अभिधर्मदीप 1-383

विमलमित्र: अभिधर्मदीप 1-383

अभिधर्मदीपः

विभाषाप्रभावृत्तिसहितः /

प्रथमो ऽध्यायः / प्रथमः पादः /

यो दुःखहेतुव्युपशान्तिमार्गं प्रदर्शयामास नरामरेभ्यः / तं सत्पथज्ञं प्रणिपत्य बुद्धं शास्त्रं करिष्याम्यभिधर्मदीपम् // [1] //

सत्त्वाद्यनन्यथाभावे व्यक्ताभावः प्रसज्यते / तद्विकाराद्विकारित्वं प्रकृतेस्तदभेदतः // [2] //

न कर्म स्वकतोत्सर्गात् ज्ञव्यक्तात्मकता मलाः / प्राक्पक्षे मुक्त्यभावश्च द्वितीये ऽन्ये ऽप्युपप्लवाः // [3] //

रूपस्कन्धो हि नेत्राद्या दशायतनधातवः / धर्मसंज्ञे त्रयस्कन्धाः साविज्ञप्तिर्ध्रुवत्रयाः // [4] //

मनःसंज्ञकमन्यो ऽपि सप्तविज्ञानधातवः / आयद्वारं ह्यायतनं धातुर्गोत्रं निरुच्यते // [5] //

योगरूप्यानुकूल्यादेर्द्वादशायतनीं मुनिः / बुद्ध्याद्येकत्वधीहान्यै धातूंश्चाष्टादशोक्तवान् // [6] //

षण्णामन्यो न्यतन्त्रत्वात्कारणं यद्धि तन्मनः / रूप्यरूपाश्रयास्तित्वात्पञ्चानां रूप्युदाहृतः // [7] //

स्कन्धायतनधातूनां स्वात्मना संग्रहः स्मृतः / स्वात्मना नित्यमवियोगात् समत्वं चित्तचैतसाम् // [8] //

तदाख्या ये ऽन्यसूत्रोक्तास्तेषामेष्वेव संग्रहम् / ब्रूयाच्छास्त्रनयाभिज्ञो बुद्ध्यापेक्ष्य स्वलक्ष[णम्] // [9] //

अन्योन्यसंग्रहो ज्ञेयः स्कन्धादीनां यथायथम् / नाध्वस्वपतनादिभ्यो नित्यानां स्कन्धसंग्रहः // [10] //

धर्मस्कन्धसहस्राणामशीतेरपि संग्रहः / ज्ञेयो ऽवतरणेष्वेव तैः सन्मार्गावतारणात् // [11] //

धर्मस्कन्धप्रमानं (णं) तु सत्यादेरेकशः कथा / तत्सतत्त्वं तु केषाञ्चिद्वाङ्नामापीष्यते परैः // [12] //

सत्त्वप्रज्ञप्त्युपादानं मौलं षड्धातवो मताः / प्रोक्तास्तद्भेदतो यस्मादस्मिन्मारो(स्मिमानो) निवर्तते // [13] //

`सत्कायदृष्टिपुष्टत्वात्ऽ

क्लिष्टमेव हि विज्ञानं [द्रष्टव्यं] जन्मणि (नि) श्रयात् / खधातुः पृथगाकाशाद्रूपायतनसंग्रहात् / [14] //

नभः खलु नभो धातोरासन्नो हेतुरेष तु / भूतानां तानि तज्जस्य रूपस्यैतत्तु चेतसः // [15] //

प्रत्यक्षवृत्तिर्यत्तत्प्रागप्राप्तग्राह्यतो ऽपि यत् / ततो ऽपि यद्दवीयो ऽर्थं पटिष्ठमितरादपि // [16] //

अभिधर्मदीपे विमाषाप्रभायां वृत्तौ प्रथमा(मा) ध्यास्य द्वितीयः पादः //

प्रथमाध्याये तृतीयपादः /

सनिदर्शण (न) आद्यार्थः मूर्त्ताः सप्रतिघा दश / अन्यत्र रूपशब्दाभ्यां त एवाव्याकृता मताः // [17] //

शेषास्त्रिधा इह सर्वे ऽपि रूपधातौ चतुर्दश / रसगन्धौ सविज्ञानौ धातू हित्वा त्रयोन्तिमाः // [18] //

सास्रवाणा (ना)स्रवा अन्त्यास्त्रयः शेषास्तु सास्रवाः / सालम्बप्रथमाः पञ्च सोपचारास्त्रयस्त्रिधा // [19] //

निर्विकल्पगुणस्वार्थाः अस्मारादनिरूपणात् / मनोभौमी स्मृतिः पूर्वो द्वितीयो घीर्णि(र्नि)रूपिका / [20] //

विज्ञानपञ्चकं कामेष्वेकेन सविकल्पकम् / तस्मादन्यत् त्रिभिः ध्याने प्रथमे चासमाहितम् // [21] //

द्वाभ्यामव्यग्रं एकेन चक्षुःश्रोत्रत्वगाश्रय[म्] / द्वाभ्यां तदुपरिव्यग्रं एकेनैव समाहितम् // [22] //

उच्छिन्नशुभबीजस्य दर्शणं(नं) सविकल्पकम् / कुशलं नास्ति विज्ञानमन्यत्र प्रतिसन्धितः // [23] //

कामेभ्यो वीतरागस्य बालस्याहानिधर्मिणः / द्विधाप्यकुशलं नास्ति क्लिष्टं चार्यस्य नोत्तमम् // [24] //

नाक्लिष्टाव्याकृतं किञ्चिदूर्ध्वभूमिविकल्पकम् / क्लिष्टं विकल्पकं चापि नास्त्यधोभूमिगोचरम् // [25] //

त्रिधेह द्वयमार्यस्य रागिणः सशुभस्य च / न शुभं नापि च क्लिष्टं द्वितीयादिषु दर्शकम् // [26] //

प्रयोगादङ्गसान्निध्यात्सभागत्वाच्च सन्ततेः / प्राग्विज्ञानानुभूते ऽर्थे चेतस्युत्पद्यते स्मृतिः // [27] //

एतद्विपर्ययात् मान्द्यात्क्लेशरोगाभिभूतितः / ज्ञातपूर्वेषु विस्मृतिः संप्रजायते // [28] //

दृष्टं द्वित्रिचतुःपञ्चप्रकारेणापि चेतसा / स्मर्यते सत्तदन्यैश्च नान्यो ऽन्यं व्योघदृक्क्षये // [29] //

विज्ञानानां तु पञ्चानां यदेकेनानुभूयते / तत्स्मर्यते ऽपि चान्येन तेन खल्वितरैरपि // [30] //

द्व्यव्याकृतानुभूतं यच्चित्तं द्वादशकादिह / व्यारूप्यरूपणि(नि)वृतेः स्मर्यते ऽष्टाभिरेव तत् // [31] //

रूपारूप्याप्तनिवृतशुभाभ्यां तु क्रमेन(ण) यत् / कामाप्ताव्याकृते हित्वा स्मर्यते दशकेन तत् // [32] //

रूपे त्वनिवृताख्येन दृष्टमव्याकृतेन यत् / आरूप्याव्याकृते हित्वा तदन्यैः स्मर्यते पुनः // [33] //

आरूप्याव्याकृतज्ञातं यश्चेतो नवकेन तत् / कामाप्ताव्याकृते हित्वा रूपाप्तानिवृतं तथा // [34] //

चित्ताख्याः सप्त सालम्बा धर्माख्यः संप्रयुक्तकः / अमूर्ता ध्वनिना सार्धमनुपात्ताः नव द्विधा // [35] //

स्पृश्यं द्विधा सधर्मांशाः सह ता नव भौतिकाः / दश सावयवा मूर्ताः त एव दश संचिताः // [36] //

रूपगन्धरसस्पर्शाश्च्छेतृच्छेद्यात्मका मताः / दाहकास्तोलकाश्चैते दाह्यास्तोल्यास्त एव वा // [37] //

पञ्च रूपीन्द्रियात्मानो विपाकोपचयात्मकाः / अमूर्त्ता नौपचयिकाः त्रिधा शेषाः ध्वनिर्द्विधा // [38] //

चक्षुस्तदुपलब्धिश्च पृथग्वा सह वाप्नुयात् / द्वादशाध्यात्मिका ज्ञेयाः बाह्याष्षड्विषयात्मकाः // [39] //

त्रयो ऽन्त्यास्त्रिविधाः शेषा भावनापथसंक्षयाः // न रूपमस्ति दृग्धेयं नाक्लिष्टं नाविकल्पकम् // [40] // सभाग एव धर्माख्यः शेषास्तूभयथा स्मृताः // सभागस्तत्सभागत्वे स्वक्रियाभाक्तु तुल्यते // [41] // चक्षुः सधर्मधात्वंशं नवधा दृष्टिरूच्यते / पाञ्चविज्ञानकी प्रज्ञा न दृष्टिरणि (ति) तीरणात् // [42] //

समेघामेघरात्र्यह्नोर्दृश्यं चक्षुर्यथेक्षते / क्लिष्टाक्लिष्टदृशौ तद्वच्छैक्षाशैक्षे च पश्यतः // [43] //

अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां वृत्तौ प्रथमस्याध्यायस्य तृतीयः पादः //

प्रथमाध्याये चतुर्थपादः /

चक्षुः पश्यति विज्ञानं विजानाति स्वगोचरमृ / आलोचनोपलब्धित्वाद्विशेषः सुमहांस्तयोः // [44] //

एकस्य चक्षुषः कार्यं विज्ञानमथवा द्वयोः / अप्राप्यार्थं मनश्चक्षुः श्रोत्रं च त्रीण्यतो ऽन्यथा // [45] //

अप्राप्तग्राहिणः सिद्धा दूरासन्नसमग्रहात् / प्रदीपादिप्रभावश्चेत् न समं तत्समुद्भवात् // [46] //

सर्वग्रहप्रसंगश्चेन्नायस्कान्तादिदर्शणा(ना)त् / सर्वगत्वाददोषश्चेन्नायोगात्तिलतैलवत् // [47] //

न ह्यू र्ध्वं चक्षुषः कायो न रूपं नाक्षिजं मनः / विज्ञानस्य तु नेत्रार्थस्तौ च कायस्य सवंतः // [48] //

नोपरिष्टाच्छ्रु तेः कायो न शब्दो न स्वकं मनः / विज्ञानस्य तु निह्रादस्तौ च कायस्य सर्वतः // [49] //

त्रयाणां(णां) त्रीण्यपि स्वाणि(न) तनोर्विज्ञानमप्यधः / मनस्त्वनियतं योगिवैश्वरूप्यं प्रदर्शितम् // [50] //

सास्रवानास्राः स्कन्धा ये तूपादानसंज्ञिताः / सास्रवा एव ते ज्ञेयास्तत्साचिव्यक्रियादिभिः // [51] //

अध्वाद्याः स्कन्धपर्यायाः धर्माद्या वस्तुनः सतः / ये तु सास्रवसंज्ञास्ते प्रोक्ता दुःखादिनामभिः // [52] //

स्वात्म्यगोचरकार्यानां(णा)मेकत्वादेकधातुना / चक्षुरादिद्विभावे ऽपि द्व्युत्पत्तिः कर्मतृ(त्रि)त्वशात् // [53] //

[असाधारण]वैशिष्ट्यादैश्वर्यादान्तरङ्गय्तः / सत्यप्यणे (ने) कहेतुत्वे विज्ञानं तैर्विशेष्यते // [54] //

नित्यत्वात्कुशलत्वाच्च निर्वाणं द्रव्यमञ्जसा / सारद्रव्येन तेनैको धर्माख्यो द्रव्यवान्मतः // [55] //

प्रथमं निर्मलं चित्तमसाभाग्यात्क्षणः स्मृतः / तेनाद्भुतक्षणेनैते क्षणिकाः पश्चिमास्त्रयः // [56] //

घ्राणं जिह्वा च कायश्च तुल्यार्थग्राह्यदस्त्रयम् / पश्चिमस्याश्रयो ऽतीतः पञ्चानां तैः सहापि च // [57] //

निश्रित्य खल्वनागम्यं निश्रयांश्चतुरो ऽथ वा / अनास्रवेन (ण) मार्गेंण चक्षुर्धातुर्निरुध्यते // [58] //

अनागम्यं तु निश्रित्य गन्धधातुर्णि(र्नि)रुध्यते / मनोधातुरणा(ना)गम्यं यदि वा सप्तनिश्रयात् // [59] //

अनागम्यं तथैवाद्यं चक्षुर्विज्ञानसंज्ञकः / धर्मधातोर्विचित्रत्वाद्यथायोगं विनिर्दिशेत् // [60] //

चक्षुर्धातुं हि रूपाप्तं परिजानन् पृथग्जनः / कृत्स्नाद्रूपमयाद्धातोर्वैराग्यमधिगच्छति // [61] //

तस्मादनुशयान्धातोरेकर्त्रिशज्जहाति च / पर्यादत्ते न किञ्चित्तु संयोजनमसौ तदा // [62] //

रूपवैराग्यमाप्नोति जहात्यनुशयत्रयम् / तदा संयोजनं त्वार्यः पर्यादत्ते न किञ्चना // [63] //

चक्षुर्विज्ञानधातुं तु परिजानंस्तमेव च / परिजानात्यवश्यं च ब्रह्मलोकाद्विरज्यते // [64] //

न तु संयोजनं किञ्चित्पर्यादत्ते तदा ह्यसौ / गन्धधातुं रसाख्यं च परिजानन् पृथग्जनः // [65] //

कामवैराग्यमाप्नोति ध्रुवं ह्यनुशयानपि / तदा जहाति षट्त्रिंशद्वर्तिसंयोजनत्रयम् // [66] //

आर्यस्तु कामवैराग्यं करोत्यनुशयानपि / चतुरः परिजानाति पर्यादत्ते ऽपि च त्रयम् // [67] //

परिजानन्मनोधातुमारूप्येभ्यो विरज्यते / जहात्यनुशयांस्त्रींश्च पर्यादत्ते त्रयं तथा // [68] //

परिजानन्खलु प्रीतिं तामेव प्रजहात्यसौ / आभास्वराच्च वैराग्यं याति हन्ति तु नास्रवान् // [69] //

परिजानन्सुखं योगी प्रजहाति तदेह च / शुभकृत्स्नाच्च वैराग्यं याति क्लेशान्न हन्ति तु // [70] //

द्विविज्ञेयाः गुणाः पञ्च हेतुः सर्वे क्षराक्षराः / अन्यत्र धर्मधात्वर्था(धी)च्छड्बाह्या नेन्द्रियात्मकाः // [71] //

अभिधर्मदीपे विभाषा [प्रभायां वृत्तौ प्रथमो ऽध्यायः /]

द्वितीयो ऽध्यायः / प्रथमः पादः /

द्वाविंशतिप्रकारस्य कृत्स्नस्येन्द्रियपर्वणः / संक्षेपेणाभिधास्यन्ते धर्मा णि(नि)र्वचनादयः // [72] //

नाम्ना द्वाविंशतिस्तानि द्रव्यतो दश सप्त च / यस्मान्नान्यद्द्वयं कार्या(या)त्सुखादिनवकत्रयम् // [73] //

नामसल्लक्षणाभावात्तन्नाम्नः सार्थकत्वतः / त्रयानां(णां) वर्गवृत्तित्वे ऽप्यर्थमभ्येष्यते परैः // [74] //

विशिष्टबुद्धिहेतुत्वादाधिपत्यविशेषतः / कायेन्द्रियाद्विशिष्टत्वं द्वयोर्णे(र्ने)त्रेन्द्रियादिवत् // [75] //

ऐश्वर्यार्थो विपश्चिद्भिरिन्द्रियार्थो ऽभिधीयते / स्वार्थव्यक्तिषु पञ्चानां चतुर्णां त्वर्थयोर्द्वयोः // [76] //

स्वगोचरोपलब्ध्यादावीषि (शि)त्वमपरे विदुः / स्वार्थविज्ञान एवान्य आहुः पण्डितमानिनः // [77] //

क्लेशोत्पत्तौ सुखादीनां श्रद्धादीनां गुणाप्तिषु / फलसंक्लेशसंभारविशुद्धित्वादनुक्रमः // [78] //

सत्त्वाख्या सत्त्ववैचित्र्य(त्र्यं) धृति(तिः) क्लेशोद्भवश्च यैः / मार्गोपायः फलप्राप्तिस्तेषामिन्द्रियता मता // [79] //

स्पर्शाश्रयोद्भवाधारसंभोगत्वाच्चतुर्दश / स्वर्गापवर्गहेतुत्वात् तदन्यद्वेन्द्रियाष्टकम् // [80] //

छन्दं वीर्याङ्गभूतत्वात् स्पर्शो वित्त्यनुबृंहणात् / संज्ञा प्रज्ञाभिभूतत्वान्नेन्द्रियं मुनिरभ्यधात् // [81] //

श्रद्धादीनां विदां चैव दोषः शुद्धौ मलोदये / प्रधानत्वान्मनस्कारो नेन्द्रियं समुदाहृतम् // [82] //

संभावनानुकूलत्वादधिमोक्षो ऽपि नेन्द्रियम् / कालान्तरफलोत्पादसंदेहाभ्यां न चेतना // [83] //

नाप्रमादो ऽप्यसौ वीर्यात्, न ह्रीः प्रागल्भनिग्रहात् / नोपेक्षा नापि चालोभो वीर्यश्रद्धाभिभूतितः // [84] //

न प्रस्रब्धिर्विदौत्कट्याद्विनिन्द्यत्वाच्च नास्रवाः / जात्यादयो न पारार्थ्यात् निष्क्रियत्वान्न निर्वृतिः // [85] //

कायस्य बाधनं दुःखं दौर्मनस्यं तु चेतसः / सुखं च सुमनस्ता च सातं शारीरमानसम् // [86] // वैशिष्ट्यान्मानसं सातं सुखं क्वचिदुदाहृतम् // [87अब्] // षट्सु भूमिषु विज्ञेयं नीरजस्काद्यमिन्द्रियम् / तदन्ये निर्मले त्वक्षे द्रष्टव्ये नवभूमिके // [88] //

दौर्मण(न)स्यं द्विहातव्यं मनोवित्तित्रयं त्रिधा / नवाभ्यासप्रहेयानि(णि) द्विधा [पञ्च] न तु त्रयम् // [89] //

पूर्वं क्रमोद्भवैः कामे विपाको [लभ्य]ते द्वयम् / अन्यैः षट् सप्त वाष्टौ वा षड् रूपे अन्त्ये तु जीवितम् // [90] //

म्रियमाणै(र्नि)रोध्यन्ते त्रीण्यन्ते अष्टौ तु मध्यमे / दशाष्टौ नव चत्वारि कामे पञ्च शुभानि वा // [91] //

अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां वृत्तौ द्वितीयस्याध्यायस्य प्रथमः पादः //

द्वितीयाध्याये द्वितीयपादः /

आद्यन्तलाभो नवभिः सप्ताष्टाभिश्च मध्ययोः / एकादशभिराप्तिस्तु फलस्यान्त्य[स्य] हानितः // [92] // स्वस्य धातोः परिज्ञानं स्वविपक्षदृशा पथा // [93अब्] // कामधातुपरिज्ञानं प्रायः सप्तभिरिष्यते / समलैर्निर्मलैस्त्वर्थैरष्टाभिरभिधीयते // [94] //

रूपधातुपरिज्ञानमिष्टं दशभिरिन्द्रियैः / अन्त्यधातुपरिज्ञानमेकादशभिरुच्यते // [95] //

सर्वसत्त्वास्त्रिधातुस्था उपेक्षायुर्मणो(नो) ऽन्विताः / त्वक्स्त्रीत्वव्यञ्जनैः कामे रूपिणश्चक्षुरादिभिः // [96] //

कामिनः खलु दुःखेन तद्रागी दुर्मण(न)स्तया / ऊर्ध्वजस्तु सुखेनार्यः शुभाह्वाधरजौ तथा // [97] //

प्रतीत्या(प्रीत्या) भाह्वाधरोद्भूतौ शुभैः स शुभमूलकः / शैक्षाभ्यां मोक्षमार्गस्थौ [अशैक्षो ऽर्हन्] स्वमार्गगः // [98] //

उपेक्षायुर्मणो(नो) युक्तो ऽवश्यं त्रयसमन्वितः / चतुर्भिः कायसुखवान् चक्षुष्मानपि पञ्चभिः // [99] //

स्त्रीन्द्रियाद्यन्वितो ऽष्टाभिः दुःखी युक्तस्तु सप्तभिः / एकादशभिरन्त्याभ्यां सप्त षड्भिस्तदाद्यवान् // [100] //

त्रिद्वीपनरकोत्पन्ना मिथ्यात्वनियता अपि / [बहुभिः] ह्येकान्नविंशत्या स्वल्पैरष्टाभिरन्विताः // [101] //

अन्तराभविकप्रेततिर्यक्श्रद्धानुसारिण [:] / त्र्यधिकैर्दशभिर्युक्ता दशभिर्वा नवाधिकैः // [102] //

सम्यक्त्वनियता ये तु ये च श्रद्धाधिमुक्तिकाः / त एकादशभिर्युक्ता दशभिर्वा नवाधिकैः // [103] //

प्रज्ञाविमुक्तनामार्हत् कायसाक्ष्युभयाह्वयाः / अक्षैकादशकोपेता यदि वाष्टादशान्विताः // [104] //

कामदेवा मृताः स्वल्पैर्दशभिः सप्तकाधिकैः / त एवैकोनविंशत्या युक्ता बहुभिरिन्द्रियैः // [105] //

[द्विर्ध्यान] जास्तु सर्वाल्पैर्दशभिः पञ्चकाधिकैः / दशभिः सचतुष्कैस्तु शुभकृत्स्नाः समन्विताः // [106] //

बृहत्फला हि अत्यल्पैस्त्रयोदशभिरन्विताः / युक्ताः षोडष(श)भिस्त्वेते सर्वभूरिभिन्द्रियैः // [107] //

अष्टाभिर्दशभिः सैकैरारूप्याः स्वल्पभूरिभिः / सदेवकौरवाः सत्त्वास्त्रयोदशभिरन्विताः // [108] //

अष्टाभिर्निःशुभो युक्तो दशभिर्वा त्रयाधिकैः / द्विलिङ्गाः पश्चिमैः स्वल्पैर्विशत्याप्येकया परम् // [109] //

सप्तद्रव्याविनिर्भागी परमाणुर्बहिर्गतः / कामेष्वेकाधिकः काये द्वय्धिकश्चक्षुरादिषु // [110] //

एवं रूपे ऽपि विज्ञेयो हित्वा गन्धरसद्वयम् / चित्तं चैतसिकैः सार्धं संस्कृतं तु स्वलक्षणैः // [111] //

अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां वृत्तौ द्वितीयस्य [अध्यायस्य] द्वितीयः पादः //

द्वितीयाध्याये तृतीयपादः /

दशधर्मा महाभौमा वित्संज्ञाचेतनास्मृतिः / छन्दः स्पर्शो ऽधिमोक्षश्च धीः समाधिर्मनस्कृतिः // [112] //

श्रद्धापेक्षाप्रमादश्च प्रस्रब्धिर्ह्रीरपत्रपा / मूलवीर्यमहिंसा च शुभभूका दशस्मृताः // [113] //

स्त्यानं प्रमत्तिराश्रद्ध्यमालस्यं मूढिरुद्धति[:] / क्लिष्टे षट् अशुभे तु द्वे आह्रीक्यमनपत्रपा // [114] //

मायाशाठ्यमदक्रोधविहिंसेर्ष्याप्रदष्टयः / सूक्ष्मोपणा(ना)हमात्सर्याण्यल्पक्लेशभुवो दश // [115] //

पृथिव्यादि यथा द्रव्यं नीलादिगुणयोगतः / तैस्तैर्विशेष्यते शब्दैश्चैत्तयोगान्मनस्तथा // [116] //

भूतभौतिकनानात्वं स्वरूपेहाकृतं यथा / तथैव चित्तचैत्तानां पृथक्त्वमुपधार्यताम् // [117] //

यथा संबन्धिसंबन्धाद्विकारो ऽम्भसि लक्ष्यते / तथा संसर्गिसंसर्गाच्चेतोविकृतिरीक्ष्यताम् // [118] //

गुणो विशेषणं धर्मो मात्रावृत्तिस्तथाश्रयी / इत्येवमादयः शब्दाः प्रधानापेक्षवृत्तयः // [119] //

चित्तं प्रधानमेतेषां वस्तु मात्रग्रहादिभिः / बीजं चैतत्प्रवृत्तीनां शुद्धिसंकरयोरपि // [120] //

अभ्युद्गच्छति कामाप्तं धर्मैर्द्वादशभिः सह / अक्लिष्टाव्याकृतं चित्तं रश्मिवानिव रश्मिभिः // [121] //

तथाष्टादशभिश्चित्तैर्निवृतं जायते मनः / द्वाविंशत्या सहावश्यं शुभं भवति मानसम् // [122] //

चेतसोस्सह विंशत्या चित्तमुत्पद्यते ऽशुभम् / दृङ्मोहमात्रयुक्तं यत् क्रोधाद्यैस्त्वधिकं वदेत् // [123] //

सर्वत्र संभवान्मिद्धं यत्र स्यात्तत्र निर्दिशेत् / तद्वदेव च कौकृत्यमधिकं गणयेत्क्वचित् // [124] //

साशुभं मिद्धकौकृत्यं रूपधातौ न विद्यते / ध्यानान्तरे वितर्कश्च विचारश्चापि नोपरि // [125] //

संप्रयुक्तः संस्कारः समता यस्य पञ्चधा / विप्रयुक्तश्च बोद्धव्यः समता यस्य नास्त्यसौ // [126] //

विशिष्टाणा (ना) मसद्भावात्प्रसंगो नास्ति रूपिणाम् / संस्कारग्रहणाच्चैव खादीनां ण(न) प्रसज्यते // [127] //

प्राप्त्यादयस्तु संस्कारा विप्रयुक्तास्त्रयोदश / आप्तोक्तिस्वक्रियालिङ्गा लिङ्गमेषां गदिष्यते // [128] // प्राप्तिः समन्वितिर्लब्धिर्धर्मवत्ता व्यवस्थितिः // [129अब्] //श्रुतचिन्तामयानां च समापत्तिद्वयस्य च // [130च्द्] // नि[:]क्लेशसंस्कृतापूर्व(र्वं) शुभानां तु रजस्वताम् / आदिलाभे सह प्राक्च तदूर्ध्वं वा त्रिधेष्यते // [131] //

क्लिष्टाणां कुशलानां च तदन्येषां त्रिधा मता / निवृताव्याकृता ज्ञाननिर्माणमनसां तथा // [132] //

निर्वाणस्यादितो लाभे नित्यस्यान्यस्य सर्वदा / अजा तवर्तमाना च कदाचित्तु त्रिधेष्यते // [133] //

एकार्थरुचिहेतुर्यः सत्त्वानां स सभागता / आसंज्ञिकं विपाको यच्चित्तोपच्छेद्यसंज्ञिषु // [134] //

शुभासंज्ञिसमापत्तिर्ध्याने ऽन्त्ये चित्तरोधिनी / निःसृतीच्छाप्रवृत्तित्वात् नार्यस्य आप्या प्रयोगतः // [135] //

निरोधाख्या तु विज्ञेया विजिहीर्षोर्भवाग्रजा // शुभार्यंस्य प्रयोगाप्या द्विवेद्यानियता मता // [136] // चेतश्चतुष्टयायोगादागमादुपपत्तितः / निर्वेदितमनोभावात्सिद्ध्यतीयमचित्तिका // [137] //

गतिप्रज्ञप्त्युपादानमायुश्चित्तोष्मणोः स्थितिः / आगमाद्युक्तितश्चैव द्रव्यतस्तत्सदिष्यते // [138] //

जातिः स्थितिर्जराणा(ना)शः संस्कृताङ्कचष्टतुयी / चत्वारि स्थितिनास्तित्वे हेतुत्वाद्यप्रसिद्धितः // [139] //

शक्तिहानेर्जरासिद्धिः नान्यत्वात् परिणामिता / एककारित्रनाशाभ्यां शक्तिहानिः प्रसिद्ध्यति // [140] //

सति जन्मनि तद्भावाद् द्रव्यकारित्रनाशतः / आगमादुपपत्तेश्च विनाशो ऽपि सहेतुकः // [141] //

वाक्छब्दाधीनजन्मानः स्वार्थप्रत्यायनक्रियाः / संज्ञाद्यपरणा(ना)मानस्त्रयो नामादयः स्मृताः // [142] //

अन्ये नामादयः शब्दादप्राप्तार्थप्रकाशनात् / अनित्यास्ते तु विज्ञेयाः सापेक्षार्थविभावनात् // [143] //

स्वरूपं वेदयंश्च्छब्दो व्यञ्जना दीनि च ध्रुवम् / अर्थप्रत्यायकः प्राज्ञर्भक्तिकल्पनयोच्यते // [144] //

परमानु(णु)स्वभावत्वाद् घोषैकत्वं न युज्यते / तादात्म्यं प्रतिघातित्वात् तत्सिद्धिर्वरणादिभिः // [145] //

स्फोटाख्यो नापरो घोषाच्छब्दो नित्यः प्रसिद्ध्यति / क्रमवृत्तेर्ण(र्न) शब्देन कश्चिदर्थो ऽभिधीयते // [146] //

न श्रुत्या श्रूयते शब्दस्तदन्या च गतिः श्रुतेः / यो ब्रूयात्स स्वमात्मानं विद्वद्भिरपहासयेत् // [147] //

प्रतिद्योत्यं यथायोगं नियतानियताश्च ते / नियतोद्भावनाद् बुद्धः सर्वज्ञ इति गम्यते // [148] //

सत्त्वाख्याः कामरूपाप्ता निष्यन्दाव्याकृतास्तथा / तथैव च विपाकश्च साभाग्यं[प्राप्तयो द्विधा] // [149] //

[अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां वृत्तौ द्वितीयस्याध्यायस्य तृतीयः पादः //]

[द्वितीयो ऽध्यायः समाप्तः //]

तृतीयो ऽध्यायः / चतुर्थपादः /

सत्त्वाख्योपद्रवाभावान्न चतुर्थे ऽस्ति सूत्रतः / विमानस्य सम(स)त्वस्य प्रध्वंसान्नित्यता कुतः // [150] //

सप्त तेजोभिरेकाद्भिर्गते ऽद्भिः सप्तके पुनः / तेजसा सप्तकान्त्यैका वायु[संवर्तनी ततः] // [151] //

आग्नेयात्सप्तकादेक[:] पावनीकिमनन्तरम् / आयुष्परिग्रहादेवं शुभकृत्स्नायुरेधनम् // [152] //

वातादिदोषसाधर्म्या[त्सत्त्वा]णा(नां) [तद्विनाशकाः] / आध्यात्मिकेति सारूप्यान्न भूसंवर्तणी(नी) मता // [153] //

अभिधर्मदीपे [विभाषाप्रभायां वृत्तौ तृतीयस्याध्यायस्य च]तुर्थः पादः समाप्तः //

[तृतीयो ऽध्यायः समाप्तः] //

चतुर्थो ऽध्यायः / प्रथमः पादः /

सत्त्वोपपत्तिहेतूनां [विपत्संप]द्विधायिणा [ना]म् / लोकवचित्र्यकर्तॄणां कर्म हेतुरितीष्यते //] [154] //

कायिकं वाङ्मयं चैव चेतनाख्यं च मानसम् / कर्माण्येतानि लोकस्य कारणं नेश्वरादयः / [155] //

वैश्वरूप्यात्क्रमोत्पादात्तद्वदन्यत्प्रसङ्गतः / नान्यापेक्षा तपोयोगो पक्षहान्यादिदोषतः / [156] //

कर्मणां बोध्यते शक्तिर्विधिकालग्रहादिभिः / यतो ऽतस्तेषु ताच्छब्द्यं गौन्या(ण्या) वृत्त्या प्रयुज्यते // [157] // पूर्वे विज्ञप्त्यविज्ञप्ती चेतना मानसी क्रिया // [158] // [अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां वृत्तौ चतुर्थाध्यायस्य प्रथमः पादः]

चतुर्थाध्याये द्वितीयपादः /

अन्नमत्यग्निणि(नि)र्दग्धं यथा स्थाली च संस्कृता / पापदृष्टेस्तथा शीलं शाठ्येर्ष्यादिक्षतात्मनः // [159] //

संवृत्सद्दृष्ट्युपेतातो भिक्षुत्वं परमार्थतः / एकसम्पत्तु संवृत्या द्वयाभावे द्विधापि न // [160] //

विगतावणे ज्ञाने बुद्धोक्तेर्मुख्यकल्पना / तदाश्रये फले चापि विज्ञेया गुणकल्पना // [161] //

शाश्वतत्वशुभत्वाभ्यां सर्वाण (न)र्थनिवृत्तितः / मुख्यकल्पनया तद्वद्धर्मो निर्वाणमुच्यते // [162] //

आर्याः शिष्यगुणाः संघस्तथैव परमार्थतः / एतान्यो याति शरणं स याति शरणत्रयम् // [163] //

मिथ्याचारः सतां गर्ह्यात्परत्राकरणाप्तितः / पापिष्ठत्वान्मृषावादो मद्यपाणं(नं) स्मृतिक्षयातू // [164] //

सर्वेभ्यो वर्तमानेभ्यो द्विविधेभ्यो ऽपि कामजः / त्रिकालेभ्यस्तु मौलेभ्यो लभ्येते भावनामयौ // [165] //

सर्वेभ्यः सत्त्वजातिभ्यः संवरो वाङ्गकारणैः / सर्वेभ्यो संवराङ्गेभ्यः सत्त्वेभ्यश्च न कारणैः // [166] //

क्रियया[ ऽ]संवरप्रप्तिः स हाभ्युपगमेन वा / अविज्ञप्तिरतो ऽन्यस्याः क्षेत्राङ्गादिविशेषतः // [167] //

कामाप्तसंवरत्यागः शिक्षाणि(नि) क्षेपणादिभिः / पतनीयरपीत्येके तन्नेत्यन्ये त्वयोगतः // [168] //

अयोगा(गो) नांशुविध्वंसात्पटद्रव्यं विनश्यति / सूत्रे ध्वंसोक्तिरन्यार्था यथेर्ष्याशठनादिषु // [169] //

सद्धर्मान्तर्द्धितो ऽन्ये ऽन्ये नापूर्वाप्रतिलम्भतः / भूसंचारेण हान्या च त्यज्यते ध्यानजं शुभम् // [170] //

तथारूप्याप्तमार्यन्तु फलाप्त्यक्षविहानिभिः / असंवरो दमप्राप्तिर्जीवितोत्सर्जणा(ना) दिभिः // [171] //

चित्तवेगादिविच्छेदैरविज्ञप्तिस्तु मध्यमा / कामाप्तं कुशलं नाम त्रिभिर्मूलच्छिदादिभिः // [172] //

प्रतिपक्षोदयात्क्लिष्टं त्रिधात्वाप्तं विहीयते / सर्वे कामेषु रूपे द्वाधे(वे)को ऽरूपिषु लाभतः // [173] //

यदिष्टफलदं कर्म कुशलं तदुदाहृतम् / विपर्ययेणाकुशलमव्याकृतमतो ऽन्यथा // [174] //

कामाप्तं प्रथमं पुण्यमपुण्यमशुभात्मकम् / ऊर्ध्वभूमिकमानेज्यं विपाकं प्रत्यनेजनात् // [175] //

सुखवेद्यं शुभ(भं) कर्म ध्यानादर्वाक्तुरीयकात् / उपेक्षावेद्यमन्यत्र दुःखवेद्यन्तु पापकम् // [176] //

अधो ऽपि मध्यमं कर्म ध्यानेना न्त्येपि निर्वृतेः / युगपत्त्रिविपाकेष्टेर्ध्यानान्तरविपाकतः // [177] //

पुनश्चतुर्विधं कर्म दृष्टवेद्यादिभेदतः / जन्मनस्त्रिभिराक्षेपो दृष्टधर्माह्वयादृते // [178] //

चतुर्णामपि चाक्षेपः सर्वत्र नरकादृते / न तत्रेष्टफलाभावाच्छुभं यस्माद्विपच्यते // [179] //

नोत्पद्यवेद्यकृत्तत्र यद्विरक्तः पृथग्जनः / स्थिरो नापरकृच्चार्यश्चलो ऽपि भवमूलयोः // [180] //

यदार्त्ररौद्रचित्तेन कर्माभीक्ष्णं निषेव्यते / सत्क्षेत्रे क्रियते यच्च फलं तस्य नियम्यते // [181] //

क्षेत्राशयविशेषाच्च फलं सद्यो विपच्यते / निरोधव्युत्थितादौ च सद्यः कालफलक्रिया // [182] //

तद्भूम्यपुनरुत्पत्तेः विपाकनियतं च यत् / तच्च दृष्टफलं विद्यात् कर्मादः परिपूरकम् // [183] //

कुशलस्याविचारस्य चैतसिक्येव वेदना / विपाकः कायिकी त्विष्टा दुःखवेद्यस्य कर्मणः // [184] //

सपाकमशुभं कृष्णं सपाकं रूपजं सितम् / शुभाशुभं द्विधा काये(मे) निर्मलं तत्प्रहाणकृत् // [185] //

चसस्रो दृक्पथा दृष्टौ चेतनाभावनापथात् / आनन्तर्यपथाः कामे कर्मैतत्कृष्णनाशकृत् // [186] //

नवमे चेतना या तु सा कृष्णाकृष्णया [घा]तिनी / अन्तानन्तर्यमार्गस्था ध्याने ध्याने सितस्य तु // [187] //

कायाद्यकुशलं कर्म सर्वं दुश्चरितं मतम् / अभिध्यादीन्यपि त्रीणि मनोदुश्चरितत्रयम् // [188] //

शुभं तत्सानभिध्यादि प्रोक्तं सुचरितत्रयम् / द्वयंमौलमदः कर्म मार्गा दश शुभाशुभाः // [189] //

[अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां [वृत्तौ] चतुर्थाध्यायस्य द्वितीयः पादः /

चतुर्थाध्याये तृतीयपादः /

कारिताः षडविज्ञप्तिद्वर्यात्मैकस्ते ऽपि षट् कृताः / शुभाः सप्त द्विधा ज्ञेया एकवै(धै)ते समाहिताः // [190] //

या सामन्तेष्वविज्ञप्तिः पृष्ठेषु तु विपर्ययः / प्रयोगस्तु त्रिमूलोत्थः [अभिध्याद्यास्त्रिमूलजाः] // [191] //

[कुशलाः प्रयोगपृष्ठाश्च कुशलत्रयमूलजाः] / द्वेषेण वधपारुष्यव्यापत्तीनां समापनम् // [192] //

स्तेयस्यान्याङ्गनायातेरभिध्यायाश्च लोभतः / मिथ्यादृशस्तु मोहेन तदन्येषां त्रिभिर्मतम् // [193] //

चतुर्णामप्यधिष्ठानं ज्ञेयमेषां यथाक्रमम् / प्राणिनश्चाथ भोगाश्च नामरूपं च नाम च // [194] //

प्राणातिपातो धीपूर्वमभ्रान्त्या परमारणम् / अत्यक्तान्यधनादानमदत्तादानमुच्यते // [195] //

परस्त्रीगमनं काममिथ्याचारो विकल्पवान् / अर्थज्ञायान्यथावादो द्रोहबुद्ध्या मृषावचः // [196] //

दृष्ट्या श्रुत्यादिभिश्चाक्षैर्मण(न)सा यच्च गृह्यते / दृष्टं श्रुतं मतं ज्ञातमित्युक्तं तद्यथाक्रमम् // [197] //

पैशुन्यं भेदकृद्वाक्यं पारुष्यं तु यदप्रियम् / क्लिष्टं संभिन्नलापित्वमन्ये गीतकथादिवत् // [198] //

परस्वासत्स्पृहाभिध्या व्यापा[दः] सत्त्वगोचरः / विद्वेषानानन्तदृष्टिस्तु मिथ्यादृष्टि [रहेतुका] // [199] //

चेतना न क्रियामार्गस्तैस्तु सत्ता प्रवर्तते / युगपद्याव[दष्टा] भिरशुभैश्चेतनैः सह // [200] //

[शुभैस्तु] दशभिर्यावत्सार्वं(र्धं) नैकाष्टपञ्चभिः / विलापद्वेषपारुष्याण्यु(णि)ष (स)न्ति नरके द्विधा // [201] //

तद्वदेव मताभिध्या मिथ्यादृष्टिस्तथैव च / अभिध्यादित्रयं तद्वत्कुरौ प्रलपनं द्विधा // [202] //

अशुभास्तु दशान्यत्र सर्वत्र कुशलास्त्रयः / आरूप्यार्यासंज्ञिनां च रूपिणः सप्त लाभतः // [203] //

कुरून्सनरकान्हित्वा सर्वत्रान्यत्र ते द्विधा / सर्वे विपाकनिष्यन्दाधिपत्यफलदा दश // [204] //

दुःखोपसंहृतेर्दुःखमल्पायुष्ट्वन्तु मारणात् / तेजोनाशात्कृशौजस्त्वमिदं तत्त्रिविधं फलम् // [205] //

आनन्तर्यपथे कर्म फलवत्पञ्चभिः फलैः / चतुर्भिस्त्वमलेनार्यं तद्वदन्यच्छभाशुभम् // [206] //

ततो ऽन्यन्निर्मलं ज्ञेयं त्रिभिरव्याकृतं तथा / फलं शुभस्य चत्वारि द्वेत्रीणि च शुभादयः // [207] //

शुभाद्यास्त्वशुभस्य द्वे त्रीणि चत्वारि च क्रमात् / अव्याकृतस्य ते तु द्वे त्रीणि त्रीणि शुभादयः // [208] //

सर्वे चत्वार्यतीतस्य मध्यमस्य च भाविनः / मध्यमा द्वे स्वकस्यैव त्रीण्यनागामिजन्मनः // [209] //

चत्वार्येकभुवो द्वे वा त्रीणि चापरभूमिकाः / शैक्षाद्यास्त्रीणि शैक्षस्य त एवाशैक्षकर्मणः // [210] //

एकं त्रीणि द्वयं चैव शैक्षाद्याः पश्चिमस्य तु / द्वे द्वे पञ्च यथासंख्यं दृग्घेयस्य तु कर्मणः // [211] //

त्रीणि चत्वारि चैकं च दृष्टिहेयादयः स्मृताः / ते त्वभ्यासप्रहेयस्य द्वे चत्वारि त्रिधा मताः // [212] //

क्रमादेकद्विचत्वारि ते त्वहेयस्य कर्मणः / एकेनाक्षिप्यते[जन्म] भूरिभिः परिपूर्यते // [213] //

कुशलं वाथवा पापं यदतीतं ददत्फलम् / स्वं कायवाङ्मनस्कर्म सा कर्मस्वकता मता // [214] //

संवृत्या स्कन्धसन्ताने तत्क्रियाफलदर्शणा(ना)त् / कर्त्तृता भोक्तृता चोक्ता निषिद्धा शाश्वतस्य तु // [215] //

स्यात्कर्मस्वकता नास्ति तस्य चेति चतुष्किका / प्रथमा तत्फलस्थस्य विहाणा(ना)त्तस्य कर्मणः // [216] //

द्वितीया तत्फलस्थस्य कर्मणा तेन चान्वयात् / तृतीयोभययुक्तस्य चतुर्थ्यनुभयस्य तु // [217] //

स्यात्कर्मस्वकता नापि तत्फलं वेदयिष्यति / तत्फलावस्थितस्याद्या ज्ञेया तच्चरमे फले // [218] //

द्वितीया ध्रुवपाकस्य तद्विपाकानवस्थिते / तृतीया द्वयसद्भावा चतुर्थी तूभयं विना // [219] //

स्यात्कर्मणान्वितश्चैव नो च तत्फलवेदनम् / आद्या दत्तविपाकेन निरुद्धानागतादिना // [220] //

द्वितीया तु विहीणे(ने)न ध्रुवपाकेन कर्मणा / तृतीया द्वयमुक्तस्य चतुर्थी तु द्वयादृते // [221] //

अयुक्तविहितं कर्म क्लेशोपक्लेशदूषितम् / शिक्षालिङ्गाद्यपेतं च केचिदाहुर्विपश्चितः // [222] //

अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां वृत्तौ चतुर्थस्याध्यायस्य तृतीयः पादः //

चतुर्थाध्याये चतुर्थपादः /

बोधिसत्त्वः कुतो यावदविवर्त्यमना यतः / बघ्नाति बोधिसन्नाहमङ्गीकृत्वा जगद्धितम् // [223] //

यदा लाक्षणिकं कर्म प्रकरोत्यनपायगः / महाकुलः समग्राक्षः स्वपर्षत्संग्रहे रतः // [224] //

पुमाञ्जातिस्मरो वाग्मी प्रज्ञावीर्यक्रियान्वितः / तदा देवमनुष्याणामभिव्यक्तिं निगच्छति // [225] //

स हि त्रिभिरसंख्येयैर्धर्मकायगुणार्णवम् / प्रचिनोति तदाधारं कायं कल्पशतेन तु // [226] //

द्वात्रिंशल्लक्षणोपेतमशीतिव्यञ्ज नोज्ज्वलम् / द्विषतामपि यं दृष्ट्वा मनः सद्यः प्रसीदति // [227] //

युगान्तवायुणा(ना) मेरुः वह्निणा(ना) वरुणालयः / वज्रेण ध्वस्यते वज्रमविकारि तु तन्मनः // [228] //

कामाप्तं षष्ठजं त्रेधा कृपाश्रद्धापरम्परम् / बुद्धोत्पादे नरः स्त्री वा तदाद्यं चित्तमश्नुते // [229] //

सर्वेभ्यः सर्वदा सर्वं वदतो दानपूरणम् / मरणे ऽपि दमात्यागः शीलस्योत्कृष्टिरुच्यते // [230] //

वीर्यस्य तिष्यसंस्तुत्या धियो वज्रोपमात्परम् / `सर्वासां तु क्षयज्ञाने परिपूरिर्विधीयतेऽ // [231] //

त्रिपुण्यकृतिवस्त्वाद्यास्तल्लाभोपायदेशनाः / तथा चतुरधिष्ठानं सप्तसद्धर्मशासनम् // [232] //

सप्तयोगास्त्रयःस्कन्धा स्त्रिशिक्षाद्याश्च देशिताः / तथा पारमिताश्चापि चतस्रो विनयोदिताः // [233] //

बोधिपक्ष्याश्च कण्ठोक्ताः सप्तत्रिंशत्स्वयंभुवा / हेतवः सर्वबोधिनां त्रिविधा मृदुतादिभिः // [234] //

तस्मान्न बोधिमार्गो ऽन्यः सूत्रादिपिटकत्रयात् / अतो ऽव्यमिह यो ब्रूयात्स भवेन्मारभाषितः // [235] //

कल्पानां महतामेतदसंख्येयत्रयं मतम् / स्थानान्तरमसंख्याख्यमदःसंख्योपरि स्थितम् // [236] //

अपकर्षे जिनोत्पत्तिर्यावच्छतसमायुषः / द्वयोः प्रत्येकबुद्धानामुत्कर्षे चक्रवर्ति णा(ना)म् // [237] //

नाधो ऽशीतिसहस्त्रासौ (यो) स्तत्समुत्पत्तिरिष्यते / ते हेमरूप्यताम्रायश्चक्राः पुण्यप्रभावतः // [238] //

तुल्ये ऽपि साधनोपाये तद्भेदो ऽक्षादिभेदतः / भवमोक्षार्थिनोर्मात्रोः प्रदानफलभेदवत् // [239] //

करुणाभावनोद्रेकात्स्वसंविच्चित्तयोस्तथा / परसंविद्गुरोस्तद्वत्तद्विशेषो विधीयते // [240] //

हेतुतत्त्वफलोद्भूतं महत्त्वं शासितुस्त्रिधा / विमुक्तावपि तुल्यायां त्रयाणां बोधि लम्भनात् // [241] //

बुद्धस्य संमुखीनस्य बौद्धमाक्षिप्यते वपुः / सैकपुण्यशतोद्भूतमेकैकं लक्षणं मुनेः // [242] //

यथाकर्मपथास्तद्वत्पुण्यादित्रयमिष्यते / दानं हि दीयते येन स्वपरार्थाद्यपेक्षया // [243] //

कायादिकर्म तत्तत्त्वमविज्ञप्तिः क्वचित्पुनः / प्राधान्यान्मुनिना प्रोक्तं महाभोगफलं हि तत् // [244] //

स्वान्योभयार्थसिद्ध्यर्थं दानं ददति केचन / साधुवृत्त्यनुवृत्यर्थं नोभयार्थाय चापरे // [245] //

दातृवस्त्वादिवैशिष्ट्यात्तत्फलातिशयः स्मृतः / श्रद्धादिभिर्गुणैर्दाता दत्ते ऽतः सत्क्रियादिभिः // [246] //

सत्कारादिगुणोपेतं फलं तस्मादवाप्नुते / वस्तु वर्णादिसंपन्नं सौरूप्यादि फलप्रदम् // [247] //

गुणदुःखोपकाराख्यर्ंधर्मैः क्षेत्रं विशिष्यते / आशयादि मृदुत्वादेर्मृदुत्वादीनि कर्मणः // [248] //

धर्मदात्रे ऽपि बालाय पित्रे मात्रे ऽथ रोगिणे / अमेयं बोधिसत्त्वाय दानमन्यभवाय च // [249] //

बोधिसत्त्वस्य यद्दान्न(न)मन्यस्यापि यदष्टमम् / विपश्चिद्भिस्तदाख्यातं श्रेष्ठं यच्चार्हतो ऽर्हते // [250] //

संप्रधार्य यदाक्षिप्तं पूरणादिदृढीकृतम् / विगतप्रतिपक्षं च तत्कर्मोपचितं मतम् // [251] //

स्वस्मात्त्यागगुणापेक्षाश्चैत्ताश्चैत्यार्चतादिषु / विना प्रतिगृहीत्रापि फलं मैत्रीविहारवत् // [252] //

धर्मदानस्वभावो वाक्तत्त्वनामादिगोचरः / अव्याकृतस्वभावत्वान्न नामाद्यन्नदानवत् // [253] //

शीलं शुभमयं रूपं व्याख्यातं तत्प्रभेदतः / शास्त्रे तु तप्प्रधा नत्वात्प्रोक्तं स्वर्गोपपत्तये // [254] //

दौःशील्याशुभमूलाद्यैर्दोषैर्यन्न विदूषितम् / तद्विपक्षशमाङ्गं च यत्तच्छद्धमिहोच्यते // [255] //

पुण्यं समाहितं त्वत्र भावना चित्तभावनात् / प्रधान्यादपवर्गाय तदुक्तं सर्वदर्शिना // [256] //

पुण्यनिर्वाणभागीयं निर्वेधानुगुणं तथा / शासने ऽस्मिन्समासेन शुभमूलं त्रिधेष्यते // [257] //

लिपिमुद्राथ गणना कायवाक्कर्मलक्षणा / संख्या खल्वपि विज्ञेया मनस्कर्मस्वभाविका // [258] //

अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां वृत्तौ चतुर्थाध्यायस्समाप्तः //

पञ्चमो ऽध्यायः / प्रथमः पादः

अकार्यप्रवणो लोको दुःखभागी च यद्वशात् / रागादीन् भवसंबन्धान्क्लेशान्वक्ष्यामि तानहम् // [259] //

स्वशक्तिजक्रियोद्भूतैर्विशेषैस्ते तु नामभिः / आत्तसामान्यसंज्ञाकाश्चोद्यन्ते ऽनुशयादिभि[:] // [260] //

रागप्रतिघसंमोहमानकाङ्क्षाकुदृष्टयः / षडेते ऽनुशयाः प्रोक्ताः श्रेयोद्वारविबन्धिनः // [261] //

रागद्वेधात् मताः सप्त दृष्टिभेदाद्दश स्मृताः / भूयो ऽष्टानवतिर्ज्ञेया धात्वाकारादिभेदतः // [262] //

कामरागो भवाख्यश्च द्विधाः रागः प्रभिद्यते / प्रायो बहिष्प्रवृत्तत्वादन्तर्वत्त्यादिभेदतः // [263] //

सत्कायान्तद्वयग्राहौ मिथ्यादर्शण(न)मेव च / दृष्टिशीलव्रतामर्शावित्येताः पञ्च दृष्टयः // [264] //

दशेह दुःखदृग्घेयाः सप्त हेत्वीक्षणक्षयाः / सप्तापवर्गदृग्घेयाः अष्टौ मार्गेक्षणक्षयाः // [265] //

दृष्टिहेयावलम्बित्वात्सदाकारपरिग्रहात् / रागादयस्तु चत्वारो ज्ञेया मार्गद्वयक्षयाः // [266] //

प्रतिकल्पवशोत्पत्तेर्दृष्टिकाङ्क्षेतु दृक्क्षये / रूपेप्येवं तथारूप्ये प्रतिघानुशयादृते // [267] //

भवाग्रे क्षान्तिहेया ये दृग्घेया एव ते मताः / ज्ञानवध्यास्तु ये तस्मिन्नभ्यासेनैव तत्क्षयः // [268] //

अहं ममेति या दृष्टिरसौ सत्कायदृक् स्मृता / तदुच्छेदध्रुवग्राहौ यौ सान्तर्ग्राहदृङ्मता // [269] //

फलहेत्वपवादो यः सा मिथ्यादृष्टिरुच्यते / ज्ञेयो दृष्टिपरामर्शः हीनवस्तूत्तमग्रहः // [270] //

अहेतावपथे चैव तद्धि शीलव्रताव्हयः / दुःखभ्रान्त्यपथादानात्तदुष्ट्युत्सार्य एव सं // [271] //

सत्कायदृष्ट्यवच्छेदो धर्ममात्रेक्षणाद्यतः / दुःखाभिसमये तच्च तद्दृग्घेयैव सो ऽप्यतः // [272] //

द्वयं दृष्टिपरामार्शादेकः सत्कायदृष्टितः / अन्तर्ग्राहार्धमन्यस्तु विपर्यासः प्रकल्प्यते // [273] //

नितीरणसमारोपविपरीतप्रवृत्तितः / विपर्यासोक्तिरेष्वेव दृग्वषा(शात्) चित्तसंज्ञयोः // [274] //

सप्त मानविधास्त्रिभ्यो नव मानविधास्त्रिधा / त्रिधात्युन्नमनादिभ्यः स्वोत्कर्षाद्यस्ति नास्तिता // [275] //

व धादिपर्यवस्थानं कौकृत्यमशुभं विधाः / विभवेच्छा च नार्यस्य जायन्ते हेत्वभावतः // [276] //

दुःखात्समुदयाच्चैव सर्वगानां व्यवस्थितिः / तद्दृष्टिहेयजातिनां सर्वासां द्विपदस्थितेः // [277] //

काङ्क्षा पञ्च दृशो ऽविद्या तद्व्यामिश्राथ केवलाः / सप्त सर्वत्रगा दुःखद्धेनोरेभ्यश्चतुष्टयम् // [278] //

द्रव्यतो दश चैकश्च नाम्ना सप्त तु ते मताः / रागप्रतिघमानास्तु परिच्छेदप्रवर्तिणः (नः) // [279] //

प्रकारान्तरवर्तित्वात्सकृत्सर्वस्वभूगतिः / धात्वन्तरावलम्बित्वात्पूर्वोक्ता एव सर्वगाः // [280] //

नवोर्ध्वधातुकास्तेषामाद्या दृष्टिद्वयादृते / तेषां सहभुवो धर्माः प्राप्तिवर्ज्याश्च सर्वगाः // [281] //

काङ्क्षामिथ्यादृगाभ्यां च मिश्राविद्याथ केवला / निरोधमार्गदृग्घेयाः षडेते निर्मलेक्षिणः // [282] //

स्वभूमेरेव निर्वाणं मार्गस्थ (र्गः ष)न्न(ण्ण)वभूमिकः / तद्दृश्यविश(ष)यो ऽन्यो ऽन्यो हेतुत्वाद्धेतुभावतः // [283] //

न रागः शक्त्यहेतुत्वान्न द्वेषो[ ऽ]नपराधतः / नमानो ऽतिप्रशान्तत्वान्न भावत्वाद् दृशो ऽपराः // [284] //

सर्वगो ऽनुशयः कृत्स्नामनुशेते स्वधातुगः / स्वामालम्बनतो भूमिं स्वनिकायं त्वसर्वगः // [285] //

अस्वीकाराद्विपक्षत्वान्नोर्ध्वभूमार्गगोचरः / संप्रयोगिनि(णि) तु स्वस्मिन्नहीने संप्रयोगतः // [286] //

धात्रीवस्त्रमलन्यायैः खचराम्बुचरक्रमैः / एते ऽनुशेरते यस्मात्तस्मादनुशयाः स्मृताः // [287] //

स्वैरिष्टादिभिना (रा)कारैः परमाणुक्षणेष्वपि / यतो ऽनुशेरते चैति(ते) ततश्चानुशया मताः // [288] //

अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां वृत्तौ पञ्चमस्याध्यायस्य प्रथमः पादः //

पञ्चमाध्याये द्वितीयपादः /

आद्यं दृष्टिद्वयं कामे निवृताव्याकृतं मतम् / धातुद्वये तु सर्वे ऽपि निवृताव्याकृता मलाः // [289] //

कामेष्वकुशलाः शेषाः रागद्वेषतमांस्यतः / त्रीण्येवाशुभमूलानि पञ्चकारणयोगतः // [290] //

अव्याकृतद्वयस्यापि त्रीणि मूलानि तत्समाः / अविद्या धीश्च तृष्णा च न काङ्क्षामानदृष्टयः // [291] //

चलत्वादूर्ध्ववृत्तित्वादव्यापित्वाद्यथाक्रमम् / सूत्रस्यार्थापरिज्ञानादहेतुर्ध्यायिवोदनात् // [292] //

प्रश्नव्याकरणान्याख्यच्चत्वारि वदतां वरः / शिष्यानां(णां) वादशिक्षार्थ स्थितीनां च चतुष्टयीम् // [293] //

एकांशाख्यं विभज्याख्यं पृच्छाख्यं स्थाप्यमेव च / मरणप्रसवोत्कर्षजीवद्रव्यान्यतादिवत् // [294] //

स्थानवादित्वसंज्ञैका परिकल्पाव्हया परा / अन्या प्रतिपदाख्यान्या ज्ञानवादित्वसंज्ञिता // [295] //

मानप्रतिघसंरागैर्वर्तमानो ऽज्झितक्रियैः / जाता यत्राप्रहीणाश्च संयुक्तस्तत्र वस्तुनि // [296] //

अजातैर्माण(न)सैरेतैः सर्वत्रान्यैः स्वकाध्विकैः / सर्वत्राजैस्तथा शेषैः संयुक्ता स्कन्धसन्ततिः // [297] //

द्वयमेवात्र निष्पन्नं तृतीयं तूपचारतः / सदसद्धेतुनो(ता) यस्मान्मध्यस्थैश्च परिग्रहात् // [298] //

सर्वमस्ति प्रदेशो ऽस्ति सर्वं नास्तीति चापरः / अव्याकृतास्तिवादीति चत्वारो वादिनः स्मृताः // [299] //

एभ्यो यः प्रथमो वादी भजते साधुतामलौ / तर्काभिमानिनस्त्वन्ये युक्त्यागमबहिष्कृताः // [300] //

इच्छत्यध्वत्रयं यस्मा[त्] कृत्यतश्च ध्रुवत्रयम् / सर्वास्तिवाद इत्युक्तस्तस्मादाद्यश्चतुर्विधः // [301] //

भा[वाङ्का]न्यथिकाख्यौ द्वाव[व]स्थान्यथिको परः / अन्यथान्यथिकश्चान्यः तृतीयो युक्तिवाद्यतः // [302] //

कारित्रेणाध्वनामेप व्यवस्थामभिवाञ्छति / तत्कुर्वन्वर्तमानो ऽध्वा कृते ऽतीतो ऽकृते परः // [303] //

बुद्ध्या यस्येक्ष्यते चिन्हं तत्संज्ञेयं चतुर्विधम् / परमार्थेन संवृत्त्या द्वयेनापेक्षयापि च // [304] //

सदतीतासमुत्पन्नं बुद्धोक्तेर्वर्तमानवत् / धीनामगोचरत्वच्च तत्सत्त्वं वर्तमानबत् // [305] //

नासदालम्बना बुद्धिरागमादुपपत्तितः / अन्यापेक्ष्ये ऽथ संबन्धप्रतिषेधो ऽश्वशृङ्गयोः // [306] //

रूपादौ वस्तुनि क्षीणे सत्येवोत्पद्यते मतिः / सा ज्ञानस्यासनाकारा शास्तुस्तथान्यचित्तवत् // [307] //

हर्षोत्पादभयोद्वेगस्मृत्युत्पत्य(त्त्य)ङ्गभावतः / साङ्गस्य शक्त्यभिव्यक्तेः सदीपघटरूपवत् // [308] //

जनीहाकर्तु साध्वत्वात्पञ्चभावविकारवत् / सतः कृ(क्रि)याङ्गतादृष्टेर्विकार्य प्राप्यकर्मवत् // [309] //

द्वितीयं जन्म जातस्य वस्तुनो नोपपद्यते // मुख्यसत्ता गुणाभावाद्गौनी(णी)सत्ता न विद्यते // [310] // साधर्म्ये सति तद्वृत्तेर्व्याहारं मधुरोक्तिवत् / आविष्टलिङ्गमुख्यस्य जन्मेष्टं दारकादिवत् / [311] //

स्यात्खपुष्पैः खमुत्फुल्लं स्याञ्जटालश्च दर्दुरः / स्वभावो यदि भावनां प्रागभूत्वा समुद्भवेत् // [312] //

स्थितिशक्तिपरित्यक्तान्धर्मान्नाशान्वितोदयान् / वद सोम्य कथं याति प्रतीत्या वस्तु वस्तुताम् // [313] //

लोके दृष्टः सतोरेव परस्परमनुग्रहः / तद्वदेवोपघातो ऽपि नाश्वशृङ्गाहिवा(पा)दयोः // [314] //

यत्प्रतीत्यसमुत्पन्नं तत्स्वभावान्न विद्यते / न विद्यते स्वभावाद्यद्विद्यते तत्ततो ऽन्यथा // [315] //

प्रकुर्वन्ति दशामात्रं हेतवो वस्तुनः सतः / राजत्वं राजपुत्रस्य सात्मकस्यैव मन्त्रिणः // [316] //

धर्माणां सति सामग्र्ये सामर्थ्यमुपजायते / चितानां परमानू(णू) नां यद्वदात्मोपलम्भने // [317] //

कर्मातीतमसद्यस्य फलं भावि करोत्यसत् / व्यक्तं वन्ध्यासुतस्तस्य जायते व्यन्तरात्मजात् // [318] //

नामसल्लक्षणाभावाद् द्रव्यसत्याङ्कसिद्धितः / अनागताभ्यतीतस्य नास्ति प्रज्ञप्तिसत्यता // [319] //

को विघ्नः अङ्गवैकल्यम् न तत्सर्वास्तिता सदा / तत्कथं श्रूयतां सद्भ्यः दुर्बोधा खलु धर्मता // [320] //

वर्तमानाध्वसंपातात् सामग्र्याङ्गपरिग्रहात् / लब्धशक्तेः फलाक्षेपः कारित्रमभिधीयते // [321] //

न वर्तमानता रूपमतीताजान(त)ता न च / यतो ऽतो नाध्वसंचाराद् रूपात्मान्यथतेष्यते // [322] //

अवस्था जायते काचिद्विद्यमानस्य वस्तुनः / तथा शक्तिस्तथा वेला तथा सत्ता तथा क्रिया // [323] //

परिकल्पैर्जगद्व्याप्तं मूर्खचित्तानुरञ्जिभिः / यस्तु द्विद्वन्मनोग्राही परिकल्पः स दुर्लभः // [324] //

अन्यसर्वत्रगैर्बद्धः प्रहीणे दुःखदृक्क्षये / प्रहीणे प्राक्प्रकारे ऽपि शेषैस्तदवलम्बिभिः // [325] //

षोडाष(श) विज्ञेयाः प्रत्येकं त्रिभवात्मकाः / धर्माः पञ्चधा निर्मलाश्चैव विज्ञानानि तथैव च // [326] //

धात्वायतनसत्येषु प्रकारेषु च लक्षयेत् / धर्मसंग्रहविज्ञानज्ञानानुशयचोदितः // [327] //

सदुःखहेतुदृग्घेयाः कामाप्ता भावनाक्षयाः / स्वकत्रयैकरूपाप्तिविरजाश्चित्तगोचराः // [328] //

अत्मीयाधस्त्रयैकोर्ध्वनिर्मलानां तु रूपजाः / आरूप्याप्तास्त्रिधात्वाप्तत्रिकनिर्मलगोचराः // [329] //

सर्वे स्वाधिकविज्ञेयाः समनिर्याणदृक्क्षयाः / निक्लेशास्त्रिभवाप्तान्त्यत्रयनिर्मलगोचराः // [330] //

कामाप्त(प्तं) पञ्चविषयो रूपाप्तं त्वष्टगोचरः / आरुप्याप्तं दशानां तु दशानामेव चामलम् // [331] //

कामाप्तमूर्ध्वधर्मार्थे विज्ञाने स्वभुवस्त्रयः / रूपाप्ता भावनाहेयाः सर्वगाश्चानुशेरते // [332] //

चत्वारः परिवृत्ते स्वे रूपाप्ताः खल्वपि त्रयः / आरूप्यावचराः सार्धं सर्वगैर्भावनाक्षयाः // [333] //

तद्वदेव द्वितीये ऽपि पञ्चमे ऽपि तथैव च / सास्रवालम्बनाः स्वे च तृतीये ऽप्यनुशेरते // [334] //

परिवृत्ते तु कामाप्ताः संस्कृतार्थावलम्बिनः / शेषं पूर्ववदाख्येयम् चतुर्थे ऽपि तृतीयवत् // [335] //

परिवृत्ते तु कामाप्ताश्चत्वारो ऽन्यत्र पूर्ववत् / रूपाप्ते प्रथमे ऽधस्तात् त्रयः स्वे खल्वपि त्रयः // [336] //

आरूप्याः सर्वगाः सार्धं भावनापथसंक्षयै[:] परिवृत्ते त्रयो ऽधस्तात् चत्वारश्च स्वधातुतः // [337] //

आरूप्याप्ताश्च चत्वारो णि(नि)काया अनुशेरते / तद्वदेव द्वितीये ऽपि पञ्चमे ऽपि तथैव च // [338] //

सास्रवालम्बनाः स्वे च तृतीये ऽप्यनु[शेर]ते / परिवृते तु रूपाप्ताः संस्कृतार्थावलम्बिनः // [339] //

अन्यत्तु पूर्ववज्ज्ञेयं चतुर्थे ऽपि तृतीयवत् / तृतीयवत्परावृत्ते आरूप्याद्ये निबोधये[त्] // [340] //

स्वे त्रयः कामधात्वाप्ता रूपाप्ताश्च त्रयस्त्रयः / रूपाप्तवत्परावृत्ते द्वीतीये पञ्चमे तथा // [341] //

तृतीये खल्वपि स्वे च सास्रवार्थावलम्बिनः / परावृत्ते स्वधात्वाप्ताः संस्कृतार्थावलम्बिनः // [342] //

अन्यत्त्वाद्यवदाख्येयं चतुर्थे ऽपि तृतीयवत् / आद्यवत्तु परावृत्ते विज्ञाने निर्दिशेद् बुधः // [343] //

भावनापथहातव्यो निकायः सर्वगैः सह / अनुशेते द्विधात्वाप्तो व्यारूप्याश्चक्षुरिन्द्रिये // [344] //

निकायाः कामरूपाप्ताश्चक्षुरिन्द्रियगोचरे / दुःखहेतुदृगभ्यासप्रहातव्यास्त्रयस्त्रयः // [345] //

आरूप्या भावनाहेयाः सर्वगाश्चानुशेरते / परिवृत्ते तु चत्वारः समदृक्क्षयवर्जिताः // [346] //

दुःखेन्द्रिये तु कामाप्तः स्वैरेव सह सर्वगैः / तद्गोचरे तु विज्ञाने निकाया अनुशेरते // [347] //

कामापन्नास्त्रयो रूपा[:] सर्वगाभ्याससंक्षयाः / परवृत्ते तु चत्वारः कामाप्ता अनुशेरते // [348] //

त्रयो रूपभवादन्त्याद्भावनाहेयसर्वगाः / सकला द्विष्परावृत्तेश्चत्वारश्चानुशेरते // [349] //

सुखेन्द्रिये तदालम्बे चित्ते तद्गोचरे ऽपि च / कामाद्याप्ताः यथायोगं सर्वगाश्चानुशेरते // [350] //

त्रिधातुसंगृहीतास्तु सकला मनैन्द्रिये / तदालम्बिनि विज्ञाने सर्वसंस्कृतगोचराः // [351] //

संस्कृतालम्बना एव परिवृत्ते ऽनुशेरते / विशेषो द्विःपरावृत्तौ विद्यते ऽत्र न कश्चन // [352] //

दुःखं दर्शनहेयादेश्चित्ताच्चित्तानि कामिनः / भवत्यनन्तरं षड् वा तस्योदर्ध्वं पञ्च पञ्च वा // [353] //

रूपधातूपपन्नस्य चित्तानि तु विनिर्दिशेत् / एकं वा पञ्च वा षड् वा सप्त वा यदि वा दश // [354] //

आरूप्यधातुजातस्य चित्तानीमानि लक्षयेत् / स्वधातुकानि पञ्चैव च्युतिकाले दशान्यतः // [355] //

साचिव्यादनुशायित्वाच्चित्तं सानुशयं मतम् / द्विधा वा क्लिष्टमक्लिष्टमेकधैवापदिश्यते // [356] //

मोहात्सत्कायदृक्तस्या अन्तग्राहेक्षणं ततः / काङ्क्षामिथ्येक्षणं तस्याः शीलामर्शस्ततो दृशः // [357] //

रागः सु(स्व)दृशि मानश्व द्वेषो ऽन्यत्र प्रतायते / ज्ञेयः प्रवृत्तिबाहुल्यादेवमेषामनुक्रमः // [358] //

सदसन्मित्रयोगात्तु तद्वृत्त्यनियमो मतः / क्लेश उत्पद्यते कश्चित्संपूर्णैः कारणैस्त्रिभिः // [359] //

अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां वृत्तौ पञ्चमस्याध्यायस्य द्वितीयः पादः //

पञ्चमाध्याये तृतीयपादः /

व्यविद्याः सकलाः क्लेशाः कामे कामास्रवो मतः / स्त्यानौद्धत्ये च हित्वोर्ध्वं समानत्वाद्भवास्त्रवः // [360] //

अविद्या ख्यस्तु मूलत्वादविद्या सार्वधातुकी / तथौघयोगा दृग्वर्ज्ज तत्पृथक्त्वन्तु पाटवात् // [361] //

साविद्या द्वे उपादाने यथाक्तो(क्तौ) द्वे तु दृङ्मये / चतस्रो ऽप्येकमन्त्यैकं कुमार्गादिसमाश्रयात् // [362] //

शेषास्त्रैधातुकास्त्वन्त्ये सात्मभावप्रवृत्तितः / संयोजनादिभिः शब्दैर्दर्शिताः पञ्चधा पुनः // [363] //

नव संयोजनान्यस्मिन्नीर्ष्यामात्सर्यमेव च / द्रव्यामर्षणसामान्याद् दृशः संयोजनद्वयम् // [364] //

शेषान्य(ण्य)नुशयाः पञ्च पञ्चधा पञ्चधा पुनः / जगादावरभागीयमूर्ध्वभागीयमेव च // [365] //

आद्यन्त्ये द्वे दृशौ कांक्षा(काङ्क्षा)कामच्छन्दो द्विरेव यः / द्वाभ्यां कामानतिक्रान्तिः पुनराण(न)यनं त्रिभिः // [366] //

द्व्येकदृग्घेयकार्योक्तेर्दृष्टिहेयमुखग्रहात् / सर्वदृग्घेयभाक्त्वे ऽपि त्रयमेतदुदाहृतम् // [367] //

सर्वानर्थनिदानत्वान्मार्गप्रत्यर्थिभावतः / तथ्योहाविधुरत्वाच्च त्रिसंयोजनदेशना // [368] //

द्वौ रूपारूपजौ रागौ मानमोहोद्धवास्त्रयः / त्रिवेदनानुशायित्वाद् दृढत्वाद्बन्धनत्रयम् // [369] //

द्विपक्षग्रन्थनाद् ग्रन्थाश्चत्वारः समुदाहृताः / अभिध्याख्यास्तथा द्वेषः परामर्शद्वयं तथा // [370] //

उपक्लेशास्तु विज्ञेयाः संरम्भाद्या यथोदिताः / सर्वे वा चैतसाः क्लिष्टाः संस्कारस्कन्धसंज्ञिताः // [371] //

मूलक्लेशमलास्त्वन्ये षडुपक्लेशसंज्ञिताः // शाठ्योपनाहप्रदाशमायामदविहेठनाः // [372] // म्रर्क्ष्येर्ष्याह्र्यनपत्राप्यस्त्यानमिद्धोद्धवक्रुधः / मात्सर्य कुकृतत्वं च दशधा पर्यवस्थितिः // [373] //

एभ्यो ऽनुनननिष्यन्दा आह्रीक्यौद्धततादयः / म्रक्षानपत्रपास्त्यानमिद्धाद्य मोहसंभवाः // [374] //

कौकृत्यं विचिकित्सोत्थं क्रोधाद्या द्वेषसम्भवाः / प्र[मा]दस्तम्भमार्द्व (?)क्ष्य मायाशाठ्यविजृम्भिकाः // [375] //

कायदुष्ठूलताद्याश्च ज्ञेया व्यामिश्रसम्भवाः // प्रदाशो दृक्परामर्शनिष्यन्दः शठता दृशः // [376] // सौमनस्येन रागस्य संप्रयोगः सुखेन च / द्वेषस्य दौर्मण(न)स्येन दुःखेन च निगद्यते // [377] //

सर्वैर्मोहस्य वित्तिभ्यां चैतसीभ्यामसद्दृशः / काङ्क्षा च दौर्मण(न)स्येन शेषाणां सुमनस्तया // [378] //

उपेक्षया तु सर्वेषाम् कामाप्तानामयं विधिः / इतो ऽन्यधातुजानां तु प्रतिभूम्यन्तरं स्वकैः // [379] //

ईर्ष्याया दौर्मण(न)स्येण(न) कौकृत्यस्य तथा क्रुधः / प्रदष्टेश्चोपनद्धेश्च विहिंसायास्तथैव च // [380] //

मात्सर्य दौर्मण(न)स्येन सौमनस्येन कस्यचित् / द्वाभ्यां माया तथा शाठ्यं म्रक्षो मिद्धं तथैव च // [381] //

मदस्तु सुमन[:]स्कन्धसुखाभ्यां संप्रयुज्यते / आह्रीक्यमनपत्राप्य(प्यं) स्त्यानौद्धत्ये च पञ्चभिः // [382] // आह्रीक्यमनपत्राप्यं स्त्यानमिद्धं तथोद्धवः // [383] // ..........[अभिधर्मदीपे विभाषाप्रभायां वृत्तौ पञ्चमाध्यायस्य तृतीयः पादः //

] ..........[पञ्चमोध्यायः समाप्तः //]

...

[for 384-597 see alternative gretil version]