महायानविंशिका

नागार्जुन: महायानविंशिका

न ज्ञानाच्छून्यता नाम काचिदन्या हि विद्यते / विविक्ताव्यतिरेकित्वं विवेकस्य यतो मतम् // 1 //

द्वयशून्यम् हि विज्ञानम् अन्यथा न प्रसज्यते / द्वयासत्त्वान् निवृत्तस्य द्वयात्मत्वप्रसन्गतः // 2 //

तच्छुरुततथतारूपो भगवान् एव भण्यते / वेद्यवेदकसद्भावविकल्पाद्यसमाश्रयः // 3 //

चित्तमात्रं निराभासं विहारो बुद्धभूस्तथा / एतद्धि भाषितं बुद्धैर्भासन्ते भाषयन्ति च // 4 //

चित्तं हि भूमयः सप्त निराभासा त्विहाष्टमी / द्वे भूमयो विहारो ऽत्र ऽशेषा भूमिर्ममात्मिका // 5 //

देश्यन्ते भूमयः सप्त बुद्धैश्चित्तवशं गताः / कायवाक्चित्तदौष्ठुल्यं सप्तम्यां न प्रवर्तते // 6 //

अष्टम्यां आश्रयस्तस्य स्वप्नो ऽप्यसुखसंभवः / - - - - - - - - - - - - - - - - // 7

1. अवाच्यो वाचकैर्धर्मः कृपया येन देशितः / नमो ऽचिन्त्यप्रभवाय बुद्धायासङ्गबुद्धये // 8 //

2. स्वभावेन न चोत्पन्ना निर्वृताश्च न तत्त्वतः / यथाकाशं तथा बुद्धाः सत्त्वाश्चैवैकलक्षणाः // 9 //

3. पारावारं न चोत्पन्नाः स्वभावेन प्रतित्यजाः / ते ऽपि शून्या हि संस्काराः सर्वज्ञज्ञानगोचराः // 10 //

4. सर्वभावाः स्वभावेन प्रतिबिम्बसमा मताः / शुद्धाः शिवस्वभावाश्च अद्वयास्तथतासमाः // 11 //

5. असत्यात्मनि चात्मत्वं कल्पयित्वा पृथग्जनाः / सुखदुःखम् अभिज्ञाश्च सर्वम् एषां च तत्त्वतः // 12 //

6. षड्गतिर्यश्च संसारः स्वर्गश्च परमं सुखम् / नरके च महद्दुःखं जराव्याधिरपी यताम् // 13 //

7. अभूतां कल्पनां कृत्वा पच्यन्ते नरकादिषु / स्वदोषेनैव दह्यन्ते वेणवो वह्निना यथा // 14 //

8. यथा माया तथा सत्त्वा विषयान् परिभुञ्जते // मायामयीं गतिं यान्ति प्रतीत्योत्पादरूपिणीम् // 15 // 9. यथा चित्रकरो रूपं यक्षस्यातिभयङ्करं / बिभेति स्वयम् आलिख्य संसारे ऽप्य् अबुधस्तथा // 16 //

10. यथा पङ्कं स्वयं कृत्वा कश्चित् पतति बालिशः / तथासत्कल्पनापङ्के मग्नाः सत्त्वा दुरुत्तरे // 17 //

11. अभावं भवतो दृष्ट्वा दुःखां विन्दति वेदनाम् / शङ्काविषेण बाधन्ते विषया वितथास्तथा // 18 //

12. तांस्चैवाशरणान् दृष्ट्वा करुणाधीरमानसाः / नियोजयन्ति संबोधौ सत्त्वान् बुद्धा हितंकराः // 19 //

13. ते ऽपि संभृतसंभाराः प्राप्य ज्ञानम् अनुत्तरम् / कल्पनाजालनिर्मुक्ता बुद्धा स्युर्लोकबन्धवः // 20 //

14. यतो ऽजातम् अनुत्पन्नं सम्यक् सत्त्वार्थदर्शिनः / ततः शून्यं जगद् दृष्ट्वा आदिमध्यान्तवर्जितम् // 21 //

15. तेन पश्यन्ति संसारं निर्वाणं च न चात्मनः / निर्लेपं निर्विकारं च आदिमध्यान्तभास्वरम् // 22 //

16. स्वप्नानुभूतविषयं प्रतिबुद्धो न पश्यति / मोहनिद्राविबुद्धश्च संसारं नैव पश्यति // 23 //

17. मायां विधाय मायवी उपसंहरते यदा / तदा न विद्यते किंचिद् धर्माणां सा हि धर्मता // 24 //

18. चित्तमात्रम् इदं सर्वं मायाकारवद् उत्थितम् / ततः शुभाशुभं कर्म ततो जन्म शुभाशुभम् // 25 //

19. कल्पयन्ति यथा लोकं नोत्पन्नाश्च स्वयं जनाः / उत्पादो हि विकल्पो ऽयं अर्थो बाह्यो न विद्यते // 26 //

20. अस्वभावेषु भावेषु नित्यात्मसुखसंज्ञिनः / भवार्णवे भ्रमन्त्यस्मिन् बाला मोहतमोवृताः // 27 //

कल्पनाजलपूर्णस्य संसारसुमहोदधेः / अनाक्रम्य महायानं को वा पारं तरिष्यति // 28 //

महायानविंशिका कृतिरार्यनागार्जुनपादानां /