गुरुपञ्चाशिका

अश्वघोष: गुरुपञ्चाशिका

गुरुपञ्चाशिका

ओम् नमो बुद्धाय /

श्रीवज्रसत्त्वपदवीप्रतिलम्भहेतोर्नत्वा यथाविधि गुरोश्चरणारविन्दम् / तत्पर्युपास्तिरमला बहुतन्त्रगीता संक्षिप्य कथ्यत इयं शृणुतादरेण // 1 //

अभिषेकाग्रलब्धो हि वज्राचार्यस्तथागतैः / दशदिग्लोकधातुस्थैस्त्रिकालमेत्य वन्द्यते // 2 //

त्रिकालं परया भक्त्या सपुष्पाञ्जलिमण्डलैः / पर्युपास्यो गुरुः शास्ता शिरसा पादवन्दनात् // 3 //

सद्धर्मादीन् पुरस्कृत्य गृही वा नवको ऽपि वा / वन्द्यो व्रतधरैर्बुद्ध्या लोकावद्यावहानये // 4 //

सुखासनं समुत्थानमर्थक्रियादिगौरवम् / सर्वमेव व्रती कुर्यात् त्यक्त्वा चार्चनवन्दनम् // 5 //

प्राक् शिष्याचार्यसंबन्धः कार्यः परीक्ष्य सूरिभिः / समानसमयभ्रंशो दोषो हि गुरुशिष्ययोः // 6 //

निष्कृपं क्रोधनं क्रूरं स्तब्धं लघुमसंयतम् / स्वोत्कर्षकं च नो कुर्याद् गुरुं शिष्यं च बुद्धिमान् // 7 //

धीरो विनीतो मतिमान् क्षमावानार्जवो ऽशठः / मन्त्रतन्त्रप्रयोगज्ञः कृपालुः शास्त्रकोविदः // 8 //

दशतत्त्वपरिज्ञाता मण्डलालेख्यकर्मवित् / मन्त्रव्याख्याकृदाचार्यः प्रसन्नः स्याज्जितेन्द्रियः // 9 //

तं नाथं यो ऽवमन्येत शिष्यो भूत्वा सचेतनः / सर्वबुद्धापमानेन स नित्यं दुःखमाप्नुयात् // 10 //

ईत्युपद्रवचौरैश्च ग्रहज्वरविषादिभिः / म्रियते ऽसौ महामूढो गुरुपादाभिनिन्दकः // 11 //

राजवातानलव्यालैर्डाकिनीजलतस्करैः / विघ्नैर्विनायकैश्चापि मारितो नरकं व्रजेत् // 12 //

न कुर्याच्चित्तसंक्षोभमाचार्यस्य कदाचन / यदा करोति दुष्प्रज्ञो नरके पच्यते ध्रुवम् // 13 //

नरका ये समाख्याता अवीच्याद्या भयानकाः / तत्र वासः समाख्यात आचार्यस्य हि निन्दनात् // 14 //

तस्मात् सर्वप्रयत्नेन वज्राचार्यं महागुरुम् / प्रच्छन्नवरकल्याणं नावमन्येत् कदाचन // 15 //

यथेष्टदक्षिणादानाद् गुरुभक्तं सगौरवम् / उक्ता ज्वरादयस्तापा न भूयः प्रभवन्ति हि // 16 //

अदेयैः पुत्रदाराद्यैरसुभिर्वा निजैरपि / सेव्यः स्वसंवराचार्य किं पुनर्विभवैश्चलैः // 17 //

यतः सुदुर्लभं वस्तु कल्पासंख्येयकोटिभिः / बुद्धत्वमुद्योगवते ददातीहैव जन्मनि // 18 //

नित्यं स्वसमयः साध्यो नित्यं पूज्यास्तथागताः / नित्यं च गुरवे देयं सर्वबुद्धसमो ह्यसौ // 19 //

यद्यदिष्टतरं लोके विशिष्टरमेव वा / तत्तद्धि गुरवे देयं सदैवाक्षयमिच्छता // 20 //

दत्ते ऽस्मै सर्वबुद्धेभ्यो दत्तं भवति शाश्वतम् / तस्माच्च पुण्यसंभारः संभाराद् बोधिरुत्तमा // 21 //

ते शिष्याः करुणोत्सर्गशीलक्षान्तिगुणान्विताः / ये नान्यत्वं कल्पयन्ति गुरोर्वज्रधरस्य च // 22 //

चैत्यभङ्गादिभीत्यापि गुरोश्छायां न लङ्घयेत् / पादुकासनयानादेर्लङ्घनस्य तु का कथा // 23 //

श्रूयाद् यत्नाद् गुरोराज्ञां हृष्टचित्तो महामतिः / अशक्तः श्रावयेत् तस्मा उपपत्त्या त्वशक्तिताम् // 24 //

गुरोः सिद्धिं समाप्नोति गुरोः स्वर्गं गुरोः सुखम् / तस्मात् सर्वप्रयत्नेन गुरोराज्ञां न लङ्घयेत् // 25 //

स्वात्मवच्च गुरोर्द्रव्यं गुरुवच्च तदङ्गनाम् / स्वजनानिव तल्लोकान् पश्येन्नित्यं समाहितः // 26 //

शय्यारोहमग्रयानमुष्णीषाद्युपबन्धनम् / न कुर्यादासने पादं कटिहस्तं च सन्निधौ // 27 //

सुप्तेन वा निषण्णेन न स्थेयमुत्थिते गुरौ / दक्षश्चोत्साहसम्पन्नस्तत्कार्येषु सदा भवेत् // 28 //

श्लेष्मादीनां परित्यागः पादप्रसारणं तथा / चङ्क्रमणं विवादं च न कुर्यात् पुरतो गुरोः // 29 //

संवाहनं नर्तनं च न गानं न च बादनम् / बहु संलपनं चापि न कुर्यात् पुरतो गुरोः // 30 //

नत्वासनात् समुत्थेयं निषत्तव्यं च भक्तितः / निश्यप्सु सभये मार्गे प्रार्थ्याग्रे गमनं चरेत् // 31 //

नाङ्गानि चालयेद् धीमान् न जृम्भादि समाश्रयेत् / नाङ्गुलिस्फोटनं कुर्यात् पुरः पश्यति शास्तरि // 32 //

पादयोः क्षालनं चाङ्गप्रोञ्छाभ्यञ्जनमर्दनम् / पूर्वं प्रणम्य कर्तव्यं ततः कुर्याद् यदादिशेत् // 33 //

[आव्हानादौ गुरोर्नाम्नि पूज्यपादादि योजयेत् / अन्यदा श्रद्धया ब्रूयात् सादरैस्तु विशेषणैः // 34 //

आदिश्यताम्, करिष्यामि, प्रवदेत् साञ्जलिर्गुरुम् / श्रुत्वादेशं चाविचाल्य यथादिष्टं तथा चरेत् // 35 //

हासे कासे समुत्पन्ने करेणाच्छादयेन्मुखम् / तदन्ते मृदुभिर्वर्णैः स्वाभिप्रायं निवेदयेत् // 36 //

विनीतः पुरतो भूयात् सज्जो वस्त्रादिबन्धनैः / भूजानुः साञ्जलिः श्रोतुं याचयेत् तु त्रिवारकम् // 37 //

सत्कार्यं सर्वदा कुर्यान्निरहङ्कारचेतसा / त्रपया पापभीत्या संवृतो नववधूरिव // 38 //

न विलासमयीं चेष्टां कुर्यात् शास्तरि संमुखे / अन्यच्चैवंविधं कर्म सुपरीक्ष्य त्यजेद् भृशम् // 39 //

प्रतिष्ठायां मण्डले च होमे वा शिष्यसंग्रहे / आख्यानादौ गुरोर्वासे नित्यं कुर्याच्च सन्निधिम् // 40 //

प्रतिष्ठादौ लभ्यते यत् तत्सर्वं गुरवे ऽर्पयेत् / तेन दत्तं च गृण्हीयात् स्वयं चान्यांश्च तोषयेत् // 41 //

गुरुशिष्ये स्वशिष्यत्वं न विदध्यात् कदाचन् / स्वशिष्यं व्यावृतं कुर्यात् सत्कारादेर्गुरोः पुरः // 42 //

आचार्यो यत्स्वयं दद्याद् गुरुर्वा यत् प्रदापयेत् / प्रणम्य धीमता ग्राह्यं बद्धाञ्जलिपुटेन तत् // 43 //

अविस्मृतः सर्वचर्यां यत्नात् कुर्वन् स्वबान्धवान् / अविस्मृतेर्निराकुर्यात् प्रेम्णा हृष्टेन चेतसा // 44 //

अनुज्ञातो गुरोः कार्यं श्रद्धालुर्नाचरेद् यदि / रुग्णस्तु कुशले चित्ते नैवं भवति पापभाक् // 45 //

किमन्यद्, गुरुतोषाय यच्छक्यं तत्समाचरेत् / चर्या कार्या प्रयत्नेन न कदाप्यवहेलयेत् // 46 //

सर्वथा सर्वदा सिद्धिराचार्य यानुगामिनी / गुरुर्वज्रधरस्योक्तेराराध्यः सर्ववस्तुभिः // 47 //

शिष्यः शुद्धाशयो भूत्वा त्रिरत्नं शरणं व्रजेत् / गुरोरधीत्यानुपठेत् कुर्यादुत्सर्गमेव च // 48 //

ततो मन्त्रादिदानेन कृत्वा सद्धर्मपात्रकम् / पठेच्च धारयेच्चापि मूलापत्तीश्चतुर्दश // 49 //

गुरुमनुगतशिष्यस्यानवद्यस्य कृत्वा सकलसुहितवृद्धिं संचितं यन्मयेदम् / कुशलपदमनन्तं तेन वै सर्वसत्वाः विजितसुगतभावा द्राक् सुसिद्धिं लभेयुः // 50 //

// इति गुरुपञ्चाशिका समाप्ता //

// कृतिरियं महाचार्याश्वघोषस्य //