśamayantyagadaiśca vaidyāḥ / āśīviṣastvativīṣo 'yamariṣṭadaṃṣṭro mantragadādibhirasādhyabalaḥ kṛtāntaḥ // jm_32.31 //

pakṣānilairlalitamīnakulaṃ vyudasya meghaughabhīmarasitaṃ jalamarṇavebhyaḥ / sarpān haranti vitatagrahaṇāḥ suparṇā mṛtyuṃ punaḥ pramathituṃ na tathotsahante // jm_32.32 //

bhītadrutānapi javātiśayena jitvā saṃsādya caikabhujavajravilāsavṛttyā / vyāghrāḥ pibanti rudhirāṇi vane mṛgāṇāṃ naivaṃpravṛttipaṭavastu bhavanti mṛtyau // jm_32.33 //

daṣṭrākarālamapi nāma mṛgaḥ sametya vaiyāghramānanamupaiti punarvimokṣam / mṛtyormukhaṃ tu pṛthurogajarārtidaṃṣṭraṃ prāptasya kasya ca punaḥ śivatātirasti // jm_32.34 //

pibanti nṝṇāṃ vikṛtogravigrahā śaujasāyūṃṣi dṛḍhagrahā grahāḥ / bhavanti tu prastutamṛtyuvigrahā vipannadarpotkaṭatāparigrahāḥ // jm_32.35 //

pūjāratadrohakṛte 'bhyupetān grahānniyacchanti sa siddhavidyāḥ / tapobalasvastyayanauṣadhaiśca mṛtyugrahastvaprativāryaṃ eva // jm_32.36 //

māyāvidhijñāśca mahāsamāje janasya cakṣuṃṣi vimohayanti / ko 'pi prabhāvastvayamantakasyayadbhrāmyate tairapi nāsya cakṣuḥ // jm_32.37 //

hatvā viṣāṇi ca tapobalasiddhamantrā vyādhīnnṛṇāmupaśamayya ca vaidyavaryāḥ / dhanvantariprabhṛtayo 'pi gatā vināśaṃ dharmāya me namati tena matirvanānte // jm_32.38 //

āvirbhavanti ca punaśca tirobhavanti gacchanti vānilapathena mahīṃ viśanti / vidyādharā vividhamantrabalaprabhāvā mṛtyuṃ sametya tu bhavanti hataprabhāvāḥ // jm_32.39 //

dṛptānapi pratinudantyasurān surendrā dṛptānapi pratinudantyasurāḥ surāṃśca / mānādhirūḍhamatibhiḥ sumudīrṇasainyaistaiḥ saṃhatairapi tu mṛtyurajayya eva // jm_32.40 //

imāmavetyāprativāryaraudratāṃ kṛtāntaśatrorbhavane na me matiḥ / na manyunā snehaparikṣayeṇa vā prayāmi dharmāya tu niścito vanam // jm_32.41 //

rājovāca - atha vane tava ka āśvāsaḥ evamapratikriye mṛtyubhaye sati dharmaparigrahe ca /

kiṃ tvā vane na samupaiṣyati mṛtyuśatrurdharme sthitāḥ kimṛṣayo na vane vinaṣṭāḥ / sarvatra nāma niyataḥ krama eṣa tatra ko 'rtho vihāya bhavanaṃ vanasaṃśrayeṇa // jm_32.42 //

bodhisattva uvāca -

kāmaṃ sthiteṣu bhavane ca vane ca mṛtyurdharmātmakesu viguṇeṣu ca tulyavṛttiḥ / dharmātmanāṃ bhavati na tvanutāpahetudharmaśca nāma vana eva sukha prapattum // jm_32.43 //

paśyatu devaḥ,

pramādamadakandarpalobhadveṣāspade gṛhe / tadviruddhasya dharmasya ko 'vakāśaparigrahaḥ // jm_32.44 //

vikṛṣyamāṇo bahubhiḥ kukarmabhiḥ parigrahopārjanarakṣaṇākulaḥ / aśāntacetā vyasanodayāgamaiḥ kadā gṛhasthaḥ śamamārgameṣyati // jm_32.45 //

vane tu saṃtyaktakukāryavistaraḥ parigrahakleśavivarjitaḥ sukhī / śamaikakāryaḥ parituṣṭamānasaḥ sukhaṃ ca dharmaṃ ca yaśāṃsi cārcchati // jm_32.46 //

dharmaśca rakṣati naraṃ na dhanaṃ balaṃ vā dharmaḥ sukhāya mahate na vibhutisiddhiḥ / dharmātmanaśca mudameva karoti mṛtyurna hyasti durgatibhayaṃ niratasya dharme // jm_32.47 //

kriyāviśeṣaśca yathā vyavasthitaḥ śubhasya pāpasya ca bhinnalakṣaṇaḥ / tathā vipāko 'pyaśubhasya durgatiścitrasya dharmasya sukhāśrayā gatiḥ // jm_32.48 //

ityanunīya sa mahātmā pitaraṃ kṛtābhyanujñaḥ pitrā tṛṇavadapāsya rājyalakṣmīṃ tapovanāśrayaṃ cakāra / tatra ca dhyānānyapramāṇāni cotpādya teṣu ca pratiṣṭhāpya lokaṃ brahmalokamadhiroha /

tadevaṃ saṃvignamanasāṃ rājalakṣmīrapi śreyomārgaṃ nāvṛṇotīti saṃvegaparicayaḥ kāryaḥ / maraṇasaṃjñāvarṇe 'pi vācyam - evamāśumaraṇasaṃjñā saṃvegāya bhavatīti / tathā maraṇānusmṛtivarṇe 'nityatākathāyāmapyupaneyam - evamanityāḥ sarvasaṃskārā iti / tathā sarvaloke 'nabhiratisaṃjñāyām - evamanāśvāsikaṃ saṃskṛtamiti / evamatrāṇo 'yamasahāyaśca loka ityevamapi vācyam / evaṃ vane dharmaḥ sukhaṃ pratipattuṃ na geha ityevamapyunneyam /

// iti ayogṛhajātakaṃ dvātriṃśattamam //

33. mahiṣajātakam

sati kṣantavye kṣamā syānnāsatītyapakāriṇāmapi sādhavo lābhamiva bahu manyante / tadyathānuśrūyate -

bodhisattvaḥ kilānyatamasminnaraṇyapradeśe paṅkasaṃparkātparuṣavapurṇīlameghaviccheda iva pādacārī vanamahiṣavṛṣo babhūva / sa tasyāṃ durlabhadharmasaṃjñāyāṃ saṃmohabahulāyāmapi tiryaggatau vartamānaḥ paṭuvijñānatvānna dharmacaryānirudyogamatirbabhūva /

cirānuvṛttyevaḥ nibaddhabhāvā na taṃ kadācitkaruṇā mumoca / ko 'pi prabhāva sa tu karmaṇo vā tasyaiva vā yatsa tathā babhūva // jm_33.1 //

ataśca nūnaṃ bhagavānavocadacintyatāṃ karmavipākayukteḥ / kṛpātmakaḥ sannapi yatsa bheje tiryaggatiṃ tatra ca dharmasaṃjñām // jm_33.2 //

vinā na karmāsti gatiprabandhaḥ śubhaṃ na cāniṣṭavipākamasti / sa dharmasaṃjñīpi tu karmaleśāṃstāṃstān samāsādya tathā tathāsīt // jm_33.3 //

athānyatamo duṣṭavānarastasya kālāntarābhivyaktāṃ prakṛtibhadratāṃ dayānuvṛttyā ca vigatakrodhasaṃrambhatāmavetya nāsmādbhayamastīti taṃ mahāsattvaṃ tena tena vihiṃsākrameṇa bhṛśataramabādhata /

dayāmṛduṣu durjanaḥ paṭutarāvalepodbhavaḥ parāṃ vrajati vikriyāṃ na hi bhayaṃ tataḥ paśyati / yatastu bhayaśaṅkayā sukṛśayāpi saṃspṛśyate vinīta iva nīcakaiścarati tatra śāntoddhavaḥ // jm_33.4 //

sa kadācittasya mahāsattvasya visrabdhaprasuptasya nidrāvaśādvā pracalāyataḥ sahasaivopari nipatati sma / drumamiva kadācidenamadhiruhya bhṛśaṃ saṃcālayāmāsa / kṣudhitasyāpi kadācidasya mārgamāvṛtya vyatiṣṭhata / kāṣtheṇāpyenamekadā śravaṇayorghaṭṭayāmāsa / salilāvagāhanasamutsukasyāpyasya kadācicchiraḥ samabhiruhya pāṇibhyāṃ nayane samāvavre / apyenamadhiruhya samudyatadaṇḍaḥ (vaidya 242) prasahyaiva vāhayan yamasya līlāmanucakāra / bodhisattvo 'pi mahasattvaḥ sarvaṃ tadasyāvinayaceṣṭitamupakāramiva manyamāno niḥsaṃkṣobhasaṃrambhamanyurmarṣayāmāsa /

svabhāva eva pāpānāṃ vinayonmārgasaṃśrayaḥ / abhyāsāttatra ca satāmupakāra iva kṣamā // jm_33.5 //

atha kilānyatamo yakṣastamasya paribhavamamṛṣyamāno bhāvaṃ vā jijñāsamānastasya mahāsattvasya tena duṣṭakapinā vāhyamānaṃ taṃ mahiṣavṛṣabhaṃ mārge sthitvedamuvācamā tāvadbhoḥ kiṃ parikrīto 'syanena duṣṭakapinā? atha dyūte parājitaḥ? utāho bhayamasmātkiṃcidāśaṅkase? utāho balamātmagataṃ nāveṣi yadevamanena paribhūya vāhyase? nanu bhoḥ

vegāviddhaṃ tvadviṣāṇāgravajraṃ vajraṃ bhindyādvajravadvā nagendrān / pādāśceme roṣasaṃrambhamuktā majjeyuste paṅkavacchailapṛṣṭhe // jm_33.6 //

idaṃ ca śailopamasaṃhatasthiraṃ samagraśobhaṃ balasaṃpadā vapuḥ / svabhāvasaujaskanirīkṣitorjitaṃ durāsadaṃ kesariṇo 'pi te bhavet // jm_33.7 //

mathāna dhṛtvā tadimaṃ kṣureṇa vā viṣāṇakoṭyā madamasya voddhara / kimasya jālamasya kaperaśaktavatprabādhanāduḥkhamidaṃ titikṣase // jm_33.8 //

asajjanaḥ kutra yathā cikitsyate guṇānuvṛttyā sukhaśīlasaumyayā / kaṭuṣṇarūkṣākṣi hi yatra siddhaye kaphātmako roga iva prasarpati // jm_33.9 //

atha bodhisattvastaṃ yakṣamavekṣamāṇaḥ kṣamāpakṣapatitamarūkṣākṣaramityuvāca -

avaimyenaṃ calaṃ nūnaṃ sadā cāvinaye ratam / ata eva mayā tvasya yuktaṃ marṣayituṃ nanu // jm_33.10 //

pratikartumaśaktasya kṣamā kā hi balīyasi / vinayācāraśīreṣu kṣantavyaṃ kiṃ ca sādhuṣu // jm_33.11 //

śakta eva titikṣate durbalaskhalitaṃ yataḥ / varaṃ paribhavastasmānna guṇānāṃ parābhavaḥ // jm_33.12 //

asatkriyā hīnabalāścca nāma nirdeśakālaḥ paramo guṇānām / guṇapriyastatra kimityapekṣya svadhairyabhedāya parākrameta // jm_33.13 //

nityaṃ kṣamāyāśca nanu kṣamāyāḥ kālaḥ parāyattayā durāpaḥ / pareṇa tasminnupapādite ca tatraiva kopapraṇa kopapraṇakramaḥ kaḥ // jm_33.14 //

svāṃ dharmapīḍāmavicintya yo 'yaṃ matpāpaśuddhyarthimiva pravṛttaḥ / na cetkṣamāmapyahamatra kuryāmanya kṛtaghno bata kīdṛśaḥ syāt // jm_33.15 //

yakṣa uvāca - tena hi na tvamasyāḥ kacācitprabādhanāyā mokṣyase -

guṇeṣvabahumānasya durjanasyāvinītatām / kṣamānairbhṛtyamatyaktvā kaḥ saṃkocayituṃ prabhuḥ // jm_33.16 //

bodhisattva uvāca -

parasya pīḍāpraṇayena yatsukhaṃ nivāraṇaṃ syādasukhodayasya vā / sukhārthinastanna niṣevituṃ kṣamaṃ na tadvipāko hi sukhaprasiddhaye // jm_33.17 //

kśamāśrayādevamasau mayarthataḥ prabodhyamāno yadi nāvagacchati / nivārayiṣyanti ta enamutpathādamarṣiṇo yānayamabhyupaiṣyati // jm_33.18 //

asatkriyāṃ prāpya ca tadvidhājjanānna mādṛśe 'pyevamasau kariṣyati / na labdhadoṣo hi punastathācaredataśca muktirmama sā bhaviṣayti // jm_33.19 //

atha yakṣastaṃ mahāsattvaṃ prasādavismayabahumānāvarjitamatiḥ sādhu sādhviti saśiraḥprakampāṅgalivikṣepamabhisaṃrādhya tattatpriyamuvāca -

kutastiraścāmiyamīdṛśī sthitirguṇeṣvasau cādaravistaraḥ kutaḥ / kayāpi buddhyā tvidamāsthito vapustapovane ko 'pi bhavāṃstapasyati // jm_33.20 //

ityenamabhipraśasya taṃ cāsya duṣṭavānaraṃ pṛṣṭhādavadhūya samādiśya cāsya rakṣāvidhānaṃ tatraivāntardadhe /

tadevaṃ sati kṣantavye kṣamā syānnāsatītyapakāriṇamapi sādhavo lābhamiva bahu manyante iti kṣāntikathāyāṃ vācyam / evaṃ tiryaggatānāṃ bodhisattvānāṃ pratisaṃkhyānasauṣṭhavaṃ dṛṣṭam / ko nāma manuṣyabhūtaḥ pravrajitapratijño vā tadvikalaḥ śobheta? ityevamapi vācyam / tathagatavarṇe satkṛtya dharmaśravaṇe ceti /

iti mahiṣajātakaṃ trayastriṃśattamam //

34. śatapatrajātakam

protsāhyamāno 'pi sādhurnālaṃ pāpe pravartitumanabhyāsāt / tadyathānuśrūyate -

bodhisattvaḥ kilānyatamasmin vanapradeśe nānāvidharāgaruciracitrapatraḥ śatapatro babhūva / karuṇāparicayācca tadavastho 'pi na prāṇihiṃsākaluṣāṃ śatapatravṛttimanuvavarta /

bālaiḥ pravālaiḥ sa mahīruhāṇāṃ puṣpādhivāsairmadhubhiśca hyadyaiḥ / phalaiśca nānārasagandhavarṇaiḥ saṃtoṣavṛttiṃ vibharāṃcakāra // jm_34.1 //

dharmaṃ parebhyaḥ pravadan yathārhamārtān yathāśakti samuddharaṃśca / nivārayaṃścāvinayādanāryānudbhāvayāmāsa parārthacaryām // jm_34.2 //

iti paripālyamānastena mahāsattvena tasmin vanapradeśe sattvakāyaḥ sācāryaka iva bandhumāniva savidya iva rājanvāniva sukhamabhyavardhata /

dayāmahattvātparipālyamāno vṛddhiṃ yathāsau guṇato jagāma / sa sattvakāyo 'pi tathaiva tena saṃrakṣyamāṇo guṇavṛddhimāpa // jm_34.3 //

atha kadācitsa mahāsattvaḥ sattvānukampayā vanāntarāṇi samanuvicaraṃstīvravedanābhibhavādviceṣṭamānaṃ digdhaviddhamivānyatamasmin vanapradeśe reṇusaṃparkavyākulamalinake sarasaṭaṃ sihaṃ dadarśa / samabhigamya cainaṃ karuṇayā paricodyamānaḥ papraccha - kimidaṃ mṛgarāja? bāḍhaṃ khalvakalyaśarīraṃ tvāṃ paśyāmī /

dvipeṣu darpātirasānuvṛttyā javaprasaṅgādathavā mṛgeṣu / kṛtaṃ tavāsvāsthyamidaṃ śrameṇa vyādheṣuṇā vā rujayā kayācit // jm_34.4 //

tad brūhi vācyaṃ mayi cedidaṃ te yadeva vā kṛtyamihocyatāṃ tat / mamāsti yā mitragatā ca śaktistatsādhyasaukhyasya bhavān sukhī ca // jm_34.5 //

siṃha uvāca - sādho pakṣivara na me śramajātamidamasvāsthyaṃ rujayā vyādheṣuṇā vā / idaṃ tvasthiśakalaṃ galāntare vilagnaṃ śalyamiva māṃ bhṛśaṃ dunoti / na hyenacchaknomya bhyavahartumudgarituṃ vā / tadeṣa kālaḥ suhṛdām / yathedānīṃ jānāsi, tathā māṃ sukhinaṃ kuruṣveti /

atha bodhisattvaḥ paṭuvijñānatvādvicintya śalyoddharaṇopāyaṃ tadvacanaviṣkambhapramāṇaṃ kāṣṭhamādāya taṃ siṃhamuvāca - yā te śaktistayā samyak tāvatsvamukhaṃ nirvyādehīti / sa tathā cakāra / atha bodhisattvastadasya kāṣṭhaṃ dantapālyorantare samyagniveśya praviśya cāsya galamūlaṃ tattiryagavasthitimasthiśakalaṃ vadanāgreṇābhihṛtyaikasmin pradeśe samutpāditaśaithilyamitarasmin parigṛhya paryante vicakarṣa / nirgacchanneva tattasya vadanaviṣkambhaṇakāṣṭhaṃ nipātayāmāsa /

sudṛṣṭakarmā nipuṇo 'pi śalyahṛnna tatprayatnādapi śalyamuddharet / yadujjahārānabhiyogasiddhayā sa medhayā janmaśatānubaddhayā // jm_34.6 //

uddhṛtya śalyena sahaiva tasya duḥkhaṃ ca tatsaṃjanitāṃ śucaṃ ca / prītaḥ sa śalyoddharaṇādyathāsīt prītaḥ saśalyoddharaṇāttathāsīt // jm_34.7 //

dharmatā hyeṣā sajjanasya /

prasādhya saukhyaṃ vyasanaṃ nivartya vā sahāpi duḥkhena parasya sajjanaḥ / upaiti tāṃ prītiviśeṣasaṃpadaṃ na yāṃ svasaukhyeṣu sukhāgateṣvapi // jm_34.8 //

iti sa mahāsattvastasya tadduḥkhamupaśamayya prītahṛdayastamāmantrya siṃhaṃ pratinanditastena yatheṣṭaṃ jagāma /

atha sa kadācitpravitataruciracitrapatraḥ śatapatraḥ paribhraman kiṃcitkvacit tadvidhamāhārajātamanāsādya kṣudagniparigatatanustameva siṃhamacirahastasya hariṇataruṇasya māṃsamupabhuñjānaṃ tadrudhirānurañjitavadananakharakesarāgraṃ saṃdhyāprabhāsamālabdhaṃ śaranmeghavicchedamiva dadarśa /

kṛtopakāro 'pi tu na prasehe vaktuṃ sa yācñāvirasākṣaraṃ tam / viśāradasyāpi hi tasya lajjā tatkālamaunavratamādideśa // jm_34.9 //

kāryānurodhāttu tathāpi tasya cakṣuṣpathe hrīvidhuraṃ cacāra / sa cānupaśyannapi taṃ durātmā nimantraṇāmapyakaronna tasya // jm_34.10 //

śilātale bījamiva prakīrṇaṃ hutaṃ ca śāntoṣmaṇi bhasmapuñje / samaprakāraṃ phalayogakāle kṛtaṃ kṛtaghne vidule ca puṣpam // jm_34.11 //

atha bodhisattvo nūnamayaṃ māṃ na pratyabhijānīta iti nirviśaṅkataraḥ samabhigamyainamarthivṛttyā prayuktayuktāśīrvādaḥ saṃvibhāgamayācata -

pathyamastu mṛgendrāya vikramārjitavṛttaye / arthisaṃmānamicchāmi tvadyaśaḥpuṇyasādhanam // jm_34.12 //

ityāśīrvādamadhuramapyucyamāno 'tha siṃhaḥ krauryamātsaryaparicayādanucitāryavṛttiḥ kopāgnidīptayātipiṅgalayā didhakṣanniva vivartitayā dṛṣṭyā bodhisattvamīkṣamāṇa uvāca - mā tavadbhoḥ /

dayāklaibyaṃ na yo veda khādana visphurato mṛgān / praviśya tasya me vaktraṃ yajjīvasi na tadbahu // jm_34.13 //

māṃ punaḥ paribhūyaivamāsādayasi yācñayā / jīvitena nu khinno 'si paraṃ lokaṃ didṛkṣase // jm_34.14 //

atha bodhisattvastena tasya rūkṣākṣarakrameṇa pratyākhyānavacasā samupajātavrīḍastatraiva nabhaḥ samutpapāta / pakṣiṇo vayamityarthataḥ pakṣavisphāraṇaśabdenainamuktvā pracakrāma /

athānyatamā vanadevatā tasya tamasatkāramasahamānā dhairyaprayāmajijñāsayā vā samutpatya taṃ mahāsattvamuvāca - pakṣivara, kasmādimamasatkāramasya durātmanaḥ kṛtopakāraḥ / san saṃvidyamānāyāṃ śaktāvapi marṣayasi? ko 'rthaḥ kṛtaghnenānenaivamupekṣitena?

śaktastvamasya nayane vadanābhighātād visphūrjitaḥ pramathituṃ balaśālino 'pi / daṃṣṭrāntarasthamapi cāmiṣamasya hartuṃ tanmṛṣyate kimayamasya balāvalepaḥ // jm_34.15 //

atha bodhisattvastathāpyasatkāraviprakṛtaḥ protsāhyamāno 'pi tayā vanadevatayā svāṃ prakṛtibhadratāṃ pradarśayannuvāca - alamalamanena krameṇa / naiṣa mārgo 'smadvidhānām / ārte pravṛttiḥ sādhūnāṃ kṛpayā na tu lipsayā / tāmavaitu paro mā vā tatra kopasya ko vidhiḥ // jm_34.16 //

vañcanā sā ca tasyaiva yanna vetti kṛtaṃ paraḥ / ko hi pratyupakārārthī tasya bhūyaḥ kariṣyati // jm_34.17 //

upakartā tu dharmeṇa paratastatphalena ca / yogamāyāti niyamādihāpi yaśasaḥ śiryā // jm_34.18 //

kṛtaśceddharma ityeva kastatrānuśayaḥ punaḥ / atha pratyupakārārthamṛṇadānaṃ na tatkṛtam // jm_34.19 //

upakṛtaṃ kila vetti na me parastadapakāramiti prakaroti yaḥ / nanu viśodhya guṇaiḥ sa yaśastanuṃ dviradavṛttimabhipratipadyate // jm_34.20 //

na vetti cedupakṛtamāturaḥ paro na yokṣyate 'pi sa guṇakāntayā śriyā / sacetasaḥ punaratha ko bhavetkramaḥ samucchritaṃ pramathitumātmano yaśaḥ // jm_34.21 //

idaṃ tvatra me yuktarūpaṃ pratibhāti -

yasmin sādhūpacīrṇe 'pi mitradharmo na lakṣyate / aniṣṭhuramasaṃrabdhamapayāyācchanaistataḥ // jm_34.22 //

atha sā devatā tatsubhāṣitaprasāditamanāḥ sādhu sādhviti punaruktamabhipraśasya tattatpriyamuvāca -

ṛte jaṭāvalkaladhāraṇaśramādbhavānṛṣistvaṃ viditāyatiryatiḥ / na veṣamātraṃ hi munitvasiddhaye guṇairupetastviha tattvato muniḥ // jm_34.23 //

ityabhilakṣya pratipūjyainaṃ tatraivāntardadhe /

tadevaṃ protsāhyamāno 'pi sādhurnālaṃ pāpe pravartitumanabhyāsāditi sajjanapraśaṃsāyāṃ vācyam / evaṃ kṣāntikathāyāmapyupaneyam - evaṃ kṣamāparicayānna vairabahulo bhavati, nāvadyabahulo bahujanapriyo manoṅaśceti / evaṃ pratisaṃkhyānabahulāḥ svāṃ guṇaśobhāmanurakṣanti paṇḍitā iti pratisaṃkhyānavarṇe vācyam / tathāgatamāhātmye ca bhadraprakṛtyabhyāsavarṇe ca - evaṃ bhadraprakṛtirabhyastā tiryaggatānāmapi na nivartata iti /

// iti śatapatrajātakaṃ catustriṃśattamam //

// kṛtiriyamāryaśūrapādānām //

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.