नागानन्द

हर्षदेव: नागानन्द

नागानन्दम्

प्रथमो ऽङ्कः

नान्दी

ध्यानव्याजमुपेत्य चिन्तयसि कामुन्मील्य चक्षुः क्षणं पध्यानङ्गशरातुरं जनमिमं त्राता ऽपि नो रक्षसि / मिथ्याकारुणिको ऽसि निर्घृणातरस्त्वत्तः कुतो ऽन्यः पुमान् सेर्ष्यं मारवधूभिरित्यभिहितो बोधौ जिनः पातु वः // ना_1.1 //

अपि च-

कामेनाकृष्य चापं हतपटुहावल्गिभिर्मारवीरैर् भ्रभङ्गोत्कल्पजृम्भास्मितचलितद्दृशा दिव्यनारीजनेन / सिद्धैः प्रह्वोत्तमाङ्गैः पुलकितवपुषा विस्मयाद् वासवेन ध्यायन् बोधेरवाप्तावचलित इति वः पातु दृष्टो मुनीन्द्रः // ना_1.2 //

श्रीहर्षो निपुणः कविः परिषदप्येषा गुणाग्राहिणी लोके हारि च बोधिसत्त्वचरितं नाट्ये च दक्षा वयम् / वस्त्वेकैकमपीह वाञ्छितफलप्राप्तेः पदं किं पुन- र्मदूभाग्योपचयादयं समुदितः सर्वो गुणानां गणः // ना_1.3 //

द्विजपरिजनबन्धुहिते मद्भवनतटाकहंसि मृदुशीले / परपुरुषचन्द्रकमलिन्यार्ये कार्यादितस्तावत् // ना_1.4 //

पित्रोर्विधातुं शुश्रूषां त्यक्त्वैश्वर्य क्रमागतम् / वनं याम्यहमद्यैव यथा जीमूतवाहनः // ना_1.5 //

रागस्यास्पदमित्यवैमि न हि मे ध्वंसीति न प्रत्ययः कृत्याकृत्यविचारणासु विमुखं को वा न वेत्ति क्षितौ / एवं निन्द्यमपीदमिन्द्रियवशं प्रीत्यै भवेद् यौवनं भक्त्या याति यदीत्थमेव पितरौ शुश्रूषमाणस्य मे // ना_1.6 //

तिष्ठन् भाति पितुः पुरो भुवि यथा सिंहासने किं तथा? यत् संवाहयतः सुखं तु चरणौ तातस्य किं राजके? किं भुक्ते भुवनत्रये धृतिरसौ भुक्तोज्झिते या गुरोः? आयासः खलु राज्यमुज्झितगुरुस्तत्रास्ति कश्चिद् गुणः? // ना_1.7 //

न्याय्ये वर्त्मनि योजिताः प्रकृतयः सन्तः सुखं स्थापिता नीतो बन्धुजनस्तथात्मसमतां राज्ये च रक्षा कृता / दत्तो दत्तमनोरथाधिकफलः कल्पद्रुमो ऽप्यर्थिने किं कर्त्तव्यमतः परं कथय वा यत्ते स्थितं चेतसि // ना_1.8 //

माद्यद्दिग्गजगण्डभित्तिकषणैर्भनस्रवच्चन्दनः क्रन्दत्कन्दरगह्वरो जलनिधेरास्फालितो वीचिभिः / पादालक्तकरक्तमौक्तिकशिलः सिद्धाङ्गनानां गतैः सेव्यो ऽयं मलयाचलः किमपि मे चेतः करोत्युत्सुकम् // ना_1.9 //

दक्षिणं स्पन्दते चक्षुः फलाकाङ्क्षा न मे क्वचित् / न च मिथ्या मुनिवचः कथयिष्यति किं न्विदम् // ना_1.10 //

वासो ऽर्थं दययैव नातिपृथवः कृत्तास्तरूणां त्वचो भग्नालक्ष्यजरत्कमण्डलु नभःस्वच्छं पयो नैर्झरम् / दृश्यन्ते त्रुटितोज्झिताश्च बटुभिओर्मौञ्ज्यः क्वचिन्मेखला नित्याकर्णनया शुकेन च पदं साम्नामिदं पठयते // ना_1.11 //

मधुरमिव वदन्ति स्वागतं भृङ्गशब्दै- र्नतिमिव फलनम्रैः कुर्वते ऽमी शिरोभिः / मम ददत इवार्घ्यं पुष्पवृष्टीः किरन्तः कथमतिथिसपर्य्यां शिक्षिताः शाखिनो ऽपि // ना_1.12 //

स्थानप्राप्त्या दधानं प्रकटितगमकां मन्द्रतारव्यवस्थां निर्ह्रादिन्या विपञ्च्या मिलितमलिरुतेनेव तन्त्रीस्वरेण / एते दन्तान्तरालस्थिततृणकवलच्छेदशब्दं नियम्य व्याजिह्याङ्गाः कुरङ्गाः स्फुटललितपदं गीतमाकर्णयन्ति // ना_1.13 //

उल्फुल्लकलमलकेसरपरागगौरद्युते ! मम हि गौरि ! अभिवाञ्छितं प्रसिध्यतु भगवति ! युष्मत्प्रसादेन // ना_1.14 //

व्यक्तिर्व्यञ्चनधातुना दशविधेनाप्यत्र लब्धामुना विस्पष्टो द्रुतमध्यलम्बितपरिच्छिन्नस्त्रिधायं लयः / गोपुच्छप्रमुखाः क्रमेण यतयस्तिस्त्रो ऽपि सम्पादिता- स्तत्त्वौघानुगताश्च वाद्यविधयः सम्यक् त्रयो दर्शिताः // ना_1.15 //

स्वर्गस्त्री यदि तत्कृतार्थमभवच्चक्षुःसहस्त्र हरे- र्नागी चेन्न रसातलं शशभृता शून्यं मुखे ऽस्याः स्थिते / जातिर्नः सकलान्यजातिजयिनी विद्याधरी चेदियं स्यात्सिद्धान्वयजा यदि त्रिभुवने सिद्धा प्रसिद्धास्ततः // ना_1.16 //

तनुरियं तरलायतलोचने ! श्वसितकम्पितपीनघनस्तनि ! श्रममलं तपसैव गता पुनः किमिति सम्भ्रमकारिणि ! खिद्यते // ना_1.17 //

उष्णीषः स्फुट एष मूर्द्धनि विभात्यूर्णेयमन्तर्भ्रुवो- श्चक्षुस्तामरसानुकारि हरिणा वक्षःस्थलं स्पर्द्धते / चक्राङ्कञ्च यथा पदद्वयमिदं मन्ये तथा को ऽप्ययं नो विद्याधरचक्रवर्त्तिपदवीमप्राप्य विश्राम्यति // ना_1.18 //

एक्कतो गुरुवअणं अण्णतो दैअदंसणसुहाइं / गमणागमणाधिरूढं अज्ज बि दोलएदि मे हिअअं // ना_1.19 //

एकतो गुरुवचनमन्यतो दयितदर्शनसुखानि / गमनागमनाधिरूढमद्यापि दोलायते मे हृदयम् // ना_1.19 //

अनया जघनाभोगमन्थरयानया / अन्यतो ऽपि व्रजन्त्या मे हृदये निहितं पदम् // ना_1.20 //

तापात् तत्क्षणघृष्टचन्दनरसापाण्डू कपालौ वहन् संसवक्तैर्निजकर्णतालपवनैः संविज्यमानाननः / सम्प्रत्येष विशेषसिक्तहृदया हस्तोज्झितैः शीकरै- र्गाढायल्लकदुःसहामिव दशां धत्ते गजानां पतिः // ना_1.21 //

इति प्रथमो ऽङ्कः /

द्वितीयो ऽङ्कः

कुणसि घणचन्दणलदापल्लवसंसग्गसीअलं पि इमं / णीसासेहिं तुमं एव्व कअलीदलमारुअं उण्हं // ना_2.1 //

व्यावृत्यैव सितासितेक्षणरुचा तानाअश्रमे शाखिनः कुर्वत्या विटपावसक्तविलसत्कृष्णाजिनौधानिव / यद् दृष्टोस्मि तया मुनेरपि पुरस्तेनैव मय्याहते पुष्पेषो ! भवता मुधैव किमिति क्षिप्यन्त एते शराः? // ना_2.2 //

नीताः किं न निशाः शशाङ्कधवला नाघ्रातमिन्दीवरं? किं नोन्मीलितमालतीसुरभयः सोढाः प्रदोषानिलाः? झङ्कारः कमलाकरे मधुलिहां किं वा मया न श्रुतो? निर्व्याजं विधुरेष्वधीर इति मां येनाभिधत्ते भवान्? // ना_2.3 //

स्त्रीहृदयेन न सोढाः क्षिप्ताः कुसुमेषवो ऽप्यनङ्गेन / येनाद्यैव पुरस्तव वदामि धीर इति स कथमहम्? // ना_2.4 //

चन्दनलतागृहमिदं सचन्द्रमणिशिलमपि प्रियं न मम / चन्द्राननया रहितं चन्द्रिकया मुखमिव निशायाः // ना_2.5 //

शशिमणिशिला सेयं यस्यां विपाण्डुरमाननं करकिसलये कृत्वा वामे घनश्वसितोद्गमा / चिरयति मयि व्यक्ताकूता मनाक् स्फुरितैर्भ्रुवो- र्विरमितमनोमन्युर्दृष्टा मया रुदती प्रिया // ना_2.6 //

निष्यन्दत इवानेन मुखचन्द्रोदयेन ते / एतद् वाष्पाम्बुना सिक्तं चन्द्रकान्तशिलातलम् // ना_2.7 //

अक्लिष्टबिम्बशोभाधरस्य नयनोत्सवस्य शशिन इव / दयितामुखस्य सुखयति रेखापि प्रथमदृष्टयेम् // ना_2.8 //

प्रिया सन्निहितैवेयं सङ्कल्पस्थापिता पुरः / दृष्ट्वा दृष्ट्वा लिखाम्येनां यदि तत् को ऽत्र विस्मयः ! // ना_2.9 //

यद्धिद्याधरराजवंशतिलकः प्राज्ञः सतां सम्भतो रूपेणाप्रतिमः पराक्रमधनो विद्धान् विनीतो युव / यच्चसूनपि सन्त्यजेत् करुणया सत्त्वार्थमभ्युद्यत- स्तेनास्मै ददतः स्वसारमतुलां तुष्टिर्विषादश्च मे // ना_2.10 //

न खलु न खलु मुग्धे ! साहसं कार्यमीदृक् व्यपनय करमेतं पल्लवाभं लतायाः / कुसुममपि विचेतुं यो न मन्ये समर्थः कलयति स कथं ते पाशमुद्बन्धनाय? // ना_2.11 //

कण्ठे हारलतायोग्ये येन पाशस्त्वयार्पितः / गृहीतः सापराधो ऽयं कथं ते मुच्यते करः? // ना_2.12 //

वृष्टया पिष्टातकस्य द्युतिमिह मलये मेयुतुल्यां दधानः सद्यः सिन्दूरदूरीकृतदिवससमारम्भसन्ध्यातपश्रीः / उदूगितैरङ्गनानां चलचरणरणन्नूपुरह्रादहृद्यै- रूद्वाहस्नानवेलां कथयति भवतः सिद्धये सिद्धलोकः // ना_2.13 //

अन्योन्यदर्शनकृतः समानरूपानुरागकुलवयसाम् / केषाञ्चिदेव मन्ये समागमो भवति पुण्यवताम् // ना_2.14 //

इति द्वितियो ऽङ्कः /

तृतीयो ऽङ्कः

णिच्चं जो पिबै सुरं जणस्स पिअसगमं च जो कुणै / मह दे दो अबि देवा बलदेओ कामदेओ अ // ना_3.1 //

वच्छत्थलम्हि दैआ दिण्णुप्पलवासिआ मुहे मैरा / सीसम्मि अ सेहरओ णिच्चं विअ संठिआ जस्स // ना_3.2 //

हरिहरपिदामहाणं पि गव्विदो जो ण जाणै णमिदुं / सो सेहरओ चलणेसु तुज्ज णोमालिए पदै // ना_3.3 //

दृष्टा दृष्टिमधो ददाति कुरुते नालापमाभाषिता शय्यायां परिवृत्य तिष्ठति बलादालिङ्गिता वेपते / निर्यन्तीषु सखीषु वासभवनान्निर्गन्तुमेवेहते जाता वामतयैव मे ऽद्य सुतरां प्रित्यै नवोढा प्रिया // ना_3.4 //

हुङ्कारं ददता मया प्रतिवचो यन्मौनमासेवितं यद् दावानलदीप्तिभिस्तनुरियं चन्द्रातपैस्तापिता / ध्यातं यत् सुबहून्यनमनसा नक्तन्दिनानि प्रिये ! तस्यैतत् तपसः फलं मुखमिदं पश्यामि यत्ते ऽधुना // ना_3.5 //

खेदाय स्तनभार एव किमु ते मध्यस्य हारो ऽपरः? श्राम्यत्यूरुयुगं नितम्बभरतः काञ्च्यानया किं पुनः? शक्तिः पादयुगत्य नोरुपुगलं वोढु कुतो नूपुरौ? स्वाङ्गैरेव विमूषितासि वहसि क्लेशाय किं मण्डनम्? // ना_3.6 //

निष्यन्दश्चन्दनानां शिशिरयति लतामण्डपे कुट्टिमान्ता- नाराद् धारागृहाणां ध्वनिमनु ततुते ताण्डवं नोलकण्ठः / यन्त्रोन्मुक्तश्च वेगाद् चलति विटपिनां पूरयन्नालवाला- नापातोत्पीडहेलाहृत कुसुमरजःपिञ्जरो ऽयं जलौघः // ना_3.7 //

अपि च-

अमी गीतारम्भैमुखरितलतामण्डपभुवः परागैः पुष्पाणां प्रकटपटवासव्यतिकराः / पिबन्तः पर्य्याप्तं सह सहचरीभिर्मघुरसं समन्तादापानोत्सवमनभवन्तीव मधुपाः // ना_3.8 //

दिग्धाङ्गा हरिचन्दनेन दधतः सन्तानकानां स्रजो माणिक्याभरणप्रभाव्यतिकरैश्चित्रीकृताच्छांशुकाः / सार्द्ध सिद्धजनैर्मधूनि दयितापीतावशिष्टान्यमी मिश्रीभूय पिबन्ति चन्दनतरुच्छायासु विद्याधराः // ना_3.9 //

एतन्मुखं प्रियायाः शशिनं जित्वा कपोलयाः कान्त्या / तापानुर्क्तमधुना कमलं ध्रुवमीहते जेतुम् // ना_3.10 //

एतत्ते भ्रुलतोल्लासि पाटलाधरपल्लवम् / मुखं नन्दनमुद्यानमतो ऽन्यत्केवलं वनम् // ना_3.11 //

स्मितपुष्पोद्गमो ऽयं ते दृश्यते ऽधरपल्लवे / फलं त्वन्यत्र मुग्धाक्षि ! चक्षुषोर्मम पश्यतः // ना_3.12 //

दिनकरकरामृष्टं बिभ्रत् द्युतिं परिपाटलां दशनकिरणौः संसर्पद्भिः स्फुटीकृतकेसरम् / अयि मखमिदं मुग्धे ! सत्यं समं कमलेन ते मधु मधुकरः किन्त्वेतस्मिन् पिब्बन्न विभाव्यते? // ना_3.13 //

अनिहत्य तं सपत्नं कथमिव जीमूतवाहनस्याहम् / कथयिष्यामि हृतं तव राज्यं रीपुणेति निर्लज्जः? // ना_3.14 //

संसर्पद्भिः समन्तात् कृतसकलवियन्मार्गयानैर्विमानैः कुर्वाणाः प्रावृषीव स्थगितरविरुचः श्यामतां वासरस्य / एते याताश्च सद्यस्तव वचनमितः प्राप्य युद्धाय सिद्धाः सिद्धञ्चोद्वृत्तशत्रुक्षयभयविनमुद्राजकं ते स्वराज्यम् // ना_3.15 //

एकाकिनापि हि मया रभसावकृष्टनिस्त्रिंशदीधितिसटाभरभासुरेण / आरान्निपत्य हरिणेव मतङ्गजेन्द्रमाजौ मतङ्गहतकं विद्धि // ना_3.16 //

स्वशरीरमपि परार्थे यः खलु दद्यादयाचितः कृपया / राज्यस्य कृते स कथं प्राणिवधक्रौर्यमनुमनुते // ना_3.17 //

निद्रामुद्रावबन्धान्मधुकरमनिशं पद्मकाशादपास्य- न्नाशापूरैककर्मप्रवणनिजकरप्रीणिताशेषविश्वः / दृष्टः सिद्धैः प्रसक्तस्तुतिमुखरमुखैरस्तमप्येष गच्छन् एकः श्लाघ्यो विवस्वान् परहितकरणायैव यस्य प्रयासःः // ना_3.18 //

इति तृतीयो ऽङ्क /

चतुर्थो ऽङ्कः

कञ्चुकी-

अन्तःपुराणां विहितव्यवस्थः पदे पदे ऽहं स्खलनानि रक्षन् / जरातुरः सम्प्रति दण्डनीत्या सर्वां नृपस्यानुकरोमि वृत्तिम् // ना_4.1 //

शय्या शाद्वलमासनं शुचिशिला सद्म द्रुमाणामधः शीतं निर्झरवारि पानमशनं कन्दाः सहाया मृगाः / इत्यप्रार्थितलभ्यसर्वविभवे दोषो ऽयमेको वने दुष्प्रापार्थिनि यत् परार्थघटनावन्ध्यैर्वृथा स्थीयते // ना_4.2 //

उन्मज्जज्जलकुञ्जरेन्द्ररभसास्फालानुबन्धोद्धतः सर्वाः पर्वतकन्दरोदरभुवः कुर्वन् प्रतिध्वानिताः / उच्चैरुच्चरति ध्वनिः श्रुतिपथोन्माथी यथायं तथा प्रायः प्रेङ्खदसंख्यशङ्खधवला वेलेयमागछति // ना_4.3 //

कवलितलवङ्गपल्लकरिमकरोदूगारिसुरभिणा पयसा / एषा समुद्रवेला रत्नद्युतिरञ्जिता भाति // ना_4.4 //

जिह्वासहस्रद्वितयस्य मध्ये नैकापि सा तस्य किमस्ति जिह्वा / एकाहिरक्षार्थमहिद्विषे ऽद्य दत्तो मयात्मेति यया ब्रवीति // ना_4.5 //

इत्येष भोगिपतिना विहितव्यवस्थो यान् भक्षयत्यहिपतीन् पतगाधिराजः / यास्यन्ति यान्ति च गताश्च दिनैर्बिवृद्धिं तेषाममी तुहिनशैलरुचो ऽस्थिकूटाः // ना_4.6 //

सर्वाशुचिनिधानस्य कृतघ्नस्य विनाशिनः / शरीरकस्यापि कृते मूढाः पापानि कुर्वते ! // ना_4.7 //

क्रोडीकरोति प्रथमं यदा जातमनित्यता / धात्रीव जननी पश्चात्तदा शोकस्य कः क्रमः? // ना_4.8 //

मूढाया मुहुरश्रुसन्ततिमुचः कृत्वा प्रलापान् बहून् कस्त्राता तव पुत्रकेति कृपणं दिक्षु क्षिपन्त्या दृशम् / अङ्के मातुरवस्थितं शिशुमिमं त्यक्त्वा घृणामश्नतः चञ्चुर्नैव खगाधिपस्य हृदयं वज्रेण मन्ये कृतम्/9 //

यैरत्यन्तदयापरैर्न विहिता वन्ध्यार्थिनां प्रार्थना यैः कारुण्यपरिग्रहान्न गणितः स्वार्थः परार्थ प्रति / ये नित्यं परदुःखदुःखितधियस्ते साधवो ऽस्तं गता मातः ! संहर बाष्पवेगमधुना कस्याग्रतो रुद्यते? // ना_4.10 //

आर्त्त कण्ठगतप्राणं परित्यक्तं स्वबन्धुभिः / त्राये नैनं यदि ततः कः शरीरेण मे गुणः // ना_4.11 //

अस्या विलोक्य मन्ये पुत्रस्नेहेन विक्लवत्वमिदम् / अकरुणहृदयः करुणां कुर्वीत भुजङ्गशत्रुरपि // ना_4.12 //

महाहिमस्तिष्कविभेदमुक्तरक्तच्छटाचर्च्चितचण्डचञ्चुः / क्वासौ गरुत्मान् क्व च नाम सौम्यस्वभावरूपाकृतिरेष साधुः? // ना_4.13 //

ममैतदम्बार्पय वध्यचिह्नं प्रावृत्य यावद्विनतात्मजाय / पुत्रस्य ते जीवितरक्षणाय स्वदेहमाहारयितुं ददामि // ना_4.14 //

विश्वामित्रः श्वमांसं श्वपच इव पुराभक्षयद्यन्निमित्तं नादिजङ्घो निजध्ने कृततदुपकृतिर्यत्कृते गौतमेन / पुत्रो ऽयं कश्यपस्य प्रतिदिनमुरगानत्ति तार्क्ष्यो यदर्थं प्राणांस्तानेष साधुस्तृणमिव कृपया यः परार्थ ददाति // ना_4.15 //

जायन्ते च म्रियन्ते च मादृशाः क्षुद्रजन्तवः / परार्थेबद्धकक्षाणां त्वादृशामुद्भवः कुतः? // ना_4.16 //

म्रियते म्रियमाणे या त्वयि जीवति जीवति / तां यदीच्छसि जीवन्तीं रक्षात्मानं ममासुभिः // ना_4.17 //

चञ्चच्चञ्चूद्धृतार्द्ध च्युतपिशितलवग्राससंवृद्धगर्द्धै- र्गृद्धैरारब्धपक्षद्वितयविधुतिभिर्बद्धसान्द्रान्धकारे / वक्त्रोद्धान्ताः पतन्त्यश्छमिति शिखिशिखाश्रेणयोस्मिन् शिवाना- मस्रस्रोतस्मजस्रस्रु तबहलवसावासविस्रे स्वनन्ति // ना_4.18 //

प्रतिदिनमशून्यमहिकाहारेण विनायकाहितप्रीति / शशिधवलास्थिकपालं वपुरिव रौद्रं श्मशानमिदम् // ना_4.19 //

समुत्पस्यामहे मातर्यस्यां यस्यां गतौ वयम् / तस्यां तस्यां प्रियसुते ! माता भूयास्त्वमेव नः // ना_4.20 //

वासोयुगमिदं रक्तं प्राप्ते आले समागतम् / महतीं प्रीतिमाधत्ते परार्थे देहमुज्झतः // ना_4.21 //

तुल्याः संवर्त्तकाभ्रईः पिदधति गगनं पङ्क्तयः पक्षतीनां तीरे वेगानिलो ऽम्भः क्षिपति भुव इव लावनायाम्बुराशेः / कुर्वन् कल्पान्तशङ्कां सपदि च सभयं वीक्षितो दिग्द्विपेन्द्रै- र्देहोद्योतो दशाशाः कपिशयति मुहुर्द्वादशादित्यदीप्तिः // ना_4.22 //

न तथा सुखयति मन्ये मलयवती मलयचन्दनरसार्द्रा / अभिवाञ्छितार्थसिद्धत्यै वध्यशिलेयं यथाश्लिष्टा // ना_4.23 //

शयितेन मातुरङ्के विस्रब्धं शैशवे न तत् प्राप्तम् / लब्धं सुखं मयास्या वध्यशिलाया यदुत्सङ्गे // ना_4.24 //

क्षिप्त्वा बिम्बं हिमंशोर्भयकृतवलयां संमरञ्छेषमूर्त्ति सानन्दं स्यन्दनाश्वत्रसनविचलिते पूष्णि दृष्टो ऽग्रजेन / एष प्रान्तावसज्जज्जलधरपटलैअरायतीभूतपक्षः प्राप्तो वेलामहीध्रं मलयमहिग्रासगृध्नुः क्षणेन // ना_4.25 //

संरक्षता पन्नगमद्य पुण्यं मयार्जितं यत्स्वशरीरदानात् / भवे भवे तेन ममैवमेवं भूयात् परार्थः खलु देहलाभः // ना_4.26 //

अस्मिन्वध्यशिलातले निपतितं शेषानहीन् रक्षितुं निर्भिद्याशनिदण्डचण्डतरया चञ्च्वाधुना वक्षसि / भोक्तुं भोगिनमुद्धरामि तरसा रक्ताम्बरप्रावृतं दिग्धं मद्भयदीर्य्यमाणहृदयप्रस्यन्दिनेवासृजा // ना_4.27 //

आमोदानन्दितालिर्निपतति किमियं पुस्पवृष्टिर्नभस्तः? स्वर्गे किं वैष चक्रं मुखरयति दिशां दुन्दुभीनां निनादः? आं ज्ञातं ! सो ऽपि मन्ये मम जवमरुता कम्पितः पारिजातः सर्वैः संवर्त्तकाभ्रैरिदमपि रसितं जातसंहारशङ्कैः // ना_4.28 //

नागानां रक्षिता भाति गुरुरेष यथा मम / तथा सर्पाशिनाकाङ्क्षां व्यक्तमद्यापनेष्यति // ना_4.29 //

इति चतुर्थो ऽङ्कः /

पञ्चमो ऽङ्कः

प्रतीहारः-

स्वगृहोद्यानगते ऽपि स्निग्धे पापं विशङ्क्यते स्नेहात् / किमु दृष्तवह्वपायप्रतिभयकान्तारमध्यस्थे? // ना_5.1 //

क्षौमे भङ्गवतीइ तरङ्गितदशे फेनाम्बुतुल्ये वहन् जाह्नव्येव विराजितः सवयसा देव्या महापुण्यया / धत्ते तोयनिधेरयं सुसदृशीं जीमूतकेतुः श्रियं यस्यैषान्तिकवर्त्तिनी मलयवत्याभाति वेला यथा // ना_5.2 //

भुक्तानि यौवनसुखानि यशो ऽवकीर्णं राज्ये स्थितं स्थिरधिया चरितं तपो ऽपि / श्लाध्यः सुतः सुसदृशान्वयजा स्नुषेयं चिन्त्यो माय ननु कृतार्थतयाद्य मृत्युः // ना_5.3 //

स्फुरसि किमु दक्षिणेतर ! मुहुर्मुहुः सूचयन्ममानिष्टम् / हतचक्षुरपहतं ते स्फुरितं मम पुत्रकः कुशली // ना_5.4 //

आलोक्यक्यमानमतिलोचनदुःखदायिरक्तच्छटानिजमरीचिरुचो विमुञ्चत् / उत्पातवाततलीकृततारकाभमेतत्पुरः पतति किं सहसा नभस्तः? // ना_5.5 //

तार्क्ष्येण भक्ष्यमाणानां पन्नगानामनेकशः / उल्कारूपाः पतन्त्येते शिरोमणय ईदृशाः // ना_5.6 //

गोकर्णमर्णवतटे त्वरितं प्रणम्य प्राप्तो ऽस्मि तां खलु भुजङ्गमवध्यभूमिम् / आढाय तं नखमुखक्षतसञ्च विद्याधरं गगनमुत्पतितो गरुत्मान् ! // ना_5.7 //

नाहित्राणत्कीर्तिरेका मयाप्ता नापि श्लाघ्या स्वामिनो ऽनुष्ठिताज्ञा / दत्त्वात्मानं रक्षितो ऽन्येन शोच्यो हा धिक् ! कष्टं ! वञ्चितो वञ्चितो ऽस्मि // ना_5.8 //

आदावुत्पीडपृथ्वीं प्रविरलपतितां स्थूलबिन्दुं ततो ऽग्रे ग्रावस्वापातशीर्णप्रसृततनुकणां कीटकीर्णा स्थलीषु / दुर्लक्ष्यां धातुभित्तौ घतनरुशिखरे स्त्याननीलस्वरूपा- मेनां ताक्ष्य दिदृक्षुर्निपुणमनुसरन् रक्तधारां व्रजामि // ना_5.9 //

आवेदय ममात्मीयं पुत्र ! दुखं सुदुःसहम् मयि सङ्क्रान्तमेतत्ते येन सह्यं भविष्यति // ना_5.10 //

विद्याधरेण केनापि करुणाविष्टचेतसा / मम संरक्षिताः प्राणा दत्त्वात्मानं गरुत्मत्ते // ना_5.11 //

चूडामणिं चरणयोर्मम पातयता त्वया / लोकान्तरगतेनापि नोज्झितो विनयक्रमः ! // ना_5.12 //

भक्त्या सुदूरमवनामितनम्रमौलेः शश्वत्तव प्रणमतश्चरणौ मदीयौ / चूडामणिर्निकषणौर्मसृणो ऽप्यहिंस्त्रः गाढं विदारयति मे हृदयं कथं नु? // ना_5.13 //

कुर्वाणो रुधिरार्द्रचञ्चुकषणैर्द्रोणीरिवाद्रेस्तटीः प्लुष्टोपान्तवतान्तरः स्वनयनज्योतिःशिखाश्रेणिभिः / सज्जद्वज्रकठोघोरनखरप्रान्तावगाढावनिः श्रृङ्गाग्रे मलयस्य पन्नगरिपुर्दूरादयं दृश्यते // ना_5.14 //

ग्लानिर्नाधिकपीयमानरुधिरस्याप्यस्ति धैर्य्योदधे- र्मासोत्कर्त्तनजा रूजो ऽपि वहतः प्रसन्नं मुखम् / गात्रं यन्न विलुप्तमेष पुलकस्तत्र स्फुटो लक्ष्यते दृष्टिर्मय्युपकारिणीव निपतत्यस्यापकारिण्यपि // ना_5.15 //

शिरामुखैः स्यन्दत एव रक्तमद्यापि देहे मम मांसभस्ति / तृप्तिं न पश्यामि तवापि तावत् किं भक्षणात्त्वं विरतो गरुत्मन्! // ना_5.16 //

आवर्जितं मया चञ्च्वा हृदयात् तव शोणितम् / अनेन धैर्य्येण पुनस्त्वया हृदयमेव नः // ना_5.17 //

आस्तां स्वस्तिकलक्ष्म वक्षसि तनौ नालोक्यते कञ्चुकः जिह्वे जल्पत एव मे न गणिते नाम त्वया द्वे अपि ! तिस्त्रस्तीव्रविषाग्निधूमपटलव्याजिह्यरत्नत्विषो नैता दुःसहशोकशूत्कृतमरुत्स्फीताः फणाः पश्यसि ! // ना_5.18 //

मेरौ मन्दरकन्दरासु हिमवत्सानौ महेन्द्राचले / कैलासस्य शिलातलेषु मलयप्राग्भारदेशेष्वपि / उद्देशेष्वपि तेषु तेषु बहुशो यस्य श्रुतं तन्मया / लोकालोकविचारणगणैरुदुगीयमानं यशः // ना_5.19 //

स्वशरीरेण शरीरं तार्क्ष्यात् परिरक्षता मदीयमिदम् / युक्तं नेतुं भवता पातालतलादपि तलं माम्? // ना_5.20 //

आत्मीयः पर इत्ययं खलु कुतः सत्यं कृपायाः क्रमः? किं रक्षामि बहून् किमेकमिति ते जाता न चिन्ता कथम्? तार्क्ष्यात्त्रातुमहिं स्वजीवितपरित्यागं त्वया कुर्वता येनात्मा पितरौ वधूरिति हतं निःशेषमेतत्कुलम् // ना_5.21 //

ज्वालाभङ्गैस्त्रिकग्रसनरसचलत्कालजिह्वाग्रकल्पैः सर्पद्भिः सप्त सर्पिष्कणमिव कवलीकर्त्तुमीशे समुद्रान् / स्वैरेवोत्पातवातप्रसरपटुतरैर्धुक्षिते पक्षवातै- रस्मिन् कल्पावसानज्वलनभयकरे वाडवाग्नौ पतामि // ना_5.22 //

विलुप्तशेषाङ्गतया प्रयातान् निराश्रयत्वादिव कण्ठदेशम् / प्राणांस्त्यजन्तं तनयं निरीक्ष्य कथं न पापः शतधा व्रजामि // ना_5.23 //

मेदोस्थिमांसमज्जासृक्सङ्घाते ऽस्मिंस्त्वचावृते / शरीरनाम्नि का शोभा सदा बीभत्सदर्शने? // ना_5.24 //

नित्यं प्राणाभिघातात् प्रतिविरम कुरु प्राक्कृतस्यानुतापं यत्नात् पुण्यप्रवाहं समुपचिनु दिशन्न् सर्वसत्त्वेष्वभीतिम् / मग्नं येनात्र नैनः फलति परिणतं प्राणिहिंसासमुत्थं दुर्गाधे वारिपूरे लवणपलमिव क्षिप्तमन्तर्ह्रदस्य // ना_5.25 //

अज्ञाननिद्राशयितो भवता प्रतिबोधितः / सर्वप्राणिवधादेष विरतो ऽद्य प्रभृत्यहम् // ना_5.26 //

क्वचिदूद्वीपाकारः पुलिनविपुलैर्भोगनिवहैः कृतावर्त्तभ्रान्तिर्वलयितशरीरः क्वचिदपि / व्रजन् कूलात् कूलं क्वचिदपि च सेतुप्रतिसमः समाजो नागानां विहरतु महोदन्वति सुखम् // ना_5.27 //

स्रस्तानापादलम्बान् घनतिमिरनिभान् केशपाशान् वहन्त्यः सिन्दूरेणेव दिग्धैः प्रथमरविकरस्पर्शताम्रैः कपोलैः / आयासेनालसाङ्गयो ऽप्यवगणितरुजः कानने चन्दनाना- मस्मिन् गायन्तु रागादुरगयुवतयः कीर्तिमेतां तवैव // ना_5.28 //

उत्प्रेक्षमाणा त्वां तार्क्ष्यचञ्चुकोटिविपाटितम् / त्वदूदुःखदुःखिता नूनमास्ते सा जननी तव // ना_5.29 //

गात्राण्यमूनि न वहन्ति सचेतनत्वं श्रात्रं स्फुटाक्षरपदां न दिरं श्रृणोति / कष्टं निमीतिलमिदं सहसैव चक्षुर्हा तात ! यान्ति विवशस्य ममासवो ऽमी // ना_5.30 //

निराधारं धैर्य्य कमिव शरणं यातु विनयः? क्षमः क्षान्तिं वोढुं क इह विरता दानपरता / हतं सत्यं सत्यं व्रजतु कृपणा क्वाद्य करुणा? जगज्जातं शून्यं त्वयि तनय लोकान्तरगते // ना_5.31 //

पक्षोत्क्षिप्ताम्बुनाथः पटुतरजवनैः प्रेर्य्यमाणैः समीरैः नेत्राग्निप्लोषमूर्च्छाविधुरविनिपतत्सानलद्वादशार्कः / चञ्च्वा सञ्चूर्ण्य शक्राशनिधनदगदाप्रेतलोकेशदण्डान् आजौ निर्जत्य देवान् क्षणममृतमयीं वृस्टिमभ्युत्सृजामि // ना_5.32 //

उष्णीषः स्फुट एष मूर्धनि विभात्यूर्णोयमन्तर्भ्रुवो- श्चक्षुस्तामरसानुकारि हरिणा वक्षःस्थलं स्पर्धते / चक्राङ्कौ चरणौ तथापि हि कथं हा वत्स मदूदुष्कृतै- स्त्वं विद्याधरचक्रवर्तिपदवीमप्राप्य विश्राम्यसि // ना_5.33 //

निजेन जीवितेनापि जगतामुपकारिणः / परितुष्टास्मि ते वत्स ! जीव जीमूतवाहन // ना_5.34 //

अभिलषिताधिकवरदे ! प्रणिपतितजनार्त्तिहारिणि ! शरण्ये ! चरणौ नमाम्यहं ते विद्यावरपूजिते ! गौरि ! // ना_5.35 //

सम्प्राप्ताखण्डदेहाः स्फुटफणमणिभिर्भासुरैरुत्तनाङ्गै- र्जिह्वाकोटिद्वयेन क्षितिममृतरसास्वादलोभाल्लिहन्तः / सम्प्रत्याबद्धवेगा मलयगिरिसरिद्वारिपूरा इवामी वक्रैः प्रस्थानमार्गेर्विषधरपतयस्तोयराशिं विशन्ति // ना_5.36 //

हंसासेवितेमपङ्कजरजःसम्पर्कपङ्कोज्झितै- रुत्पन्नैर्मम मानसादुपनतैस्तोयैर्महापावनैः / स्वेच्छानिर्मितरत्नकुम्भनिहितैरेषाभिषिच्य स्वयं त्वां विद्याधरचक्रवर्त्तिनमहं प्रीत्या करोमि क्षणात् // ना_5.37 //

अग्रेसरीभवतु काञ्चनक्रमेतदेष द्विपश्च धवलो दशनैश्चतुर्भिः / श्यामो हरिर्मलयवत्यपि चेत्यमूनि रत्नानि ते समवलोक्य चक्रवर्त्तिन् ! // ना_5.38 //

त्रातो ऽयं शङ्खचूडः पतगपतिमुखाद्वैनतेयो विनीत- स्तेन प्राग्भक्षिता ये विषधरपतयो जीवितास्ते ऽपि सर्वे / मत्प्राणाप्त्या विमुक्ता न गुरुभिरसवश्चक्रवर्त्तित्वमाप्तं साक्षात्त्वं देवि ! दृष्टा प्रियमपरमतः किं पुनः प्रार्थ्यते यत् // ना_5.39 //

वृष्टिं हृष्टशिखण्डताण्डवभृतो मुञ्चन्तु काले धनाः कुर्वन्तु प्रतिरूढसन्ततहरिच्छस्योत्तरीयां क्षितिम् / चिन्वानाः सुकृतानि वीतविपदो निर्मन्सरैर्मानिसै- र्मोदन्तां सततं च बान्धवसुहृद्गोष्ठिप्रमोदाः प्रजाः // ना_5.40 //

शिवमस्तु सर्वजगतां परहितनिरता भवन्तु भूतगणाः / दोषाः प्रयान्तु नाशं सर्वत्र सुखी भवतु लोकः // ना_5.41 //

इति पञ्चमो ऽङ्कः