Tổ đình Ba La Mật366 Nguyễn Sinh Cung, TP. Huế
← Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST)Trang 3/3

Phạn tạng · Phạn bản GRETIL — chữ La-tinh (IAST) · Luận tạng

Abhidharmasamuccayabhāṣya

Thông tin
GRETIL — N. Tatia: Abhidharmasamuccayabhāṣyam. Patna 1976 (Tibetan Sanskrit Works Series, 17).CC BY-NC-SA 4.0

vādanigraho yena vādī nigṛhīta ityucyate / sa punaḥ kathātyāgādibhiḥ / tatra kathātyāgo 'sādhu mama sādhu tavetyevamādibhiḥ prakāraiḥ svaparavādadoṣaguṇābhyupagamaḥ / kathāsādo 'nyenānyapratisaraṇādibhiḥ vikṣepa ityarthaḥ / yathoktaṃ sūtre - āyuṣmāṃścundikastīrthikaiḥ saha vādaṃ kurvannavajānitvā pratijānāti pratijānitvāvajānātīti / kathādoṣa ākulā divacanam / tatra ākulaṃ yadadhikāramutsṛjya vicitrakathāpratānanam / saṃrabdhaṃ yatkopoddhavaṃ dravoddhavam / agamakaṃ yaddharmato 'rthataśca parṣadvādibhyāmagṛhītam / amitaṃ yadadhikaṃ punaruktārthaṃ jñātārthaṃ ca / anarthamanarthayuktam, tatpañcākāraṃ draṣṭavyam / nirarthakam, apārthakam, yuktibhinnam, sādhyasamam, jāticchalopasaṃhitam, arthānupalabdhito 'saṃbaddhārthato 'naikānti[ka]taḥ sādhanasyāpi sādhyato 'yoniśo 'sabhyasarvavādānugamataśca / akālayuktavacanaṃ yatpūrvakaṃ vaktavyaṃpaścādabhihitam, paścādvaktavyaṃ pūrvamabhihitam / (abhidh-s-bh 154) asthiraṃ yatpratijñāyāvajñātamavajñāya pratijñātamatitvaramāṇayā vācā hi tūrṇaparāmṛṣṭaḥ / [a]pradīptavacanaṃ yacchandalakṣaṇasamatikrāntamapratyanubhāṣyottaravihittam, saṃskṛtenārabhya prākṛtenāvasitam, prākṛtenārabhya saṃskṛtena paryavasitaṃ ca / aprabaddhaṃ yadantarādhiṣṭhitavicchinnaṃ vākpratibhānamiti //

vādaniḥsaraṇaṃ yena vādānniḥsarati, akaraṇena vā guṇadoṣau vicārya vādasya nigrahasthānānāsādanāt, karaṇena vā nirvahanāditi / tatra prativādinyabhājanatākuśalātsthānādvyutthāpya kuśale sthāne pratiṣṭhāpayitumaśakyatā / parṣado vaiguṇyamasabhyābhiniviṣṭapakṣapātitādinā / ātmano 'kauśalyaṃ vāde yāvadvādālaṅkāre 'vyutpattiḥ viparyayātprativādibhājanatādīni veditavyāni //

vāde bahukarā dharmā ye vāde 'vaśyamupayujyante / tadyathā svaparasamayajñatā vāde bahukaro dharmo yena sarvatra kathāvastuni vādaṃ karoti / śeṣaṃ sugamam //

kuśalapakṣaprayuktenetyuktvā pratipattisārakeṇeti vacanamāśayaviśuddhijñāpanārthaṃ na lābhasatkārādinimittaṃ śrutādikuśalapakṣe prayuktenetyarthaḥ / sattvasaṃgrāhakeṇeti śrāvakādiviśeṣaṇārthaṃ parahitapratipattipradhānenetyarthaḥ / evaṃ ca svahitaparahitapratipannaḥ kṣipramanuttarāṃ samyaksaṃbodhimabhisaṃbudhyata ityayameṣāṃ padānāmanusaṃdhirveditavyaḥ / avigṛhyāpi tāvadvāde kriyamāṇe prakṛtigambhīratvānmahāyānadharmasya durlabhājñā prāgeva vigṛhya / yaiśca saha vigṛhya vādaḥ kriyate te 'pi pratipattāro nājñābhiprāyāḥ pratibruvanti kiṃtarhyupālambhābhiprāyāḥ / yeṣvapi prāśnikeṣu sa vādaḥ kriyate te vāsabhyā avyutpannā vā bhavantyabhiniviṣṭā vā / sarvo 'pi ca vādā prāyeṇa ṣaḍbhirdoṣairyukto bhavati / tathāhi vādaṃ kurvāṇaḥ kadācidatirabhasenāsatpakṣamapi parigṛhyābhiniveśena chalajātinigrahasthānānyapi prayukte / vacanaparyavasānamanigamayyāpyakālena vaktumārabhate / samyagapyuktāṃ prativādinaḥ kathāmapapātayati paṃsayatītyarthaḥ / paruṣamapi bruvate, yena prativādyādayaḥ cittaṃ pradūṣayanti / svayaṃ ca teṣu cittaṃ pradūṣayatītyebhiḥ ṣaḍbhirdoṣairyukto bhavati //

upaśāntasya ca durlabho vādaḥ / sati cānupaśame durlabhaṃ paracittānurakṣaṇaṃ svacittānurakṣaṇaṃ ca yena pare prasādaṃ labheran vimuktyāyatanayogena svacittaṃ samādhīyate / prāyeṇa vāde kathamahaṃ jayeyaṃ pare parājīyerannityevaṃ cittaṃ samudācarati / sati ca tasmin paridāhaduḥkhasaṃkleśaḥ / tasminsatyasparśavihāraḥ / tato nirantarakuśalapakṣaprayogāsāmarthyāttato viśeṣādhigamaṃ pratyaprāptiparihāṇiriti //

mātaraṃ pitaraṃ hatvā ityasyāṃ gāthāyāṃ loke yadatyarthamavadyaṃ pātakaṃ tadabhidhāyīnyakṣarāṇyetāni viśuddhau pariṇāmitāni / kiṃ ca loke 'tyarthamavadyaṃ saṃmatam / gurujanaghāto mahājanaghātaśca / sa punargurujano dvividhaḥ pratiniyato loka[sādhāraṇaśca] / lokasādhāraṇo 'pi punardvividhaḥ - paripālako dakṣiṇīyaśca / tatra pratiniyato gurujano mātā pitā ca, pālako rājā, dakṣiṇīyaḥ śrotriyabrāhmaṇāḥ, teṣāṃ śuddhatarasamatatvāt / tadeṣāṃ sarveṣāṃ ghāto gurujanaghāta ityucyate / mahājanaghāto rāṣṭrasya sānucarasya ghātaḥ / anucarāḥ punaḥ gavāśvamahiṣoṣṭrādayo veditavyāḥ //

kathaṃ punaretānyakṣarāṇi viśuddhau pariṇāmyante / mātrādighātavacanasya tṛṣṇādiprahāṇapariṇāmanādyathākramaṃ tṛṣṇām, karmabhavam, sopādānaṃ vijñānam, dṛṣṭiśīlavrataparāmarśadvayam, ṣaḍāyatanaṃ ca sagocaramadhikṛtya mātrādayo draṣṭavyāḥ, tatsādharmyāt / tatra tṛṣṇā nirvṛttihetuḥ / karmabhava utpattihetuḥ / sa ca bhāvanābījāghānayogena pitṛbhūto draṣṭavyaḥ / ābhyāṃ hetubhyāṃ sopādānaṃ vijñānaṃ pravartate / tasyaivaṃ pravartamānasya satyapi mokṣābhilāṣe mokṣaprāptivighnakarāvanupāyāgraśuddhipratyāyakau parāmarśau / śrotriyasādharmyamanayoretadeva veditavyaṃ yadutāgraśuddhayabhiniveśaḥ / tasyaiva punarvijñānasyāśrayālaṃbanabhāvena ṣaḍāyatanaṃ sagocaraṃ veditavyamiti //

aśrāddhaścākṛtajñaścetyasyāṃ gāthāyāṃ hīnārthābhidhāyīnyakṣarāṇyuttamārthe paridīpitāni / hīno loke caturvidhaḥ - manaskarmahīnaḥ kāyakarmahīno vākkarmahīna upabhogahīnaśca / manaskarmahīnaḥ punardvividhaḥ kuśalapravṛttivailomyena cāśrāddhaḥ, paralokādyasaṃpratyayena dānādiṣvaprayogāt / akuśalapravṛttyānukūlyena cākṛtajñaḥ, yatropakārānapekṣitvena mātṛvadhādiduścarite nirmaryādatvāt / kāyakarmahīnaścauraḥ saṃdhicchedakaḥ atyarthaṃ garhitajīvitatvāt / vākkarmahīno mṛṣāvādādipradhānaḥ, tadrūpasya sabhādiṣu praveśābhāvāt / upabhogahī naḥ śvā kā kaḥ preto vetyevamādikaḥ, charditabhakṣaṇāditi //

kathaṃ punaretānyakṣarāṇyuttamārthe pariṇāmyante / aśrāddhādivacanānāmarhati pariṇāmanāt / tatrāśrāddho vimuktijñānadarśanayogena svapratyayatvāt / akṛtajño 'saṃskṛtanirmāṇajñānāt / saṃdhicchettā punarbhavapratisaṃdhihetukleśaprahāṇāt / hatāvakāśa āyatyāṃ sarvagatiṣu duḥkhānabhinirvartanāt / vāntāśo dṛṣṭe dharme upakaraṇabalena kāyaṃ saṃdhā rayato 'pi bhogajīvitāśābhāvāditi //

yathā coktam - asāre sāramataya iti / asyā gāthāyāḥ pūrvavadarthanirdeśo draṣṭavyaḥ / śarīraṃ punarasyāḥ samādhiṃ niśritya bodhisattvā darśanabhāvanāmārgābhyāṃ mahābodhiṃ spṛśantīti //

mātsaryadharmatāmanuvṛṃhayatīti savāsanamātsaryānuśayaprahāṇena tattathatāśrayaparivṛttisākṣātkaraṇāt / dānena ca parikhidyate, dīrghakālaṃ dānanimittaṃ paramaduṣkaraśramābhyupagamāt / yācanakaṃ ca dveṣṭi, svayaṃ grāhābhirucitatayā yācanakaprātikūlyāt / na kiṃcit kadāciddadāti, sarvasya vastunaḥ sarvadā dānāt / dūre ca bhavati dānasya, āsādyadānādiparivarjanāt //

tatra parameṇa brahmacaryeṇa samanvāgata iti lokottareṇa mārgeṇetyarthaḥ / nānyatra maithunānmaithunasya niḥsaraṇaṃ paryeṣata iti tasyaiva yathābhūta parijñānena tatprahāṇāt / yathābhūtaparijñānaṃ punarasya tathatāpratibedhādveditavyam / maithunaprahāṇenopekṣako bhavati, abrahmacaryaprahāṇopekṣaṇāt / utpannaṃ ca maithunarāgamadhivāsayati, kāmarāgasyādhyātmamutpannasya bahiḥpravāsanāt / maithunapratipakṣeṇa ca dharmeṇottrasyati tatpratipakṣeṇa mārgeṇa sarvasattvottaraṇāya vyavasyatīti kṛtvā / abhīkṣṇaṃ ca dvayadvayaṃ samāpadyate saṃkleśavyavada nadvayena phalahetubhedena catuḥsatyātmakena [śamathavipaśyanādvayena] punaḥpunarlaukikalokottaramārgadvayaṃ samāpadyata iti kṛtvā //

kimupādāyedaṃ śāstramabhidharmasamuccaya iti nāma labhate / niruktinyāyena / sametyoccayatāmupādāya tattvamabhisametyādhigamya bodhisattvaṃḥ saṃkalanādityarthaḥ / samantāduccayatāmupādāyābhidharmasūtrataḥ sarvacintāsthānasaṃgrahādityarthaḥ / samyaguccayatvāyāyatanatāṃ copādāyetyaviparītenopāyena yāvadbuddhatvaprāpaṇādityarthaḥ //

ityabhidharmasamuccaye bhāṣyataḥ sāṃkathyaviniścayo nāma pañcamaḥ samuccayaḥ samāptaḥ //

likhāpitamidaṃ paṇḍitavaidyaśrī amaracandreṇa jagadbuddhatvasaṃpada iti //

Nguồn: Bản Phạn còn sót, từ GRETIL (ĐH Göttingen) — trọn phần Phật giáo: kinh Đại thừa · luận · luật · mật giáo · kinh A-hàm · thí dụ · tán ca · thi ca. Bản Devanāgarī là phép CHUYỂN TỰ TẠI MÁY từ bản IAST, không phải bản GRETIL phát hành. Giấy phép và ấn bản in gốc ghi ở từng bài, thuộc về người nhập liệu và nhà xuất bản đứng tên; phần lớn là CC BY-NC-SA. Gói này phát hành trên GitHub cho người dùng app, để nghiên cứu và đối chiếu, không nhằm mục đích thương mại. Ai muốn gỡ bài của mình khỏi gói xin báo, sẽ gỡ ngay.