प्रमाणवार्त्तिककारिका (without the स्वार्थानुमान-chapter)

03337 तस्माद् द्वि-रूपम् अस्त्य् एकं यद् एवम् अनुभूयते 03337 स्मर्यते च उभय-आकारस्य अस्य संवेदनं फलम् 03338 यदा निष्पन्न-तद्भाव इष्टो अनिष्टो अपि वा परः 03338 विज्ञप्ति-हेतुर् विषयस् तस्याश् च अनुभवस् तथा 03339 यदा सविषयं ज्ञानं ज्ञान-अंशे अर्थ-व्यवस्थितेः 03339 तदा य आत्म-अनुभवः स एव अर्थ-विनिश्चयः 03340 यदि इष्ट-आकार आत्मा स्याद् अन्यथा वा अनुभूयते 03340 इष्टो अनिष्टो अपि वा तेन भवत्य् अर्थः प्रवेदितः 03341 विद्यमाने अपि बाह्य-अर्थे यथानुभवम् एव सः 03341 निश्चित-आत्मा स्वरूपेण न अनेक-आत्मत्व-दोषतः 03342 यदि बाह्यं न विद्येत कस्य संवेदनं भवेत् 03342 यद्य् अगत्या स्वरूपस्य बाह्यस्य एव न किं मतम् 03343 अभ्युपाये अपि भेदेन न स्याद् अनुभवो द्वयोः 03343 अदृष्ट-आवरणान् नो चेन् न नाम-अर्थ-वशा गतिः 03344 तम् अनेक-आत्मकं भावम् एक-आत्मत्वेन दर्शयेत् 03344 तद् अदृष्टं कथं नाम भवेद् अर्थस्य वेदकम् 03345 इष्ट-अनिष्ट-अवभासिन्यः कल्पना न अक्ष-धीर् यदि 03345 अनिष्ट-आदाव् असन्धानं दृष्टं तत्र अपि चेतसाम् 03346 तस्मात् प्रमेये बाह्ये अपि युक्तं स्व-अनुभवः फलम् 03346 यतः स्वभावो अस्य यथा तथा एव अर्थ-विनिश्चयः 03347 तदा अर्थ-आभासता एव अस्य प्रमाणं न तु सन्न् अपि 03347 ग्राहक-आत्मा अपरार्थत्वाद् बाह्येष्व् अर्थेष्व् अपेक्ष्यते 03348 यस्माद् यथा निविष्टो असाव् अर्थ-आत्मा प्रत्यये तथा 03348 निश्चीयते निविष्टो असाव् एवम् इत्य् आत्म-संविदः 03349 इत्य् अर्थ-संवित् सा एव इष्टा यतो अर्थ-आत्मा न दृश्यते 03349 तस्या बुद्धि-निवेश्य-अर्थः साधनं तस्य सा क्रिया 03350 यथा निविशते सो अर्थः तथा हि स प्रकाशते

03350 अर्थ-स्थितेस् तदात्मत्वात् स्वविद् अप्य् अर्थविन् मता 03351 तस्माद् विषय-भेदो अपि न स्वसंवेदनं फलम् 03351 उक्तं स्वभाव-चिन्तायां तादात्म्याद् अर्थ-संविदः 03352 तथा अवभासमानस्य तादृशो अन्य-अदृशो अपि वा 03352 ज्ञानस्य हेतुर् अर्थो अपि इत्य् अर्थस्य इष्टा प्रमेयता 03353 यथा कथंचिन् न अस्य अर्थ-रूपं युक्त्या अवभासिनः 03354 अविभागो अपि बुद्ध्य्-आत्म-विपर्यासित-दर्शनैः 03354 ग्राह्य-ग्राहक-संवित्ति-भेदवान् इव लक्ष्यते 03355 मन्त्र-आद्य्-उपप्लुत-अक्षाणां यथा मृच्छकल-आदयः 03355 अन्यथा एव अवभासन्ते तद्-रूप-रहिता अपि 03356 तथा एव अदर्शनात् तेषाम् अनुपप्लुत-चक्षुषाम् 03356 दूरे यथा वा मरुषु महान् अल्पो अपि दृश्यते 03357 यथा अनुदर्शनं च इयं मेय-मान-फल-स्थितिः 03357 क्रियते अविद्यमाना अपि ग्राह्य-ग्राहक-संविदाम् 03358 अन्यथा एकस्य भावस्य नाना-रूप-अवभासिनः 03358 सत्यं कथं स्युर् आकारास् तद् एकत्वस्य हानितः 03359 अन्यस्य अन्यत्व-हानेश् च न अभेदो अरूप-दर्शनात् 03359 रूप-अभेदं हि पश्यन्ती धीर् अभेदं व्यवस्यति 03360 भावा येन निरूप्यन्ते तद्-रूपं न अस्ति तत्त्वतः 03360 यस्माद् एकम् अनेकं वा रूपं तेषां न विद्यते 03361 साधर्म्य-दर्शनाल् लोके भ्रान्तिर्न् नाम उपजायते 03361 अतदात्मनि तादात्म्य-व्यवसायेन न इह तत् 03362 अदर्शनाज् जगत् यस्मिन्न् एकस्य अपि तदात्मनः 03362 अस्ति इयम् अपि या त्व् अन्तर् उपप्लव-समुद्भवा 03363 दोष-उद्भवा प्रकृत्या सा वितथ-प्रतिभासिनी 03363 अनपेक्षित-साधर्म्य-दृग्-आदिस् तैमिर-आदि-वत् 03364 तत्र बुद्धेः परिच्छेदो ग्राहक-आकार-सम्मतः

03364 तादात्म्याद् आत्मवित् तस्य स तस्या साधनं ततः 03365 तत्र आत्म-विषये माने यथा राग-आदि-वेदनम् 03365 इयं सर्वत्र संयोज्या मान-मेय-फल-स्थितिः 03366 तत्र अप्य् अनुभव-आत्मत्वात् ते योग्याः स्वात्मसंविदि 03366 इति सा योग्यता मानम् आत्मा मेयः फलं स्ववित् 03367 ग्राहक-आकार-संख्याता परिच्छेद-आत्मता आत्मनि 03367 सा योग्यता इति च प्रोक्तं प्रमाणं स्वात्मवेदनम् 03368 सर्वम् एव हि विज्ञानं विषयेभ्यः समुद्भवत् 03368 तद्-अन्यस्य अपि हेतुत्वे कथं स्याद् विषय-आकृतिः 03369 यथा एव आहार-काल-आदेर् हेतुत्वे अपत्य-जन्मनि 03369 पित्रोस् तद् एकस्य आकारं धत्ते न अन्यस्य कस्यचित् 03370 तद्-हेतुत्वेन तुल्ये अपि तd-anya-viषयं मतम् 03370 विषयत्वं तद्-अङ्गेन तद्-अभावे न तद् भवेत् 03371 अनर्थ-आकार-शङ्का स्याद् अप्य् अर्थवति चेतसि 03371 अतीत-अर्थ-ग्रहे सिद्धे द्विरूपत्व-आत्म-वेदने 03372 नील-आद्य्-आभास-भेदित्वान् न अर्थो जातिर् अतद्वती 03372 सा वा अनित्या न जातिः स्यान् नित्या वा जनिका कथम् 03373 नाम-आदिकं निषिद्धं प्राङ् न अयम् अर्थवतां क्रमः 03373 इच्छा-मात्र-अनुबन्धित्वाद् अर्थ-शक्तिर्न् न सिध्यति 03374 स्मृतिश् च ईदृग्विधं ज्ञानं तस्याश् च अनुभवाद् भवः 03374 स च अर्थ-आकार-रहितः सा इदानीं तद्वती कथम् 03375 न अर्थाद् भावस् तदा अभावात् स्यात् तथा अनुभवे अपि सः 03375 आकारः स च न अर्थस्य स्पष्ट-आकार-विवेकतः 03376 व्यतिरिक्तं तम् आकारं प्रतीयाद् अपरस् तथा 03376 नित्यम् आत्मनि सम्बन्धे प्रतीयात् कथितं च न 03377 एका एकेन अभिसम्बन्धे प्रतिसन्धिर् न युज्यते 03377 एक-अर्थ-अभिनिवेश-आत्मा प्रवक्तृ-श्रोतृ-चेतसोः

03378 तद् एक-व्यवहारश् चेत् सादृश्याद् अतदाभयोः 03378 भिन्न-आत्म-अर्थः कथं ग्राह्यस् तदा स्याद् धीर् अनर्थिका 03379 तच् च अनुभव-विज्ञानम् उभय-अङ्ग-अवलम्बिना 03379 एक-आकार-विशेषेण तज्-ज्ञानेन अनुबध्यते 03380 अन्यथा ह्य् अतद्-आकारं कथं ज्ञाने अधिरोहति 03380 एक-आकार-उत्तरं ज्ञानं तथा ह्य् उत्तरम् उत्तरम् 03381 तस्य अर्थ-रूपेण आकाराव् आत्म-आकारश् च कश्चन 03381 द्वितीयस्य तृतीयेन ज्ञानेन हि विविच्यते 03382 अर्थ-कार्यतया ज्ञान-स्मृताव् अर्थ-स्मृतेर् यदि 03382 भ्रान्त्या सङ्कलनं ज्योतिर् मनस्कारे च सा भवेत् 03383 सर्वेषाम् अपि कार्याणां कारणैः स्यात् तथा ग्रहः 03383 कुलाल-आदि-विवेकेन न स्मर्येत घटस् ततः 03384 यस्माद् अतिशयाज् ज्ञानम् अर्थ-संसर्ग-भाजनम् 03384 सारूप्यात् तत् किम् अन्यत् स्याद् दृष्टेश् च यमल-आदिषु 03385 आद्या अनुभय-रूपत्वे ह्य् एक-रूपे व्यवस्थितम् 03385 द्वितीयं व्यतिरिच्येत न परामर्श-चेतसा 03386 अर्थ-संकलन-अश्लेषा धीर् द्वितीय-अवलम्बते 03386 नील-आदि-रूपेण धियं भासमानां पुरस् ततः 03387 अन्यथा ह्य् आद्यम् एव एकं संयोज्येत अर्थ-सम्भवात् 03387 ज्ञानं न अदृष्ट-सम्बन्धं पूर्व-अर्थेन उत्तरोत्तरम् 03388 सकृत्-संवेद्यमानस्य नियमेन धिया सह 03388 विषयस्य ततो अन्यत्वं केन आकारेण सिध्यति 03389 भेदश् च भ्रान्ति-विज्ञानैर् दृश्येत इन्दाव् इव अद्वये 03389 संवित्ति-नियमो न अस्ति भिन्नयोर् नील-पीतयोः 03390 न अर्थो असंवेदनः कश्चिद् अनर्थस्य अपि वेदनम् 03390 दृष्टं संवेद्यमानं तत् तयोर् न अस्ति विवेकिता 03391 तस्माद् अर्थस्य दुर्वारं ज्ञान-काल-अवभासिनः

03391 ज्ञानाद् अव्यतिरेकित्वं हेतु-भेद-अनुमा भवेत् 03392 अभावाद् अक्ष-बुद्धीनां सत्स्व् अप्य् अन्येषु हेतुषु 03392 नियमं यदि न ब्रूयात् प्रत्ययात् समनन्तरात् 03393 बीजाद् अङ्कुर-जन्म-अग्नेर् धूमात् सिद्धिर् अतीदृशी 03393 बाह्य-अर्थ-आश्रयिणी या अपि कारक-ज्ञापक-स्थितिः 03394 सा अपि तद्-रूप-निर्भासास् तथा नियत-संगमाः 03394 बुद्धिर् आश्रित्य कल्प्येत यदि किं वा विरुध्यते 03395 अनग्नि-जन्यो धूमः स्यात् तत्-कार्यात् कारणे अगतिः 03395 न स्यात् कारणतायां वा कुत एकान्ततो गतिः 03396 तत्र अपि धूम-आभासा धीः प्रबोध-पटु-वासनाम् 03396 गमयेद् अग्नि-निर्भासां धियम् एव न पावकम् 03397 तd-yogya-vआसना-गर्भ एव धूम-अवभासिनीम् 03397 व्यनक्ति चित्त-सन्तानो धियं धूमो अग्नितस् ततः 03398 अस्त्य् एष विदुषां वादो बाह्यं त्व् आश्रित्य वर्ण्यते 03398 द्वैरूप्यं सह-संवित्ति-नियमात् तच् च सिध्यते 03399 ज्ञानम् इन्द्रिय-भेदेन पटु-मन्द-आविल-आदिकाम् 03399 प्रतिभास-भिदाम् अर्थे बिभ्रद् एकत्र दृश्यते 03400 अर्थस्य अभिन्न-रूपत्वाद् एक-रूपं भवेन् मनः 03400 सर्वं तद्-अर्थम् अर्थाच् चेत् तस्य न अस्ति तद्-आभता 03401 अर्थ-आश्रयेण उद्भवतस् तद्-रूपम् अनुक्रुवतः 03401 तस्य केनचिद् अंशेन परतो अपि भिदा भवेत् 03402 तथा ह्य् आश्रित्य पितरं तद्-रूपो अपि सुतः पितुः 03402 भेदं केनचिद् अंशेन कुतश्चिद् अवलम्बते 03403 मयूर-चन्द्रक-आकारं नील-लोहित-भास्वरम् 03403 सम्पश्यन्ति प्रदीप-आदेर् मण्डलं मन्द-चक्षुषः 03404 तस्य तद्-बाह्य-रूपत्वे का प्रसन्न-ईक्षणे अक्षमा 03404 भूतं पश्यंश् च तद्-दर्शी कथं च उपहत-इन्द्रियः

03405 शोधितं तिमिरेण अस्य व्यक्तं चक्षुर् अतीन्द्रियम् 03405 पश्यतो अन्य-अक्ष-दृश्ये अर्थे तद्-अव्यक्तं कथं पुनः 03406 आलोक-अक्ष-मनस्काराद् अन्यस्य एकस्य गम्यते 03406 शक्तिर् हेतुस् ततो न अन्यो अहेतुश् च विषयः कथम् 03407 स एव यदि धी-हेतुः किं प्रदीपम् अपेक्षते 03407 दीप-मात्रेण सद्भावाद् उभयं न अपि कारणम् 03408 दूर-आसन्न-आदि-भेदेन व्यक्त-अव्यक्तं न युज्यते 03408 तत् स्याद् आलोक-भेदाच् चेत् तत् पिधान-अपिधानयोः 03409 तुल्या दृष्टिर् अदृष्टिर् वा सूक्ष्मो अंशस् तस्य कश्चन 03409 आलोकेन न मन्देन दृश्यते अतो भिदा यदि 03410 एकत्वे अर्थस्य बाह्यस्य दृश्य-अदृश्य-भिदा कुतः 03410 अनेकत्वे अणुशो भिन्नो दृश्य-अदृश्य-भिदा कुतः 03411 मान्द्य-पाटाव् अभेदेन भासो बुद्धि-भिदा यदि 03411 भिन्ने अन्यस्मिन्न् अभिन्नस्य कुतो भेदेन भासनम् 03412 मन्दं तद् अपि तेजः किम् आवृत्तेर् इह सा न किम् 03412 तनुत्वात् तेजसो अप्य् एतद् अस्त्य् अन्यत्र अप्य् अतानवम् 03413 अत्यासन्ने च सुव्यक्तं तेजस् तत् स्याद् अतिस्फुटम् 03413 तत्र अप्य् अदृष्टम् आश्रित्य भवेद् रूप-अन्तरं यदि 03414 अन्योन्य-आवरणात् तेषां स्यात् तेजो विहतिस् ततः 03414 तत्र एकम् एव दृश्येत तस्य अनावरणे सकृत् 03415 पश्येत् स्फुट-अस्फुटं रूपम् एको अदृष्टेन वारणे 03415 अर्थ-अनर्थौ न येन स्तस् तद्-अदृष्टं करोति किम् 03416 तस्मात् संविद् यथाहेतु जायमान-अर्थ-संश्रयात् 03416 प्रतिभास-भिदां धत्ते शेषाः कुमति-दुर्नयाः 03417 ज्ञान-शब्द-प्रदीपानां प्रत्यक्षस्य इतरस्य वा 03417 जनकत्वेन पूर्वेषां क्षणिकानां विनाशतः 03418 व्यक्तिः कुतो असतां ज्ञानाद् अन्यस्य अनुपकारिणः

03418 व्यक्तौ व्यज्येत सर्वो अर्थस् तद्-हेतोर् नियमो यदि 03419 न एषा अपि कल्पना ज्ञाने ज्ञानं त्व् अर्थ-अवभासतः 03419 तं व्यनक्ति इति कथ्येत तद्-अभावे अपि तत्-कृतम् 03420 न आकारयति च अन्यो अर्थो अनुपकारात् सह-उदितः 03420 व्यक्तो न आकारयन् ज्ञानं स्व-आकारेण कथं भवेत् 03421 वज्र-उपल-आदिर् अप्य् अर्थः स्थिरः सो अन्य-अनपेक्षणात् 03421 सकृत् सर्वस्य जनयेज् ज्ञानानि जगतः समम् 03422 क्रमाद् भवन्ति तान्य् अस्य सहकार्य्-उपकारतः 03422 आहुः प्रतिक्षणं भेदं स दोषो अत्र अपि पूर्ववत् 03423 संवेदनस्य तादात्म्ये न विवादो अस्ति कस्यचित् 03423 तस्य अर्थ-रूपता सिद्धा सा अपि सिध्यति संस्मृतेः 03424 भेदेन अननुभूतेस् भिन्न-विभक्ते स्व-गोचरैः 03424 एवम् एतन् न खल्व् एवम् इति सा स्यान् न भेदिनी 03425 न च अनुभव-मात्रेण कश्चिद् भेदो विवेचकः 03425 विवेकिनी न च अस्पष्ट-भेदे धीर् यमल-आदि-वत् 03426 द्वैरूप्य-साधनेन अपि प्रायः सिद्धं स्ववेदनम् 03426 स्वरूपभूत-आभासस्य तदा संवेदन-ईक्षणात् 03427 धिया अतद्रूपया ज्ञाने निरुद्धे अनुभवः कुतः 03427 स्वं च रूपं न सा वेत्ति इत्य् उत्सन्नो अनुभवो अर्थिनः 03428 बहिर् मुखं च तज्-ज्ञानं भात्य् अर्थ-प्रतिभास-वत् 03428 बुद्धेश् च ग्राहिका बुद्धिर् नित्यम् अन्तर्मुखा-आत्मनि 03429 यो यस्य विषय-आभासस् तं वेत्ति न तद् इत्य् अपि 03429 प्राप्ता का संविद् अन्या अस्ति ताद्रूप्याद् इति चेन् मतम् 03430 प्राप्तं संवेदनं सर्व-सदृशानां परस्परम् 03430 बुद्धिः सरूपा तद्-विच् चेत् न इदानीं वित्-सरूपिका 03431 स्वयं सो अनुभवस् तस्या न स सारूप्य-कारणः

03431 क्रिया-कर्म-व्यवस्थायास् तल्-लोके स्यान् निबन्धनम् 03432 स्वभावभूत-तद्-रूप-संविद् आरोप-विप्लवात् 03432 नील-आदेर् अनुभूत-आख्या न अनुभूतेः पर-आत्मनोः 03433 धियो नील-आदि-रूपत्वे बाह्यो अर्थः किं प्रमाणकः 03433 धियो अनील-आदि-रूपत्वे स तस्य अनुभवः कथम् 03434 यदा संवेदन-आत्मत्वं न सारूप्य-निबन्धनम् 03434 सिद्धं तत् स्वत एव अस्य किम् अर्थेन उपनीयते 03435 सर्वात्मना हि सारूप्ये ज्ञानम् अज्ञानतां व्रजेत् 03435 साम्ये केनचिद् अङ्गेन स्यात् सर्वं सर्व-वेदनम् 03436 यथा नील-आदि-रूपत्वान् नील-आद्य्-अनुभवो मतः 03436 तथा अनुभव-रूपत्वात् तस्य अप्य् अनुभवो भवेत् 03437 न अनुभूतो अनुभव इत्य् अर्थ-वत् तद्-विनिश्चयः 03437 तस्माद् अदोष इति चेत् न अर्थे अप्य् अस्त्य् एष सर्वदा 03438 कस्माद् वा अनुभवे न अस्ति सति सत्ता-निबन्धने 03438 अपि च इदं यद् आभाति दृश्यमाने सित-आदिके 03439 पुंसां सित-आद्य्-अभिव्यक्ति-रूपं संवेदनं स्फुटम् 03439 तत् किं सित-आद्य्-अभिव्यक्तेः पररूपम् अथ आत्मनः 03440 पररूपे अप्रकाशायां व्यक्तौ व्यक्तं कथं सितम् 03440 ज्ञानं व्यक्तिर् न सा व्यक्ता इत्य् अव्यक्तम् अखिलं जगत् 03441 व्यक्तेर् व्यक्त्य्-अन्तर-व्यक्ताव् अपि दोष-प्रसङ्गतः 03441 दृष्ट्या च अज्ञात-सम्बन्धं विशिनष्टि तया कथम् 03442 यस्माद् द्वयोर् एक-गतौ न द्वितीयस्य दर्शनम् 03442 द्वयोः संसृष्टयोर् दृष्टौ स्याद् दृष्टम् इति निश्चयः 03443 सरूपं दर्शनं यस्य दृश्यते अन्येन चेतसा 03443 दृष्ट-आख्या तत्र चेत् सिद्धं सारूप्ये अस्य स्ववेदनम् 03444 अथ आत्म-रूपन् नो वेत्ति पररूपस्य वित् कथम् 03444 सारूप्याद् वेदना-आख्या च प्राग् एव प्रतिपादिता

03445 दृष्टयोर् एव सारूप्य-ग्रहो अर्थं च न दृष्टवान् 03445 प्राक् कथं दर्शनेन अस्य सारूप्यं सो अध्यवस्यति 03446 सारूप्यम् अपि न इच्छेद् यः तस्य न उभय-दर्शनम् 03446 तदा अर्थो ज्ञानम् इति च ज्ञाते च इति गता कथा 03447 अथ स्वरूपं सा तर्हि स्वयम् एव प्रकाशते 03447 यत् तस्याम् अप्रकाशायाम् अर्थः स्याद् अप्रकाशितः 03448 एतेन अनात्मवित् पक्षे सर्व-अर्थ-अदर्शनेन ये 03448 अप्रत्यक्षां धियं प्राहुस् ते अपि निर्वर्णित-उत्तराः 03449 आश्रय-आलम्बन-अभ्यास-भेदाद् भिन्न-प्रवृत्तयः 03449 सुख-दुःख-अभिलाष-आदि-भेदा बुद्धय एव ताः 03450 प्रत्यक्षास् तद्-विविक्तं च न अन्यत् किंचिद् विभाव्यते 03450 यत् तज्-ज्ञानम् परो अप्य् एनां भुञ्जीत अन्येन विद् यदि 03451 तज्जा तत् प्रतिभासा वा यदि धीर् वेत्ति न अपरा 03451 आलम्बमानस्य अन्यस्य अप्य् अस्त्य् अवश्यम् इदं द्वयम् 03452 अथ न उत्पद्यते तस्मान् न च तत् प्रतिभासिनी 03452 सा धीर्न् निर्विषया प्राप्ता सामान्यं च तद्-अग्रहे 03453 न गृह्यत इति प्रोक्तं न च तद्-वस्तु किंचन 03453 तस्माद् अर्थ-अवभासो असौ न अन्यस् तस्या धियस् ततः 03454 सिद्धे प्रत्यक्ष-भाव-आत्मविदौ गृह्णाति तत् पुनः 03454 न अध्यक्षम् इति चेद् एष कुतो भेदः समर्थयोः 03455 अदृष्ट-एक-अर्थ-योग-आदेः संविदो नियमो यदि 03455 सर्वथा अन्यो न गृह्णीयात् संविद् भेदो अप्य् अपोदितः 03456 येषां च योगिनो अन्यस्य प्रत्यक्षेण सुख-आदिकम् 03456 विदन्ति तुल्य-अनुभवास् तद्वत् ते अपि स्युर् आतुराः 03457 विषय-इन्द्रिय-सम्पात-अभावात् तेषां तद्-उद्भवम् 03457 न उदेति दुःखम् इति चेत् न वै दुःख-समुद्भवः

03458 दुःख-असंवेदनं किं तु दुःख-ज्ञान-समुद्भवः 03458 न हि दुःख-आद्य्-असंवेद्यं पीडा-अनुग्रह-कारणम् 03459 भासमानं स्वरूपेण पीडा दुःखं स्वयं यदा 03459 न तद्-आलम्बनं ज्ञानं न तदा एवं प्रयुज्यते 03460 भिन्ने ज्ञानस्य सर्वस्य तेन आलम्बन-वेदने 03460 अर्थ-सारूप्यम् आलम्ब आत्मा वित्तिः स्वयं स्फुटः 03461 अपि च अध्यक्षता अभावे धियः स्याल् लिङ्गतो गतिः 03461 तच् च अक्षम् अर्थो धीः पूर्वो मनस्कारो अपि वा भवेत् 03462 कार्य-कारण-सामग्र्याम् अस्यां सम्बन्धिना अपरम् 03462 सामर्थ्य-अदर्शनात् तत्र न इन्द्रियं व्यभिचारतः 03463 तथा अर्थो धी-मनस्कारौ ज्ञानं तौ च न सिध्यतः 03463 न अप्रसिद्धस्य लिङ्गत्वं व्यक्तिर् अर्थस्य चेन् मता 03464 लिङ्गं सा एव ननु ज्ञानं व्यक्तो अर्थो अनेन वर्णितः 03464 व्यक्ताव् अननुभूतायां तद्-व्यक्तत्व-अविनिश्चयात् 03465 अथ अर्थस्य एव कश्चित् स विशेषो व्यक्तिर् इष्यते 03465 न अनुत्पाद-व्ययवतो विशेषो अर्थस्य कश्चन 03466 तद् इष्टौ वा प्रतिज्ञानं क्षणभङ्गः प्रसज्यते 03466 स च ज्ञातो अथवा अज्ञातो भवेज् ज्ञातस्य लिङ्गता 03467 यदि ज्ञाते अपरिच्छिन्ने ज्ञातो असाव् इति तत् कुतः 03467 ज्ञातत्वेन अपरिच्छिन्नम् अपि तद् गमकं कथम् 03468 अदृष्ट-दृष्टयो अन्येन द्रष्टा दृष्टा न हि क्वचित् 03468 विशेषः सो अन्य-दृष्टाव् अप्य् अस्ति इति स्यात् स्व-धी-गतिः 03469 तस्माद् अनुमितिर् बुद्धेः स्व-धर्म-निरपेक्षिणः 03469 केवलान् न अर्थ-धर्मात् कः स्व-धर्मः स्व-धियो परः 03470 यः प्रत्यक्षो धियो हेतुः तुल्य-कारण-जन्मनः 03470 तस्य भेदः कुतो बुद्धेर् व्यभिचार्य्-अन्यजश् च सः

03471 रूप-आदीन् पञ्च विषयानि इन्द्रियाण्य् उपलम्भनम् 03471 मुक्त्वा न कार्यम् अपरं तस्याः समुपलभ्यते 03472 तत्र अत्यक्षं द्वयं पञ्चस्व् अर्थेष्व् एको अपि न ईक्ष्यते 03472 रूप-दर्शनतो जातो यो अन्यथा व्यस्त-सम्भवः 03473 यद् एवम् अप्रतीतं तल् लिङ्गम् इत्य् अप्य् अलौकिकम् 03473 विद्यमाने अपि लिङ्गे तां तेन सार्धम् अपश्यतः 03474 कथं प्रतीति-लिङ्गं हि न अदृष्टस्य प्रकाशकम् 03474 तत एव अस्य लिङ्गात् प्राक् प्रसिद्धेर् उपवर्णने 03475 दृष्टान्त-अन्तर-साध्यत्वं तस्य अपि इत्य् अनवस्थितिः 03475 इत्य् अर्थस्य धियः सिद्धिः न अर्थात् तस्याः कथंचन 03476 तद्-अप्रसिद्धाव् अर्थस्य स्वयम् एव अप्रसिद्धितः 03476 प्रत्यक्षां च धियं दृष्ट्वा तस्याश् च इष्ट-अभिधा-आदिकम् 03477 पर-चित्त-अनुमानं च न स्याद् आत्मन्य् अदर्शनात् 03477 सम्बन्धस्य मनो-बुद्धाव् अर्थ-लिङ्ग-अप्रसिद्धितः 03478 प्रकाशिता कथं वा स्यात् बुद्धिर् बुद्ध्य्-अन्तरेण वः 03478 अप्रकाश-आत्मनोः सा स्याद् व्यङ्ग्यव्यञ्जकता कुतः 03479 विषयस्य कथं व्यक्तिः प्रकाशे रूप-संक्रमात् 03479 स च प्रकाशस् तद्-रूपः स्वयम् एव प्रकाशते 03480 तथा अभ्युपगमे बुद्धेः बुद्धौ बुद्धिः स्ववेदिका 03480 सिद्धा अन्यथा तुल्य-धर्मा विषयो अपि धिया सह 03481 इति प्रकाश-रूपा नः स्वयं धीः सम्प्रकाशते 03481 अन्यो अस्यां रूप-संक्रान्त्या प्रकाशः सम्प्रकाशते 03482 सादृश्ये अपि हि धीर् अन्या प्रकाश्या न तया मता 03482 स्वयं प्रकाशनाद् अर्थस् तद्-रूपेण प्रकाशते 03483 यथा प्रदीपयोर् दीप-घटयोश् च तद्-आश्रयः 03483 व्यङ्ग्यव्यञ्जकभावेन व्यवहारः प्रतन्यते 03484 विषय-इन्द्रिय-मात्रेण न दृष्टम् इति निश्चयः

03484 तस्माद् यतो अयं तस्य अपि वाच्यम् अन्यस्य दर्शनम् 03485 स्मृतेर् अप्य् आत्मवित् सिद्धा ज्ञानस्य अन्येन वेदने 03485 दीर्घ-आदि-ग्रहणं न स्याद् बहु-मात्र-अनवस्थितेः 03486 अवस्थिताव् अक्रमायां सकृद् आभासनान् मतौ 03486 वर्णः स्याद् अक्रमो दीर्घः क्रमवान् अक्रमां कथम् 03487 उपकुर्याद् असंश्लिष्यन् वर्ण-भागः परस्परम् 03487 अक्रमेण ग्रहाद् अन्त-क्रम-वद् धीश् च नो भवेत् 03488 आन्त्यं पूर्व-स्थिताद् ऊर्ध्वं वर्धमानो ध्वनिर् भवेत् 03489 स्थाने स्वयं न नश्येत् सा पश्चाद् अप्य् अविशेषतः 03489 दोषो अयं सकृद् उत्पन्न-अक्रम-वर्ण-स्थिताव् अपि 03490 सकृद् यत्न-उद्भवाद् व्यर्थः स्याद् यत्नश् च उत्तरोत्तरः 03490 व्यक्ताव् अप्य् एष वर्णानां दोषः समनुषज्यते 03491 अनेकया तद्-ग्रहणे या अन्त्या धीः सा अनुभूयते 03491 न दीर्घ-ग्राहिका सा च तन् न स्याद् दीर्घ-धी-स्मृतिः 03492 पृथक् पृथक् च बुद्धीनां संवित्तौ तद्-ध्वनिः श्रुतेः 03492 अविच्छिन्न-आभता न स्याद् घटनं च निराकृतम् 03493 विच्छिन्नं शृण्वतो अप्य् अस्य यद्य् अविच्छिन्न-विभ्रमः 03493 ह्रस्व-द्वयोच् चारणे अपि स्याद् अविच्छिन्न-विभ्रमः 03494 विच्छिन्ने दर्शने च अक्षाद् अविच्छिन्न-अधिरोपणम् 03494 न अक्षात् सर्व-अक्ष-बुद्धीनां वितथत्व-प्रसङ्गतः 03495 सर्व-अन्त्यो अपि हि वर्ण-आत्मा निमेष-तुलित-स्थितिः 03495 स च क्रमाद् अनेक-अणु-सम्बन्धेन नितिष्ठति 03496 एक-अण्v-atyaya-kआलश् च कालो अल्पीयान् क्षणो मतः 03496 बुद्धिश् च क्षणिका तस्मात् क्रमाद् वर्णान् प्रपद्यते 03497 इति वर्णेषु रूप-आदाव् अविच्छिन्न-अवभासिनी 03497 विच्छिन्ना अप्य् अन्यया बुद्धिः सर्वा स्याद् वितथ-अर्थिका

03498 घटनं यच् च भावानाम् अन्यत्र इन्द्रिय-विभ्रमात् 03498 भेद-अलक्षण-विभ्रान्तं स्मरणं तद्-विकल्पकम् 03499 तस्य स्पष्ट-अवभासित्वं जल्प-संसर्गिणः कुतः 03499 न अक्ष-ग्राह्ये अस्ति शब्दानां योजना इति विवेचितम् 03500 विच्छिन्नं पश्यतो अप्य् अक्षैर् घटयेद् यदि कल्पना 03500 अर्थस्य तत् संवित्तेश् च सततं भासमानयोः 03501 बाधके असति सन् न्याये विच्छिन्न इति तत् कुतः 03501 बुद्धीनां शक्ति-नियमाद् इति चेत् स कुतो मतः 03502 युगपद् बुद्ध्य्-अदृष्टेश् चेत् तद् एव इदं विचार्यते 03502 तासां समान-जातीये सामर्थ्य-नियमो भवेत् 03503 तथा हि सम्यक् लक्ष्यन्ते विकल्पाः क्रम-भाविनः 03503 एतेन यः समक्षे अर्थे प्रत्यभिज्ञान-कल्पनाम् 03504 स्पष्ट-अवभासाअं प्रत्यक्षां कल्पयेत् सो अपि वारितः 03504 केश-गोलक-दीप-आदाव् अपि स्पष्ट-अवभासनात् 03505 प्रतीत-भेदे अप्य् अध्यक्षा धीः कथं तादृशी भवेत् 03505 तस्मान् न प्रत्यभिज्ञानाद् वर्ण-आद्य्-एकत्व-निश्चयः 03506 पूर्व-अनुभूत-स्मरणात् तद्-धर्म-आरोपणाद् विना 03506 स एव अयम् इति ज्ञानं न अस्ति तच् च अक्षजे कुतः 03507 न च अर्थ-ज्ञान-संवित्त्योर् युगपत् सम्भवो यतः 03507 लक्ष्यते प्रतिभासौ द्वौ न अर्थ-अर्थ-ज्ञानयोः पृथक् 03508 न ह्य् अर्थ-आभासि च ज्ञानम् अर्थो बाह्यश् च केवलः 03508 एक-आकारम् अतिग्राह्ये भेद-अभाव-प्रसङ्गतः 03509 सूपलक्ष्येण भेदेन यौ संवित्तौ न लक्षितौ 03509 अर्थ-अर्थ-प्रत्ययौ पश्चात् स्मर्येते तौ पृथक् कथम् 03510 क्रमेण अनुभव-उत्पादे अप्य् अर्थ-अर्थ-मनसोर् अयम् 03510 प्रतिभासस्य नानात्व-चोद्य-दोषो दुरुद्धरः

03511 अर्थ-संवेदनं तावत् ततो अर्थ-आभास-वेदनम् 03511 न हि संवेदनं शुद्धं भवेद् अर्थस्य वेदनम् 03512 तथा हि नील-आद्य्-आकार एक एकं च वेदनम् 03512 लक्ष्यते न तु नील-आभे वेदने वेदनं परम् 03513 ज्ञान-अन्तरेण अनुभवो भवेत् तत्र अपि च स्मृतिः 03513 दृष्टा तद्-वेदनं केन तस्य अप्य् अन्येन चेद् इमाम् 03514 मालां ज्ञान-विदां को अयं जनयत्य् अनुबन्धिनीम् 03514 पूर्वा धीः सा एव चेन् न स्यात् संचारो विषय-अन्तरे 03515 तां ग्राह्य-लक्षण-प्राप्ताम् आसन्नां जनिकां धियम् 03515 अगृहीत्वा उत्तरं ज्ञानं गृह्णीयाद् अपरं कथम् 03516 आत्मनि ज्ञान-जनने स्वभावे नियतां च ताम् 03516 को नाम अन्यो विबध्नीयाद् बहिर्-अङ्गे अन्तरङ्गिकाम् 03517 बाह्यः संनिहितो अप्य् अर्थः तां विबन्धुं हि न प्रभुः 03517 धियं न अनुभवेत् कश्चिद् अन्यथा अर्थस्य संनिधौ 03518 न च संनिहित-अर्था अस्ति दशा काचिद् अतो धियः 03518 उत्सन्न-मूला स्मृतिर् अप्य् उत्सन्ना इत्य् उज्ज्वलं मतम् 03519 अतीत-आदि-विकल्पानां येषां न अर्थस्य संनिधिः 03519 संचार-कारण-अभावाद् उत्सीदेद् अर्थ-चिन्तनम् 03520 आत्मनि ज्ञान-जनने शक्ति-संक्षयतः शनैः 03520 विषय-अन्तर-संचारो यदि सा एव अर्थ-धीः कुतः 03521 शक्ति-क्षये पूर्व-धियः न हि धीः प्राग् धिया विना 03521 अन्य-अर्थ-असक्ति-विगुणे ज्ञाने ज्ञान-उदय-अगतेः 03522 सकृद् विजातीय-जाताव् अप्य् एकेन पटीयसा 03522 चित्तेन आहित-वैगुण्याद् आलयान् न अन्य-सम्भवः 03523 न अपेक्षेत अन्यथा साम्यं मनो-वृत्तेर् मनो अन्तरम् 03523 मनो-ज्ञान-क्रम-उत्पत्तिर् अप्य् अपेक्षा प्रसाधनी 03524 एकत्वान् मनसो अन्यस्मिन् सक्तस्य अन्य-अगतेर् यदि

03524 ज्ञान-अन्तरस्य अनुदयो न कदाचित् सहोदयात् 03525 समवृत्तौ च तुल्यत्वात् सर्वदा अन्य-अगतिर् भवेत् 03525 जन्म च आत्म-मनो योग-मात्रजानां सकृद् भवेत् 03526 एका एव चेत् क्रिया एकः स्यात् किं दीपो अनेक-दर्शनः 03526 क्रमेण अपि न शक्तं स्यात् पश्चाद् अप्य् अविशेषतः 03527 अनेन देह पुरुषाव् उक्तौ संस्कारतो यदि 03527 नियमः स कुतः पश्चाद् बुद्धेश् चेद् अस्तु सम्मतम् 03528 न ग्राह्यता अन्या जननाज् जननं ग्राह्य-लक्षणम् 03528 अग्राह्यं न हि तेजो अस्ति न च सौक्ष्म्य-आद्य्-अनंशके 03529 ग्राह्यता-शक्ति-हानिः स्यान् न अन्यस्य जनन-आत्मनः 03529 ग्राह्यताया न खल्व् अन्यज् जननं ग्राह्य-लक्षणे 03530 साक्षान् न ह्य् अन्यथा बुद्धे रूप-आदिर् उपकारकः 03530 ग्राह्यता-लक्षणाद् अन्यस् तद्भाव-नियमो अस्य कः 03531 बुद्धेर् अपि तद् अस्ति इति सा अपि तत्त्वे व्यवस्थिता 03531 ग्राह्य-उपादान-संवित्ती चेतसो ग्राह्य-लक्षणम् 03532 रूप-आदेश् चेतसश् च एवम् अविशुद्ध-धियं प्रति 03532 ग्राह्य-लक्षण-चिन्ता इयम् अचिन्त्या योगिनां गतिः 03533 तत्र सूक्ष्म-आदि-भावेन ग्राह्यम् अग्राह्यतां व्रजेत् 03533 रूप-आदि-बुद्धेः किं जातं पश्चाद् यत् प्राङ् न विद्यते 03534 सति स्व-धी-ग्रहे तस्मात् सा एव अनन्तर-हेतुता 03534 चेतसो ग्राह्यता सा एव ततो न अर्थ-अन्तरा गतिः 03535 नाना-एक-शक्त्य्-अभावे अपि भावो नाना-एक-कार्यकृत् 03535 प्रकृत्या एव इति गदितं नाना-एकस्मान् न चेद् भवेत् 03536 न किंचिद् एकम् एकस्मात् सामग्र्याः सर्व-सम्भवः 03536 एकं स्याद् अपि सामग्रयोर् इत्य् उक्तं तद् अनेककृत् 03537 अर्थं पूर्वं च विज्ञानं गृह्णीयाद् यदि धीः परा 03537 पूर्व-अपर-अर्थ-भासित्वाच् चिन्ता-आदाव् एक-चेतसि

03538 अभिलाप-द्वयं नित्यं स्याद् दृष्ट-क्रमम् अक्रमम् 03538 द्विर् द्विर् एकं च भासेत भासनाद् आत्म-तद्-विदोः 03539 विषय-अन्तर-संचारे यद्य् अन्त्यं न अनुभूयते 03539 पर-अनुभूतिवत् सर्वान् अनुभूतिः प्रसज्यते 03540 आत्म-अनुभूतं प्रत्यक्षं न अनुभूतं परैर् यदि 03540 आत्म-अनुभूतिः सा सिद्धा कृतो येन एवम् उच्यते 03541 व्यक्त्i-hetv-aprasiddहिः स्यान् न व्यक्तेर् व्यक्तम् इच्छतः 03541 व्यक्त्य्-असिद्धाव् अपि व्यक्तं यदि व्यक्तम् इदं जगत् 04001 परस्य प्रतिपाद्यत्वाद् अदृष्टो अपि स्वयं परैः 04001 दृष्टः साधनम् इत्य् एके तत्-क्षेपाय आत्म-दृग्-वचः 04002 अनुमा-विषये न इष्टं परीक्षित-परिग्रहात् 04002 वाचः प्रामाण्यम् अस्मिन् हि न अनुमानं प्रवर्तते 04003 बाधनाय आगमस्य उक्तेः साधनस्य परं प्रति 04003 सो अप्रमाणं तदा असिद्धं तत्-सिद्धम् अखिलं ततः 04004 तद्-आगमवतः सिद्धं यदि कस्य क आगमः 04004 बाध्यमानः प्रमाणेन स सिद्धः कथम् आगमः 04005 तd-viruddha-abhyupagअमस् तेन एव च कथं भवेत् 04005 तd-anya-upagame तस्य त्याग-अङ्गस्य अप्रमाणता 04006 तत् कस्मात् साधनं न उक्तं स्व-प्रतीतिर् यद् उद्भवा 04006 युक्त्या यया आगमो ग्राह्यो ग्राहिका अस्य अपि सा न किम् 04007 प्राकृतस्य सतः प्राग् यैः प्रतिपत्त्य्-अक्ष-सम्भवौ 04007 साधनैः साधनान्य् अर्थ-शक्ति-ज्ञाने अस्य तान्य् अलम् 04008 विच्छिन्न-अनुगमा ये च सामान्येन अप्य् अगोचराः 04008 साध्य-साधन-चिन्ता अस्ति न तेष्व् अर्थेषु काचन 04009 पुंसाम् अभिप्राय-वशात् तत्त्व-अतत्त्व-व्यवस्थितौ 04009 लुप्तौ हेतु-तद्-आभासौ तस्य वस्त्व्-असमाश्रयात् 04010 सन्न् अर्थो ज्ञान-सापेक्षो न असन् ज्ञानेन साधकः

04010 सतो अपि वस्त्व्-असंश्लिष्टा असंगत्या सदृशी गतिः 04011 लिङ्गं स्वभावः कार्यं वा दृश्य-अदर्शनम् एव वा 04011 सम्बद्धं वस्तुतः सिद्धं तद् असिद्धं किम् आत्मनः 04012 परेण अप्य् अन्यतो गन्तुम् अयुक्तं पर-कल्पितैः 04012 प्रसङ्गो द्वय-सम्बन्धाद् एक-अभावे अन्य-हानये 04013 तd-artha-grahaणं शब्द-कल्पना-आरोपित-आत्मनाम् 04013 अलिङ्गत्व-प्रसिद्ध्य्-अर्थम् अर्थाद् अर्थ-प्रसिद्धितः 04014 कल्पना-आगमयोः कर्तुर् इच्छा-मात्र-अनुरोधतः 04014 वस्तुनश् च अन्यथा अभावात् कल्पिता व्यभिचारिणः 04015 अर्थाद् अर्थ-गतेः शक्तिः पक्ष-हेत्व्-अभिधानयोः 04015 न अर्थे तेन तयोर्न् न अस्ति स्वतः साधन-संस्थितिः 04016 तत् पक्ष-वचनं वक्तुर् अभिप्राय-निवेदने 04016 प्रमाणं संशय-उत्पत्तेः ततः साक्षान् न साधनम् 04017 साध्यस्य एव अभिधानेन पारंपर्येण न अप्य् अलम् 04017 शक्तस्य सूचकं हेतु-वचो अशक्तम् अपि स्वयम् 04018 हेत्v-artha-viषयत्वेन तद्-अशक्त-उक्तिर् ईरिता 04018 शक्तिस् तस्य अपि चेद् हेतु-वचनस्य प्रवर्तनात् 04019 तत्-संशयेन जिज्ञासोर् भवेत् प्रकरण-आश्रयः 04019 विपक्ष-उपगमे अप्य् एतत् तुल्यम् इत्य् अनवस्थितिः 04020 अन्तरङ्गं तु सामर्थ्यं त्रिषु रूपेषु संस्थितम् 04020 तत्र स्मृति-समाधानं तद्-वचस्य इव संस्थितम् 04021 अख्यापिते हि विषये हेतु-वृत्तेर् असम्भवात् 04021 विषय-ख्यापनाद् एव सिद्धौ चेत् तस्य शक्तता 04022 व्याप्ति-पूर्वे विना अप्य् अस्मात् कृतकः शब्द ईदृशः 04022 सर्वे अनित्या इति प्रोक्ते अप्य् अर्थात् तन् नाश-धीर् भवेत् 04023 अनुक्ताव् अपि पक्षस्य सिद्धेर् अप्रतिबन्धतः 04023 त्रिष्व् अन्यतम् अरूपस्य एव अनुक्तिर् न्यूनता उदिता

04024 साध्य-उक्तिं वा प्रतिज्ञां स वदन् दोषैर् न युज्यते 04024 साधन-अधिकृतेर् एव हेत्वाभास-प्रसङ्गतः 04025 अविशेष-उक्तिर् अप्य् एक-जातीये संशय-अवहा 04025 अन्यथा सर्व-साध्य-उक्तेः प्रतिज्ञात्वं प्रसज्यते 04026 सिद्ध-उक्तेः साधनत्वाच् चेत् परस्य अपि न दुष्यते 04026 इदानीं साध्य-निर्देशः साधन-अवयवः कथम् 04027 साभास-उक्त्य्-आद्य्-उपक्षेप-परिहार-विडम्बना 04027 असम्बद्धा तथा ह्य् एष न न्याय इति सूचितम् 04028 गम्य-अर्थत्वे अपि साध्य-उक्तेर् असम्मोहाय लक्षणम् 04028 तच् चतुर्-लक्षणं रूप-निपात-इष्ट-स्वयम्-पदैः 04029 असिद्ध-असाधन-अर्थ-उक्त-वाद्य्-अभ्युपगम-ग्रहः 04029 अनुक्तो अपि इच्छया व्याप्तः साध्य आत्म-अर्थ-वन् मतः 04030 सर्व-अन्य-इष्ट-निवृत्ताव् अप्य् आशङ्का-स्थान-वारणम् 04030 वृत्तौ स्वयं श्रुतेः प्राह कृता च एषा तद्-अर्थिका 04031 विशेषस् तद्-व्यपेक्षातः कथितो धर्म-धर्मिणोः 04031 अनुक्ताव् अपि वाञ्छाया भवेत् प्रकरणाद् गतिः 04032 अनन्वयो अपि दृष्टान्ते दोषस् तस्य यथोदितः 04032 आत्मा परश् चेत् सो असिद्ध इति तत्र इष्ट-घातकृत् 04033 साधनं यद् विवादे न न्यस्तं तच् चेन् न साध्यते 04033 किं साध्यम् अन्यथा अनिष्टं भवेद् वैफल्यम् एव वा 04034 सद्वितीय-प्रयोगेषु निरन्वय-विरुद्धते 04034 एतेन कथिते साध्यं सामान्येन अथ सम्मतम् 04035 तद् एव अर्थ-अन्तर-अभावाद् देह-अनाप्तौ न सिध्यते 04035 वाच्यं शून्यं प्रलपतां तद् एतज् जाड्य-चिन्तितम् 04036 तुल्यं नाशे अपि चेच् शब्द-घट-भेदेन कल्पने 04036 न सिद्धेन विनाशेन तद्वतः साधनाद् ध्वनेः 04037 तथा अर्थ-अन्तर-भावे स्यात् तद्वान् कुम्भो अप्य् अनित्यता

04037 विशिष्टा ध्वनिना अन्वेति नो चेन् न अयोग-वारणात् 04038 द्विविधो हि व्यवच्छेदो वियोग-अपर-योगयोः 04038 व्यवच्छेदाद् अयोगे तु न अन्येन अनन्वय-आगमः 04039 सामान्यम् एव तत् साध्यं न च सिद्ध-प्रसाधनम् 04039 विशिष्टं धर्मिणा तच् च न निरन्वय-दोषवत् 04040 एतेन धर्मि-धर्माभ्यां विशिष्टौ धर्म-धर्मिणौ 04040 प्रत्याख्यातौ निराकुर्वन् धर्मिण्य् एवम् असाधनात् 04041 समुदाय-अपवादो हि न धर्मिणि विरुध्यते 04041 साध्यं यतस् तथा न इष्टं साध्यो धर्मो अत्र केवलः 04042 एकस्य धर्मिणः शास्त्रे नाना-धर्म-स्थिताव् अपि 04042 साध्यः स्याद् आत्मना एव इष्ट इत्य् उपात्ता स्वयं-श्रुतिः 04043 शास्त्र-अभ्युपगमाद् एव सर्व-आदानात् प्रबाधने 04043 तत्र एकस्य अपि दोषः स्याद् यदि हेतु-प्रतिज्ञयोः 04044 शब्द-नाशे प्रसाध्ये स्याद् गन्धे भू-गुणता-क्षतेः 04044 हेतुर् विरुद्धो अप्रकृतेर् नो चेद् अन्यत्र सा समा 04045 अथ अत्र धर्मी प्रकृतस् तत्र शास्त्र-अर्थ-बाधनम् 04045 अथ वादि-इष्टतां ब्रूयाद् धर्मि-धर्म-आदि-साधनैः 04046 कैश्चित् प्रकरणैर् इच्छा भवेत् सा गम्यते च तैः 04046 बलात् तव इच्छा इयम् इति व्यक्तम् ईश्वर-चेष्टितम् 04047 वदन् न कार्य-लिङ्गां तां व्यभिचारेण बाध्यते 04047 अनान्तरीयके च अर्थे बाधिते अन्यस्य का क्षतिः 04048 उक्तं च न आगम-अपेक्षम् अनुमानं स्व-गोचरे 04048 सिद्धं तेन सुसिद्धं तन् न तदा शास्त्रम् ईक्ष्यते 04049 वाद-त्यागस् तदा स्याच् चेन् न तदा अनभ्युपायतः 04049 उपायो ह्य् अभ्युपाये अयम् अनङ्गं स तदा अपि सन् 04050 तथा विशुद्धे विषय-द्वये शास्त्र-परिग्रहम् 04050 चिकीर्षोः स हि कालः स्यात् तदा शास्त्रेण बाधनम्

04051 तद्-विरोधेन चिन्तायास् तत् सिद्ध-अर्थेष्व् अयोगतः 04051 तृतीय-स्थान-संक्रान्तौ न्यायः शास्त्र-परिग्रहः 04052 तत्र अपि साध्य-धर्मस्य सम्बद्धस्य एव बाधनम् 04052 परिहार्यं न च अन्येषाम् अनवस्था-प्रसङ्गतः 04053 केन इयं सर्व-चिन्तासु शास्त्रं ग्राह्यम् इति स्थितिः 04053 कृता इदानीम् असिद्धान्तैर् ग्राह्यो धूमेन न अनलः 04054 रिक्तस्य जन्तोज् जातस्य गुण-दोषम् अपश्यतः 04054 विलब्धा बत केन अमी सिद्धान्त-विषम् अग्रहाः 04055 यदि साधन एकत्र सर्वं शास्त्रं निदर्शने 04055 दर्शयेत् साधनं स्याद् इत्य् एषा लोकोत्तरा स्थितिः 04056 असम्बद्धस्य धर्मस्य किम् असिद्धौ न सिध्यति 04056 हेतुस् तत्-साधनाय उक्तः किं दुष्टस् तत्र सिध्यति 04057 धर्मान् अनुपनीय एव दृष्टान्ते धर्मिणो अखिलान् 04057 वाग्-धूम-आदेर् जनो अन्वेति चैतन्य-दहन-आदिकम् 04058 स्वभावं कारणं वा अर्थो अव्यभिचारेण साधयन् 04058 कस्यचिद् वाद-बाधायां स्वभावान् न निवर्तते 04059 प्रपद्यमानश् च अन्यस् तं नान्तरीयकम् ईप्सितैः 04059 साध्य-अर्थैर् हेतुना तेन कथम् अप्रतिपादितः 04060 उक्तो अनुक्तो अपि चेद् हेतुर् विरोधो वादिनो अत्र किम् 04060 न हि तस्य उक्ति-दोषेण स जातः शास्त्र-बाधनम् 04061 बाधकस्य अभिधानाच् चेद् दोषो यदि वदेन् न सः 04061 किं न बाधेत सो अकुर्वन् न युक्तं केन दुष्यति 04062 अन्येषु हेत्वाभासेषु स्व-इष्टस्य एव अप्रसाधनात् 04062 दुष्येद् व्यर्थ-अभिधानेन न अत्र तस्य प्रसाधनात् 04063 यदि किंचित् क्वचिच् शास्त्रे न युक्तं प्रतिषिध्यते 04063 ब्रुवाणो युक्तम् अप्य् अन्यद् इति राजकुल-स्थितिः 04064 सर्वान् अर्थान् समीकृत्य वक्तुं शक्यं न साधनम्

04064 सर्वत्र तेन उत्सन्ने अयं साध्य-साधन-संस्थितिः 04065 विरुद्धयोर् एक-धर्मिण्य् अयोगाद् अस्तु बाधनम् 04065 विरुद्ध-एकान्तिकेन अत्र तद्वद् अस्ति विरोधिता 04066 अबाध्यबाधकत्वे अपि तयोः शास्त्र-अर्थ-विप्लवात् 04066 असम्बन्धे अपि बाधा चेत् स्यात् सर्वं सर्व-बाधकम् 04067 सम्बन्धस् तेन तत्र एव बाधनाद् अस्ति चेद् असत् 04067 हेतोः सर्वस्य चिन्त्यत्वात् स्व-साध्ये गुण-दोषयोः 04068 नान्तरीयकता-साध्ये सम्बन्धः सा इह न ईक्ष्यते 04068 केवलं शास्त्र-पीडा इह दोषः सा अन्यकृते समा 04069 शास्त्र-अभ्युपगमात् साध्यः शास्त्र-दृष्टो खिलो यदि 04069 प्रतिज्ञा असिद्ध-दृष्टान्त-हेतु-वादः प्रसज्यते 04070 उक्तयोः साधनत्वेन नो चेद् ईप्सित-वादतः 04070 न्याय-प्राप्तं न साध्यत्वं वचनाद् विनिवर्तते 04071 अनीप्सितम् असाध्यं चेद् वादिना अन्यो अप्य् अनीप्सितः 04071 धर्मो असाध्यस् तदा असाध्यं बाधमानं विरोधि किम् 04072 पक्ष-लक्षण-बाह्य-अर्थः स्वयं शब्दो अप्य् अनर्थकः 04072 शास्त्रेष्व् इच्छा-प्रवृत्त्य्-अर्थो यदि शङ्का कुतो अन्वियम् 04073 सो अनिषिद्धः प्रमाणेन गृह्णन् केन निवार्यते 04073 निषिद्धश् चेत् प्रमाणेन वाचा केन प्रवर्त्यते 04074 पूर्वम् अप्य् एष सिद्धान्तं स्व-इच्छया एव गृहीतवान् 04074 कथंचिद् अन्यं स पुनर् ग्रहीतुं लभते न किम् 04075 दृष्टेर् विप्रतिपत्तीनाम् अत्र अकर्षीत् स्वयं श्रुतिम् 04075 इष्ट-अक्षतिम् असाध्यत्वम् अनवस्थां च दर्शयन् 04076 समय-आहित-भेदस्य परिहारेण धर्मिणः 04076 प्रसिद्धस्य गृहीत्य्-अर्थं जगाद अन्यः स्वयं-श्रुतिम् 04077 विचार-प्रस्तुतेर् एव प्रसिद्धः सिद्ध आश्रयः 04077 स्व-इच्छा-कल्पित-भेदेषु पदार्थेष्व् अविवादतः

04078 असाध्यताम् अथ प्राह सिद्ध-आदेशेन धर्मिणः 04078 स्वरूपेण एव निर्देश्य इति अनेन एव तद् गतम् 04079 सिद्ध-साधन-रूपेण निर्देशस्य हि सम्भवे 04079 साध्यत्वेन एव निर्देश्य इति इदं फल-वद् भवेत् 04080 अनुमानस्य सामान्य-विषयवं च वर्णितम् 04080 इह एवं न ह्य् अनुक्ते अपि किंचित् पक्षे विरुध्यते 04081 कुर्याच् चेद् धर्मिणं साध्यं ततः किं तन् न शक्यते 04081 कस्माद् हेत्v-anvaya-abhआवान् न च दोषस् तयोर् अयम् 04082 उत्तर-अवयव-अपेक्षो न दोषः पक्ष इष्यते 04082 तथा हेत्व्-आदि-दोषो अपि पक्ष-दोषः प्रसज्यते 04083 सर्वैः पक्षस्य बाधातस् तस्मात् तन्-मात्र-लिङ्गिनः 04083 पक्ष-दोषा मता न अन्ये प्रत्यक्ष-आdi-virodha-vat 04084 हेत्व्-आदि-लक्षणैर् बाध्यं मुक्त्वा पक्षस्य लक्षणम् 04084 उच्यते परिहार-अर्थम् अव्याप्ति-व्यतिरेकयोः 04085 स्वयं निपात-रूप-आख्या व्यतिरेकस्य बाधिकाः 04085 सह अनिराकृतेन इष्ट-श्रुतिर् अव्याप्ति-बाधनी 04086 साध्य-अभ्युपगमः पक्ष-लक्षणं तेष्व् अपक्षता 04086 निराकृते बाधनतः शेषे अलक्षण-वृत्तितः 04087 स्वयम् इष्ट-अभिधानेन गत-अर्थे अप्य् अवधारणे 04087 कृत्य-अन्तेन अभिसम्बन्धाद् उक्तं काल-अन्तर-च्छिदे 04088 इह अनङ्गम् इषेर्न् निष्ठा तेन ईप्सित-पदे पुनः 04088 अङ्गम् एव तथा असिद्ध-हेत्व्-आदि प्रतिषिध्यते 04089 अवाचकत्वाच् च अयुक्तं तेन इष्टं स्वयम् आत्मना 04089 अनपेक्ष्य अखिलं शास्त्रं तद् अभीष्टस्य साध्यता 04090 तेन अनभीष्ट-संसृष्टस्य इष्टस्य अपि हि बाधने 04090 यथा साध्यम् अबाधातः पक्ष-हेतू न दुष्यतः 04091 अनिषिद्धः प्रमाणाभ्यां स च उपगम इष्यते

04091 सन्दिग्धे हेतु-वचनाद् व्यस्तो हेतोर् अनाश्रयः 04092 अनुमानस्य भेदेन सा बाधा उक्ता चतुर्विधा 04092 तत्र अभ्युपायः कार्य-अङ्गं स्वभाव-अङ्गं जगत् स्थितिः 04093 आत्म-अपरोध-अभिमतो भूत-निश्चय-युक्त-वाक् 04093 आप्तः स्व-वचनं शास्त्रं च एवम् उक्तं समत्वतः 04094 यथा आत्मनो अप्रमाणत्वे वचनं न प्रवर्तते 04094 शास्त्र-दृष्टे तथा न अर्थे विचारस् तद् अनाश्रये 04095 तत् प्रस्ताव-आश्रयत्वे हि शास्त्रं बाधकम् इत्य् अमुम् 04095 वक्तुम् अर्थं स्व-वाचा अस्य सहोक्तिः साम्य-दृष्टये 04096 उदाहरणम् अप्य् अत्र सदृशं तेन वर्णितम् 04096 प्रमाणानाम् अभावे हि शास्त्र-वाचोर् अयोगतः 04097 स्व-वाग्-विरोधे विस्पष्टम् उदाहरणम् आगमे 04097 दिङ्मात्र-दर्शनं तत्र प्रेत्य-धर्मो सुख-प्रदः 04098 शास्त्रिणो अप्य् अतदालम्बे विरुद्ध-उक्तौ तु वस्तुनि 04098 न बाधा प्रतिबन्धः स्यात् तुल्य-कक्ष्यतया द्वयोः 04099 यथा स्व-वाचि तच् च अस्या तदा स्व-वचन-आत्मकम् 04099 तयोः प्रमाणं यस्य अस्ति तत् स्याद् अन्यस्य बाधकम् 04100 प्रतिज्ञाम् अनुमानं वा प्रतिज्ञा-अपेत-युक्तिका 04100 तुल्य-कक्ष्या यथार्थं वा बाधेत कथम् अन्यथा 04101 प्रामाण्यम् आगमानां च प्राग् एव विनिवारितम् 04101 अभ्युपाय-विचारेषु तस्माद् दोषो अयम् इष्यते 04102 तस्माद् विषय-भेदस्य दर्शनाय पृथक् कृतः 04102 अनुमान-अबहिर्भूतो अप्य् अभ्युपायः प्रबाधनात् 04103 अन्यथा अतिप्रसङ्गः स्याद् व्यर्थता वा पृथक् कृतेः 04103 भेदो वाङ्-मात्र-वचने प्रतिबन्धः स्व-वाच्य् अपि 04104 तेन अभ्युपगमाच् शास्त्रं प्रमाणम् सर्व-वस्तुषु 04104 बाधकं यदि न इच्छेत् स बाधकं किं पुनर् भवेत्

04105 स्व-वाग्-विरोधो अभेदः स्यात् स्व-वाक्-शास्त्र-विरोधयोः 04105 पुरुष-इच्छा कृता च अस्य परिपूर्णा प्रमाणता 04106 तस्मात् प्रसिद्धेष्व् अर्थेषु शास्त्र-त्यागे अपि न क्षतिः 04106 परोक्षेष्व् आगम-अनिष्टौ न चिन्ता एव प्रवर्तते 04107 विरोध-उद्भावन-प्राया परीक्षा अप्य् अत्र तद्-यथा 04107 अधर्म-मूलं राग-आदि स्नानं च अधर्म-शोधनम् 04108 शास्त्रं यत् सिद्धया युक्त्या स्व-वाचा च न बाध्यते 04108 दृष्टे अदृष्टे अपि तद् ग्राह्यम् इति चिन्ता प्रवर्तते 04109 अर्थेष्व् अप्रतिषिद्धत्वात् पुरुष-इच्छा-अनुरोधिनः 04109 इष्ट-शब्द-अभिधेयत्वस्य आप्तो अत्र अक्षत-वाग् जनः 04110 उक्तः प्रसिद्ध-शब्देन धर्मस् तद् व्यवहारजः 04110 प्रत्यक्ष-आदिम् इति मान-श्रुत्य्-आरोपेण सूचितः 04111 तद्-आश्रय-भुवाम् इच्छा-वर्तित्वाद् अनिषेधिनाम् 04111 कृतानाम् अकृतानां वा योग्यं विश्वं स्वभावतः 04112 अर्थ-मात्र-अनुरोधिन्या भाविन्या भूतया अपि वा 04112 बाध्यते प्रतिरुन्धानः शब्द-योग्यतया तया 04113 तद्-योग्यता-बलाद् एव वस्तुतो घटितो ध्वनिः 04113 सर्वो अस्याम् अप्रतीते अपि तस्मिंस् तत्-सिद्धता ततः 04114 असाधारणता न स्यात् बाधा-हेतोर् इह अन्यथा 04114 तन् निषेधो अनुमानात् स्याच् शब्द-अर्थे अनक्ष-वृत्तितः 04115 असाधारणता तत्र हेतूनां यत्र न अन्वयि 04115 सत्त्वम् इत्य् अभ्युदाहारो हेतोर् एवं फलो मतः 04116 संकेत-संश्रयाः शब्दाः स च इच्छा-मात्र-संश्रयः 04116 न असिद्धिः शब्द-सिद्धानाम् इति शब्द-प्रसिद्ध-वाक् 04117 अनुमान-प्रसाध्येषु विरुद्धाव्यभिचारिणः 04117 अभावं दर्शयत्य् एवं प्रतीतेर् अनुमा त्व् अतः 04118 अथवा ब्रुवतो लोकस्य अनुमा अभाव उच्यते

04118 किं तेन भिन्न-विषया प्रतीतिर् अनुमानतः 04119 तेन अनुमानाद् वस्तूनां सद्-असत्ता-अनुरोधिनः 04119 भिन्नस्य अतद्-वशाद् वृत्तिस् तद् इच्छाजा इति सूचितम् 04120 चन्द्रतां शशिनो अनिच्छन् कां प्रतीतिं स वाञ्छति 04120 इति तं प्रत्य् अदृष्टान्तं तद्-असाधारणं मतम् 04121 न उदाहरणम् एव इदम् अधिकृत्य इदम् उच्यते 04121 लक्षणत्वात् तथा अवृक्षो धात्री इत्य् उक्तौ च बाधनात् 04122 अत्र अपि लोके दृष्टत्वात् कर्पूर-रजत-आदिषु 04122 समयाद् वर्तमानस्य का असाधारणता अभिधा 04123 यदि तस्य क्वचित् सिध्येत् सिद्धं वस्तु-बलेन तत् 04123 प्रतीत्i-siddha-upagame अशशिन्य् अप्य् अनिवारणम् 04124 तस्य वस्तुनि सिद्धस्य शशिन्य् अप्य् अनिवारणम् 04124 तd-vastv-abhआवे शशिनि वारणे अपि न दुष्यति 04125 तस्माद् अवस्तु-नियत-संकेत-ध्वनि-भाविनाम् 04125 योग्याः पदार्था धर्माणाम् इच्छाया अनिरोधनात् 04126 तां योग्यतां निरुन्धानं संकेत-अप्रतिषेधजा 04126 प्रतिहन्ति प्रतीत-आख्या योग्यता विषया अनुमा 04127 शब्दानाम् अर्थ-नियमः संकेत-अनुविधायिनाम् 04127 न इत्य् अनेन उक्तम् अत्र एषां प्रतिषेधो विरुध्यते 04128 नैमित्तिक्याः श्रुतेर् अर्थम् अर्थं वा पारमार्थिकम् 04128 शब्दानां प्रतिरुन्धानो न बाध्यस् तेन वर्णितः 04129 तस्माद् विषय-भेदस्य दर्शनाय पृथक्कृता 04129 अनुमान-अबहिर्भूता प्रतीतिर् अपि पूर्ववत् 04130 सिद्धयोः पृथग्-आख्याने दर्शयंश् च प्रयोजनम् 04130 एते सहेतुके प्राह न अनुमा-अध्यक्ष-बाधने 04131 तत्र अप्य् अध्यक्ष-बाधायां नाना-रूपतया ध्वनौ 04131 प्रसिद्धस्य श्रुतौ रूपं यद् एव प्रतिभासते 04132 अद्वयं शबल-आभासस्य अदृष्टेर् बुद्धि-जन्मनः

04132 तd-artha-artha-uktir अस्य एव क्षेपे अध्यक्षेण बाधनम् 04133 तद् एव रूपं तत्र अर्थः शेषं व्यावृत्ति-लक्षणम् 04133 अवस्तु-रूपं सामान्यम् अतस् तन् न अक्ष-गोचरः 04134 तेन सामान्य-धर्माणां अप्रत्यक्षत्व-सिद्धितः 04134 प्रतिक्षेपे अप्य् अबाधा इति श्रावण-उक्त्या प्रकाशितम् 04135 सर्वथा अवाच्य-रूपत्वात् सिद्ध्या तस्य समाश्रयात् 04135 बाधनात् तद्-बलेन उक्तः श्रवणेन अक्ष-गोचरः 04136 सर्वत्र वादिनो धर्मो यः स्व-साध्यतया ईप्सितः 04136 तद् धर्मवति बाधा स्यान् न अन्य-धर्मेण धर्मिणि 04137 अन्यथा अस्य उपरोधः को बाधिते अन्यत्र धर्मिणि 04137 गत-अर्थे लक्षणे न अस्मिन् स्व-धर्मि-वचनं पुनः 04138 बाधायां धर्मिणो अपि स्यात् बाधा इत्य् अस्य प्रसिद्धये 04138 आश्रयस्य विरोधेन तद्-आश्रित-विरोधनात् 04139 अन्यथा एवंविधो धर्मः साध्य इत्य् अभिधानतः 04139 तद् बाधाम् एव मन्येत स्व-धर्मि-वचनं ततः 04140 नन्व् एतद् अप्य् अर्थ-सिद्धं सत्यं केचित् तु धर्मिणः 04140 केवलस्य उपरोधे अपि दोषवत् ताम् उपागताः 04141 यथा परैर् अनुत्पाद्या पूर्व-रूपन् न ख-आदिकम् 04141 सकृच् शब्द-आद्य्-अहेतुत्वाद् इत्य् उक्ते प्राह दूषकः 04142 तद्वद् वस्तु-स्वभावो असन् धर्मी व्योम-आदिर् इत्य् अपि 04142 न एवम् इष्टस्य साध्यस्य बाधा क्वचन विद्यते 04143 द्वयस्य अपि हि साध्यत्वे साध्य-धर्म-उपरोधि यत् 04143 बाधनं धर्मिणस् तत्र बाधा इत्य् एतेन वर्णितम् 04144 तथा एव धर्मिणो अप्य् अत्र साध्यत्वात् केवलस्य न 04144 यद्य् एवम् अत्र बाधा स्यात् न अन्य-अनुत्पाद्य-शक्तिकः 04145 सकृच् शब्द-आद्य्-अहेतुत्वात् सुख-आदिर् इति पूर्ववत्

04145 विरोधिता भवेत् अत्र हेतुर् ऐकान्तिको यदि 04146 क्रम-क्रिया अनित्यतयोर् अविरोधाद् विपक्षतः 04146 व्यावृत्तेः संशयाद् एष शेषवद् भेद इष्यते 04147 स्वयम् इष्टो यतो धर्मः साध्यस् तस्मात् तद्-आश्रयः 04147 बाध्यो न केवलो न अन्य-संश्रयो वा इति सूचितम् 04148 स्वयं श्रुत्या अन्य-धर्माणां बाधा अबाधा इति कथ्यते 04148 तथा स्व-धर्मिणा अन्यस्य धर्मिणो अपि इति कथ्यते 04149 सर्व-साधन-दोषेण पक्ष एव उपरुध्यते 04149 तथा अपि पक्ष-दोषत्वं प्रतिज्ञा-मात्र-संज्ञिनः 04150 उत्तर-अवयव-अपेक्षो यो दोषः सो अनुबध्यते 04150 तेन इत्य् उक्तम् अतो अपक्ष-दोषो असिद्ध-आश्रय-आदिकम् 04151 धर्mi-dharma-viशेषाणां स्वरूपस्य च धर्मिणः 04151 बाधा-साध्य-अङ्ग-भूतानाम् अनेन एव उपदर्शिता 04152 तत्र उदाहृति-दिङ्मात्रम् उच्यते अर्थस्य दृष्टये 04152 द्रव्य-लक्षण-युक्तो अन्यः संयोगे अर्थो अस्ति दृष्टि-भाक् 04153 अदृश्यस्य अविशिष्टस्य प्रतिज्ञा निष्प्रयोजना 04153 इष्टो ह्य् अवयवी कार्यं दृष्ट्या अदृश्येष्व् असम्भवी 04154 अविशिष्टस्य च अन्यस्य साधने सिद्ध-साधनम् 04154 गुरुत्व-अधोगती स्यातां यद्य् असौ स्यात् तुला-नतिः 04155 तन् निर्गुण-क्रियस् तस्मात् समवायि न कारणम् 04155 तत एव न दृश्यो असाव् अदृष्टेः कार्य-रूपयोः 04156 तद्-बाधा-अन्य-विशेषस्य नान्तरीयक-भाविनः 04156 आ सूक्ष्माद् द्रव्यम् आलायास् तुल्यत्वाद् अंशु-पात-वत् 04157 द्रव्य-अन्तर-गुरुत्वस्य गतिर्न् न इत्य् अपरो अब्रवीत् 04157 तस्य क्रमेण संयुक्ते पांशु-राशौ सकृद् युते 04158 भेदः स्याद् गौरवे तस्मात् पृथक् सह च तोलिते 04158 क्रमेण माषक-आदीनां संख्या-साम्यं न युज्यते

04159 सर्षपाद् आ महा-राशेर् उत्तरोत्तर-वृद्धिमत् 04159 गुरुत्वं कार्यम् आलाय यदि न एव उपलक्ष्यते 04160 आ सर्षपाद् गुरुत्वं तद् दुर्लक्षितम् अनल्पकम् 04160 तौल्यं तत्-कारणं कार्य-गौरव-अनुपलक्षणात् 04161 नन्व् अदृष्टो अंशु-वत् सो अर्थो न च तत्-कार्यम् ईक्ष्यते 04161 गुरुत्व-अगति-वत् सर्व-तद्-गुण-अनुपलक्षणात् 04162 माषक-आदेर् अनाधिक्यम् अनतिः सा उपलक्षणम् 04162 यथास्वम् अक्षेण अदृष्टे रूप-आदाव् अधिक-अधिके 04163 अभ्युपायः स्व-वाग्-आदि-बाधायाः सम्भवेन तु 04163 उदाहरणम् अप्य् अन्यद् दिशा गम्यम् यथोक्तया 04164 त्रि-काल-विषयत्वात् तु कृत्यानाम् अतथात्मकम् 04164 तथा परम् प्रतिन्यस्तम् साध्यं न इष्टं तदा अपि तत् 04165 प्रत्यायन-अधिकारे तु सर्व-असिद्ध-अवरोधिनी 04165 तस्मात् साध्य-श्रुतिर्न् न इष्टं विशेषम् अवलम्बते 04166 तेन अप्रसिद्ध-दृष्टान्त-हेतु-उदाहरणं कृतम् 04166 अन्यथा शश-शृङ्ग-आदौ सर्व-असिद्धे अपि साध्यता 04167 सर्वस्य च अप्रसिद्धत्वात् कथंचित् तेन न क्षमः 04167 कर्म-आdi-bheda-upakषेप-परिहार-अविवेचने 04168 प्राग्-असिद्ध-स्वभावत्वात् साध्य-अवयव इत्य् असत् 04168 तुल्य-सिद्धान्तता ते हि येन उपगम-लक्षणाः 04169 समुदायस्य साध्यत्वे अप्य् अन्योन्यस्य विशेषणम् 04169 साध्यं द्वयं तदा असिद्धं हेतु-दृष्टान्त-लक्षणम् 04170 असम्भवात् साध्य-शब्दो धर्मि-वृत्तिर् यदि इष्यते 04170 शास्त्रेण अलं यथायोगं लोक एव प्रवर्तताम् 04171 साधन-आख्यान-सामर्थ्यात् तद्-अर्थे साध्यता गता 04171 हेत्व्-आदि-लक्षणैर् व्याप्तेर् अनाशङ्क्यं च साधनम् 04172 पूर्व-अवधारणे तेन प्रतिज्ञा-लक्षण-अभिधा

04172 व्यर्था व्याप्ति-फला सा उक्तिः सामर्थ्याद् गम्यते ततः 04173 विरुद्धता इष्ट-असम्बन्धो अनुपकार-सहास्थिती 04173 एवं सर्व-अङ्ग-दोषाणां प्रतिज्ञा-दोषता भवेत् 04174 पक्ष-दोषः पर-अपेक्षो न इति च प्रतिपादितम् 04174 इष्ट-असम्भव्य्-असिद्धश् च स एव स्यात् निराकृतः 04175 अनित्यत्व-सहेतुत्वे शब्द एवं प्रकीर्तयेत् 04175 दृष्टान्त-आख्यान् अतो अन्यत् किम् अस्त्य् अत्र अर्थ-अनुदर्शनम् 04176 विशेषे भिन्नम् आख्याय सामान्यस्य अनुवर्तने 04176 न तद्-व्याप्तेः फलं वा किं सामान्येन अनुवर्तने 04177 स्यान् निराकरणं शब्दे स्थितेन एव इत्य् अतो अब्रवीत् 04177 विरुद्ध-विषये अन्यस्मिन् वदन्न् आह अन्यतां श्रुतेः 04178 सा च भेद-अप्रतिक्षेपात् सामान्यानां न विद्यते 04178 वृक्षो न शिंशपा एव इति यथा प्रकरणे क्वचित् 04179 सर्व-श्रुतेर् एक-वृत्तिर्न् निषेधः स्यान् न तावता 04180 ज्ञाप्य-ज्ञापकयोर् भेदाद् धर्मिणो हेतु-भाविनः 04180 असिद्धेर् ज्ञापकत्वस्य धर्म्य्-असिद्धः स्व-साधने 04181 धर्म-धर्मि-विवेकस्य सर्व-भावेष्व् असिद्धितः 04181 सर्वत्र दोषस् तुल्यश् चेन् न संवृत्या विशेषतः 04182 परमार्थ-विचारेषु तथाभूत-प्रसिद्धितः 04182 तत्त्वान्यत्वं पदार्थेषु सांवृतेषु निषिध्यते 04183 अनुमान-अनुमेय-अर्थ-व्यवहार-स्थितिस् त्व् इयम् 04183 भेदं प्रत्यय-संसिद्धम् अवलम्ब्य च कल्प्यते 04184 यथास्वं भेद-निष्ठेषु प्रत्ययेषु विवेकिनः 04184 धर्मी धर्माश् च भासन्ते व्यवहारस् तद्-आश्रयः 04185 व्यवहार-उपनीतो अत्र स एव अश्लिष्ट-भेद-धीः 04185 साध्यः साधनतां नीतस् तेन असिद्धः प्रकाशितः 04186 भेद-सामान्ययोर् धर्म-भेदाद् अङ्ग-अङ्गिता ततः

04186 यथा अनित्यः प्रयत्न-उत्थः प्रयत्न-उत्थतया ध्वनिः 04187 पक्ष-अङ्गत्वे अप्य् अबाधत्वान् न असिद्धिर् भिन्न-धर्मिणि 04187 यथा अश्वो न विषाणित्वाद् एष पिण्डो विषाणवान् 04188 साध्य-काल-अङ्गता वा न निवृत्तेर् उपलक्ष्य तत् 04188 विशेषो अपि प्रतिज्ञा-अर्थो धर्म-भेदान् न युज्यते 04189 पक्ष-धर्म-प्रभेदेन सुख-ग्रहण-सिद्धये 04189 हेतु-प्रकरण-अर्थस्य सूत्र-संक्षेप उच्यते 04190 अयोगं योगम् अपरैर् अत्यन्तायोगम् एव च 04190 व्यवच्छिनत्ति धर्मस्य निपातो व्यतिरेचकः 04191 विशेषण-विशेष्याभ्यां क्रियया च सहोदितः 04191 विवक्षातो प्रयोगे अपि तस्य अर्थो अयं प्रतीयते 04192 व्यवच्छेद-फलं वाक्यं यतश् चैत्रो धनुर्धरः 04192 पार्थो धनुर्धरो नीलं सरोजम् इति वा यथा 04193 प्रतियोगि-व्यवच्छेदस् तत्र अप्य् अर्थेषु गम्यते 04193 तथा प्रसिद्धेः सामर्थ्याद् विवक्षा-अनुगमाद् ध्वनेः 04194 तद् अयोगव्यवच्छेदाद् धर्mi-dharma-viशेषणम् 04194 तद्-विशिष्टतया धर्मो न निरन्वय-दोष-भाक् 04195 स्वभाव-कार्य-सिद्ध्य्-अर्थं द्वौ द्वौ हेतु-विपर्ययौ 04195 विवादाद् भेद-सामान्ये शेषो व्यावृत्ति-साधनः 04196 न हि स्वभावाद् अन्येन व्याप्तिर् गम्यस्य कारणे 04196 सम्भवाद् व्यभिचारस्य द्विधा वृत्ति-फलं ततः 04197 प्रयत्नानन्तरं ज्ञानं प्राक् सतो नियमेन न 04197 तस्य आवृत्त्य्-अक्ष-शब्देषु सर्वथा अनुपयोगतः 04198 कदाचिन् निरपेक्षस्य कार्य-आकृति-विरोधतः 04198 कादाचित्क-फलं सिद्धं तल्-लिङ्गं ज्ञानम् ईदृशम् 04199 एतेन एव प्रसिद्धो अपि स्वभावस्य पृथक् कृतिः 04199 कार्येण सह निर्देशे मा ज्ञासीत् सर्वम् ईदृशम्

04200 व्युत्पत्त्य्-अर्थी च हेतु-उक्तिर् उक्त-अर्थ-अनुमितौ कृता 04200 प्रभेद-मात्रम् आख्यातं लक्षणं तु न भिद्यते 04201 तेन अत्र कार्य-लिङ्गेन स्वभावो अप्य् एकदेश-भाक् 04201 सदृश-उदाहृतिश् च अतः प्रयत्नाद् व्यक्ति-जन्मनः 04202 यन् नान्तरीयका सत्ता यो वा आत्मा स्वो अविभागवान् 04202 स तेन अव्यभिचारी स्याद् इत्य् अर्थं तत् प्रभेदनम् 04203 संयोग्य्-आदिषु येष्व् अस्ति प्रतिबन्धो न तादृशम् 04203 न ते हेतव इत्य् उक्तं व्यभिचारस्य सम्भवात् 04204 सति वा प्रतिबन्धेस् तु स एव गति-साधनः 04204 नियमो ह्य् अविनाभावो अनित्यश् च न साधनम् 04205 ऐकान्तिकत्वं व्यावृत्तेर् अविनाभाव उच्यते 04205 तच् च न अप्रतिबद्धेषु तत एव अन्वय-स्थितिः 04206 स्वात्मत्वे हेतु-भावे वा सिद्धे हि व्यतिरेकिता 04206 सिध्यत्य् अतो विशेषे न व्यतिरेको न च अन्वयः 04207 अदृष्टि-मात्रम् आदाय केवलं व्यतिरेकिता 04207 उक्ता अनैकान्तिकस् तस्माद् अन्यथा गमको भवेत् 04208 प्राण-आद्य्-अभावो नैरात्म्य-व्याप्ती इति विनिवर्तने 04208 आत्मनो विनिवर्तेत प्राण-आदिर् यदि तच् च न 04209 अन्यस्य विनिवृत्त्या अन्य-विनिवृत्तेर् अयोगतः 04209 तदात्मा तत्-प्रसूतश् चेन् न एतद् आत्म-उपलम्भने 04210 तस्य उपलब्धाव् अगताव् अगतौ च प्रसिध्यति 04210 ते च अत्यन्तपरोक्षस्य दृष्ट्य्-अदृष्टी न सिध्यतः 04211 अन्यत्र अदृष्ट-रूपस्य घट-आदौ न इति वा कुतः 04211 अज्ञात-व्यतिरेकस्य व्यावृत्तेर् व्यापिता कुतः 04212 प्राण-आदेश् च क्वचिद् दृष्ट्या सत्त्व-असत्त्वं प्रतीयते 04212 तथा आत्मा यदि दृश्येत सत्त्व-असत्त्वं प्रतीयते 04213 यस्य हेतोर् अभावेन घटे प्राणो न दृश्यते

04213 देहे अपि यद्य् असौ न स्याद् युक्तो देहेन सम्भवः 04214 भिन्ने अपि किंचित् साधर्म्याद् यदि तत्त्वं प्रतीयते 04214 प्रमेयत्वाद् घट-आदीनां सात्मत्वं किं न मीयते 04215 अनिष्टं चेत् प्रमाणं हि सर्व-इष्टीनां निबन्धनम् 04215 भाव-अभाव-व्यवस्थां कः कर्तुं तेन विना प्रभुः 04216 स्मृति-इच्छा-यत्नजः प्राण-निमेष-आदिस् तद्-उद्भवः 04216 विषय-इन्द्रिय-चित्तिभ्यस् ताः स्व-जाति-समुद्भवाः 04217 अन्योन्य-प्रत्यय-अपेक्षा अन्वय-व्यतिरेक-भाक् 04217 एताव् अत्यात्मभावो अयम् अनवस्था-अन्य-कल्पने 04218 श्रावणत्वेन तत्-तुल्यं प्राण-आदि-व्यभिचारतः 04218 न तस्य व्यभिचारित्वाद् व्यतिरेके अपि चेत् कथम् 04219 न असाध्याद् एव विश्लेषस् तस्य नन्व् एवम् उच्यते 04219 साध्ये अनुवृत्त्य्-अभावो अर्थात् तस्य अन्यत्र अप्य् असौ समः 04220 असाध्याद् एव विच्छेद इति साध्ये अस्तिता उच्यते 04220 अर्थापत्त्या अत एव उक्तम् एकेन द्वय-दर्शनम् 04221 ईदृग्-अव्यभिचारो अतो अनन्वयेषु न सिध्यति 04221 प्रतिषेध-निषेधश् च विधानात् कीदृशो अपरः 04222 निवृत्तिर्न् न असतः साध्याद् असाध्येष्व् एव नो ततः 04222 न इति सा एव निवृत्तिः किं निवृत्तेर् असतो मता 04223 निवृत्त्य्-अभावस् तु विधिर् वस्तु-भावो असतो अपि सन् 04223 वस्त्व्-अभावस् तु न अस्ति इति पश्य बान्ध्य-विजृम्भितम् 04224 निवृत्तिर् यदि तस्मिन् न हेतोर् वृत्तिः किं निषिध्यते 04224 सा अपि न प्रतिषेधो अयं निवृत्तिः किं निषिध्यते 04225 विधानं प्रतिषेधं च मुक्त्वा शाब्दो अस्ति न अपरः 04225 व्यवहारः स च असत्सु न इति प्राप्ता अत्र मूकता 04226 सतां च न निषेधो अस्ति सो असत्सु च न विद्यते

04226 जगत्य् अनेन न्यायेन नञ्-अर्थः प्रलयं गतः 04227 देश-काल-निषेधश् चेद् यथा अस्ति स निषिध्यते 04227 न तथा न यथा सो अस्ति तथा अपि न निषिध्यते 04228 तस्माद् आश्रित्य शब्द-अर्थं भाव-अभाव-समाश्रयम् 04228 अबाह्य-आश्रयम् अत्र इष्टं सर्वं विधि-निषेधनम् 04229 ताभ्यां स धर्मी सम्बद्धः ख्यात्य्-अभावे अपि तादृशः 04229 शब्द-प्रवृत्तेर् अस्ति इति सो अपि इष्टो व्यवहार-भाक् 04230 अन्यथा स्यात् पदार्थानां विधान-प्रतिषेधने 04230 एक-धर्मस्य सर्वात्म-विधान-प्रतिषेधनम् 04231 अनाना-आत्म-आत्मतया भेदे नाना-विधि-निषेध-वत् 04231 एक-धर्मिण्य् असंहारो विधान-प्रतिषेधयोः 04232 एकं धर्मिणम् उद्दिश्य नाना-धर्म-समाश्रयम् 04232 विधाव् एकस्य तद्-भाजाम् इव अन्येषाम् उपेक्षकम् 04233 निषेधे तद्-विविक्तं च तद् अन्येषाम् अपेक्षकम् 04233 व्यवहारम् असत्य-अर्थं प्रकल्पयति धीर् यथा 04234 तं तथा एव अविकल्प्य-अर्थ-भेद-आश्रयम् उपागताः 04234 अनादि-वासना-उद्भूतं बाधन्ते अर्थं न लौकिकम् 04235 तत्-फलो अतत्-फलश् च अर्थो भिन्न एकस् ततस् ततः 04235 तैस् तैर् उपप्लवैर्न् नीत-संचय-अपचयैर् इव 04236 अतद्वान् अपि सम्बन्धात् कुतश्चिद् उपनीयते 04236 दृष्टिं भेद-आश्रयैस् ते अपि तस्माद् अज्ञात-विप्लवाः 04237 सत्ता-साधन-वृत्तेश् च सन्दिग्धः स्याद् असन् न सः 04237 असत्त्वं च अभ्युपगमाद् अप्रमाणान् न युज्यते 04238 असतो अव्यतिरेके अपि सपक्षाद् विनिवर्तनम् 04238 सन्दिग्धं तस्य सन्देहाद् विपक्षाद् विनिवर्तनम् 04239 एकत्र नियमे सिद्धे सिध्यत्य् अन्य-निवर्तनम् 04239 द्वैराश्ये सत्य् अदृष्टे अपि स्याद् अदृष्टेषु संशयः

04240 अव्यक्ति-व्यापिनो अप्य् अर्थाः सन्ति तज्-जाति-भाविनः 04240 क्वचिन् न नियमो दृष्ट्या पार्थिव-अलोह-लेख्य-वत् 04241 भावे विरोधस्य अदृष्टौ कः सन्देहं निवर्तयेत् 04241 क्वचिद् विनियमात् को अन्यस् तत्-कार्य-आत्मतया स च 04242 नैरात्म्याद् अपि तेन अस्य सन्दिग्धं विनिवर्तनम् 04242 अस्तु नाम तथा अप्य् आत्मा न अनैरात्म्यात् प्रसिध्यति 04243 येन असौ व्यतिरेकस्य न अभावं भावम् इच्छति 04243 यथा न अव्यतिरेके अपि प्राण-आदिर्न् न सपक्षतः 04244 सपक्ष-अव्यतिरेकी चेद् हेतुर् हेतुर् अतो अन्वयी 04244 न अन्वय्य् अव्यतिरेकी चेद् अनैरात्म्यं न सात्मकम् 04245 यन् नान्तरीयकः स्वात्मा यस्य सिद्धः प्रवृत्तिषु 04245 निवर्तकः स एव अतः प्रवृत्तौ च प्रवर्तकः 04246 नान्तरीयकता सा च साधनं समपेक्षते 04246 कार्ये दृष्टिर् अदृष्टिश् च कार्यकारणता हि ते 04247 अर्थ-अन्तरस्य तद्-भावे अभावो नियमतो अगतिः 04247 अभाव-असम्भवात् तेषाम् अभावे नित्य-भाविनः 04248 कार्य-स्वभाव-भेदानां कारणेभ्यः समुद्भवात् 04248 तैर् विना भवतो अन्यस्मात् तज्जं रूपं कथं भवेत् 04249 सामग्री-शक्ति-भेदाद् हि वस्तूनां विश्वरूपता 04249 सा चेन् न भेदिका प्राप्तम् एक-रूपम् इदं जगत् 04250 भेदक-अभेदकत्वे स्याद् व्याहता भिन्न-रूपता 04250 एकस्य नाना-रूपत्वे द्वे रूपे पावक-इतरौ 04251 तत् तस्य अजननं रूपम् अन्यस्य यदि सा एव सा 04251 न तस्य अजननं रूपं तत् तस्याः सम्भवेत् कथम् 04252 ततः स्वभावौ नियताव् अन्योन्यं हेतु-कार्ययोः 04252 तस्मात् स्व-दृष्टाव् इव तद् दृष्टे कार्ये अपि गम्यते 04253 एकं कथम् अनेकस्मात् क्लेद-वद् दुग्ध-वारिणः

04253 द्रव-शक्तेर् यतः क्लेदः सा त्व् एका एव द्वयोर् अपि 04254 भिन्न-अभिन्नः किम् अस्य आत्मा भिन्नो अथ द्रवता कथम् 04254 अभिन्ना इत्य् उच्यते बुद्धेस् तद्-रूपाया अभेदतः 04255 तद्वद् भेदे अपि दहनो दहन-प्रत्यय-आश्रयः 04255 येन अंशेन अदधद् धूमं तेन अंशेन तथा गतिः 04256 दहन-प्रत्यय-अङ्गाद् एव अन्य-अपेक्षात् समुद्भवात् 04256 धूमो अतद्-व्यभिचारि इति सिद्धं कार्यं तथा परम् 04257 धूम-इन्धन-विकार-अङ्गता-पदे दहन-स्थितेः 04257 अनग्निश् चेद् अधूमो असौ सधूमश् चेत् सपावकः 04258 नान्तरीयकता ज्ञेया यथास्वं हेत्व्-अपेक्षया 04258 स्वभावस्य यथोक्तं प्राक् विनाश-कृतकत्वयोः 04259 अहेतुत्व-गति-न्यायः सर्वो अयं व्यतिरेकिणः 04259 अभ्यूह्यः श्रावणत्व-उक्तेः कृतायाः साम्य-दृष्टये 04260 हेतु-स्वभाव-व्यावृत्त्या एव अर्थ-व्यावृत्ति-वर्णनात् 04260 सिद्ध-उदाहरणा इत्य् उक्त-अनुपलब्धिः पृथग् न तु 04261 तत्र अप्य् अदृश्यात् पुरुषात् प्राण-आदेर् अनिवर्तनात् 04261 सन्देह-हेतुता-आख्यात्या दृश्य-अर्थे सा इति सूचितम् 04262 अनङ्गीकृत-वस्त्व्-अंशो निषेधः साध्यते नया 04262 वस्तुन्य् अपि तु पूर्वाभ्यां पर्युदासो विधानतः 04263 तत्र उपलभ्येष्व् अस्तित्वम् उपलब्धेर् न च अपरम् 04263 इत्य् अज्ञ-ज्ञापनाय एक-अनुपाख्य-उदाहृतिर् मता 04264 विषय-असत्त्वतस् तत्र विषयि प्रतिषिध्यते 04264 ज्ञान-अभिधान-सन्देहं यथा अदाहाद् अपावकः 04265 तथा अन्या न उपलभ्येषु न अस्तिता अनुपलम्भनात् 04265 तज्-ज्ञान-शब्दाः साध्यन्ते तद्भावात् तन्-निबन्धनाः 04266 सिद्धो हि व्यवहारो अयं दृश्य-अदृष्टाव् असन्न् इति 04266 तस्याः सिद्धाव् असन्दिग्धौ तत्-कार्यत्वे अपि धी-ध्वनी

04267 विद्यमाने हि विषये मोहाद् अत्र अननुब्रुवन् 04267 केवलं सिद्ध-साधर्म्यात् स्मार्यते समयं परः 04268 कार्यकारणता यद्वत् साध्यते दृष्ट्य्-अदृष्टितः 04268 कार्य-आदि-शब्दा हि तयोर् व्यवहाराय कल्पिताः 04269 कारणात् कार्य-संसिद्धिः स्वभाव-अन्तर्गमाद् इयम् 04269 हेतु-प्रभेद-आख्यायेन दर्शित-उदाहृतिः पृथक् 04270 एक-उपलम्भ-अनुभवाद् इदं न उपलभे इति 04270 बुद्धेर् उपलभे वा इति कल्पिकायाः समुद्भवः 04271 विशेषो गम्यते अर्थानां विशिष्टाद् एव वेदनात् 04271 तथाभूत-आत्म-संवित्तिर् भेद-धी-हेतुर् अस्य च 04272 तस्मात् स्वतो धियोर् भेद-सिद्धिस् ताभ्यां तद्-अर्थयोः 04272 अन्यथा ह्य् अनवस्थानाद् भेदः सिध्येन् न कस्यचित् 04273 विशिष्ट-रूप-अनुभवान् न अतो अन्य-अन्य-निराक्रिया 04273 तद्-विशिष्ट-उपलम्भो अतः तस्य अप्य् अनुपलम्भनम् 04274 तस्माद् अनुपलम्भो अयं स्वयं प्रत्यक्षतो गतः 04274 स्व-मात्र-वृत्तेर् गमकस् तद्-अभाव-व्यवस्थितेः 04275 अन्यथा अर्थस्य नास्तित्वं गम्यते अनुपलम्भतः 04275 उपलम्भस्य नास्तित्वम् अन्येन इत्य् अनवस्थितिः 04276 अदृश्ये निश्चय-अयोगात् स्थितिर् अन्यत्र वार्यते 04276 यथा अलिङ्गो अन्य-सत्त्वेषु विकल्प-आदिर् न सिध्यति 04277 अनिश्चय-फला ह्य् एषा न अलं व्यावृत्ति-साधने 04277 आद्या अधिक्रियते हेतोर् निश्चयेन एव साधने 04278 तस्याः स्वयं प्रयोगेषु स्वरूपं वा प्रयुज्यते 04278 अर्थ-बाधन-रूपं वा भावे भावाद् अभावतः 04279 अन्योन्य-भेद-सिद्धेर् वा ध्रुव-भाव-विनाश-वत् 04279 प्रमाण-अन्तर-बाधाद् वा सापेक्ष-ध्रुव-भाव-वत् 04280 हेत्v-antara-samऊहस्य संनिधौ नियमः कुतः

04280 भाव-हेतु-भवत्वे किं पारंपर्य-परिश्रमैः 04281 नाशनं जनयित्वा अन्यं स हेतुस् तस्य नाशनः 04281 तम् एव नश्वरं भावं जनयेद् यदि किं भवेत् 04282 आत्म-उपकारकः कः स्यात् तस्य सिद्ध-आत्मनः सतः 04282 न आत्म-उपकारकः कः स्यात् तेन यः समपेक्ष्यते 04283 अनपेक्षश् च किं भावो अतथाभूतः कदाचन 04283 यथा न क्षेप-भाग् इष्टः स एव उद्भूत-नाशकः 04284 क्षणम् अप्य् अनपेक्षत्वे भावो भावस्य न इति चेत् 04284 भावो हि स तथाभूतो अभावे भावस् तथा कथम् 04285 ये अपर-अपेक्ष-तद्भावास् तद्भाव-नियता हि ते 04285 असम्भवाद् विबन्धे च सामग्री कार्य-कर्मणि 04286 अनध्यवसित-अवगाहनम् अनल्प-धी-शक्तिना अप्य् 04286 अदृष्ट-परमार्थ-सारम् अधिक-अभियोगैर् अपि 04286 मतं मम जगत्य् अलब्ध-सदृश-प्रतिग्राहकम् 04286 प्रयास्यति पयोनिधेः पय इव स्व-देहे जराम्