भवसंक्रान्तिसूत्र

भवसंक्रान्तिसूत्र

भवसङ्क्रान्तिसूत्रम्

नमस्सर्वबुद्धबोधिसत्त्वेभ्यः /

1. एवं मया श्रुतम् / एकस्मिन् समये भगवान् राजगृहे विहरति स्म कलन्तकनिवासे वेणुवने महता भिक्षुसङघेन सार्धं द्विशतपचाशद्भिः भिक्षुभिः संबहुलैश्च बोधिसत्त्वमहासत्त्वैः / अथ भगवाननेकशतसहस्रपरिवारपरिवृतः पुरतो ऽवलोक्य धर्मं देशयति स्म / आदौ कल्याणं मध्ये कल्याणमवसाने कल्याणं स्वर्थं सुव्यजनं केवलं परिपूर्णं परिशुद्धं पर्यवदातं ब्रह्मचर्यं प्रकाशयति स्म //

2. तदा मगधराजः श्रेण्यो विम्विसारः महाता राजविभवेन महता च राजबलेन राजगृहान्महानगरान्निष्क्रम्य येन वेणुवनं येन च भगवान् तेनोपसङक्रमीत् / उपसङक्रम्य भगवतः पादौ शिरसा अभिवन्द्य त्रिः प्रदक्षिणीकृत्य एकान्ते अतिष्ठत् / एकान्ते स्थित्वा मगधराजः श्रेण्यो बिम्बिसारः भगवन्तमेतदवोचत् / कथं भगवन् कृतं कर्म संचयं प्रतिरुध्य चिरनिरुद्धं मरणकाल उपस्थितं मनसो ऽभिमुखीभवति / सून्येषु सर्वसंस्कारेषु कथं कर्मणामविप्रणाशो ऽस्ति //

3. एवमुक्ते भगवान् मगधराजं श्रेण्यं बिम्बिसारमेतदवोचत् / तद्यथा महाराज पुरुषः सुप्तः स्वप्ने जनपदकल्याण्या स्त्रिया सार्धं परिचरेत् / स शयितविबुद्धः जनपदकल्याणीं तां स्त्रियमनुस्मरेत् / तत्किं मन्यसे महाराज स्वप्ने सा जनपदकल्याणी स्त्री //

4. आह! नोहीदं भगवन् //

5. भगवानाह!तत् किं मन्यसे महाराज अपि नु स पुरुषः किं पण्डितजातीयो भवेत् / यः स्वप्ने जनपदकल्याणीं स्त्रियमभिनिविशेत् //

6. आह! नोहीदं भगवन्! तत्कस्य हेतोः / अत्यन्ततया तु भगवन् स्वप्ने जनपदकल्याणी स्त्री न संविद्यते / नोपलभ्यते / कुतः पुनरनयासार्धं परिचरणा / एवं विघातस्य क्लमथस्य भागी स्यात् //

7. भगवानाह!एवमेव महाराज बलो ऽश्रुतवान् पृथग्जनश्चक्षुषा रूपाणि द्दष्ट्वा सौमनस्यस्थानीयानि रूपाण्यभिनिविशेत् / अभिनिविष्ट अनुरज्यते / अनुरक्तः संरज्यते / संरक्तो रागजं द्वेषजं मोहजं कर्म कायवाङ्मनोभिरभिसंस्करोति / तच्च कर्म अभिसंस्कृतं निरुध्यते / निरुद्धं न पूर्वां दिशं निश्रित्य तिष्ठति / न दक्षिणाम् / न पश्चिमाम् / नोत्तराम् / नोर्ध्वम् / नाधः / न विदिशं निश्रित्य तिष्ठति / तत् कर्म कदाचिन्मरण कालसमय उपस्थिते तत्सभागस्य कर्मणः क्षयात् चरमविज्ञाने निरुद्धे मनसो ऽभिमुखीभवति / तद्यथापि नाम सुप्तशयितविबुद्धस्य जनपदकल्याणि स्त्री / एवम् हि महाराज चरमविज्ञानं निरुध्यते / औपपत्त्यंशिकं प्रथमविज्ञानं उत्पद्यते / यदि वा देवे / यदि वा मानुषे / यदि वासुरे / यदि वा नरकेषु / यदि वा तिर्यग्योनिषु / यदि वा प्रेतेषु /

तस्य च महाराज प्रथमविज्ञानस्य समनन्तरनिरद्धस्य तत्सभागा चित्तसंततिः प्रवर्तते / यत्र विपाकस्य प्रतिसंवेदना प्रज्ञायते / तत्र महाराज न कश्चिद्धर्मः अस्मात् लोकात्परलोकं सङ्क्रामति / च्युत्युपपत्ती च प्रज्ञायेते / तत्र महाराज यश्चरमविज्ञानस्य निरोधः / सा च्युतिरिति संज्ञा / यः प्रथमविज्ञानस्य प्रादुर्भावः / सोपपत्तिरिति / चरमविज्ञानं महाराज निरोधे ऽपि न स्वचिद्गच्छति / औपपत्त्यंशिकं प्रथमविज्ञानमुत्पादे ऽपि न कुतश्चिदागच्छति / तत् कस्य हेतोः / स्वभावरहितत्वात् / तत्र महाराज चरमविज्ञानं चरमविज्ञानेन शून्यम् / च्युतिश्चयुत्या शून्या / कर्म कर्मणा शून्यम् / प्रथमविज्ञानं प्रथमविज्ञानेन शून्यम् / उपपत्तिरुपपत्त्या शून्या / कर्मणामविप्रणाशश्चप्रज्ञायते / प्रथमविज्ञानस्य महाराज औपपत्त्यंशिकस्य समनन्तरनिरुद्धस्य निरन्तरा चित्तसन्ततिः प्रवर्तते / यत्र विपाकस्य प्रतिसंवेदनी प्रज्ञायते / एवं भगवानाह / सुगत एवमुक्त्वा अन्यदेवमवोचत् शास्ता //

8. सर्वमेतन्नाममात्रं संज्ञामात्रे प्रतिष्ठितम् / अभिधानात्पृथक्भूतमभिधेयं न विद्यते //

9. येन येन हि नाम्ना वै यो यो धर्मो ऽभिलप्यते / नासौ संविद्यते तत्र धर्माणां सा हि धर्मता //

10. नाम्ना हि नामता शून्या नाम्ना नाम न विद्यते / अनामकाः सर्वधर्मा नाम्न तु परिदीपिताः //

11. इमे धर्मा असन्तश्च कल्पनायाः समुद्धिताः / साप्यत्र कल्पना शून्या यया शून्या विकल्पिताः //

12. चक्षूरूपं पश्यतीति सम्यग्द्रष्ट्रा यदुच्यते / मिथ्याश्रद्धस्थ लोकस्य तत्सत्यं संवृतीरितम् //

13. सामग्रया दर्शनं यत्र प्रकाशयति नायकः / प्राहोपचारभूमिं तां परमार्थस्य बुद्धिमान् //

14. न चक्षूः प्रेक्षते रूपं मनो धर्मान्न वेत्ति च / एतत्तु परमं सत्यं यत्र लोको न गाहते //

15. एवमवोचद्भगवान् / मगधदेशराजः श्रेण्यः बिम्बिसारः ते बोधिसत्त्वास्ते च भिक्षवः सदेवमानुषासुरगन्धर्वश्च लोको मुदित्वा भगवतो भाषितमभ्यनन्दन् //

आर्यभवसङ्क्रान्तिर्नाम महायानसूत्रं संपूर्णम् /