गुणकारण्डव्यूहसूत्र

तमेवं संस्थितं धर्मभाणकं निश्चरेन्द्रियम् / स त्रैलोकेश्वरः पश्यन् समामन्त्र्यैवमादिशत् //

कुलपुत्रायमुद्योगी संबोधिज्ञानसाधने / अस्मै दैया महाविद्या प्रदियतां षडक्षरी //

इति तेन जगच्छास्त्रा समादिष्टं निशम्य सः / धर्मभाणकः आलोक्य नत्वैनमब्रवीत् //

भगवन्नाथ धर्मेन्द्र भवदाज्ञां शिरो वहन् //

ददात्वस्मै महाविद्यां तद्भवान् संप्रसीदतु //

इति विज्ञप्य लोकेशं ततः स धर्मभाणकः / विष्कम्भिनं समामन्त्र्य संपश्न्नेवमब्रवीत् //

कुलपुत्र जगच्छास्ता दत्ताज्ञा मे प्रसीदतः / दद्यामहं महाविद्यां गृहाणेमां षडक्षरीम् //

इत्यादिश्य स धर्मिष्ठो विधिनास्मै महात्मने / सविशुद्धिमुदाहृत्य प्रादाद्विद्यां षडक्षरीम् //

प्रणवमणिकजहृद्बीजमिति षडक्षरम् / सिद्धमेतन्महाविद्या षदक्षरीति विश्रुता //

तत्प्रदत्तामिमां विद्यां विद्याधीणां षडक्षरी / विष्कम्भी सांजलिर्नत्वा संप्राग्रहीत्प्रमोदितः //

तत्क्षणे साचला साब्धिश्चचाल षड् विधा मही / पपात पुष्पवृष्टिश्च सर्वतो ऽप्यचरच्छुभम् //

तद्विद्या दत्तमात्रे ऽपि विष्कम्भी स समृद्धिमान् / अनेकधर्मसंभारसमाधिप्राप्तवानभूत् / ततः स सुप्रसन्नाअत्मा शत्रे तस्मै सदक्षिणाम् / चतुर्द्वीपां सप्तरत्नपरिपूर्णां ददौ मुदा //

तां दृष्ट्वा स महाभिज्ञो धर्मिष्ठो धर्मभाणकः / विष्कम्भिनं महासत्त्वं तं समालोक्यैवमब्रवीत् //

कुलपुत्र त्वमार्यो ऽसि नानार्यः सुगतात्मजः / वैनेयो बोधिसत्त्वस्तत् गृह्णीयां दक्षिणां न ते //

एता एकाक्षरस्यापि पर्याप्ता न तु दक्षिणा / प्रागेव षडक्षराणां गृह्णियां ते तथापि न //

तच्छ्रुत्वा स महाभिज्ञो विष्कम्भी तस्य सद्गुरोः / महार्घ्यमूल्यशुद्धाभं मुक्ताहारमुपाहरत् //

तमुपनामितं पश्यन् गृहीत्वा धर्मभाणकः / तस्मै प्रत्यर्पयित्वा स पश्यंस्तं चैवमब्रवीत् //

कुलपुत्र मुनीन्द्रस्य शाक्यमुनेर्जगद्गुरोः / एनं पुन उपास्थाप्य मद्वचसा वदेर्नमः //

इति शास्त्रा समादिष्टं निशम्य स विनोदितः / विष्कम्भिनं सुप्रसन्नं समालोक्यैवमब्रवीत् //

भवता यद्यथादिष्टं तत्तथाहं करोमि हि / इति विज्ञप्य तं मुक्ताहारं नत्वा समाददे //

ततः स सुप्रसन्नात्मा विष्कम्भी तस्य सद्गुरोः / पादाअब्जे सांजलिर्नत्वा संप्रस्थितो ऽचरन्मुदा //

सार्धं सर्वैः सदा यैस्तैः प्रतिलब्धमनेप्सितः / सुमंगलमहोत्साहं जेतोद्यानमुपाचरत् //

तत्र स दूरतः पश्यन् भगवन्तं सभाश्रितम् / सांजलिः प्रणतिं कृत्वा सहसा समुपासरत् //

तत्र समुपासृत्य शास्तुस्तस्य जगद्गुरोः / पादाब्जं सांजलिर्नत्वा संपश्यन् समुपाश्रयत् / तत्र स भगवान् पश्यन् विष्कम्भिनं समागतम् / सुप्रसन्नमुखाम्भोजं समालोक्यैवमादिशत् //

स्वागतं कुलपुत्रैहि कश्चित्ते कौशलं तनौ / वांछितार्थं समासाद्य समायासि प्रसीदतः //

इत्यादिष्टे मुनीन्द्रेण विष्कम्भी संप्रसादितः / भगवन्तं जगन्नाथं पश्यन्नेवं न्यवेदयत् //

भगवन् लब्धवानस्मि भवत्कृपानुभावतः / संबोधिसाधनीं विद्यां भद्रश्रीसद्गुणार्थदाम् //

adya me safalaṃ janma buddhaputro 'smi sāmpratam / प्राक्संबोधिसन्मार्गो भद्रश्रीमान् जगद्धिते //

भगवन् यद्भवांच्छास्ता सर्वर्महितार्थभृत् / यथाशु बोधिमाप्नुयाम् तथा मां प्रोत्तुमर्हति //

इति तेनोदितम् श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः / विष्कम्भिनं समालोक्य पुनरेवं समादिशत् //

धन्यस्त्वं कुलपुत्रो ऽसि बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / सर्वसत्त्वहिताधानी महविद्यासमाप्तवान् //

भूयो ऽप्यहं महाविद्यां सप्तसप्ततिकोटिभिः / संबुद्धैर्भाषिता या तां दास्यामि ते जगद्धिते //

य एतां धारणीं विद्यां सर्वपातकनाशनीम् / भद्रश्रीसद्गुणाधारां संबोद्धपदसाधनीम् //

समादाय सुचित्तेन स्मृत्वा ध्यात्वा समाहितः / संबोधिप्रणिधिं धृत्वा पठति सर्वदादरात् //

स सर्वपापनिर्मुक्तः परिशुद्धेन्द्रियः सुधीः //

निःक्लेपरिशुद्धात्मा बोधिसत्त्वो भवेत् कृती //

सर्वैरपि मुनीन्द्रैस्स समालोक्य सदानिशम् / दुष्टमारभ्येभ्यो ऽपि संरक्ष्यते स्वपुत्रवत् //

सर्वविघ्नगणानां स्यात् प्रधृष्यः स वीर्यवान् / महासत्त्वो महोत्साही सद्धर्मगुणसाधने //

संबुद्धजननी देवी प्रġयापारमितापि तम् / बोद्धिसत्त्वं महासत्त्वं पश्यन्ती समवत् सदा //

लोकेश्वरो ऽपि संपश्यन्स्तं श्रीभद्रगुणाश्रयम् / सर्वत्र सर्वदा रक्षेद्योजयन् बोधिसंवरे //

ततः स त्रिगुणाभिज्ञो बोधिचर्याव्रतं दधन् / सर्वं संबोधिसंभारं संपूरयन् यथाक्रमम् //

ततः स सुविशुद्धात्मा निःक्लेशो विमलेन्द्रियः / अर्हन् मारान् विनिर्जित्य त्रिविधां बोधिमाप्नुयात् //

ततः स त्रिजगच्छास्ता कृत्वा धर्ममयं जगत् / सर्वं बोधिव्रते युज्य समाप्नुयात् सुनिर्वृतिम् //

एवं महत्तरी विद्यां संबुद्धपदसाधनी / एषा त्वया सदा धार्या पठनीया जगद्धिते //

ये चाप्येतन्महाविद्यापाठभाषणसुस्वरम् / श्रुत्वानुमोदमानास्तं नत्वा भजन्ति सादरम् //

ते ऽपि सर्वे विकल्माषाः परिशुद्धत्रिमण्डलाः / त्रिरत्नभजनोद्युक्त्ता भजेयुः सुगतात्माजाः //

ततस्ते बोधिसंभारं पूरयित्वा यथाक्रमम् / त्रिविधां बोधिमासाद्य संबुद्धापदमाप्नुयुः //

एवं सर्वैर्जगन्नाथैरियं विद्यां महत्तरी / धृत्वा संपाठिता नित्यं देशिता च जगद्धिते //

इति मत्वा त्वयाप्येषा विद्या संबोधिसाधनी / भद्रश्रीधर्मसंभर्त्री पठितव्या जगद्धिते //

इत्यादिश्य मुनीन्द्रो ऽसौ भगवांस्त्रिजगद्गुरुः / विष्कम्भिने सुधीराय बोधिसत्त्वाय सद्धिये //

आअ ओं चले चूले चुन्दे स्वाहेत्येतन्नवाक्षरम् / धारणीं परमां विद्यां प्रादात् स्वयमुदाहरन् //

शास्त्रा स्वयं प्रदत्तं तां महाविद्यां नवाक्षरीम् / विष्कम्भी सांजलिर्नत्वा समादायापठन्मुदा //

धृत्वा विष्कम्भिना शास्तुः पाठेमाना गुरोः पुरः / संसिद्धा सा महाविद्या बभूव त्रिजगद्धिते //

एतद्विद्यानुभावेन विष्कम्भी स विशुद्धदृक् / लोकेश्वरस्य प्राद्राक्षीत् सर्वलोमविलान्यपि //

तानि दृष्ट्वा स विष्कम्भी सहर्षविस्मयान्वितः / अहो चित्रं महामाया संदृश्यते मयाधुना //

धर्मकाये जगद्भर्तुः सर्वाणि भुवनान्यपि / इति ध्यात्वा समाधाअय संतस्थे निश्चलेन्द्रियः //

ततः स सुप्रसन्नात्मा विष्कम्भी संप्रबोधितः / भगवन्तं प्रणत्वा च सांजलिरेवमब्रवीत् //

भगवंस्त्रिजगद्भर्तुः सर्वधर्माश्रये ऽधुना //

लोमविलेषु पश्यामि सर्वाणि भुवनात्मनि //

कति सन्ति तनौ तस्य सर्वधर्माधिपस्स्य हि / लोमविलेषु लोकास्तान् सर्वान् दर्शयितुमर्हति //

इति संप्रार्थिते ते विष्कम्भिना स सर्ववित् / भगवान्स्तं महासत्त्वं संपश्यन्नेवमादिशत् //

कुलपुत्रे विजानीहि सर्वत्रैधातुकान्यपि / भुवनानि जगद्भर्तुः सन्ति धर्ममयाश्रये //

तेनासौ त्रिजगन्नाथो सर्वधर्ममयाश्रयः / सर्वधर्माधिपः शास्ता सर्वलोकाधिपेश्वरः //

एवमसौ महेशाख्यो धर्मश्रीसद्गुणाश्रयः / बोधिसत्त्वो महाभिज्ञो धर्मराजो ऽभिराजते //

तत्तस्य शरणे स्थित्वा ध्यात्वा स्मृत्वा समाहितः / नामापि समुदाहृत्य भजितुमर्हति सर्वदा //

ये तस्य शरणे स्थित्वा ध्यात्वा स्मृत्वापि सर्वदा / नामापि च समुच्चार्य प्रभजन्ते समाहिताः //

दुर्गतिं ते न गच्छन्ति यान्ति सद्गतिमेव हि / भद्रश्रीगुणसंपन्नाश्चरेयुः पोषधं सदा //

तत्पुण्यपरिशुद्धास्ते निःक्लेविमलेन्द्रियाः / बोधिचर्याव्रतं धृत्वा संचरेरन् जगद्धिते //

ततस्ते सद्गुणाधाराः कृत्वा सर्वसुभद्रकम् / त्रिरत्नस्मृतिमाधाय प्रान्ते प्रेयुः सुखावतीम् //

तत्र गत्वामिताभस्य शरणे समुपाश्रिताः / सदा धर्मामृतं पीत्वा संचरेरन् महाव्रतम् //

ततः ते स्युर्महासत्त्व बोधिसत्त्वा गुणाकराः / सर्वं संबोधिसंभारं पूरयित्वा यथाक्रमम् //

सर्वसत्त्वहिताधानसंबोधिसाधनोद्यताः / अर्हन्तो विमलात्मानश्चतुर्ब्रह्मविहारिणः //

जित्वा मारगणान् दुष्टान् महाभिज्ञाः सुभद्रिकाः / त्रिविधाम्बोधिमासाद्य सम्बुद्धपदमाप्नुयुः //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा ते तत्सभाश्रिताः / सर्वे देवादयो लोकाः प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

ततः सर्वनीवरणविष्कम्भी संप्रसादितः / भगवन्तं समालोक्य पुनरेवमभाषत //

भगवन्स्त्रिजगन्नाथो लोकेअश्वरो जिनात्मजः / नाद्यापीह समायाति कदागच्छेत्तदादिश //

इति तेनोदितं श्रुत्वा भगवान् स मुनीश्वरः / विष्कम्भिनं महासत्त्वं समालोक्यैवमादिशत् //

कुलपुत्र स लोकेशो बोधिसत्त्वो जगत्प्रभुः / व्याकरणं महेशाय दातुमिहाधुना चरेत् //

ममापि दर्शनं कर्तुं दर्शयितुमिमाः सभाः / सर्वांच्छुभे प्रतिष्ठाप्य प्रथममिह प्राव्रजेत् //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण निशम्य स प्रबोधितः / विष्कम्भी स समालोक्य तस्थौ संहर्षिताशयः //

तस्मिन्नवसरे तत्र विहारे जेतकाश्रमे / नानावर्णाः सुपुण्याभा अवभास्यात्यरोचयन् //

तत्रोद्याने महाकल्पवृक्षाः समीहितार्थदाः / sarvartupuṣpavṛkṣāśca sarvafaladrumā api //

अष्टांगगुणशुद्धाम्बुपरिपूर्णाः सरोवराः / पद्मादिकजपुष्पाद्याः प्रादुर्भूता मनोरमाः //

तद्रश्मिसंपरिस्पृष्टाः सर्वलोकाः सभाश्रिताः / महाद्भुतसुखापन्नो बभूवुर्नन्दिताशयाः //

तत्सुभद्रनिमित्तानि प्रादुर्भूतानि सर्वतः / सरोवरद्रुमादीनि दृष्ट्वा तस्थुः सविस्मयाः //

तान् समीक्ष्य स विष्कम्भी सहर्षविस्मयान्वितः / भगवन्तं प्रणम्यैवं पओप्रच्छ सांजलिः पुनः //

भगवन् कुत आअयाता इमे पुण्यसुरश्मयः / नानावर्णाः सुभद्राभा एअतदादेष्टुमर्हती //

इति संप्रार्थिते तेन विष्कम्भिना स सर्ववित् / भगवान्स्तं सभां चापि समालोक्यैवमादिशत् //

यो ऽसौ त्रैधातुकाधिश आर्यावलोकितेश्वरः / बोधिसत्त्वो समासत्त्व इहागन्तुं समीहते //

तेनमास्य सुपुण्याभा समुत्सृज्य समन्ततः / भासयित्वा विहारे ऽत्र शोभयितुं समीरिताः //

इदानीं स जगन्नाथः सर्वान् सत्त्वान् भवोदधेः / उद्धृत्य बोधिसन्मार्गे प्रतिष्ठाप्येह प्राचरेत् //

तस्मिन्नवसरे तत्र विहारे संप्रभासयन् / समागत्य स लोकेशः प्रविवेशावलोकयन् //

तं समागतमालोक्य भगवन् संप्रसादितः / स्वागतमेहि भद्रं ते कच्चिदित्यभ्यपृच्छत //

इति पृष्टे मुनीन्द्रेण दृष्ट्वावलोकितेश्वरः / भगवन्नागतो ऽस्मीति निवेद्य समुपासरत् //

तत्र तस्य मुनीन्द्रस्य दिव्यसुवर्णवारिजम् / पुरतः समुपस्थाप्य पादाब्जे प्रणतिं व्यधात् //

ततः स त्रिजगन्नाथस्तस्य शास्तुर्जगद्गुरोः / वामपार्श्वे समाश्रित्य पश्यन्नेवं न्यवेदयन् //

भगवन्नमिताभेन भगवतेममम्बुजम् / प्रहितं भवताम् सर्वकौशल्यं चापि पृच्छति //

तत्सौवर्णांगमालोक्य भगवान् संप्रमोदितः / गृहीत्वा वामपार्श्वे संनिधायैवं समादिशत् //

धन्यस्त्वं कुलपुत्रासि समुद्धृत्य भवोदधेः / बोधिमार्गे त्वया सत्त्वाः कियन्तः संनियोजिताः //

इति पृष्टे मुनीन्द्रेअण लोकएश्वरो जिनात्मजः / भगवन्तं सभां चापि पश्यन्नेवं न्यवेदयत् //

भगवन्स्तत्प्रजानीते भवान् सर्वं भवालये / यत्सत्त्वाः समुद्धृत्य संवृतौ योजिता मया //

एतत्तदुक्तमाकर्ण्य भगवान् संप्रमोदितः / लोकेश्वरं महाभिज्ञं संपश्यन्न्वेवमादिशत् //

साधु साधु महासत्त्व सर्वत्रैधातुकाधिपः / त्वमेव सर्वसत्त्वानां त्राता नाथो हितार्थभृत् //

यत्त्वया सर्वलोकेषु व्यवलोक्य भवोदधेः / सर्वसत्त्वाः समुद्धृत्य बोद्धिमार्गे नियोजिताः //

तेनासि त्वं महासत्त्वः सर्वत्रैधातुकाधिपः / लोकेश्वरो जगद्गर्ता लोकनाथो जगत्प्रभुः //

सिद्धानि सर्वकार्याणि यथाभिवांछितान्यपि / जयतु ते सदा सर्वसत्त्वोद्धारणसंवरम् //

सर्वे ऽपि दुष्टमारास्ते प्रभास्पृटाः शुभाशयाः / शरणे समुपासृत्य भवन्तु बोधिचारिणः //

सर्वेषामपि सत्त्वानां त्वन्नामस्मृतिभाविनाम् / सर्वत्रापि सदा भद्रं भवन्तु निरुपद्रवम् //

इत्येवं बहुधा तस्मै लोकेशाय महात्मने / सिद्धाशिषं प्रदत्वासौ भगवान् मौनमादधे //

तस्मिन्नवसरे तत्र महेश्वरः समागतः / भगवन्तं समालोक्य पुरस्तात् समुपाचरत् //

भगवतो मुनीन्द्रक्य पुस्तात् समुपाचरत् //

भगवतो मुनीन्द्रस्य शरणे समुपाश्रितः / पादाब्जे प्रणतिं कृत्वा संपार्थ्यैवं कृतांजलिः //

भगवन् सर्वविच्छास्तर्भवच्छरनमाव्रजे / तद्भवान्मे महायानसंवरं दातुमर्हति //

एतत्संप्रार्थितं तेन महेश्वरेण सादरम् / श्रुत्वा स भगवानेनम् महेशमेवमादिशत् //

गच्छ त्वं कुलपुत्रेशं प्राथर्येमं जगत्प्रभुम् / अयं लोकेश्वरो दद्याद्व्रतं ते बोधिसाधनम् //

इत्यादिष्टं स मुनीन्द्रेण श्रुत्वा महेश्वरो मुदा / लोकेशस्य पुरो गत्वा पादाब्जे प्रणतिं व्यधात् //

ततो महेश्वरस्तस्य लोकेशस्य पुरः स्थितः / सद्गुणतथ्यसंवादैस्तुष्य चैवम् कृतांजलिः //

नमे ऽहं भगवंच्छास्त्रे ऽवलोकितेश्वराय ते / पद्मभृते महेशाय सुप्रह्लादनकराय च //

पद्मासनाय पद्मश्रीपरिवृतसुमूर्तये / संशुभपद्महस्ताय जगदाश्वासदायिने //

पृथिवीवरनेत्राय संशुद्धपंचचक्षुषे / जिनरत्नकिरीटाय चिन्तामणिविभूषिते //

इत्येवं स महेशानं स्थुत्वा तं श्रीगुणाकरम् / तत्पादाब्जे पुनर्नत्वा पश्यन्नेव समाश्रयत् //

तमेवं संस्थितं दृष्ट्वा आर्यावलोकितेश्वरः / सुप्रसन्नमुखाम्भोजं संपश्यन्नेवमादिशत् //

महेश किमभिप्रायं तव चित्ते ऽभिरोचते / तदहम् पूरयेयं हि तद्वदस्व ममाग्रतः //

इत्यादिष्टं जगद्भर्त्रा निशम्य स महेश्वरः / संहर्षितः पुनर्नत्वा संप्राथ्यैवं कृतांजलिः //

भगवन् सर्वविच्छास्तर्बोधिं मे वांछते मनः / तन्मे ददस्व सम्बोधिव्याकरणं जगद्धिते / इति तत्प्रार्थितं श्रुत्वा लोकेश्वरो जगत्प्रभुः / तमीशानं समामन्त्र्य संपश्यन्नेवमादिशत् //

धन्यो ऽसि त्वं महेशान यत्संबोधिमभीच्छसि / तदहं ते प्रदास्यामि संबोधिसाधनं व्रतम् //

तदादौ श्रद्धया नित्यं संबोधिनिहिताशयः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा दद्या अर्थिं समीप्सितम् //

ततः शुद्धसमाचारः परिशुद्धत्रिमण्डलः / अष्टांगाचारसंपन्नं पोषधं व्रतमाचरे //

ततो धैर्यं समालम्ब्य चतुर्ब्रह्मविहारिकः / स्वपरात्मसमाधानं क्षान्तिव्रतं समाचरेः //

ततः पुण्यमहोत्साहं धृत्वा सद्धर्मसाधनम् / सर्वान् दुष्टगणाम् जित्वा संवृतिव्रतमाचरेः //

ततः क्लेशान् विनिर्जित्य संसारे रतिनिःस्पृहः / ध्यात्वादिओइश्वरसंबुद्धं ध्यानव्रतं समाचरेः //

ततः सद्धर्मशास्त्राब्धाववगाह्य जगद्धिते / प्रज्ञारत्नं समासाद्य महायानव्रतं चरेः //

ततः समाधिगुणापायं सर्वसत्त्वाभिबोधनम् / सद्धर्मसाधनं रत्नं धृत्वा कुर्याज्जगद्धितम् //

ततः श्रीधारणीद्यासिद्धिसाधनतत्परः / सम्बोधिप्रणिधिं धृत्वा संचरेथा जगद्धिते //

ततः श्रीगुणसंपन्नो भद्रचर्यासमाहितः / सर्वसत्त्वान् वशे स्थाप्य धर्मराजो बली भवेः //

ततो मारगणान् जित्वा निःक्लेशो विमलेन्द्रियः / अर्हन्सम्बोधिमासाद्य दशभूमिश्वरो भवेः //

ततस्त्वं स्या महाभिज्ञस्तथागतो मुनीश्वरः / सर्वविद्यधिपः शास्ता जगन्नाथो विनायकः //

भस्मेश्वर इति ख्यातः सर्वत्रैधातुकेश्वरः / सर्वधर्माधिराजेन्द्रः संबुद्धः सुगतो भवेः //

लोकधातौ विवृतायां बुद्धक्षेत्रम् भवेत्तव / ततस्त्वं भगवान् सर्वं कृत्वा धर्ममयं जगत् //

संप्राप्य सौगतं कार्यं सम्बुद्धालयमाप्नुयाः //

इत्यादिष्टं जगद्भर्त्रा निशमुअ स महेश्वरः / मुदितस्तं जगन्नाथं नत्वा चैकान्तमाश्रयत् //

अथोमापि महादेवी लोकेशस्य पुरो गता / पादाब्जे प्रांजलिर्नत्वा स्तोत्रमेवं व्यधान्मुदा //

नमे ऽहं भगवंच्छास्त्रे ऽवलोकितेश्वराय ते / महेशाय जगद्भर्त्रे प्राणदाय महात्मने //

पृथिवीधरनेत्राय शुभपद्मधराय च / पद्मश्रीपरिवृताय सुचेतनकराय च //

धर्मधराय नाथाय दशभूमीश्वराय च / सुनिर्वृतिमयानसंप्रस्थिताय् सर्वदा //

इत्युमा सा महादेवी संतुष्टा तं जिनात्मजम् / लोकेश्वरं पुनर्नत्वा संप्रार्थ्यैवं कृतांजलिः //

भगवन् मां समालोक्य स्त्रीभावात् परिमोचय / कलिमलाधिवासाच्च गर्भावासाच्च मोचय //

क्लेशपरिग्रहोद्वीचेः समुद्धृत्य भवोदधेः / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्रापय सौगतीं गतिम् //

इति तया महादेव्या संप्रार्थितं निशम्य सः / लोकेश्वर उमादेवीं समालोक्यैवमादिशत् //

भगिनि त्वं महादेवि निर्वृतिं यदि वांछसि / त्रिरत्नभजनं कृत्वा प्रचेरेः पोषधं व्रतम् //

ततस्संशुद्धपुण्याप्ता परिशुद्धत्रिमण्डला / भद्रश्रीगुणसम्पन्ना प्रान्ते यायाः सुखावतीम् //

तत्रामिताभनाथस्य शरणे समुपाश्रिता / सदा धर्मामृतं पीत्पा समुपाश्रिता / सदा धर्मामृतं पीत्पा संबोधिव्रतमाप्नुयाः //

ततः पारमिताः सर्वाः पुरयित्वा यथाक्रमम् / जगद्भर्ता जगनाथो दशभूमीश्वरो भवेः //

ततः संबोधिमासाद्य तथागतो मुनीश्वरः /

उमेश्वर इति ख्यातः संबुद्धो भगवान् जिनः / सर्वविद्याधिपः शास्ता सर्वधर्माधिपेश्वरः //

धर्मराजो जगन्नाथः सद्धर्मश्रीगुणाकरः / सर्वसत्त्वाधिराजो ऽर्हन्सर्वत्रैधातुके प्रभुः //

मारजेता महाभिज्ञो विनायको भविष्यसि / हिमवद्दक्षिणे पार्श्वे बुद्धक्षेत्रं भवेत्तव //

एते ऽपि तीर्थिकाः सर्वे भवेयुः श्रावकास्तव / इत्यादिष्टो जगच्छास्त्रा लोकेशेन निशम्य सा / उमा देवी प्रहर्षन्ती तत्रैकान्ते समाश्रयत् //

अथ स भगवान् सर्वान् सभालोकान् समीक्ष्य तम् / विष्कम्भिनं च संपश्यन् समामन्त्रैवमादिशत् //

दृष्यतां कुलपुत्रोमा देवी संबोधिकामिनी / संबोधौ व्याकृतानेन लोकेशेन जगद्धिते //

यूयमप्यस्य सच्छास्तुः शरणे समुपाश्रिताः / संबोधिप्रणिधिं धृत्वा भजध्वं सर्वदादरात् //

एतत्पुण्यानुभावेन परिशुद्धत्रिमण्डलाः / बोद्धिसत्त्वा महासत्त्वा भवेत श्रीगुणाकरा //

ततः सर्वत्र सत्त्वानां कृत्वा भद्रवृषोत्सवम् / धर्मश्रीसुखसंपन्नाः प्रान्ते प्रेध्वं सुखावतीम् //

तत्र गत्वामिताभस्य मुनेः शरणमाश्रिताः / सदा धर्मामृतं पीत्वा संचरध्वं जगद्धिते //

ततः बोधिसंभारं पूरयित्वा यथाक्रमम् / त्रिविधां बोधिमासाद्य संबुद्धपदमेष्यथ //

एतद्भगवतादिष्टं निशम्य ते सभाश्रिताः / विष्कम्भिप्रमुखाः सर्वे लोकाः संमोदिताशयाः //

उत्पाअय समुपासृत्य लोकेशस्य जगत्प्रभोः / पादाब्जे प्रांजलिं कृत्वा प्रणेमिरे यथाक्रमम् //

सर्वेषामपि तेषाः स लोकनाथः शिरः स्पृशन् /

बोधिसिद्धाशिषं दत्वा चेतांसि प्राभ्यनन्दयत् //

ततः श्रीजगन्नाथ आर्यावलोकितेश्वरः / भगवन्तं मुनीन्द्रं तं समालोक्यैवमब्रवीत् //

भगवन् गन्तुमिच्छमि सुखावत्यां निजाश्रमे / तदनुज्ञां प्रदत्वा मे ऽभिनन्दयतु मानसम् //

इति संप्रार्थिते तेन लोकेशेन स सर्ववित् / दिव्यरत्नाम्बुजं तस्मै दत्वैवं च समादिशत् //

गच्छ त्वं कुलपुत्रेमं पद्मं शास्तुर्महामुनेः / उपहृत्य पुरः पृच्छः कौशल्यं मद्गिरा नमेः //

तथेति प्रतिविज्ञप्य लोकेश्वरो जिनात्मजः / भगवन्तं प्रणत्वा च सभां समीक्ष्य प्राचरत् //

ततः संप्रस्थितो लोकनाथः स पुण्यरश्मिभिः / संभासयन् जगल्लोकं सरत् सुखावतीं ययौ //

ततः स समुपासृत्य शास्तुरमितरोचिषः / पादाब्जे सांजलिर्नत्वा तत्पद्मं समुपाहरत् //

समीक्ष्य तं समायातं लोकेश्वरं स सर्ववित् / अमिताभो जगच्छास्ता सम्पश्यन्नेवमादिशत् //

एहि समागतो ऽसि त्वम् कुलपुत्रेह संश्रय / सिद्धानि सर्वकार्याणि कच्चित्तवापि कौशलम् //

कियन्तो हि त्वया सत्त्वा समुद्धृताः कुतः कुतः / दर्शितो भगवांच्छास्ता शाक्यसिंहः मुनीश्वरः //

इति पृष्ते ऽमिताभेन लोकेश्वरः स सांजलिः / शास्तुरग्रे स्ववृत्तान्तं सर्वमेवं न्यवेदयत् //

भगवन् सर्वलोकेषु सर्वेषु नरकेष्वपि / निमग्नान् प्राणिनः सर्वान् समालोक्य प्रयत्नतः //

समुद्धृत्य प्रसन्नांस्तान् बोधयित्वा विनोदतन् / बोधिमार्गे प्रतिष्ठाप्य प्राचारयन् जगद्धिते //

एवं तान् सकलान् सत्त्वान् कृत्वा संबोधिसाधिनः /

जेतोद्याने विहारस्थं संबुद्धं द्रष्टुमाचरम् //

तत्राविष्टो ऽहमालोक्य तं मुनीन्द्रसभाश्रितम् / सर्वावतीं सभां तान् च सश्रावकजिनात्मजान् //

पुरतः समुपासृत्य शाक्यमुनेर्जद्गुरोः / पद्मं पुर उपस्थाप्य वन्दित्वा समुपाश्रयम् //

तत्र भगवतामग्रे संप्रेषितो महेश्वरः / स मया व्याकृतो बोधौ सोमापि व्याकृता तथा //

तथा सर्वे ऽपि लोकाश्च तत्सभासमुपाश्रिताः / विनोद्य बोधिसंभारव्रते नियोजिता मया //

ततस्तस्य मुनीन्द्रस्य प्राप्यानुज्ञां प्रमोदितः / भवतां दर्शनं कर्तुं समुत्सुको ऽहमाव्रजे //

भवतां प्रहितं तेन भगवता सवन्दनम् / इदं रत्मयं पद्मं कौशल्यं चापि पृच्छ्यते //

एत्यन्निवेदितं तेन लोकेशेन निशम्य सः / अमितभो जगच्छास्ता प्राभ्यनन्दत् प्रमोदितः //

ततः सो ऽमितप्रभस्तं लोकेश्वरं समीक्ष्य च / साधु धन्यो ऽसि सत्पुत्र इत्याराध्याभ्यनन्दयेत् //

इत्येवं स जगन्नाथो महाभिज्ञो जिनात्मजः / सर्वसत्त्वहिताधानं व्रतं धृत्वा समाचरेत् //

// इति सर्वसत्त्वोद्धरणसंबोधिमार्गस्थापनमहेश्वरोमादेवी-संबोधिव्याकरणोपदेशप्रकरणं समाप्तम् //

18. सर्व सभालोकसद्धर्मश्रवणोत्साहसंप्रमोदितस्वस्वालयप्रतिगमनप्रकरणम्

अथ सर्वनीवरणविष्कम्भि स प्रमोदितः / भगवन्तं तमानम्य सांजलिरेवब्रवीत् //

भगवन्नद्य स दृष्टो लोकेश्वरो ऽधुना मया / तदस्मि परिशुद्धात्मा सद्धर्मप्राप्तवानपि //

adya me janmasāfalyaṃ saṃsiddhaśca manorathaḥ /

आशा सम्पूर्णसिद्धा च सम्बोधिं प्राप्तवान् भवे //

भूयो ऽपि भगवन्नस्य लोकेशस्य महात्मनः / गुणविशेषसत्कीर्तिं श्रोतुमिच्छामि साम्प्रतम् //

तद्भवान् सर्वसत्त्वानां सम्बोधिव्रतचारिणाम् / मनः प्रोत्साहनं कर्तुं समुपादेष्टुमर्हति //

इति संप्रार्थिते तेन विष्कम्भिना स सर्ववित् / भगवांस्तं महासत्त्वं संपश्यन्नेवमादिशत् //

साधु शृणु महासत्त्व कुलपुत्र समाहितः / लोकेशगुणसत्कीर्तिं प्रवक्ष्यामि समासतः //

अप्रमेयसंख्येयं लोकेशस्य महात्मनः / पुण्यगुणप्रमाणानि कर्तुं न शक्यते मया //

तद्यथा सर्वलोकेषु सर्वेषामपि भूभृताम् / पलसंखयाप्रामाणानि कर्तुं मयापि शक्यते //

सपर्वता मही सर्वा कृत्वायणुरजोमया / तेषां संख्याप्रमाणानि कर्तुं मया हि शक्यते //

सर्वेषामपि चाब्धीनां सर्वासां सरितामपि / जलबिन्दुप्रमाणानि संख्यातुं शक्यते मया //

सर्वेषामपि वृक्षाणां सर्वत्रापि महीरुहाम् / पत्रसंख्याप्रमाणानि प्रकर्तुं शक्यते मया //

न त्वस्य लोकनाथस्य पुण्यसंभारमुत्तमम् / अप्रेयमसंख्येयं संख्यातुं शक्यते मया //

सर्वे सत्त्वाश्च संबुद्धान् सर्वानपि ससांघिकान् / सर्वोपकरणैर्नित्यं संभाजेरन् समादरम् //

यावत्तेषां महत्पुण्यं बोधिश्रीगुणसाधनम् / ततो ऽप्यधिकमौदार्यं लोकेशभजनोद्भवम् //

यदसौ त्रिजगन्नाथो बोधिसत्त्वो महर्द्धिमान् / सर्वसमाधिसपन्नः प्रकरोति जगद्धिते //

ईदृशस्त्रिजगन्नाथो बोधिसत्त्वो महर्द्धिकः /

सर्वसमाधिसम्पन्नस्त्रैलोक्ये नास्ति कश्चन //

तद्यथाहं पुराद्राक्षमस्य त्रैधातुकप्रभोः / समाधिगुणमाहात्म्यं सर्वजिनात्मजाधिकम् //

तद्यथाभूत्पुरा शास्ता क्रकुच्छन्दस्तथागतः / सर्वविद्याधिपो धर्मराजो ऽर्हत् सुगतो जिनः / तदाहं दानशूराख्यो बोधिसत्त्वो हितार्थभृत् //

तस्य शास्तुर्मुनीन्द्रस्य सद्धर्मशासनारतः //

तदैकसमये ऽसौ ऽपि क्रकुच्छन्दो विनायकः / जेताश्रमे विहारे ऽत्र विजहार ससांधिकः //

तदा तस्य मुनीन्द्रस्य पातुं धर्मामृतं मुदा / ब्रह्मादिब्राह्मणाः सर्वे शक्रादित्रिदशाधिपाः //

सर्वे लोकाधिपाश्चापि दैत्येन्द्रा राक्षसाधिपाः / गन्धर्वाः किन्नरा यक्षा नागेन्द्रा गरुडाधिपाः //

सूर्यादयो ग्रहाः सर्वे चन्द्रादयश्च तारकाः / सिद्धाः साध्याश्च रुद्राश्च सर्वे विद्याधरा अपि //

राजानः क्षत्रिया वैश्या अमात्या मन्त्रिणो जनाः / वणिजः सार्थवाहाश्च श्रेष्ठिनश्च महाजनाः //

पौरजानपदा ग्राम्यास्तथान्ये देशवासिनः / सर्वे ऽपि ते समासृत्य समभ्यर्च्य यथाक्रमम् //

क्रकुच्छन्दमुनीन्द्रं तं नत्वा तस्थुः सभाश्रिताः / तदानेकमहासत्त्वा बोधिसत्त्वाः समाहिताः //

समाधिविग्रहं चक्रुःक्रकुच्छन्दमुनेः पुरः //

यदा समन्तभद्राख्यो बोधिसत्त्वो महर्द्धिमान् / समापेदे समाधिं तद्यद्ध्वजोद्गतसंज्ञकम् //

तदा लोकेश्वरश्चासौ बोधिसत्त्वो महर्द्धिकः / समापेदे समाधिं तद्यद्विकिरिणसंज्ञकम् //

यदा समन्तभद्रश्च बोधिसत्त्वो जिनात्मजः / समापेदे समाधिं तद्यत्पूर्णेन्दुवरलोचनम् //

तदा लोकेश्वरश्चासौ महाभिज्ञो जिनात्मजः / समापेदे समाधिं तद्यत्सुर्यवरलोचनम् //

यदा समन्तभद्रश्च महाभिज्ञो जिनात्मजः / समाधिं तत्समापेदे यद्विच्छुरितसंज्ञकम् //

तदा लोकेश्वरश्चापि महाभिज्ञो जिनात्मजः / समापेदे समाधिं यद् गगनगंजसंज्ञकम् //

यदा समन्तभद्रश्च बोधिसत्त्वो महामतिः / समापेदे समाधिं तत्सर्वाकारकराभिधम् //

तदा लोकेश्वरश्चापि बोधिसत्त्वो महामतिः / समापेदेद् समाधिं यदिन्द्रमत्यभिधानकम् //

यदा समन्तभद्रश्च बोधिसत्त्वो गुणाकरः / समापेदे समाधिं यदिन्द्रराजो ऽभिधानकम् //

तदा लोकेश्वरश्चासौ बोधिसत्त्वो गुणाकरः / समापेदे समाधिं यदब्धिगम्भीरसंज्ञकम् //

यदा समन्तभद्रश्च बोधिसत्त्वः सुवीर्यवान् / समापेदे समाधिं यत्सिहंविजृम्भिताह्वयम् //

तदा लोकेश्वरश्चापि बोधिसात्त्वः सुवीर्यवान् / समापेदे समाधिं यत्सिहविक्रीडिताभिधम् //

यदा समन्तभद्रश्च बोधिसत्त्वः सुबुद्धिमान् / समापेदे समाधिं यद्वरदायकसंज्ञकम् //

तदा लोकेश्चरश्चापि बोधिसत्त्वः सुबुद्धिमान् / समापेदे समाधिं तद्यदवीच्यभिशोषणम् //

यदा समन्तभद्रश्च बोधिसत्त्वो विचक्षणः / उद्घाट्य दर्शयामास सर्वलोमविलान्यपि //

तदा लोकेश्वरश्चापि बोधिसत्त्वो विचक्षणः / अपावृणोत् स सर्वाणि लोमरन्ध्राण्यशेषतः //

तदा समन्तभद्रो ऽसौ लोकेशं तं महर्धिकम् / समीक्ष्य सांजलिर्नत्वा संपश्यन्नेवमब्रवीत् //

साधु धन्यो ऽसि लोकेश यदीदृक्प्रतिभानवान् / कश्चिन्नैवास्ति लोकेषु त्वादृक्समाधिवित् सुधिः //

एवमन्यैर्महासत्त्वैर्बोधिसत्त्वैर्महद्धिकैः / स्माधिविग्रहे सैव लोकेश्वरो विजितवान् //

तदा सर्वे महाभिज्ञ बोधिसत्त्वाः प्रसादिताः / लोकेशं तं महाभिज्ञं समानम्यैवमब्रवन् //

साधु धन्यो ऽसि लोकेश यदीदृक्प्रतिभानवान् / कश्चिन्नैवास्ति लोओके यत्त्वादृक्समाधिसद्बली //

तदा स भगवान् दृष्ट्वा सर्वांस्तान् सुगतात्मजान् / पुरतः समुपामन्त्र्य संपश्यन्नेवमादिशत् //

कुलपुत्राल्पमेवैतत् प्रतिभानं जगत्प्रभोः / लोकेशस्यास्य युष्माभिर्दृश्यते ऽपीह साम्प्रतम् //

यादृग्लोकेश्वरस्यास्य प्रतिभानं महत्तरम् / ईदृक्सर्वमुनीन्द्राणामपि नैवास्ति कस्यचित् //

एवं तस्य जगद्भर्तुः प्रतिभानं महत्तरम् / क्रकुच्छन्दमुनीन्द्रेअण समाख्यातं मया श्रुतम् //

अथ सर्वनीवरणविष्कम्भी स प्रबोधितः / भगवन्तं मुनीन्द्रं च समालोक्यैवमब्रवीत् //

भगवन् यन्महायानसूत्रराजं निगद्यते / तत्समादिश कारण्डव्यूहसूत्रोद्भवं वृषम् //

यच्छ्रुत्वापि वयं सर्वे सम्बोधिगुणसाधनैः / धर्मरसौरभिव्याप्तमानसाः प्रचरेमहि //

तच्छ्रुत्वा भगवांश्चापि विष्कम्भिनं महामतिम् / साधु शृणु समाधाय वक्ष्ये तदिति प्रादिशत् //

ये ऽपि श्रोष्यन्ति कारण्डव्यूहसूत्रं सुभाषितम् / तेषां सर्वाणि पापानि क्षिणुयुर्दारुणान्यपि //

दशाकुशलपापानि पंचातिपातकान्यपि / निरवशेषनष्टानि क्षिणुयुरिति निश्चयम् //

इत्यादिष्टे मुनीन्द्रेण विष्कम्भी संप्रमोदितः / भगवन्तं समालोक्य पुनरेवमभाषत //

भगवन् सर्वविच्च्छास्त जानीमहि कथं वयम् / यत्पापं कुरुते क्षीणं कारण्डन्यूहसूत्रकम् //

तच्छ्रुत्वा भगवान् भूयो विष्कम्भिनं विबोधितम् / सभाश्रितान् जनांश्चापि समालोक्यैवमादिशत् //

विद्यते कुलपुत्रासौ तीर्थो मलसुनिर्मलौ / सुमेरोर्दक्षिणे पार्श्वे मुनीन्द्रैः परिकल्पितौ //

मलतीर्थजले क्षिप्तं शुभ्रवासो ऽपि नीलितम् / तथा तज्जलसंस्पृष्टो शुद्धो ऽपि नीलितो भवेत् //

सुनिर्मले जले क्षिप्तं नीलवासो ऽपि शुक्लितम् / तथा तज्जलसंस्पृष्टः पापात्मापि भवेच्छुचिः //

एवमिदं महायानसूत्राग्रं यो ऽभिनन्दति / सद्धर्मलिप्तो ऽपि क्लेशैः संक्लिश्यते द्रुतम् //

श्रुत्वापीदं महायानसूत्राग्रं यो ऽभिनन्दति / स महापापलिप्तो ऽपि निःक्लेशः स्याच्छुभान्तिकः //

यथा शतमुखो हीन्द्रो विनिसृत्य निजालयात् / दहति सर्वभूजातान् तृणगुल्मलताद्रुमान् //

तथेदं सर्वसूत्राणां कारण्डव्यूहमुत्तमम् / पातकान्यपि सर्वाणि निःशेषं दहते द्रुतम् //

ये श्रुत्वेदं महायानसूत्रराजं सुभाषितम् / अनुमोद्याभिनन्दन्तः संभजन्ते सदादरात् //

ते सर्वे निर्मलात्मानो निःक्लेशविमलेन्द्रियाः / बोधिसत्त्वा महासत्त्वा भवेयुर्निवर्तिकाः //

इदं सर्वमहायानसूत्रराजं महोत्तमम् / श्रुत्वा नैवानुमोदेयुः पृथग्जना दुराशयाः //

ये चापीदं महायानसूत्रराजं महोत्तमम् / निशम्याभ्यनुमोदन्तः प्रभजन्ते सदादरात् //

धन्यास्ते पुरुषाः सर्वे परिशुद्धत्रिमण्डलाः / निःक्लेशा निर्मलात्मानो भवेयुः सुगतात्मजाः //

मृत्युकाले ऽपि तेषां च द्वादश सुगता जिनाः / समुपेत्याभिपश्यन्तो दद्युरेवं वरोत्तमम् //

मा भैषीः कुलपुत्र त्वं यत्कारण्डव्यूहसूत्रकम् / श्रुत्वानुमोद्य सत्कारैर्भजसे श्रद्धयादरात् //

एतत्पुण्यानुलिप्तात्मा भूयो न संसरेर्भवे / नैव क्लेशाग्निसंतापैः संधक्ष्यसे कदाचन //

यावज्जीवं महत्सौख्यं भुक्ता श्रीसद्गुणान्वितम् / भूयो धर्मामृतं भोक्तुं संप्रयायाः सुखावतीम् //

तत्र त्वममिताभस्य जिनस्य शरणे स्थितः / सदा धर्मामृतं पीत्वा संचरेथाः सुसंवरे //

ततो निर्मलशुद्धात्मा परिशुद्धत्रिमण्डलः / सर्वसत्त्वहिताधनबोधिचर्याव्रतं चरेः //

ततः पारमिताः सर्वाः पूरयित्वा यथाक्रमम् / निःक्लेशो ऽर्हन्महाभिज्ञश्चतुर्ब्रह्मविहारिकः //

जित्वा मारगणान् सर्वान् सम्बोधिनिश्चलाशयः / त्रिविधां बोधिमासाद्य संबुद्धपदमाप्नुयाः //

इति तैः सुगतैः सर्वैः समादिष्टं निशम्य ते / सर्वे ऽप्युभ्यनुमोदन्तो नमेयुस्तान् जिनान् मुहुः //

ततस्ते तान् जिनान् स्मृत्वा प्राणं त्यक्त्वा समाहिताः / तैरेव सुगतैः सार्धं संप्रयायुः सुखावतीम् //

तत्रोपेत्यामिताभस्य शरणे समुपाश्रिताः / सदा धर्मामृतं पीत्वा संचरेयुर्जद्धिते //

ततः सम्बोधिसंभारं पूरयित्वा यथाक्रमम् / निःक्लेशा निर्मलात्मानः परिशुद्धत्रिमण्डलाः //

जित्वा मारगणान् सर्वांश्चतुर्ब्रह्मविहारिणः / त्रिविधां बोधिमासाद्य संबुद्धपदमाप्नुयुः //

एवं महत्तरं पुण्यं कारण्डव्यूहसूत्रजम् / अप्रमेयमसंख्येयं संबोधिज्ञानसाधनम् //

यूयं सर्वे ऽपि विज्ञाय संबोधिं यदि वांच्छथ / शृणुतेदं महायानसूत्रराजं सुभाषितम् //

अनुमोदत सत्कृत्य भजन सर्वदादरात् / इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण निशम्य ते सभाश्रिताः / सर्वे लोकास्तथेत्युक्त्वा प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

ततस्ते सर्वे सभालोका ब्रह्मादयो महर्षयः / शक्रादयः सुरेन्द्राश्च सर्वलोकाधिपा अपि //

गन्धर्वकिंनरा रक्षाः सिद्धाः साध्याः सुरांगनाः / विद्याधराश्च दैत्येन्द्रा नागेन्द्रा गरुडा अपि //

महोरगाश्च दैत्येन्द्र नागेन्द्रा गरुडा अपि //

महोरगाश्च नैरृत्या भूतेशाश्च शुभाशयाः / योगिनो यतिनश्चापि तीर्थिकाश्च तपस्विनः //

विप्रराजादयः सर्वे मनुष्याश्च प्रसादिताः / त्रिधा प्रदक्षिणीकृय कृतांजलिपुटो मुदा //

भगवन्तं ससंघं तं नत्वा स्वस्वालयं ययुः //

// इति सर्वसभालोकसद्धर्मश्रवणोत्साहसंप्रमोदितस्वस्वालयप्रतिगमनप्रकरणं समाप्तम् //

19. सिक्षा संवर समुद्देश प्रकरणम्

तदानन्दः समुत्थाय भगवतः पुरो गतः / पादाब्जे सांजलिर्नत्वा सम्पश्यन्नेवमब्रवीमब्रवीत् //

भगवच्छास्तरस्माकं भिक्षूणां ब्रह्मचारिणाम् / शिक्षासंवरसंवृत्तं समुपादेष्टुमर्हति //

इति संप्रार्थिते तेन भगवान् स मुनीश्वरः / आयुष्मन्तं तमानन्दं संपश्यन्नेवमादिशत् //

साधु शृणु त्वमानन्द भिक्षूणां ब्रह्मचारिणाम् / शिक्षासंवरसांवृतं प्रवक्षामि समासतः / ये शुद्धश्स्यः सत्त्वाः प्रव्रजित्वा जिनाश्रमे / शिक्षासंवरमिच्छन्ति धर्तुं निर्वृतिसाधनम् //

प्रथमं ते समालोक्य शुद्धक्षेत्रे मनोरमे / निषद्य स्वासने ध्यात्वा संतिष्ठेरन् समाहिताः //

भस्मास्थिकेशजम्बालावस्करामेध्यसंकुले / क्षेत्रे नैव निवास्तव्यं कदापि ब्रह्मचारिभिः //

दुःशीलैर्भिक्षुभिः सार्धं कर्तव्या नैव संगतिः / आअलापो ऽपि निवासो ऽपि कर्तव्या न कदाचन //

दुःशीलैर्भिक्षुभिः सार्धं भोक्तव्यं नापि किंचन / न स्थातव्यं न गन्तव्यं क्रीडितव्यं न च क्वचित् //

उपसंपन्ने दातव्या न च ज्ञप्तिचतुर्थकम् / सद्धर्मस्साधनोपायं नापि देयं दुरात्मनाम् //

दुःशीला हि दुरात्मानो बौद्धशासनदूषकाः / मारचर्यानुसंरक्ताः क्लेशव्यालितेन्द्रियाः //

तेषां नैवाभिदातव्य आवासः सौगताश्रमे / दातव्यो दूरतस्तेषामावास आश्रमाद्बहिः //

संघालापो न दातव्यो दुःशीलानां कदाचन / न तेषां सांघिकी भूमिर्नैवार्हति कुहापि हि //

न तेषां विद्यते किंचिदर्हत्संवृत्तिचारणम् / सर्वसत्त्वहिताधानं कुतः संबोधिसाधनम् //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण निशम्य स जिनात्मजः / आनन्दस्तं मुनीशानं समालोक्यैवमब्रवीत् //

भगवन् कतमे काले दुःशीला भिक्षवः शठाः / दक्षणीया भविष्यन्ति नायकाः सौगताश्रमे //

इत्यानन्देन संपृष्टे भगवान् सर्वविज्जिनः / तमानन्दं समालोक्य पुनरेवं समादिशत् //

त्रिवर्षशतनिर्याते सुनिर्वृतस्य मे तदा / दुःशीला भिक्षवो दक्षाः भवेयुः सौगताश्रमे //

तत्र ते भिक्षवः सर्वे भ्रष्टाचारा दुराशयाः / विहारे समुपासीनाश्चरेयुर्गृहिचारिकम् //

भार्यापुत्रसुताभ्रातृज्ञातिबन्धुसमन्विताः / यथाकामं सुखं भुक्त्वा संचरेरन् प्रमादिताः //

ते ऽनीत्याहृत्य संघानां सर्वोपकरणान्यपि / सर्वाणि स्वात्मसात्कृत्वा भविष्यन्ति निजालयम् //

यथेच्छया समादाय भुक्त्वा भोग्यान् यथेप्सितम् / कुटुम्बसाधनोपाये संचरेरन् प्रगल्भिताः //

ते सांघिकोपचारे ऽपि कुर्युर्विण्मूत्रसर्जनम् / श्लेष्मलालोद्वमोच्छिष्ठं विसर्जेयुश्च सर्वतः //

एतत्कर्मविपाकानि न ते ज्ञास्यन्ति दुर्धियः / उन्मत्ता इव दुर्दान्ताश्चरेयुर्दुरितारताः //

ये सांघिकोपचारेषु कुर्तुः श्लेष्मादिसर्जनम् / शालाटव्यां भवेयुस्ते प्रेताः सूचीमुखा किल //

विण्मूत्रादिपरित्यागं कुर्युर्ये सांघिकाश्रमे / वाराणस्यां भवेयुस्ते कृमयो गूथमूत्रजाः //

dantakāṣṭhādikaṃ hṛtvā prabhuṃ sfūrya ca sāṃghikam //

ते स्यू रक्तपशम्बूकमत्स्यादिजलजन्तवः / व्रीहिद्रव्याणि ये हृत्या भुंज्युर्ये सांघिकानि च / ते भवेयुर्महाप्रेताः सूचीमुखा नगोदराः //

ये ऽन्नपानादिकं कृत्व भुंज्युर्ये चापि सांघिकम् / ते स्युर्हीनकुले जाता हीनेन्द्रियाश्च पाचकाः //

ततश्च्युताश्च ते जाता लंगितकुब्जदुर्मुखाः / कुष्थव्याधिपरीतांगा भवेयुः पूतिवाहिकाः //

यदा तत्र स्थिता यायुर्यष्टिं धृत्वा शनैर्भुवि / नियतेयुस्तदा तेषां सर्वाणि पिशितान्यपि //

एवं ते बहुवर्षाणि दुःखानि विविधानि च / भुक्त्वापायिकं कर्म कृत्वा यायुश्च नारकान् //

ये चापि सांघिकीं भूमिं परिभोज्यन्ति लोभिनः / ते दुष्टाः क्लेशितात्मानो यायु रौरवनारके //

तत्र तेषां मुखे तप्तलौहगुडा निवेशयेत् / तैस्तेषामभिधक्ष्यन्ते ताल्वौष्ठहृदुदरान्यपि //

कण्ठहृदुदरान्त्रादीन् धक्ष्यन्ते सर्वविग्रहान् / तथा मृताः पुनस्ते ऽपि जीवेयुः कर्मभोगिनः //

यमपालैर्गृहीत्वा च क्षेप्स्यन्ते घोरनारके / तेषां कर्मवशाज्जिह्वा प्रभवेच्च महत्तरी //

कृष्यन्ते हलशतैस्तत्र जिह्वायां यमकिन्नरैः / एवं बहूनि वर्षाणि दुःखानि विविधानि ते //

भुक्त्वा मृताः पुनर्यायुर्नाके ऽग्निघटे खलु / तत्र तेषां महज्जिह्वा प्रोद्भवेदपि तत्र च //

सूचीशतसहस्राणि विध्येयर्युमकिन्नराः / तथापि ते मृता नैव स्थास्यन्ति दुःखिताश्चिरम् //

ततस्थानग्निखदायां च क्षेप्स्यन्ति यमकिन्नराः / तत्रापिअ ते मृता नैव स्थास्यन्ति कर्मभोगिनः / ततश्चोत्क्षिप्य तान् प्रेतनद्यां क्षेप्स्यन्ति किन्नराः //

तत्रापि बहुवर्षाणि दुखानि विविधानि ते //

भुक्त्वा स्थास्यन्ति दुःखार्ताः सुचिरं कर्मभोगिनः //

एवं त्रिकल्पवर्षाणि भ्रमतां नरके सदा / ततस्तत्कर्मवैपाकक्षीणं तेषाम् भवेच्चिरात् //

ततश्च्युत्वा च ते जंबूद्वीपे जातास्सुदुःखिताः / दरिद्रिताश्च जात्यन्धा भवेयुर्दुरिताशयाः //

एवं ते बहुदुःखानि प्रभुक्त्वा बहुजन्मसु / सदा क्लेशाग्निसंतप्ता भ्रमेयुर्भवसागरे //

तस्मादानन्द संघानां सर्वोपकरणान्यपि / द्रव्याण्यपि च सर्वाणि रक्षितव्यानि यत्नतः //

अनीत्या नैव भोक्तव्यं सांघिकं वस्तु किंचन / केनापि सांघिकं वस्तु जीर्णीकर्तुं न शक्यते //

तदभोग्यमनीत्या हि सांघिकं वस्तु किंचन / अस्पृश्यं वह्निवत्तप्तं दहनं वस्तु सांघिकम् //

भारोपमं सदाक्रान्तमभेद्यं वज्रसन्निभम् / अपथ्यविषवद्दुष्टं तीक्ष्णासिधारसन्निभम् //

वैषं तेजैः समीकर्तुं मन्त्रौषध्यैर्हि शक्यते / सांघिकिं वस्तु हर्तुं न पापं केनापि शम्यते //

इति मत्वात्र संसारे सम्बोधिश्रीसुखेप्सुभिः / सांघिकं वस्तु यत्नेन रक्षितव्यं रक्षितव्यं सदादरात् //

एवं विज्ञाय संबोधिचित्तं धृत्वा समहितः / शिक्षासंवरमाधाय सम्पद्रक्षितुमर्हति //

शिक्षां रक्षितुकामेन चित्तीरक्ष्यं प्रयत्नतः / न शिक्षा रक्षितुं शक्या चलं चित्तमरक्षता //

अदान्ता मत्तमातंगा न कुर्वन्तीह तां व्यथाम् / करोति यामवीच्यादौ मुक्तश्चित्तमतंगजः //

बद्धश्चेच्चित्तमातंगः स्मृतिरक्षा समन्ततः / भयमस्तं गतं सर्वं सदा कल्याणमागतम् //

व्याघ्राः सिंहा गजा ऋक्षा सर्वे च दुष्टशत्रवः / सर्वे नरकपालाश्च डाकिन्यो राक्षसास्तथा //

सर्वे बद्धा भवन्त्येते चित्तस्यैकस्य बन्धनात् / चित्तस्यैकस्य दमनात् सर्वे दान्ता भवन्त्यमी //

यस्माद्भयानि सर्वाणि दुःखाप्रमितान्यपि / चित्तादेव समुद्यान्ति सर्वेषां भवचारिणाम् //

शस्त्राणि नरके केन घटितानि समन्ततः / तप्तायःकुट्टिमं केन कुतो जाताश्च ताः स्त्रियः //

पापं चित्तसमुद्भुतं सर्वमेतद्भवालये / तस्मान्न कश्चित् त्रैलोक्ये चितादन्यो भयानकः //

अदरिद्रं जगत् कृत्वा दानपारमिता यदि / जगद्दरिद्रमद्यापि सा कथं पूर्वतायिनाम् //

falena saha sarvasvatyāgacittaṃ janeakhile / दानपारमिता प्रिक्ता तस्मात् सा चित्तमेव हि //

मत्स्यादयः क्व नीयन्तां मारयेयुर्यतो रतान् / लब्धे विरतिचित्ते तु शीलपाअरमिता मता //

कियतो मारयिष्यन्ति दुर्जनान् गगनोपमान् / मारिते क्रोधचित्ते तु मारिताः सर्वशत्रवः //

भूमिं छादयितुं सर्वान् कुतश्चर्म भविष्यति / उपानच्चर्ममात्रेण छन्ना भवति मेदिनी //

बाह्या भावाः सदा तद्वच्छक्या वारयितुं न हि / स्वचित्तमेव निवार्यं तत्किमेवान्यैर्निवारित्रैः //

sahāpi vākcharīrābhyāṃ mandadṛtterna tatfalam / यत्पटोरेकैकस्यापि चित्तस्य ब्रह्मतादिकम् //

जपांस्तपांसि सर्वाणि दीर्घकालकृतान्यपि / अन्यचित्तेन मन्देअन वृथैव सिध्यते न हि //

दुःखं हन्तुं सुखं प्राप्तुं ते भ्रमन्ति मुधाम्बरे //

यैरेतद्धर्मसर्वस्वं चित्तं गुह्यं न भावितम् / तस्मात् स्वधिष्ठितं चित्तम् सदा कार्यं सुरक्षितम् //

चित्तरक्षाव्रतं त्यक्त्वा बहुभिः किं तपोव्रतैः / यथा चपलमध्यस्था रक्षति व्रणमादरात् //

एवं दुर्जनमध्यस्था रक्षेच्चित्तं प्रयत्नतः / व्रणदुःखलवाद्वीता रक्षेत् स्वं व्रणमादरात् //

संघातपर्वताघाताद्भीतश्चित्तं बलं न किम् / अनेन हि विहारेन विहरन् दुर्जनेष्वपि //

प्रमदाजनमध्ये ऽपि यतिर्धीरो न खण्दते //

लाभा नश्यन्तु संपत्तिः सत्कारः कायजीवितम् / नश्यत्वन्यच्च कौशल्यं मा तु चित्तं न कस्यचित् //

चित्तमेव सदा रक्ष्यं संबोधिज्ञानसाधनम् / स्मृतिं च संप्रजन्यं च सर्वयत्नेन रक्षयेत् //

व्याध्याकुलो नरो यद्वन्न क्षमः सर्वकर्मसु / तथाभ्यां व्याकुलं चित्तं न क्षमं बोधिसाधने //

असंप्रजन्यचित्तस्य श्रुतचिन्तितभावितम् / जलवच्छिद्रिते कुम्भे स्मृतौ नैवाभितिष्ठते //

अनेके श्रुतवन्तो ऽपि श्रद्धायत्नपरा अपि / असंप्रजन्यदोषेण भवन्त्यापत्तिकश्मलाः //

असंप्रजन्यचौरेण स्मृतिमोषानुसारिणा / उपचित्यापि पुण्यानि मुषिता यान्ति दुर्गतिम् //

क्लेशतस्करसंघो ऽयमेव तारणवेषकः / प्राप्यावतारं मुष्णाति हन्ति सद्गतिं जीवितम् //

तस्मात् स्मृतिर्मनोद्वारान्नापनेया कदाचन / गतापि प्रत्युपस्थाप्या संस्मृत्या पापिकीं व्यथाम् //

उपाध्यायानुशासिन्या भीत्याप्यादरचारिणाम् / धन्यानां गुरुसंवासात् सुकरं जायते स्मृतिः //

बुद्धाश्च बोधिसत्त्वाश्च सर्वत्राव्याहतेक्षणाः / सर्वो ऽप्ययं जगल्लोकस्तेषामग्रे सदा स्थितः //

इति ध्यात्वा सदा तिष्ठेत् त्रपादरभयान्वितः / बुद्धानुस्मृतिरप्येवं भवेत्तस्य मुहुर्मुहुः //

संप्रजन्यं तदा याति नैव यात्यागतं पुनः / स्मृतिर्यदा मनोद्वारे रक्षार्थमवतिष्ठते //

पूर्वं तावदिदं चित्तं सदोपस्थाप्यमीदृशम् / सदा निरिन्द्रयेणैव स्थातव्यं काष्ठवत् सदा //

niṣfalā netravikṣepā na kartavyāḥ kadācana / निध्यायन्तीव सदापि कार्या दृष्टिरधोगता //

दृष्टिविश्रामहेतोस्तु दिशः पश्येत् कदाअचन / आभासमात्रमालोक्य स्वागतार्थं विलोकयन् //

मार्गादौ भयबोधार्थं मुहुः पश्येच्चतुर्दिशम् / दिशो विश्रम्य विक्षते परावृत्यैव पृष्ठतः //

सरेदपसरेद्वापि पुरः पश्चान्निरुप्य च / एवं सर्वास्ववस्थासु कार्यं बुद्ध्वा समाचरेत् //

कायेनैवमवस्थेयमित्याक्षिप्य क्रियां पुनः / कथं कायः स्थित इति द्रष्टव्यः पुनरन्तरा //

निरुप्य सर्वयत्नेन चित्तमत्तद्विपस्तथा / धर्मचित्तो महास्तम्भे यथाअ बद्धो न मुच्यते //

कुत्र मे वर्तत इति प्रत्यवेक्ष्यं तथा मनः / समाधानधुरं नैव क्षणमप्युत्सृजेद्यथा //

भयोत्सवादिसम्बन्धे यद्यसक्तो यथासुखम् / दानकाले तु शीलस्य यस्मादुक्तमुपेक्षणम् //

यद्बुद्ध्वा कर्तुमारब्धं ततो ऽन्यत्र विचिन्तयेत् / तदेव तावन्निष्पाद्यं तद्गतेनान्तरात्मना //

एवं हि सुकृतं सर्वमन्यथा नोभयं भवेत् / असंप्रजन्यक्लेशो ऽपि वृद्धिं चैव गमिष्यति //

नानाविधप्रलापेषु वर्धमानेष्वनेकधा / कौतूहलेषु सर्वेषु हन्यादौत्सुक्यमागतम् //

mṛṇmardanatṛṇacchedane khādyafalamāgatam / स्मृत्वा तथागतीं शिक्षां तत्क्षणाद्भीत उत्सृजेत् //

यदा चलितुकामः स्याद्वक्तुकामो ऽपि वा भवेत् / स्वचित्तं प्रत्यवेक्ष्यादौ कुर्याद्धैर्यं युक्तिमत् //

अनुनीतं प्रतिहतं यदा पश्येत् स्वकं मनः / न कर्तव्यं न वक्तव्यं स्थातव्यं काष्ठवत्तदा //

उद्धतं सोपहासं वा यदा मानमदान्वितम् / सोत्प्रसातिशयं वक्त्रं वंचकं च मनो भवेत् //

यदात्मोत्कर्षणाभासं परपंशनमेव च / साधिक्षेपं ससंरम्भं स्थातव्यं काष्ठवत्तदा //

लाभसत्कारकीर्त्यर्थि परिकारार्थि वा यदा / उपस्थानार्थि वा चित्तं तदाअ तिष्ठेच्च काष्ठवत् //

परार्थरुक्षं स्वार्थार्थि परिसत्काममेव वा / वक्तुमिच्छति सक्रोधं तदा तिष्ठेच्च काष्ठवत् //

असहिष्णुलसंभीतं प्रगल्भं मुखरं यदा / स्वपक्षाभिनिविष्टं वा तदा तिष्ठेच्च काष्ठवत् //

evaṃ saṃkliṣṭamālokya niṣfalārambhi vā manaḥ / निगृह्णीयाद्दृधं शूरः प्रतिपक्षेण तत्सदा //

सुनिश्चितं सुप्रसन्नं धीरं सादरगौरवम् / सलज्जं सभयं शान्तं पराराधनतत्परम् //

परस्परविरुद्धाभिर्बालेच्छाभिरखण्डितम् / क्लेशोत्पादादिकं ह्येतदेषामिति दयान्वितम् //

आत्मसत्त्ववशं नित्यमनवद्येषु च वस्तुषु / निर्माणमिव निर्माणं धारयेन्मानसं सदा //

चिरात् क्षणवरं प्राप्तं स्मृत्वा स्मृत्वा मुहुर्मुहुः / धारयेदीदृशं चित्तमप्रकम्प्यं सुमेरुवत् //

गृद्धैरामिषसंगृद्धैः कर्ष्यमाण इतस्ततः / न करोत्यन्यथा कायः कस्मादत्र प्रतिक्रियाम् //

कायनौ बुद्धिमाधाय गत्यागमननिश्रयात् / यथाकामं गमं कार्यं कुर्यात् सर्वार्थसिद्धये //

एवं वशीकृतस्वात्मा नित्यं स्मितमुखो भवेत् / त्यजेद् भृकुटिसंकोचं पूर्वाभाषी जगत्सुहत् //

स शब्दपातं सहसा न पिठादीन् विक्षिपेत् / nāsfālayet kapāṭaṃ ca syānniḥśabdaruciḥ sadā //

बको विडालश्चौरश्च निःशब्दो निभृतश्चरन् / प्राप्तो ह्यभिमतं कार्यमेवं नित्यं यतिश्चरन् //

परचोदनदक्षाणामनधीष्टोपकारिणाम् / प्रतीच्छेच्छिरसा बाह्यं सर्वशिष्यः सदा भवेत् //

सुभाषितेषु सर्वेषु साधुकारमुदीरयेत् / पुण्यकारिणमालोक्य स्तुतिभिः संप्रहर्षयेत् //

परोक्षे च गुणान् श्रूयादनुश्रूयाच्च तोषतः / स्ववर्णभाष्यमाणे च भावयेत्तद्गुणज्ञताम् //

सर्वारम्भा हि तुष्ट्यर्थाः स चित्तैरपि दुर्लभा / भुंज्यात्तुष्टिसुखं तस्मात् परश्रमकृतैर्गुणैः //

न चात्रापि व्ययः कश्चित् परत्र च महत्सुखम् / द्वेषैरप्रीतिदुःखं तु महद्दुखं परत्र च //

विश्वस्तविन्यस्तपदं विस्पष्टार्थं मनोरमम् / श्रुतिसौख्यं कृपामूलं मृदुमन्दस्वरं वदेत् //

ऋजु पश्येत् सदा सत्त्वांश्चक्षणा संपिबन्निव / यस्मादेतान् समाश्रितान् संबुद्धत्वमवाप्नुयात् //

सातत्याभिनिशोत्थं प्रतिपक्षोत्थमेव च / गुणोपकारिक्षित्रे च दुःखिते च महच्छुभम् //

दक्ष उत्थानसम्पन्नः स्वयंकारी सदा भवेत् / नावकाशः प्रदातव्यः कस्यचित् सर्वकर्मसु //

उतरोत्तरतः श्रेष्ठा दानपारमितादयः / नैतरार्थं त्यजेच्छ्रेष्ठामन्यत्राचारसेतुतः //

एवं बुद्ध्वा परार्थेषु भवेत् सततमुत्थितः / निषिद्धमप्यज्ञातं कृपालोरर्थदर्शिनः //

विनिपातगतानाथान् व्रतस्थान् संविभज्य च / भुंजीत मध्यमां मात्रां त्रिचीवरबहिस्त्यजेत् //

सद्धर्मसेवकं कायमितरार्थं न पीडयेत् / एवमेव हि सत्त्वानामाशामाशु प्रपूरयेत् //

त्यजेन्न जीवितं तस्मादशुद्धे ऽकरुणाशये / तुल्याशये तु तत्त्याज्यमित्थं न परिहीयते //

धर्मं निगौरवे ऽस्वस्थे न शिरोवेष्ठिते वदेत् / सछत्रदण्डशस्त्रं च नावगुण्ठितमस्तके //

गम्भीरोदारमल्पेषु न स्त्रीषु पुरुषं विना / हीनोत्कृष्टेषु धर्मेषु समं गौरवमाचरेत् //

नोदारधर्मपात्रं च हीनधर्मे नियोजयेत् / न चाचारं परित्यज्य सूत्रमन्त्रैः प्रलोभयेत् //

दन्तकाष्ठस्य खेटस्य विसर्जनमपावृतम् / नेष्टं जले स्थले भोग्ये मूत्रादेशचापि गर्हितम् //

मुखपूरं न भुंजीत सशब्दं प्रसृताननम् / प्रलम्बपादं नासीत न बाहू मर्दयेत् समम् //

नैकयान्या स्त्रिया कुर्याद्यानं शयनमासनम् / लोकाप्रसादितं सर्वं दृट्वा पृट्वा स वर्जयेत् //

नांगुल्या कारयेत् किंचिद्दक्षिणेन तु सादरम् / समस्तेनैव हस्तेन मार्गमप्येवमादिशेत् //

नवाह्नक्षेपकं किंचिच्छब्दयेदल्पसंभ्रमे / अच्छतादिं तु कर्तुव्यन्यथा स्यादसंहृतः //

नाथनिर्वाणशय्यावच्छयीतेप्सितया दिशा / संप्रजानन् लघूत्थानं प्रागवश्यं नियोगतः //

आचारो बोधिसत्त्वानामप्रमेयमुदाहृतम् / चित्तशोधनमाचारं नियतम् तावदाचरेच् //

रात्रिं दिवं च त्रिस्कन्धं त्रिकालं च प्रवर्तयेत् / शेषापत्तिसमस्तेन बोधिचित्तजिनाशयान् //

यो अवस्थाः प्रपद्यते स्वयं परवशो ऽपि वा / तास्ववस्थासु याः शिक्षाः शिक्षेत्ता एव यत्नतः / न हि तद्विद्यते किंचिद्यन्न शिक्ष्यं जिनात्मजैः //

न तदस्ति न यत्पुण्यमेव विहरतः सतः / पारंपर्येण साक्षाद्वा सत्त्वार्थान्नान्यदा चरेत् //

सत्त्वानामेव चार्थाय सर्वं बोधाय नामयेत् / सदा कल्याणमित्रं च जीवीतार्थे ऽपि न त्यजेत् //

बोधिसत्त्वव्रतधरं महायानार्थकोविदम् / एतदेव समासेन संप्रजन्यस्य लक्षणम् //

यत्कायचित्तवस्थायाः प्रत्यवेक्ष्य मुहुर्मुहुः / यतो निवार्यते यत्र यदेव च नियुज्यते //

तल्लोकचित्तरक्षार्थं शिक्षाम् दृष्ट्वा समाचरेत् / सर्वमेतत् सुचरितं दानं सुगतपूजनम् / कृतं कल्पसहस्त्रैर्यत्प्रतिघ प्रतिहन्ति तत् //

न च द्वेषसमं पापं न च क्षान्तिसमं तपः / तस्मात्क्षान्तिं प्रयत्नेन भावयेद्विविधैर्नयैः //

मनः शमं न गृह्णाति न प्रीतिसुखमश्नुते / न निद्रां न धृतिं याति द्वेषशस्ये हृदि स्थिते //

पूजयत्यर्थमानैर्यान् ये ऽपि चैनं समाश्रिताः / ते ऽप्येनं हन्तुमिच्छन्ति स्वामिनं द्वेषदुर्भगम् //

सुहृदो ऽप्युद्विजन्ते ऽस्माद्ददाति न च सेव्यते / संक्षेपान्नास्ति तत्किंचित् क्रोधनो येन सुस्थितः //

एवमादीनि दुःखानि करोतीत्यरिसंज्ञया / यः क्रोधं हन्ति निर्बन्धात् स सुखीह परत्र च //

तस्मात् क्रोधबलं हत्वा रत्नत्रयप्रभावतः / बुद्ध्वा क्षान्तिं प्रयत्नेन भावयेद्विविधैर्नयैः //

नैवं द्विषः क्षयं यान्ति यावज्जीवमपि घ्नतः / क्रोधमेकं तु यो हन्यात्तेन सर्वद्विषो हताः //

[अल्पनिष्ठागमेनापि नतोत्पामुदिता सदा / दौर्मनस्ये ऽपि नास्तीष्टं कुशलं त्ववहीयते //

यद्येव प्रतीकारो ऽस्ति दौर्मनस्येन तत्र किम् / अथ नास्ति प्रतीकारो दौर्मनस्येन तत्र किम् //

दुःखापकारपारुष्यमयशश्चेत्यनीप्सितम् / प्रियानामात्मना वापि शत्रोश्चैतद्विपर्ययात् //

कथंचिल्लभ्यते सौख्यं दुःखं स्थितमयत्नतः / दुःखेन बहिः निःसारस्तत्कार्यं मनो दृढम् / सत्त्वक्षेत्रं जिनक्षेत्रमित्याख्यातं मुनीश्वरैः / एता आराध्य संबुद्धाः सर्वे निर्वृतिमागताः //

[सत्त्वेभ्यश्च जिनेभ्यश्च बुद्धधर्मागमे सः / जिनेषु गौरवं यद्वन्नष्विति कः क्रमः //

आत्मीकृतं सर्वमिदं जगत्तैः कृपात्मभिः नैव हि संशयो ऽस्ति / दृश्यन्त एते ननु सत्त्वरुपास्त एव नाथाः किमनादनात्र //

तथागताराधनमेतदेव लोकस्य दुःखापहमेतदेव / स्वार्थस्य संसाधनमेतदेव तत् साचरध्वं तमेवेदम् //

] यस्मान्नरकपालाश्च कृपावन्तश्च तद्बलम् / तस्मादाराधरेत् सत्त्वान् भृत्यश्चण्डनृपं यथा //

कुपितः किं नृपः कुर्याद्येन स्यान्नरकव्यथा / यत्सत्त्वदौर्मनस्येन कृतेन ह्यनुभूयते //

तुष्टः किं नृपतिर्दद्याद्यद्बुद्धत्वं समं भवेत् / यत्सत्त्वसौमनस्येन कृतेन ह्यनुभूयते / आस्तां भविष्यबुद्धत्वं सत्त्वाराधनसंभवम् / इहापि सौभाग्ययशःसौस्थित्यं लभते क्षमी //

प्रासादिकत्वप्रामोद्यमारोग्यं चिरजीवितम् / चक्रवर्तिसुखस्थानं क्षमी प्राप्नोति संसरन् //

एवं क्षमो भवेद्वीर्यं वीर्ये बोद्धिर्यतः स्थितः / न हि वीर्यं विना पुण्यं यथा वायु विना गतिः //

किं विर्यं कुशलोत्साहस्तद्विपक्षः क उच्यते / आलस्यकुत्सिता शक्तिर्विषादात्मावमन्यता //

अव्यापारसुखास्वादनिद्रयाश्रयतृष्णया / संसारदुःखानुद्वेगादालस्यमुपजायते //

तस्मादालस्यमुत्सृत्ज धृत्वा वीर्यं समाहितः / सर्वसत्त्वहिताधानं बोधिचर्याव्रतं चरेत् //

वीर्यं हि सर्वगुणरत्ननिधानभूतं सर्वापदस्तरति वीर्यमहाप्लवेन / नैवास्ति तज्जगति विचिन्त्यमानं नावाप्नुयाद्यदिह वीर्यस्थाधिरुढः //

यद्धेषु यत्करितुरंगपदातिमत्सु नाराचतोमरश्वधसंकुलेषु / hatvā ripūn jayamanuttamamāpnuvanti visfurjitaṃ tadiha vīryaṃ mahābhaṭasya //

अम्भोनिधीन् मकरवृन्दविघट्टिताम्बुतुंगोकुलाकुलतरंगविभंगभीमान् / वीर्येण गोष्पदमिव प्रविलंघ्य शूराः कुर्वन्त्यनर्घगुणरत्नधनार्जनानि //

रागादीनुरगानिवोग्रवपुषो विष्कम्भवीर्यान्विताः शीलं सज्जनचित्तनिर्मलतरं समादाय यन्मर्त्याः / कान्ततरे सुमेरुशिखरोपान्ते वीर्यान्वितास्तिष्ठन्ते सुरसिद्धसंघसहिताः संबोधिसत्त्वाः सुखम् //

यद्देवा वियति विमानवासिनो ऽन्ये निर्द्वन्द्वाः समनुभवन्ति सौमनस्यम् / atyantavipulafalaprasūtihetorvīryasthiravihitasya sā vibhūtiḥ //

इति मत्वा सदोत्साहं धृत्वा संबोधिसाधने / सर्वसत्त्वहिताधाने बोधिचर्याव्रते चरेत् //

लघु कुर्यात्तथात्मानमप्रमादकथां स्मरन् / कर्मागमाद्यथा पूर्वं सज्जः सर्वत्र च तु ते //

यथैव तूलिकं वायोर्गमनागमने वशम् / तथोत्साहवशं यायादृद्धिश्चैवं समृध्यति //

वर्धयित्वैवमुत्साहं समाधौ स्थापयेन्मनः / विक्षिप्तचित्तस्तु नरः क्लेशं दंष्ट्रान्तरे स्थितः //

कायचित्तविवेकेन विक्षेपस्य न संभवः / तस्माल्लोकान् परित्यज्य वितर्कान् परिवर्जयेत् //

स्नेहान्न त्यज्यते लोको लाभादिषु च तृष्णया / तस्मादेतत्परित्यागे विद्वानेवं विचारयेत् //

शमथेन विपश्यनया सुयुक्तः कुरुते क्लेशविनाशमित्यवेत्य / शमथः प्रथमं गवेषणीयः स च लोके निरपेक्षयभिरत्या //

कस्यानित्येष्वनित्यस्य स्नेहो भवितुमर्हति / येन जन्मसहस्त्राणि द्रष्टव्यो न पुनः प्रियः //

अपश्यन्नरतिं याति समाधौ न च तिष्ठति / न च तृप्यति दृष्ट्वापि पूर्ववद्बाधते तृषा //

न पश्यति यथाभुतं संवेगादवहीयते / दह्यते तेन शोकेन प्रियसंगमकांक्षया //

तच्चिन्तया मुधा याति ह्रस्वमायुमुहुर्मुहुः / अशाश्वतेन मित्रेण धर्मो भ्रश्यति शाश्वतः //

बालैः सभागचरितो नियतं याति दुर्गतिम् / नेष्यते विषभागश्च किं प्राप्तं बालसंगमात् //

क्षणाद्भवन्ति सुहदो भवन्ति रिपवः क्षणात् / तोषस्थाने प्रकुप्यन्ति दुराराध्याः पृथग्जनाः //

अथ न श्रूयते तेषां कुपिता यान्ति दुर्गतिम् / ईर्ष्योत्कृष्टात्समाद्वन्द्वा हीनात्मानः स्तुतेर्मदः //

अवर्णात्प्रतिघश्चेति कदा बालाद्धितं भवेत् //

आत्मोत्कर्षः परावर्णः संसाररतिसंकथा / इत्याद्यमवश्यमशुभं किंचिद्बालस्य बालता //

एवं मत्वा यतिर्धीमान्विहाय बालसंगमम् / बालाद्दूरं पलायेत् प्राप्तमाराधयेत्प्रियैः //

न संस्तवानुबन्धेत किंभूदासीनसाधुवत् / एकाकी विहरेन्नित्यम् सुखमक्लिष्टमानसः //

धर्मार्थमात्रादाय भृंगवत् कुसुमान् मधुः / अपूर्व इव सर्वत्र विहरेदप्यसंस्तुतः //

एवं यतिर्महासत्त्वः संसाररतिनिःपृहः / समाधिसत्सुखासक्तो विहरेद्बोधिमानसः //

क्लेशारिवर्गानभिभूय वीराः संबोधिलक्ष्मीपदमाप्नुवन्ति / बोध्यंगदानं प्रदिशन्तिं सद्भ्यो ध्यानं हि तत्र प्रवदन्ति हेतुम् //

जन्मप्रबन्धकर्णैकनिमित्तभूतान् रागादिदोषनिचयान् प्रविदार्य सर्वान् / आकाशतुल्यमनसः समलोष्टहेमाध्यानाद्भवन्ति मनुजा गुणहेतुभूताः //

जित्वा क्लेशारिवृन्दं शुभबलमथनं सर्वथा लब्धलक्षम् / प्राप्तः संबोधिलक्ष्मीं प्रवरगुणमयीं दुर्लभामन्यभूतैः //

सत्त्वे ज्ञानाधिपत्यं विगतरिपुभयाः कुर्वते यन्नरेन्द्राः / ध्यानं तत्रैकहेतुं सकलगुणनिधिं प्राहुः सर्वे नरेन्द्राः //

मोहान्धकारं प्रविदार्यं शश्वज्ज्ञानावभासम् कुरेते समन्तात् / संबुद्धसुर्यस्सूरमानुषाणां हेतुः स तत्र प्रवरस्समाधिः //

इति मत्वा समाधाय क्लेशावरणहानये / विमार्गाच्चित्तमाकृष्य समाधौ स्थाप्य प्राचरेत् //

इमं परिकरं समाधौ स्थाप्य प्राचरेत् //

इमं परिकरं सर्वं प्रज्ञार्थं हि जगद्धिते / तस्मादुत्पादयेत् प्रज्ञां दुःखनिर्वृतिकांक्षया //

संवृत्तिः परमार्थश्च सत्यद्वयमिदं मतम् / बुद्धेरगोचरं तत्त्वं बुद्धिसंस्मृतिरुच्यते //

तत्र लोको द्विधादृष्टो योगी प्राकृतकस्तथा / तत्र प्राकृतको लोको यगिलोकेन बाध्यते //

बाध्यन्ते धीविशेषेण योगिनो ऽप्यत्तरोत्तरैः / दृष्टान्तेनोभयेष्टेन कार्यार्थमविचारतः //

लोकेन भावा दृश्यन्ते कल्प्यन्ते चापि तत्त्वतः / न तु मायावदित्यत्र विवादो योगिलोकयोः //

इति मत्वा यतिर्धिमान् सर्वं मायाभिर्निर्मितम् / प्रज्ञारत्नं समासाद्य संचरेत जगद्धिते //

प्रज्ञाधनेन विकुलं तु नरस्य रुपमालेख्य रुपमिव सारविहीनमन्तः / buddhayānvitasya falamiṣṭamudeti vīryādvīryaṃ hi buddhirahitaṃ svavadhāya śatruḥ //

यो ऽनेकजन्मान्तरितं स्वजन्मभूतंभविष्यत्कुलनामगोत्रैः / मध्यान्तमाद्यपि जनः प्रवेत्ति प्रज्ञाबलं तत्कथयन्ति तज्ज्ञाः //

यद्बुद्धो मर्त्यलोके मलतिमिरगणं दारयित्वा महान्तम् / ज्ञानालोकं करोति प्रहरति च सदादोषवृन्दं नराणाम् //

आदेष्टा चेन्द्रियाणां परमनुजमनो वेत्ति सर्वैः प्रकारैः / प्रज्ञां तत्रापि नित्यं शुभवरजननीं हेतुमुत्कीर्तयन्ति //

कार्यार्णवे ऽपि दृढं निमग्नाः संग्राममध्ये मनुजाः प्रधानाः / प्रज्ञावशात्ते विजयं लभन्ते प्रज्ञा ह्यतः सा शुभहेतुभूताः //

प्रज्ञाबलेनैव जिनाः जयन्ति घोरं सुदुष्टं च मारसैन्यम् / प्रज्ञाविशेषेण जना विभान्ति प्रज्ञा हि ख्याता जननी जिनानाम् //

तस्मात् सर्वगुणार्थसाधनकरी प्रज्ञैव संवर्ध्यताम् / यत्प्रज्ञाविकला विभान्ति पुरुषाः प्रातःप्रदीपा इति //

स्वर्गापवर्गगुणरत्ननिधनभूता एताः षडेव भुवि पारमिता नराणाम् / ज्ञात्वा नरः स्वहितसाधनतत्परः स्यात्कुर्यादतः सततमाशु दृढं प्रयत्नम् //

एतद्धि परमं शिक्षासंवरं बोधिचारिणाम् / मया प्रज्ञप्तमानन्द धातव्यं बोधिप्राप्तये //

य एतत्परमाचारं धृत्वा सम्बोधिमानसाः / त्रिरत्नशरणे स्थित्वा संचरन्ते जगद्धिते //

ते भद्रश्रीगुणाधाराः शीलवन्तः शुभेन्द्रियाः / क्षान्तिसौरभ्यसंवासाः सदोत्साहा हिताशयाः //

निःक्लेशा निर्मलात्मानो महासत्त्वा विचक्षणाः / प्रज्ञावन्तो महाभिज्ञा अर्हन्तो ब्रह्मचारिणः //

त्रिविधां बोधिमासाद्य संबुद्धालयमाप्नुयुः / एतच्छास्त्रा समादिष्टं श्रुत्वानन्दो ऽभिबोधितः //

भगवन्तं मुनीन्द्रं च समालोक्यैवमब्रवीत् / भगवन् भवताज्ञप्तं संबुद्धपदसाधनम् / शिक्षासंवरमाधाय ये चरन्ति सदा शुभे //

त एव सुभगा धन्याः शिक्षासंवृतिकौशलाः / विनयाभिमुखाः सन्तः सद्धर्मकोशधारिणः //

जिनात्मजा महाभिज्ञाः अर्हन्तो निर्मलेन्द्रियाः / बोधिसत्त्वा महासत्त्वा भवन्ति बोधिलाभिनः //

तेषामेव सदा भद्रं सर्वत्रापि भवेद् ध्रुवम् / सद्धर्मसाधनोत्साहं निरुत्पातं निराकुलम् //

तेषां भूयात् सदा भद्रं बोधुइश्रीगुणसाधनम् / त्रिरत्नशरणे स्थित्वा ये चरन्ति जगद्धिते //

इत्यानन्दसमाख्यातं श्रुत्वा स भगवन् मुदा / आयुष्मन्तं तमानन्दं समालोक्यैवमादिशत् //

एवमेव सदा तेषाम् भद्रम् संबोधिसाधनम् / धर्मश्रीगुणसम्पन्न भवेन्नुनं भवालये //

इति सत्यं परिज्ञाय यूयं सर्वे ऽभिबोधिताः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरध्वं जगद्धिते //

एवं मयोक्तमादाय चरध्वे यदि सर्वदा / नूनं सम्बोधिमासाद्य संबुद्धपदमाप्स्यथ //

इत्यादिष्टं मुनीन्द्रेण श्रुत्वा सर्वे ऽपि सांघिकाः / तथेति प्रतिविज्ञप्य प्राभ्यनन्दन् प्रबोधिताः //

अथ ते सांघिकाः सर्वे आनन्दप्रमुखाः मुदा / नत्वा पादौ मुनीन्द्रस्य स्वस्वध्यानालयं ययुः //

भगवानपि तान् वीक्ष्य सर्वान् ध्यानालयाश्रीतान् / गत्वा ध्यानालयासीनस्तस्थौ ध्यानसमाहितः //

इत्येवं मे समाख्यातं गुरुणा शाणवासिना / श्रुतं मया तथाख्यातं श्रुत्वानुमोद भूपते //

प्रजा अपि महाराज श्रावयित्वा प्रबोधयन् / त्रिरत्नभजनोत्साहे चारयित्वानुपालय //

तथा चेत्ते सदा राजन् धर्मश्रीगुणसंयुतम् / शुभोत्साहं निरातंकं भवेद् ध्रुवं समन्ततः //

त्वमपि बोधिसंभारं पुरयित्वा यथाक्रमम् / जित्वा मारगणानर्हन् बोधिं प्राप्य जिनो भवेः //

इति शास्त्रा समादिष्टं श्रुत्वाशोकः स भूपतिः / तथेति प्रतिविज्ञप्य प्राभ्यनन्दत् सपार्षदः //

// इति शिक्षासंवरसमुद्देशप्रकरणं समाप्तम् //

20. फलश्रुतिः

अथ भूयः स राजेन्द्रो भूपो ऽशोकः कृतांजलिः / उपगुप्तं तमर्हन्तं नत्वालोक्येदमब्रवीत् //

भदन्त लोकनाथो ऽसौ यदावलोकितेश्वरः / इति नाम्ना प्रसिद्धो ऽभूत्तत्केन समुपादिश //

इति संप्रार्थिते राज्ञा यतिः सो ऽर्हन्महामतिः / अशोकं तं महाराजं समालोक्यैवमादिशत् //

शृणु राजन् महाभाग यथा मे गुरुणोदितम् / तथाहं ते प्रवक्ष्यामि श्रुत्वानुबोधितो भव //

षड्गतिसम्भवा लोकास्त्रैधातुभुवनाश्रिताः / तेषां ये दुःखिता दुष्टाः क्लेशाग्निपरितापिताः //

तान् सर्वान् स जगन्नाथः कृपादृष्ट्यावलोकयत् / तेनावलोकितेशाख्यः प्रसिद्धस्त्रिजगत्स्वपि //

ये ये सत्त्वा जगद्भर्त्रा कृपादृष्ट्यावलोकिताः / ते ते सर्वे विकल्माषा भवेयुर्विमलाशयाः //

ये ऽप्यस्य त्रिजगच्छास्तुः शृणुयुर्नाम् सादरम् / विमुक्तपातकास्ते स्युर्निःक्लेशा विमलेन्द्रियाः //

दुःखाग्नौ पतितो यो ऽपि स्मृत्वा लोकेश्वरं भजेत् / तदा तं स महासत्त्वः कृपादृष्ट्यावलोकयन् //

तदा स सहसा तस्माद्दुःखाग्नेः परिमुक्तितः / शुद्धेन्द्रियो विशुद्धात्मा भवेत् संबोधिमानसः //

यो नद्या प्रोह्यमाणो ऽपि क्रन्देल्लोकेश्वरं स्मरन् / तदा स बोधिसत्त्वस्तं कृपादृष्ट्यावलोकयेत् //

तदा दद्यान्नदी तस्य गाधं सन्तरणार्थिनः / ततः स सहसोत्तीर्य स्मृत्वा धर्मरतो भवेत् //

यदा च वणिजः सार्था नौकारुढा महाम्बुधौ / रत्नार्थिनो महोत्साहैः संक्रमेयुर्यथाक्रमम् //

तत्र नौः कालिकावातैः प्रेर्यमाणाम् विलोलिता / तरसा राक्षसीद्वीपसमीपं समुपाचरेत् //

तदा तेषां महाधीरः स्मृत्वा लोकेश्वरं नमेत् / लोकेशस्तान्स्तदा सर्वान् कृपादृष्ट्यावलोकयन् //

ततस्ताः कालिका वाता न चरेयुः प्रसादिताः / ततो नौ सवणिक्सार्था स्वस्ति रत्नाकरं व्रजेत् //

तत्र ते वणिजः सर्वे लब्धरत्नाः प्रमोदिताः / स्वस्ति प्रत्यागताः स्वस्ति समियुः स्वपुरं लघु //

यदि दैवाद्विपत्तिः स्यात् सर्वतीर्थजलाश्रये / मृतास्ते शोषितात्मानः संप्रयायुः सुखावतीम् //

यश्च दुष्टो वधात् सृष्टो गृहीतो वध्यघातकैः / भीतो लोकेश्वरं स्मृत्वा ध्यात्वा नामाप्युदाहरेत् //

तदा लोशेश्वरस्तं स कृपादृष्ट्यावलोकयेत् / ततस्ते घातकाः सर्वे तं हन्तुं नाभिशक्नुयुः //

यदि विघातितो दैवात् त्यक्त्वा पापाश्रयां मृतः / शुद्धाशयो विशुद्धात्मा संप्रयायात् सुखावतीम् //

सर्वे यक्षाश्च गन्धर्वाः कुम्भाण्डा राक्षसा अपि / किन्नरा गरुडा नागा भूताः प्रेताः पिशाचिकाः //

लोकेश्वरस्य भक्तारं ध्यातारं स्मृतिभाविनम् / नामोच्चारणकर्तारं द्रष्टुमपि न शक्नुयुः //

यश्चापि निगडैर्बद्धा स्थापितो बन्धनालये / स्मृत्वा लोकेश्वरं द्यात्वा तिष्ठेन्नामाप्युदाहरेत् //

तत्क्षणे लोकनाथस्तं कृपादृष्ट्यावलोकयेत् / तदा स बन्धनान्मुक्तो धर्माभिरततो भवेत् //

यश्चारण्ये गृहे वापि चौरैर्धूतैरुपद्रुते / स्मृत्वा लोकेश्वरं ध्यात्वा नमेन्नामाप्युदाहरेत् //

तत्क्षणे लोकनाथस्तं कृपादृट्यावलोकयेत् / तदा ते धूर्तकाश्चौराः सर्वे यायुः पराङ्मुखाः //

यश्च रोगी सदा दुष्टः कुष्ठव्याध्याचिताश्रयः / स्मृत्वा लोकेश्वरं ध्यात्वा नमेन्नामाप्युदाहरेत् //

तत्क्षेणे लोकनाथस्तं कृपादृष्ट्यावलोकयेत् / तदा स व्याधितो मुक्तो नीरोगी पुष्टितेन्द्रियः //

शुद्धाशयो विशुद्धात्मा भवेत् संबोधिमानसः / यदि दैवाद्विपत्तिः स्याद्धित्वा दुःखाश्रयं तनुम् / शुद्धाशयो विशुद्धात्मा संप्रयायात् सुखावतीम् //

यश्च दरिद्रितो दुःखी दीनो ऽनाथो दुराश्रयः / स्मृत्वा लोकेश्वरं ध्यात्वा नमेन्नामाप्युदाहरेत् //

तत्क्षणे लोकनाथस्तं कृपादृष्ट्यावलोकयेत् / तदा स श्रीगुणोत्पन्नो भवेत् साअधुः शुभेन्द्रियः //

यश्च संग्राममध्ये ऽपि शत्रुभिः परिवेष्टित / स्मृत्वा लोकाधिपं ध्यात्वा नमेन्नामाप्युदाअहरेत् //

तत्क्षणे लोकनाथस्तं कृपादृष्ट्यावलोकयेत् / तदा सो ऽरीन्विनिर्जित्य लब्ध्वा रमेज्जयश्रियम् //

यश्चापि दह्यमानेषु गृहोद्यानाश्रमेष्वपि / स्मृत्वा लोकाधिपं ध्यात्वा नाम प्रोच्चारयन्नमेत् //

तत्काले लोकनाथस्तं कृपादृष्ट्यावलोकयेत् / तदा स सहसा वह्निस्कन्धः शाम्येन्निराकुलः //

विवादे कलये वापि परिभूते ऽपि दुर्जनैः / स्मृत्वा लोकेश्वरं ध्यात्वा नाम प्रोच्चारयन्नमेत् //

तत्क्षणे लोकशास्ता तं कृपादृष्ट्यावलोकयेत् / तदा स विजयन् सर्वान् संस्थापयेन्निजे वशे //

यश्च क्लेशाग्निसंतप्तो व्याकुलेन्द्रियमानसः / स्मृत्वा लोकप्रभुं ध्यात्वा नमेन्नामाप्युदाहरन् //

तत्क्षणे तं महासत्त्वो दयादृष्त्यावलोकयेत् / तदा निःक्लेशभद्रात्मा भवेद्भद्रेन्द्रियः सुधीः //

यो ऽपुत्रः पुत्ररत्नार्थी तं लोकेशं शरणं गतः / स्मृत्वा ध्यात्वा यथाशक्ति भजेन्नामान्युदाहरन् //

तदा स त्रिजगद्भर्ता कृपादृष्ट्यावलोकयेत् / दद्यात्तस्मै पुत्ररत्नं महासत्त्वं जगत्प्रियम् //

सुतार्थिने ऽपि सत्पुत्रीं रमाकारां शुभेन्द्रियाम् / सर्वसत्त्वप्रियां कान्तां साध्वीं दद्याज्जगत्प्रभुः //

विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थि लभते धनम् / राज्यार्थी लभते राज्यं लोकेशभक्तिमानपि //

द्रव्यार्थी लभते द्रव्यं गुणार्थी लभते गुणम् / भोग्यार्थी लभते भोज्यं गृहार्थी लभते गृहम् //

एवमन्यानि वस्तूनि सर्वोपकरणान्यपि / यथाभिवांछितं सर्वं लभेल्लोकेशभक्तिमान् //

तेनासौ त्रिजगन्नाथ आर्यावलोकितेश्वरः / इति प्रख्यापितः सर्वैर्धर्मराजैमुनीश्वरैः //

एवं महत्तरं पुण्यं लोकेशभक्तिभाविनाम् / अप्रमेयमसंख्येयं संबुद्धपदसाधनम् //

इत्येवं सुगतैः सर्वैः समादिष्टं समन्ततः / बोधिसत्त्वैर्महाभिज्ञैः सर्वैश्चापि प्रशंस्यते //

इति मत्वा महाराज लोकनाथस्य सर्वदा / शरणे समुपाश्रित्य भजस्व श्रद्धया मुदा / यस्य लोकेश्वरे भक्तिस्तस्य पापं न किंचन / दुष्टक्लेशभयं नापि निर्विघ्नं सत्सुखं सदा //

सर्वे दुष्टगणा माराः क्षीयन्ते सर्वतः सदा / यमदूतादयश्चापि पलायेयुः पराङ्मुखाः //

लोकेशभ्क्तिभाजांश्च पुण्यधारा निरन्तरा / अप्रेया असंख्येयाः प्रवर्धन्ते दिवानिशम् //

एतत्पुण्यानुभावैस्तु सद्धर्मस्तेन लभ्यते / तत्सद्धर्मानुभावेन संबुद्धो दृश्यते ऽग्रतः //

ततो बुद्धानुभावेन बोधिचित्तं सुलभ्यते / बोधिप्रणिधिचित्तेन चर्यन्ते बोधिचारिकाः //

क्रमात् संबोधिसंभारं पूरयित्वा यथाक्रमम् / सर्वान् क्लेशान् विनिर्जित्याअचतुर्मारगणानपि //

सर्वत्र वशिता प्राप्ता धारणीगुणसंयुता / दशभूमीश्वरो भूत्वा संबोधिं समवाप्नुयात् //

इति मत्वा महाभिज्ञो लोकेश्वरो जिनात्मजः / भजनीयः सदा सद्भिः संबुद्धपदवांछिभिः //

ये भजन्ति सदा नित्यं लोकेश्वरं जगत्प्रभुम् / तेषां नैव भयं किंचित्सर्वत्र सर्वदापि हि //

रक्षेयुस्तं समालोक्य ब्रह्यादयो महर्षयः / शक्रादयः सुरेन्द्राश्च सर्वलोकाधिपा अपि //

रक्षेयुरग्नयो ऽप्येनं लोकेशभक्तिभाविनम् / धर्मराजादयः प्रेताः सर्वे निशाचरा अपि //

वरुणाश्च हि राजाश्च सर्वे वायुगणा अपि / सर्वे श्रीदादयो यक्षाः सर्वे भूताधिपा अपि //

सूर्यादयो ग्रहाः सर्वे चन्द्रादयश्च तारकाः / सर्वे सिद्धाश्च साध्याश्च रुद्रा विद्याधरा अपि //

धृतराष्ट्रादयः सर्वे गन्धर्वा अपि सर्वदा / विरुढकादिकुम्भाण्डा रक्षेयुस्तं सदानुगाः //

विरुपाक्षादयः सर्वे नागेन्द्रा गरुडा अपि / कुवेरप्रमुखाः सर्वे यक्षा अपि समादरात् //

द्रुमादिकिन्नराः सर्वे वेमचित्रादयो ऽसुराः / सर्वे पैशाचिकाश्चापि रक्षेयुस्तं समाहितः //

सर्वे मातृगणाश्चापि सकुमारगणाधिपाः / सर्वे ऽपि भैरवाः सर्वे महाकालगणा अपि //

सडाकडाकिनीसंघाः सर्वे कापालिका अपि / सर्वे वैताडिकाश्चापि दृष्ट्वा चेयुस्तमादरात् //

तथा च योगिनः सिद्धा अविकल्पा जितेन्द्रियाः / दूराद्दृष्ट्वाभिरक्षेयुस्तं लोकेशशरणाश्रितम् //

वज्रपाण्यादयो वीराः सर्वमन्त्रार्थसाधकाः //

रक्षेयुस्तं समालोक्य लोकेशभक्तिचारिणम् //

यतयस्तीर्थिकाश्चापि तापसा ब्रह्मचारिणः / वैष्णवा अपि शैवाश्च लिंगिनो व्रतिनो ऽपि च //

दूरादपि तमालोक्य भक्तिमन्तं जगत्प्रभोः / प्रणत्वा प्रांजलिं धृत्वा प्रशंसेयुः समादरात् //

अर्हन्तो भिक्षवश्चापि दृष्ट्गा तं दूरतो मुदा / धन्यो ऽसीति समाराध्य प्रकुर्युरभिनन्दितम् //

श्रावकाश्चैलकाश्चापि व्रतिनश्चाप्युपासकाः / दूरतस्तं महाभागं दृष्ट्व नमेयुरानताः //

सर्वे चापि महासत्त्वा बोधिसत्वा जिनात्मजाः / वरदानैस्तमाराध्य चारयेयुर्जगद्धिते //

प्रत्येकसुगतश्चापि दृष्ट्वा तं बोधिभागिनम् / समालोक्य समाश्वास्य प्रेरयेयुः सुसंवरे //

संबुद्धा अपि सर्वे तं संबुद्धपदलाभिनम् / दृष्ट्वाभिनन्द्य सद्धर्मे नियुज्यावेयुराभवम् //

एवमस्य जगद्भर्तुर्लोकेशस्य महात्मनः / सद्धर्मगुणमाहात्म्यं सर्वबुद्धैः प्रशंस्यते //

एवं महत्तरं पुण्यं लोकेशभजनोद्भवम् / मत्वा सदानुमोदित्वा श्रोतव्यम् बोधिवांछिभि //

इदं सर्वं महायानसूत्ररत्नं सुभाषितम् / शृण्वन्ति श्रद्धया ये ऽपि कलौ पंचकषायिते //

दुर्गतिं ते न गच्छिन्त कदाचन कथंचन / सदा सद्गतिसंजाता भवन्ति भद्रचारिणः //

लोकेशस्य जगच्छास्तुः सर्वदा शरणे स्थिताः / ध्यात्वा नाम समुच्चार्य स्मृत्वा भजेयुराभवम् //

एतत्पुण्यानुलिप्तास्ते भद्रश्रीसद्गुणालयाः / सद्धर्मसुखसंपत्तिं भुक्त्वा यायुः सुखावतीम् //

एनं यः सकलांल्लोकांच्छ्रावयति प्रबोधयन् / सो ऽपि न दुर्गतिं याति याति सद्गतिमेव हि //

एतत्पुण्यविशुद्धात्मा भद्रश्रीसद्गुणाश्रयः / सद्धर्मसुखसंपत्तिं भुक्त्वा यायात् सुखावतीम् //

यश्चापीदं कलौ काले निरपेक्षाः स्वजीविते / सभामध्ये समासीनो भाषेत् सूत्रसुभाषितम् //

सो ऽप्येतत्पुण्यशुद्धात्मा यायान्न दुर्गतिं क्वचित् / सदा सद्गतिसंजातो भद्रश्रीसद्गुणाश्रयः //

सर्वसत्त्वहिताधानं सद्धर्ममेव साधयन् / शुभिओत्साहसहत्सौख्यं भुक्त्वा यायात् सुखावतीम् //

तत्रामितरुचेः शास्तुः सर्वे शरणे स्थिताः / सदा धर्मामृतं पीत्वा चरेयुर्बोधिसंवरम् //

ततस्ते बोधिसंभारं पूरयित्वा यथाक्रमम् / भवेयुः सर्वे लोकेशा दशभूमीश्वरा अपि //

ततस्ते निर्मलत्मानो बोधिसत्त्वा जिनात्मजाः / भवेयुयुस्त्रिगुणाभिज्ञा महासत्त्वाः शुभेन्द्रियाः //

क्लेशान् मारगणान् सर्वान् जित्वार्हन्तो निरंजनाः / त्रिविधां बोधिमासाद्य संबुद्धपदमाप्नुयुः //

ये ऽपि वेदमहायानसूत्रराजं लिखेन्मुदा / तेनापि लिखितं सर्वमहायानसुभाषितम् //

लेखापितं च येनेदं सूत्रराजसुभाषितम् / तेन लेखापितं ज्ञानं सर्वं महायानसुभाषितम् //

लिखितं वापि येनेदं प्रातिष्ठाप्य यथाविधि / शुद्धस्थाने गृहे स्थाप्य पूजांगैः सर्वदार्चितम् //

तेनार्हन्तो जिनाः सर्वे प्रत्येकसुगता अपि / ससंघा बोधिसत्त्वाश्च भवन्ति पूजिताः खलु //

यश्चापीदं स्वयं धृत्वा परेभ्यो ऽपि समादिशेत् / भावयेत् सततं स्मृत्वा ध्यात्वापि प्रणयेन् मुदा //

तस्य सर्वे मुनीन्द्राश्च प्रत्येकसुगता जिनाः / अर्हन्तो बोधिसत्त्वाश्च तुष्टा दद्युः समीहितम् //

यश्चैतदुपदेष्टारं सर्वांश्च श्रावकानपि / यथाविधि समभ्यर्च्य भोजनैः परितोषयेत् //

तेन सर्वे ऽपि संबुद्धाः प्रत्येकसुगता अपि / अर्हन्तो भिक्षवः सर्वे योगिनो ब्रह्मचारिणः //

बोधिसत्त्वाश्च सर्वे ऽपि व्रतिनो यतयो ऽपि च / अभ्यर्च्य भोजनैर्नित्यं भवेयुः परितोषिताः //

किमेवं बहुनोक्तेन सर्वे बुद्धाः मुनीश्वराः / सर्वाः पारमिता देव्यः सर्वे संघा जिनात्मजाः //

नित्यं तेषां समालोक्य कृपादृष्ट्यानुमोदिताः / रक्षां विधाय सर्वत्र वरं दद्युर्जगद्धिते //

लोकपालाश्च सर्वे ऽपि सर्वे देवाश्च दानवाः / रक्षां कृत्वा वरं दद्युस्तेषां सद्धर्मसाधिनाम् //

राजानो ऽपि सदा तेषां रक्षां कृत्वानुमोदिताः / यथाभिवांछितं कृत्वा पालयेयुः समाअदरात् //

मन्त्रिणो ऽपि सदा तेषां सामात्यसचिवानुगाः / सभृत्यसैन्यभट्टाश्च भवेयुर्हितकारिणः //

सर्वे वैश्याश्च सर्वार्थभर्तारः स्युः सुहृत्प्रियाः / श्रेष्ठिमहाजनाः सर्वे भवेयुर्हितकारिणः //

द्विषो ऽपि दासतां यायुर्दुष्टाश्च स्युर्हिताशयाः / एवमन्ये ऽपि लोकाश्च सर्वे स्युर्मैत्रमानसाः //

पशवः पक्षिणश्चापि सर्वे कीटाश्च जन्तवः / नैव तेषां विरुद्धाः स्युर्भवेयुर्हितशंसिनः //

एवं सर्वत्र लोकेषु तेषां सद्धर्मसाधिनाम् / निरुत्पातं शुभोत्साहं सौमांगल्यं सदा भवेत् //

एवं भद्रतरं पुण्यं लोकेशभजोनोद्भवम् / मत्वा तं त्रिजगन्नाथं भजस्व सर्वदा स्मरन् //

ये तस्य शरणे स्थित्वा ध्यात्वा समाहिताः / नामापि च समुच्चार्य भजन्ति श्रद्धया सदा //

तेषां स्युः सुप्रसन्नानि त्रिरत्नान्यपि सर्वदा / कृपादृष्ट्या समालोक्य कृत्वा चेयुः शुभं सदा //

एतच्छास्त्रा समादिष्टमुपागुप्तेन भिक्षुणा / श्रुत्वाशोकः स भूमीन्द्रः प्राभ्यननदन् प्रबोधितः //

सभा सर्वावती सापि श्रुत्वैतत् संप्रसादिता / तथेति प्रतिवन्दित्वा प्राभ्यनन्दत् प्रबोधिता //

ततस्ते सकला लोकाः समुत्थाय प्रमोदिताः / उपगुप्तं तमर्हन्तं नत्वा स्वस्वालयं ययुः //

ततः प्रभृति राजा स लोकेशं सर्वदा स्मरन् / ध्यात्वा नाम समुच्चार्य प्राअभजत् पालयन् प्रजाः //

तदा तस्य नरेन्द्रस्य विषये तत्र सर्वदा / निरुत्पातं शुभोत्साहं प्रावर्तत समन्ततः //

इति जयश्रियादिष्टं निशम्य स ससांघिकः / जिनश्रीराज आत्मज्ञः प्राभ्यनन्दत् प्रबोधितः //

ततश्चासौ महाभिज्ञो जयश्रीः सुगरातात्मजः / सर्वान् संघान् समालोक्य पुनरेवं समादिशत् //

यत्रेदं सूत्रराजेन्द्रं प्रावर्तयेत् कलावपि / भाषेद्यः शृणुयाद्यश्च श्रावयेद्यश्च प्रचारयेत् //

एतेषां तत्र सर्वेषां संबुद्धाः सकलाः सदा / कृपादृष्ट्या समालोक्य कुर्वन्तु भद्रमाभवम् //

सर्वाः पारमितादेव्यस्तेषां तत्र सदा शिवम् / कुर्वन्त्या बोधिसंभारं पूरयन्तु जगद्धिते //

सर्वे ऽपि बोधिसत्त्वाश्च प्रत्येकसुगता अपि / अर्हन्तो योगिनस्तेषां भद्रं कुर्वन्तु सर्वदा //

ब्रह्मदिलोकपालश्च सर्वे चापि महर्षयः / तत्र तेषां च सर्वेषां कुर्वन्तु मंगलं सदा //

काले वर्षन्तु मेघाश्च भूयाच्छस्यवती मही / निरुत्पातं महोत्साहं सुभिक्षं भवतु ध्रुवम् //

bahukṣīrapradā gāvo vṛkṣāḥ puṣpafalānvitāḥ / औषध्यो रसवीर्याद्या भूयात्सुस्तत्र सर्वदा //

भवन्तु प्राणिनः सर्वे आरोग्यचिरजीविनः / सर्वद्रव्यसमापन्नाः श्रीमन्तो भद्रचारिणः //

राजा भवतु धर्मिष्ठो मन्त्रिणो नीतिचारिणः / सर्वे लोकाः सुवृत्तिस्था भवन्तु धर्मसाधिनः //

मा भुत्कश्चिद्दुराचारश्चौरो दुष्टश्च वंचकः / दरिद्रो दुर्भगो दीनो मदमानाभिगर्वितः //

सर्वे सत्त्वाः समाचाराः परिशुद्धत्रिमण्डलाः / स्वस्वकुलव्रतारक्षाः प्रचरन्तु जगद्धिते //

सर्वे भद्राशयाः सन्तः संबोधिव्रतचारिणः / त्रिरत्नभजनं कृत्वा संचरन्तां सदा शुभे //

इति जयश्रियाख्यातं श्रुत्वा सर्वे ऽपि सांघिकाः / एवमस्त्विति विज्ञप्य प्राभ्यनन्दन् प्रमोदिताः //

// इति जिनश्रीराजपरिपृष्टजयश्रीसंप्रभाषित- श्रीमदार्यावलोकितेश्वरगुणकारण्डव्यूहसूत्रराजं समाप्तम् //

ये धर्मा हेतुप्रभवा हेतुं तेषां तथागतो ह्यवदत् / तेषां च यो निरोधं एवंवादी महश्रमणः //

// शुभमस्तु //